Skip to main content

Full text of "Germaniae antiquae libri tres ... Adjectae sunt Vindelicia et Noricum / [Philipp Clüver]"

See other formats 


P  HILIPP  I    C  LVVERl 

GERMANIA 

ANTIQVA. 


/      J  I 


ILLVSTR?  ATQVE  POTENtT 


HOLLANDIAE 


ORDINIBVS 

Philipp  vs  Clwerivs. 

PV  S  hoc,  JlkSfripmi  ac  fotentifiimi  domini  > 
\de  M agn a  il/a  ($r  ^vafta  Germania 
,  noftrn,  duripmk  cnris  mihi  elabortttnm  ,  cur  <ve~ 
Jg  ftrofotipmum  ftnter  tot  cUrifiim&fam&f>rimij>eic 
GermanU ,  dicarc  cvolnerim  nomini ,  complures  fuere  canfi. 
quarum  omnium  prima  ac  maxima  erat^  qnodnommis  Germa* 
nici,  \am  antiquipmis  temponbm ,  obhbcrtatts  a^yit&immen- 
fum  ftudium  ac  fortifiimam  defenfionem ,  Romanis  ftxta  Gr^ 
cisque  monimentis  celebrattfsimi ,  clantudinem  <vos  nnnc  nni, 
mm  ^vicinis  atc[ue  foederatis  cveftris ,  itsdem  rcbm ,  qnibns  olim 
maiores  cveftri ,  f>er  nni^verfnm  terr&  orbem ,  afttd omneugen* 
tes ,  populos,  atque  rcges^fedulb fumma  cum  laude  ac  glorta  tm- 
mini.  tum  etiam  conftat,  nullam  gentem ,  nullosgentinmre- 
ges  cvelprincipeis ,  bonarum  literarum  curam  tam  arffecnm  #r- 
morum ftudio  conlunxijfe  3  ac^voshacienmfectftish  ctiam  inex- 
tremo  bellorum  ac  $ugnarum  ardore  armorumcjue  crejtitufcho- 
las  iucventutierudiend&  crcbras  apcriundo ,  litcrarumquefecrc- 
tiorum  cultores •pcr  ingtntiapumia  e  longinqmoribMtertisex- 
cvmdo.  Vnde  mihi  etiam ftes  haud  dubia  ^fedfidncia  certa ,  hos 
quofe  meos  labores  cvobis  fore  non  injratos  nec  macccptos :  ntU 
que  tjtium  ipfum  hoc  opm  potipma fuiparte  in  nyeftro  folo ,  ideft, 
in  inclito  acgratifsimo  Mufarum  domicilio ,  Lugduno  ad  Rhe- 
num ,  froduttum  ftt .  Cui  ego  loco  ( ingenue fatear  )  notitiam 
fecretioris  geographu  debeo  omnem .  nam  licet  magiftrnm  nuU 
lum  ,niftbonos  auHores^rinduftriam  meam  hducrim,  quo* 
rum  bemftcio ,  fecundumDeum  ,eamconfequntm  ftm:  tamcn 

*  3  maxi- 


maxime  ad  tam  imitarunt  3  tkm  magnorum  e\m  \uminum  > 
GerardiMercatoris  <$r  AbrahamiOrtelii,  aliorum^ue,  quos 
<veftr&  fitntol contermimtfc  tuleruutalucmntfeterra ymemoria 
ac  monimenta ,  tum frequem  hodiequcelmdem  fcientU  in  veftris 1 
maxime  urbibm  exmltio .  Ac fme  licet  alia  cfuofc  literarumgc- 
nera  quam  fcliciftime  ajtud  vostruBentur^  tamen  geogra^hu 
ftudium  veftra  <vicinorumtfc  <veftrorum  9j>ra  omnibus  alitsgcn- 
tibm ,  meritbftbi^ofteriori  hoc  &vo  <vendicarint  teru .  Proinde 
ego  indigne  mefittturum  ratm fumyftham  laudem  alib^uam 
ubi  nata ftt  >  conferre  conarer .  Sed  &  alia  his  acceftit  caufkgra- 
<vifsima:  nem^e  3  qubdjam  pridem  tantis  clementU  <veftrx  ob- 
ftriftm ftmbeneftciis  s  uti  ea  ftudiis atque ojficiis  meis dedttifsimis 
exaquare  me  um^uam^ojfc  defterem .  Tum  <verb  \am  antea , 
quutuor  circitcr  abhinc  annis  3  -ftarticulam  hu\m  ofyeris ,  <ve. 
ftrimaxime  Jbli  claritudo ,  malorum^  <veftrorum,  nobilifsim& 
acbeUicofifsim&  Batavorumgentts  cclcbrubatur gloria,JUuftritu_ 
dini<veftr&>  ceu  primitias  labomm  meorum  geographicorum  y 
obtuleram- quus  3femel<veftro  nominifacratas,  nuncahbtrans- 
ferre ,  tantum  abeftuti  dignum  effe  ludicem  >  uti  reliejuttM  etiam 
opm ,  pr  fe  fatis  magnum ,  omne  illis  udiicere ,  imfus^ue  exifti- 
mem .  Veftra  igitur ,  fUuftriftimi  domini,  fit  manf<vetudwis 
atque  clementu ,  hilari  idacbenignufronterectyere  5  ftudiumque 
hoc  haud  indignum  \udicare ,  ejuodinter  alias  eximioris  nou  lite- 
ras  magis  magisque  excultum  <velitis .  Mihi  fune  numquam 
deerit  animm  ,totam  ei  imfyendere  atatem^  dummodb  gyatam 
me^ublico  bono  o^eram  locare  inteUigum .  De  cetero  Dcum  im- 
mortalem  £r  omnium  rerum^otentempecor  <venerorc$ueyem- 
^Micam  <veftram  o^ulentiftimam  fiorentiftimamque  dternum 
fropitim  atque  benignm  felicitet :  detprptuam  concordiam  3 
candida  Utaque  omnia .  Lugduni  ad  Rhenum  5  v  1  ante \dm 
SepembriSy  anni  c  1  d  idc  xy. 


PRifiFATlU 
ad  lcctorcm 


T>e  geogrxphii  dntiqui,  i  tentbris ,  in  quibus  penitut 
obvolau  latet ,  cruendd . 

IARIIS  atque  durifsimis  fortunae  cafibus  multumac 
fdiujact.ato,  &c  utramque vitae  partem  abundeexperto, 
Ifedit  tandem  confilium,  reliquum  vitx,  quantum  ejus 
* fummus  ille  rerum  omnium  conditor  moderatorque 
SaJconcedere  benignus  decrevilfet ,  veluti  cx  turbida  qua- 
damdiutinaquetempeftate  in  portum  tutiorcm  iubdudum  procui 
rebuscivilibus,  procul  omnibus  negotiis  pubhcis,  procul  deniquc 
omniinquietioreccecu.ntranquillotransigere.  Nc  tamen  ignavum 
&inersmarcensqucotiupecud,srituqua:fiville  v.derer  deduus  ven- 
trifomnoque;quumadpra:ftantioraingeniumaDeom.hicond.tum, 
divinaeque  pamculamaur.c  .nd.tam  memin.ile  dcberem :  l.terarum 
ftudio  atque  excrcitio ,  quibus  jam  antea  optim»  &  amannfs.mi  pa- 
rcntes  puerum  imbui  fohcite  curavcrant  totum  me  dedere  decrev  . 
nam  &  illudfemper  ob  aurcis  fonu.t  pr*clarum  Salluftu  d.ttum  al- 
tiiisque  menti  inh*fit,W~  vivere&fr», 
negotio  intentus,  pmlanfacinons  aut  «ftf  W^/^J^,1  Sari 
varia  clTcnt  literarum  genera ,  e  quibus  ahum  alio  duci  «J^oUeftn 
cernebam :  id  mihi  potifsime  deligendum  ,ud,cav, ,  quod  homin  m- 
genuo & hbcraliloco natominimeeiTetindignum  quodque »ngen m 
Lo,alioquinfatismediocri,quamma,im^conven.i,t&quodli^^^ 

incommunerciliteraria:bonum 

igitur  multumque  anquirenti ,  id  tandem  placu»t,cu.us  amore  &  cup,- 
dinejamindeapr,majuvaanimustenebat^ 
&  Ge ographiae  veteris  cogmtio.  Etenim quum, ,u  ta pr,- 
mum  vi«  inftitutum,  animus ad  partem  ahquam  re.publ.  *  ahqum 
do  regendam  bonarum  literarum  dilaplm.scffetparaiidus  pn^cn 
mquemehoreinftrucndus.,  inprimis  ^ZZn^rZ^Z 
geftarum  memoriam:  unde,velut»ab unica .v.«  ^**™'^^ 
U  monitrice  exempla  petuntur,  quibus  difcas ,  quid  W^co^ 
remnore  tibi  tuxque  reipublica:  vitcs,  quid  imitens.  Ad  hanc  ve.o 
2u?pc™XiLn,cLaluadiumentt,  tum  omnium  maxune 

onem  traderct,Gra:coIu  dicta  eft  dodonbus  G  b  o  o  r  >  p i  a  •  quam 
vereadpellaveris  hiftoii*  lumen  :  fine  quo  omms  * 
denfifsimistenebr.s  obfepta involutaquc ,acet.  quidpc,  uure.  p.« 
tencarum  xtatum  probecapias,  inquc  exemplurr & ufom ™u™  ™ 
f erre  pofsis ,  naturam  locorum  regionumque  tn 
mulque  ingenium  hominum  ,  a  qu.bus  geft*,  tamquam  m  »P 
quadam  ob  oculos  pofita  ante  habeas  necefsum  cft.  Quod  ^ 


PR/EFATIO  DE 

quum  itaoptimus  ac  p&eftantifsimus  quisque  rcrum  au&orcs  intcl- 
ligerentj  ipfi  fere  brevem  quamdam  regionum  populorumcjue  de- 
fcriptionemrebusnarrandispremifemut :  quorudeis  atque  imperi- 
tos  legentium  animos  tamquam  manu  ad  res  ipfas  fpectandas  duce- 
rent .  Verum  ,  quia  breves  ifta:  defcriptiones  nihil  aliud  efsent,  quani 
ampliorisfcienti^  velutiquidamindices  j  alii  jam  indeab  antiquifsi* 
misfimilisrepertifimthomincs,  non  modo  cx  privatorum  rmme- 
roj  fed  &  principes  nationum  viri ,  &  gentium  regcs ,  qui  fingularj 
ftudio,  atque  incredibili  pcne  laboreadeam  illuftrandam  certatim 
operam  (iiam  contulerunt.  Primi  omnium,  quorum  adnosper- 
vcnic  memoria ,  fucre  Grieci ;  mirandi  lemperad  extera cognofcenda 
ftudii  &infinit£curiofuatis  hommum  genus.  quosmox  Carthagini- 
enfes,  rcpublica  fua  florente,imitati  funt.In  Gr^cis  praecipui  fuere  E- 
ratofthenes,  Theopompus,  Herodotus,  Ctefias,Tim#us,  Hecatarus, 
Xenophon  Lampfiicenus ,  Oneficritus  ,  Megafthenes  ,  Eudoxus, 
Artemidorus,  Dicararchus,  lfidorus,  Hellanicus,  Pytheas ,  Metro- 
dorus ,  Hipparchus ,  Serapio ,  Clitarchus ,  Damaftes,  Pofidonius .  int 
Carthaginienfibus,  Hanno  &:  Himilco.  Ab  hisfimulqueab  com- 
pluribus  aliis  fua  poftmodum  habuerc  Romani :  de  quibus  ita  Stra- 
bo ,  lib.  111 :  €)^jMotc«  $  uot  7roMfiJy,  tyuj  pcburcLT/S ^N^luutor® 
KotAiroL&i  wcMTcavyeyovciut.  @  3  T^  ¥cx>(JLc^tov  Q)j{&<$£$ fJLt^oiw^ 
fj^j  c5u  r^77\luuctg,  otM*  cfa  SfanoTw.  ^t/  uhiyxot,  t^  EMii- 
vm  fJLtfgLQtpvaivifz  icwffi  cf[*  *        f^P  <QC9<rQipovrou  cpiA«cfya<w# 

CdQ~& 07T0TCW  SM</J4£  tyjYlTCJU  7Tovf  QMHVtoVy  QMlft  7T0KV  ?  CticL7lhn%X~ 

i&pov  t^  iTigow.  id  eft :  Qelebrantur  equidem h&c  a  multis  ,  &  maximc 
a  Grtcis:  qui  omnium  funt  loquacifsimu  Romani  njcro  fcriptores  imitantur  ii 
quidsm  Gracos  >  at  non  ita  multum .  nam  qux.  tradunt ,  a  Gnccis  transferunt. 
de  fuo  parum  funt  cognofendi fludiofi.  itaque  ubi  Gracideficiunty  haudmultum 
efly  quod  ab  illis  expleatur .  Hinc  Plinius  omncis  fupra  enumeratos 
autfores ,  &  alios  complurcis  fequutum  fe  ingeographicisfuis.,  fate- 
tur.  InterRomanosipfemaximeOctavius  Auguftus  Carfar,  hujus- 
que  gcner  M.  Vipfanius  Agrippa,ex  barbaris  vero  Iuba ,  Mauritania- 
rurti  rex  ,  fub  tanto  publicarum  curarum  oncrc  eamdem  fcientiam 
diguam  habuere  atque  necefsariam ,  cui  ferio  ac  fedulo  invigilarent  j 
tefte  Plinio .  Tantam  igitur  quum  ego  viderem  hujus  fcientiar  utili- 
tatemjtantamque  adeo necefsitatem ;  etipfead  eam  penitus  cogno- 
fcendamanimumadjeci;  fedulus  id  mecum  agitans,  qua  ratione  ad 
intima  ejus  penetrare  poflem.  Ac  fub  primum  equidem  impetum 
rcs  perfefatis  facilis  videbatur ,  6c  cognitu  perquamprona:  fcilicet, 
quia  eximii  etiamnum  exftarcnt  antiquorum  temporum  geographi, 
Gr^ci  fimul  atqueLatini  ,  Strabo  ,  Pcolema^us,  Dionyfius,  Mela, 
Plinius  .atque  Solinus .  quibus  accedebant  haud  poftremi  ufus  itine- 
mria  Antonini  &  Tabul^i  &  Dionyfii  quidam  Latini  incerprctes> 

antiqui 


GHOGR APHIA  ANTIQVA. 

antiqui  grammatici .  tum  noftri  etiam  faeculi  do&orum  hominutn 
ineosdemaudtoresimilt^ac  vari^commentationes,  &  indices  ge- 
ographicicopiofifsimi.  quae  cun&a  fane  inexperto  videbantur  tan- 
ta,  utihujusftudiicupidonihil  deeflepoflet.  Verum,  ubi  mentem 
atque  curam  interius  paullo  immisi ,  &  cun&a  intetiore  oculo  rima- 
cus  fum.,did:os  geographos  eorumque  commentatores  primum  inter 
fe,  deindehoscum  hiftoricis  conferendo-,  fummeDeus,  quantum 
in  antiquis  illis ,  fimulque  noftri  x vi  hominibus  defiderari  deprehen- 
Atqut  cquidem  hiftoricos  quod  attinet,  fatis  hi  in  plerisquc  fidi 
au&ores';  &  quibus  tutius  credas,  quam  ipfis  ex  profeflb  geogra- 
phis*  nec  id  injuria ;  quum  illi  homines ,  qui  primi  res  geftas  retu- 
lerunt ,  five  adnotarunt ,  ipfi  iis  interfuerint,  coramque  loca  &  inco- 
las  infpexerint .  At  in  geographis  quanta  obfcuritas ,  quantain  mul- 
tis ,  ut  orbe  parum  etiamdum  cognito ,  ignorantia ,  quanta  denique 
intetunivcrfosdiscrepantia&difsimihtudo1  Namdeeo,  quodmo- 
nimentaeorumfoedeacmifereabimperitis  ac  male  curiofis  Hbrariis 
laceratafuntj  &  mcndis  innumeris  refperia,  nihil  adhuc  dico .  ipfos 
au&ores  paucis  examinare  liceat .  In  his  primus  fit  Ptolemxus :  quem 
principem  vulgo  habent  noftri  homines  omnium  geographorum ; 
quemqueunum  praeomnibusreliquisfequendum  exiftimant.,  atque 
ex  hocreliquos,qui  diflentiunt  ab  eo,  corrigendos :  nullamequidem 
aliam  ob  caufam  ,  quam  quod  is  unus  tabulasoperi  fuo  geographicas 
adjecit,  inquibusfingulaloca,  ideft  ,  opida,  montes ,  promonto- 
ria,  finuumrecefllis,  &  fluminum  fontes  oftiaque  in  fuos  defcnpta 
funtlatitudinislongitudinisquegradus.  quare  mens  au&oris ,  quaU 
ob  oculos  pofita ,  clare  ac  diferte  legentibus  perfpicitur .  quum  e  di- 
verfo  Strabo ,  Mela ,  Plinius ,  &  alii ,  fine  eius  modi  tabulis  haud  fa- 
cileaquovisintelligantur,  meraque  videantur  arnigmata,  &  inex- 
plicabilesnarrarefphyngas.  Verum ,  libere  uti  dicereliceat,  quod 
fincerejudicoj  Ptolemarum  ego  uti  eximium  fuifse  mathematicum 
concefserim/ic  parum  peritum  in  plerisque  geographum  pronuntia- 
verim  .  hifi  forte  bonum  probumque  geographum  eum  efle  conten- 
das,  qui  nationum ,  fluminum,  montium  ,  opidorum ,  portuum 
aclitorumnomina  recenfere  fcivit,  licct  alienifsimis  falsifsimisque 
fitibus.  Vnam  ejus  introfpiciamus  Europam  >  &  in  hac  propinqui- 
orcm  nobis  notioremque  videamus  terram  Galliam :  in  qua  quid 
fani/quidintegrihabeat,  haud  ego  equidem  yideo.  Quis  credat, 
Nannetes  populos  cum  capite  fuo  Codivinco  propius  accedere  ad  Sequa- 
nam,  quam  adLigerim;  quum  hodieque caput  ejusgentis,  vulgo 
Nantesdi£tumy  in Ligeris ripahaud procul orefitum ?  Quis  credat, 
Jnlwmagum,  Andecamrum  caput.quod  hodie  cft  Angiers  ,l  milha  pafsu- 
umabLigeri  infeptemtrioncsverfusfuifle  difsitum ;  quum  pene  m 
ipfa  amnis  ripahodie  nofcatur  >  Quis  credat ,  fub  Nwnetibus  vcrsus 

(.)  me- 


PR^FATIO  D! 

meridicm  fuiflc  Aulercos  Cenomanos ,  fub  his  veio  porro  vcrsus  camdc 
mundi  regione  tAulercos  Eburovices  quum  Qenomanorum caput ,  quon- 
dam  Vindunum  >  nuric  Mans  >  ab  Nannetibus  versus  ortum  ^ltivum ,  3c 
ab  lioc  porro  verfus  eamdem  regionem  Eburovicum  caput ,  quondam 
^MedioUnium ,  nunc  Evreux ,  haud  longeab  Sequana:  heva  ripa  fitum  ? 
Quis  credat ,  Rhedonum  Qondatey  quod  nunc  Redon  >  ab  EburoVicumMc- 
diolanioxL  milJibus pafsuum  in meridiem  versus  diftare  ;  quum  opi- 
dumRedonab  opido  Evreuxxcx  millia  versus  occafum  folis  hiberni 
diftet  ?  Quis  credat ,  Turonios  ,  quorum  capuc  Cafarodunum  3nunc  Tours 
en  Touraine  ad  Ligerim,  fiiiitimos  fuilfe  Segufimis,  quorum  opida 
Lugdunumad  Rhodani  Ararisque  conrluentem,  8cRodumna ,  Porumc\ut 
Segufianorum ,  nunc  LionyRpane ,  Sc  Fours$  quum  Biturigum  rmgna  in- 
tercefTerit  gens.  Quis  item  credat.,  Cafarodunum  xl  tantum  millia 
pzttuumabliodumnd  abfuifTc,  quum  inter  Tours  8c  Roane  ccmilliain- 
tereffe  nofcantur?  Quiscredat,  inftzCadurcos  verfus  meridiem  pofitos 
(uide^petricorios,  infrahos  vero  Nitiobrigcs :  quum  Petricoriorum  caput 
Vcfiunnay  nunc  Pcrigueux ,  a  Cadurcorum  capite  Devondynunc  (abors>vcr- 
sus  feptemtrionem  fitfita;  &ab  hac  versus  occalum  Nitiobrigum  caput 
«Aginnum,  nunc  zAgen  ?  Quis  credat,  Biturigcsy  quorum  ciput  Avaricum 
nuncBourges ,  Nittobrigibus  praedi&is  fuifle  conterminos  y  quum  6c  Pc^ 
tricorii  &  Lemoviccs ,  quorum  caput  nunc  vulgo  dicitur  Limogcs ,  intrr- 
cefsifle  fciamus?  Quis  credac  >  Avaricum  Bitungum  ab  Nitiobrigum  Agin- 
wxxxv  tantum  millia  difsitum  fuiTe ;  quum  incer  Agcn  5c  Bourges 
millia  fint  c  x  c  ?  Quis  ctcc\\tyVellicafisios  atque  (aletos^c\uos  Belcy  is  fu- 
iffeindextraSequanaeripaex  Carfarcac  Strabone  conftat,  re&e  ab 
eodcm Ptolemaeo in  lacva ejus amnis  ripa  locari ;  quuir^odie^ue  Cale- 
torum  terra  a  Scquanae  dextra  ripa  inorietem  $ftivum  versiis  vulcro  vo- 
cetur  Pais  de  Qtulx:  3c  V 'ellocafsiorum  caput  Rot omagus ,  vulgo  Roan>  ia 
cadem  ripa  fit  pofitu  ?  quod  &  ipfum  fatis  imperite  l  millia  paffuum 
ctiamab  taviripa  versusoccidentembrumalem  fubmovit.Quis  cre- 
dat  Qefiaromagum  Bellovacoru  y  quod  nunc  Beauvaisy  a  Bagaco  Nerviorum, 
quod  hodie  Bavay ,  x  x  x  v  i  millia  palTuu  in  occafum  aequiaoftialem 
diftare:  quum  inter  di<5h  duo  opida,ab  ortu  adli vo  ad  occafum  hiber- 
num,  c  intercedant  millia?  Quis  credat  tertium  Rheni  oftium  ,  quod 
fitu  eft  citimum  versusmeridiem,  aliudatque  diverfum  elTe  ab  Mo- 
fasoftio^Lxxxvi  milliaabeodifsitumf  quum  3c  Plinius& Tacicus 
jam  tumteftatifmt,diaumRhenialveum  ,  Vahalis  cognomento,  im- 
menfo  Mofc  ore  in  oceanum  effundi.  Sed  omneis  ejus  crrores  , 
quos  in  una  hac  Gallia  commifit,  longum  foret  atque  incommo- 
dum  hoc  loco  recitare  .  In  Rheni  citeriore  ripa  ,  id  eft,  in  Ger- 
mania  Cisrhenan^  quam  turpiter  multipliciterque  fic  lapfus ,  item 
Transrhenanam  Germaniam  quam  mifcre  turbaverit  omnem  , 
novifsima  vetuftifsimis  ,  ima  fummis  mirifice  confiindens ,  cui- 

vis 


GEOGRAPHIA   ANTI  Q_V  A. 
cuivis,  hoc  noftrum  opus,  quo  Germaniam  defcriptum  imtis , 
eenti  quam  lucidifsime  liquebit.  Sed  quid  ego  looginqmora  hseca 
Pelufio  ,  patria  ipfus,  &  feptemtrionis  ultima  memorem  j  quum  ex 
proximis  de  remotioribus  judicare  liceat.    Cyprum  inlulam  vide. 
hujuS  Strabo  eam  nobis  reliquit  delcriptionem ,  uu  htui  &  hgime, 
quam  eam  habere  fatis  hodie  nobis  compertum  eft  ,  quam  maxi- 
me  conveniat .    At  longe  diverlus  ab  hoc  PtoWus ;  non  lolum- 
modo  inlitoribus,  promontoriis,  intimis  finuum  recefsibus,  led  8c 
in  opidorum  fitu,  ac  ordine.  ln  his igitnr  ram  fcede  fi  errav.t,  qu* 
Nili  oftiis  &  Pelufio  fuere  proxima  ;  quid  tu  jam  ei  in  Hilpania, 
quid  in  Britannia  ,  quid  in  Sarmatia  &  Scythia  credas  i  Nar  ilh 
quam  longifsime  cum  ipfo  erraverint,  quiin  Butanmaatque  H.ber- 
nia  ex  affe  quam  rel.»iofifsime  eum  fequuntur.  Immenfam  illam  pc 
ninfulam  Scandinavum,  quam  infulam  veteres  cred.derunc,  Nor= 
vaaiam,  Svediam,  Finnomarchiam ,  &  alias  regiones  comprehen- 
dentem,  in  q.um  exiguam  contraxerit infulam , quaf.compend.urn 
illius  exhib.turus ,  operis  hujus  de  Germania  libro  « i .  pateb.t .  Sed 
de  hoc  audore  fatis .   Videamus  &  reliquos .  Melx verba  m  proce- 
mio  operis  h  c  funt :    Dk*w  alias  flura  ,  <&  exaShus .  vunc  autcm, 
ut  auJue  enmt  clanf.ma ,  &  flntHm .  Breve  igitur  hoc  tantummodo 
&  exiguum  compendium .  At  in  tanta  brevitate  laudandus  in  p«- 
misgeographus: quem fequi in plerisque,  haud  p.geat.  Qyamquam 
in  tanta  orbis  vaftitate  ,  quis  unus  omnia  exade  tenuer.c  >  Verba 
ejus,  libro  u,  capite  ,  v  ,  hax  funt:  Ve  ItM,  magu  qma ordo e*g* , 
Lam  quia  monftran  epet ,  fauca  dtccntur.  notafunt  omma.    ld  m.ror, 
hominem  prxfatum  effc,  quum  turp.ff.me  in  ea  ipsa  terra  erraveuc . 
i  Verba  ejus  hxc  fequunturpofteA  :  U  Tado  ad*Anconam  transitur  Ra- 
1  venna ,  ^rminurn ,  Ptjaurum  ,  Yaneflris  coloma ,  flumen  Metaurus ,  atque 
Efis-  &  tlk  in  anguflo  ihrum  duoyum  fromontorium  exdtverjo  cocuntmm 
mfUlci  cubm  magtne  fedens  ,  ac  ideo  a  Graju  dtUa  ^ncona  ,  inter  Gal-. 
iL  Italuasque  gentes  quafl  terrmnus  interefl .    hanc  emm  fryefjos  P,- 
„  luora  exmunt :  m  tpdbu*  ^umana,  VotenUa  Claterna,  Cufra,  ur- 
bes;  caflclla  autem  Iirmum  ,  Adna  ,  Truentum  :  td  *  fluryw  ,  qm  fr* 
terit,  anomcnefl.  ab  eo  Senogallia  mannma  ,  ad  Uterm  flumnu  oftu. 
Hodieque  Truentum  vocatur  Tronto .  *Aternum  cffenunc  Tejcaram,cum 
cx  Ptolemso,  tura  exaliis  conftat  auftoribus .    Quantus  .g.turh.c 
crror,  ad  Atcrni  pofu.ffe  oftia  Senogalliam,  qux  ,  etiamnum  eo. 
dem  nominecxftans,c  milliapaffuum  indeabeft,et.amc.s  AEhm 
flumen  }  quo  fitu  a  Strabone  ,  Plinio ,  Ptolemxo  ,  &  ali.s  loca- 
tur .    Proinde  ex  notifsima:  regionis  errote  de  ceteris  l.bere  tu  ,ud.- 
ces ,  haud  femel  &  ipfum  lapfum  effe  Melam .   Dionyfium ,  Gracc. 
eeneris  ex  Africa  auftorem  ,  ut  in  brevi  poemate  multa  metr.  gra- 
Sl  extra  ordinem  nominaffe,  ctiam  ignaris  ver.  fim.le  fier.  po  elt. 


PRifiF  ATIO  DE 
Kdus  tamen  plerumquc  &  geographix  fatis  peritus  ejns  fcholiaftes 
Euftathius.  Solinus  Plinii  efli  cpitomator ,  manifcftis  indiciis  de- 
prehenditur.  quamquim  &  ipfe  au&ores ,  quibus  Plinius  ufus  ,  in- 
Ipexcrir,-  indeque  nonnulla  Plinii  curac  adjeceric.  Ipfius  Plinii  accu- 
ratam  in  tanta  brevitace  diligentiam  femper  miror .  cui  uni  debe- 
mus,  quod  extremarum  orbis  terras  partium  ,  non  modo  in  Eu- 
ropa  noftra,  fed  &  in  Afia  ,  &  Africa  ,  antiquitatem  nofTe  dacur. 
Nam  imperite  faciunc  hujus  xv\  geographi  ,ac  pefsimam  maxime- 
que  immeritam  indurtriae  ejus  referunt  graciam  ,  dum  ex  Ptoleman 
&  aliorum  ignorantia  ,  fcu  incrcdulitate  ,  mendacem  illum  in  di- 
£tis  partibus,  ac  plane  fabulofum  fi&orem,  aut  faltem  vanumGrar- 
corum  fabulacorum  fe&atorem  judicanc,  fidemque  ejus  damnanc. 
Horum  ipforum  fupina  in  iis ,  quac  camquam  geographi  proficen- 
tur  ,  infcitia  hoc  opere  vel  ex  una  immcnfae  Scandinaviar  peninfukr 
defcripcione  apertilsimis  convincetur  documentis  .  Non  minus 
igicur  copiofus  rebus  ,  quam  verbis  fuccinftus  geographus  Pli- 
nius,-  &  opcimus  inter  Latinos ,  quorum  monimenta  ad  noftram 
pervenere  anatem  .  Nec  tamcn  is  eft,  qui  omnibusparcibus  fic  ab- 
iblutus.  Licora  ubique  fere  quam  diligentifsimus  certo  veroque 
ordinc  perfequitur  :  circa  medicerranea  haud  perinde  curiofus.  Spe- 
cimen  ejusreific  in  Icalia ;  dc  qua  ica  tradic  libro  cercio,  capite  quin^ 
to  :  Nunc  ambitum  e]us  urbesque  enmnerabimus .  qud  in  re  prxfari  neccf 
farium  esl ,  auSioretn  nos  divum  Auguflum  fecuturos  >  ^  defcriptionem  ab 
eofafiam  ItalU  totius  in  regiones  x  i ;  fed  ordweeo,  qui  litorum  traclu  fiet: 
urbium  quidemnjicinates ,  oratione  utique  praproperd  >  JerVari  non  poffe .  ita- 
que  mteriori  in  parte  digeflionem  in  literas  (  alphabeti  ;  quod  obferva- 
vic  )  ejusdem  nos  fecuturos  :  coloniarum  mentwne  ftgnatd  ,  quas  ille  in  eo 
prodidit  numero.  nec  ftus  originesque  perfequi  facile  esl .  Talis  icaque 
fere  eft  geographia  Plinii.  Scraboni,  Graxo  ab  Afia  fcripcori,  me- 
iic6  omnium  Latinorum  paricer  ac  Grascorum  geographorum  prin- 
cipacum  deculeris  ,  fi  hiftoriam  cum  geographia  conjungere  opcimi 
eftgeographi.  namque  hic  unus  non  nuda  tantum  fluminum, 
montium  ,  litorum ,  locorum  ,  ac  regionum  incolarumque  tradic 
vocabula,  fed  quas  varie  ac  diverse  ab  fuperioribus  audtoribus  pro- 
dita  fuerunc,  ipfe  fedulus  dispucac ,  falfa  discucic ,  veraque  adicric. 
dcin  origines  gencium  ,  mores  &  ricus ,  icem  regnorum  rerumpu= 
blicarumque  nobiliorum  orcus,  incremenca,  fumma  faftigia,  mu- 
tationcs ,  atque  intericus  ,  necnon  res  geftas,  &  alia  cognicu  vel  ne- 
ceflaria  vel  digna,  ubique  adnocac.  Sed  &  ipie,  quiaprecipua  tan- 
tum  &  paullo  clariora  repctit  5  unus  omnium  explere  numerum  ne- 
quic.  &  in  nonnullis  ,  uc  hominem  in  tanta  parum  eciamdnm 
noti  orbis  amplitudine  errafle,  cercum  eft.  Acque  in  feptemtrionc 
quidcmnoftro,  qu*  haud  perinde  falfa,  ut  fuo  loco  hoc  in  operc 

often^ 


GEOGRAPHIA  ANTIQVA. 
oftendam,  aliianre  eum  cradiderunr  Gra:corum  geographi ,  ipfe  eX 
unius  opinione  atque  auitoritate  Polybii  ,  quem  nimis  religiose 
ubique  fequitur  audtorem,  in  dubium  vocavic , omnmoque  ceural- 
fa,  &  fabulis  confiaa  damnac.    Reftant  duo  icineraria  »  quorum 
alcerum  Anconini ,  five  Anconii  cujusdam  nomini  adfcnpcum  als 
terum  cabula  iila  incerti  aucloris  referc,  in  pwlongum  produfta. 
utrumquc  ingentis  ufus  opus  ;  fi  barbarum  illud  teculum  ,  quo 
librariorum  incredib.li  impcritia  incuriaque  corrupta  fuerunr ,  ial- 
va  ad  nos  fanaque  transiftenc.   nunc  muc.la,  manca ,  dctorca,  ac 
plurimd  ex  parte  depravata,  n.l  nifi  meras  tenebras  geograph.a:  an- 
tiqu.v.  ionatis  obfundunt.    Magnos  igitur  &  fumm.s  laud.bus  ex= 
tollcndSs  merito  dixeris  pr.-cd.aos  geographos  omneis  .    at  iuo 
quemque  in  eenere.     Mulca  apud  Mclam  ,  multa  apud  Strabo- 
ncm,  plura  apud  Plinium  reperias ,   quorum  ficum  haud  rac.le 
«mquam  perfpexeris  ,  n.fi  monftran.ibus  prardiajs  mneran.s  ,  & 
Ptokm.c.  cabulis.  ac  vicifsim  ,  pleraquc  in  his  per  obfcura  &  pla= 
ne  cxca  ,  n.fi  ab  illis  illuftrencur .    Sed  ne  un.verfi  qu.dem  incer 
fe  fimul  jtmdti  quidquam  prodeffe  cibi  porerunt,  &  ml  n.li  mera 
acakmata  proferre  v.debuntur  ,  nifi  antiqua  illa  cum  hodiern.s 
antfcollata,  atquc  altcraper  altera  expofitafuennt.  Ac  hoc  immenii 
laboiis  opus  quis  haaenus  pracftititf  quis  umquam  fer.o  centav.c? 
V.deo  egoneminem.  Grammaticas  quasdam  nocas  in  fingulos  au< 
aores  pafs.mcommencaci  funcvindoai  pancer acque indofli . qu.= 
bus  ipfi  auaores  l*pe  obfcuraci  magis  ac  planeexft.na.  funt,quam 
illuftraci     Al.i  rurfus  patrium  qu.sque  folum  celebratur.  anr.qu.* 
tatem  c.us  privatim  alcius  repctcrc  conati  funt.  pauc.  qu.dcm  paul- 
lo  reHeiofiis,  &  bona  fide.  plerique  pofterioris  poc.us  laccuhdch- 
rancium  <rrammacicorum  maximeridiculas  inepcias  ,&  mox  pels.me 
bono  ocio  abucencium  monachorum  fomn.a  ,&  an.le.s  rabulas, puu- 
daque  figmenca,  qu.bus  immensum  Per  omneis  Chr.ft.an.  orb.s  cer, 
ras  rcrum  preclar*  gcftarum  memoria  focdaca  eft  ,  qu.im  bonorum 
idoneorumquc  vcteris  «vi  fcriptorum  fidem  arque  auaor.tacem  ,  e- 
quuci  funt.  cu.usmod.  hiftorica  geograph.caque fcr.pta  haud  pauca 
numcro  cxftant.  quibustamen  fidescam  relig.ola,  ceuoracubs  qpt- 
busdam  ob  ignorantiam  veriorum ,  ab  omn.bus  fere  habettir,  uci 
haudfacilefic,  admeliorem  fencenciam  erranc.um  an.mos  craducere. 
Ex  un.verfis  candem,  fimulque  ex  ipfis  anciquis  auaor.bus  ,haud  ita 
pridem  Abrahamus  Orcelius,  fingularis  induftrte  atque  infign.s  la- 
boris  vir,thefaurum  fuum  geographicum  collcgit  .quemvero  nom.ne 
Uxkon  dixeris  geogryhkm  t  quandoquidcm  id  unum  ut  plur.mum 
cgit ,  uti  leaenubus  conftaret ,  quibus  auaoribus  annqu.s  quodque  vo- 
cabulum  gcographicum  memoratum ,  &  quomodo  ab  noftn  tecuU 
hominibus  expofitum  fit.  fuam  ipfius  fcntennam  raroadd.d.t .  led  c 
diverfo  propalamproficecuri  mdU  fe  Sovm  fentenms  colhgere ,  jm 


P  R  JE  F  A  T  I  O    £>  E 
fuam  pro  Sibyllino  oraculo  protrudere.     Verum  &  hoc  grammatici  po- 
tiuserat,  quam  geographi.  hujusquidpe  munuserat,  falia  certisrar- 
tionibus  confutare,  vera apertis  documentis  &  audiorum  teftimoniis 
oftendcre.     Compluribus  ac  variis  fuper  uno  vocabulo  opinioni- 
bus  in  medium  addu&is,  qui  fuum  ipfius  juclicium  non  interpo- 
nit,  fed  veluti  forte  legendi  unam  ex  omnibus  difcendi  cupido  ar- 
bitrium  relinquit;  an  non  multo  indodtiorem  is  dimittec,  quam 
admiferat?  Omnino  ego  fic  arbitror.  At  tabnlns,  inquies,  Ortehus 
reliquit  gcographicas  vcteris  aevi.    Fateor.  fed  quid  in  iis  prasfti- 
terit     auc  quid  prasftare  laboravcrit5  ipfo  ftatim  operisticulooften- 
dit ;  ubi  7Tctpt%yov  id  efle  geographicorum  fuorum  laborum  aper- 
te  fatetur.  Proinde  etiam  mirari  nemini  fas  fit,  innumeros  in  fingu^ 
lis  tabulis,  in  ea  vero,  quam  Italia?  partem  Magrne  Gracia  infcripfic 
nomine,  nil  nifi  perpetuos  eum  exhibere  crrores  3  cuivis ,  hiftoria: 
geograpbixque  rudimentis  imbuto  ,  difpeclu  faciles.  Hic  {amen 
magnus  ,  non  tantum  vulgo,  fed  &  magnis  viris  habetur  ,  adco- 
que  maximus  noftii  faeculi  geographus .    Nec  fane  lnjuria  :  quum 
major  eo  fcu  mclior  hactenus  non  exftiteric.  nam  qui  pofteum  eo- 
dem  in  ftudio  aliquid  operae  &  laboris  pofuifle  videntur,  ii  ex  ipfius 
thefauro  geographico  libros  fuos  compilafle  ,  &  ex  ejus  laboris 
bus  laudemnomini  fuo  libafle  deprehenduntur .  de  fuo  raro  ali- 
quid  addiderunt :  nifi  ficubi  ,  quae  illae  praedicla  monachorum  fi- 
gmcnta  repudiavit,  damnavitque,ipfi  ceu  maxime  proba  egregiis 
fuis  operibus  adfuderunc .  Verum^quid  ego  de  veceris  geographia: 
defeclu  tantopere  qucrar  >  quum  noftro  hoc  xvo  qui  regionum 
incolarumque  toto  orbe  fit  fitus  >  ncmo  hactenus  umquam  uno 
folidoquc  opere  tradere  conatus  fit .    privatim  fingulas  quasdam 
regiones  nonnulli  ,   haud  fine  magna  laboris  laude  atque  ingenii 
gloria,  defcriplerunt.     Dedit  equidem  praftantifsimus  hujus  x\i 
dc  omnium  longe  nobilifsimus  geographus ,  Gerardus  Mercator, 
eximium  eminentis  ingenii  (ui  opus-  in  quo  univerfum  terrae  or= 
bcm  ,  maxime  vero  Europam  noftram,  compluribus  eisque  ac^ 
curatifsimis  exhibuit  tabulis     una  excepta  Hifpania  :  quam  & 
ipfam  quo  minus  perficeret,  fato  praereptus  fuit.   at  tabulis  id  de^ 
dit  nudis  ,  Sc  (bla  locorum  vocabula  rcferentibus  ;  nulla  adhibi- 
ta  locorum  nobiliorum  incolarumque  expofitione.    unde  etiam 
Ortelii  opus,  quod  fub  titulo  Tbeatri  mundi  ante  eum  edidit^  exva- 
riorum  au&orum  tabulis  compofitum  ,  quamvis  longe  inferioris 
not*  eflet,  tamen,  quia  brevem  fingulis  tabulis  ipfe  adjecic  defcri^ 
ptionem,  multo  majore  ftudio  a  difcendi  curiofis  qusefitum  compa- 
xatumque  fuit,  quam  curatifsimae  illiusexadtifsimxque  tabuU:  do* 
necnuper  hisctiamdefcriptiones  quaedam  additaej  anufqucquaque 

fatis 


GEOGRAPHIA  ANTIQVA. 
fatis  apt* ,  haud  attinuerit  hoc  loco  disputare .  laudandus  certe  tan* 
tus  conatus  :  3c>  fi  cjuid  cxfpe£tationi  doftorum  virorum  minus 
refponndcat  ,  merito  audtor  excufandus  j  ut  qui  aliena  in  pro- 
fefsionc,  aliisque  curis  gravifsimis  occupatus,  id  opus  aggredi  & 
co  ufqueperducereaufuseft.   De  cetero  apudalios  nihil  neque  ve- 
teris  nequc  nov^  geographi*  reperio,  quod  perinde  commen- 
dem.  Multis  ingenium  &  eruditionem,  omnibus  liberumotium  , 
&  gravioribus  curis  vacuum ,  defuifle  video  .  Falluntur  quidpe  quam 
vehemcntifsime,  qui  levi  ftudioac  nullo  labore,  quafi  per  trans- 
cnnamftri&im  adfpectis  antiquis  au£toribus,  fcientiae  tam  yaftx  , 
tamampU,  tamarduse,  tamque  abditae ,  penitiorem  cognitionem 
confequi  fe  pofsc  confidunt .  Quamquam  illi  fatis  fibi  ipfi  fint 
confcii,  quam  parum  ejus  teneant  j  quod  alios ,  vanar  cujusdam  famx 
conlequendx  causa,  vel  cxigui,  quod  librarii  ac  typograpM  offe- 
rebant ,  compendii  gratia  9  docere  conati  funt .  Pudeat  fane  ,  pi- 
geatque,  majorcanimo  atquc  ftudio  quacftum  in  excudendis  libris 
geographicis  quarrerc  aufos  efle  illos,  quam  hos  in  excolenda  geogra- 
,  phiagloriam.  Tabell*  pafsim  &  libelli  geographici  protruduntur  * 
ingcnti  vendentium  emolumcnto^  cmentium  vix  modico  ufui. 
adeo  plcraqucillicautplancfalfa,autdifccntium  cognitu  minus  di- 
gna,  minusquc  neceflaria.  Nam dealiis  uti  taccam,  illud mehercu!e$ 
iatis  incptc ,  quod  fcpe  exigua  aliqua  exten  orbis  infula ,  nulla  re  nifi 
perpetuoacftcrilifaxonota,  plunbus  dcfcribatur  paginis :  quumin- 
terim  alibi  magnum  clarifsimumque  regnum  uno  atque  alterover- 
bo ,  fatis  frigido ,  transmittatur.  Quamquam  nefcius  ego  non  fum, 
typographos,  fi ve  librarios,dum  crafsiora reddere  ftudent  volumina, 
quo  cariore  ea  pretio  vcndant ,  multis  tabellis  ab  aliis  au&oribns  alii 
ufui  compofitis^explicationcpofteaab  aliiscurafseadjicerearquo  pro- 
lixiorem.  Sedplunbusfimul  velleftudiis  curisque  implicari ,  amcn- 
tixadeoqucfurorisefleduco:  quumfingulis  artibus  nemo  unus  um- 
quam  fuffeccrit .  Proinde  egoiftis  auftor  fim ,  d^oiriglwUa^  H~ 
MnTiwlw  .  Geograhpixcerte  antiqu*  tam  longe  lateque  diffiifum 
cft  ftudium , uti id unum  totumhomincm,omncmquc cjusxtatcm, 
omnibus  aliiscuris  negotiisquefolutam  acliberam,  requirat  j  fi  fedulo 
ferioque  ac  folide  pro  dignitate  fua tra&ari  debeat.  Nam,quod  in  aliis 
pronum  fa&ueft  artibus ,  uti  locos  quosdam  communeis  certo  rerum 
ordinetibicolligas,  exquibuspoftea  omniajam  exfaciliacfineullo 
labore,  veluti  <Tpcnu  depromas,  quae  ad  fingulas  artis  tuae  parteis 
fpettant-,  id  hac  in  fcientia  minus  valet .  Haecenim  non  certis  ut 
ilte,  pr«ccptiscontincturifcd  rebus  concifis  &  minutifsimis  ixpc 
vocabulisconftat:  qu*,  intanto  auftorum  numero  vage  ac  fufe  di- 
fpcrfa,  hinc  indc  conquirere,  in  unumque  locum  colligcrc ,  &  fub 
unumadfpcdumfubjicere,  falfaa  verisdisccrnerc,  haecconfirmare, 


PR&FATIO  DE 
i!la  convellere,  invicem  pugnantia  nonnumquam  conciliare  ,  de* 
rique  obfcuris  lucem  ,  veiuftis  novitatem  ,  novis  au&oritatem* 
ac  dubiis  fidem  dare,  plusquam  Herculei  eft  laboris  .  Neque 
vero  femel  heic  omnium  au&orum  ,  tam  poetarum  ac  phifopho- 
rum  ,  quam  hiftoricorum  &  geographorum  pervolutalfe  moni- 
menta  fufficit :  fed  quoties  aliam  fubinde  atquc  aliam  regioncm , 
puta  Germaniam  ,  Galliam  ,  Hifpaniam  ,  Italiam  ,  Grarciaro , 
Sarmatiam  ,  &  hinc  Afiz  Africasque  parteis  defcribere  aggredi- 
aris  i  toties  eosdem  au&ores  omnes  a  capite  ad  calcem  ufque  de- 
nuo  evolvas  neceifum  eft  .    Ac  tanta  quum  fit  hujus  fcientise  dif- 
ficulcas  ,  tantusque  in  ea  comparanda  labor  ;  haud  par  fit  mirari, 
neminem  ha&enus  in  tanto  doctorum  virorum  numero  repercum 
efle  ,  qui  fuscipere  eum  dignatus  fit :  eo  praefertim  fxculo  >  quo 
raro  quis  literarum  aliquod  ftudium  alio  arripit  animo  ,  quam  fi 
opificium  quoddam  pcrdifcendum  fit,  quo  poftea  vi&ui  neceftaria 
quxrat.  adeo  politioribus  abstrufioribusque  literis  Mecaenates  defunt, 
qui  earum  cultoribus  condignapraemiapraeponant.  Sed  ego ,  quum 
jam  olimtantum  nobilifsimac  hujus  &  utilifsimae  maximeque  ne- 
ceffariae  fcientiae  defe&um  deprehenderem  -y  ipfe  aliquam  in  ca 
curam  fudoremque,  haud  equidem  publico  bono  ,  fed  privato 
meo  ufui  ponerc  inftitui  -y  tamquam  hoc  ^  ut  ante  dixi  ,  hiftoria- 
rum  adhibiturus  ftudio  adjumentum  lumenque  ..  Verum  confe- 
quuta  mox  funt  iniquifsima  illa  mea  tempora  :  quibus  per  vari- 
os  fortunae  cafus  ,  qua  profpcros  ,  qua  adverfos  ,  ab  omni  litera- 
rum  ftudio  longius  diutiusquc  abstra&us  fiii  :  donec  tandem  a  vanis 
iftis  cogitationibus ,  inanibusquc  curis ,  quibus  mortalium  genus 
invicempcense  acfupplicii  perpetuoin  histerrisexcruciatur ,  Dei  vir- 
tuteatquebeneficioadmelioradignioraque  mentem  revocavi.  Na- 
£tus  itaque  tranquillum  ac  defideratifsimum  otium^  omne  reli- 
quu  vitae  uni  impendere  decrevi  hiftorias  geographiaeque  antiquie 
ftudio ;  quod  ab  omnibus  aliis  plane  negle&um  cernebam  :  ma- 
gnam  fperans  ,  &  hominibns  gratam  fore  laudem    fi  unus  ego 
diligentius  curatiusque  laborarem  in  ea  fcientia  illuftranda  ,  qu^ 
multum  efset  profutura  omnibus .  Nullum  quidpe  cft  literarum 
genus ,  quod  ad  perfectionem  fui  hac  fcientia  non  opus  habeat .  In 
theologia  ,  uti  de  patrum  fcriptis  &  ecclefiafticis  hiftoriis  taceam , 
cjuam  innumera  in  unis  facris  Bj£a/w>  tam  veteris  quam  novi  foe- 
deris ,  occurrunt ,  qu#  numquam  percipias ,  nifi  hujus  fcientix  lu- 
mine  illuftrata  fuerint .  Principum  vero  ac  rerumpublicarum  ju- 
risconfulti  ,  confiliarii  atque  oratores,  qua:  confilia  dominis . luis 
fuppeditaverint ,  quaratione  jus  fuum  alienumque  explicuerint  de- 
fenderintque  ,  quopacto  de  ditionum  finibus  disputaverint ,  nifi 
regionum  gentiumque  ac  rerum  ab  ipfis  geftarum  exa&am  te- 

neant 


GEOGRAPHIA  ANTIQVA.  - 
teneant  notitiam  memoriamque  ?  Phyfici  ac  medici  quomodo  deplan- 
tis,  deherbis,dearbommfru£tibus,&aliisrebus,quaruminmorborum 
medicamentis  eft  ufus ,  aptecommodequedifferuerint,  nifiterrarum, 
quaeeas  ferunt,  fitum  naturamquecognitahabeanc  ?  Machemacici  certe 
atque  aftrologi  cceleftium  faepe  regiones  perterreftrium,  quibus  immi- 
ncnt,  ficusexplicanc.  lamvero  ad  huminiorum  literarum  principiafi 
ftudiofus  accedat,  quem  poecam  fatis  incell.gec ,  hiftoria:  geographiaeque 
ianarus  ?  An  non  hinc  immanes  ilbe  veterum  etiam  gram  maticorum  in 
poetis  exponendis  Chim.Er.e,  &  inepcilfi -  nae  maximeque  ridendae  nuga:? 
Vnum  adfpiciasServium  Virgilu  comm?ncatorem .  bone  Deus,  quantus 
illenucator  .quantus  hutoriaegeographi.equeetiamin  Italiatua  3c  prope 
Romamconfufor?Sed&nullafiveGraecorum,  five  Latinorum  oratos 
rum  exftacoratio,quin  aliquid  in  fe  hibeatgeographicum,-  quod  mfim- 
tellbas,  ftatum  caufic  numqijim  perc.pies .  Verum  deutil.tate  necelsita- 
teque  nobihfsim*  hujus  ficienttae  fac  d.ctum .  Reftat ,  uti  paucis  oftenda- 
tur,  quaratione,  &qua  viaeam  tractare  inftituenm .  Primo  omnm  uni- 
verfi  tcrrarumorbisanciquiutemab  ukimis  usque  retro  faecuhs  ad  Caroli 
Magnitemporarepetere  ma  lim  >lubeo  .idquenongrammaticis  notis, 
fed  plenioribus ubcrioi ibu  q  iccom  wncationibus:  inquibus  vecerum 
pariter  ac  recentium  fcriptorum  qiac  Gnt  falfa,  convelli,  quae  vera ,  adferi 
ipfisbonorum  probacommque  auftorum  verbisacqueceftimoniis  pof- 
finc  Nequeenimcantum  mih.arrogavero,utiauaontate  meaacnutu 
legenciumanimos  huciHucimpclii  poftulem.  fed  quum  pleraque  finc 
obfcura,  abdita.ac  max.  n:  rccondica ,  raroque  cuiquamanceaammad- 
verfa-nihil  heicvalere  auitoncacem fiJemque  meam  volo,nili,curhoc 
vel  illud  fentiam,certis  rarion.bu,  &  Jocumenr.s  haud dubns prius o- 
ftendam:  uti  earationeper  fequisquc  pofsit  videre,  quiddefinguhsficju- 
dicandum.  Necegonefciusfim,  mutta  apudaliosfalsotradica  vencaus 
vim  vulcri approbationeobtinere ,  propccr  cradent.um auaontatem .  Ab 
hac icritur  ad  alias  meliore.que  uti  canaducantur  legentmm  an.mi  opini- 
ones^haudlevinecfimplici  opus  eritprobacione.  Verum  omnes  bom 
hancm.hi,utfpero,dabuntven.amA^quo  patienturanimo  uteorum, 

quibus  fumma  in  aliis  erud.nonis  &  doctnnaelaus  mentoab  omn.bus 
conceffa  eft,  auftoritacem  .n  hoc  gcncrc  iicerarum  infnngam.  Necego 
mihi  velocius  acutiusque  ingentum arrogavenm,  quam  ruic illis,  inqui- 
bus  divina  propemodu  n  ejus  vi»  ab  omnibu s  agn.ta  eft :  quura,  qu*  ha- 
beam,  non  tam  ab  ingeni.  benignitate  mih.  untdata.quam  incredibili  la- 
boris  &  induftrisconftanriaquaefica.  Uem  illi  fim.liacpari modohten- 
taffent }  haud  equide  dubito ,  quin  multo  majora  hisce  noftris  produxii* 
fent  De cetero,quum  fciencia  hxc perquam  ampla  complureis  annos  ad 
perficienda  conata requirat  •  vita  vero  hominis  incerta:  pcmape.s  huro- 
p*  partes  primo  loco  aggrediar,  aliam  fubinde  atque  aliam  delcribendo ; 
donechincin  Afiam,  actandemin  Africam  transire  l.ceat.  At  mipsa 
Europa  quia  patria  omnium  terrarumdebebateffecanfsima,ob  ervan- 


PR^FATIO  DE 

di(firmque,GERM  aniam  natione  Germanus  primo  hoc  laborum 
meorumgeographicorum  opereiliultrarevolui.  quamquam  fcipfaper 
fe  haud  poftremu  ordinem ,  ob  antiquam  rerurn  geftarum  claritudinem, 
mereatur .  Specimen  itaque  hoc  fic  atque  exemplum  reliquarum  orbis 
partium,quas  adeumdem  modum  contexam.  Hinc,omni  totiusor- 
bis  antiquitate  abfoiuta,fi  quid vicsc (uppcticrit , ad  nova  atque  rccentia 
curas  transferam.  Ceterum  quum  tabulicfint  adjungendargeographi- 
c*,  fine  quibus  haudfacile  fcripta  intelligantur,  eum  inregionumna* 
tionumque  finibus  circumfcribendis  obfervandumduximodum,qui 
maxime  fit  commodus:  nempe  per  fluminum  montiumque  traftus; 
quibus,quemadmodum  olim,nunc  etiam  terrautplurimum  termU 
nantur.'  ubi  verohorum  nihilinter  duarum  velpluriumgentium  iedeis 
fuerit,  cercislmeis,  ad  Ptolemsi  maximeimitationem ,  quamproxime 
adauaorum  mcntemdiftingvendumerit.  Atqueh*c  ferefunt,qu*de 
universa  geographia  diligentius  excolenda  prefari  vifum .  Nunc  ora- 
tionis  quoqife  ,  qua  eamexfequar,  excufetur  fimplicitas.  Numquam 
fuicanimus,  pluslaboris verbis  quamrebus  infumere.  Inid  tamenfe- 
dulodedi  operam,ut  piane,  ut  aperte,  utenodateacdilucideomniadi* 
cerentur.-quoabomnibus  paull<j;etiam  imperitioribus  lntelligerentur. 
nonenim  dodis,feddocendis  haec  fcribentur.  Quamquam difficulta* 
tem  &  perplexitatem  in  hoc  diccndi  gencre  ipfe  oratorum  maximus 
agnoverit  Tullius  Cicero  ,  ita  ad  Atcicum  fcribens:  A  fcribendo  prorfus 
abborret  animus.  etenlm  ywye$,$uti,qu&  conftitueram 9magnum  opus  eft. 
ita  rvalde  Eratofthenes  ,quem  mihl  propofueram ,  a  Seraphne  &  ab  Hipparcho 
reprehenditur .  Qmd  cenfes  fi  Tyrannb  accefferit  ?  Ethtrcules  funt  res difficiles 
ad  explicandum ,  <sr  ofJLoeifeig .  nec  tam  pojfunt  civ^y^cpei^ ,  quam  <vi- 
dehantur.Qma  eadem  crebrius  repetenda.  Sed  & MelaPomponius ,in 
prxfatione  operis  fui  geographici  idem  fatetur,his  verbis :  Orbisfttumdice- 
re  aggredwr -fimpeditum  opus,&  facundk  mimme  capax.  conftat  enim  fere  ex 
genttum  locorumque  nominibus  ,  &  eorum  perplexo  fatis  ordine  :  quem  perfequi, 
lon/a  eil  magis  quam  benigna  materU .  Hxc  igitur  pnefatum  efle  fufficiat. 
Tu  benevote  leftor  vale  h  &  laboribus  hisce  noftris  felix  tetusque 
fruere. 


IN 


GERMANIAM 

pr&ftantifomi  viri  \ 

Philippi.  C  l  vverI. 

JV^  TiV  <K  ^oazwluj  tlyciyt  %osS.kv- 
*H  f>ci  fiarlw  TaAeq  «rg  nroWaaipm,  toAv^vAsi  , 

AoijJif  o*ti0so>  otwtyftoimtix' 
K« Atj  4>Ya»,  tt«  <rov  xuc^  ToAt) ;  T»  ToAuoA&t, 

E"6W  ,tw  'Wf  yoiv  «A&afo  s-scpcwetf  5 
n«  0        S^iTaaj,  (4'       TonuAs^Aet,  j 

'  r(«  4'  etTctg  \>%um  rixW  jyspovwflavj 
Tctii  VaAof  'Evvdhiov  $  yajlw, 

T«?  ?retG>«  '«©«Np»»  °"  G*™'»»  waraV».^  % 
Neef^a  rv,  ^er  ttwV  *axopp*.<pwv  wet  Ai»# 

Ouvojtut  Xj  fuxyJ  tsm  iW,^  r'<J*g 

MS(>  KsaWJV,  %t  «to  JtAgi^  e%§g  W>; 

Tie  4'  W  rtWc^  BjttT»  A»3-goVva  c*g  J\*0  5 
K^9«C«e<«  r<&  KvPi&dt&y  ov  t«m  KgA-nc 

Mx<ror>t&  |te«T»f  ijk  fOiCory.ov. 
NuZtf  a<&  AayeVv»  «fojuJS-a'^©'  fwyct  t%©' 

'VJjuj-fatMTAjtra.-  7feJ.v  ttots  j(af  eWcrae 
KgAr^  ay^aa  rlxva,  mP>,e#A«,iw  7»  «NJ^o, 

AT?es-we,  a<po'€eif,<»C?«  « TopeW$jov. 


Daniel  Heinsivs. 


(.)  (•)  * 


ARGVMENTA  RERVM, 
quse  hoc  opere  continentur. 


LIBER  PRIMVS, 

Quo  fitus  univerfe  Gcrmanix ,  &  origo  morcsquc  pri- 
fcum  Gcrmanorum  defcribuntur. 


Prooemium.  Oflenditur,  quantam  antiquis  temporibtts  Grmltyma- 
nique  Germania  habuerint  notiiiam .  deindc  agttur  de  menfurd  locorum  i 
itemdeciterioribtts  &  ukerioribtts  Kbemy  Uanubii^  ffi  aliorum  Germa- 
ni<efluminumripisa  fagind  $ 

Cap.  i.  Orbisuniverfirvaritepartitiones .  ubi  weritiinter  Aflam  f£  Europam 
oftcnditurterminusyrvulpo  ignorattts.  p 
Cap.  ii.  Orbis  terrarum  alta  partitio.  ubideveteri  Ccltica.  cujttspartes  iUy- 
ricum,  Germaniay  Galliay  Hiffiania,    infuU  TSritam.icx.  21 
Cap.  111.  Bodini  argumenta  ,  quibtts  Celticoe  nomen  uni  GaUu  convwijfc, 
item  GaUos  a  Gracu ,  a  GaUis  njero  Germanos  ortos  ejfe  yprobarewoluit, 
cunSIa  refutantur.  flmulque  alicrum  falflede  Germanorum  originc  opiniones 
conveUuntur.  29 
C  a  v.  iv.  Vnum    fhenazew,  V^cachi  pronepotem,  cumflliis  fuis  atque  nepom 
tibus^ omnem pofl  terrarum  inundaiioncm  obfldifle  Celticam  ,  idesl ,  lUyri^ 
cumy  Germaniam,  GaUiamyHiJfamamy    Hritannicaj  infulas  j  exJVlofls^ 
fcriptorum  antiquiffmi ,  deducitur  mommentis .  unde  Celtarumommumpa- 
ter yprimttsque  conditor  *Afcbcnazes.  41 
C  A  p.  v.  lUyrios ,  Germanos  y  GaUos ,  HifJ?anos,  atque  1Britannosy  unam  eam- 
demquc  inter fehabuijfe  lingvam  ,  njariis  tantum  dialeclts  dislinffam,  uc- 
terumprobatur auttorumteslh:oviis .  unde  certifflmum  indicium ,pr<ediclos 
populos  omneis  unitu  ejusdemque  gentis  Celtictf,  ab  Afcbenaze  propagau, 
fuiflenationes*        -  49 
Cap.  v  1.  jfUyrios ,  Gtrmanos ,  Gallos ,  Hifpanos  yatque  Hritannos  ?  unam  eam- 
demque  inter  fe  habuiffe  UngVam ,  umusque  ffi  eytsdem  gentis  Celticae,  ab 
slfchenazs  propagata ,  fuijje  nationes  ,  prob<sttur  populorum  adpeUationibus  y 
qu<e  uno  eodemque  modo  apud  pr<edifias  mtiones  fuerunt  format*  :  Item 
privornmbominum propriis  nominibus y  qu&  eisdem  nationibus  fuere  commu- 
ma%  ss 
Cap.  vii.  lUyrios ,  Germanos ,  GaUos ,  Hifpanos ,  atque  Britannos ,  unam  eam* 
demque  interfc  habuifle  lingyam  >uniusque &  ejusdemfuijfe gentis  Celticie 
mtiones ,  probatur  opidorum rvkorwnque  ^uocabulis yqux  omnibus prtditfis 
nationibus  fuere  communia .  6  2 

Cap.  vii  I,- 


ARGVMENTA  RERVM. 

C  a  v.  v  n  i.  lUyrios ,  Germanos ,  GaUos ,  Uiffanos ,  ac  Hritannos  vnm  edm* 
demque  inter  fe  babutffe  Itngvam ,  uniusque  ejutdtmfmffegentu  Celticx 
nattones ,  probatur  complunbm rerum  njariarum  njocabutu ,qmbm  ohmprtt 
dtfanattones  univerfr  ufefunt;  nuncrverb  apudGermanos  tn  rvulganfr- 
mone  durant  .  ubt  Germanica  quoque  five  Celtict  hngve  oBendttur  anti* 

67 

Okv  ix.  De  Celtarum  nomine ;  #•  Celtic*  wtteru  m  Hiffanorum ,  GaUo- 
rum  Britannorum,  lUyriorum,  <T  Tbeuttfcorum  nomina  partttione .  ttem  de 
rverdgentu pariter  ac  nominis  Theutifcorum  origwe.  nam  Germam* vo- 
cabulumperegrinumfuit,ipfigentiinufitatum.  ^    .  7S 

C  a  p  x.  Tbeutifcorum  nomen  peregrinum  Cermani ,  quando  prtmum  tnven* 
tum.  item  falfe  quorumdam  opiniones,  qui  Germanos  Gallorumetum,& 
GaUos  Germanorum  rvocabulo  Romanu  adpeliatos  adfirmant ,  dthgenms  re- 

futantur.  _ 
Cap.xi.  DemagnitudtneGcxmzMxamqtMittemdefimbtue^tu.  H 

C  a  i>.  x  h.  De  naturd  cceli foltque  GerrnanW.  9* 
Cap.  xiii.  DebabttatwMbw^annuatgrorumcommutattonei  ttemdecom- 
"  muni  omnium  tottiu  GermanU  populorum  tn  pagos  dmftone.  Joj 
C  a  p.  xiv.  De  habttu  corporum  Germanorum  externo  atque  tnterno.  114 
Cap.  xv.  De generibtu  five  ordinibm  ,quibus  prifci  Germani  inter  ft  difiinSii 

fuerunt.  . . 

C  a  p  x  v  1.  De  cultu  corporum,  atque  rvetlitu .  item  decubtm.  _  u9 
Ca.p.  xvn.  Dervttlu,acmodocapiendtctbum:ttemdeconvn>tu.  H9 
Cap.  xvm.  "De  fiudiu,  opibus,  &  oftfictu  1  item  de navigattone.  W 
C  a  p  ■  xix.  De  rvirtutibtu  ac  uitiu  prifcum  Germamrum.  167 
Cap.xx.  Deconjugto,&-amorefidequeconjugali.  _  17  9 

Cap.  xxi.  De  multerum  partu,  liberorumque  educatione.  item de cognattont- 

btu  fflhereditattbtu.  182 
C  a  p  xxii  De  religione ,  ac  deorum  cultu.  ubi  primm  ofienditur,  deorum  cul- 

tum,  cultusque  procuratoresfacerdoteu  habutjfe  Germanos  jam  tnde  aprtmor- 

dto  gcntis. 

C ap.  xxiii.  Deorigine  facerdotii.  •       _  192 

Cap.  xxiv.  T)ervariupr,fcorumfacerdotumfivefapientumgenenbtu;  deau- 

Borttate,  ac  difciplinu  eorum :  ttem  de  nomtne  apud  Germanos.  itf 
C  ap. xxv.  Df falforum numinum njenerationu origine .  211 
Cap  xx vi  q)ervarmGermanorumd\u.ubtofiendttm,primum,mneugen- 

tiiium  deorum  adpellationes  ad  unum  JfcBare  folem }  dein  easdem  adumm, 

c^erum^ternumqueDeumefereferendat.  2,7 
Cap.  xxvii.  Devariu dearumnumimbtu,nomtmbuique: quecunbtaadunam 

referendafuntlunam.  229 
C  a  p.  x  x  v  n  1.  T>e  Vulcano .  qui  idem  eft  3iars,  Hercules.  w 
Cap.  xxix.  Trifcos  Germanos  unum  ,  werum  ,  tternumDtum  tn  trtmtate 
'  coluiffe, fubSo\is,Umx,atquel%m$numinibus.  2^ 
J  (.)(.)   3  ™ 


ARGVMENTA  RERVM. 

Cap.xxx.  De  (faftoreacl?olluce, 

C  a  p.  xxxi.  De reliqud  tbeologid.  ac primum de  urimrfi  mundi  ft)  angelorum 

creatione :  item  de  horum  lapju  >  diaboli  njeneratione .  2$o 
C  a  p.  x  x  x  1 1.  De  creatione  hominis ;  de  anima  immortalitate ,  ffleeternd  <~uitd\ 

de  lapfiu  bommis  •  de  terrarum  inundaiione .  de  fine  hujus  mundi.  263 
C  a  p.  xxxih.  De  phyfiologid >geographid>  $  afirologid :  ubi  uana oftendun- 

tur  tsmporis  difiinblwnes.  274 
C  ap.xxxiv.  De  fiacrorumritibus .  acpnmumde  fiacris  lucis  >  (grdeorum  fi- 

mulacris.  280 
C  a  p.  xxxv.  De  fiacerdotum  njeftitu cultuque y ^ de  fiacrorum ritibus.  290 
Cap.  xxxvi.  De  fiortilegiis>auJpicris  ,ft) aliis  divinationum  generibus.  307 
C  a  p.  x  x  x  v  1 1.  ^De  rerumpublicarum  apud prifios  Germanos  fiormis.  ubi  fimul 

ofienditur,  quo  modo  impena  initio  ingentibus  nata.  313 
Cap.xxxviii.  ^De  democraticis  rebusfublicis  cum  principatu.  3 1 

C  a  p  .  x  x  x  1  x.  De  rebuspublicis  dcmocraticis fiine pnnctpatu.  320 
C  a  p .  x  l.  De  monarcbiis 5  ffi  item  de  mixtisimperiis.  32 s 

Cap.xli,  De  democraticarum  civitatum  fcederibus  atque  clientelis,  tam  pri- 

rvatis>quampublicis.  327 
C  a  p.  x  l  1 1.  De  conciliis  atque  judiciis :  item  de  deliclorum  pcenis  .  331 
C  a  p.  x  l  1 1 1 .  De  militid.  ubi  primum  de  bellorum fiudio  3  ^  quotidiano  ar- 

morum  ufius  item  de  bellicae  fiortitudmis  dignitate  >  ftj  de  dijciplind  mili- 

tari.  33 s 

C  a  p.  x  l  1  v.  De  njariis  armorum  telorumque generibus.  338 
C  a  p.  x  l  v.  ^De  njetuftifiimo  morepugnandi  ex  curru :  item  de  equitatUj>  ^  ritu 

equitandi.  361 
C  a  p .  x  l  v  1.  De  decernendo  bello>  ddegendoque  exercitus  duce^  aliis  ordinum 

ducionbus :  item  de  ducis  in  bello  auSloritate  atque  ofificio.  36  s 

C  a  p.  x  l  v  1 1.  De  militum  diletlu)  de  <ztate  militari  >  f£  rituin  ejus  probatione 

obfiervato :  item  de fiipendiis.  370 
C  a  p.  x  l  v  1 1 1.  Deducis  reliquorumque  fnncipum  fiive  ordinum  duSiorum  co- 

mitatu>quiquafi  corporis  pnefidium  in  bello.  item  denobilium  propugnato- 

ribus .  37? 
C  a  p.  x  l  1  x  ^De  fignis  militaribus^ac  tubts.  376 
C  a  p.  l.  De  metatione  cafirorum  >  de  tempore pugm,  &  acici  ftrutlura.  379 
Cap.  li.  ^Depugnd.  item  de  urbium  aliorumque  locorum  munitorum  oppugna- 

tione.  38  s 

Cap.  lil  ^Deiis^quae  poHproelium  njicioriamque anjicioribus  fiebant.  391 
C  a  p .  l  1  u.  ^Defunerauone  mortuorum.  394 


LIBER 


ARGVMENTA    R  E  R  V  M* 


LIBER  SECVNDVS. 
Quo  Gcrmania  Cisrhcnana  dclcribitur. 

C  a  p.  r.  Gallk  univerfe  divifio .  ubi  oftenditar,  qu<e  ^Belgm  Gallia nationes 

Germanict  fuerintgenem. 
C  a  p.  1 1 .  Belgium non fuijfe  Belgicam  sfed bujut exiguam partem* 
Cap.  iii.  Belgica@^Bclgx»»^rfiffi.  8 
Cap.iv.  ^Helvetiis.  n 
Cap.  v.  *De  Rauracis •  ^aie^  Raurici, c£* Rauriaci.  20 
Cap.  vi.  T>*Veragris,Sedunis,(^Nantuatibus*  ij 
C  ap.  v  1  1.  De  Latobrigis,  (g^Tulingis.  27 
C  a  p.  v  1 11.  Ue  Sequanis.  29 
Cap.ix.  De  Mcdiomatricis.  32 
C  a  p.  x.  De  Triboccorum ,  Nemctum ,  ac  Vangionum  *  Germanica- 
rum  gentium  transmigrtione  in  Galliam  :  item  de  finibus  eorum  cis  Rhe- 
num.  3S 
Cap.xi.  De  Triboccis.  38 
Cap.xii.  *De  Nemetibus. 

C  a  p.  x  1 1 1.  De  Vangionibus*  4* 
C  a  p.  x  1  v.  De  Treveris. 

Cap.  xv.  De  Eburonibus,Condrufis,Scgnis, Cxraefis,e>P^manis> 

qui  umverfuno  nomineprimi  diffifuere  Gcrmani.  67 
Cap.  x  vi.  De  Menapiis*  12 
Cap.xv  1  1.  De  Vbiis.  78 
Cap.  xvjii.  De  Guganis  ^quianteatransRhenumfuere  Sig2Lmbd.  87 
Cap.  xix.  De  Sunicis -9quianteatransRhenumfuere  Catti.  9S 
Cap.  xx.  De  Tungris  :  qui  antea  quinque  nominibus  discreti  Eburoncs^ 

Condrufi ,  Segni ,  Cxrafi ,  &  Paemani ,  uno  riocabulo  in  commune  dice^ 

bantur  Germani.  ttbi  frima  hujus  *z>ocabuli  oBenditur  origo.  98 
Cap.  xxi.  De  Aduaticis ^quipofteafuere  Bethafii.  106 
C a  p.  xxii.  De  Nerviis.  109 
Cap.  xx  111.  De  CencronibuSjGrudiis^LevaciSjPleumofiiSjGordu- 

nis ;  qui  uno  nominepoftea  diSli  Sveconi*  Ji3 
Cap.  xxiv.  De  Veromanduis*  m 
C  a  p.  x  x  v .  T)e  Ambianis.  116 
Cap.  xx vi.  Atrebatibus.  120 
Cap.  xxvn.  <De  Briannis,  (^Oromanfacis.  t*t 
Cap.  xx  viii.  T)e  Morinis.  ttti 
Cap.  xxix.  De  Toxandris,yJVe  Taxandris.  n* 

(0  0  4 


AR.GVMENTA  RERVM. 

Cap.  xxx.  ^De  Bataxis.  acprimumdeorigineeorumiffinomine.itemdefitit 
infuLe  Batavoruni,     longitudine ejus ;  five de  initio  ac fine.  up 

G  A  P.  x  x  x  I.  De  lateribus  inful^  Bacavorum \quorum  alterum  Vahalisfiu- 
mine  ac  Mofik  oflio  >  alterummedio  Rheni  aheo  clauduntur.  ubi  ueteres  di- 
clorum  fluminum  ahei  defcribuntur :  oflenditurque^  qud  ratione medius  Rhe- 
nus in  Leccam  amnem  abattus.  item  de  Corbulonis  fofsa.  14.4. 

C  a  p.  xxxi  1 .  Kefutantur  eorum argumenta>qui Batanjomm  infldam  adlfia- 
lamflumen  ffl  Flevum  lacum  extendunt.  i$o 

Cap.  xxxiii.  De  Batanjorum  agris extra  injulamJnGallU  ripd,inter 
VahalemMofamque.  item  de  Caninefatibus , partem  Batanjorum  infiuk 
colentibus.  *f4 

C  a  p.  x  x  x  1  v.  Iunii argumenta >qmbus  BatavosGermania  adferuit ,  cuncia 
refiutantur.  160 

C  a  v.  x  x x  v.  Mediumlfyeni  aheum  terminum  fuiffe  Germaniam  inter  & 
Galliam,  eaque  ratione  Batavos  (efr  Canifiateis  non  Germank,fcdGallU  fuifle 
partem  >  probatur,  fmmum  Rheni  flumine  ac  nomine  >  dein  plurimis  njetcrum 
auSiorum  teflimomis .  16 s 

C  a  p.  x  x  x  v  1 .  De  ^BataVorum  Caninefatiumque  opidis  >  cajlellis >atque  ui* 
cis.  169 

Cap.  xxxvii.  De  fimbus  Germaniae  Cisrhenan#.  187 

Cap.  xxxv  11 !.  De  Arduenna  filva.  -  190 

C  a  p.  x  x x  1  x .  <l>e  filva  Vofegas  qu* &  Vofaga >  Vafaga :  item  de 
monte  Vofego  5  qui  ft)  Vofagus ,     Vafagus .  J9f 

Cap.  xl.  <De  amnibus  citenoris  Germania.  t9? 


LIBER  TERTIVS. 
Quo  Germania  Transrhenana  defcribitur. 

Cap.  x.  Vniverfie  GermanU  Transrhenam  divifio.  Pag-3» 
Cap.ii.  De  Helvetiis  >Gallicdgente > antiquifiimis  temporibus  in Germa- 

niam  transgrefiis.  4 
Cap.  ni.  De  Marcomanorum , Sedufiorutti ,  atque Harudum  anti- 

quifiimis fiedibus  apudRheni  ripam>  antequamin  Tojohamum  transmigra^ 

njerunt.  $ 
C  A  p.  1  v .        Gallis  >  decumanos  agros  inter  Ifyenum  Danubiumque  exer- 

centibus$qui  Alemanni^g^  Alamani ditfi . 
C  a  p.  v.  *De  Cattis  qui  &  Chatti  ,  &  Chafsi ,  &  Hafsi  5  Qefiari  rverb, 

0*  aliis  ejusdem  actatis  auUoribus  fialjo  nomwe  dicli  Svevi.  16 
Cap.  v  j.  De  Vbiis.  22 

Cap.  vi  1. 


ARGVMENTA  RERVM. 

Cap.  vii.  De  Martiacis. 
C  ap.vi  1 1.  Ds  luhonibus. 
Cap.  ix.  De  Sigambris. 

Ca  p;  x.  T>e  Tcn<acris,^Vfipctibusj?«i^Vfip".  37 
Cap.  xi.  De  Marfis,  ^Marfacis-,  qm&'MaxbtiU  ^ 
Cap.xil  De  7  ubantibus .  4S 
Cap.xiii,  De  Brufteris.  .  • 46 

Cap.xiv.  D^Chamavis^Angrivams.  m  4* 

C  ap.xv.  De  DuI^binis^Dulgumniis,  ^Chaffuanis,  q»&  Cal- 

fuarii,  &  Chatcuarii ,  &  Cattuarii.  . . 

C  ap.  x  v  1  D*  Anfibariis -  , pi £-  AmpGbarn, Ampfivam. 

Cap.  xv  1 1.  T>e  Frifiis.  * 

CAP.xvni.D^Chaucis;9w^Cauchi,&Cauci.  ^ 

C  a  p.  x  1  x.  De  Cherufcis ,  &  ^rum  clienubm  Campfanis  &  Cathulcis, 

five  Cathulconibus. 
Cap.xx.  De  Francis^Francia.  >a  * 

C  a  p.  x  x  t .  <De  Fofis  9five  Saxonibus :  ttern  de  duflm  Saxonia.  Bi 
Cap.xxii.  DeCimbris.  99 
Cap.  xxiii.  D^  infulis  anteCmbromm,Saxonm,Chaucomm,FriJtorum~ 

que  litora  fitis .  ^ 
C  a  p.  xxi  v.  D<?  Svevia . 

C  a  p.  x  x  v.  De  Semnonibus.  ^ 
Cap.  xxvi.  ^Langobardis.  .  j^nw 

Cap.xxvh.  D*  Deuringis,Cavionibus,  AngliS,Vannis,Eudofibus, 

Svardonibus,     Nuithonibus^  4«  —  i»*r  jS  c^™*  oiu 

C  17  x  x  v  1 1 1.  De  Hcrmunduris ,  pfieriori  Svevia.  »* 
C  ap.  xxix.  De  Narifcis,  ?*  #•  Narifti,     Narift*  j  <^  ff'* 

temporibus  Armalaufi 
CAp.xxx.Df  Bojoh^mo , «wte Bojis ,    Marcomanis.  114 

Cap.xxxi.  «Pf  Quadis.  .  " 

Cap  xxxn.T)fGothinis1Marfingis,Ofis,4cBuriis. 
Cap.xxxui.  D,Lygiisi^^Ligii,Lugii,Lug.  ^Logioncfc 
C  a  p  x  xx  1  v.  De  Gothon.bus ,  qm  &  Gotones,     Gutones,  <^  Gufr 
*  tones,Gythones,Gothi,^Gotthi;^^Gep.dis.  . 
C  a  p,  x  x  x  v.  Dt  Lemoviis,  3«»     Heruli ,  itm  de  Rugus3S.dinis ,  atque 

C Apaxxxv  ,.  D*  Burgundionibus .         Burgundii,  &>  Burgundi. 

i«»if  Palatin«ibusG«r»«««.  . 
Cap  xxxv  . ..  De  oceano  feptemtrional.,  ab  feptemtnombus 

^«^Germanicus  diSus^GermaniamaJim.  uemdemgentt 

««rfinu,  quiCoMwwttvrMeUacPlim.,  <j mare Svev.cum 

Tacito-jars  wro  ejus  Venedicus  finus  TfcW. 

*  '*  '  C  A  P.  XXX  V I  I  !• 


ARGVMENTA  RERVM 

Cap. xxxviii.  E>eScandinavia;<ptf  ^Scandia,  ^Scanzia,  immmenfafe- 
ptemtrionis  peninfula :  quam  njeteres  injulamejje  crediderunt^  njetujiifsimi 
autem  Gracprum  auciores  Baltiam,  &  Bafiliam  adpellarunt.  ttem  de  Fi n- 
ningia.  pag.  m 

C  a  p.  xx  x  i  x.  De  Thule  infula^  quam  Ortelius, IProcopiifequutusfidem^jalsb 
credtd.it  effe  Scandinaviam  Plinih  ($r  Scandiam  Ttolemai.  /<r 2 

Cap.xl  Deminonbusfeptemtrwnalisac  Germanici  oceam  infulis  >interTbu- 
len  atque  Germaniam  fitis.  item  de  infulis  finus  Coddnh  quarum  incoU  Teu- 
toni,  Codani ,  ac  Dani .  usb 
Cap.  xli.  De  Scandinaviae  five  Scandiae  fenirifuU  incolis ,  Sveonibus, 
HellevionibuSjScaniis^Gucis,  Lappionibus,  Scritofinnis ,  Marchio- 
finnis,^  Sitonibus^ym  Nortmannis.  J?2 
C  a  p .  x  l  1 1 .  De  orientali  Germama  latere  ac  termino.  I7$ 
C  a  p.  x  l  1 1 1.  De  Peucinis  5  qui  &  Baftarna: .  I79 
Cap.  xliv.  DeVenedis  Sarmatis^  AEftiis  Germanis.  188 
Cap.  xlv.  De  fcnni  s,fiveFinws.  2oi 
Cap.xlvi.  De  quinque  Germanorum generibus , mqu<euniverJaGer- 
mania  diJlinSia  jiut.  20^ 
C  ap.xlvh,  De  Hercinio  faltu.,  (efraliis  Germani*  Transrbenam filvis, 
qm  partes  fmre  Hercimifaltus :  itcm  de  hujusferis.  2I2 
C a p.  xlviii.  De  montibus  Germama  Transrhenanp.  2Jp 
Cap.  xl  1  x.  T)e  fluminibus  GermankTransrhename.  22^ 

VINDELICIA  ET  NORICVM. 

Cap.  1.  Ofienditur  Vindeliciam  ftj)  Noricum  njeteris  lllyrici  fuiffe  par- 

teis'  ,  pag.3 
Cap.  1 1.  OJienditur >omnets zAlfinos  populos >quorumpars  maxima  Vmdelici 

acNorichquondam  Taurifcos  fuijje dicios.  4 

C  a  p.  iii.  <De  Vindelici*  fitu/finibus* acpopulis.  7 

C  a  p.  iv.  Ue  opidir  Vindelici*.  13 

Cap.  v.    De  Norico.  Jp 

C  a p.  vi.  q)e  Danub io ' ,     ahis  Vindelick  C^oriciqueflumimbus.  32 


Audores 


Audorcs,  quorumlocinonnullicmcndati,Ycl  adfertL 

Ttior  rmmerus  Ubmm  notat:  h*c  (:  )  mterpmtKu 
fagtnam^ijla  (.)  Imeam. 

AETHICUS  1 1 1  .  64  :  7  ,  8  . 
Apolloniifcholiaftcs.  I.  22  :  31  . 

Oeto.K"!."1;  «5  :  40.  54-o.      4-  74  ■  SO.lU.  V  7-  »*  ,  ■ 

£  ?i.Y» :  4°-^  :  «.  IP«  «  '7  •  -7  .  -  I IL  »o  =  7.  }>  =  34.  4«  ■•»• 

Diodorus.  I.  164:  50.  . 

tutropius  .  1 1.  88  ;  2  5  . 

Fiorus.  II.  47-45-  55 :  10. 

Herodiaous .  I.  23  S:  36- 

lornandes  .  I.  202:  3.I  II.  186:50. 

Libdlus  provinciaruin  civicatumqueGalliae  _       _  _ 

MarceUinus,  MW^"^*  J^ttrfM.*.1  H!  4*  * 43 ' 
Mela.  I.  23  :  40. 

Patcrculus  .III.  5  *  l6-  100 4  a7  •  5o  «2  200 -<4..' 

Plinius.  1 ,  1  jo  :  20.  1 1 1.  58  :  29.  161  :  3  , 13.  197  :       30  ,  51.  20y  .  54 
PUitarchus.  1.6:  30,49.  III.  41  :  l6.*Wl*. 

Procooius.  1. 357  :  l9-  <2  •  27  -?3  : 40.  79  :  55- no  :  47 -! 

Solinus.III.  166:14.  176:12  . 

S£nM.I;:4.'i.Vl.  ,,:  H- 79      I 4«  •  M-  45- - 5«  M- 79  .  5°-  ««  5  — 
46.  116:6. 119  :  22  . 

Svctonius  .  II  •  88:  50  .  T,.,.0  -»52  :I.  2^2  :  22.  II.  42:  30.' 

Zofimus.  II.  176 : 

Le&ori  au&or  S. 

Z%£^'*%  eft.  fi<*  funt-  «•  *»* 
pag.  ,44,  Un.  ,.figurax,  Jg<  xi.  «5-  <lul'  *&>  **• 


Index 


Index  tabularum  geographicarum  ,quo  qmque  loco 
ordine  inferend&. 

Lib.I^pagma  3: 

1 .  Septemtrionalium  in  Europa  &  Afia  terrarum  defcri- 
ptio ,  ad  falfam  veterum  fcriptorum  mentem  accom- 
modata. 

xx.    Summa  Europx  antiqux  defcriptio. 

Ub.  II9pagfaa  3: 

I.  Germanias  Cisrhcnanae,  ut  circa Iulii  Cacfaris  fuit  aetdtem, 

defcriptio . 

I I .  Gcrmanke  Cisrhenana?,  ut  inter  I.  Cxfaris  &  Trajani  fuit 

imperia ,  dcfcriptio . 
iii.  Hclvetia:,  contcrminarumquc  tcrrarum  antiqua  dcfcri- 
ptio . 

rv.  Scaldis,  Mofe,  ac  Rhcni  oftiorum,  gentiumque  accola* 
rum  antiqua  dcfcriptio . 

Lxh.  III  ypagina  3: 

1 .  Populorum  Germaniae  inter  Rhcnum  &  Albim  dcfcri- 
ptio,  ut  circa  l.Cx&xis  xvnm  incoluerunt.  Populo- 
rum  Germaniae  interRhcnum&  Albim  defcriptio,ut 
inter  CxQins  &  Trajani  imperia  incolucrunt. 

11-  Germania:  populorum  inter  Rhenum  &  Albim  amneis, 
ut  a  Trajani  imperio  &  circa  Marcellini  setatem  inco- 
luerunt ,  defcriptio . 

iii.  Svevix,  qux  cis  Codanum  fuit  linum,  antiqua  defcriptio, 

1  v .  Antiqua  Germaniae  feptemtrionalis  defcriptio . 

tAd  Vindeliciam&  ${oricum>  p*g.3: 

Vinctelicise&Norici,  conterminarumque  terrarum  anti- 
qua  defcriprio . 


Leffori 


Le&ori  audtor 


O: 


|  Vm  hoc  nofirum ,  amice  leftor,  quod  de  antiqua  Germanid  confcriptum 
irnus,  quamquam  multo  fuperiora  Taciti  *vo,  multoque  inferiora  tem- 
pora  completfatur  stamen  quia  plurimdexpartequtfi  commetarw  eft  per« 
petnus  ad  t\tu  librum,quem  deGermanu  fitu  ac  populis,  deque  Germa- 
norum  Irigine  ac  monbm  compofuit;  integrum  eum  librum  huc  adponcre 
confdium  fuit.Is  utiantehac  ab  aliis  interpretibus  haudfatis  mteUcttusi 
ftc  etiam  illa.qua  paftm  in  eo  a  librariis  corrupta  erant ,  perperamcor- 
re£ta  funt :  ac  fcpe  ipfa  oratio  in  contrarium ,  fipiflime  in  dtverfum  fen- 
fum  diftintfa.  Noseamfecimus  emendationem  ,easque  addtdimus  mter- 
punmones,qua*rerumcverus  pofcebat  fenfis.  Twvale,  t&noftwhisc$ 
laboribus  felix  Utusque  fruere. 

C      CORNELII  TACITI, 
equitisRomani  ,  fcriptoris  gravifsimi, 
L  I  B  E  R 

DE  GERMANIA: 

a  mcndis  quamplurimis  purgatus ,  &  locis  aliquot  transpofi- 
tus,noviscp  interpunaionibusin  vcrumfcnfum  diitin&usi 

PER 

PHILIPPUM  CLUVERIUM. 
videjetfa  eft  ex  adverfi  ejusdem  libri  editio  L  i  p  s  l  A  N  a. 

EDITIO   LlPSI ANA . 

ErmaniA  omnis  a  CjalUU  Rha- 
tiisfy&Pannoniti  ,  Rheno  &  Da- 
nubtofluminibtu  ;  a  Sarmatis  Da- 
ctsqucjnutuometu  aut  montibm  (e- 
paratur.  CeteraOceantu ambit  yla- 
tos  ftrnu  &  infularum  immenfafyatiacompietiensi 
nttper  cognitis  quibusdam  genttbtu ,  ac  regibm , 
quosbeUumaperuit.  Rhcnm  Rh&ticarum  alptum 
inacceffo acpradpm  verticeortm, modico  flexuin 
Occidentemverfm  Jeptentrionali  Oceano  mtfcc* 
tur.  Dmubim  molli  &  clementer  cdtto montis  Ab~ 
noba  jugo  effufus,  plurct  populos  adtt.donec  in  Pon- 
ticum  marefcx  meattbm  erumpat.  feptimum  tntm 
ospaludtbm  hauritur.  fyfos  qermanos  mdigenai 
credtdertm  .minimefy  aliarum  gemium  adven- 
ttbm  &  hoffitiis  mixtos :  quia  nec  terra  oltmjed 
clafibm  advehebantur  qui  mutare  fedes  quare- 
hant :  &  immenfm  ultra>  utqucfic  dtxerim ,  ad- 
verfm  Oceanm  rarii  aborbe  nofiro  navtbm  adt- 
tur.  Quis  porropnterpertCHlumhorrtdi  &ignoti 
marKM^aut  Africa^ut  Italianltil*  Germa- 
nsm  ptttut?  informm  terr»,  *S>cram  ulo  tuu 


EDITIO  ClUVERIANA. 

Ermania  omnis a Galliis Rhas- 
tiisquc  &  Pannoniis  Rheno  ac  Da- 
nubio  fluminibus,a  Sarmatis  Dacis- 
qucmutuo  metu  aut  montibus  fe- 
~  paratur  :  cetcra  oceanus  ambit,  la- 
tos  finus  &infularum  immenfa  fpatia  complc- 
£t cns;  nupcr  cognitis  quibusdam  gentibus  ac  rc- 
gibus,quos  bellum  apcruit.  Rhenus, Rhstica- 
rum  Alpium  inaccdTo  ac  praecipiti  vertice  ortus, 
modico  flexu  in  occidcntem  verfus ,  fcptemtno- 
nali  oceano  mifcetur.  Danubius,  molh  Sc  clc- 
meuter  edito  montis  Abnobx  jugo  effufus,  plures 
populos  adit,  donec  in  Ponticum  marc  fcx  meati- 
bus  erumpat :  feptimum  enim  os  paludibus  hau- 
titur.  Ipfos  Germanos  indigenas  crediderim,mi- 
nimcque  aliarum  gentium  advcntibns  &  hofpitiis 
mixtos.  quia  nec  terra  olim,  fed  clafTibus  adve- 
hebantur,  qui  mutare  fcdes  quxrebant ;  &  im- 
menfus  ultra,  utque  lic  dixerim,  averfus  oceanus 
raris  ab  orbe  noftro  navibus  aditur.  Qijis  porro, 
prarter  periculum  horridi  &  ignoti  maris,  Afia  aut 
Africa  aut  Italia  relidi,  Germaniam  pctetct ,  in- 
formem  tcrria,  afpcram  coelo,  triftcm  culttt  afpe- 


C»  CoktfELt 

ftem  cultu  a/pcSiu^ ,  nifi  ft  patria  fit.  Celebrant 
carmtmbm  antiqui*(quod  unum  apud  illos  memo- 
ria  &  annalium  genm  cft)  Tuistonem  deum  tcrra 
edttnm  &  filium  Mmnum%  originem  gentis  con* 
ditorescfe .  ^JManno  tris  filios  afitgnant ,  c  qtitrnm 
nomimbm  proximi  Oceano  Jngxvon€s,medii  Hcr- 
minones,ccteri  Iftavones  vocenittr.  Quidam  aittem 
licentia  vetuftatis  plurcis  deo  ortos ,  plttre<que 
gentis  appellationes  y  Aiirfos  ^Cjambt  ivios  ^Svevos  t 
Vandaltos  affirmmt:  eaqtte  vera  &  antiqua  nomi- 
na.  Cmtcrhm  Germama  vocabuhtm  recens  ,  csr  nu- 
»Le<*o,  att-  fer  *  addttum:quontam  quiprimi  Rhtnttm  trans- 
dttmn.      grefii  GaRos  expttUrint ,  nunc  Tungrt ,  nunc  Gcr* 
mani  vocati  fint.  ita  natmnis  nomtn^  non  gen- 
tis  cvaluifie  paulatim  ,  ut  omnes  pnmitm  a  vttl9-  ' 
re  ob  mctum ,  mox  a  feipfis  invento  nominc  Cjcr- 
mani  vocarentur .  Futfie  apud  eos  &  fferculcm 
memorant ,  primitm^  omnium  vtroriim  fortmm- 
Jturi  in  pralia  canunt .  Sunt  tllis  \uc  quoqut  car- 
mina ,  quorum  relatu  quem  Bardttum  vocant ,  ac- 
cendunt  animos  ,  futurs.qus  pugn&  fortunam  ipfo 
cantu  augurantur .  terrent  cmm  ,  trepidantve , 
prout  fonutt  aaes .  Ncc  tam  vocis  tfle ,  quam  vir- 
tutis  conccntus  videtur.  ajfulatur  pracipue  afferi- 
tas  foni ,  &  fratlum  murmur ,  objtilis  ad  os  fcu- 
ti* ,  quo  plenior  (frgravior  vox  repercuffu  tntnme- 
fcat .  Ceterum  &  Vlixem  qutdam  optnantur  kn- 
go  illo  &  ftbuiofo  errcre  in  hunc  Oceanum  dcla- 
tum ,  adifie  GermanU  terras ,  f  :iburoiHtnqH$% 
quod  in  ripa  Rhemfitum  hodiiq3  tncohtur ,  ab  tllo 
conftitutum,nominatkmq3  Aoni7rvp^iov.  *dr«m 
qttinetiam  Vlixi  conjecratam  ,  adjetlo  Latrta,  pa- 
tris  nomtns,  eodcm  loco  olim  repcrtam:  monumen- 
tacfr ,  &  tumulos  quosdam  Cjracis  littcris  infiriptos 
in  confinio  (jermanU  RhatUque  adhuc  exftare. 
qua  necjue  conprmare  argumentis ,  neque  refellire 
in  animo  esJ :  ex  ingenio  fuo  quisquc  demat ,  vel 
addat  fidem .  Jpfe  eorum  opinionibm  accedo  ,  cjui 

*  Rcdim-  Germania  populos  nullis  [**  a\ii$\  aliarum  natio- 
d**  ♦        num  connubtis  itfellos  ,  propriam  &  finceram  & 

tanmm  fuifimilcm  gentem  exftitifie  arbttrantur. 
Vnde  habitm  cjuoq^  corporum  ,  quamquam  in  tan- 
to  hominum  numero ,  idem  cmnibm :  truces  0-  ca- 
rnlci  oculi ,  rutila  coma ,  magna  corpora ,  &  tan- 
tum  ad  impetum  valida.laboris  atque  operum  non 
eadem  patientia  :minimeq3fttim  ajiumc^  tolerart, 
frigora  atcy  inediam  etlo  folove  ajjveverunt .  Ter- 
ra  etfi  aliquanto  jpecie  diffcrt ,  in  univtrfum  tamen 
aut  ftlvis  horrida ,  atst  palttdtbmfcsda :  humidtcr 
qua  Cjallias;  ventofior  qua  Noricum  ac  Vannonia 
afpictf :  fatis  ferax ,  frugiferarum  arborum  impa- 

*  »lcraqti\  tiens,pecorumfecundayfed  *  plerumque improce- 

ra.  ne  armentis  quidtmfum  honor  yaut  gloria  fron- 
tis .  numero  gaudent .  e<tq3  foU  &  gratiffim&  opts 
funt.  Argentum  &  aurum  propitii  an  irati  dii  ne- 
gaverint ,  dubito.  Nec tamen affirmaverim^nul- 
lam  GermanU  venam  argentum  aurumve  gignere. 
quis  enim  fcrutatm  eft  t  pofeffione  &  ufu  haut  per- 
inde  afftciuntur .  Efl  videre  apudillos  argcntea 
vafit ,  legatis  &  principibm  eorum  muneri  cUta , 
non  in  alia  vilitate ,  ejuam  qua  humo  finguntur : 
quamquam  proximi  ob  ufum  commerdorum  au- 
rum  ct  argentwn  m  pretio  habent ,  firmasq3  cjuas- 


I       T  A  C  I  T  I 

ftuquc,  nifi  fi  patna  fic.    Celebrant  carminibus 
antiquis  (  quod  luinra  apadillos  mcmorix  an- 
nalium  genus  elt)TiiiTONEM  dcum.tcrra  cditiim, 
&  filium  Mannum  ,  origincm  gentis  conditorcs- 
que.Manno  tris  filios  ailijnmt :  c  quomm  nomi- 
nibus  proximioccano  Inga,'Yoncs  ,  mediiHcrmi- 
nones,cacteri  Iftxvoncs  vocentur.Quidarn  autem, 
licentia  vetuftatis ,  plureis  deo  ortos  ,  pluivsou^ 
geilds  appcliationcs,  Marfos,  Ckmbrivios  ,  Sve- 
vos,  Varidalios  amYmant :  eaque  vera  &  antiqua 
nomina  .  carcerum  Germani^  vocabulum  re- 
ccns,  &  nupcr  additum.  quoniam  qui  primi  Rhc- 
num  trausgre!H  Gallos  cxpulerint ,  lUincTun- 
gri  ,tunc  Germani  vocati  fint.ita  nationis  nomen, 
non genns,evaluifie  paulatim ; ut omnes primum 
vicTores  a  vicl;is  ob  metum,mox  a  fe  ipfis  invento 
nomine  vocarcntur.  FuiflTe  apud  eos  Hercu- 
lem  memorant .  primumque  omnium  ^virorum 
fortium  ituri  in  prrclia  canuut .  Sunt  llli^  ha-c 
quoque  carmina,  quorum  re!atu,quem  barri- 
tum  vocant ,  accendunt  animos  ;  futurxque  pu- 
gnar  fortunam  ipfb  cantu  au^iirantur.  KXtont 
enim  ,  trepidantve ,  prout  fonuit  acies .  ncc  tam 
vocis  illx  3  quam  vinutis  conccntus  videtur.  af- 
fcditur  pra-cipuc  afpcriras  foni,  3c  fradum  mur- 
mur  -,  objedij  ados  fcutis ,  qu6  pleniorev  gra- 
vior  vox  rcpcrcuiTu  intumefcac .    Ceterum  Sc 
Vlixem  quidam  opinantur ,  longo  illo  cx  fabu- 
lolo  crrore  in  hunc  oceanum  delatum  ,  «lifle 
Germanix  tcrras  ;  Afciburgiumquc ,  quod,in  n- 
pa  Rheni  fitum,  hodiequc  inculitur ,  ab  illo con- 
ititutum ,  nominatumquc  A^KtTrvcym .  aram 
quin  etiam,VIixi  confccratam}adjtc^o  Lacrt.c  pa- 
tris  nomine,  codem  loco  oiim  rcpcrtam.  monu- 
mentaque  tk  tumulos  quosdamGiuxis  literis  in- 
lcriptos,  in  confinio  Germania;  Rhctixque  adhuc 
cxftare .  qua:  neque  confirmare  argumctis,ncque 
refcllcre  in  animo  cft  :  ex  ingcnio  (uo  quisquc  dc- 
mac  vci  addat  fidem.  Ipfe  eorum  opinionibus  ac- 
cedo,  qui  Germania?  populos,  nuliis  aliarum  con- 
nubiis  infe&os,  propriam  &  finccram  &  tantum 
fui  fimilem  gentcmexltitiifearbitrancur.unde  ha- 
bi.us  quoque  corporum,  quamquam  in  tanto 
hominum  numero,  idem  omnibLis:  truccs  &:ccc- 
rulei  oculi ,  rutihe  coma^jmagna  corpora,  $c  tan- 
nim  ad  impctum  valida .  laboris  atque  opcrum 
non  eadem  patientia :  minimeque  fitim  acflum- 
quetoIerare,frigoraatque  mediam  ccclo  folovo 
aiTveverunt .  Terra  etfi  aliquando  fpecic  diiiert, 
in  univerfum  tamen  aut  lilvis  horrida  ,  aut  palu- 
dibus  fceda:humilior,qua  Gallias,verticofior,qua 
Noricum  ac  Pannoniam  afpicit :  fatiferax  ,  frtigi- 
ferarum  arborum  impatiens ;  pecorum  fecunda, 
fed  pleraque  improccra.  ne  arnicntis  quidem  fuus 
honor,  aut  gloria  frontis :  rmmero  gaudent .  eas- 
quefolar^&gratifiima:  opcs  fimt .  Argentum  cx 
aurum  propitii,  an  lrati  diinegavcrinc,  dubito . 
nec  tamcn  affirmaverim ,  nullam  Gennania:  vc- 
nam  argentum  aurumve  gignere:  qms  cnim  fcru- 
tatus  eft  >  pofiefiionc  Sc  ufu  haut  pcrinde  afHciun- 
CIU  .  eft  videre  apud  illos  argentea  vafa,  legatis  & 
principibus  eorum  munen  data ,  non  in  alia  vili  - 
tate,  quam  qua:  humo  finguntur .  quamquam 
proximi,  ob  ufum  commcrciorum  ,  aurum  & 
argentum  in  prctio  habent ;  formasque  quasdam 
noiha?  pe^unk  agnofciuit,atque  eligunt  •  interio- 


LIBER   DE  GUMANIA. 


res  H.nplicius  Sc  ajatiquius  ,  permutatione  mer- 
citini  uttintur  .  Pecumam  probanc  veterem,& 
diu  notam,Serratos,I3igacosque .  argentum  quo- 
que  magis ,  quam  aurum ,  lcquu atur :  nuila  af- 
fc&ione  animi ;  fcd  quia  numaus  argenteom  n 
ficiliori  ufuieft  promileua  ac  viiia  mercantibLis. 
Ne  fciTumquidemiup.-Teft:  ficut  ex  generete- 
lorum  colligitur  .  EUri  gladiis ,  aut  m.ijonbus 
lanccis  ucuucur.  haftas,vel  Lpforum  vocabulo 
framc.is  gcrunt  ;  angufto  &  brevi  ferro,  fed  lta 
acri,  ik  ad  ufum  habili,  ut  eodem  celo ,  prou:  ra- 
tio  polcit,  vclcomminus  vel  eminus  pugnenc. 
Et  equcs  quidem  fcuco  fcamcaque  concencus  dt : 
pediccs  &  miililia  fpargunt ;  pluraque  fmguli,at- 
quc  in  immcnfum  vibrant,nudi,auc  figulo  leves.. 
Nullacultus  ja&atio:  fcuta  tantum  ic&uiimis  co- 
loribu>dii.lingvunt.  paLicis  lorica; :  vixuni  alte- 
rivecaih\,autgalca .  Equi  non  formi ,  non  ve- 
locitate  confpicui :  fed  ncc  vanare  gyros ,  in  mo- 
rcm  noltrum,  doccntur  .  in  rc&um  ,aut  uno 
flexu  dc.^tros  aguut  j  itaconjtmctoorbs ,  ut  ne- 
mo  poftrrior  fit .    In  umvcrfam  a-ftimanti,  pius 
penes  pcditcm  roboris .  eoque  mixti  prceliantur : 
apd  &congrLientcadequ-ftrcmpuguam  velo- 
cicace  peditum ;  quos,ex  omni  jnventute  dilc- 
clas ,  anteacicm  iocant .  definitur  &  numerus  : 
centcni  ex  lingulis  pigis  funt .  idque  ipfum  inter 
fuos  vocantur  :  &:  qLiod  primum  numerus  fuit , 
lamnomcn&honor  clt.  Acics  per  cuneos  com- 
ponitur.Ccdcreioco,dummod6  rurlus  mftes , 
confihiquam  formidinis  arbitrantur .  Corpora 
morum  etiam  in  dubiis  prceliis  refcrunt .  Sciitum 
rcliquille,  pra-cipuum  nagicium .  nec  auc  iacris 
adcftc  ,  aut  conciliuni  mire  ignominiofo  fas  . 
multiquc,  iupaftites  bellorum,  infimiam  la- 
quco  rtnierunt.  Kegcs  ex  nobilitate,  duces  ex  vir- 
tute  fumunc.  Ncc  rcgibus  infintca  aut  libcn  po- 
ceftas  ;  &  duccs  exemplo  potms ,  qu;  n  impo- 
rio ,  ii  promti,  fi  confpicui ,  li  ante  aciem  agant, 
admiratbnepraefmit .  ccterum  ncque  animad- 
vcrtere  ,  neque  vincire  ,  neque  verberare  qui- 
dem ,  niti  ficerdotibus  permiiTum :  non  quafi 
in  pcenam,nec  ducis  julfu  ;  fed  velutdeoim- 
petance  ,  quem  adclTe  bellantibus  credunt.  £f- 
flgaesque,  Sc  figna  qLuedam,  detra&a  lucis.in 
preelium  ferunt .    quodque  prxcipuum  forti- 
tudinis  incitamenrum  eft ;  non  cafiis ,  nec  for- 
ruit.i  conglobatio  turmam,  aut  cuneum  facit; 
fcd  familise  &  propinquitates  :  &m  proximo 
pignora  ,  unde  fcmmarum  Liluiatus  audiri ,  undc 
vagitus  infantium .  hi  cuiquc  CmcUhmi  teftcs. 
himaximi  Iaudatores .  ad  matres,ad  conjuges 
vulncra  ferunt .  nec  ilix  numcrare ,  aut  cxtuge- 
re  pla«as  pavent.  cibosque,&  hortamma  pu- 
gnantibus  gcftant .  Memoriae  proditur,  quasdam 
acies ,  inciinacas  jam  &  labantes ,  afeminis  refti- 
tucas  ,confcanciaprecum,&  objectu pe&orum, 
&m6nftraa  comminus  captivitatc .  quam  lon- 
gc  impaticntus  fcminarum    fuarum  nominc 
timenc  :  adco,  ut  efHcaciiis  obligentur  ammi 
civitatum  ,  quibus  inter  obfides  pucll*  quo- 
que  nobiles  imperantur  .    IneiTe  quin  etiam 
fan&um  aliquid  &  providum  putant .  nec  aut 
confilia  carumafpernancur,  autrefponfa  negli- 
gunt.  Yidimus  fub  diYQ  Yctpaflano  Velledam, 


cUm  riojhxpscunix  agnofcnnt  ntqtte  tligant  :  itr 
tcriorts  fimphciM    &  Mtiquttu  fcrmut*tittt* 
mcrcmm  utuntur.    PecHntam  prcbant  vetcrem 
&dtnmt<vn,  Serratos,    Bigttosqtte.  *Argen- 
utm  qnoquc  magis  qui*m<t»rumfcqHitntttry  nul- 
U  ajfetttonc  antmi  ,  fed  qnu  numeriu  argen- 
teoritm  factUari  nfut  eft  promtfcua  ac  V&*  mer- 
cantibiu  .  Ne  ferru  cjuidem  fupcreft ,  ficut  ex gc- 
ne  e  telorum  colltgitur  .    Rmri  gladiis  ,  <*nt  m*- 
)orib:a  Imceis  utuntur  .  h^jiai  ,  vel  ipjorur»  vo- 
cabuio  frameat  gsrunt ,  angufto  &  brcviferro, 
fcd  tta  acri  &  ad  ufttm  h*bili  ,  ut  eodem 
telot  prout  ratio  pojctt ,  veicominm  ,  vel  eminus 
pugncnt .  &  eqites  cjutdem  jcttto  frameaque  cen- 
tentits  eft  .  pedtts»  &  mtjfdta  frargunt  ,pluraai# 
fmguliy*tqi4cm  immtnfum  vtbrant  ymdt  *ufi 
fa^tlo  levcs  .  nnlla  culttts  ]atlatio  :  fcut*  tantum 
lclltffmis  coloribtu  dtftmguunt  .  paucis-  loric*  : 
vix  uni  altertvc  cajfts  aut  galen .  Equi  nonfor- 
m.\ ,  mn  vtioctutc  confptcut .  fed  nec  variart 
gyrostn  morem  noftrum  doctntnr.  ^  fn  retlum 
aut  000  flsxu  dextros  agunt ,  tta  con\unUo  orbc, 
ut  nemo  poslertor  pt  .  !n  untverftm  aflimanti  , 
pltts  pencs  pchtcm  roboris  :  coqus  mtxti  prceli- 
antur  ,  apta  &  oongrucntt  ad  equejirem  pu- 
gn*m  velocttate  pedttumrfuos  tx  omm  juvemuu 
dtletlos  anteacicmlocant  .Definitur  &  numerut  : 
ccnteni  ex  ftngulis  pagis  funt :  td%  ipfi tm  intcrfuos 
vocantur  .  et  ejutd primo  numcrta  fatt  y].im  no- 
mtn  &  honor  ejl  .Astcs  per  cuncos  componttur.  Cc- 
dtre  iocot  dnmmodorurftuinflct,  conf/ij  quamfor- 
midmis  arbttrantur.  Corporafuorumetumi  in  du- 
btis  prcelusrefertint .  Scutum  rtli^utfepracipttum 
jligiuum  .  ntc  aut  ftcrts  adejfe,  at4t  covcilum  tn- 
ireignomimojofas.  mullitjUi  fuperflttes  bcforum, 
infamtam  la^ueo  fimtrunt.   Rcga  ex  mbilitatt  , 
ducct  txvtrtute  ftttnunt.  Necregibttsinfnita  *u$ 
iibtr* pottftat :  &  ducet  exempiopotttu  qukm  m- 
ptrto  yfipromti,fi  conlptcutjantt  acnm  agartt. 
admtrations  prafunt.   Cettrum  necjut  advertere, 
nequc  vincirt,  neque  vtrberart  cfhidem  nifi  factr* 
dottbiu  permifum  :  non  ejuaft  m  poenam ,  nec  du- 
cis  yuffu,  fed  vtlut  deo  tmptrantc,  qutm  adeft  btl- 
ianttbm  credunt :  tfpgees^  ,  &  fign*  cjuacLtm  dt- 
tracTn  lucis  w  prcciutm  ftrunt .  Quodqut  pract- 
puum  fortitudtnts  incitamentum  c(i  ,  non  cafia* 
nec  fortuita  congiobatio  turmam  aut  citntum  fa- 
dt ,  ftdfamtit*  &  propinquitates  t  &  mproxtmo 
pianora  :  unde  feminarum  uiuiatus  audiri  ,  unde 
VUgitm  infanuum  .  hi  cuiqut  fanlhjftmi  teftes , 
Inmaximi  laudatores  .^Admatres  ,  ad  con]u- 
qcs  vulntra  ferunt  :ntc  tlldnumtrare  ,*ut*  tx-*  Fan 
fugere  piagas  pavent  .   Ctbosque  &  hortamina  exiger 
pugnantibm  gtftant .  tJMemorU  proditur  juaj- 
dam  acies  incttnatat  ]am  &labantesA  ftminus 
refluutas ,  conftantia  prtcum  &  oh]eUu  pshlo- 
rum  ,  &  monftrata  comintts  captivitate .  quam 
iongt  impaticntius  ftminarum  fuarummmmcn- 
ment  :  adto  ut  efftcactlts  obhgentur  animi  c$vt- 
tatum  t  qutbm  tnter  obftdts pueil*  quoque  mbues 
tmptrarttur .  Jnefte  qninetiam  fantlum  ai^uid, 


C.   CoRNELli  TACITI 

&  providum  putant  :  nec  aut  confiha  carum  diu  apud  plerosque  numims  loco  habitam.  feil  & 

«(bcrnmur  ,autrcfbonfa»cgltgunt.  Vtdtmmfub  olmiAunniam  &  complureis  alias ycncrati  futjtj 

Lorefbaftano^lledam.dtuapudpleros^numt-  non  adulatione  ,  nec  tamquam  facerent  deas. 

nis  loco  habttam .  Sed  &  ohm  Aunmam^  com-  Deorum  maxime  Mereurium  co  lunt .  cui,  certlf 

plurctsahasvenerattfHnt,nonadulatione,nectam-  dicbus ;,huWnis  ■quoquchoftus  htarc  fas  habc.it. 

Zamfacerentdeas   Deorummaxtme  Mcnuri.  Hcrculem  ac  Martcm  coiiceflls  animahbus  pla* 

TmZnnt cutcerttsdtcbmyhHmanUquoqucho-  «*•  Pars  Svcvorum  &  Ifidi  fccrificat  .  vndd 

7utTre)Zhabent.  Herchcm  ac  Mmem  con-  caufa  &  ongo  pcregrino  facro  parum compcri : 

ptsntarcjasnavcn  f         j  jficmum  lplum,  ln  modum  hburna:  fi- 

facrtficat .  Vnde  caufia  &  ongo  percgrtno  facroja- 


rum  comperi,  mfi  quodftgnum  tpfnm  tn  moditm  li- 
burna  figuratum,  docet  adveikim  nhgtonem .  ft- 
terum  nec  cohibere  paricttbm  deos,  nequc  in  ullam 
humantoris  fpectemaffimtlarc.ex  magnttudtnc  ca- 


guratum  ,  docet  advect.un  religionem .  Ceterum 
nec  cohibere  paiietibus  deos ,  neque  in  ullam  hu- 
mani  oris  fpeciem  aflTimilare  ,ex  magnitudinc  coe- 
leftium  arbitrantur  .  lucos  ac  nemora  confe- 
cranr  ;  deorumque  nominibus  appcllant  fccre- 
tum  illud ,  quod  lbla  rcvcrentia  vidcnt .  Aufpi- 
lefttum  arbitrantur  :  lucos  ac  nemora  confecrant ,  ^  folteSqUC  ut  qui  maxime  obfervant .  Sor- 
deorHmtjj  mminibm  appellant  fecretum^  tUud,quod  tmm  con{Vetudo  fimplex  .  virgam ,  frugifcrx  ar- 
foti  revcrentta  vident .  Aufpicta  Jortesque  ut  qui  DOri  dccifam,  in  furculos  amputant ;  eosque.no- 
maxime  obfervant .  Sorttum  confvetndoftmplex.  tis  quibusdam  discretos  ,  fuper  candidam  veftcm 
virga ftugtferx,  arbori  dectfam,  in Jurculos  ampu-  temci-£  ac  fortuito  fpafgunt .  mox,fi  publice  con- 
tant^eosquenotts  cfiitbusdam  dttcrctos  fupcr  can-  fulatur,  facerdos  civitatis  ,  fin  privatim ,  ipfe  pa- 
dtd.imvtftemtemereac  fortuuo  fpargunt .  moxfi  ter  farhiHs  ,  precatus  deos  ,  ccelumquc  fufpi- 
pstblice  confulatur  ,  facerdos  civtmtts  ;  ftn  ortva.  Ciens  ,  terfingulos  toliit :  fublatos  fccundum  im- 
ttm ,  ipfe  paterftmiliA  precatm  dcos  ,  calumq^  fu-  preflam  ante  notam  interpretatur  .  Si  prohi- 
fbiciens  ,  ter  fmgulos  tolltt  ,fublatos  fecundftm  tm-  buerunt  ,  nulla  dceadcm  re  in  eumdem  diem 
prefimantenotaminterpretatur.Stprohtbuerunt;  confultatio  :  fih  permiffum  ;  aulpiciorum  ad- 
nuUa  de  eadem  re  m  eundem  dtem  confuUtio .  Sm  huc  rides  cxigitur  .  Et  illud  quidem  ctiam  hic 
permifum^aufpicorum  adhuc fides  exigttur.  &  tl-  notum ,  avium  voces  volatusquc  interrogarc  . 
lud  autdeetiam  hic  notum  ,  avmvoces,  volatus^  Proprium  geutis  ,equorum  quoque  pracfagia  ac 
imerroiare.  Proprtum genw  ,  eauoru  auoa,  pnfa-  monitus  cxperin .  publice  aluntur  nsdem  nemo- 
ciaac  monim  expcrtrt.publtce  atuntur  mdemnc  nbus  ac  luc.s  ,  candidi ,  &  nullo  mortali  opem 
iortbtu  MclHcis  lcandt  lt&nullommaltopere  contadi  .  quos  ,  prdfos  lacro  curru  ,  faccrdoi 
Zntacit  ctues  prcL  facrocurrujacerdos  ac  rcx  vel  ™  >  ^{  P/lnceps  civitatis  conutantur  j  unni- 
com*cuw*_yr*y   )  _    ./*          tusque  ac  frcmitus  obfervant  .    nec  ulli  au- 


ITXvZ  Ne,  utti  aufpki,  major  fdcs  L  fo-  major  fi^ ;  non  folum  agud  plebem, 

uTseeJmmtntLsiorl,tlloscon  mm  ftros  deorum ,  lilos  confcios  putant.  Eft 

tcs.zccmmrnirny     «      ,         j        ~  L,  &  alia  obfervatio  aufpiciorum  ;  qua  cravmm 

Efl&altaobfcrvattoanfp^  f^.  ^    J  ^  c  ^ 

lorum  evemtts  explorant.  Sjmgentu  cum  cjua  bcL  ,  ^,^  ^       ^       j     -  ^  ^ 

lum  eft9  capttvum  auoauomodo  tntcrceptum  ,  cum  t       mm  §  cum  ^  fuorun 

elcllo  populariu  fuorHm,patrm  auem%  arm»  com-  ^     emqufi  armis  ^  committurit  .  vi<aoria 

miuum.viama  hujtts  veltUim.propr^udtcto  ac-  hu)us  ^  vd  iUia| .  pEQ  prx]lldlcio  accipitur.  Dc 

cipitur.  Deminortbturcbmprtncspesconfultant ,  rainonbus  rebus  pnncipes  confultant:  de  majo- 

^  ma)oribm  omnes .  ita  tamen,  ut  ea  quon^ ,  quoru  rlDUS  omiies  ,  ita  tamen,  ut  ea  quoque,  quorum 

penesplebem  arbitrium  eft ,        prtnctpes  pertra-  pCllcs  plcbem  arbitrium  eft ,  apud  principes  per- 

ftentur.  Coeunt ,  ntfiqutd  fortuttum  &  fubttum  tradcntUT.  Coeunt,  nih  quid  fortuitum  Sc  fubi- 

inciderit ,ccrtis  diebm^ctimauttnchoatur  luna aut  tura  mcident ,  certis  diebus  5  cum  aut  inchoatur 

implctur.  nam  agendis  rebm  hoc  aufptcattffimum  luna,aut  implctur .  nam  agcndis  rcbus  hoc  aufpi- 

initium  credunt.  Nec  dterum  numeru  ut  nos ,  fed  catiilimum  lnitium  credunt .  Nec  dierum  numc- 

noftium  computant.Sic conftituunt  ,ftc  condtcunt.  rum  ,  ut  nos,  fed  no&ium  computant .  lic  con- 

tiox  ducere  diemvtdetur .  llludex  Itbertatevi-  ftituunt ,  fic  condicunt :  nox  ducere  diem  vide- 

tium ,  quod  non  ftmul, necjuffi  conveniunt ,  fed  &  tur.  Illud  ex  libert ate  vitium ,  quod  non  fimul  , 

miter  &tcrtimdies  conmtione  coeuntium  abfumi-  nec  )udi  conveniunt :  fei&alter  &tertiusdies 

tur  ^Vtturbapiacuit^conftdmt  armati.  Stlenti-  contanonecoeuntiumabfumitur.  Vtturba^pla- 

umper  facerdotes,  quibus  tum  &  coercendijm  eflt  cuit ,  confidunt  armati .  (ilentium  per  facerdotes, 

imveratur    *JMox  rex  vel  princeps ,  prout  atas  quibus  tum  8c  cocrcendi  jus  eft,  imperatur.  mox 

cuiaue  ,  prout  nobthtas  ,  prout  decm  bellorum ,  f«  >  vel  princeps ,  prout  atas  cuique ,  prout  no- 

fjundta  efi  ,  audtuntur ,  auaoritate  fva-  b^ .  P™*  d^us  bellorum,prout  facundia cft, 

dendt  maats  quam  jubendi  poteftate .  Si  dts-  \  T^Tx  fyadendi  magls  ^  quam 

thcu  t  fententia9fiemitu  afpernantur :  ftn  pla-  jubendi  poteftatc .  (i  disphcuit  fcntentia  5  fre- 

cuTlalel  cmmiunt,  .  Honoraufftmum  af  mitu  ^mantur:  fin  piacuit  ;  frameas  concu- 

ZfmocnZtf  armislaudarc.  Ucet  apudcoL  1U^ •  honoianflimurn  aflcnfus gcnus  eft, armis 

WM£enMeJ;>arm"         ,  dlrcriJn  cat)itis  laudare  .  Licet  apud  concihum  acculare  quo- 

ciUum  a«^"%»0^  que,&discrimcncapitisintendere  Diftiudtio 

kundtn.                **nmm  '*  Mcl°-  paovttmaddiAo.  pioduons  *  transfugas 


LIBER  DE 

atboribus  fuspcndunt :  tgnaVos,  &  imbeUes ,  & 
corporcmfames,camo  ac  palude ,  injedfci  infu- 
per  crate ,  mergunt .  Diverlitas  fupplicii  illuc  re- 
ipicic,tamquam  fceiera  oltendi  oporceat,  dum 
puniuntur,flagitiaabfcondi.  Sed  &  lcvionbus 
deii&is ,  pro  modo  pcenarum ,  equorum  peco- 
rumquc  numero  convidti  multautur.  pars  mul- 
rcgi ,  vcl  civitati,  pars  ipli ,  qui  vindicarar , 
vcl  propinquis  ejus  exlblvitur .  Etigumuriniis- 
dem  conciliis  &  principcs ,  qui  Jttfc  per  pagos 
vicosque  reddunt.   centcni  iinguhs  ex  piebe 
comites  ,  confilium  fimul  &  au&oritas  adlunt. 
Nihil  autcm  neque  publicaS    ncquo  privatas 
rei ,  nifi  armati,  agunc .  fed  armi  iumere  non 
ante  cuiquam  moris  ,  quam  civitas  fuftedfcu- 
rum  probavcrit.  tum  in  concilio  velprtncipum 
aliquis  ,  vei  patcr ,  vcl  propinquus  fcuto  rra- 
meaque  juvenem  ornant  .  Hxc  apud  illos  to- 
ira,  hicprimus  juventae  honos .  antc  hoc  ,do- 
mus  pars  vidjntur  ;  mox  reipublicae Inligms 
nobilitas,  aut  magna  patrum  merita,  principis  di- 
on-tionem  etiam  adolefcentulis  aflignant.  Ce- 
rcris  robuftioribus ,  ac  )am  pridem  probatis  ag- 
ere^antur  t  nec  rubor  inter  comitcs  afpici.  Gra- 
3us°quinctiam  &  ipfe  comitatus  habct ,  judicto 
Cjus    qucmfeftintur.  magnaque  &  comitum 
a-mulatio,  quibus  primus  apud  prmcipcm  fuum 
locus  :  &  principum  ,  eui  plurimi  &  accrn- 
nn  comttes.  hxc  dignitas  ,h*  vires  ;magno  iem- 
ner  cledorum  juvenum  globo  circumdan;  in 
pice  decus  ,in  bcllo  praeiidium  .  nec  folum  m 
fua  acntc  cuique  ,  fcd  apud  finittmas  quoque 
rivitates  idnomcn;ca  gloria  cft,  fi  numero  ac 
virtuce  comitatUS  emincat  .   cxpetuntur  enim 
feiationtbu* ,  &  muneribus  omantur  ;  &  ipsa 
nlerumque  fama  bclla  profligant.    Cum  vcn- 
tum  in  aciem  ,  turpe  principt  ,  vtrtutc  vinci ; 
rurpecomitatui  ,  virtutem  principis  non  ada> 
qui  ire .  jam  vcro  infame  iri  omnem  vitam  ac 
probrofum  ,  fuperftitem  principi  fuo  ex  acie 
rcccmffc.  illum  defendere  ,  tucn,fua  quoqua 
fortia  fafti  gloriae  ejus  aflignare  ,  prxcipuum 
facramentum  efl:  .  principes  pro  vicfcona  pu- 
Cnant  ;  comites  pro  prmcipe.    Si  civitas  ,  in 
qua  orti  funt,  longa  pacc  &  otio  torpcatjple- 
ridue  nobilium  adolefccntium  petunt  ultro  cas 
hatiohes  ,  qux  tum  bellum  aiiquod  gerunt. 
qui&  ingratt  genti  quies,&  facihus  interan- 
cipitia  clarefcUnt  ;  magnumquecomitacumnon 
hifi  vi  belloque  tucntur.  exigunc  enim  pnna- 
pis  fuiliberalitatetllum  bellacorem  equum,iUam 
crucntam  vitrncemque  frameam.  nam  epulac, 
&  quamquam  incomti ,  largi  tamen  appararus, 
ptoftipendio  cedunt .  maceriamunificenci*  per 
bella  St  faptus  .    Ncc  arare  tcrram ,  aut  exfpe- 
£tarc'annum  ,tam  fecilc  pcrfvafcris ,  quam  vo- 
care  hoftcs  ,&  vulncra  mercri  .  pigrum  qum 
imo  &  iners  videtur,  fudore  acqttirere,  quod 
poflts  fangvine  pararo  .Quoticns  bcUanonm- 
cunt ,  multum  vcnatibus ,  plus  per  otmm  trans- 
igUttt:  dedirifomnociboque.  fortiflimus  quis- 
quc  &  bellicofiflimus  ,  nihil  agens,  delegata do- 
mus  &  penatium  6c  agrorum  cura  fe^inis  fe- 
nibusquc  &  infimiflimo  cuiqueex  fimtha,ipfi 
hebent:  mira  divcrfirate  narune,  cum  ndemho- 
mines  fic  ameiit  incrtiam,  ocoderint  qmetcm. 


GEKM  ANlAi 

proditores  &  transfiigti  arborihus  fuffmdunt.  if 
navos,  &  imbellu  &  *  corpore  wfames ,  ccsno  Vm„o  W 
Acpxlndc,  injetta  infupercrate,  mcrgunL,.  £>«- 

noxiam 

verfitas  fuppitcii  iUc  rcfptcit,  tamcjuamfcelcra  o-  gcmcm  & 
ilcnM  opmcat  dumpMMntur>flagitta  abfcondu  gPi  torZ 
Sed  &  levionbusdeitlVtspro  modo  pocnarHm,  e- 
quorum  pccorumquc  nnmcro  convitli*  muhantnr  % 
pars  multaregi  vclcivttnti,  parsipft  qni  vindi- 
catur  vci  propinqms  eius  exfolvithr.  Eltguntur 
m  iisdem  concihis  &  principcsy  qui  jura  perpa- 
gos  vicosque  rcddunt .  Ccnteni  fingulis  cxplebt 
comites  ,  confilium  fimul  &  auQoritas  4  adfunt . 
Nihil  autemneque  publicsineque  privatarei,  nifi 
armatiaguntj.  Scd  arma  fimere  nonante  cui- 
qmm  moris,  quamcivitas  fuffetturum  probave* 
nt .  Tum  in  ipfo  concilto  vel  principum  aliquis* 
vel  patcr,vel  propinauus  fcuto  fiameaque  juve- 
ttcm  ornant.  hxc  apud  iUos  toga,  hicprimtss  ju~ 
venu  honos :  antc  hoc  domus  pars  videntur,  mox 
reipublica  .  Infignis  mbihtas  aut  magna  patrum 
merita,  principis  dignationem  ctiam  adolefcentu- 
Us  affignant .  Ceteris  robufiioribus  ac  jampridcn* 
probatis  aggregantur.  ncc  rubor  inter  comitcf 
afpici.  Cjradus  quinttiam  &  *pl*  comitatus  hau 
bet ,  judtcio  cjus  qucm  fettantur .  Magnaque  & 
comitum  amulatio,  quibus  pnmus  apud  princi- 
pem  fuum  hcus :  &principum  ,  cuiplurimi  & 
acerrimi  comites  .  Hac  dtgnitas  ,  h£  virest  ma* 
gno  femper  eletlorum  juvenum  globo  circumdari> 
in  pacc  dectts  ,  in  btllo  prafidmm  .  Nccfilum  itt 
fu*  oente  cuicjue  ,  fedapud  finitimas  quoque  «- 
vtatcs  id  mmen,  ca  gloria  efl ,  ft  numcro  £* 
virtute  comttatusemmeat.  expetuntur  cntm  lega- 
tiombus,  &  munenbus  ornantur ,  &  ipsAplerum- 
tjucfiim-t  bella pnfltgant.  Ciim  ventum  tn  actem9 
tnrpe  principi  virtutcvinci ;  turpe  comitnttti,  vtr- 
tutem  principii  non  adtquare  .  Jam  verb  mfame 
W  omnem  vttam  ac  probrofumjnperftttem  prtnci- 
pi  fuo  cx  acte  recejfijjc  .  Jllum  defendere,  tuertJuM 
ejuoejue  fortia  faciaglorU  ejus  affignarc,  practpu- 
Hm  facramentumeft.  Trmctpes  provittoria  pu~ 
gnant :  comitcs pro  principc .  Si  civitasyin  qua  orts 
funt,  long*  pacc  &  otio  torpeat* ;  plerique  nobtli- 
um  adolefcentium  petunt  ultro  eas  nationes^ua  tum 
beJlum  aliejuodgerunt.cjuia  &  ingratagenti  quieii 
&  fhcilitts  inter  ancipitia  clarefcunt,  magnumque 
comitatum  non  nifi  vi  beiloejue  tueamur .  exigunt 
tnim  principis  fui  hberalitate  illum  bellatorem  c* 
ejuum ,  illam  cruentam  vitlricemqtte  fiameam  * 
NamepuU,  &  quamcjuam  incomti,  largitamert 
apparatus»  pro  ftipendio  cedunt .  Materiamu- 
mficentU  per  belia ,  &  rapm.  ?{ec  arate  terram^ 
mt  cxfpeUare  annum,  tam  fkciie  perfuaferis3quam 
vocarchoftcs&  vulnera  mercri .  pigrumqutmm- 
mo  &  iners  videtur  fudore  acquirere ,  quod  pojfu  #  ^e}eo  ^ 
fanguim parare .  Quotiens  beUauon  ineunt,  gationemi 


multum  venatibus>  p/m  fer  otium  transtgunt ,  f£££ 
dediti  fomnot  ciboc^  .  Fortijfimus  qutsque  ac 
btllkofiffwas  mhtl  agens  ,  deiegata  domus  & 
penatium  &  agrorum  curA  feminU  fentbus- 
cjuc ,  &  infirmiffimo  cuicjuc  ex  famili* .  Jpfi  he* 
bcnt:  mirA  diverfitate  uatura.  ct*m  ttdem  ho* 
mims  fic  ammt,  inewanu,  &odemt,  qutetenu 
*  *  tij  t^Us 


c. 

C^tos  c(l  civitzttibfU  ultrb  ac  virtttm  canfcrre 
prmciptbfU  velarmentomm  vcl  fiugvm,  *:quod 
pra  honore  acceptum,  ettam  neccffitattbut  fubve- 
nit .  Cjaudent  prtctpue  finitimarmm  genttum  do~ 
ttis  ,  cfUA  non  modo  a  fmgulis ,  fed  publtce  mtt- 
tuntur :  elctli  eqmt  magna  arma ,  ph*lcra,  tor- 
quesque  .   lam  &  pccuntam  accipere  docuimtu  . 
NutLas  Cjermanornm  popults  urbcs  habttart}  fa- 
tis  notnmeft;  ne  patt  qmdem  tntcr  fc  juntlas Ji- 
des  .    Colunt  dtscreti  ac  diverfi  ,  m  fons  ,  ut 
campus,ue  nemtu  pUcutt .   Vtcos  locant,  nonin 
noftrummorem,  conmxis  &  cohxr enttbtu  ddifi- 
ciis  :  fu*m  qmscfue  domum  jpatio  ctrcumdat,  fi% 
ve  adverfus  caftu  ignis  rtmtdtum ,  ftvt  infci- 
tid  adtfieandi.   Ne  camentorum  cjutdcm  apud 
illot  aut  te^ularum  ufus .  Materia  ad  amnia  u- 
tttntur  informi ,  &  citrA  fpectcm  aut  delcftatio- 
nem.     Qutdam  loca  dtltgenttta  tlltnunt  ttrra 
ttapuraac  [plendentc,  ut  pttluram  acltneamen- 
tn  colorum  tmttetur  .  $alem  &  ftbterraneos  (pc- 
cm  aperire ,  eoscfuc  malto  infuper  fimo  onerant% 
fnffugtum  htcmt  &  receptaculum  ftugtbue :  cjuia 
rtgorem  frtgorum  ejnsmodi  locis  mollmnt:  &  fi 
cftundo  hoftts  adventt ,  aperta  populatur .  abdita 
autem  &  defofia  ,  aut  ignorantur  ,  aut  ee  tpfo 
fhllunt ,  cjMod  cjuarenda  fttnt .    Tegumen  emni- 
btu  ftgttm ,  fibula  f  aut ,  ft  deftt ,  fptnk  confcr* 
tum  .  (etera  tntecli ,  totos  dies  juxtafocum  at- 
que  ignem  agunt .    LocHplctijJimi  vefte  dtftin- 
gvuntur,  mnjluitante,  ficut  SarmattacTarthi, 
fed  ftrttta  &  fingulos  arttu  exprtmente .  Gerunt 
&  ftrarum  felUs  ,  proxtmi  ripa  negligenter,  ul- 
teriorcs  exqmfitius ,  ut  qutbus  nullui  per  commer- 
cia  cultus  .   Ehgnnt  ferat  ,  &  dctratkt  vclami- 
H(t  (pargunt  maculis  ,  pellibtisque  betluarum,quM 
exterior  Oceantu  ,  atqne  tgnotnm  mare  gignit^ . 
JSlec  alttu  femimsquam  vtris  habittu  ,  ntfi  quod 
femina  fiepttu  lintis  amilltbtu  vtlantur,  eosque 
purpura  vartant ,  partemque  veftittu  fttpertoris 
tn  manitas  non  extendunt ,  nuda  brachia  ac  la- 
certas .  fed  &  proxima  pars  pebloris patet.  Quam- 
quam  ifevcra  tlhc  matrtmonia.  Nec  ullam^  mo- 
eum  partem  magis  laudavcris .  nam  propc  foli 
barbarorum  fingulis  uxoribtu  contenti  funt%  ex- 
ceptis  admodlim  paucis^ui  non  ltbtdine,fedob  no- 
btlttatem  plunmis  nupttis  ambiuntur.  Dotemnon 
uxar  martto  ,  fed  uxori  marttut  offert.  lnttrfunt 
farentes  &  propinqni,  ac  munera  probant :  mune- 
ra  non  addelictas  muliebrcs  qu<tftta}nec  ejutbus  no- 
va  nupta  comatur ,  fcd  boves  &  ftenatum  eejuum, 
&  fcutumcumframca,  gladtoq3.  *\n  hxcmnnera 
ttxor  accipitur .  atque  invicem  tpfa  armorum  ali- 
cjttid  viro  affert .  hoc  maximum  vinculum  Ja&c  ar- 
tana  facrat  hos  conjugalcs  deos  arbttrantur .  Ne 
fe  multer  extra  vtrtutttm  cogitationts ,  extrafy  bei- 
lorum  cafut  pmttjpfts  inciptentis  matrimonji  aufpi- 
Ct\s  admonttur ,  venirefe  laborumptriculorumque 
foctam,  idtm  in  pace,  iderrt  in  proelio  pafturam  au- 
fnramcfe .  hocjnnclt  bovas,  hocparatus  eejutu,  hec 
data  arma  denuntiant.  Stc  vivendum,  fic  ptreun- 
dum  accipere  fe  qm  liberts  invtolata  ac  dignared* 
d<it,qu£  nurtu  accipiant.mrsksqae  ad  nepetes  refe- 
rant.  Sfgo  fepta  pudtcttt*  agunt ftuttis ffettacHlQ* 


CORNELII  TaCITI 

Mos  eft  civitatibus  ,ultro,  ac  vintim  confcrtc 
principibus  vcl  armentorumjvel  frugum  aliquid  % 
quod,  pro  honore  acceptum,ctiam  neccllitatibus 
fubvenit .  Gaudent  prxcipue  finitiraarurn  gen* 
tium  donis :  quac  non  modo  a  lingulis  ,  fed  pu- 
blice  mittuntur ;  electi  equi ,  magna  arrria ,  phaa 
lerx  ,  torquesque  .  )am  tk  pecuniam  acciperedo- 
cuimiis.  Nullas  Germanorum  populis  urbes  ha- 
bitari  ,  fatis  notum  cft  :  nc  pati  quidem  inter 
fe  jundas  fedes .  colunt  discreti,ac  diverfi,  ut 
fons ,  uc  campus ,  uc  nemus  placuic .  Vicos  lo- 
canc ,  nbn  in  noftrum  moreni ,  conncxis  $c  co- 
hxrentibus  acdiriciis  :  fuam  quisque  domunl 
fpatid  circumdat  ;  five  adversus  cafus  ignis  re- 
medium ,  five  infcitia  xdiricandi  .  ne  ca;men- 
torum  quidem  apdd  illos  aiic  tegularum  ii- 
fus .  materia  ad  omuia  litUntdC  informi  ,  8c 
citra  fpcciem,aut  dclc6t uioncm .  qdxdam  lo- 
ca  diligcntius  illinunt  terra  ,  ka  pura  ac  fplen- 
dcnte ,  ut  pitfcuram  ac  Uri&menta  colorumimi- 
tetur.    Solcnt  &  fubtcrrncos  fpccuj  aperire : 
eosquc  multo  infupcrfim  i  oneranc ;  fufriigium 
hiemi ,  Sc  rccepca^ulum  TrLJgibus :  quia  rigoretrl 
frigorum  ejusmodi  locis  mo!liunc  :  &,  tiquan- 
do"ho(tis  advenic ,  aperca  populacUr ;  abdua  ait- 
tem ,  Sc  defolti ,  aut  iguorancur  ,  aUc  eo  ipfo 
fallunc ,  quod  quaercnda  func .  Tegumen  omni- 
bus  fagum ,  fibula  ,  aut ,  fi  delic ,  fpina  confcr- 
tum .  cecera  incc&i ,  cocos  dics  juxca  fo  cum  at- 
que  ignem  agunc .  LocupleciQimi  vcllc  diftin- 
gvuncur ;  non  fluicante ,  (icuc  Sarmacat  &  Pac- 
thi;  fcd  ftri(5ta,&  fmgulos  arcus  cxprimcncc. 
Gcrunt  &  fcrarii  pelles  ;  ulccriores  negligencer; 
ucquibus  nullus  pcr  commercia  culcus:  pro- 
ximi  ripx  exquificius .    eligunc  fcras  ;  Sc  dc- 
trada  vclamina  fpargunc  maculii ,  pcllibusquc 
belluarum,quas  cxterior  occanus  acquc  igno- 
tum  marc  gig»ic  .  Nec  alius  feminis  ,  quam 
viris ,  habicus :  nhl  quod  fcminx  fepius  lincis 
amidibus  vclantur  •  cosqite  purpura  variant ; 
parccmque  vefticus  fupenorem  m  m.micas  non 
cxtendunt  ;  nudae  brachia  ac  lacertos  :  fed  & 
proxima  pars  pedoris  patet .  quamquam  feve- 
ra  illic  matrimonia  :  necullam  morum  partcm 
magis  laudaveris .    nam  prope  foli  barbaro- 
rum  fingulis  uxoribus  contenti  funt  :  cxcc- 
pcis  admodum  paucis  ;  qui  non  libidinc  ,  (ed 
ob  nobilicatcm  plurimis  nupciis  ambiuncur.Do- 
tcm  non  uxor  marico ,  fcd  uxon  maricus  offert . 
inccrfunt  parentes  >  &  propinqui  \  ac  muncra 
probant  :  munera ,  non  ad  delicias  mulicbres 
qu32(lta,  nccquibus  nova  nupta  comatur;  fed 
boves  &  frenatum  cquum,  &  fcutumcum  fra- 
mea  gladioquc.  in  hacc  muncra  uxor  accipitur : 
atquc  rnvicem  ipfa  armorum  aliquid  viro  afFert. 
hoc  maximum  vinculum  ,  hxc  arcana  facra, 
hos  conjugales  dcos  arbitrantur .    ne  fe  mulier 
extra  virtutum  cogitatio nes,  cxtraquc  bcllorum 
cafus  putct,  ipils  incipieutis  matrimonii  aufpi- 
ciis  admonetur  •,  idem  in  pace ,  idem  in  prce- 
lio  paiTuram ,  aufuramque .  hoc  jun&i  boves  , 
hoc  paratus  equus ,  hoc  data  arma  denuntiant . 
fic  vivcndum,  fic  pcreundum  .  accipcre  fc, 
quse  libens  inviolata  ac  digna  reddat  t  qux 
nurus  accipiant ,  rurfusque  ad  nepotes  refcrant. 
Ergofepca  pudicitijt  aguut  }nnUi$  fpeclraculo- 

rura 


LiBER   D  E  GfRMANlA» 
nullis  conviviorum  irricationi-   rumtlkccbrU  ,  nullis  unviviorum  MM^ 


rum  illecebris  , 
bus  corruptae.  Litrrarum  fccreta  viri  pantcr  ac 
fcmin*  ignorant.  Paucidima,  in  tam  numcro- 
fagentc9adulteria*  quorum  pccna  prxiens,  & 
maritis  pcrrmmi.  accilis  crinibus  ,  nudatam  co- 
rampropinquis  ,  cxpellitdomo  maritus;  ac  per 
omncm  vicum  vcrbere  agit.  publicata:  enim 
pudicitia:  nulla  vcnia .  non  forma*  ,  non  aetate, 
nonopibus  maritum  invcncrit.  ncmoenim  illic 
vitia  ridet  :  ncc  corrumpcre  Sc  corrumpi ,  faecu- 
lum  vocatur*Melius  quidcm  adhuc  cx  civitates.in 
quibus  tantum  virgines  nubunt ;  &  cum  fpevo- 
toque  uxoris  femei  transigitur.  fic  unum  acci- 
pmnt  mariturh,  quo  modo  unum  corptts,  unam- 
qtievitam:  nc  ulla  cogitatio  ultra,  ne  longiorcu- 
ptditas  ;  ne  tamquam  mantum  ,  fed  tamquam 
tnatrimonium  amcnt.  Numcrum  libcrorum  fi- 
mrc ,  aut  qucmqUam  ex  agnatis  necare ,  fiagiti- 
um  habctur.  WusqiiC  ibi  boni  mores  valent, 
quam  alibi  bonx  leges.  Inomnicbmo  nudi, 
ac  iordidi  ,  m  hos  artus,  in  hxc  corpora,  quas 
miramur,  cxcrcfcunt .  fua  qucmquc  raatcr  ubc- 
ribus  alit  ;  ncc  ancillis  ,  ac  nutricibus  dclc- 
gantur .  domintim  ,  ac  fcrvum  nullis  educa- 
Sonis  deliciis  dignofcai ,  tntcr  cadem  pecora, 
in  eadcm  humo  dcgunt  ;  donec  artas  IcparcE 
virtus  agnofcat .  Scra  juvenum  Vc- 


corrupta.  Litterarnm  fecretn  vtri  panter  acje- 
min<t  ignorant.  Taucijfima  in  mm  numerofd  geni. 
te  adulttria  ,  quorum  paena  prafens  t  &  marttts 
permijja.  Jicctfts  crinibm  nudatam  corampro- 
pinquis  expcllit  domo  marim  ,*cptr  omnemvi- 
cum  verbere  agit.  publtcata  enim  pudtcitU  nulia 
venia.  non  firmA  f  non  atate ,  non  opibus  marU 
tum  invencrit.  Nemo  enim  tUic  vitia  ridct :  nee 
corrumpere  &  corrumpi,fitculum  vocatur.  tJWc- 
lias  quidtm  adhuc  ea  ctvttates ,  in  qttibtu  tantum 
vfrginct  nnbunt ,  &  cum fpe  votdque  uxoris  femet 
transiguur.  S'c  unum  acdpiuut  maritum,  quo) 
modo  unum  corpm ,  unamque  vitam ;  ne  ulla  co~ 
gimtio  ultrh  ,  ne  longior  cupidttas  ,  ne  tamquam 
meritum  ,  ftd  tamquam  matrtmomum  ameut*. 
JSlumerum  (tberorum  finirc ,  aut  quemquam  ex 
agnatis  necarc ,  fiagitiutn  habetur.  pttisque  ibi  bo- 
m  mores  valeut ,  quam  alibi  bona  leges.  In  omni 
domo  rtudt  ac  fordtdt ,  in  his  artm ,  in  htc  corpo- 
ra%  qus,  miramur,  excrefcunt.  Sua  qucmque  ma- 
teruberibus  altt ,  nec  ancitlis  ac  nutrictbus  dele- 
{rantur.  Dominum  ac  fervum  nuUU  cducationis 
^delictis  dignofcat.  Inttr  cadem  pecora ,  in  eldent 
humo  dtgunt ;  doncc  atas  feparet  ingemos ,  virttu 
agnofc.vt,.  Sera  juvenum  Vtnm ,  coyue  intxhau* 
fia  pubertai.  nec  virgines  fejtinantur.  eadem  ju- 
venta  tfimilu  proceritxs.  pares  validtqut  mifctn* 


insenuos ,    -0 

nusicoquc  incxhaufta  pubcrtas  .  ncc  virgmcs 

feftinantut  :  cadcm  juvcnta,  fimilis  proccntas:  wnM  ,j,mtUo r r-».  —  "-r— 

DarcsValidiquc  mifccntur:ac  robora  parcntum  tur.  ac  robora  partntum  Ubtrt  referunt.  Sororum 
Jiberircfcrunt.  Sororum  filus  idemapud  avuil-  filiis  idcm  apud  avuncuhm ,  ^apuapatrtm  ho- 
culum ,  qui  apud  patrcm  ,  honor .  quidam  fan-   „„.  Quidam  finQiarm  arttorcmque  h»nc  ntxum 

diorcm  ar&iorcmquc  hunc  ncxtim  fangvinis 
arbitrantur  ,  &  in  accipiendis  obiidibus  ma- 
gis  cxigunt  ;  taniqukm  ii  &  animum  hr- 
mius  ,  <S^  domum  latius  teneant  .    Hercdcs  ta- 


fangmnis  arbitrantur ,  &  w  acctpiendis  obftdibua 
magis  txigunt  ,tamqtumii,  cjr  unimum  firmiu» 
drdomumUWisttneant.  Hcrtdes  tamtn  fuccef* 
foresquc  fui  cuiqut  liberi :  &  nallum  ttftamen- 


mcn  fucccOorcsque  (iii  cuique  hbcn :  &  nullum   fum  &-  ubert  nm  fmt .  proximtu  gradut  tn  poj- 


1I1CH  lULl.».ll«iw^|.-  1  f  mfrw.    Uk  H-vviv  nv,f  j «."»  ,  f  -   •  j 

ccftamcntum.  Si  hberinpu  lmt\  proximus  gra-  remone  %fiatra  ,  patrui ,  avmcult.  Quanto  pM 

dus  in  pofieuione  fratres,  patrui,  avUnch.  Qfl-m-  fYopittqHorHm  t  cjuo  major  affinium  numtrm ,  tan* 
to  plus  propinquorum  ,  quo  mijor  anYuum       „rMi9rm  fmcUut.  ntc  vlU  orbuatis  prttta. 
numcrus ,  tanto  gratiofior  (encdus ,  ncc  ulla  or- 
bitatis  prctia .   Sufcipcre  tam  inimicmas  fcu  pa- 


rns ,  feu  propinqui  ,*  quam  amicitias ,  nccelle 
cft  .  Ncc  implacabilcs  durant  .  luitur  enim 
ctiam  homicidium  certo  armentorum  ac  peco- 
rum  numero;  recipitque  farisfa<aioncm  umvcr- 
fidomus:  utUiterinpublicum;  qitia  pcnculo- 
fiores  furit  inimicitix  juxta  libertatcm.  Convi- 
aibus ,  &  hofpitiis  non  alia  gens  cftdiius  mdul- 
get.  «ucmcumque  mortahum  arcere  tctto,nc* 
fas  habctur.pro  fortun^quisque  apparatis  epuus 
cxcipit .  cum  dcfccccit,  qui  modo  hofpes  fuerac ; 
monftrator  hofpitu,  &  comes ,  proximara  do- 
mum  non  invitati  adeunt.  ncc  mtcrcft  :  pari 
humanitatc  accipiuntur  .  notum  ,  ignotum- 
que,  quantum  ad  jus  hofpitii,  nemo  discermt. 
abeunti ,  fi  quid  popofccris ,  concedere  raoris :  & 
pofcendi  inviccm  cadem  racilitas  .  Gaudent  mu- 
ncribus .  fcd  ncc  data  imputat ,  nec  acccptis  obli- 
gatur.Viausintcrhofpitcs  comis.  Statim  cfonv 
no,quempIcramqUe  indiera  cxtrahunt ,  lavan- 
tur:  Ocpius  calida;  ut  apud  quos  pluriraura  hicms 
occupat.  lauti,  cibum  capiunt .  feparatas  fmguhs  ? 

fedcs,  &  fua  cuique  menfa.  Tum  ad  negotia,  nec  .  mitmfae  Monvtvia  proctdunt  armatK 
minus  fx-pc ad  convivia  procedunt  armatt.  Diem  ^i^^em^cmirtuarcfotando^probrum, 
noacmquccommuarcpotando,  nuiii  probrum»  a  *  iiij  QrtieT* 


Sufapcrt  tam  mmicttiat  ftu  patris  fcu  proptncjitt% 
qttam  amicttiat  neceffe  eft.  Nec  tmplacabtlcs 
durant.  luitur  tnim  ctiam  homicidmm  certo  ar~ 
mentorum  ac  pecorum  numero ,  recipttqne  fitts- 
faQionem  univerfi  domus  ,uttlitcr  in  pitblicum, 
quia  pertcuhftores  funt  inimicitia  juxta  hber- 
tntem.  Convtblibus  &  hoffitiis  non  alia  gtns 
cffufms  indutgei.  Quemcumque  mortulium  ar- 
cere  tetto  ,  ntfhs  habetur.  pro  fortun*  qnuquo 
apparatis  eptdis  excipit.  Cum  dcftctrit  ,  qui 
modb  hofpcs  fucrat,  .monftrator  hotfitii&  co« 
mes ,  proximam  domum  non  invimi  adeunu 
ntc  wtcreft.  p*ri  hnmanitate  accipiuntur.  No* 
tum  ignotkmquc  ^quantum  ad  jus  hoffitti ,  wf- 
mo  dmcrntt.  tAbeunti,  fi  quU  popofccr* ■  c«f- 
cedere  moris:  ejr  pcfcendi  invtcem  eadem  fac^ 
Utas.  Gaudmt  munertbus.  fcd nec  data  imputant9 
necacccptisobltgantur.  Vtllusinttr  hffttes  co- 
mis.  Stattm  cfomnosqutm  plerumque  indtemex- 
trahunt,  la vanttir3  fapim  catidA,  ut  4pud quosplu- 
rimum  htems  occupat.  L*uti,ctbum  capjunt.Jcpa* 
rau  ftngulUfcdes,  &  fua  cuify  menfa.  Tum  *d  nc- 


C.   CoRNELII  TACITI 


Crebra  ut  inter  vinolentos  rixat  raro  conviciis^fa- 
pitu  cade  &  vulnertbtts  transtguntur,  Sed  &  de 
reconctltandis  tnvuem  inmtcu  ,  &  jungendis  af- 
finttabta ,  &  adfctfcendts  prtnctptbus ,  de  pace  de- 
nique  ac  bello  plerumcjue  tn  convtvtis  confultant : 
tamcjuam  nullo  magts  tempore  aut  ad fimpltces  co- 
gitattones  pateatj  antmus  ,  aut  ad  magnas  incalef- 
catj.  (jcns  nonaftutn  nec  calltda  aperit  adhuc  [e- 
treta  pettoris ,  Licentta  loci.  Ergo  detelfa  &  nuda 
*Puto  leg.  omnium  mens,poftera  dteretrattntur  :  ejr  *falva 
fita .  utriitsque  temports  ratio  eft.  Deltberantydum  fin- 
gerc  nefciunt :  conftttuunt ,  dum  errare  non  pof- 
funt.  Totui  humor  ex  ordeo  autftumento,  in  cjuan- 
dam  ftmilttudinem  vint  corruptut.  ^Proxtmi  ri- 
pa,  &  vinum  mercantur.  Ctbi  fimpltces ,  agreftia 
poma,recens  ferayaut  lac  concretum.  Sine  appa- 
ratu  tftne  blandtmentis  expeUunt  fztmem.  adver- 
fits  ftnm  ,  non  eadem  temperantia.  St  indulferis 
ebrtetati,  fuggerendo  quantum  concnptftunt ;  haut 
minus  fhctlc  vitiistcjuam  armit  vtncentur.  Cjcntts 
jpccfaculorum  unum  atcfo  in  omni  coetu  idem.  Nu- 
di  juvenes ,  cjuibus  id  ludicrum  efi  ,  tnter gladios  fe 
attfo  infeftasfiamcas  faltujactunt.  Exercttatio  ar, 
tem  paravit,  ars  decorem.  non  in  cjUceftum  tamen 
autmercedtm.cjuamvis  audacts  lafctvia  prettum 
eftt  voluptas  fpettanthtm.  Aleam  ( quod  mtrere  ) 
fobrij  inter  feria  exercent ,  tanta  lucrandt  perden- 
dtve  temeritatetut  cum  omnia  defcctrunt  jxtremo 
ac  noviffimo  jattu  de  libertnte&  de  corpore  conten- 
dant.  Vtttus  voluntariam  fervitutem  adtt.  Quam- 
vi*  junior,  quamvi*  robufiior,  alligari  fcaevenire 
patttur.  £a  eft  tn  re  prava  pervicacia :  ipfi  fidem 
vocant.  Servos  condttionis  htjtss  per  comercia  tra- 
duntjst  fe  quocjue  pudorevtttori*  cxfolvant.fiteris 
fervis  ,  non  in  noftrum  morem  defcriptis  per  fkrnu 
liam  minifteriis  t  utuntur.  Suam  cjuisque  fedcm, 
fuospenates  regit.  Frumentt  modum  dommmt  aut 
pecoris ,  aut  veftis ,  ut  colono  mjungit  :  &  fervus 
hattenus  paret.  Cetera  domus  officta ,  uxor  ac  li- 
beri  exfecjuuntur.  Verberare  fervum  ,  ac  vinculis 
&  opere  coercere,  rarum.  Occidere  foltnttnon  di. 
fciplina  &  fcverimtcy  fed  impetu  &  ird ,  ut  inimi- 
cum,niftcjubdtmpme,  Dbertt  non  multum  fupra 
fervos  funt /arb  aliejuod  momentum  in  domo,num- 
cjuam  in  civttate ,  exceptis  dumtaxat  tis  genttbus, 
qua  regnantur.  Jbt  enim  &  fitper  tngenuos  &  fu- 
per  nobilcs  afcendunt.  *s€pud  ceteros  ,  impares  U- 
bertini  Itbertatis  argumentum  fitnt.  Fentts  agi- 
tare  &  in  ufuras  extendere ,  ignotum:  ideoque 
magis fervatur ,  cjHam  fi  vetitum  efiet.  %Agri  pro 
numero  cultorum  ab  univerfis  ptr  vices  occupan- 
turt  cjuos  mox  inter  fe  fecundum  dignationem  par- 
tiuntur.  fitcilimtem  partiendi ,  camporum  jpatia 
prctftant,.  tsirvaper  annosmutant  9&fupercft 
ager.  ntc  enim  cum  vbertate  &  amplitudine  foli 
labore  contendunt,,  vt  pomaria  conferantt  prata  fe- 
fiant;,  &  hortos  rigent.  fola  terra  feges  impera- 
tur.  Vnde  annum  cjuocjuc  ipfum  non  in  totidem 
digerunt,  fpecies.  Htems  &  ver  &  aftas  intel- 
lettum  ac  vocabula  habetvL» :  autumni  perinde 
ttomen  ac  bona  ignorantur.  Funerum  nulla  am- 
bitio.  ld  folum  obftrvatur ,  ut  corpora  clarorum 
'Vtrmm  cmU  Ugni*  crmmnr*  Struem  rogi  % 


Crebrx,  utintcr  vinoltntoSjiixx.  raro  conviciis, 
fxpms  casde  &  vulneribus  transiguntur.  Sed  &  de 
reconciiiandis  invicem  inimicis,  de  jungendis  af- 
rinitatibus,  &  adfcifcendis  principibus ,  de  pace 
denique  ac  bello  plerumq-  tn  coviviis  confultant: 
tamquamnullo  magis  temporeaut  adfimplices 
cogitationes  pateat  aniraus ,  aut  ad  magnas  mca- 
lefcat.  Gens  non  aftuta  nec  caliida  aperit  tunc  fe- 
creta  pe&oris ,  licentia  loci :  ergo  dccetfca  6V  jnu- 
da  omnium  mcns  poftera  die  rctractatur.  &  iui 
utriusque  temporis  ratio  eft  .  deliberant ,  dum 
fingerc  nefciunt ;  conftituunt ,  dum  errarc  non 
poflunt.  Potui  humot  ex  ordeo,  aut  frumen- 
to,  in  quamdam  fimilitudinem  vini  corruptus. 
pro*imi  ripae  &vinum  mercantur.Cibi  iimpli- 
ces  :  agrcftia  poma  ,  recens  fcra  ,  aut  lac  concre- 
tum  .  fine  apparatu ,  finc  blandimentis  cxpcllunt 
fanaem.  Adversus  (itim  noneadcm  teinperantu. 
iiindulfcris  cbrictati ,  fuggerendo  quantum  con- 
cupilcunt ;  haut  minus  ficile  vitiis ,  quam  ar- 
mis  vincentur.  Gcnus  fpedaculornm  unum,  at- 
que  inomnicoL-tu  idcm.  uudi  juvencs ,  quibus 
ldludicrum  eft,  inter  gladios  (c  atquc  infclbs 
framcas  faltu  ;aciunt  .  excrcitatio  artcm  para- 
vit;  ars  decorem.  non  in  queftum  tamcn ,  aut 
mcrcedem:  quamvis  audacjs  lalcivix  prctium 
eft ,  voiuptas  fpedanlium.  Alcam  (  quodmirc- 
re )  fbbrii  intcr  fcria  cxercent ,  tanta  lucrandi, 
perdcndive  tcmeritate,ut,cum  omnia  defeccrunt, 
cxtremo  ac  noviflimo  jaclu  de  libcrtate  &  da 
corpore  contendant.  Vidus  voluntariam  fcrvi- 
tutem  adit .  quamvis  junior,  quamvis  robuftior  ; 
alhgari  (e  ac  venirc  p.ititur .  ca  eft  in  re  pravi 
pcrvicacia :  ipfi  fidcm  vocant.  Scrvos  conditio- 
nis  hujus  per  commcrcia  tradunt ;  ut  (e  quoquo 
pudorc  vidoria:  cxfolvant.  Cctcris  fervis  non 
in  noftruin  morcm,  dcfcnptis  per  f.uniliam  mi- 
niftcriis,utuutur .  fuam  quifque  iedcm,  fuos  pe- 
nates  rcgit.  frumenti  modum  dominus,  aut  pc- 
coris ,  aut  veftis ,  ut  colono ,  injungit :  &  fervus 
hadenus  paret .  cetcra  domus  ofHcia  uxor  ac 
libcn  cxfequuntur.  Verbcrare  fcrvum ,  ac  vin- 
culis&opere  coircere,  rarum.  occidere  folcnt: 
non  difciplina,  &  feveritatc ;  lcd  impctu,  &  ua, 
ut  inimicum  •  nili,  quod  impune  .  JLiberti  non 
multum  fupra  fervos  funt  :  raro  aliquod  mo- 
mentum  in  domo ,  numquam  in  civitate ";  cx- 
ceptis  dumtaxat  iis  gentibus ,  qua:  regnantur. 
ibi  enim  8c  fuper  ingenuos,  &  liipcr  nobiles  a- 
fccndunt .  apud  ceteros ,  impares  libcrtini  liber- 
tatis  argumentum  funt.  Fenus  agitare,  $c  in 
ufuras  cxtendere ,  ignotum .  ideoque  magis  fer- 
vatur,  quam  fi  vetitum  elTet.  Agri,  pro  nume- 
ro  cultorum ,  ab  univerfis  per  vicos  occupantur. 
quos  mox  inter  fe  iecundum  dignationem  par- 
tiuntur.  facilitatem  partiendi  camporum  fpa- 
tia  prseftant.  Arva  per  annos  mutant :  &  fuper- 
eft  ager  .  nec  enim  cum  ubertate  &  amplitudi- 
ne  foli  labore  contcndunt  ;  ut  pomaria  conle- 
rant ,  &  hortos  fcpiant,  &  prata  rigcnt .  fola  ter- 
ra:  feges  imperatur .  Vnde  annum  quoquc  ipfum 
non  in  totidcm,  quot  nos,digerunt  fpecics.hiems, 
&  vcr,  &  asftas ,  intelle&um  ac  vocabula  habent : 
autumni  perinde  nomen  ac  bona  lgnorantur.  Fu- 
nerumnulla  ambitio.  id  folurn  obfervatur,  ut 
corpora  clarorum  virorum  certis  Ugnis  cremen- 

tur. 


LIBER    DE  CERMANIA. 

ftruem  ro«i  nec  veftibus  ncc  odonbusctt-  necvefttbns,  nee  odoribmcufnuhnt.fua  cHtcjui 

arrna,  cjitoruncim  tgni  &  equm  adjicitur.  Sepul- 


mulant .  fua  cuique  arma,  quorumdam  igni  Sc 
cquus  adjicitur.  fepulcrum  ccfpes  crigit  .  mo- 
numentorum  arduum  $c  operofum  honorem, 
Ut  gravem  defunctis  ,  afpernantur.  Lamenta  ac 
lacrymas  cito,  dolorcm.&  triftitiam  tarde  po- 
nunt.  fcminis  lugere  honetlum  cft ;  viris,me- 
minifle.  Ha:c  m  communc  dc  omnium  Ger- 
manorum  origine  acmoribus  accepimus.  Nunc 
fingularum  gentium  mftituta ,  ritusque,  quate- 
nus  difTerant ,  qua*  nationes  e  Germ ania  in  Gal- 
lias  commigravcrmt,expediam.  Validiores  ohm 
Gailorum  rcs  fuifle ,  fummus  au&orum  divus 
Itihus  tradit.  eoque  credibile  eft,  etiam  Gallos 
in  Germaniam  transgreffos  .  quantulum  cnim 
arnms  obftabat ,  qu6  minus ,  ut  quaequc  gcns  c- 
valuerat,  occuparet  permutaretque  fcdes,  pro- 
milcuas  adhuc,  &  nulla  regnorum  potentia  di- 
vilas  ?  Igitur  mtcr  Hercyniam  filvam  Rhe- 
numque  Sc  Mocnum  amnes  Hclvctii ,  ultcriora 
Boji,  Gallicautraque  gens ,  tcnuere.  Manet  ad- 
huc  Bojemi  nomen :  fignificatque  loci  vctcrcm 
memoriam ;  quamvis  mutatis  cultoribus.  Sed, 
utrum  Aravilci  in  Pannoniam  ab  Ofis  ,  Ger- 
manorum  natione  ,  an  Ofi  ab  Aravifcis  in  Ger- 
maniam  commigraverint,cum  codemadhuc  fer- 


crum  ceffcs  engtt .  aJM  onumcntornm  arduum  & 
operofum  honorem^ut  gravem  defuncits tasjernan- 
tnr.  Ltmenta  aclacrymoA  ctto  tdolorem  &  trtfti- 
tiam  tarde  ponunt.  Femtnts  lngere  honeftum  eft  : 
viris  mtmimjfe.  Hac  tn  commune ,  de  ommurtt 
Germanorum  ortgtneac  mortbtu acceptmm .TSf^unc 
fingularum  gcnttnm  ,  tnftttuta,  rttuscjuc  cjuatenu* 
dfferant:  cjU<t  nattones  e  Germamk  tn  Galltas  com- 
mtgravertnt ,  expediam.  VAtdtores  oltm  Cjallo- 
rumresfuifiefummus  auiiorum  dtvw  lulttts  tra- 
dit.  eoquc  credtbde  tft ,  ettam  GaUos  tn  Cjerma- 
ntam  transgrefos .  Qa  mtulum  entm  amnis  obsla- 
bat,  cjuo  mtmu,Ht  tjnacjue  gens  tvalucrat^  occupa- 
ret  permutaretfy  fede»  promtjcuas  adhuc,  &  nuk*4 
regnorum  potentiu  dtVtfai  i  Igttur  tnter  Hercy- 
ntam  filvam,  Rhenum^  &  Munum  amnesy  HeU 
vetij  ;  ttltertora  Bouy  Cjalltca  utracjuc gcns,tenuert . 
Manei  adhuc  Botemt  nomen  tfigntficdtcjue  loc*  ve- 
tercm  mimortam ,  cjuamvis  mtttatis  cultortbtu* 
Scdutru*»  Aravtfittn  Pannomam  abOfts  Gcr- 
manornm  nattone  ,  4n  0,'t  ab  Aravtfcts  tn  Germa- 
niam  commigravertnt,  cum  eoUem  adhuc famone% 
tnftttutts  ,  mortbut  ntantur  ,  tnccrtum  cft  :  <\ut& 
part  oltm  moptd  ac  Itbertate  ,  eadem  vtriuscjue  rtp& 


lUilUl.lUi  ,  

monc ,  inftitutis,motibus  utantur,  mcertum  eft .   r~  — r   , 

quia,pan  pUm  inopia  ac  libertatc,  cadcm  utrius-  bona  mala  jUt  trant.  Trtvtrt  &  Ntrvtj  ctrca  ajfe* 

que  npx  bona  malaque  erant.TrcvcriacNervii  tlationtm  Germantca  ortgtnu  ultrb  ambtttoft  funt , 

cnca  affe&atioriem  Germanic?  onginis  ultro  am-  tamejuam  per  bam.  glonam  fingumu  ,  afimtlttu- 

bitiofi  funt :  tamquam  pcr  hanc  glodam  fangvi-  dtnt  0-  tnema  Cftllorum  feparcntur^Jpfam  Rheni 

nis  a  fimilitudinc  &  incttii  Gailorum  feparen-  rtpamhmt  dubteGcrmanorum  populicolunt  %Van- 

tur.    Ipfam  Kheni  ripam  haud  dubic  Gcrma-  gimu  ^Trcbui ,  Nemetu.  Vbij  <jUtdem,quam- 

norum  populi  colunt,  Vangiones  ,  Treboci,  gom^na  colonta  efie  meruermt ,  ac  hkenttus 

Nemetes.  Vbii  quidem ,  quamquam  Romana  ^qri^pintnfcs  con  ltiorts  fui  nommc  vocentur, 
colonia  cffe  mcruerint ,  ac  Iibentius  Agrippincn- 
fcs  conditoris  fui  nominc  voccntur ,  origine  non 


cmbcfcunt:  transgteifi  olim,&  experimento  fidei 
fuper  ipfmi  Rheni  ripam  coIlocati,utarcerent, 
non  ttt  cuftodirentur .  Omnium  harum  gen- 
tium  virtute  praecipui  Batavi ,  non  multum  cx 
lipa,  fed  infulam  Rheni  amnis  colunt ;  Catto- 
rum  quondam  populus,&  feditionc  domeftica 
in  eas  Cedes  transgrelfus ,  in  quibus  pars  Roma- 
ni  impern  fierent.  Manet  honos,  &  antiqux  fo- 
cietatis  miigne.  ham  nec  tributis  contcmnuntur, 
nec  publicanus  attent.  exemti  oneribus  &  colla- 
tiombus  tantum  in  ufum  prcehorum  fcpofiti, 
velut  tela  atque  arma,  bellis  refervantur.  Eftin 
eodem  obfcqtiio  &  Mattiacorum  gcns.  protulit 
cnim  magnitudopopuii  Rom  uu  ultra  Rhenum 
ultraque  veteres  terminos  impcrii  revcrentiam. 
Itafedcfinibusquc  in  fua  ripa,  mcntc  animoque 
nobiscum  agunt  ;  cctera  fimiles  Batavis  ,  niU 
qaod  ipfo  adhuc  tetrac  fuafi  tblo  &  ccelo  acnus 
animantur.  Non  numeravcrim  intcr  Gcrmaniac 
populos,  qtiamquam  trans  Rheuum  Danubium- 
quc  confederint ,  cos  qui  dccumates  agtos  ex- 
crccnt.  Levilfimus  quisque  Gallorum,  &  inopii 
audax  ,  dubia^  pofleifionis  folum  oecttpavgre. 
mox  limite  ac1:o,  promotisque  ptajfidiis  ,  unus 
impeni  ,&  pars  provincix  habentur.  Vitra  hos 
Catti  imtium  fedis  abHercynio  faitu  inchoant, 
non  ita  cftufis  ac  paluftribtts  locis,ut  cetcrac  civi- 
tates  ,  in  quas  Germania  patefcit .  durant  fiqui- 
<icm  collcs ,  paulatimque  rarcfcuut.  &  Cattos 


cjuam  i 

ts^g^tj' 

ortginc  *  erubefcunt,transgrejft  ohm,&  experxmen-  •  Vidctur 
to  fidet  fuper  ipfm  Rhent  rtpam  collocatt.ut  arcc- 
rent ,  non  ut  Chftodtrcntur.  Omnium  harum  gen-  e)ul,,fcwt. 
tium  vtrtnte  prtctpui  Bataui,  non  multum  ex  rtpa, 
fedtnfultm  Rhtm  am>iis  colunt ,  Cattorum  quon- 
dam  popultu  ,  &  fcdtttonc  domeftuA  tn  cas  fedos 
transgrcfftu ,  tn  tjutbtu  pars  Romani  imperij  fie- 
r  tnt* .  Manet  honos,  &  anticjH*  focietatis  tnftgnc. 
nam  nec  trtbtttu  *  contemnuntur^  nec  publtcantu  *oSctib°> 
attertt.  cxemtt  onertbtu  &  collationibm,  &  tan-  JJrTi,,/ 
tum  tnufttm  prneltorum  fepoftti ,  velut  tela  atqut  conumntm^ 
armajbtlhs  rcfervantnr.  E(i  m  todtm  obftcjuio  ejr 
CMatnacorHm  gens.  Trotultt  emm  magnitudo 
popult  Rommt  ultra  Rhtnunu ,  ultraftc  vctcres 
termmos  tmpervj  reverenttam.  Ita  fede  fimbusc^ 
tn  fta  rtpd  ,  mcntc  animocjnc  nobtscum  agutvL  ,  ce- 
tera  fimtles  Batavis  ,  mfi  cjuod  tpfo  adhuc  tcrr* 
fua  folo  &  cah  acrtm  ammantur.  l^on  numera- 
vertm  tnter  Cjermania  populos ,  cjuamcjUanu  trans 
Rhenum  'Danubiumcjue  confedertnt ,  eos  tjui  Dt- 
cumates  agros  cxcrccnt,.  Levtffimta  cjutscjuc  Cjal- 
lorum       tnopiAaudax  ,  dubta  poftejfionis  folum 
oa  Hpavert.  *JMox  Umtte  *  ailo  promottsfy  pra-  *  Leg.  xtti 
fidijs ,  ftnm  imperij  ,  &  pars  provtnct*  habentur.  °* 
Vltra  hos  Catntntttun^fedts  ab  Hercynio  falt* 
mchoarvu ,  non  ita  effufts  ac  patuffrtbu*  locts  ut 
ctttrt  ctvtt  <tts;  tn  <juas  Cjcrmama  patefctt.  du- 
rant.ficjutdem  collts ,  paulattm^  rarefcunt, :  & 
Catm  fuos  faltm  Hcrcjnm  profecjmtur  fimul 


C.  CoHNEL 

dtqne  Jepenit.  Vtsriora  genti  corpora ,  ftritli  ar- 
txu  ,  mtnax  vnltus  ,  &  maior  animi  vigor.  Mul- 
tum  (  m  inter  Cjermanos  )  rattonis  ac  folertu : 
pr<eponcre  elctlos  ,  audtre  prtpofuos  ,  noffe  ordu 
ries  ,  intelltgere  occafioncs ,  diffcrre  tmpetus  3  dis- 
fonere  dtem ,  vaHare  nolicrru  ,  fvnunanu  mtcr 
dubia ,  virtutem  inter  certu  numerare :  quodcjtte 
rartfftmnm  ,  necn/fi  ratione  dtfctplma  conceflumy 
flut  reponere  in  duce  quam  in  exercitu.  emne  ro- 
bur  in  pedite ,  que m  fuper  arma  fcrramerttU  quo- 
qne  &  copiis  oneraivt,.  lAlios  ad  praltum  irevi- 
dcas  ,  Cattos  ad  bcUunu.  rari  excurfus  &firtui- 
tu  pugna.  Equeftriuiru  fanc  viriunu  id  proprium% 
cito  pararcvttioriam,  citb  cedere.  Fcloctta*  )ux- 
ta  firmidtnem  ,  corimtio  propior  confianttt  ell . 
Et  aliis  Germanorum  populis  ufurpatum  ,  ra- 
ra  &  privata  cujuscjue  andcntia  ,  apui  Cattos 
in  conftnfunu  verttt ,  ut  primhm  adoleverint 
crincvu  barbkmcjue  ftmmittere  ,  nec  mfi  hotte 
tafoexutrcvotivttnu  obhgatHmquc  virtuti ,  oru 
h  tbitnm.  Super  fanguinem  ejr  fpolia  ,  revelanu 
frontem  ,  fccjite  tum  dcmum  pretta  nafcendi  rcttH- 
Hjfe,  dtgnvsqttc  partrUac  parenttbuiferuivL.  fgna- 
vis  &  imbellibuf  manci  fqualor.  Eortifftmus  quis- 
que  ferreurru  infuper  anmlttm  ( ignominiofum  td 
centi )  velut  vtnculum  gcftdt,  ,  donec  fe  cade  ho- 
ftis  abfolvat..  Tlurimts  Cattorum  hic  placet  ha- 
bitus.  Iamque  canenu  infignes  &  hofttbus fimul^ 
[uiscfc  monfirati.  omnium  pcnes  hos  tnitia  fugna- 
THm.  htc  prima  femper  acics ,  vifu  nova.  T^am* 
t;e  in  pace  qnidcm  vnlttt  mitiore  manfuefcwit,. 
JSJullt  domtts,  aut  ager,  aut  altqua  cura  ;  prout  ad 
quemque  venere  aluntur  ,  prodigt  altent ,  comtem- 
torcsfuitdonec  exfanguis  fcneclut  mm  dttrd  virtu- 
ti  impares  faciat*.  Troximi  Cattis  certum  iam 
alveo  Rhenum  ,  quicjue  tcrmtnus  effe  fufficiats, 
yfipii  ac  TenCltrt  colunL.    Tcnttcri  fupcr  foli. 
tum  bellorum  decus  ,  equtftris  dtfttpUnt  arte 
praceUnnu.  Nec  major  apud  Cattos  pedttum  lawt 
quam  T entleris  equitum.   Sic  inftttucrc  majo- 
res  ,  pofieri  imimntur.  Hi  lufus  infhntium  ,  h&c 
juvennm  dmulatio  ;  perfeverant  fencs.  xnter  fit- 
tfttltam  ,  &  fcnates ,  &  jnra  fuuefionum,  equi 
traduntur.  exctpit  ftlius ,  non  ut  cetera  maxtmtu 
ttattt ,  fed  prout  ferox  bello  &  mehor.  luxta  Ten- 
licros  Bruciert  oltm  occurrebant :  mtnc  Chama- 
vos  &  nAngrivjrios  immtgraffe  narratur^  pitl- 
fis  BruSicris  ac  penitus  excifts,  vtcinarnm  confen- 
fu  nationum  ,  feu  fuperbia  odio ,  feu  prad&  dulcc- 
dme  ,  feu  fhvore  quodam  crga  nos  deorum.  nam 
ne  fpeckiculo  quidtm  prcelti  invidere .  fuper  l  x 
tftilia  mn  armis  teliscjue  Romanis  fed,  quod  ma- 
gnipcentitts  eft  ,  obleciationi  ocultscjue  ceciderunt. 
iJManeat,  cjuafo ,  duretque  genttbus  finon  amor 
noftri ,  at>  certe  odium  fui  :  ejuando  urgemibus 
impcrii  fhtis  nthtl  jam  praflare  firtuna  majut  po- 
teft ,  quam  hoftium  dtscordiam.  eyfngrtVarios 
&  Chamavos  a  tergo  Dulgibini  ,  &  Chafuari 
cludunt ,  alu^j  gentet  haut  perinde  memorata.  a 
fionte  Eftfii  excipiunt.  ^Majonbus  minoribus- 
cjtte  Frifiis  vocabulum  eft  ,  ex  modo  virium ; 
«tncjtte  nationes  ttffte  ad  Oceamtm  Rheno  pra- 
tcxunw,  ambiHntqne  immcnfos  infuper  Iachs, 


ii  Taciti 

fuos  iriltus  Hercynius  profequitur  fimul  atqite 
deponit.  Duriora  genti  corpora,  ftri&i  aruis , 
mmax  vultus ,  &  raajor  animi  vigor»  multum, 
ut  inter  Germanos,  rationis  ac  folcrtia:  :  prav 
ponere  elc&os ,  audirc  prarpofitos ,  nofTc  ordi- 
nes ,  intelligere  occafioncs ,  difFcrre  impetus,  dis- 
ponere  dicm,  vallare  rioct*m,  fortunam  inter 
dubia,  virtutem  inter  ccrta  numerare;  quod- 
quc  rariflimum  ,  nec  aifi  rationc  difciplmx 
conceiTum  ,  plus  reponcre  in  ducc  ,  quam  in 
cxercitu ;  omnc  robur  in  peditc  :  quem  fuper 
arma  ferramentis  quoque  &  copiis  onei*ant . 
alios  adprcelium  irc  videas  ,Cattos  ad  bellura . 
rari  excurfus ,  &  fortuita  pugna.  Equeftrium 
Un^  virium  id  proprium  ;  Cit6  parare  vidto- 
riam  ,  citocedere.  vclo:itas  juxta  formidincm, 
contatio  propior  conftantiac  ell .  Et  aliis  Ger- 
mariorum  populis  ufurpatum ,  rara  Sc  privata 
cu;usquj  audentia,  apud  Cattos  in  contenfum 
vertit ;  ut  primdm  adolcvermt,  criuem  barbam- 
quc  fum.mitcrc ;  nec,  niii  hoft:  crib,  cxucre  vo-* 
tivum  obiigitumque  virtuti  oris  habitum.  fu- 
pcr  fm^vinem  cv  ipolia  revclant  frontcm  :  /e- 
que  tum  demum  prctii  nilccndi  retuliif:,  di- 
gnosqua  patna  ac  parentibus  fcruiit.  ignavis 
6c  inibdlibus  raanet  fqualor.  fortilljmus  quis- 
qiic  ferreum  infupsr  annulum  ( ignominiofum 
id  genci  )  vclut  vmculum  gcflac  ;  doncc  ic 
ca*de  holtis  abfolvat.  Plurimis  Caccorum  hic 
placct  habitus.  jamq;  cancnc  infigncs  ,  &  hofti- 
bus  U*mul  fuisque  monftrati.  omuium  pcnes  hos 
initia  pugnarum .    harcprima  fcmpcr  acies ,  vi- 

iii  nova.  nam  neinpace  quidcm  vulu  mitio- 
rc  manfvefcunt .  nullt  domus ,  aut  agcr ,  aut  a- 
liqua  cura  :    prout  ad  qucmque  vcncrc,  alun- 
tur  ;    prodigi  alieni  ,  contemtores  iui  ,  doncc 
exiangvis  fenedus  tam  durx  virtuti  impares  fa- 
ciat.    ProximiCattis,  certum  jam  alveo  Rhe- 
num,quique  terminus  cffe  fufficiat  ,  Vfipii  ac 
Ten(ft:ri  colunt .  Tenctcn ,  fuper  folitum  bcl- 
lorum  decus ,  cqueltris  difciplinx  arte  prjeccl- 
cellunt .  nec  raajor  apud  Cattos  peditum  laus, 
qu^im  Tencteris  equitum .    f:c  inftituere  ma- 
jorcs  ;  pofteri  iraitantur.  Hi  lufus  infantium, 
h.uc  juvenum  aemulatio  •,  p:r(everant  fenes  .  in-  l 
terfamiliam  ,  e\:penates ,  &  jura  fucce.Iionum  f 
equi  traduntur.  cxcipit  filius,  non,  utcetcra, 
maximus  natu  ,  fed  prout  ferox  bello ,  &  melior. 
Iuxta  Tendfceros  Bru&eri  olim  occurrebant.  nunc 
Chamavos  cv  Angrivarios  immigralfe  narratur  ; 
pulfis  Brucbris  ,  ac  penitus  excifis ,  vicinarum 
confenlu  nationum  ,  feu  fupcrbis  odio  ,  feu 
pixdx  dulccdinc ,  fcu  favore  quodam  erga  nos 
deorum .    nam  ne  Ipe&aculo  quidem  picelii 
invidere  .  Tuper  l  x  miilia  ,  non  armis  telisquc 
Romanis ,  led,  quod  magniricentius  eft  ,  oble- 
crationi  oculisque  cecidcrunt.    Mancat,  quarfo, 
duretque  gentibus ,  i\  non  amor  noftri ,  at  certc 
odium  fui :    quando ,  Urgentibus  imperii  fatis, 
nihil  jam  prxftare  fortuna  majus  potcft ,  quam 
hoftium  discordiam  .    Angrivanos  5c  Chama- 
vos  a  tergo  Dulgibini  &  Chaffuarii  cludunt, 
aliasquegentes,hautperindc  memorata:  :afron- 
te  Frifn  cxcipiunt .    Majoribus  Minodbusqua 
Fnfiis  vocabulum  eft ,  cx  modo  vinum.  vtrxqua 
nationes  ufque  ad  occaimm  Riieno  prstexuntur; 

ambu 


L I  B  E  R.    D  E 

ambiuntque  inimenfos  infuper  lacus  3  &  Ro- 
manis  claliibus  navigatos.    Ipfum  quin  ttiam 
oceanum  illa  tentavimus .  &  fuperefle  adhUc 
Herculis  columnas  ,  fama  vulgavit :  five  adiic 
Hercules;  feu,quidqnid  ubique  nugnificum  cft , 
in  cJaritatcm  ejus  rcferre  conlvevimus  .  nccdc- 
fuit  audentia  Drnfo  Gcrmanico  :    fed  obftitic 
oceanus,  in  fc  fimul  atque  in  Herculcm  mqui- 
ri.    mox  nemo  tentavir:  fan&iusque  ac  re- 
vcrentius  vifum  ,  de  actis  deorum  crederc, 
quam  fcire  .    Hactcnus  in  occidentem  Ger- 
maniara  novimus .    Itl  fcptemtrionem  ingenci 
flcxu  rcdit.ac  primoftatim  Chaucorum  g«ns, 
quamquam  incipiat  a  Fnfiis ,  ac  partem  lito- 
ris  occupec ,  omnium ,  quas  cxpofui ,  gentium 
laccribus  obtcndicur ;  donec  in  Caccos  ulque  Ci- 
nuecur.cam  immenfum  cetrarum  fpacium  non 
tcncnc  cantum  Cliauei,  fcd  &  implent  :  popu- 
lus  intcr  Germanos  nobilillimus  ;  quique  111,1- 
gnitudincm  fuam  maht  juftitia  tucri .  fine  cu- 
pidicate,  fine  impotentia  ,  quieci  fecretique, 
nulla  provocanr  belli,  nullis  upcibus  aut  la- 
ttociniii  populanttir  .  idque  prxcipuum  virtu- 
tis  ac  vinum  atgumcmtum  elt,  quod,ut  fu- 
pcriorcs  agant  ,  non  per  injurias  aflequuntur. 
promta  tamen  omnibtis  arma;  ac,  fi  rcs  po- 
fcat ,  cxcrcitus ;  plurimum  virorum ,  cquorum- 
quc  :  &  quiefcencibus  eadem  fama.    In  laccre 
Chaucorum  Cattorumquc  Chcrufci  nimiamac 
marccncem  diu  pacem  lllacelliti  nutricrunt. 
idqnc  jocundius ,  quam  tutius  fuic .  quia  intcr 
impoccncos  &  validos  ralso  quiefcas :  ubi  ma- 
nu  agicur  ,  modeftia  ac  probicas  nomina  fU- 
pcrioris  funt  .    ita  ,  qtii  olim  boni  aquiquc 
Cherufci ,    nunc  inertcs  ac  ftulti  vocantur : 
Cattis  vi&oribus.fottuiu  in  fapientiara  ceflit. 
Tadi  ruini  Cherufcorum  &  Fofi  ,  concermi- 
na  gcns :  adverfarum  rcium  ex  arquo  focii :  cum 
in  fecundis  mmores  ftiiflenc.    Eumdem  Ger- 
mmiac  linum ,  proximi  oceano ,  Cimbri  tcnent : 
parva  nunc  civicas  ,fcdgloria  ingens.  vecerisque 
f.tmxlatc  veftigia  mauciit ,  utraqueripa  caftra, 
ac  ipacia  ;  quorum  ambitu  nunc  qtioquy  me- 
tiaris  molem  manusquc  gontis ,  Sc  cam  m  tgni 
exercitus  fidem.  Sexcentefimum  &  quadrasjc- 
fi  numannumurbs  noftra  agebac ,  cum  prim&m 
Cimbrorum  audica  funt  arma  ;  Cxciho  Me- 
tello  ac  Papirio  Carbonc  Coss.  ex  quo  fi  ad  al- 
terum  imperatoris  Trajani  confulatum  compu- 
temu; ;  ducentt  fcrmc  &deccm  anni  colligun- 
tuc   tam  diu  Germania  vmcitur  •  non  Samnis , 
non  Pceni,non  HifpaniaS,  Gallixve,  ne  Par- 
thi  quidcm  faepius  admonuere.    quippe  regno 
Arficis  acnor  cit  Gcrmanorum  hbertas .  qtud 
enim  aliud  nobis  ,quanl  caedem  Craffi,amiuo 
cV  ipfc  Pacoro,  infra  Venndium  dejeetus  Un- 
cns  objecerit?  at  Gcrmani  ,  Carbone  ,  &Caf- 
fio  &  Scauro  Aurelio  t  *  Servilio  Cepione, 
M/quoquc  Manlio  ,  fufis  vci  captis ,  qumquc 
fimul  confularcis  cxercitus  populo  Romano , 
Varum  ,  trcsque  cum  eo  legiones  etiam  L-x- 
fari  abscttierunt.  ncc  impune  C.Marms  lnlta- 
lii,  divus  Itilius  in  Gallii  ,  Drtifus  ac  Nero- 
&  Gcrmanicus  m  fuis  cos  fedibus  perculc- 
runt.  rriox  ingcntcs  C  Caifaris  raais  mlu- 
dtbrium  verfx.  inde  otium  :  doncc ,  occafionc 


GER  M  ANl  A. 
&  Romanis  clajftbtts  navigatos .  fpfim  quim- 
tUm  Oceamm      tentavtmm.  &  fipercfo  adhuc 
Hercnlti  cohmnas  fama  vulgavtt :  five  aditt 
ffercitleitfeit(jnide}Hid  ttbique  magntfichm  eft ,  tn 
clarttatem  e\m  referre  confenfimm  .  T^ec  dcfutt 
andentia  Drufo  Germamco  ,  fed  obslttit  Ocea- 
nn4  in  je  ftmal  atqne  in  HercHlemtnqHm.  Mox 
nemo  tentavit  :fantlmscjHe  ac  reverentius  vtfum, 
de  atti*  deorum  credcre,  quam  fcire  .  H  itlcmu 
in  O ccidentem , Germaniam  novim** .  lnSeptcm- 
trionem  ,  in<jentt  flcxu  redtt .  Ac  primo  fiatim 
Chaucorum  gcnst  quamquam  incipiat  a  Fnftis  , 
4C  partem  Ittoris  otcupct ,  omnittm  quas  expofui 
oemiumlatertbf€sobtenditurt  dontc  m  Cattos  ufi 
ctue  ftnuetur .  tam  immenfim  terrarum  fpattum 
non  tenent  tantkm  Chauci ,  fed  &  implcnt :  po- 
pultu  intcr  Germanos  nobiltjfimus ,  qntqut  ma- 
onitudinem  fiam  malit  fiflttut  tuert .  ftne  cupt- 
dttate ,  ftneimpotentia  ,  qtsictt  fecrettque ,  nuU 
provocant  bella  ,  nttBis  rapttbtss  aut  latroctntts 
populantur  .  Idque  prxcipuum  vtrtutts  ac  vtrt- 
umargumentumefi,  quod  ut  fuperiores  agant,  , 
non  per  injurias  afftquttntur .    Tromta  tamen 
omntbus  arma ,  *c  ft  res  pofcat,  exercttus  \p\uri- 
mum  virorum  equorumq3  i  &  quiefcenttbus  ea- 
dem  fama .  ln  latere  Chaucorum,  Cattorumque 
Cherufci  nimiam  ac  marcentem  diu  pacem  tlla- 
cejftti  nutrierunt .  idq}  jocundius  ,  quam  tuti- 
us  fuit ,  quia  inter  impotentes  &  validos  fhho 
qtsicfcas  :  ubi  m  tnu  aqitur ,  modefiia  ac  probi- 
tas  nomtn*  fupertons  funt .   Jt*  qni  ohm  bon» 
aauil  Chcrufci,  nunc  inertes  ac  flultt  vocan- 
tur:    Cattis  vitlortbtu  fortuna  m  faftentiM 
ceffit .    TaUt  rmna  Cherufcorum  &  Foft  con- 
termina  gent ,  atverjarum  rerum  ex  acjuo  \ocu> 
chm  in  fecundis  mmorcs  futfent .  Eundem  Cjcr* 
manit  ftnum  proxtmt  Oceano  Qmbrt  ttncnt  . 
parva  nmc  ctvitas  ,  fed  glorta  mgms .  veterts- 
quefamtlate  vtfttgta  manmt,  tm«jue  rtfx  ca- 
ftra ,  ac  fpatia,  quorum  ambittt  nitnc  quoque  me- 
tiarlmolem  m  musque  gentis  ,  &  tam  magm 
exercttus  ftcUm.  Sexcenteftmum  &  qnadrancfl- 
mHm  annum  urbs  nofira  agebat ,  ctim  pnmum 
Ctmbrorum  attdtta  funt  arma  ,  l*ctho  Mettllo 
ac  Paptrio  Carbone  Coss.    Ex  q»o  ft  ad  al- 
tcrum  imperatoris  frajam  confuUturru  comptt- 
temtts  ,  ducenti  fermc  &  d«oem  auni  colltountur. 
tamdiu  qermaniavincitur  .  Medio  tamUngta- 
vi  fpatio  ,  multn  inmcem  damna .  non  Smnts , 
non  Tccni ,  non  Htffma  ,  qaftUve ;  nt  Partht 
quideni  fapius  admonuere .  qmppe  reono  ArfactS 
acrior  efi  Germmorum  Ubtrtas  .  Q^A  entm  a- 
Httdnobis  qudm  ctdem  Crajfi,  mtttfo  &  tpft 
Pacoro ,  infra  Ventidtum  dc)ttlut  Orttns  objece- 
rit  f  *At  Gtrmani  Carbont  &  Caffio  ,  &  Scau- 
ro  Aurelto,  &  ServtUo  C<?>m f,  \ 
^fanlto  fiifts  vel  captis,  qmqne  ftmttl  ton\tt- 
larcis  exercitm  Populo  Romano>y  Varum  tresq, 
cumeo  le^nesettam  Caf.rt  abslulerunt .  ntcm- 
pune  C.lM.tntu  m  Jtaliajtvus  julttts  tnGal- 
iik  Vrufus  ac  Nero  &  Gtrmamcm  tnfuu  tos  je- 
dtbus  ptrcnlerunt .  Mox  mgcntes  C  Cafarts  mtna 


discordkncftra  &  civilium armorum  ,  cxpugna- 
tis  UgionHm  hibernis  ,  enam  Galltts  affcttavcre: 
ac  rurfits  fulfi  inde,  prcxtmU  temportbmtrtttm- 
phati  magis  quam  vttlt  fnm .  Nunc  de  Svevis 
dicendum  ejl ,  qttornm  non  ma  ut  Cattorum 
TenUeroritmve  gens :  majorem  emm  Germama 
partem  ebttnent ,  propriis  adhuc  nationtbm  no- 
mimbusq^dtscreti,  quamqnam  in  commme  Sve- 
vi  vocentur.  Infigne  gentus  y  obitquarecnmm, 
nodoque  fubftringere  .  Stc  Svevi  a  ccteris  Gcr- 
manis  :  ftc  Svevorum  tngenm  a  fervis  feparan- 
tur  .  Stc  in  altis  gentibm  feu  cognatione  aliqua 
Svevorum  >  feu  (  quod  fcpe  accidtt)  tmitatione , 
rarum  &  intra  \uvent*.  fpatium :  apud  Svcvos 
vfque  ad  cantficm  horremcm  capillum  retro  fe- 
cjttmtur ,  ac  fape  in  ipfo  folo  vertice  religaivu . 
prmcipes  &  ornatiorem  habcnt .  Ea  cura  for- 
m*  ,  fed  mnoxU .  Ncqtte  entm  ut  ament  a- 
menturve  :  in  altitudincm  quandam  &  ttrro- 
rem  adittsri  bella  comti ,  ut  hojiium  oculis ,  or- 
nantur  .  Vctuftiffmos  fe  nobthftimosquc  Sve- 
vorum  Semnoncs  mtmorant .  Ftdes  antiquita- 
tis    religione  firmatur  .    Stato  tempore  in  fil- 


C.   CoRNELII  TAClYt 

discordice  noftra:  &r  civilium  armorum ,  expti- 
gnatis  iegionum  hibernis  ,  etiam  Gallias  arfe&a- 
vere .  ac  rurliis  ,  pulfi  inde ,  proxiirris  tempori- 
bus  triumphati  inagis  quam  vidti  funt .  NunC 
de  Svcvis  dicenditm  cft  .  quorum  non  una  ,  uc 


Cattorum  ,Ten&crornmve ,  gens  :  majorcm  e- 
nim  Germamne  partem  obtinent ,  propnis  adhuc 
nationibus  nominibusquediscreti ;  quamquhin 
incommunc  Svevi  voceutur.  Infigno  gcntis, 
obliquare  crinem,  nodoque  fubftringere.  W  Svc- 
vi  acctcris  Germanis,lic  Svevorum  ingciiui  i 
fervis  feparantur .  fic  m  aliis  gentibus  ,  feu  co- 
gnatione  aliqua  Svevorum ,  feu,  quod  fepc  ac- 
cidit,  imitatione,rarum,  &  intra  juventa:  fpa- 
tium :  apud  Svevos ,  ufque  ad  canitiem ,  hor- 
rentem  capillum  retro  iequuntur  .  ac  (xpc  in 
ipfo  folo  vertice  religant  principes  ,  &  ornatio- 
rem  habcnt .  eacura  forma?  ;  fed  innoxia: .  ne- 
que  cnim,ut  ament  ,amenturve:  in  altitudi- 
nem  quamdam  &  terrorcm,  adituri  bclla  ,  com- 
ti,ut  hoftium  oculis  ornantur.  Vetuftiflimos 
fc  nobiliilimosqueSvevorum  Semnoncs  memo- 
rant .  fides  antiquitatis ,  rcligione  hrmatur.  fta- 
to  temporc  in  lilvam ,  augmiis  patrum  ik  prifci 


vam  auguriis  patrum  &  prifca  formidtne  facramt    formidine  facram  ,  omnes  ejusdmi  fangvinis  po- 


omnes  ejmdem  fangvinis  popult  legationibtss  coe- 
unt ,  ctfoqucpubUie  homtne  celebrant  barbart  ri- 
tus  horrenda  primordta  .  Esl  &  alta  luco  rc- 
vcremia.  T^emontfi  vinculo  Ugatm  ingredttur, 
ut  mmor  ,  &  potcflatem  numinu  pra  fe  fcrens  .  (i 
forte  prolapfm  esl ,  attollt  &  infetrgerc  hmt  Uci- 
tum .  per  humum  evohmtur  .  eoqtte  omnisfupcr- 
ftitto  .rejpicit ,  tamquam  inde  inttta  gentis  ,  ibi 
regnator  omnmm  dcus  ,  cetcra  fubjccla  atquc  pa- 
rentia .  *Adjkit  autloritatem  fortuna^  Semno- 
nonum  .  centum  pagis  habitatur :  magnoquc  cor- 
pore  efficitur  ,  ut  fe  Svevorum  caput  crcdanL. . 
Contra  Langobardos  paucttas  nobtlttat ,  quodplu- 
rimis  ac  valentiffimis  nationtbtts  cincli ,  non  per 
obfeqttium  ,  fed  prosliis  &  periclitando  tuti  funt* . 
Reudtgm  deinde  &  Aviones>&  ^ngli&Varini, 
&  Eudofe*  Svardoms  ,0-  Nutthenes flumini- 
htts  ant  filvis  muniuntur .  nec  quidquam  notabile 
in  ftngulU  jitfiqtiod  in  commune  HerthumM  eft, 
Terram  matrcm  colunt  ^eamqueintcrvenirc  rebtu 
hominum ,  mveht  populis  arbttrantur .  Eft  in  in- 
fula  Occani  Caflum  nemtts ,  dtcatum  in  eo  vthicu- 
lum  vefte  contcilum  ,  attingere  uni  facerdoti  con- 
ceffum .  fs  adeffe  penetrali  deam  intelltgit,  veclam- 


puli  legationibus  coeunt :  cxfoque  pubhcc  bo- 
mine ,  celcbrant  barbari  ritus  horrcnda  primor- 
dia.  Eft&  alia  luco  reYcrentia.  nemo,  nih  vin- 
culo  ligatus,  ingreduur ;  utminor,  &  potcfta- 
tcm  numinis  prx  fc  fercns.  fi  fortc  prolapfus 
eft :  attolli ,  &  mfurgere ,  haut  licitum  :  per  hu- 
mum  evolvuntur .  coquc  onmis  fuperftitio  te- 
fpicit  ,tamquam  inde  mitia  gentis,  ibi  regna- 
toromniumdeus  :  cetera  fubjccta ,  atqueparen- 
tia.  Adjicit  au&oritatem  fortunaSemnonum. 
centum  pagis  habitatur  :  magnoque  corporc  ef- 
ficitur ,  ut  (e  Svevorum  caput  credant .  Cor.tra 
Langobardos  paucitas  nobilitat :  quodplurimis 
ac  valentifiimis  nationibus  cincti ,  non  per  obfe- 
quium,fed  prcehis  tk  penclitando  tuti  funt.Deu- 
rmgi  deinde ,  &  Caviones ,  ek  Angli,  &  Varim,c\: 
Eudoles  ,  &  Svardones  ,  $C  Nuithones ,  flumini- 
bus  aut  filvis  muniuntur.  nec  quidquam  notabi- 
le  in  fingulis ,  nifi  quod  in  commune  Hertham  * 
id  eft,  Terram  matrem  colunt ;  cainque  interve- 
nire  rebus  hominunV,  invehi  populis ,  arbitran- 
tur.  Eft  m  infula  oceani  ficrum  nemus  .  dica- 
tum  in  eo  vehiculum  ,  veftc  conte&um ,  attinge- 
re  uni  faccrdoti  concefilim .  is  adeffe  penetrali 


deam  intelligit.  vectamquc  bubus  feminis,mul- 
que  bubus  feminis  multa  cum  veneratione profe-  ta  cum  veneratione  profequitur  .  Lzti  tunc  dic<; 
qmtur  .  Lati  tuncdies,  fcfla  loca,  quacumque  fcftaloca,  quarcumque  adventu  hofpitioquc  di- 
adventu  hofpittoque  dignatur  .  Non  bella  ineunt ,    gnatur  .  non  bella  ineunt ,  non  arma  fumunt ; 

'  claufum  omne  ferrum :  pax  fk  quies  tmic  tan- 
tum  nota ,  tunc  tantum  amata  :  donec  idem  fa- 
cerdos  fuiatam  converfione  mortalium  dcam 
templo  reddat .  mox  vehiculum  &  veftis ,  &  (  fi 
crederevelis  )  numen  ipfumfecreto  lacu  ablui- 
ttir.  fervi  miniftrant:  quos  ftatim  idem  lacus 
haurit.  arcanu?  h;nc  tcrror  ,  fandaque  igno- 
rantia,  quid  fit illud ,  quod  tantum  perituri  vi- 
dent .  Et  hax  quidem  pars  Svcvorum  in  fecreti- 
ora  Germanias  porrigitur .  Propior  (  ut  ,quo  mo- 
dopauIoanteRhenum,  fic  nunc  Danubium  fc- 
quar )  Hermundurorum  civitas ;  flda  Romanis  : 
coquc  folis  Germauorum  non  in  ripa  commer- 

cium* 


non  arma  fumunt ,  claufum  omne  ferrum  .  pax  et 
autcs  tunc  tantum  nota ,  tunc  tantitm  amata ,  do- 
nec  idem  facerdos  fatiatam  converfatione  morta- 
lium  dcam  templo  reddat .  mox  vchtculum  et  vc- 
ftes ,  ctft  credcre  velis ,  numen  ipfum  fecrcto  lacu 
abluttur.  Serviminiftrant ,  quosftatim  idcmla- 
cm  hatirit .  sArcanm  hinc  terror>  fanclaqueig- 
norantta,  quid  fttilludquod  tantttmperiturivi- 
dcnt>.  Ethdtccjtiidempars  Svevorum  in  fecretio- 
raGermanU  porrigitur .  Propior  (utquo  modo 
pwlo  ante  Rhenum ,  pc  nunc  Danubmm  fequar) 
Hermundurorum  civitas  3  fida  Romants ,  toqnt 


LIBEIL  DE  GERMANIA. 

cium;  fedpcnitus,atqucin  fpcndidi<fima  Rhae-  filis  qtrmanorumnoninripa  commrcium  ,  fcd 

tixprovincixcolonia.paifimfinc  cuftodc  trans-  pcmttutatqncinfpUndtdtffima  Rhctta  provtnci* 

eunt  :  &cum  cetem gcntibus  ar-ma  modd  ca-  eoloma.pafim fine cuftode  tranteunt  y&  cum  ce- 

ftraquenoftraoftcndamus  ;his  domos  villasque  teris  genttbus  armamodo  caftrdcjtte  noftra  often- 

p\tefecimus  ,  non  concupifcentibus .    In  Hcr-  damus  ,  hts  domos ,  vtiiasaue  patefecimtu ,  non 

niunduris  Albis  ontur ,  flumcu  inclitura,  Sc  uo-  concuptfcenttbm .  ln  Hermundum  *Albt*  orttur 

tum  olim :  nunc  tantum  auditur  •    luxta  Her-  fUmen  mclttum  et  notum  oltm:  nunetantum  au- 

munduros  Narifci,ac  dcinde  Marcomani,  3c  jHXta  jJermunduros  Nartjct  tac  detnde 


CMxrcomani  et  Quadi  agunt .  Praaptta  Mar- 
eomanorum  gtoria  vtrescjue ,atquc  tp(a  etiam  fedes 
pnlftsoltm  B9\i*  virtute  parta.  Nce  Narijci 
Quadivt  degenerant.  Eacjue  Cjermant*  velut 
frons  eft  .  quatenus  'Danubto  pratexttur.  *JMar+ 
comanis  ,  Quadtsve  ufcjuc  adnojiram  memortam 
reges  manfenmt,  ex  gentt  tpfirum .  nobtle  Ma- 
robodui&  Tudrt  genus.  jam  &  externos  patiun- 
tnr.  Scd  vtS(fr  potentia  regibtu  yex  auClontate 
Romana.  raro  armis  noftrts,  fipitu  peeunia  \uVart- 
tur.Nec  mmusvdcnt  retroMtrfigni,Gothinit 


Quidi  agunt.  pracipua  Marcomanorum  glo 
ria,  viresque ;  atqucipfa  etiam  fedes ,  puiiis  o- 
limBojis,  vntutc  parta.  nec  Narifci  Quadive 
degencrant.caqucGcrmaniaevelutrronscft^ua- 

tenus  Danubio  praetexitur .  Mareomanis  Qjja-  rrm  eft  ^uatenus  "Danubto  pratexttur.  *JMar. 
disquc  usqueadnoftram  mcmoriam  reges  man-  Ja 
(erunt  ex  gente  ipfarum  ;  nobile  Marobodui  Sc 
Tudri  gentis  .jam  Sc  cxcernos  paciuncur .  Sed  vis 
&  potcntia  regibus  ex  au&oritate  R,oraan£.  ratd 
armis  noftris.Gtpius  pecunii  juvatur.Ncc  muius 
v.iicnt  rctoMirungi,Gothmi,Oit,Burii:  terga 

Marcomarnorum  Quidorumquc  clauduut.  c  ^V^"/^  M  ircomanorum  ^Quadorumtj, 
quibusMarfingi  £.B^^^°g^  cadJe  fjm  Mtrfignit&  Zurfcmm  ml 
vos  rcfcrunt :  Sothmos  Galhca  Ofo  I  xanom-  <  *  J  rf„Hnt$hines  qalhca,OfosTan- 
calmgvacoarguitnoncue  Germanos ;  &  qu  >d  ^      ?  effeCjermanos^quU 

tributapatiuiUur    p.ircemcribucorumbarm.icaj,  s«       6  07  c„J„tJ, 

l  rtenV  Quadi ,  utalienigcnis ,  imponunt . Go-  * ^™*™;  ^  % 
Kini.quo^igii  pudcat,&  fcrrum  cflFodiunt.  parte  Q^dtut  altemgentstmponunt.qothint  ^uo 
omnJsquc  hi  popuh  pauca  campcfttium  ,  ccte-  m  tgU  p*Je  *i&ferr*m  effodtunt .  omnes^  ht  po- 
rum  fattus  &  vertices  montiUm  |ugumquc  infe-  pnU  pauca  campeftrmm  ,  ceterum  falttu  et  vem- 
derunt  dirimit  cnim  fcinditquc  Svcviam  con.  ce*  monttum  \ugumq3  mfederunt .  Dtrmuemm 
rinuum  montium  ju  nim :  ultraquod  plurimae  fctndtt^ue  Suevtam  conumum  menttum  jugum, 
eentes  aaunt.  ex  quibushtiifi  ne  patct  Lygio-  uhr*  cjuod  pkrm*  gentu  agunt  .  exquttw  la~ 
ru.n  nomen,  in  plures  civitatcs  difFufum  .  va-  ttfjwepatctjjygwjtm  nomen  lnjju^^tvttaJ^ 
lentttfimas  nominafte  fufficiet ;  Arios,  Helveco- 
«as,Manimos,Elyfios,Naharvalos.Apud  N  ihar- 
valos  autiqua:  religionis  iucus  oftcnditur.  pro?- 
fidec  facecaos  muliebri  ornattt.  icd  deosintcr- 
pretatione  Romani  Caftorem  Pollucemquc  me- 
morant .  ejus  numinis  nomen  Alcis  .  nulla  li 
rnulacra ,  nullum  peregrina  fupcrftitionis  veiti 
gium  :  ut  fratres  tamen  ,  uc  juvenes  vcneran 
tur .  Ceterum  Arii ,  fuper  vitcs  ,  quibus  cnu- 
meratos  paulo  ante  populos  anteccdunt,  truces, 


dtfafum.  VaUnttffimat  nominaf  fuffictet ,  jin- 
os.Helveconas  ,  Manimos ,  Elyfios  ,  Naharva- 
los .  *j4pui  Ntharvalps  anttfta  rehgionis  lucui 
oftcnditur.  Praftdet  facerdos  muhebri  ernatufed 
deos  tnterpretattone  Romani  Qijlorem  Pollucem~ 
ejue  memorant .  Ejus  nnminis  nomen  *sflcts  . 
'  nulla  ftmuUcra,  nullum  peregrtnA  fuperfttttonis 
'  vefrtgium  •  ut  fratrct  tamen  ,  ut  juvencs  vene- 
rantur .  Ceterhm  *strij  fupcr  vires  ^utbus  enu- 
meratos  paulb  ante  populos  antecedunt ,  truccsjn- 
fiuferitati  arte  ac  tompore  lenoc  tnantnr  .  nigra 
fcutaytincla  corpor4  ,atras  ad  praelia  notics  U- 
gmt  ) \psajue  formtdtnc  atcjue  umbra  feralu  ex- 
ercttus  terrorem  tnferunt ,  mtlh  hofttum  fuftinen- 
te  nevum  ac  velut  tnfernum  afficblum.  nam  pri- 
mi  in  om  abta  proeltis  ocult  vtncuntur.  Trans 
Lyatos  (jothoncs  regnantur  ,  paulo  jam  addifltut 
quam  cetertQermanorum  gentcs,  nondum  tamen 


iniit*  fetitati  arte  ac  tetnpore  lenocinantur . 
nigra  fcuta  >  ttncti  corpor a,  acras  ad  proelia  no- 
&?s  lcgunt  :  ipsaqu-  rotmidine  atque  u  nbri 
fcralis  ewtcitus  terrorem  inferunt  ;  nullo  ho- 
ftium  fuftincnte  novam  acvclut  infernu  nafpe- 
dfcum .  nam  primi  in  omnibus  prjclus  ocuh  vm- 
cuntur.  Trans  Lygios  Gochoi>es  regnantur, 
paulo  jam  addi&ius  ,  quam  ceterae  Germano- 

rum  gentcs;,  nondum  tamen  I^ra^iojrtat>n.  ^  ■  -  -  -  ■  %  ^  ^  ^ 
protinus  demde  ab  oceano  Rugi,  &  l^m .  I  P  ;  ommh  hArHmgenttum 

SIZK  in^dafcU^  U,*  W  reg« 

in^ceano^pr.tcr  <^»<»»-^ 
viros  arm  ique ,  claifibus  vaient .    Forma  navi-   prtter  vtros  arm^ue  clafftbm  valem.  forma  na- 
umeodifrAt,qu5dutrimque  pron  paratam    vium  eo  dfert^uedutrim^ueproraparatamjem^ 
r  \r.,\  fr^rm  in.r    ncr  velis  mini-    my  abDklCui  frontcm  aott :  necvelts*  mmtjtran- 


Scribo 


um  eo  differt,  qujd  utrimquc  pron  paiawui  vtum  cu  uils  w^nwu Y'  y- r-  ~  ~  > 

femper  appulfui  frontem  agit.  nec  veUs  mini-  per  appuifui  frontem  agit :  necveUs*  mmtjtran-  mimI}rant 

ftrant;  nec  remos  inordinem  lateribus  adjun-  tUrtnee  remos  inordmem  latertbu4adjungunt.  be. 

cunt .   folutum  ,  ut  in  quibusd^m  flummum  ,  lHtum  ut  in  qmbusdam  fluminum  ,  ci  mutabtle  ut 

%c  mutabile,  ut  rcs  pofcit,  hinc  vel  lllinc  re-  res  pofctt y  htnc  vel  illmc  remtgtum.  Efi  apadtHot 

migium  .  Eft  apudiIlos&  opibus  honos.  co-  &0ptbus  honos  .  eo^ue  unttsimperttat9  nu/tts  jam 

quc  unu5  imperitat  ;  nullis  jam  cxceptionibus ,  eXceptiombi4d,nonprecano  jure  parendt.  nec  arm* 

non  precario  )Ure  parendi .  nec  arma ,  ut  apud  Ht  a^  ceteros  Germanos  tn  promtfcuo ,  fed  clauja 

ccteros  Gcruunosj  in  promifcuo  :  fed  cUufa  ^  CH^e  a  ^0  fervo :  quta  fubitos  ho- 


C.       CoRNELII  TACITI 


ftinm  incurftu  frohtbet  Oceamts  .  otioftt  porro 
armatorum  manus  facilc  lajcivtunt .  enim  vero 
ntque  nobiUm,ntqne  ingenuum tne  Ubertinum  qui- 
dcm  armis  praponere  regia  utilitas  efi  .  Trans 
Svionai  aliud  mare  ,  ptgrum ,  ac  prope  immo- 
xum ,  cjuo  cingi  cludique  terrarum  orbem  hinc  fi- 
des  :  qnod  extrcmat  cadentU  \am  folis  falgor 
in  ortHi  edurat ,  adco  clarm  ym  fidera  htbact. 
*  Lc^o  ,  fe  Sortum  infiper  *  emergtntis  andni  ,  formdsqut 
mtrynus<  dtorum  t&radw  tapim  ajpici  perjuafio  adjictt . 

llluc  ttsquc(cy  fama  vera  )  tantum  natura.  Ergo 
jam  dextro  Svevtci  maru  Uttore  ^£ftyorumgtn- 
tes  aHauntur:  quibm  ritu*  habtiusque  Svcvo- 
rum  }lingua  Bntannica  propior .  sJWatrem 
dtum  vtneramur  .  inftgne  fnpcrftitionU  formas 
»  o-nnly.tz  ^prorum  geftant .  Id  pro  armis  *  omninmq3 
malo.       tutela  fecurum  de*  cultorem  eti.im  inxer  fiosles 
pratiat .  Rtrus  ferri ,  frequens  fufiium  ufus. 
Fmmtnta  cettroscjue  frutlus   patienttus  qnam 
pro  folita  (jcrmanorum  inertia  Uborant .  Sed  & 
mArcfcrutantur  ,  acfoli  omnium  fucctnttm.qttoi 
ipfiCjleffum  voc.mt ,  inter  Vada  jttqucintpfo  li» 
tore  lcgunt .     Ncc  qna  natura  qujtve  ratio  gi- 
gnat ,  nt  Barbaris ,  cjnafiium  compcrtumve  .  d*u 
qu  netam  mttr  ctttra  ejeUamcnta  marif  \ace- 
bat ,  donec  lnxurta  noflrd  dedit  nomen  .  ipfts  in 
nullo  ufu  trude  legitur  :  informe  pcrfertur}  we- 
tiumjue  mirantes  accipinnt  .    Succum  tamcn 
arborum  efie  intelU^as :  quta  terrena  qtudam  at- 
que  etiam  volucrta  animalia  plcrumque  interlu- 
cent ;  cjua  implicata  humare,  mox  ditrefcente  ma- 
teria,  dttduntur .     Fecundiora  igttur  nemora  Itt- 
cosque  tficut  Qricntis  ftcrctis  ,  nbi  tbura  baU 
ftmdjue  fudantur  ,  tta  occtdentis  infnlis  terruq3 
inejfe  credidenm  ,  qua  ifictni  folis  radiis  exprcf- 
fa  atqu   Uqutnti.t  m  proxtmum  mare  labuntur  , 
ac  vt  tempeftatnm  in  advcrfa  Ittora  exund.mt . 
Si  naturam  fuccini  admoto  igne  temes ,  tnmo- 
dnm  tedt  accenditur  ,  ahtque  fiammam  pinguem 
&  olcntcm  :  mox  ut  in  picem  refmamve  ientefctt. 
Svionibus  Sitonnm  gentes  contiwtantur .  Cetera 
fvntUs ,  uno  diffcmnt ,  qnodfcmina  daminatur :  tn 
t.vitum  non  modo  x  Ubertate,  fed  ctum  afcrvittu 
te  dsgenerant .  htc  SvcvU  ftnis,  cPeutinorumt 
P^enedoru-n<jue  ,  ®>  Fennorum  nattones  Germa- 
nis  an  Ss.rmatis  afcribam  dnbtto  :  quamqnam 
Teucini ,  quos  qitidam  Bjftarnas  vocant  Jcrmo- 
ne  ,  cultu,  fede ,  ac  domicdtis,  ut  Germani  aount . 
fordes  omnium  ac  torpor.  procerum  connubiis  rnix- 
tis>  nonnihil  in  Sarmatarum  htbttum  fxdantur. 
Ucntdi  mubkm  ex  moribus  traxcrunt.  Nam 
qmdcjutd  inter  Teucinos  Ftnnoscjne  ftlvarum  ac 
momium  erigitur,  latrociniis  ptrerrant .  hi  tamen 
inter  Cjermanospotius  rtferuntur ,  quia  &  domos 
Hgunt  ,&  fcutageJtantt  &  ptdxm  nfuac  ptrni- 
eitate  gaudtnt.  qud  omnia  dtverfa  Sarmatis  funt, 
in  pLwftro  eqttoquc  vtventtbttt .     Feanis  mira 
fcritxs  ,  i<zda  paupert.ts  ,  non  arma  ,  non  equi , 
mn  penates  :  vffiui  hcrba  ,  veftitui  pelles  ,  cttbi- 
le  humm .  fola  ia  ftgttiis  jpes  ,  quat  inopia  ferri 
ofibns  afperasit  .    Idemquc  venatus  viros  px- 
r  ac  femmae  aht.  Pajfim  enim  comitantur , 


fubcuftode;  &  quidcLr  fervo.  quia  fubitoj  ho- 
ftiura  inciuTus  prohlbcc  oceanus .  otiofc  porro 
arraatorum  manus  faciic  lafciviunt .  enim  veio 
ncquc  nobilcm,  ncquc  ingcnuum ,  nc  hbcrtinuni 
quidcm  armis  pncponere ,  regia  utilitas  clt.  Trans 
Svionas  ahud  marc,  pigrum,  ac  propc  immotum  : 
quo  cingi    cludique  ccrrarum  orbcra  hinc  C\- 
dcs ,  quod  cxtrcmus  cadentis  jam  folis  fulgor 
in  ortus  cdurat ;  adco  clarus,  uc  fidcra  hcberec  . 
fonum  infuper  fc  mergcntis  audiri ,  formasquc 
dcorura,C\:  radios  capicis  aipici,  pcrfvafio adji- 
cit .  IIIuc  ufquc  (  &c  fama  vcra )  tantum  nacura  . 
Svionibus  Sitonum  gcntes  continuantur .  cefcra 
fimilcs ,  uno  diffcrunc,  quod  fcmina  dominacur. 
in  tantum  non  modo  a  libtrtatc  ,  fcd  ctiam  a 
fcrvitute  degencrant .  Hic  Svevia?  rlnis.  Ergo 
jam  dcxtro  Svevici  maris  litorc  ^iltiorum  gcntes 
alluuntur.  quibus  ritus  habitu;quc  Svevorum  ; 
lingva  Bntannica!  propior.  Matrera  dciin)  ve- 
nerancur .  infignc  fijpcrftitionis  forraas  aprorura 
gcdaut.  id  pro  armis  ,  omniumque  tut^a/ecu- 
rum  dc«T  cuitorcm  ctiam  intcr  hoflcs  pra*iht  . 
rarus  fcrn,frequens  fuftiumufus  .  frumentacc- 
tcrosquc  fru6tus  patientius,  quam.pro  folita  Gcr- 
manorum  mcrtia,  Iaborant.   Scd  &  m.ire  fcru- 
tantur;  ac  foli  omnium  fuccinum  ,  quod  ipfi 
glcffura  vocant  ,intcr  vada  atquc  in  ipfo  litorc 
lcgunt .  nec  ,  qux  natura ,  quarvc  ratio  gignat,ut 
barbaris  ,  quarlitum  ,  compcrtumvc.   diu  quin 
etiam  intcr  cccera  cjcdtamcnta  maiis  jaccbat ;  do- 
ncc  Uixuria  nolha  deditnomcn,  ipiis  in  nullo 
ufu  .  rude  Icgicur ;  inforrae  perfacur  :  prcti- 
umque  mirantcs  accipiunt.    Succnra  tamcnar- 
borum  efle  intclligas  :  quia  tcrrcnaquafdara,  at- 
qticetiam  voiuctia  animalia  plerumquc  intcrlu- 
cent;  qua:  implicata  huraore,  moxdurcfcenco 
marena,  clauduncur .  fccundiora  igitur  nemora 
lucosqtic  jficutorientis  lccrctis ,  ubi  thura  balfa- 
nnqLic  ludaiitur,  ita  occidentis  infulis  tcrris- 
quc  inelTe  crcdiderim  •,  qux,vicini  folis  radiis 
exprcffa ,  atquc  1  iqucntia,in  proximura  raarc  la- 
buntur,acvi  terapjltatumin  adverfi  litora  cx- 
undant.    Si  naturam  liiccini  admoto  igncten- 
tes,  ln  modum  tcda:  acccnditur ;  alnqueflam- 
mam  pingvcm,  &c  olentem:  mox,  utin  piccra 
rciinarave  ,  lentefcit .    Peucinorura  ,  Vencdo- 
rumque,  ac  Fcnnorum  nationcs  Germanis  an 
Sarraatis  afcribam ,  dubito.   quamquam  Peuci- 
ni,  quos  quidem  Baltarnas  vocant,  fcrmone, 
cultu ,  lede ,  ac  domiciliis  ,  uc  Gcrmani  agunt  : 
Tordes  oraniura  ac  torpor  .    cctcriirn  connu- 
biis  mixtis ,  nonnihil  in  Sarmatarum  habicuni 
fosdantur  .    Venedi  muitura  cx  moribus  tra- 
xerunt  .  nam  quidquid  intcr  Pcucinos  Fennos- 
que  filvarura  ac  montmm  erigitur ,  latrocinii? 
pcrcrrant  .    hi  tamen  intcr  Germanos  potiiis 
rcferuntur ;  quia  8c  domos  hgunt ,  &  fcutage- 
ftant  ,  &  pedum  ufu  ac  pernj.citatc  gaudcnt :  quar 
omnia  diverfa  Sarmatis  funt:  in  plauftto  equo- 
que  vivencibus .  fennis  mira  fcritas ,  fceda  pau- 
pertas  :    non  arma  ,  non  equi ,  non  penaccs . 
victui  hcrba  ,  velticui  pellcs  ,  cubile  humus  . 
(bla  iniagictis  fpcs  :  quas  ,  iuopia  ferri  ,  ofli- 
bus  afpcrant  .    idcmque  venatus  viros  pari- 
ter  ac  fcruinas  aht  .   palTnn  cnira  coraitantur, 

partcra- 


LIBEK    Dl  G 

pirtemque  prxd*  petunt.  ncc  aliud  infantibus 
fcrarum  imbriumque  futfugium,  quam  ut  in 
aliquo  ramorum  nexu  contegantur .  huc  rede- 
unt  juvcncs ;  hoc  fenum  reccptaculum .  id  be- 
atius  arbitrantur ,  quam  ingemere  agris  ,  illa- 
borare  domibus  ;  fiias  alienasque  fortunas  fpc 
metuque  vcrftre .  fecuri  adversus  homines ,  fc- 
curi  adversiis  deos  ,  rcm  dtfttcillimam  alTecuti 
funt ,  ur  illis  ne  voto  quidem  opus  fit.  Cete- 
ra  jam  fabulofa  ;  Hellufios  ,  &  Oxionas  ora 
hominum  vultusque,  corpora  atque  artus  feru- 
rum  gerere.quod  ego,  ut  incompertum  ,  in 
mcdium  relinquam . 


ptrteMtjue  prtdtpetttnt .  ^ec  aliud  infafltibui 
fcrarum  imbriumque  fuffugium ,  qnkm  ut  in  ali- 
quo  ramorum  nexu  contegantur .  huc  redeuntju- 
vcnes ,  hoc  fenum  receptaculum .  Id  beatiut  arbi- 
trantur,  tjuam  ingemere  agris ,  illaborare  domtbtu, 
fuas  aiienasqtte  fortunasfpe  metiique  verfare .  Se- 
curi  adverfus  hommes  /fecuri  adverfas  deos ,  rim 
dfficilltmam  affecuti  funt,  ut  iUis  ne  voto  quiden* 
oppts  ftt .  Ceterajam  fabulofa:  HeRufios  tt  Oxio- 
nas  ora  hominum  vultmque ,  corpora  atque  ar- 
tm  ferarum  gerere .  quod  ego  ut  incompertum  , 
in  mediitm  reltn^uam  • 


F  I  N  I  S. 


Early  European  Books,  Copyright  ©  20 1  2  ProQuesl  LLC. 


PHILIPPI  CLVVERl 

GERMANIAE 

A  N  T  I  Q  V  AE 

LIBER  PRIMVS: 

Quofitus  univerfe  Germani#,&origomorefque 
prifcum  Germanorum  defcribuntur. 


P  H  I  L  I  P  P  I    CLLIVERII  j 

GERMANI AE  ANTIQJAE 

LIBER  PRIMVS; 

Quo  fitm  univerfa  GermanU  ,       origo  morefque  prifcwti 
Germanorum  defcribuntur. 

Procemiurru 

Oftenditur,  quantam  antiquis  temporibus  Grxci  R  omanique  GermanU 
habuerint  noixium .  deinde  agxtur  de  menfura,  locorum :  item  de 
citerioribus  ^  ulterioribus  Rheni^Danubii,  &  alto- 
rum  Germani*  flummum  ripis. 


Ermaniam  antiquam defcripturus , unum C. Coi ~ 
neliumTacitum  maxime  fequendum  mihi  propofiiii 
-  ut qui  unus  omnium non  rnodo  quamplurima  de  Ger- 
i  manis,eorumque  cum  populollomano  bellis,in  fuis 
k  annahumhifloriarumquelibris  adnotavitjfed  &pri- 
vatim  librum  de  fitu  ac  populis  hujus  terra:,deque  ori- 
gine,ac  moribus  univerfe  gentis,  tam  adcurate,tam- 
que  diligenter  confcripfit ,  uti  nullam  aliam.  regio- 
nem,  nullam  gentem  xque  defcriptam  ab  ullo  vete- 
rum  audorum  habeamus.  Falso  namque,&  maxime 
immeritoinfimulatur  Tacitus  a  nonnullis  populanbus  meis,  etiam idta&ilfi- 
mis  viris,  ceu  ille,  ut  Romanus,  &  exterus  homo ,  plerorumque  in  Germania 
ignarus,multa  Ma,fic1:itiaque  tradiderit.  Quo  equidem  in  judicio  fuam  ipfo- 
rum  ifti  quammaxime  produnt  ignorantiam,  6c  caliginem  in  intelligendis  iis, 
qua:  llle  in  di&o  libro  memorix  mandavit.  Sane,qu6d  nofie  datur  nobis.pa- 
tri«,ac  majorum  noftrorum  vetuftatem  j  id  omne  uni  acceptum  feramus  ne- 
cefiVeft  Tacito.  quidpe  hanc  ejus  defcriptionem  ni  haberemus5  in  reliquis 
quoque  auftoribus,  vix  quidquam  eorum  intelligeremus,  qua:  vel  ante  ejus 
a:tatem,vel  pofterioribus  etiam  faxulis,de  gente  noftra  tradita  funt.  Scnpfit 
20  equidem  T.  Livius  haud  pauca  de  eadem  gente \  ut  liquet  ex  ejus  epitomato- 
re :  fcripfit  &  Afinius  Quadratus  de  terra  Germania  j  tefhbus  Strabone,lib.iv, 
&c  Ao-athia,  lib.  1.  fed  horum  monumenta  tcmporum  iniquitate  interierunt. 
Scripfit  Cajus  quoque  Plinius  bellorum  Germanix  libros  xxjteftibus,Tacito 
noltro,inannaliumprimo,&Plinio  Juniore,  epiftolarum  lib.iii,itemSymma- 
cho,  epiftolar.  lib.  1  v :  in  quibus  haud  dubiemulta  llle  de  terra  ipsa,ejufque  po- 
pulis  adnotavit.  Sed  &  hi  libri  omnes  perierunt.  Verum ,  quidquid  vel  hic, 
'  vel  illi  duo,five  de  temi,  five  de  gente  fcripferint 5 certum  eft,Tacitum,ut  qui 
poftcrior  lllis  manum  huic  operiadmovit,omniumidadcuratiifimc  perfectiifi- 
meque  voluilfc  prxftare.  Atqire  equidem  Plinium  quod  attinet^  adparet  ex 
ea  Germania:  defcriptione,quam  naturalis  hiftoriar  operi  inferuit,haudperin- 
de  diligenter  eum  in  bellorum  Germanicorum  opere  defcripfifle  hujus  teme 
populos:  quando  in  lllo  etiam  opere,  quod  ultimo  compoiuifie  eum  conftat, 
non  nifi  ltnctim  paucas  quafHam  nationes,  turbatorie,  ac  fine  ullo  ordine  rc~ 
cenfuit.  Sed  ea  de  re  pluribusheic  difputare,haud  eft  conlihum.  in  contextu 
,quod  confcriptum  imus,clarepatebunt,cumTaciti  fingularis  di- 

A    1  hgentia* 


3o 


hujus  operis, 


P  rl  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

iigentia,atque  induftria,  tum  Plinii  negligentia,  &  incuria,  aliordmque  geo- 
jgraphbrurit  fumma  ignorantia. 

Nunc  videre  operas  iit  pretium,quantam  Germanla:  notitiam  Tacltus  tio 
fter,&  alh  ejus  xvi  Romani  habere  potuerintjiiti  hinc  judicarc  Iiceat,quanta 
eis  fides  in  Germanorum  hiftoria  fit  habenda.  Althamerus,  &  nonnulli  alii, 
in  Taciti  prxdictum  librum  commentantes ,  ipfum  au&orem  in  Germania 
fub  Fl.  Vefpafiano  militafle  tradunt:  idque  ex  his  ejus  verbis,  m  eodem  libro 
perfcriptis :  Vidimusfub  divo  Veftaftano  Vclledam,diu  apud  plerof^  mminis  bco  habita. 
item  ex  iftis :  Ipfum  qum  ctiam  Oceanum  tlla  tentavimus.  qux  de  Occano ,  Frifiorum 
Chaucorumque  litora  adluente ,  llle  narrat .  item  ex  his :  Hactenusin  occidentem  io 
Cermaniam  novimus.  in  feptemtrionem  ingentiflexu  redit.  acprimo  ftatim  Chaucorum 
gens.  Verum  falluntur  ifti  quam  vehementiflime.  nonenim  de  fc  fingulatim 
lfta  loquitur  Tacitus :  fed  in  univerfum  de  omni  populo  Romano.  Atque  illud 

3iiidem,de  tentatoOceano  feptemtrionali,aquo&:  qtiando  lit  faclum,often- 
it  ipfe  annal.n  :nempe  a  Germanico  Cx/are,  C.Ccelio,&:L.  Pomponio  con- 
fuhbus  5  multis  etiam  annis  ante,quam  ipfe  fuerat  natus.  Vellcdam,  Bructcra; 
natipnis  virginem,/!  credas  eum,iub  Vefpafianomilitantem  in  Gcrmania,fuis 
oculisvidiile;diuetiam  militantcminibi  vidillecredasnecelle  eft.  quodbpido 
quam  ralfiim.  quidpc  Ve/palianus  bellum  in  Germania  geflit  nullum,  poft- 
quam  imperium  adeptus  eft.  Tacitus  vero  poftea  fub  Vefpafiano  Belgic*  Gal-  20 
lix  rationes  procuravit;  teflc  ipfo,fub  initium  primi  hiftoriarum ;  &item  Pli- 
nio,hb.vn,cap.xvi.  ubi  ne  ad  Rhenum  quidem  aceeflitj  quod  &  ipfum  quj- 
dam  noftrorum  hominum  adtirmant.  etenim  ut  limite,  ac  nomine  ,  fic  prx 
fecto  Belgica  provincia  a  Germania  Cifrhenana  diftinguebatur.  VeJledx  di- 
gnitas,&  revcrentia  tum  maximc  Romanis  cognita  eft,quum,Othone  &  Vi- 
tellio  de  fiimmarerum  armisdiit  cptantibus,CiVilemBatavum,Germanofquc 
Cifrhenanos  vinceret  Cerealisi  tefteTacito,inhiftoriar.i  v,&  v.  Cui  bellointer- 
fuifle  Tacitum,ne  minimaquidem  Cojecliura  exipfius,nedum  exaliorumad/e- 
quans  monumentis.Duobus  igitiir  iftisindiciis,five  documentis,itafatisconfu- 
tatisjtertium  illud,quod  allegatur,quanti  momfti  fuerit,haudvideo.quodcer-  ?6 
te  Sc  ipfuift  de  univerfis  Romanis  intelligendum  eft:  qui  occidentem  Germa- 
nix  acl  Amifiar  amnis  oftiu  finiebantj  reliqua exhinc fub  feptemtrione  ducen tes. 

Sed  falfahactenus  poftquamfatis  funt  convicta,  vera  nunc  oftendantur! 
Romanos  igitur  ajo,Taciti  xvo,  totius  Germaniae  cognitionem  habcrepotu- 
ifle  fatis  exactaiti,multis  auctoribus,  multifque  documentis.  Nam  quidquid 
terrarum,nationumque  inter  Rhenum^Albim^Salam^atqueDanubium.rlumi- 
na  fitumfuit  >  ipfi  crcbris  bellis,pra:fidiifque  diu,jam  indejulii  Crfarisab  tem- 
poribus,  perlultraverunt.  poft  Albim  qux  fuere  proxima,  ea  facile  ex  hujus 
amnis  adcolis,quos  prarfidiis  continebant,fcifcitando  cognofcere  potuerunt 
ea  vero ,  qux  Danubio  adjacebant,  ad  Dacorum  ufque  Jazygumque  Sarma-  40 
tarum  conrinia,  prxiidianis  per  Rhxtiam  ac  Noricum  militibus  perquirere 
pronum  fuit.  Sed  quidquid  inter  Albim,Danubium  6c  Viftulam  amneis, fi- 
numque  Germania:  Codcinum  ( vulgo  niinc  dicitur  Ooftfee).  fitum  eft,  id  cer- 
tiore  jam  auctore  Maroboduo,  omnium  harum  terrarum  (ut  fuo  loco  often- 
detur )  fub  Augufto  &  Tiberio  impcratoribus,rege,poftea  vero  x  v  1 1 1  per  an- 
nos  Ravenna:  m  Italia  exfulante,  item  ab  Catualda,  Gothonicx  ad  Viftula: 
oftia  nationis  principc,  in  Gallia  Fori  Julii  exfulante,  horumque  comitibus, 
pernolcere  quiverunt.  Quamquam,  aliquot  jam  ante  RomanorUm  impera- 
tores  feculis,  Gra:corum  nOnnulIi  fcriptores  vetuftiflimi  Cimbrorum  penin- 
fulam,Gothonumque  ad  Viftulam  amnem  veram  fedem  memoraverunt  >u'f  jo 
fuo  loco  patebit .  Cimbrorum  poft  ha:c  legati  e  dicta  peninmla  ad  Auo-uftum 
Ca:farem  mifli  fimtj  tefte  Strabone, lib.  vi  1.  Et  Nerone  lmperitante ,  eques 
c,uidam  Romanus,miftks,adfcanum  comparandum,a  Iulianoicurante  qladiatorium  mu- 
nus Neronts prtncipis ,hac commerciaad  Viltula:  oftia, c^^>^yEltiorum,qui  nUnc 
dicuntur  Pruiiii ,peragravtt;  tefte  Plimo,  hb.xxxvn,  cap.m.  Quin  &  ipfos 

Gothones, 


Early  European  Books,  Copyrighl  ©  20 1  2  ProQuest  LIC. 
Images  reproduced  by  courlesy  ol  The  Wellcome  Trusl,  London. 


GERMANI^E  ANTiQ^LtB.  L  f 
Gothones,horumque  conterminos^ftios/uccinum  inPannoniani,&  adlta- 
Ikc  ufque  confinium,  non  modo  Plinii  Tacitique  temporibus  ,  fed  jam  Hero- 
doti  xvo,  folitos  fuilfe  deferre,  fiio  loco  haud  dubiis  oftendam  documentis. 
Atque  haclenus  equidem  Romani  ad  diclum  ufque  iinum  Germaniam  nove- 
runt.  Qua:  ultra  funt,  in  Svedia,Norvagia,Finnomarchia,Lappia,6c  Hnnia, 
pranerquam  quod jam  inde  a  Pythea,  Timxo,  Xenophonte  Lampiaceno,&: 
aliis  Graxorum  antiquiifimis  icnptoribus,  haud  perinde  perperam  defcripta 
fuerunt  j  Romanis  etiam  poftea ,  lub  primis  lmpcratoribus  comperta  funt. 
Qua  de  re  ita  noiter  auclior ,  in  principio  ftatim  libri  de  Germania  :  Germania 

io  omnis  a  GattiU ,  Rhdttisque  &  Pannoniis,  Rheno  &  Danubio  fluminibus ,a  Sarmatis  Da- 
ctfque,  mutuo  metu,  aut  monttbus  feparatur  :  cetera  Oceanus  ambit ,  latosfinns,  &  in* 
fularum  immenfa  ftatta  compleclens  j  nuper  cognitis  qmbufdam  gentibus ,  ac  regibus,  quos 
bcllum  aperutt.  Lt  Plinius,  hb.  n,  cap.  cvm  :  Et  a  Germama  immenfits  tnfulasnon 
pridem  compertas ,  cognitum  habeo.  Hse  quando  cognitx  fuerint  Romanis,  iuo 
loco  indicabimus.  Cum  Baftarnis  autcm  ,  ultra  Danubium  quondam  ad 
Pontum  ufque  mcolentibus ,  bellum  etiam  m  Mahageilerunt.  poftmodum 
vero  in  Dacia  provincia  contermini  quoque  fucrc  iiicicm.  His  igiturindi- 
ciis,  fingulis  atque  univerfis,  bene  coniideratis,  dubitare  jam  haud  xquum 
fuerit,  quin  optimam  Homani  terra:  Germanuu,  gentiique  Germanorum 

io  habuerint  cognitionem.  Exa&iifimam  habuiile  auctorem  noftrum,  C.  Ta- 
citum,  ka,  uti  fere  nufquam  a  ventatis  tramite  aberraverit^  eoque  quam- 
optima,  ac  facillima  methodo  Iibrum  de  ea  confcnpfiile  >  ex  contextu  hujus 
operis  clare  patebk. 

Habent  i<nturGermani  noftri,quod  merito  de  terrafimul  ac  genteluaglo- 
rientur :  nempe  hanc  prae  omnibus  aliis  naclam  olim  fuiile  inter  Romanos, 
non  plebejum  hominem ,  fed  equeftris  dignitatis  virum ,  non  pnvatum  &  ob- 
fcurum,fedmultisilluitnbus  munns  functum,  &,  quod  omnium  maximum 
eft,inter  cunftos  rerum  fcnptores  gravimmum  auctorem,quinon  modo  ter- 
rarum,nationumque  iitus,  ied  &  vntuteis  atque  laudeis  earum  fineulan  hbro 

30  concelebrare  ,  in  iumrna  habuit  cura.  Conicnpiit  autem  hunc  librum  iub 
ipfum  impeni  Trajani  initium ,  Nerva  imperatore  recens  ex  humanis  egreilo; 
tefte  lpfo ,  in  eodem  libro :  id  eft,  circa  annum,  a  nato  cceli  terrarumque  Do- 
mino,centeiimum. 

Atque  ha;c  de  audoritate  hujus  libri  monuhTe  le&uros  fufficiat.  Ad  ipfum 
hocnoftrum  opusquod  attinet,  in  treis  ld  potiifimediilinximusparteis,iive  h- 
bros.  quorum  primus  iitum  Germanix  antiqux,&o;entis  originem,morefque 
oitendit.  alter  eft  deGermaniaCifrhenana.  tertiusde  Germania  Trafrhenana. 

D E  ceTer o,quum  crebraTioc in  opere  variorum  locorum nominanda; 
fint  diftantia:;exque  m  regionibus  variis,ac  diverfis,qua:  non  eodem  modo  m- 

40  tervalladimetiuntur:  commodum,ade6que  neceilarium  eile  putavimus,per 
omneis  panter regiones  una  eademque  uti  menfuii;  ea  fcilicet,qua:  omnibus 
fimul  nota  eile  poiTit:  ut  eft  Romanorum,  qua:  fit  per  millia  pafluum,  Nam 
quum  univerfus  terra:  orbis,  feu  globus,  in  parteis  diftnbuatur  ccclx,  quos 
gradus  geographi  vocant :  horum  finguli  millia  pailuum  continent  lx.  quae 
facile  quxv?s  natio  fuo  menfurandi  terras  modo  adplicabit ,  ii  pnmum  diipe^ 
xerit,  quot  milliarium  fuorum,  feu  leucarum,  unum  gradum  in  terrx  globo 
obtineant :  deinde  vero  di/pechim  numerum  milliarium,  five  leucarum,  per 
Lx  millia  paifuum  dividat.  Exempli  gratui;  Germanicorum  millianum  com- 
munium  x  v  dicuntur  occupare  gradum  unum.  lx  igitur  per  xv  ii  dividas> 

^  o  unumquodque  milliare  Germanicum  continebit  millia  palfuum  1  v. 

At  quia  Graci  nonnumquam  citandi  funt  fcriptoresj  qui  locorum  lnter- 
vallaper  ftadia  metiuntur  >  neceilanum  fuerit,  ftadiain  millia  pailiium  redi- 
gere.  De  illis  igitur  Herodotus,lib.  1 1,  lta  tradit  :  'Exetlov  cpytjccj  Sijtcucy,  eto-i 
"^iov  ifcdvfrdpov '  i£a,7ro0Sx       £  opyyrjg  fliipo^f^  H&j  rnr^c/L7rr\%i^' ,  T  miwv  f£/J  rnr&~ 
*uteiruv  iovjcv ,  tx  o  <&nxi<&  i&tthX^x.  id  eit :  Centum  juft*  orgyUfunt ftadtum 

A    3  fc* 


6  PHILIPPI  CLUVERII 

fex  jugerum  :  nempe fi  fingtdas  orgyUs  fex  facias  pedum  ,five  qttatitor  culitorttm:  pedcts 
verb  quatuor  palmorum  j  cubitos  auiem  fex  falmorurn.  Stadium  igitur  pedum  eft 
ioc.  quod  Gellius  quoquc  teftatur  ,lib.i,cap.i.  Pedcm  autem  Graecorum  in 
menfura  fuille  majorem  pede  Romano3indicatdi(ertePliniuSjlib.u,cap.xxiii, 
xxv  pedcis  Romanos  fexccntis  m  ftadium  addcns.  Stadium>'mc\mt>centttmvi-> 
ginti  quinque  noflros  ejfictt  pajfus  ;  hcc  esi  ,  pedes  fexcentos  vigtnti  quinque .  Et  in  ea- 
dem  pene  verba  Columella,de  re  rultica  lib.  v,cap.i :  Stadtum  habet pa(fm  centum 
viginti quinque,id esi , pedes  fexcentos  vtginti  qutnque.  Atque  iic  computavit  Pli- 
nius  ftadia  eodem  libro  infra,cap.cvm.  Fntverfum,\nc\u\tjjunc circuitum  Rrato- 
Jlhenes ducentorum  quinquaginta  duorum  milliumftadium prodtdit.  qu£  menfura  Roma-  lo 
nacomputatione effcit  trecenties  quindccies  centena  mtllia pafiuum.  Hanc  tamen  com- 
putationem  quofdam  improbare  video.  mter  quos  doctilfimum  quoque  de- 
prehendi  Liplium miror.  Is commentans adhuncTacitilocum,annal. xi-Jnter 
Mofam  Rhenumque  trium ef  vigintt  mtllium Jpatio fojfam produxit: addit-Dto  confintit. 

$lgTCt(p(>W<fl;  ^inquit ,7TCtV  TC  pi&^V  T*  Tl  'ploJH  ^  Ttf  Mocm  ,  $U$ti£g  l^O^KOV^  <C  iKctTOV  ftCt- 

Xi&x»  ftfidia  c lxx, milltaria  conftciunt  xxxi  1 1 ,  duobus ftadtis  ejrferni  mmiis :  ita,ut 
feptemftadia  cum  dimidto,pro  mtluari  capias:  quod  Plutarchus,Svtdas,altique  monuerunt. 
Jnterpres  tamen  Dionis  milliaria  xx  i  vertit:  &  addtt,  non  convenire  tlli  cum  Corneliand 
rattone.  Haud  injuria  id  equidem  interprcs.  Lipfius  vero  quomodo  iftam  ien- 
tcntiam  fuamfatis  defenfumsfuerit,haud  video.  Plutarchum  quod  aitiic  mo-  2.0 
nuifle,idnefcio  ubi  legerit.  nifi  forteex  Camillo  fum/erit:ubi  Plutarchus  GaL 
los  ait,  Brenno  duce,  urbe  Roma  relicta,  lx  progreflbs  ftadia,  caftra  pofuifle 
juxta  viam  Gabinam.  quod  ad  ottavum lapidem  Gabinii  via  fa&um, narrat  Livius 
Ub.v.  Ubi  equidem  negari  haud  poteft,itadia  vn  cum  dimidio  lipro  uno  mil- 
liari  capias,milliainde  pafluum  evafura  viu.  At  quis  prxftiterit,Plutarchum 
heic  reipexiflc  Livii  auclontatem,fidemque  ejus  fequutumj  non  vero  alius  po- 
tius  cujufdam  fcriptoris :  ut  in  aliis  etiam  haud  femel  ab  co  diflentit  ?  Quam- 
quam  Livii  eum  legifle  hiltorias,fxpiufque  citare,haud  ego  nefcius  fiim.  Ve- 
rum  idem  Plutarchus ,  Carfaris  fe  quoque  legifle  commentarios,haud  obfcure 
fatetur  in  vita  ejus.  Ca:far in  rine primi  commentarii,  de  bello  Gallico,tradit  30 
Arioviftum  regem,  in  Sequanis  prcclio  ab  feyictum,quinque,  vel,  ut  meliora 
habent  exemplaria,  quinquaginta  millia  pajdiium,  ad  Rheni  ufque  ripam  fu- 
gifle.  Apud  Plutarchum  ca  fuga  eft  S^m  &thug  ^ictKca-iag'  id  eft,  adftadtatrecenta. 
Hax  jam  ccc  ftadiaquomodo  computes,  uti  inde  vel  v,  vel  l  evadant  millia 
pafliium?  Nullo  fane  modo.  nam  Lipfiana  computatione*erunt  millia  tantum 
xl  :  Phniana  vero  etiam  minus  ;  nempe  millia  xxxvn ,  &  pafliis  1  o.  Et  ne  qua- 
draginta  Cxfarem  fcripfifle  fufpiceris}  non  tam  facilis  eft  lapfus  in  qutnque,  ex 
quadraginta,qukm  ex  quinquaginta.  unde  etiam  interpres  Cadaris  Gra^cus  noz-ct- 
^IkovG  vertit  sz&^tfs,  id  elt,  xl  ftadia.  qux  Pliniana  ratione  computata,  millia 
eniciunt  v.  Plutarchi  fanc  ftadia  ccc  quocumque  modo  verfes ,  numquam  40 
millibus  Cacfaris  convenire  poterunt ,  nifi  ex  ^ ictKorixg  facias  aut  ti<ssci^kov7&, 
qua:  Pliniana  computatione  efficiunt  v  millia,-  aut  rgr^fl^W,  quas  eadem 
computatione  erunt  millia  l.  Verifimilius  autem  eft,  vocem  TpictKoa-iag  men- 
dofam  efle  ex  TiTpjxotrtxg ,  quam  ex  Tio?ctpJ.Kcvlct .  quam  conjectationem  Orofii 
maximc  confirmat  teftimonium  j  apud  quem ,  omnibus  in  exemplaribus,  con- 
Itanti  fcnptura,  quinquaginta  leguntur  mtllia  paffuum,  in  hac  Arioviiti  fuga.  Gras- 
cus  vero  interpres,haud  perinde  vetus,  vulgatiifima  Cxfaris  exemplaria  fequu- 
tus  eft  :  quum  forte  nullum  habuerit ,  in  quo  elfet  quinquagtnta  fcrrptum .  Ce- 
tero  ldem  Plutarchus  paullo  ante  narrat,  Cxfarem  b»  hctxoo-iotg  ratioig,  id  eft,  50 
ftadiis  cc  ab  Ariovifto prima  caftra  locaffe.  qua:  ftadia,  Lipfiana  computatio- 
ne ,  efficiunt  miilia  xxvi,  quinque  ftadiis  amplius.  At  ipfius  Caefaris  commen- 
tariorum  vulgata  exemplaria  heic  iv&xx  tantumhabentmillia.  Quomodo 
io-itur  Plutarcho  cum  Ca:fare  convenit  ?  Nempe,  inquies  ,fi  notas  1  v  trans- 
ponas  in  vl.  Sed  quid  tum  fiet  quinque  iftis  ftadiis  ,  qua:  fuperant  ?  Scilicet 
non  pennde  exade  Plutarchum  hxc  obfcrvafle .  Minime.  Si  mutare  aliquid 

in  Ca:faris 


GERMANI-fiANTIQ^LlB.  I.  y 

iii  Cacfaris  exemplaribus  licet ,  quod  heic  oportet  5  ego  non  tranfponendas 
cenfeo  di&as  notas,  fed  primam  earum  omnino  tollendanij  fcribendumque 
millibtts  pajfuum  v  &.  xx.  qux*  Pliniana  ratione  computata  ,  <r«&ff  efhciunt 
X00-1W  5  ut  fcriptum  eft  a  Plutarcho.  quem  Csefaris  legiiie ,  fequutumque  corri- 
mentarios,  liquido  ex  hoftium  in  Gallia  caefbrum  numeris,  paffim  adnotatis, 
patet.  Concludendum  igitur;  male  Lipflum  notafle,  Plutarchum  monuiile, 
ibdia  vii,  cum  dimidio  ln  flngula  milliaria  computanda  elfe.  Plutarchus 
Cxiarem  haud  immerito  fequutus  5  quando  nemini  de  Cafaris  rebus  geftis 
mehus ,  quam  ipii  Cxiari  eonftare  poterat.  De  Camilli  geftis  quod  non  Li- 

10  vium  fequutus  ht,  caufa  efle  poterat,quod  alii  au&ores,Livio  etiam  antiquio- 
rcs ,  ahter  tradiderant.  Appianus,  in  libro  de  bellis  Annibalicis ,  Annibalem 
tradit  xriivo  ^imM  eft,duobus  ac  triginta  ftadiis  ab  urbe  ad  Ani- 

enem  amnem  caftra  admovifle.  quodad  eumdem  amnem  tna  mi/Iu  p&ffuum  ab 
urbe  faftum,  teftatur  Livius  hb.  xxvi:  &  epitomator  ejus dd tertium  lafidcm. 
Heic  igitur  quomodo  xxxi  1  ftadia  in  millia  computaveris,  uti  tna  inde  milha 
conficiantur.  nam  fl  vn  ftadia  cum  dimidio  ,  pro  uno  milliari  capias ;  erunt 
millia  1  v,  duobus  ftadiis  amplius.  An  ergo  Appiano  Livian*  hiftoriae  pror- 
fus  non  cognitx  fuere  ?  Vix  dixeris.  At  u  fuere,  cur  non  Livh  hdem  /equu- 
tus  Appianus  ?  Nempe,  quia  aliorum  fidem  hac  in  re  magis  probavit.  Sed 

20  utifcias  Appianum  intcgra  vin  ftadiainunum  milliare  computafTe5  enEu- 
tropius,  hb.  111  j  P.  Sulpiito,  inquk,  Cn.FuIvio  Coss.  ^Annibal  ufque<ad  quartum 
milltanum  urbis  accejftt .  Appianus  igitur,  Plutarchi  ferc  coxtaneus,fl  Livii  au- 
croritatem  neglexitj  quid  mirum  ,  fi  Plutarchum  idem  fccifle  credimus? 
i ;»ro  tamen  11011  diflimulaverim ,  verba  me  legifle  apud  Plutarchum ,  in  Grac- 
chis,  ifta  :  TLftog  <5i  TXTOtg  !tafjtiTpr\Qotg  koQ.  ptMov  oSov  vratrotv  (  to  <Te  piXuv  o*W 
Stav  oWt^v  MQtvovg  t*  ^tpov  koIwcvv.  id  eft  :  Praterea  viam 

omnem ,  per  mtlltaria  dtmetiens  (eHautem  mtlliare  oflo  jhdits  paullo  mtntss  )  colum- 
nls  lapideis  diflinxit.  Verum  e  diverfo  Polybius  apud  Straboncm  milhare  ait 
paullo  plus  eile  o&o  ftadiis.    Sic  enim  Strabo  lib.  vii:  'Ek  $\  Tr,g  'Aw^mtag 

30  «ff  MaxtSovteut  vj  'EyvaTta  istv  oioff,  «zjr^ff  "iu  QiGyfxcmo-fjfyjtl  xala  fitXiov  ,  n&f  KaupjXu- 
fMvvi  fJLixe/  Kvi^eAa  jyu^EGpw  Tsror\ctu,o<$\  fitXlm  TrtvjctKOctuv  TPtawvja  Ttivli.  Xoyt(ofiiv® 

d\ji  ,  W$  fMV  01  7TOt%o\y  TO  fJLlXlOV  OxJo^Ot^iOV  ,  TlTpjtKtOgiAlOl  OUl  &iV  qct^tOl ,  HCfj  iTT  CWTOiq  ($ICL- 

Koorot  oySoY\Kov\ct'  dg  o\  IloXv£t@*  ,  t^es^^ic  tm  oKlofctha)  SrnAiQqov ,  o  isi  t^/tov  fct- 
tffes&iTitv  ift.xs  sahiss  iKctrov  iQofjiviKov}*  okIu  ,  to  t£/Tcv  tx  twv  piAtav  cl^fioL 
Hoc  eft  :  ^yib  Afollonta  tn  CAtacedoniam  Egnatia  es~t  via  ,  in  orientem  versus  fer  mtl- 
Itarta  dtmenfa  ,  &  lafidtbns  dtjlinttd ,  ttfque  Cyffelum ,  &  Hebrumflumen  :  continet  * 
que  mtlltaria  1  o  xxx  v.  Qtjod  ft  octo  ftadta  ,  ut  fkrique  factunt ,  fro  mtlliari  acci- 
ftass  ftadta  erunt  iv  cid  cclxxx.  ftn  Polybium  fequare ,  qui  otto  ftadtis  duo  juge- 
raaddit,  id eH ,  tertiam  fartcm  ftadii  ;  addenda  funt  adhuc ftadta  clxxviii,^  ter- 

40  tia  es~i  fars  mtlltarium.  Eiij  communem  elle  confvetudinem,  ait  Strabo,  fta- 
dia  v  1 1 1  in  unum  milliare  computare :  communique  huic  confvetudini  unum 
habuit  Polybium ,  quem  opponeret .  At  Polybius,  quamvis  cenferet,  milliare 
paullo  efle  amplius  viii  ftadiis;  tamen  communem  confvetudinem  &  ipfe  fe- 
quutus  eft.  Verba  ejus  hax  (unt,  in  libro  111 :  TavTa  ydo  vud  fiiQvjfxd-n^ ,  m&  es- 
oTjpelulcu  kcQcI  ratixs  okJu  !m  'Yupaiw  3fafuAeSc.  id  eft  :  Hac  jam  omnta  intervalla 
per  ofhnaftadia  adcurate  dtmenfifunt,  & fignis  diftinxerunt  Romani.  qux  de  via  ex 
Hifpania  per  Galliam  ad  Alpeis  llle  narrat.  Sic  igitur  Plutarchus  quoque, 
quamvis  arbitraretur  ,  milliare  paullo  efle  minus  vui  ftadiis;  tamen ,  com- 
munem  computandi  confvetudinem  amplexus ,  l  milUa  paffuum  Carfaris  ver- 

50  tit  TiT^Kotrlisg;  &  millia  xxv,^fe?  hcotoo-lvg.  Sicin  tabio  Maximo,ubi 

de  Annibale,  Tarentum  (  quod  a  Fabio  tunc  captum )  adpropinquante,nar- 
rat j  ab  urbe  ea  ipium  -norayiKovla  fiovoig  "^krthet^nvou  s-ahxg  ait }  id  eft,quadra~ 
ginta  tantum  ftadtis  abfuife^.  qua  de  re  ita  Livius ,  lib.xxvil :  Suinquemtlltafer- 
me  ab  urbe  pofutt  cafira.  Sic  Strabo ,  ubi  Caefar ,  belli  Gallici  comment.  v  1 ,  ait 

A    4  Arduen- 


S  PHILIPPICLUVER.II 

i^frduennam  fdvam ,  totius  GallU  maximam ,  mtllibus  amfhus  i  d  in  longttudtnem  fa- 
tere  •,  ipfe,  lib.  i  V ,  T'%7 ,  inquit ,  wattu)  $p  ,  x  toouut?}  <5e,  osrLu  o\  cruyyytQeig  H^K&o-.y 
nTfcLKiagihiav  <&>lmv .  id  eft :  filva  quidem  magna  eU  at  non  tanta ,  quantam  fcrtftores 
tradtderunty  iv  cio  fiadtum.  Sed  Strabonem  ubique  Plinianam  ,  five  commu- 
nem  illam  fecfuutum  efle  computationem ,  multis  locis ,  cum  Antonini ,  tabulse- 
que  itinerariis  collatis,  probari  poteft.  Dionyfius  quoque  Halicarnaflenfis,  quam- 
quam  faspius  enormiter  in  dimetiendis  locorum  intervallis  erret,  tamen ,  ubi  Li- 
vius ,  lib.  i ,  Tullum  regem  Romanorum ,  Sc  Albanos ,  pugnam  inituros ,  cajlra  ab 
nrbe  haudfius  quinque  mtllia  faffuum  locaffe  narrat ,  ipfe  -n^ctKovQt.  facit  s&frixg.  Ex 
Herodotoigitur,  Folybio,  Dionyfio,  Strabone  ,  Plinio,  Plutarcho,  Appiano,  ac  10 
Gellio,  poftquam demonftratum eft ,  veteres  omneis vin  computafle  juftafta- 
diain  fingulamillia  pafluum  ;  quem  jam  Lipfius  habuerit  fcriptorem  ,  quem  his 
tot  tantflque  au&oribus  opponeret  ?  Nempe  Svidam  ,  &:  alios  .  Alii  ifti  qui 
fuerint,  equidem  nefcio,  nifi  Photium  inteliexerit .  hujus  quidpe  verba  inbi- 
bliothecahxcfunt :  qfjtiw  q-dhct  7roii<n  ftlteoviv .  id  eft  ;  feftem  fiadta  cum  dtmi- 
dto  faciunt  mjlliare  nnum .  In  qux  eadem  verba  confentit  &  Svidas  in  lexico .  At 
fi  ha^clibuit  obfervare  Lipfio  apud  Svidam  ;  cur  integrum  ejus  dc  menfuris  le- 
gere  locum  neglexit  5  vel ,  fe  legifle ,  diflimulavit .  Verba  Svichc  hxc  funt :  e  VSJ 

qftiov  fcthct  7roi^ai  fjuXioviv  '  ^ $wct  fjuhict  iXXfri  qctSict  tt  '  10  <?dhov  l%{  Tro^ctq  %  '  to  ftlteov, 
•sro^ctg  $a"  ro  d\  'SJhiSfjiv ,  Tsrofrote  /  *  r\  ct^a^jt. ,  TJirolctq  v  '  o  •sr£ff  ictK\vKag  15  *  0  vxrrjxvs  »  20 
Txrolctg  cts  .  Hoc  eft  :  Seftern  fiadta  cum  dtmtdio ,  factunt  milliare  nnnm .  ejr  x  miU 
liaria  habent  Jiadiahxxx  .jiadtumhabet fedeis  idc  :  mtlliare ,  fedeis  ivcij  cc  :  ju- 
gerum  ,  fedeis  c  :  arvnm  fedeis  L  :  fcs  dtgitosxwi :  cnbitus  fedem  unum  cum  dtmtdto. 
Heicquis  nonvel  mediocris  judicii  homo,  cui  principa  arithmetices  percepta 
flnt ,  facile  animadverterit ,  ex  di vedis  Svidam  ifta  fumfifle  au&oribus  ;  quae  ipfe 
autnon  fatis  percepit,  autpercepta  explicare,  &  inter  fe  componere  dedigna- 
tus  eft .  Nam  vn  ftadia  cum  dimidio  fi  in  unum  milliare  computes \  certc  x 
milliaria  efficient  ftadia  lxxv  tantum .  at  ipfe  ait ,  x  milliaria  continere  fta- 
dia  lxxx  :  qua;  a^qua  eft  computatio  Plinii ,  &  reliquorum  au&orum  .  Jam 
vero  ,  fi  milliare  habet  ftadia  v  1 1  cum  dimiciio  5  ftadium  vero  pedeis  nc:  30 
milliare  certe  ,  habebit  pedeis  ivcio  io  i.tipfe  tradit  nedeis  ivco  cc 
tantum .  quod  neque  ipfius ,  neque  Plinii  rationi  convenit :  ex  hacquidpe  forent 
pedeisivciD  idccc.  Rurfus,  fimilliarepedeishabetiveio  cc5iajamerit 
ftadiorum  haud  plus  vn  .  quodperquam  abfurdum,  Scnulli  umquam  auclori 
obfervatum .  Sequamur  igitur  communem  lllam  antiquiflimorum  confuetudi- 
nem  Grxcorum;  qui  to  <urKi§m  effe  voluerunt  pedum  c;  ut  ipfe,  cum  Herodoto, 
adnotavit  Svidas  :  ftadium  vero  kjZetirtefyov ,  id  eft ,  pedum  1  o  c  5  quod  Sc  Hero- 
dotus,  &  Strabo,  &  Gellius,  &  Svidas ,  locis fupra  didis ,  tradunt .  quibus  fi,  pro 
ratione  menfurar  Romanx ,  qux  Gra:ca  fuit  minor ,  xx v  pedeis  cum  Plinio  ad - 
das;  milliare  omnino  erit  ftadium  v  1 1 1 .  qua  computatione  ufi  funt  veteres  fcri-  4° 
ptores  omnes .  Jam  de  Dionis  loco ,  a  Lipfio  citato ,  uti  fcrupulum  tibi  eximamj 
nechunc  quidem  audorem  minus  viii  ltadiis mtegris  in  milliare  computaflei 
eaque  rationefoflam  Corbulonis,  dequaloquitur,  fuifie unius &.  xx  milliarium: 
en  alius  ejuslocus  eft,  in libro  xxx  1  x,  ubi  trajeclum  ex  Gallia  in  Britanniam 
i'tm  adfirmat  efle  wsv7»jWS&  K&f  r^ctKoo-iov  ■  quem  Plinius ,  lib.  1  v ,  cap.  xvi,  tra- 
dit  l  milhum  pafluum .  Heic  fi  milliare  facias  ftadiorum  v  1 1  cum  dimidio  >  di- 
da  ccccl  ftadia  efiicient  milliaria  lx  ,  pafllilque  ccl.  fl  vero  ftadia  vi  1 1  in 
unum  milliare  computes  j  ccccl  ftadia  eruntmilliaria  lvi,  &  paflus  ccl.  Prar- 
didum  trajedum ,  quem  Dio  Pliniufque  fimul  mnuunt ,  l  paullo  minus  efle  mil- 
lium ,  infra  in  Morinis  oftendam  .  Multo  igitur  credibilius  eft,  Dionem  inter-  50 
vallumhoc  voluifle  eflemillium  lvi,  quamLx.  Quamquam mihihaud  dti- 
bium  ,  ot^jcovS  eum  heic  nominafle ,  magis  uti  rotundum  conficeret  nume- 
rum ,  quam  quod  tot  ftadia  omnino  efle  ei  conftaret .  hanc  quidpe  confvetudi- 
nem  Grsecos  obfervafle  fcriptores ,  multis  locis  deprehedo .  Unius  Plutarchi  ex- 
emplum,inftar  omniu,adducere  Jibeat .  Is  in  Camillo  tradit,  Romanos  adversus 

Gallos 


GERMANi^  Afit  IQ^  L  I  B.  I.  9 
Gallos  hmfafa  ab  urbe  proceffiife  •  qu*  funt  miliia  x i ;  &  pnflus  c  c  lj 
viii  ftadiisin  fmgula millia  computatis.  Livius  vero hb. v,  ak,  Romanosad 
x  i  kpidem  Callis  occurriffa^.  Verum  vm  integra  juftaque  ftadia  m iiuium  lapi- 
dem,  feuinunum  milliare  eife  contnbuenda,  fatis  jam  certo  exhaclenus  al- 
latis  cuivisperluafumefTeputamus.  quapropter  pluribus  id  demonftrare  argu- 
mentis,  fupervacaneum  fuent.  Nobis  conftans  ubique  hse  eadem  obiervabi- 
turmenfurandiintervalla  confuetudo. 

De  cetero   id  etiam  admonuiife  h*c  noftra  Iecturos ,  perquam  necciianum 
duximus  •  quamquam  nobis  Germanis ,  ipfim ,  quas  eft  intra  Khenum  ,  Danu- 

10  bium ,  6C  Viftulam  amneis,  Germaniam  incolentibus,  recle  dicantur  uitra  Rne- 
numea  quarfuntin  lxva  ejus  riga ,  ut  Gallia  omnis \  fcultraDanubium  qux 
funtindextrahujusripa,  utfunt  Pannonia,  Noricum ,  Rhaetia. ,  atque  ipfa  hinc 
Italia  :  tamen ,  quia  non  e  Germanicis ,  qux  nulla  habemus  ,  fed  ex  Romano- 
rum  Grxcorumque  monumentis  Germanix  antiquitatem  producimuss  mo- 
rem,  atque  confuctudinem  hacin  re  fequemur  Komanorum :  quibus ,  pracu- 
das  provincias  fub  impcrio  fuo  tenentibuS,  omnis  Germania  noftra  fuit  extra, 
five  ultra  didos  amneis .  undc  etiam  Germania  Cifrhenana  dida  ea  ,  qiiae  eft  m 
Gallix  folo ,  ad  kevam  Rheni  ripam  :  Tranfrhenana  vero ,  reiiqua  omnis  trans 
amnem  5  qux  vera  ,  ac  genuina  antiquitus  Germania  .    Atque  hac  ratione 

20  omniaetiamilla  trans Amiiiam,  Vifurgim,  Albim  ,  Viadrum,  &  Viftulamdi- 
centur > qux  in horum  fluminum  dextns  iita  funt  ripis :  trans  Moenum item,  qux 
in  dextra  ripa  j  refpeflu  fcilicct  Khxtiac  provinciar. 

Hax  igitur  funt ,  qux  prxfens  opus  le&uros  prxmonuiffe  neceiianum  duxi* 
mus .  nunc  ipfum  opus  adgrediemur. 

Caput  Primum. 

Orbis  umverf<v<tri<e  partittonts .  ubi  ruerm  inter  zAfum  &  Europm 
oflendttur  termmus }  <vulgo  ignoratus* 

^j-j-lErrse  ^Germani^  antiQu^  fitum  ,  ipfiufque  Germanorurri 
I    gentis  origincm  commode  exponere  uti  queam  •,  neceifum  fuent ,  non 
JL  modd  limiteis  ejus  ,  quod  audor  nofter  fecit ,  circumfcribere  5  fed  paullo 
etiam  dili*ehtiore  ftylo  ante  ihdicare ,  qu3  orbis  in  partc  univeria  fita  fucnt  jqui- 
bufque  nominibus  ab  antiquiffimis  mortalium  deiignata .  haec  qu  dpe  generaiis 
coenitio  pramiifa  ,  magnam  poftea  finglis  diifertationibus  lucem  dabit. 

Terra/iVitur  orbenTuniverfum  oceano  undique  circumdan.  tamquam  im- 
mcnfam  infu'am  unam,  tradidcre  veteres,  quibus  de  reliquis  orbis  partibus, 
quas  nunc  Americam ,  ac  Magellanicam  vocamus  ,  nihil  cognitum  hnt .  Hine 
dj.ocftiliudDionyfiiAfri:      ^  v  ,  , 

Mvr,oT>pcq  naiAfolo  @ct6v£jioii '  cM  y*g  ctc&va 
TlcLott        »  *'n  W0"©"  dirde/T(& ,  i&Qctvulcq. 
tMemorabo  vceanum  frofwtde  fluentem .  illo  enim 
Tota  tellut  ,  tamquam  inftda  immenfa ,  cintta  ett: 
Cognitum  autem  fibi  orbem  variediviferunt .  alii  duas  ejus  conftituerunt  paf- 
teisl  idque  bifariam :  quidam  Afiam  &  Eiiropam  j  Afncam  fub  hujus  nomine 
comprehendentes ,  tamquam  partem ,  fciflis  utrimque  (id  crediderunt)  Calpe  6c 
Abilamontibus,  frcto  divulfam  :  alii  itidem  duas ,  a  freto  Gaditano  ad  i  anaim 
amncmjhincEuropam  .  inde  Afiam  ;fub  qua  Africam  fimul  intellexerunt  alu 
p  rurfusin  iv  parteis  diftribuerunti  Europam    Afiam,,  ^Egyptum  ,  &  Afrfcam. 
hinc  alii  poftea ,  qui  treis  ejus  partcs  pofuerunt ,  \  uropam   Aiiam ,  &  African-u 
Afia:  ^Egyptum  tribueruni .  nbviffimi,finum  Arabicum  terminum  Aiiam  mterSC 
Africam  ftatuentcs,^^yptum  Afi  ica:  adjecerunt.  Atq?  har  quidem  orbis  unrverii 
partitiones  difcrtc  apucl  veteres  auclores  paffim  cxftant.  deoermania  qtia^  part 
eft  Europa: ,  quia  prafens  mihi  inftituitur  opus  $  unius  Europa:  termmos ,  quiv  us 


$o  PHUIPPI  CLUVER.il 

undique  includitur,adcuratiusheic  indicabo.  hujusquidpecognitio,non  mo^ 
do  utilis ,  fedneceflaria  etiam  fxpb  futura  eft.  A  meridie  igitur  mare  eft  In- 
ternum,quod  vulgo  nunc  Mediterraneum  vocatur.  ab  folis  occafu,  oceanus 
AtlanticUs.  abfeptemtrionibus.oceanusfeptemtrionalisxujus  varia  vocabula, 
prout  variis  adfunditur  terris.  Atque ha&enus  nulla  controveriia;quia  termi- 
ni  per  maria  faciles,  fatifque  diferti.  at  ab  ortu  folis,  quia  non  maria,  fcd  tcr- 
"  rx  plurima  ex  parte  adharrent  j  terminus  inter  Europam  Afiamque  paullo  eft 
obfcurior:  de  quo  plura  heic  expedire  haud  pigeat.  Hunc  nullo  feculo,  ne- 
que  ab  antiquirlimis,  neque  noviflimis  fcriptoribus  recle  proditum,  audacter 
adfeveraverim.  Caufa  illis  fuit,  quia  feptemtrionalem  plagam  numquam  fatis  io 
compertamhabuere:  his  vero,quiaillos  temerc,iine  ulla  rei  acriori  expenlio- 
ne,  ceu  graviffimos  auctores, fequuti  funt.  Ac  de  mari  Agxo ,  de  Hclle/ponto, 
de  Propontide,  de  Ponto,&  Ma:oti  palude,  reclc  quidem,  ac  rite  inter  omneis " 
convenit.  hinc  veroquumnovillimum  terminumTanainamnemveterespro- 
nuntiarinr,  apertilTime  ignaros  ulteriorum  terrarum  felh  prodiderunt.  quid- 
pe  a  Txnaro,  extremo  Peloponnefi  promontorio,  ad  Tanais  fonteis  licetEu- 
ropa:  latus  orientale  metiaris  tamen  non  ultra  dimidium  ejus  his  terminis 
claufum  deprehendas,a:quali  fermc  hinc  terrarum  fpatio,  oceanum  ufque  fc- 
ptcmtrionalem,  interpohto.  Noftri  feculi  homines,  quum  id  animadverte- 
rent}linea,ab  Tanais  ortu  ad  lacum  Granvicum,quod  <<£  mare  Album,ducT:a,  zo 
vctcrum  defeclum  fuppleri  polfe  putarunt:aucl:orem  quodammodo  hac  in  rc 
fequuti  Cl.  Ptolema:um.  Verum  quam  vehementer  &:  ipfi  in  hoc,  una  cum 
Ptolema:o,erraverint,mox  aperiam.  Plinius  lib.iv,cap.ii,<^7/^/w,inquit,/0- 
tum  eum  tracium ,  ab  iftro  ad  oceanum ,  bis  ad  decies  centum  M.  pajf.tn  lon^itudinem,  a/i- 
quantum  minus  quadringentis  in  latitudmem  ad  flumen  Viftulam ,  a  defertis  SarmatU, 
prodtdit.  Ha:c  de  ea  regione ,  qua: ,  ultima  Europa:  in  orientem  versus ,  Sarma- 
tiadida  fuit.  De  eademidem  Plinius,lib.ii,cap.cviii,ubiterra:  univerfiela- 
titudinem  tradit  ■■,  ^b  osiio ,  inquit,  Tanais  nihil  modicum  dtligentijjimi auclores  fe- 
ccre.  K^Artemidorus  ulteriora  incomperta  exiftimavit ;  quum  circa  T anaim  Sarmatarum 
gentes degere fateretur,adfeptemtriones<versus.  iftdoms adjecit  xi  i  c  M.pajfuum,ufque  30 
ad  T hulen.  qua  conjef/ura  divinationis  eH.  Ego  non  minore,  quam  proxime  ditfo  ,Jpatio ' 
Sarmatarumfnes  nofct  intelligo.  Hxc  Plinius  haud  dubie  exilla  M.Agrippx  tradi- 
tione:fiqiudemnumerus  xn  c  millium  patfuum  utrobique  convenit.Exqui- 
bus  latis  aperte  patet,  Sarmatiam  hanc  &  in  Europa fuifle  ( in  Europans  enim 
populis  ifta  refert  Plinius )  Sc  ad  oceanum  ufque  extenfam :  unde  &  Sarmaticus 
ip/e  cognominatus.  hinc  Juvenalis,  Satyra  11: 

Vltra  Sauromatas fugere  hinc  Itbet,  &  glacialem 

Oceanum. 

In  dimetiendaSarmatia:  longitudine  haud  quidquam  aberravit  Agrippa.quid- 
pe  ab  extimo,  quod  in  feptemtriones  versus  eft,  Iftri  oftio  (&  hocinnuit  aper-  40 
te  Plinius  in  praxedentibus )  ad  finum  Album ,  &  proximum  Sarmatia:  litus, 
menfuram  fi  agas,  x  1 1  c  M.paif  reperies.  tantumdem  vero  a  Tanais  oftio 
ad  Petzorasregionis  litus.  Inlatitudine  quoquehaudita  multum  erravit.quid- 
pe  fi  Finniam  cum  Plinio  in  Sarmatia  cenfeas;  funt  inter  Botnicum  finum,  &: 
Tanais  fontem  (quem  haud  procul  oceano,  circa  Petzoram  flumen,  pofuifte 
veteres,moxinfraoftendam:)  idcccc  circiter  M.  paliuum.  tantumdem- 
que  eft  fpatii  inter  Obiumamnem  (  quem  verum  eiTe  Europa:  terminum,in- 
fra  monftrabo)  &C  intimum  linus  Albirecelllim  :  li  malisFinnos  cum  Tacito 
Germanis  adfcnbere.  nam,utrum  Europa:  terminum,  Obii  oftium,an  Tanais 
falfos  fonteis  Mela  intellexerit,mcertum  eft.  Inter  Viftulam  autem,&  Tanais  50 
oftium,  paullo  eft  amplius.  Hinc  Sarmatis  adverfas  facit  Mela,  lib.  m3  cap.  v, 
oceani  infulas,quaru  incola:  Oona,Htppopodes,  Panotii.  Novam  zemblam  effe  ho- 
dih,  cum  reliquis  fub  polo  infulis,  Kuffix  ac  Lappia:  objedas,  fuo  loco  reddam. 
Hinc  ittmSarmaticum  adpellatur  w^rrPtolemacojquamquamhaudvero  fitu:&: 
Sarmattcus  Oceanm  ^Ethico  j  item  Apollonii  fcholiafti  5  cujus  verba  ha:c  funt: 


Early  European  Books,  Copyrighl©  2012  ProQuesl  LLC. 
Images  reproduced  by  courlesy  of  The  Wellcome  Trust,  London. 


G  E  R  M  A  N  I  A  A  N  f  I       1 1  B.  I.  h 

*  ri<  x^&t  i  ^fpW  1«,**  ideK:  SufraSarmwSar 

Jtcl&f/Lmon.JeB  cceanm.  Aperte  .g.tur  ex  hi*  atque  manifefte  de- 
•  prchend.tm,  vehement.ffime  errare  cos,  qui  exPto  em.xuym.one  onenta- 
Fe  Europx  la  us  l.nea,  a  vero Tana1S  ortu  ad  fmum  Album  ctuda,  mcludunt. 
lc  quTpe  mnone  non  modo  omne  Sarmat.cum  htus,  quod  mter  mamum 
SbiS  eceflum  &  Ob.um  flumen  ,  o  c  cc  c  mdha  pafluum  patere  dm$ 
fed  dimidiumfcrc  ipfius  Sarmati*  ab  EuropA  exclud.tur.  <P£^«**- 
rc  committendum  erat.  Qusrendus  erg0  alius  eft  Europx  tcmonus :  flquc 
qua-rendus ,  qui  &  terrarum  iitui ,  quem  cogmuorcm  nunc  habemus ,  lecie 
io  congmff  &  a  veterum  defcriptione  non  plane  abhorreat,  quamprox.mc 


ngruat . 
Vt,Smpr^ 

tetargumentis.  cx  eotamen  max.meperfp.c.tur.quod  rana.mflume  ex  .m- 
racnf.s  mo.it.bus  R.pha.s  profluere  trad.dcrunt :  quum  c.rca  Tana.s  ortu  n 
mS  prorS  ftcrnanfur  humiliotca  colles  ,nedum  ait.ores -j™"^^ 
dem  n  re  var.e  a  variis  erratum  eft.  ah>  namque  rede  qu.den R mha :0S  mo  - 
teis  in  feptemtnone  pofucre:  male  vero  Tana.m  ex  us  or.n,  veriu.que  men- 
dTem  proPfluere  tradmerunt .  alii,  in  qu.bus  Ptolemxum  ru.flc ^deo, redo 
quidem  tradu  ortus  amms  deicriplerunt :  at  male  tamen  R.phao  monte.s, 
io  23S52  op.n.one,ad  eofdem  locarunt .  Pnorumop.moncm  clarms  u  ape- 
riam ,  Riphsorum  mont.um  verus  antc  oflendendus eft  l.tus  Phn.us.l.b.i v, 
cap  x  .  ^ Buoe,  .nquk  ,fi<perM*otin  SauromaU,  & Ejfedones.  atfer  oram^ra- 
naim,d<e\M^u  ;  i  \*b*  Lus  nomcn  accepit :  ult.mique ,  a  tergo  eorum ,  ^JrU 
ZaV  mox*¥>"^ 

7IappeZareisfarsmund,dJnataanaturare^ 

rumfofuere,  noninZurofa:  quia  funt  ^  f^^T^T^SZ Tm 
30  mU.  In  eamdem  ientent.am  Damaftes,  c,  t?  *tp  rf*.  «  «T^I 
3    ,ocabulo-T^..rcferti^ZH^,/a.t  (^^'^^^1 

^ls^hlincoLiedones:  &fufra  hos  ^rmafios  fufra  hos  vero  Rtfhtosefie 
Zteulexquiht«*Afi>r« 

iTfroten^dhjferbleo/Uaherumu^mar^  nempe  leptemtr.onale .  Hmc 
Catullus  poeta,  in  carmine  penultimo : 

Dionviius  poftea,  ubi  gente.s  enumerat,  mter  Iftrum ,  Pontum ,  tuxmum, 

Rifh&is  tn  montibuA fiparatim  murmurant. 
Horum  itemjuxtagurgiteis,glac  'taUpropemare,  ' 
Iucundo  nitore  lucens  eleclrum  nafcitur.  ,  ,  «  r 

Hcic  quum  tam  diferte  mare  glaciale  nominetur  5  miror  e g<Mr u omod o  d _oa  1- 
iimus  vir,  m  commentario  ad  v  1 1  Hbrum  Strabonu,  adeo  fcUi  Potug^ 


n  PHILIPPI  CLUVERII 

Ripteos  iftosmonteis,ex  Dionyfii  fcntenti£,adBoryfthcnisufqueoftia  dedu- 
cendos  exiihmaveritrquafi  Panticapisquoque  oftiumpoeta  voluerit3nonfon- 
tem.  quod  ille  quidem  intellexit  ex  voce  ^«j ,  quae  apud  alios  oftium  flumi- ■ 
nis  notat .  Verum  quum  ea  vox  nihil  ahud,  quam  profuflonem^ve  effufwnem  fi- 
gnificet5  tam  fontibus,quamoftiis  apta  eft:ac  fortc  fontibus  aptiffima  Fon- 
teis  heic  Aldefci,Panticapifqs  flummum,qua:  in  Pontum  eflundebantur  quo- 
modo  poeta  prope  glacialemare  intellexerit,  mox  infra  patebit.  Euftathius 
ad  hunc  ejuslocum  commentatur  ifta :  "o*  $  c,  w  'p««,W  i>™  «  ^ 

t/fftp  g  mvSra  0^  ci  Myo/^uot  'rmpfyetot  xaS^K^  etg  rlcu  6k£ 
b*X*cx<*»  hiyovjo^ .  hoc  eft :  guod autem  m  Rtphus  monttbm  ntx  numquam  deflctat  mm  \o 
ante  dlttum  est .  fupra  hos  verb  montets  Hyperboret,quos  vocant,  admare  ufque,  quodab 
ilta parte  ett,protendt  dtcuntur.  Non  oftia,fed  fonteis  dictorum  fluminum  intel-  ■ 
lexifle  poctam,  prseter  ca  argumenta,  quse  infra  adferam,  ex  mterprete  ctiam 
ejus,  Fefto  Avieno,cJare  patet >  cujus  verba  hxc  funt : 
 Tunc  tquora  Panticapai 

K_Ardefeique  ibi  cafo  de  vertice  furgunt. 

Rtph&i  montes  ibi  dura  fpe  fub  arclo 

Denfa  fruinofos  eruclant  nubilanimbos. 
Verum  tamen  locus  ifte  Dionyfii  quum  opido  eflet  perplexus  ,  &  durus  per- 
ccptu y  non  modo noftri  fxculi  homines  dodiflimos,  fed  jam  oJim  alium  quo-  ^ 
que  ejus  interpretem,Pnfcianum  grammaticum,in  errorcm  dedit,  ud  is  cre- 
deret ,  poetam  per  wia^yoS  •arcflcy  intelJexifle  mare  Euxinum .  Verba  ejus  hxc 

Hic  funtAldefciquoque,  Panticapique  fluenta: 

Dividui  curruntjliphxis  montibus  ambo. 

Immtfcent  qua  fe  pontt  glactaltbus  undisy 

Nafcitur  eleclrum  prxfulgens  lucenitenti. 
At  quis  umquam  audor  eledrum  ad  Pontum  Euxinum  nafci,  vel  Ie<n  tradidiw 
Sane nemo .  Ortelius,  in  thefiuro  fuo  geographico,  quum  hoc  aMurdum  efle 
mtelhgeret  j  malui t  ea  verba  de  oceano  glaciali  interpretari  ,  quo  predida  flu-  <o 
mina  Jefern  credidit.  Quxmens  fi  fuit  Prifciano  j  certe  jammul to  is  meptior  3 
feeri :  mterpres  Dionyfii.  hic  quidpe  omd^n^  Wefligae ttcvIov,  fatis  lifer- 
m  indicat  verbis  fub  initium  poematis  nujus  geographici  ,  u  bi  maria  defcnbit, 
q«*  totam  hanc  mfulam  noltram,  in  treispartes  mftmdam ,  circumfluuin 
Verba  cjusnaxlunt:  %  ■  w 

v  /5   /r     r/         ^  Avraq  vmpdiv 

U^og  Qoplw ,  \m  7rdj&$  'Aptt/MittM  'A&fiaarm 
Uovjov  piv  KctXtxoi  7n7rtiyo&  7?  Kpoviovit' 
vA&oi  S'  aZ      viK^ov  i^fAio-ouf ,  etviK  clpuvpoS 

•HiAw .  fiylSm  ydp  vwt^  aAct  T&JSe  (pa&vj  '  40 
Ai«     oTUt^oi  7m^twtlctj  cv  vi<pi\r,<nv. 

 ^At  defuper, 

K^id  boream,  ubipubes  Marte  furenttum  Arimajborum* 
Pontum  eum  vocant  congeUtum,  &  Cronium. 
^Alii  verb  mortuum  quoque  dtxere  \  propter  debilem 
Solem.  tardtusenim  futermarehoclucet: 
Semperyerb  tenebricofts  craffefcit  m  nubtbus. 
Atque  hoc  quum  rede  intelligeret  commentator  ejus  Euftathius,  &  item  Da- 
maftesi  fupra  Anmafpos  pofuere  Ripha^os  monteis3  fupra  hos  vero  ,  HVper- 
boreorumgentem,  in  ipfo  oceani  glaciahs  Iitore.   Plmius,  dicto  Iib  iv,  caP  ^ 
xrii,  Poftquam  meridionaha ,  orientahaque-Europx,pra.cedentibus  al iquot  ' 
CXlr    T2 llCUlt'  ^^^^inquit,  utexteraEuroptdtcantur:  Tanf- 
greffifqueRtphtosmon^  donecpervematur  Gades, 

legendum^  Deinde hb.VI,cap.  xin,poftqUam  Afia,  mtenora,iecitenorVS 
Vo^Mncommbus, mquit ,  qutfunttntertora  Afttjtttts,  Rtphaos momes  tranfeen. 

dat  ani*> 


C  ERMANIyE  ANTiQ^  LIB.  i 
etat  animtts,  dextraque  litore  oceani  incedat. '  &;  mox :  Ab  extremo  aqnilone,ad  mitinm 
crientis  aflivi,  Scytha  funt.  extra  eos,  ultraque  aquiloms  initia ,  Hyfcrboreos  altqui  fofuere't 

*  flurtbus  in  Eurofa  dtcJos.  Primttm  inde  nofcitur promontorium  Celtica  Lyt armis  s  fiirjttn 
Carambucis 5  ttbi,Ljfatacum fidermn  vi,Rtfh<£orum montium dejictunt  ynga.lu  eamdcm 
fentcntiam  Mela, lib.  1,  cap.  ultimo :  Ripas  Tanais  Sauromat&>&rtpis  hnrentu  fojjl 
dent.  mtt  gens>aliqnot popnli>& aliquot  nomtna,  &  mox :  T um  conttnuis  ruftbus  late  afie- 
ra  &  deferta  regio  >  ad  Arymfhaos  ufque  promittttur.  mox  :  ultra  furgitmons  Riphxtts: 
tdtrcque  eum  jacet  ora,  qttdt Jpetfat  oceanum  t  fcihcet  Hypcrh orcorum  ora,  iive  regio > 
quarh  fic  defcribit  lib.  111,  cap.  v :  Jn  Ajiattco  litore primi Hyferboret  fuper  aquilonem, 

20  Rifhtosqtte  montes  >fub  iffo  fiderum  cardtne  jacent  i  ubt  fol  non  quottdte>  ut  nobis  ijed  pri^ 
miim  vtrno  aqutnoctto  exortus>autumnali  demum  occtdtt  5  &  ideo  fex  mejibus  dtes  ,&tot~ 
idem  altis  nox  ufque  continua  est.  terra  angttfta>aprica,per fe  fcrttlis*  Ex  quibus  tum 
Mela>,tum  Plinii  verbis  quam  diiertiriimcperfpicitur,RiphcXos  monteis  partim 
in  Europa,partim  in  Afia,oceani  fcptemtrionalislitori,ex  occaiu  111  ortum  vcr- 
sus,obtentos  fuifle,  angufta Hyperboreorum  regione  interpoiiti.  hinc  enim 
Plmius,tam  ex  Aiiar,  quam  Europx  intenoribus,ad  oceanihtoraprohciicenti- 
bus  diftos  tranfcendendos  tradit  monteis.  Hmc  ctiam  eft,  cur Dionylius  mox 
poft  Arimaiporu  gentem,77«n^c&  pofuerit  voflev  >  nempe,quiaanguftatantum 
Hvperboreorum  intcrccdcbat  rcgio.  Eumdem  Riphxis  montibus  tnbuit  iitum 

*°  ^Ethicus  cofmograpmls>hisverbisj^  frb  flaga  feftemtrtonali,l 

jluvio  Tanai,qua  Rifhdi  montis  ardtta,Sarmaticoadverfa  oceano,Tanatm  fittvium  funduu 
Ptolemxus  eodemhoc  iitu  Hyferboreos  dcicribit  w^/^jperperam  eos,ac  falso 
a  Ripha-rs,quos malc adversumTanais  collocat ortum,diverfosfaciens ,quum 
fuennt  lidcm.  ^EthicUs  alio  m  loco  utrumcn  nomen  c6fundens,/7//^/^inquit, 
Tanais  nafitnrde  monte  Hyferboreo,qua funtRifh&i  montis  ardua.Sed  ide,moxpoftea, 
longius  etiam  versus  mendiem  extendit  Hypcrboreos,  his  vcrbis  :  Boryfthenes 
nafcitttrdemonteHyperboreo.  Quod  opido  falfum  elt.  nam  circa  Boryfthems  fon- 
teis  nuila  funt  montium  juga :fed  contra,lacus  atqUe  paludes.  Hodie  IP^dido 
tratfiu  ingentia  montium  juga,a  faticibus  Albi  finus  ad  oftiumufque  Obu  rlu- 

3o  minis,6cpromontorium  ejufdem  nominis,liton  RuflicT,cWeptemmonahocea- 
noobtentanofcuntur,longitudine  idCccc  circiter milliumpaiiuum.  ^0"1^1 
nunc  a  fitus  figura  111  univerfum  acceperut,quo  aecolis  Rulfis  Kameny  foyasM  eit, 
laf  ideum  ctngulnm >qma  terram  cingunt,adpellantur  j  alio  quoque  vocabulo,  ab 
adluente  humine  tradlo,  oby  nuncupati.  Magnitudinem  Ripharorum  mon- 
tium  indicat  maxime  Plinius,lib.  1  v,  cap.xi  11,  his  verbis:  Sevo  fnons  ibi  immenfus, 
nec  Rifh&is jugis  minor,  immanem,  ad  Cimbrorum  ujque promontorium>efficit Jinttm>  qut 
Codiinus  vocatur.  Sevo  quidpe  mons  eft ,  qui  a  Lappia:  extremis  rinibus ,  &  finus 
Albi  faucibus,  ex  adverib  Obu  montis,exfurges, inter  Svediam  &  N orvagiam, 

%     ad  hujus  ufque  opidum  mantimum  Opfio  (Afio  eft  alns)  protenditurjut  iuoloco 

4o  latius  demonftrabitur.  Ptolema:us  Hyperboreis  fuis  montibus  recte  longitudi- 
nem tnbuit  iocccc  mill.paii:tantumenimfpatium  eoshodie occupare,inter 
finum  Album  &  Obii  amnis  oftium,ante  dixi.  Plimus,ut  fupra  relatum,ad  Ca- 
rambucin  ttumen  deficere ,  lafata  cum  fiderum  vi,Riph<iorum  montium  juga,  tradit, 
quod  ad  vaftum  immenfumque  Obii  os  hodie  rieri  fcimus.  unde,extra  omnem 
controveriiam, Obius  eft antiquorum  Caramb u c  1  s j de  quo  ita Stephaiius: 
K«^&;^,£^@- crm/iCo^wv,W  flfcS/^  K*&p&Kct,us<EKcLTCLi&>-id  eft:  Carambyc^ 
gens  Hypcrboreorumfa  fiumtne  Carambyce  dtBa  >  tefie  HecaUo.  Et  alio  loeo :  E*.%ov*, 
vw^TTitpQopeiM^x  ihdos-av  Zinticv,\ssri  Tro&pS  Ka^QvKd'  o\  vt}<nuTcq  Kaoct^vKcq^ 
«V  'EKetrdjog.  id  eft :  Eltxona>infula  Hyferboreoru,hauJ  mirior  Sicitia>frbflttmme  Caram- 

SO  byce:undeinfulant  Carambyc^tefie Hecauo.  Novamzemblamhodie  eiTe,cumiitus, 
tummagnitudo  manifeitoindicant.  Hincrec1:iffimeGerardusMercator,nob^ 
liilimus  noftri  fxculi  geographuSjCf///'^  fromontorium  Lparmin  intcrpretatus  eit 
id,  quod  hodie  vulgo^nautis  dicitur  Caf  o  d'oby,  id  d\,promontorittm  Obium.  Qum 
&  ipfa  didorum  montium  juga  dida  fuiife  O b  i  a,  jam  inde  antiquis  ab  iarcu^ 
Hs,ex  Athenxi  hb.  v  1,  cap.  1  v  colligo.  quamquam  ibi  mirifice  tum  res,  tum  re- 


i4  PHILI  PPI    CLU  VERII 

rum  nomina  Confunduntur.  Vcrba  ejus  hxc  funt :  Ka)  rdre  7raXa\  /uS/j  'viTrcya  xa- 
Xit,oS/ja'o^'  ei^  v^pov^OXQiaia^oTcyoptvS-iv^'  viw  q  ''  AXma.  ideft:  Atque  moKtium  ]tttra, 
qu<&  antiquitus  Riph£a,poflea  verb  Olbia  dtcta  firnt,  nunc  autem  Alpia  vocantur.  Alpeis 
equidem  antiquis  Graxis  Ripharos  fuifle  adpellatos  monteis,  teftis  Protarchus 
apud  Stephanum,in  vocabulo  er7reoGopM.ubi  hxc  legunturverba:n^'S^o?  j  rdg 

vAATr^^PiW^  'ZrOtyyvpivcdg'    rxg  ijztro  ra '  hX7rcua  0OY\  KCtlotKXVTCCC  ^<fci/&£,CT7Z^£t>- 

^iag  ovopdfycdg.  Locum,flve  a  typographo,fivc  ab  antiquo  librario  fccdc  vitiatum, 
iic  ego  lego:  Ucj*jQfi.pyj>g  jj  rdg AA?r</f  '?i7rdja  optj  xtco  v^orcyo^tvicdg'  (c  rxg  vTrtfia  AX7r{a 
cm  KaloiKOiwvQig  Ta-dv&g,  'T7rep£octiig  ovo/ud^tcdg.  ld  eft:  Protarchus  tradit,  Alpeis  diftas 
fuiffe  monteis  Riplmos*  omncis  verb  pofulos,fupra  Alpeis  incolentes,Hyperboreos  adpellatos.  \  o 
Huic  adfentiuntur  ^Eichylus  6c  Apollonius  poetae.  Apollonh  verba,  in  i  v  'a^- 
yovavl»uo¥f  de  Iftro  fliiminc  hxc  funt ; 

 TJtjyccf  yclp  v7t\q  7n>oirjg  @0(>tao 

^TiTTcqoig  ov  optosiv  ^thxz^Sj  pcpp>vpx<n 

•  Fontes  enim  fupra  ventum  boream 

Riphixis  in  montibus  proculmurmurant . 
Ad  qux  fcholiaftesifta :  th  i^pcv  (fty<nv  cnr*? wefapew  n*leiQtpuQ£9  ^T*Vma\w  oguit. 
itrod  q  HTCtv ,  aKoXx&av  Alc^vhu) ,  cv  Xvop>\ua>  npojntjB-ei  Xtyovli  rSro.  hoc  eft :  ljlrum  ait  cx 
Hyperboreis  deferri,& Riph&is  monttbus.  hoc  autcm  dixit,fequutus  AEfchylum ,  idem  in 
Prometheo,qutfolvitur,adJirmantem.  ^Efchyli  hxc  fabula  no  exftat.  Iftrum  re  vera  20 
ex  Alpium  parte  profluerc,fuo  loco  oftendam.  Athena:us, loco  pncdiclo,  Pofl- 
donium  nominat.  unde  haud  dubium,accepifle  eum  ifta  dc  Riphxismontibus 
ex  illius  fcriptis.  Teftatur  id  manifeftius  Apollonii  prarfatus  fcholiaftes,his  ver- 
bis :  Hco-$tivicg Givai  tpqri  Txg*T7rtpGc(>eiisg'  KctlotKeiv  3  >zv&g  rag' '  AX7r{g  £  'iraXtag  '£«0)0/05 
0  PWCS  T*  ^7*  ro  T^TTrtpGoq&iutv  tQv@«.  t<n  3  civrd  @iGXta  SJn^atpoffyua 

irtyL  T'T7rtp£cfle<&)V.  Hoc  eft :  Pofidonius  Hyperboreos  adjirmat  effe :  habitare  verb  jttxta 
Alpeis  \  qui  Italu  funt  montes.  Hecat&us  verb  ad  fuam  ufque  Atatem  dttraffe  tradit  Hyper- 
boreorum  gentem.  Itbrofife  compofuit,quos  de  Hyperboreis  infiripfit.  Ut  Hyperboreorum 
gens,  fic  Riphxa  juga  longe  diverfis  inter  fe  fltibus  ab  antiquis  fcriptoribuslo- 
catafuerunt.  Antiquiflimi  mortalium  Hyperboreos  adpellarunt,cx  verafama,  30 
eos,qui  in  dicH  angufta  regione,inter  oceanum  glacialem,8c  ingenteis  Riphar- 
os,flveObiosmontes,ultimi  Europxorum,incolebant.  de  quibusHecatxusli- 
brosconfcripfit.  Poftenores,fama  jamobfcuriorequu  idaccepiflent5Ripha:os 
monteis  crediderunt  efle  ipfa  Alpium  juga:  fupra  qux  unam  tantum  gentcm, 
ad  oceanum  ufque  feptemtrionale, incolere fciebant,nomine  Celtas:  quos 
illi  eofdem  efle  putarunt  cum  vetuftiorum  Hyperboreis  ;ut  lequenti  capite  pa- 
tebit.  Polidonius  vero ,  quum  apud  quempiam  vetuftiflimorum  aliud  illud  le- 
giflet  Riphazorum  montium  vocabulum  Obii$  Alpeis  autem,quas  rd^AXma  oo>j 
vocabant  Gra:ci,fciret  accipi  pro  Riphads :  ex  voce  "o&a  conjecit  vocabulum 
voa€*«*5  quod  primumin  vAxQia,  tandem  in  vAAma,  mutatum  exiftimavit .  nam  40 
vAKma  quoquc  di&afuifle  antiquiflimo  nomine^AA^docetStrabolib.iv,^  v. 
Alben,6cAlpen,  veras  fuifle  incolis  horum  montium  adpcllationes ,  ut  et- 
iam  nunc  funt  j  fuo  loco  oftendam .  At  alii  iterum,  non  modo  dictos  Celtas, 
fupra  Alpeis  incolentes ,  adpellarunt  Hyperboreos :  fed,  quum  continua,  ab  Al- 
pibus  ad  yEmum  Rhodopenque  monteis,  protenderenturjuga;  harc  quoque 
Riphxos  cenfuerunt  efle  monteis  jgenteisque  ultra  incolentes,  Hyperboreos. 
unde  illud  eft  Val.Flacci, '  AoyovavjiKuv  11: 

Qualis,  ubi  ageltdi  boreas  convallibus  Hebri 
T ollitur ;  &  volucreis  Rtphaa  per  ardua  nubes 

Trficipitat.  j0 
item  iftud  Martialis,  lib.vn,  in  epigramate  de fama  reditus  Domitiani  ex  Sarmatis 
lazygibusjinter  Danubium  Pathiiiumqj  amneis,prope  Germanos,incolctibus: 
JEcquid  Hyperboreis  ad  nos  converfut  ab  oris 
^yiufonias  C&far  jam  parat  ire  vias  ? 
Item  hb.ix.deDacisptransPathilliimDanubii  accolis3  qui  dc  Geta^  dicebantur: 

tJMiks 


GERMANI^E   ANTIQ^LiB.  I  k 

Miles  Hyperboreos  modb  Marcelline  triones 
Et  Getici  tulcris fidera  pigra  poli. 
Itcm  illud  Lucani,lib.u: 

 Populos  utrdque  Vagantes 

K_Ar?nenia  \  Pontique  feras  per  Ittora  gentes 

Riphxasque  manus-y  &  quas  tenet  aquore  devfo 

Pigra  palus,Scythici  patiens  Mdtotica  plauftri . 
Nec  alio  fpe&avit  princeps  poctarum,  in  iv  ^upytaoov ,  de  Orpheo,  ejufquf 
Uxore  Eurydice  fic  canens : 
I  o  Solus  Hyperboreas  glactes,  Tanaimque  nivalem» 

t^irvaque  Rtphmis  numquam  vtduata  pruinis 

Luflrabat ;  raptarn  Euryd/cen,  atque  irrita  Ditis 

Dona  querens. 

Tum  quoque  marmorea  caput  a  cervice  revulfum 
Gurgite  quum  mcdw  portans  Oeagrius  Hebrus 
Volverat  \  Eurydicen  vox  ipfa,  &  fiigida  lingva, 
K^yih  miferam  Eurydicen,  animdfugtente,  vocabat. 
Sic  y^yiKuv  m,  dc  Sarmatis  loquens: 

Talis  Hyperboreo  feptem  fobjecJa  trioni 
20  .  Gens  effrena  viritm  Riphto  tunditur  Euro> 

Sed  fcire  forte  Ubuerit ,  cur  Flacculs  boream  a  convallibus  Hebri  tolli,  id  eft, 
briri,  dixcrit-,Martialis  vcn  oicptemtnonalemppluadpellarit  Geticumiquunt 
hsbc  loca  xl  amplius  gradibus  ab  ipsa  poli  regione  diftent.  Ratio  lllis  nulla 
alia  erat,  nili  quae  cx  errore  nata.  ncmpe,  quum  mter  veros  Riphxos  monteis 
&:  oceanum  polarem,  fivc  glacialem,  exiguam  atque  anguitam  Hyperboreo- 
rum  regioneminterei]e,antiqui  illiab  vetuftioribus  fciiptoribus  ciidiciifent; 
ipfi  vero  poitea  per  errorem  putarent  Riphceos  efle  Alpeis,  &  quidquid  mon- 
tium  inter  altiiTima  hxc  iternitur  juga:  lpfim  quoque  Celticam,&proximam 
huic  Sarmatiam  ab  his  montibus  ad  didum  uique  oceanum,  anguftas  terras, 
30  eaque  ratione  polum  feptemtrionalem  Getis  propinquum  eife  crediderunt. 
Documentis  hoc  liquet  quamplurimis ,  in  Ovidii  libris ,  quos  ille  in  Ponticl 
•urbe  Tomis,haud  procul  lftro  amne,  fub  eodem  cum  Alpinus  gradu  compo- 
fiiit,  pcrfcriptis:  quorum  prxcipua  in  medium  attulhTe ,  non  fuerit  aiienum, . 
Sic  igitur  Triftium,  Eb.  1 1 1,  eleg.  1  v : 

Proxima  fideribus  tellus  Erymanthidos  urfi 

Mc  tenet,adllric~to  terra  peruftagelu. 
Bofphorus  &Tanais  fuperant,  Scythiaque paludes, 

Vixque  fatis  noti  nomina  pauca  loci : 
Vlterius  nihil  eU,  nifi  non  habitabile fiigus. 
40  Heu  quam  vicina  eU  ultima  terra  mthi ! 

Ejufdem  libri  elegia  xiii  : 

Dum  me,  terrarum  pars  pene  novifftma,  PontHSj 
Euxinus  falfo  nomine  diftus,  habet. 
De  Ponto  1,  eleg.  iv: 

Orbis  in  extremi  jaceo  defertus  arenis. 
Triftium  iv,  eleg.vm: 

Vitaprocul  patrid  peragenda  fub  axe  boreo  eft* 
Trift.  v,  eleg.  H :  —  Hxcgelido  terra  fub  axe  jacet. 
De  Ponto  1,  eleg.vi: 
50  ^Jfpicit  hirfutos  cominus  urfa  Getas . 

De  Ponto  11,  eleg.  x: 

Jpfe  quidem  certe  cum fimfub  cardine  mundi, 

Qui  femper  liquidis  altior  exftat  aquis, 
T e  tamen  intueor,  quo  folo, peclore,pojjum  j 

Et  tecum  gelido  fcpe  fub  axe  loquor .  ^ 


i6  PHILIPPI  CLUVEIUI 

De  Ponto  iv,  cleg.  x : 

Proxima  fitnt  nobls  plauftri  pr&bentia  fiormam, 

Et  qttdt  pr&cipuum  Jidera  fiigtts  habent. 
Hinc  oritur  boreas  •  or&que  domefiictts  hmc  cst ; 

Et  fumit  vires  a  propiore  loco. 
Sed  error  ifte  ex  Plutarchi  maximc  adparct  Camillo  j  ubi  leguntur  ifta :  oi  j  va.- 
Aetraf  rS  KeAl**£  ytvxg  cv}tg,\jzsv  tsK^ag  XzyovTcq  ty,v  ctvr  thnXiiroflig&K  xo-cw  cwjcZpKy  ^i- 
(p{v  uireu&s»cRn  fyrrioiv  trtgocg  oftf&tfcrcu..  ftvfyafrzg^-sro&cq  yzvof^jou  vzoov  cwfyav  f*a%t- 
fjcmftTi  p  tsh&isg  7T0jcJuv  ywjcuKcov  dyovltg^  01  {$/)  utt)  tov  @oq<(ov  vKtou/ov  ,v7rtpGct>&ov]tg  tcl 
'Vt7rcyao(w\,pvlujfy)K^T&^  oi^fitTdrv  Uvppltvrjgopiig  k  r ' KhTnodv  lO 

\fyv§tv\tg,  tyivg  Ztvvuvuv  ^  KiKto^oov  kuIoik&v  x^vov  woAwj.  cif/e  cf['  otva  ytvtrct^oi  ,tc'ts 
'ZspooTOV  t£'l7z&\iocg  clictK0fJLtcB-tvlcg^cJ7ri  Tclg  "aAw^s  (ptgtfig,  *j  tyiTetv  gkhvwj  tIw  yuv^  tj  thStov 
kclqttov  euetiiSucrt.  ld  eft :  Galli,  Cellica  gens,quu  patria  alcre,pr&gravante  mtdtitudine,om- 
neis  non  valeret,ad  novas  qtt&rcndas  fedeis  feruntur profecli.  Multamtllta  juvenum  belli- 
coforum  erant-,  quos  longe  major fequebatur  puerorum  mulierttm^  caterva.  horum pars,Ri- 
ph&is  fuperatis  montibm,oceani  jeptemtrionalts  ora*  tnvafiffe  dicutur,atque  ultimamfedijje 
Europ&:pars,inter  Pyrenmm  montem  &  Alpeis  fedtbtts  pojitis,  juxta  Senones  ejr  Celtorios 
diu  habitaffi.  pbH,  vino ,  quodtum  primitm  ex  Italia  allatum  fuit ,  gufiato,  ita  finffipotm 
nova  voluptate captos,&  infantfie  omneis,ut  tllico  versus  Alpcts contenderent  5 regionem il- 
lam,qu&  tam pr&fiantem  fiuctum gtgneret ,  qu&fituri.  In  his  quaxiam  vcra , plunma  20 
falfa  efle ,  quis  veteris  hiftoria: ,  geographia:que  peritus  non  vident  ?  Eamdem 
rem  fic  verius  narrat  Liviirs ,  lib.  v :  Prtfco  Tarqttinio  Rom& regnante,  Celtarum,  quA 
pars  Gaili&  tertia  eH,penes  Btturiges  fiumma  imperti  fiuit.  ttrcgem  Celtico  dabant.  \^Am- 
bigatttsis fiuit,  virtute  ,fortunaque,cum  fua ,  tum publtca pr&pollens:  qttbd  in  imperio  ejm 
Gaiiia  adeb  frugum ,  hominumque  fertilis fuit,  ttt  abundans  multttudo  vixrcgi  vidcretur 
poffe .  Hic  magno  nattt  ipfe  jam,exonerare pr&gravante  tttrbii  regnum  cupiens;  Bellovefitim, 
ac  Stgovefum  ,fororis  filtos  ,impigros  juvenes,  miffitrttm  fe  ejfe  tn,quas  dti  dedtjfent  attgtt- 
riis,fedeis,  oftendit.  quantum  ipfivellent ,  numerttm  hominttm  excirent  \  ne  qua  gens  ar- 
cere  advenientes  pojfet.  Tum  Sigovefio  fiortibtts  dati  Hercinii  fiiltus.  Bellovefio  hattd paullo 
Utiorem,in  Jtaltam,  viam  dii  dabant.  £x  his  patet,falfum  ei!e,quod  Plutarchus  ait,  30 
Gallorum  alteram  partem,nefcio  unde  profedam,  inter  Pyrena?um  &:  Alpeis, 
id  eft,in  Gallia  confedifTe :  quum  hax  prima,  ac  genitiva  eorum  fucrit  fedes  j  a  # 
qua  in  Italiam  profecli.  faluim  item,quod  alteram  eorum  partem  tradit,  fupe- 
ratis  Riphxis  jugis,  oceani  litora,  &:  ultima  Europx  obfedilfe :  quum  in  Bojo- 
hxmum  tantum  Boji,cum  Sigovefo  duce,penetraverint ;  ut  clarius  infra  oftcn- 
dam.  Error  hic  geminus  unae  ei  natus,  fatis  jam  ex  fupra  diclis  perfpici  puto. 
nempc  antiqui  quidam  Grxcorum  fcriptores  tradiderunt,  Gallorum  partem 
alteram  fupra  Alpeis ,  quas  illi  Ripharos  adpellabant  monteis ,  confediile ;  alte- 
ram,fuperatis  Alpibus,  Italiam  inrupifle.  Ipfe  Plutarchus,ex  Hecata:o,vel  aliis 
etiam  audoribus  quum  fciret,  vera  Ripha:a  juga  elfe  prope  oceanum  feptem-  40 
trionalem ,  five  Sarmaticum  :  lllic  Gallorum  partem  confediife  putavit  j  reli- 
quamquehiftoriam  dealteragentis  parte  mifere,ac  fcedeturbavit.  Verum  ego 
aliquanto  longius  ab  inftituta  via  digrelfus  fum  jdum  omnem,de  Riphxorum 
montium, gentifque Hyperboreorum  fitu,  hiftoriam  clariori  luci  dare ftudeo. 
Nunc  igitur  in  viam  redeo.  O  b  1  o  s  eilc  monteis  ad  oceanum,antiquis  auclo- 
ribus  RiPHitos  didos ,  fatis  hodie  in  confeffo  eft.  unde  hoc  etiam  flumini 
nomen  Obium  haud  novum  cenfeo  3  fed  antiquiflimum ,  a  montium  haud 
dubie  vocabulo  accolis  dedudum. 

Ceterum  male  atque  infcite  faciunt  illi,  qui  Ripha?os  vocant  eos  monteis,  30 
qui  ab  oftio  atque  promontorio  Obii,  primum  inter  Petzoram  &  Obdoram 
regiones,  deinde  inter  Condoram  6c  Sibioram,  mox  inter  Permiam  &:  Tume- 
niam,ad  Rhymnica  ufque  juga,  liiper  Nagaios  Tattaros,  continuo  jugo  pro- 
tenduntur :  quum  hi  montes  non  antiquorum  fint  Ripha:i ;  fed  cognata,ut  inquit 
Plinius,  lib.  v,  cap.  xxvn,  Riph&orum  montium  juga.  unde  etiam  Mela  lib. v,  cap. 
ultimo :  Htc  funt  Cokhu  Unc  Vhafis  erumpit.  hic  eodem  nomine,  quo  amniseH ,  ab 

Athenifia- 


GERMANl^  ANTIQ^  LIB.  £  if 

Atheniftagora  Milejh  deductum  opidum.  hic  Phryxi  templum,  &  Iuchs  , fabuta  fteiere  peU 
Us  aure&  nobiUs .  hinc  orti  montcs  ,longo  fejngo ,  &  donec  Rtphxis  conjungantur ,  exporri* 
gunt :  qui,  alteraparte  in Euxinum  &  CAUotida,  &  T anaim,altera  in  Cajjium  pelagtts 
vbverji,  Cerauniidicuntur.  iidem  alicubi  Taurici,  CMofchici,  Amaz,omci,  Cajjit,  Coraxit* 
Caucajii  ut  aliis  aUijve  adpofiti  genttbu-s,  tta  altis  aliifqtte  dtcti  nominibus* 

Sed  ad  Tanaitii  fermo ,  unde  lortgius  dfgreilus  eft,  nujic  tandem  revocettir. 
Tanaim  igitur  reclte  ritcque,  ex  veterum  lententia,  terminum  Europam  inter 
atque  Aiiamuti  facias  jortus  ejus  m  didis  montibus  Riphxis,qua  aPetzora  fe^ 
cantur  amne,  ftatuas  necelle  eft : ita,  uti ab  ipjfb propemodum  oceani  litore  in 

1°  Mseotin  paludem  amnis  defluat.  Hucjam  quadrabunt  illa  ^Ethici ,  fupra  cita- 
ta:  EuropA  incipit  initium fub plagii feptemtrionalija fluvio  Tanai,qua  Riph&i  montis  ardua* 
Sarmatico  advcrfii  oceano,  Tanaim  fluvium  fundunt.  quo  etiam  illa  pertinent  Stra- 
bonis,  in  lib.  xvu  j  ubi  Romanos  ait  omncm  fcrmc  EUropam  imperio  fuo  fub- 
jcccam  habere,  ™\lu)  ^  rS  "wpa ,  £rfM&£v  t*  'nlwx^  t£  t#4>*3(&  Tm^Kicwiluv, 
id  elt j prtter  ea-s  partels,qtu  trans  ijlrum  fiunt;  item  prMcr  oceani,  inter  Rhenum  Tanaim* 
que,adcoUs.  Ncc  Mela  aliud  intclligit,  lib.  i,  cap.i,  in  his  verbis :  T anais a fiptem- 
trione  in  mcridiem  vergens,  in  ?nediam  fere  Msotida  deflnit ;  ex  diverfo  (  malim  ad- 
verfo,  ut  Strabo  lib.i  i,  V7nvcul'ta$  ™  n«A&> )  Niltts  in pelagus.  quod  quidem  de Nila 
parum  abeft,quin  re&e  conveniat.  corrigit  exiguum  hunc  veterum,  aquibus 

*o  cv  Mcla  habuit ,  errorcm  egregie  Strabo,  lib.  xi,  his  verbis  :  QipTcq  $  oiw  o 

Tctvctig  Tbri  twv  cdfHJtKoov  (Xi^uv  ,  i  phjj  ug  cov  KctQ,  hdfMTfov  ewrtppitf  r£  N«A« ,  m9a.7rf.p 
Hfit^aQv  si  mfoor  dftd  ioo&ivuiiq(&  c^jtvn  ,  Grfcpnhtio-iuf  c^cmca  Tclg  cupx^  fe*f' 
Id  elt :  Defertur  quidem  T anais  a  partibtts  feptemtrionalibm :  non  tamen  ita,  uti  ex  dia- 
rnetro  contra  Nilum  fluat  \  quemaamodum  multi  opmantur  i  fed  orientalior  eft  illo ,  adjt- 
mtltter,  ut  ille,  orttts  habens  incognitos.  lllud  verillimum.  oftia  quidpe  Tanais  ic- 
ptcm  ferc  longitudinis  gradibus  orientaliora  fiint  oftiis  Nili.  Ad  diclios  Tanais 
prtus  fpe&at  etiam  illudDionylii,  ubifonteis  Aldefcl  Panticapifque  amnium 
in  KipLris  montibus ,  haud  procul  glaciali  mari ,  ftatUit.  nam  &  hi  eadem  ra- 
tione  ex  feptemtrionibus  in  meridiem  antiquis  lllis  deducebantur.  Ceterum 

3o  hoc  fonte,  rlumineque  Tanais  ex  feptemtrionibus  in  aultrum  versuis  dedudis, 
Hyperborei  ilH  populi,  arquis  fpatiis,partim  in  Europa:,partim  in  Alix  litori- 
btts  locabunturj  ut  placuit  Mclxjuxta  acPlinio,exaliorum  haud  dubieaiido- 
rum/ententia,quibus  tcrminus  EuropxfuitObiumflumenjUtmox  oftendam. 
Huc  etiarrirecie  convenient  ca,qua:Strabo  eodem  libro,proxime  dicl:o,paullo 
ante  de  proximl  Alix  parte  tradit  his  verbis :  Avtuv  j  txtuv  ts-^utcI  e«i  tu,  7n&  tov 
TaWV,  ovirto  $  'Ao-iac:  ^  ^  Evqoottw  o^/ov  V7rt3-ipci9c&.  Txri^iX^  y<*>^c*>$P  $  tan&S 
t>2  7xro\ct\JL(2  rS  Tewai^t ,  ^  if  Mcuunh  ,  fitz^  ™  ^eaaro^a ,  k&  vfc  t*  Evgeivx  «Z3^A<W, 
nXtvratms  «f  ^  KoA^A»*  ctcfc  Tuvd^£[m  t£  'nKicwa,  pitx^1  7*  stp*)®*  Ket- 
euric^  dctXci^Yig '  iaS-iV  3  cwry  wuTy  tJ  QciAolrlvi,  ptix^  r pi&oe/w  ^ Tg  ' A\&cwiu$ itj  A^- 

4°  t&iiiut ,  ku9'  oi  0  Kvc-(&  0  'Atyfyq  dxhteoi  Txro&poi'  &tt  voth  Si^Vvn  c«GoA?f  tS 
Ku£g,  fJLix^  $  KoXx^®*-.  e^  rft^t/\im  &otx,  zzcfiioov,  ^tto  QctXcL^vig  3tti  QdXctTiot* ,  St  AA^ct- 
f^J,  k  Styw  >ut  7i  it&pS  ^oyov  Ixb-  Hoc  eft :  Ex  hisprima  funt  ea,  qtu  circa  Tanain 
jha\quem  limitcm  (latuimm  inter  Afiam ,  ejr  Europam.  includuntur  enirn  versus  occafum 
flumine  Tanat,& M£oti,ufqtte ad Bojjhorum,  ejrEuxini litm,  qnod in  Colchidem  deftnit: 
a  feptemtrionibpts  vero  oceano,ufqtte  ad  oftium  Cajjiimarts: ab  ortu,ipfo  hoc  mari,ufque  ad 
confinia  Albanid,  &  ArmenU  \  qua  Cyrtis  ejr  Araxes  amnes  ejfunduntur:  a  meridie  ea  ter~ 
ra>  qiu  ab  oftio  Cyri  ufque  ad  Colchidem ,  a  man  ad  mare  ,j?er  Albanos  atqtte  iberosporrt- 
gitur  yftadium  circiter  trium  millium ,  ac  ifthmiformam  toabet,  Calpium  enim  mare 
imum  crediderunt  vetcres  eile  Scythici  occanij  quod  mox  oltendam.  At  no- 

50  ftro  hoc  j(a?culo,falfiffirnum  eileEuropa:  Afiarque  terminumTanain,fatis  com- 
pcrtum  habemus  5  quum  nullos  e jus  in  Riphxis  montibus  ortus  fciamus .  on-  • 
tur  quidpe  in  minoris  Tattariae  Magtiasque  Ruffisc  confinio,  ex  lacu  fatis  ma- 
gno3  cui  vulgare  nunc  vocabulum  hvanowo  je%ero.  NeqUe  tamen  ortus  ejus 
noftra  demum  cognovit  artas  :  fed  multis  jam  abhinc  fxculis  Ptolemxus,  ut 
fupradiclum,verum  iis dedit fitum j ciUamvis Rfphacis  montibusfalso  adpoiitis. 

B    $  &ante 


tS  PHILIPPICLUVER.il 

&c  ante  Ptolcmasum  etiam  Theophanes  Mitylenauis,  &  alii  quidam  vTrixctQov, 
ut  inquit  Strabo ,  libro  proxime  cud:o,  rdg  Ts-rjydg  lxiv  dvlh  tw  Kavxcto-ioig  opio-r 
vroKiw  q  cviy%Qivfgt  StW  ^dg  dpxjxg ,  entt  ct#&spitya,v\ct  cicQcifaeiv  etg  t!w  M  cumtiv'  id  efti 
orttts  ettm  habere  in  Caucaftis  montibtts  arbitrati  funt :  mttltumque  versits  fiptemtriones 
delatum ,  mox  relapfum  in  CMaotin  exire .  Certe,  quamvis  fk.  heic,  &  fupra ,  li  b.  1 1, 
a  Strabone  reprehendatur  Thcophanes,  o  o-v^^Tiva-otg  tS>  UofjLTrrjm ,  ywo\u>)uog  Lv 
Toig1 'Ah&owolg,  id  eft,  qtti,Pompeji  caftra  fequutus,  Albaniam  intravit:  tamen  haud  ita 
longe  a  vero  Tanais  fonte  atque  cur/u  abfuit.  profluit  quidpe  amnis  ex  ante 
di&o  lacu  5  primum  versus  iolis  ortum,  paullum  in  ortum  xrtivum  defle&ens} 
donec  Volga?,  magni  fluminis,  ripis  adpropinquet:  inde  fubito  reflexu  in  oc-  10 
cafum  recurrens,  ab  arftivo  ortu  ad  Maotin  tendit:  ut  rectiflimc  tradidit  Era- 
tofthcnes ,  inique  &  iple  a  Strabone ,  prardi&o  lib.  11,  reprehcnfus.  Theopha- 
ncm,  6c  alios  illos  fequutus  Dionyfius,flc  cecinit : 

TS  d^  %t01  %T'yc*\  M*v  C,J  Xpl?1  KciVKel<rlsig> 

T*iXo-9i  [A,oouvpx<riv  03  'isKctrvg  lv$ct  ^  ivQct 

,Eorvu-iv(&'  XkvShcoIQv  cRm$oxd<{  TTi^ioio-i. 

Httjtts  fane  fontes  in  montibiit  Caucaftis 

Procul  murmurant.  lattts  autem  ipfe  htnc  indc 

llapidtts  Scythicos  cttrrit  fttper  campos. 
Qua  equidem  re  miririce  Dionyfius  fuam  ipfius  horum  locorum  dcfcriptio-  2$ 
nem  confudit,  nam,c]uum  Panticapen,  quihodiein  Tattaria  Cremea  dicitur 
Kohfka  tvoda,  ex  Riphxis  montibus,  oceano  glaciali  vicinis,  derivaverit  -y  haud 
video,quomodo  Tanais  fontcm  infra  illum  ex  Caucaflis  montibus  deduccre 
potuerit.  Verum  ille  hax  ex  duobus  diver/is  au&oribus  habuilfe  videtur. 
Theophancs  c]uod  Caucafios,  ad  ortus  Tanais,  adpellavit  monteis  >  profedo 
neque  in  hoc  ita  vehementer  aberravit.  etenim  longum  illud  ,  Sc  continuum 
montium  jugum,  quod  altera  parte  Pontum,Ma:otimque,&:  Tanaim,Mela  at- 
tingeretradit,  altera  Cafpium  mare  jpluribus  proutvarias  accedit  genteis,no- 
minibiisj  huc  etiam  ultra  Tanai.m,versus  occafum/uperTattariam  Cremeam, 
&.  Tauricam  peninfulam  extenditur,ad  flumen  ufq;  Boryithenem.  undehaud  30 
infcite  fub  Tauricorum  nomine  comprehendi  poteft:Tauri  cmidpe,  hve  Tau- 
riei  populi  accoluerunt  ab  meridie.  Hos  autem  Caucafios  adpellavit  monteis 
Theophanes,&  alii  5  quia  cognata,atquc  continua  fucre  juga  Caucafiis  monti- 
bus.  In  illis  vero  orituramnis,quem  nunc  vulgo Donetz,, iie(\:,minorem  Tanaim 
accolx  vocant :  6c  ab  adversa  parte  verus  ille  Panticapes  ,  qui  nunc  dicitur 
Kohfkawoda,  in  Boryfthencm  confluens,  tefte  Plinio,  lib.iv,  cap.xn.  nec  ita 
lon^e  ab  illo  abeft  lacus,  ex  quo  major  oritur  Tanais.  Sed  ante  Theophanem 
etiam,antiquiirimus  auclorum  hujus  amnis  fontem  minime  ignoravit  Herodo- 
tus.  Sic  enim  is  in  lib.  iv  tradit :  vOylo®*  $rj  Tcticug  Tro&ulg,  og  piet  rdvUciS-sVydx 
tipvr,g  uiydhvig  cpuwu%j@»'  OK^oTj  \g  Iti  hipvlw  Kctteouhlw  McurjTiv.  id  elt :  Octa-  40 
vtts  esl  Tanais  amnis  s  qui  ftiperne  ex  magno  lacu  profluens,  in  almm  majorem  effunditur 
lacunh  nomine  M&otim.  Meatum  cjus  Bexuofum  modo  ex  Theophane,haud  fal- 
fo  auctore,cognovimus.  filvas  quoque  refteadjecit  Dionyfius, his  verilbus: 

Thlw  vcundovltg  d7T6i£/T0v  v\g  hd  uiasyjg 

J,v(>otfyj(&>  Tcwcqg  Mcuario*©*  \g  ju,v%a  jt/tS^. 

Stlvam  incclentes  immenfam :  quamper  mediam 

Volutm  T crnais  M&otidis  in  finum  labitur. 
Hunc  ioitur  verumTanais  fontem  alveumq}  quidam  hauH  ignorantes,  quum 
in  terminum  Europa:  Afia^que  minimeidoneum  intelligerent  j  ifthmo,  qui  eft  50 
inter  duo  maria,Ponticum  6c  Caipium,dictas  terras  dilterminare  maluerunt. 
k  de  quibus  Dionyiius  fic  inquit : 

vA/%ok  </]}  >}7re4(>oiQ-i  $id  xQcva  voo-tpiQoiv. 

'l&u-og  cwoi  TiQiTcq  Tig  V7t^tzcI@->  'Ao-io@*  ctjti$ 

Kacortfig  re  utorjyv  £  Ev^eivoio  3-ct^dajtjg' 

Kitvoy  <f[  £vpu>7rns  'Ao-wjff  6'  ogoviiv^dfcavlo. 

Alti 


GEMANIiE    ANTIQ^  LIB.  t  19 

\j4lii  autem  continentibu*  terram Jeparant . 

Ifthmm ftrfiim  porrccius  ett  quidam fupremus  Ajiatic*  terra* 

Cafpium  inter  &  Euxinum  mare  t 

Illum  Europx,  AjUque  terminum  dtxerc^j . 
tfthmumhunc,  qua  Caucafus  fternitur  inter  di<fta  maria  rttons  ingens ,  termi- * 
num  itaftutueruntinterAfiamatqueEuropam,  uti  ea,  qua:  versus  leptemtrio- 
nes  funt ,  Europx ,  ea  vcro ,  qux  versus  auftrum ,  ACix  dicerenturloca.  Strabo , 
ftpra  di&o  lib.  xi ,  de  Caucafo :  ^  op@*  tSto  viripKet^v t£  tirihdyxs  wali^a  tS 
71  noyliKS,  K,  tS  Kacurtx,  haretwfyv  tqv  t&ptiv  >  tov  }islpyov&  cwQ  •  id  eft  >  Mons  hic  utri- 
I  o  que  imminet  mari ,  Euxino  &  Caftio  >  ifthmum,  quo  ea  diftejctmtur,  tamquam  murm  in~ 
chidens.  Alii  vero  hoc  muneris  detulerunt  Phafidi  flumini  \  tefteHerodoto,  in 
lib.  iv.  At,  inquies  ,  quidinde  ?  an  nonlongcmajus  eft  intervallum ,  a  mari  Ca- 
fpioadoceanum  feptemtrionalem,  quama  Tanais  fonte?  Omnino.  Multo  igi- 
tur  minus  aptus  hic  lfthmus  in  terminum  inter  Afiam  atque  Europam ,  quam 
ipfe  Tanais .  Ita  fane  eft :  haud  nego .  verum  alius  jam  heic  iterum  error  vete- 
rum  fcriptorum  circa  Cafpium  mare  ,  errore  illo ,  de  Tanais  fonte ,  multo 
etiammajor.  Scilicct Cffpium  marc ,  quod  ScHyrcanum  diclum  ,  finum  efte 
credidcrunt  Scythici  five  feptemtrionalis  oceani  j  quemadmodum  ex  adverfo 
Perficum  Sc  Arabicum  maria,  finus  funt  maris  Erythrad ,  five  Rubri .  unde  idem 
20  Dionyfius : 

Ovrag  wKiavos  vrig/Sitfyopti  ystiav  d7rxQav , 

TOO?©*  t$Vi  9L  TO  OSct  UiT  dvc^pdQtV  aVOjilU^  iXttOdV» 

Koh7rxg  J£  ivva  k)  hQa  ct7riPiv^flaf  hSoQt  @dfoaiv 

TiguXw  JvjQxt/ti/J  vrkiovaq,  -zrtQvpctz  0%  ptiytgzvg . 

li\oi  $j  W(>uti<3©»9  og  iaVi^Jlw  dhu  t\k\{ , 

5vpou%)(&  AiGvrjQzv  iQ*>  TlapQvtiS©*  etfys . 

AtvTtp©*  aZr  otiy©»  $> ,  draP  <usO$ioi<&\(&  dfow  1 

''o<?\'  VvnkihJffy©*  Kpovir\g  dhog  &k  fiopiuo , 

Kuarrtri  ajyTv  pkOpov  S^ki7rpoiv\Q  &a/\aosy , 
3  O  vHv  Ti  ^TpKuvdw  iTiPOi  ii^tifju^cujo* 

Toov  o\  ufouv,ct  r  eionv  dira]  vojtrjg  d/\og  uptQo)* 

n7g  (fy)  dvdnpog  i$i ,  ro  UipQtKov  otSptu  <zsf$xwuvy 

'  Av\tu  Ka<nrujS  nif  uuufy  @-  dtpivftTyg ' 

vAAr\©-  $  'AppuGtKog  KVfA.ctjviTaj  iyyvQiKoXir©** 

TLvjZetvx  7rov}#  vo\tunpov  o/\kov  iXtosoov» 

Sic  Oceanus  circumcurrit  terram  univerfam ; 

Tantm ,  &  talia  inter  homines  nomina  trahens. 

Sinus  autem  hinc  inde  eruclat ,  introrfum  mittens 

In  mare:  parvos  quidem  plureis  j  quatuor  verb  maximoSi 
4°  Scilicet  primus ,  qui  occiduum  mare  gignit , 

Tractus  e  Lihya ,  intra  Pamphylicam  terram . 

Secundus  autem ,  exiguut  quidem ,  at potiffimus  aliorum  > 

<$uifeparatu>s  a  Cronio  mari,  a  borea 

Caftio  projundum  fluentum  intromittit  mari: 

Qupdetiam  Hyrcanum  alii  mmcuparunt . 

At  aliorum ,  quijunt  ab  auftrali  mari  ambo , 

Vnus  quidem fuperior  es~t ,  Perftcum flufium  profundenS) 

Contra  Cajpium  mare : 

Alter  vero  Arabicusflucluat  juxta  flnus, 
50  Euxino  ponto  magis  auftralem  Julcum  volvens . 

Et  in  eandem  fententiam  Strabo  lib.  xi ,  de  eodem  mari :  lH  Ss  hvTi&  Ttjg  aW- 
fitie/g  doxi[a\  Tr]g  Kaajrtag  ^dha^g ,  «V  Itv  KariTntViv  y  <n&Tq* .  je*A«T*f 

dli  dvTn  n  B-dXarla  xjj  TkuvU  .  <*%  0  kZKw©*  kn%m  w  toO  *k*ovov  *&g  ft*- 
Cny&Z/av  ,   Kdlapzdg  uh  \k*ws         '  m&tip»       wkAvuw**- W  P**1*? 

B   4  «*W 


io  GERMANI^EANTIQ^LIB.  I. 

KctQ.  tov  fivxbv ,  <5?rz  «asf/tff  zns  vrivt&niy/^itie  •  o      eio-7rAxg  T$ 
uv  etv} ,  ciwd&m  Ts-ug      cioMqTo».  id  eft :  Seamda  pars  ^Afia  a  Cajpto  mari  mcipit ,  in 
quod prima  definebat .  UWare  hoc  etiam  Hyrcanum  vocatur. 


EU  autem  Jinu-s  ab  oceano 

versus  meridiem  edtttts  :  ab  initio  quidcmjatts  angufius  >  intus  verb ,  dum  prcgreditur  ,  tn 
latum  fe  pandit ,  maxime in  intimo  recejfu ,  ad Jladia  ioo.  introitus ejus ,  ifque  ad tnti- 


mum  rccejfum , paullofiuerit  longior ,  terramfere  mhabitabtiem  attingens .  Mcla,  lib.  r, 
cap.U  :  ^Ajia  ex  illo  oceano ,  quem  Indicum  diximus,  Arabtcum  mare,  ejr  Perficum ,  ex 
Scythico  Cafpium  recipit .  &  paullo  poft :  Speciant  ejr  fieptemtrionem  Scytha  j  ac  litus 
Scythtcum  ,nifii unde firigoribus  arcentur ,  ufiquead  Cajptumjinuntpcjftdent .  item  lib.  iii  , 
cap.  v :  Mare  Cafiium ,  ut  angufio ,  ita  longo  etiamjreto ,  primitm  terras  qttafi fiuvius  ir-  i  o 
rumpit :  atque  ubi  recio  alveo  tnfluxit ,  in  tres finus  efftmditur  ,•  contra  os  iffnm  ,  in  Hyrca- 
num  \  ad finifiram,  in  Scythicum  s  addextram  ,  in  eum  ,  quem  proprie  totitts  nondnc  Ca- 
Jpittm  appeliant .  Plinius,  lib.  vi ,  cap.  xiii:  Hu  ufque  ad  Cajpium  ejr  Hyrcanum  ma- 
re .  rtamque  id  erumptt  Scythtco  oceano  in  averfia  Aj/<e .  &:  mox  :  Irrtrmptt  autem  arciis 
fauabus ,  in  longitudmem  Jpatiofis  .  at  ubi  ccepit  m  latitudinem  pandi  j  lunatis  obltquatur 
cornibus ,  velut  adMtotin  iacum  ab  ore  dtficedens ,  Scythtci  arcus ,  ut  aticior  csi  M.  Varro , 
Jimilitudine^.  Atque  hinc ,  exCafpio  mari  ad  Indiam  circumnavigari  poflJs  fc- 
ptemtrionem,fals6prodidit  Patrocles,  ut  teftis  eft  Strabo ,  lib.  n  .  Plinius.lib. 
vi ,  cap.  xvii :  Pateficia  esi  India  ^yflexandri  Magni  armis  ,  regumque,  qui  et  fticcefiere\ 
circumveclis  etiam  in  Hyrcanum  rnare  ejr  Cajptum  Seieuco  ejr  ^Anttocho ,  prafdioque  20 
clajfis  eornm  Patrocle .  Hxc  fatis  impudenter  a  Patrocle  in  gloriam  rcgum  fuorum 
confi&a .  Hanc  igitur  Cafpii  finus  faciem  quum  crederent  veteres ;  recte  ifthmo, 
qui  inter  mare  Cafpium  &:  Pontum  Euxinum  protenditur ,  Europam  ab  Afia  di- 
fterminarefefe  putarunt;  reliquum  limitem,  ad  feptemtrionalc  ufque  oceanum, 
fauceis  di&i  maris  anguftas ,  in  longumq-  extenfas ,  efficere  arbitrantes .  Verum 
falfam  hanc  efle  veterum  opinionc^noftrum  fatis  clare  aperuit  fxculum.  Quam- 
quam  jam  aiiquotante  Strabonem  faculis  antiquiflimus  aucloium  Herodotus 
lib.I  docuit,  K.ao-7i'icu>  Qcthctc&cw  etvoui  W  wvrvjg^  ov ^lo-yaQcm  Ty  iTify  QaActosy  •  id  eftj 
Cajpium  mare  ejfeper fie,  nec  reliquo  mari  commificeri.  Et  poft  hunc,  maximus  philofo- 
phorum  Arilloteles ,  ^iTiu^oXcyiKuv  ll :  H*  0  'Tpkcu/iu  Kj  K.ao-7rtct  QdXa/Acn  Mxae/o~/i8i/vcu  30 
re  TuvTrjg  Tijg  \£u  ^rjXuv  Q&Xafw ,  XjVrte/oiKiiffyjcu  KvKha.  id  eh:  j  Hyrcanum  vero  ejr  Ca- 
jpium  rnaria fiejuncta  fiunt  ab  extero  mari,  ejr  circumquaque  adcolas  habet.  Nam,  quod  in 
librode  mundo,  cap.  111,  traditur,  in  Hyrcanum  mare  oceanum  intrare  j  quod- 
que  Hyrcanum  pro  termino ,  ab  hoc  latere ,  ponitur  Europx  :  hoc  ipfo ,  quia  di- 
verfum  afuperiori  Philofophi  opinionefentit, fi  alia argumenta  deeflent,convin- 
ci  potett  ,  haud  genuinum  elle  hunc  librum  Ariftotelis;  fed  fuppoiititium .  Pott 
Anttotelem,  fub  Strabonis  artatem, Diodorus  quoque  Siculus, lib.  xvi  1 1,  Tla) rr%- 
Kcivictv  QdXct&s-ctv  kcl$  clvtIuu  elTe  pronuntiavit.  Poft  vero  &  Melam  &  Plinium,  Pto- 
lemxus  lib.  VIll ,  H*  o\  'Tpkclvici,  inquit,  r,  ^  Kcto-%lct^  Qcihxrct  TFctvQoJiv  \jzzv  Tyc  yy]g  vri^i- 
kikX^ou  ,  vfoa ,  Kctld  to  dvjiK^f^uov ,  t^cf.it Kv\o~ioig .  hoc  eft  \  Hyrcanum  mare ,  quod  &  40 
Cafpium ,  undtque  terra  cingitur ,  per  contrarium  infinU  in  morem .  Verum  Herodoto 
atque  Ariftoteli  curapofterioribus  auctoribus,Strabone,  Mela ,  Plinio,  &  aliis, 
fides  minus  adhibita  fit ,  auctoritas  Patroclis  in  causa  fuit :  quia  hunc  pra:feclum 
didorum  locorum,  ceu  cwtotHIw  ,  certiora  ac  veriora  prodidifte  rati  funt.  Pa- 
trocles  v  ero  magis  qua:  opinatus ,  quam  qux  expertus  fuerat ,  falfa  pro  veris  pro- 
didit .  Erronea  autem  ejus  opinio  ex  eo  primum  nata  videtur ,  quod  mare  tam 
vaftum  nullum  efle  pofTe  putavit ,  quin  magno  mifceretur  oceano .  dein , 
quum  flumen  ex  feptemtrionibus ,  quafi  meridiana  linea ,  in  mare  hocincidere 
fciret ,  quod  Rhymnum  vocatur  Ptolemxo  ,  ex  Rhymnicis  ortum  montibus 
( hodie  Iactk  volunt  dici  accolis } )  fretum  hoc  ,  five  rauceis  finus  Cafpii  ab  hac 
parte,  qua  fefepandit  in  magnum  mare ,  effe  credidit.  ab  altera  vero  parte,  ad 
oceanum ,  quum  aliud  quoque  cognoviffet ,  immenfo  ore ,  flumen  Obium ,  re- 
cla  itidem  linea  ex  feptemtrionibus  in  auftrum  adverfis  aquis  protenfum  :  introi- 
tum  hunc  ejufdem  finus  effe  opinatus  eft.  Quas  falfiflimas  ejus  opiniones  noftri 
fa?culi  fatis  certa  jam  dudum  confutavit  experientia  ,  veramque  Hcrodoto^ 

Arifto- 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  L 
Ariftoteli ,  Diodoro ,  ac  Ptolemxo  vindicavit  fidem ,  atque  auaoritatem .  Secf , 
fretum  hoc  finus  Cafpii  reclc  ex  veterum  iftorum  fajsa  opinione  uti  formetuf* 
fofia ,  inter fonteis  Khvmni ,  &  proximam  Obii  ripam  versus  feptemtnones  acla, 
duo  hi  amnes  inter  fe  confundantur .  atque  flc  redc  huc  quadrabunt  Strabonfe 
verba ,  qui  kqXttov  ait  eile  dnxovQ. &*>  T*  vmm*  <ssos iMQip£e/a»  ,  $p  fac&£$ 

&vcv .  id  eft  yfinum  ex  oceano  frofluentem  versiis  mertdiem  frimitm  quidem ,  anteqinm 
in  magnum  fefe  pandat  mare  Hyrcanum  ,fatis  anguftum .  magis  etiam  Melx  vef- 
ba,qui  mare  Cajptum,  ut  angufto  ,ita  longofieto ,  quaji flu-vium  ait  irrumfere,  atque  re- 
ttoafoeoefftuere^.  item  Plmii,  qmarttisirrumferefauctbus,inlongitudwewJpati 
\o  tradit.  Lon<mudinem  tamen  fauciumnon  tantam  fecere  veteres  illi ,  quantum 
nunc  inter  Cafpium  mare  feptemtrionalemque  oceanum  intervalli  efle  fcf- 
mus :  fed  ipfius  Calpii  marislongitudine,  qux  ex  occafu  in  ortum  versus  eft ,  alr- 
quantomajorems  ut  patet  Strabonis  ex  verbis,  fupri  citatis.  Exhacigiturricta 
Cafpii  maris  facie ,  Plinius,  lib.  rv,  cap.  xin ,  poftquam  EurOpx  litus ,  ab  ortu  in 
occafum  versus,  enarrare  promifit  >  primoloco  Septemtrionalem  nominat  oced- 
num:  ScTib.vi,  cap.xiu,  primum  Europxpromontorium,  quod  nunc  Obium 
nuncupatur ,  Celttcx  vocat  fromontorium  Lytarmin.  fub  Celticxquidpe  vocabulo 
omncm  feptemtrionalem ,  occidentalemque  didam  fuifie  Europam ,  proximo 
oftendam  capite. 

20  Atquehifucreveterum,circa  Afix Europxque  terminum,  errores.  Verum 
nunc  certumque  terminum  uti  habeas ;  ftatue,  poft  mare  ^Egxum ,  Proponti- 
dem ,  atque  Pontum  Euxinum ,  paludemque  Mxotin ,  primum  Tanais  fluenta, 
donecadverfo  amne  ad  flexumejus,  opidumque  7///^  pervenias;  qua  Volgx 
fluminis  dextrx  ripx  adpropinquat .  inde  tranfverfum  jugum ,  quod ,  inter 
utrumque  flumen  ex  feptemtrionibus  in  meridiem  protenfum ,  vulgari  vocabu- 
lo  dicitur  Perotvlok .  a  Volgadxva  ripa  Rhymnicos  monteis,  ad  onida  WeUH  Tu- 
men  6c  Leftin,  proximamque  Obii  fluminis  ripam .  hinc  ipfum  flumen  Obium, 
ad  oceanum  ufque ,  8c  promontorium  Lytarmin .  Atque  hic  tandem  termi- 
nus  terrarum  fitui ,  quem  nunc  fatis  cognitum  habemus ,  quammaxime  cori- 

3°gruit:  idemque  veterum  defcriptioni  quamproximc  refpondet .  omnequidpe 
Sarmaticumlitus,  ipfaque  tota  Sarmatia  ,  hoc  limite  Europx  fux  redduntur. 
hoc  etiam  modo  omnisHyperboreorum,  ultra  Riphxos,  five  HyperboreOs  mon- 
tcis ,  regio  in  una  confiftit  Europa  j  uti  veterum  quidam  voluere ,  tefte  Plinio : 
quibus  terminiis  haud  dubie  Europx  Obius  fuit  amnis.  hoc  item  pa&o  Tanais 
Europx  Afixque  erit  exparte  limes  .  hac  dcnique  ratione  omnis  RulTia  Major, 
quamalio  nomine  vocant  Mofcoviam ,  in  una  continetur  Europa  :  cujus  ma- 
jorem  partem  haclenus  per  di&am  lineam,  a  Tanais  fonte  ad  finum  Album 
ductam,in  Afia,  ex  erronea  Ptolemxi  opinione,  ftatuerunt  noftri  fxculi  geo, 
graphi . 

40 

C  A  P  U  T     I  t. 

Qrbis  ttrrarum  aliapartitio :  ubi  de  <veter\  Celti  CA;  cu]ui 
fartes  Jllyrtcum ,  Germarita ,  Gallia,  Hifftarita 
infuU  ISritannica. 

ATque  verus  inter  Europam  Afiamque  terminus  fic  fefe  habet .  Ceterurrl 
prcter  fiipradiclas  orbis  terrarum  partitiones ,  alia  quxdam  vetuftiffimis 
primifq,-  Grxcorum  fcriptoribus  fuit  divifio  j  qua ,  prxter  fuam  Gnxciam 
atque  Italiam  ,  omne  reliquum  in  duo  nomina ,  duafque  parteis  diftinxerunt . 
quidquid  versus  feptemtriones,  ultra  Emaum,  Emodumque  monteis,  mare  Ca- 
ipium ,  Caucafia  juga,  Pontum  Euxinum ,  Iftrum  amnem ,  &c  Alpeis ,  mareque 
internum  fitum  eft,  uno  nomine  Scythiam  adpellavere  :  reliquam  partem, 

huic 


zi  PHlLIPPI  CLUVER.II 

huic  ab  meridie  adverfam ,  yEthiopiam .  Cujus  rei ,  ut  multa  funt  in  veterum 
poetarum  monumentis  documenta ,  atque  indicia  \  italuculentiflimum  adfcrt 
teftimonium  Strabo  in  lib.  i ,  his  verbis :  <^jdi  ydo ,  %£{&  tjji/  r  «£3410»  'EM*yW  lo^cw, 

co<T7rt(>  tcL  ta^3S  @cj>f)ctv  fticq  rd  yvwg/fict  kvi  ovofictji  LxvOag  CAcdXotw  ,  tj  Ncjutddocs  ,  cif  'o^tjy- 
j@j  '  w^of  ^  r  isrjrtjtw  yvcocS-ivjcov ,  KeX7o*  xfl^aig ,  ^  wfifjuK\u$  fcf X]/£tf{J$ ,  ^  KeA- 
r}coicv9cq  <z3^smTyoDivcv\o  ,  v<p  ev  ovo^a  r  Jca^eKcKra  efev  TctHofj^u  uv ,  tj»v  «y*o;«y  •  xtcoto, 
[itoijfjiGyiveL  wdvtgc,  AiQio7rictv  KctXficd^  ,  t«  <ar£9  j  ukiocj^  .  id  elt :  Xte  prtjcorum  Gr&COTUtn 
fentcntta  hoc  dtco  ;  ^/W,  versus  aqtnloncm  gcntes  uno  nomtne  Scythd  vel  No^ 

mades,  ut  Homcro,  adpellatx fucrunt;  poflea  vero,  cogmtis  etiam  occiduis  regiontbus,  Cel- 
u,  atque  ibert,  aut  mtxtis  vocabulis  Cclttberi,  ejr  Celtofcythdt  dict  cceperunt ,  Jitb  uno  no-  10 
mine Jingulis  dtverfifque  gcntibus  ob  tgnorantiam  comprchenfis :  ita,  qu&  versus  meridiem 
ad oceanum Jita funt,  omnta  AEthiopm adpellationcfucrc  notata.  Etlib.  xi : ''  AmzvfgLg  fih 
J\yi  Tvvg  izs&o-Gbjipiis  Koivug  oi  TmXotici  r^EPXijvuv  (rvy^PotCpelg  ,  ^kvQgu  KiXncntvScu  ond- 
Aotcy  .  oi  IYzti  <zsZ3Upov  SnXovjts,T9us  fth  v7r\o  t£  'E^eivov,^  'Zavqofjtdt&s  j  £  a" oifitciaznss '  T&g 
</[e  nri^VTyjgKacnriccg  QctXdrlvis  ,  Txg  fjXv  ^Lolkccs  ,  T&g  c%,  Mctc&ciytTots  CKctXcwj .  Hoccft: 
Veteres  Gr&corum  fcriptores  univerfas  gentcis  fcptemtrionales  Scytharum  &  Cchofcyiha- 
rum  adpellattone  adfecerunt .  qui  vero  ante  hos  adhuc  eas  dtvtfcrunt ,  fupra  Euxinum , 
Iflrum ,  &  ^Adrtattcum  marc  colenteis ,  Hypcrboreos  dixere ,  ejr  Sarmatas ,  &  K^Arima- 
(bos :  trans  vero  mare  Cajpium  Sacas ,  ejr Maffagetas .  Antiquiilimi  luiicet  Grxcorum 
lcriptoresomncm  feptemtrionem  in  Luropa ,  a  Cafj^io  mari ,  quodterminum  20 
Itatuebant  inter  Furopam  &  Afiam  ,  ultra  Euxinum  pontum ,  htrum  Humen , 
mare  Adriaticum,  Alpiumjuga,  mare internum,  qua  idGaJliam  Hifpaniamque 
alluit,  in  tria  diviferunt  gentium  genera ,  ac  nomina,  Akimasporum, 
S  a  r  m  a  t  A  R  u  M  ,  &  H  y  p  i  r  b  o  r  i-  o  r  u  m  .  horum  ^rtmafpos  ad  fauccis 
Cafpii  pofuere  maris  :  his  proximos versus  occafum  Sarmatas:  poft  hos,  ad  ocea- 
num  ufque  Atlanticum ,  6c  fretum  Gaditanum ,  Hyperboreos  5  fub  quorum  nomi- 
ne  comprehendebantur  Illyrti,  Germani  ,Gallt,  6c  Hijpani,  populique  pra:terea  in 
Britanmcis  infulis:  qua:  gentes  univerfa:  poftmodum ,  ut  mox  oftendam ,  uno  vo- 
cabulo  C  a  l  t  je  fucre  diclx .  De  Hyperboreorum  fupra  Alpeis  fitu ,  jam  ante 
pluribusauclorum  tehamoniis,  fiiperiori  capite,  monftratum  eft  .  quibusadde  30 
ea ,  qux  apud  Apollonii  fcholiaften  leguntur  hujufmodi :  Uma-iots  (pyQ,  vwj  tovs 
'rsref 6op«sf  AeA(p^ Ae^cO/ ■ .  Somniumicilicet , ac deliramentum merum Mmfexi 
nifiitalegas:  Mvao-iots  fcQriQ,  TjrVr^^Aifs  vuv  KeAT^  XiynQg-  ideltj  Mnafeas 
att  Hypcrboreos  nunc  Celtas  dict.  Apud  Plutarchum  inCamillo,  deurbeRomaa 
Galfis  capta,  leguntur  ifta :  t*  (fym  zrd$xg  cwtS,  £  $d\uQ.ug houu»  Jpu&yi  w 
eig  tIw  cE/ft<*<5#  (pqpfi  A«A^«y .  'Hpcuthetfys  ycip  0  novjutcg ,  ov  mAv  r  x^vuv  cnetvuv  ocmX^- 
7ro(j%)@o^  cv  tm  'Txny.  \J/vxijg  ouy^ci^dtli  <pv\<rtv  $  kazr^g  Xoyov  Kct&a^eiv,  q^Tog  ,  e| 
'TvTipGcfieiUV  ihQoov  ifaQzv ,  ixroXLV  'Efolwi^ct  Voofilw  ,  OKCi^sra  Kctjey^f^L' lcu  Txrig)  ilw 

fjtiydxlw  $-dhctosou> .  xitdv  Qwj  S-civftdQqjLti ,  fjtxtSuSi]  ij  ^otcrfjtctjiotv  ovt»  tcv  'u^itXei^lw , 
aXqOei  Xcyn ,  t<w  sreg/  dXuQeoog,  S7nx.ofJt7rdQaj\  T&g  'TTrzpGo^ixg,  ^  tIuj  fiiydxluj  S-dXcto--  40 
(rou> .  Id  e(t :  H£c  tamen  capu  ttrbis  calamitas  obfcuro  rumore  protintts  in  Gr&ciamper- 
lata  est .  Ponticm  entm  Hemdtdes ,  adfinis  his  temporibus ,  in  Itbro  de  antma ,  annuntia- 
tum  ex  occidente  tradit ,  exercttum  altenigenarum ,  ex  Hyperboreis  progreffum  ,  Grotcam 
ttrbem  cepiffe  Romam ,  illo  traciu  prope  magnum  mare  fitam .  Equidem  non  mirer ,  por- 
tentofum  hominem  atque  vanum  Heraclidem  ,  verttatt  capu  urbis ,  jaclantUcausa,  ad- 
fcrtpfffc  Hypcrboreos ,  ejr  magnum  mare^ .  Hyperboreorum  nomen  haud  falso ,  nec 
portentosc  adfinxifle  Heraclidem  Gallis  Romam  occupantibus ,  ex  iis,  qua:  mo- 
do  ex  Strabone ,  &  Mnafea ,  &;  fuperiori  capite  ex  aliis  compluribus  audoribus 
attulimus,  fitis  perfpicuum  eft .  Magnum  quocfue  mare  eum  non  intellexiife 
oceanum ,  ut  Plutarchus j fed  mare  internum ,  Jtaliam  plurima  parte  perfundens,  j o 
quod ,  Ponti  refpectu ,  rede  dicebatur  magnum  j.omnino  ego  credo  .  Ipfe ,  cir* 
ca  eorumdem  Gallorum  migrationem,  quam  fcede  carcutierit  Plutarchus,  fu- 
periori  capite  ,  exeodem  ejuslibro,  oftcnfum  eit .  Ceterum  poft  antiquiffi- 
mos  illos ,  alii  Graxorum  fcriptores,  quos  ^otXcqQs  heic  vocat  Strabo  ,  omneis 
feptemtrionales  gentes  tam  in  Europa,  quamin  Afia  ,  uno  nomine  Scythas 

adpel- 


Early  Europecn  Books,  Copynghl  ©  201  2  ProQuesl  LIC. 


HF.RMANIl  A  N  T  I  Q.   L  I  B.  I. 


adpellaverunt :  &  poft  hos  etiam  alii ,  Scytharum  quofdam  Cbltosci- 
t  h  a  s  ;  nempe  Europaos  omneis ,  ut  mox  oltendam. 

De  Wot  vocabulo  in  iPsa  ScythiAj  qux  inter  ult.mum  Europx 
finem,  Obiumamnem,  &  Eoummare,  in  Afiacomprahendebattir,  dubitatio 
nulla  elftpoteft;  quando  perpetuo  nomcn  id  multis  fxcuhs  polt  etiamuura- 

vit.  c 

De  Gekmanis  quoque  noftris  teftimonium  modo  cognovimus  ex  » 
bone  :  qui  quofdam  fcptemtrionalium  Celtofecythas  ait  adpellatos .  fub  quo  voca- 
bulo  haud  dubic  Germani,  ac  Calli ,  H#*wque,  &  Britanm  inteliigebantur  .  hi 

I  o  quidpc  proprie  poftea  Cklti  conjunctim  uno  vocabulo  Uraxis  fucre  d.cti  - 
Plutarchus  vero  ,  in  Mario  ,  Cimbros ,  Germanicam  gentem  Celtofcythas 
antiquis  fcriptoribus  dictos  adfirmat.  Prxterea  Plimus,hb.  iv,cap.  xn.  ma. 
nifeiMimum  dc  Germanis  fimul  atque  Sumatis  perhibet  teltimo- 
nium.  Scytharm»,  inquit,  nomen  ufquequaque  tranfeu  m  Sarmatas  atque  Germa- 
nos.  nec  aliis  prifca  tlladuravit  appellatto ,  quam  qm  extremt  gentmm  harum,tgnott 
prope  ccteris  mortr.Ubm ,  deotmt .  Prilcam  hanc  intelligit  adpellat.onem  Scytha- 
rumm  Europa,  dequa  heic  agit,  omnino  luaxtate  intenilie:  pro  qua  proxi- 
mas  Afix  regioncs  vera  genuinaque  Sarmatu  atque  Germani^e 
vocabula  fortitas  eife.  Scytharum  vero  nomen  ultra  Obium  amnem,  n1  Alia 

20  atque  oriente  tantum  ,  apud  remotiffimos  homines  ,  &  ,  ob  longinquitatem 
locorum,  Luropxis  pene  incognitos,  conftitifte.  Balttam  Timsus ,  atque  1  y- 
theas,  camdemque  Bafeliam  Xenophon  Lampfacenus,  referunt  apud  Plimum 
irifulam  Scythiae,  fivc  contra  Scvthiae  litoraj  ut  fuiius  fuo  loco  expl.cab.tur: 
quim  Scandmaviam  nominat  ipfe  Plinius,  Germanix  advedam  ;  &C  line  no» 
mine  Tacitus  Germanix  infulam  .  elt  autem  hodie  pemnfula  immenla  ,  m 
qua  Norvaeia  ,  Svedia ,  Finnorum  marchia  ,  Biarmia  ,  &  Lapp.a  ,  regiones 
fternuntur°Solinus,  cap.  XXHI  :  CMns  Sevo  ingens  ,  nec  Rtph.ts  mmor  eollt- 
htts,  mHtum  Germant*  feactt .  hunc  Jngevones  tenent  ■  a  ^ f"^  >F*M 
thas,  nomen  Germanicum  confeurgit  .  Ac  Sarmat.a  qu.dem  non  modi '  Wg£ 

jo  mis ,  fed  inferior.s  etiam  fxculi  Grxcorum  fcriptonbus  ,  vulgo  iub  Scyth.x 
nomine  memorata  eft.  _    .  „t 

Hispaniam  &  Galliam  fub  eodem  ven.fle  Scytharum  vocabu- 
lo>  nullumequidem  aliud  habemus  argumentum ,  quam  illud  Strabonis  ue 
Celtofcythta  :  fub  quo  nomine  dictas  quoque  duas  regioncs  comprenenUs  tu.l- 
fc ,  haud  dubium  efti  quando  tam  Hifpani ,  quam  Galli,  propne  dicebantur 
Celu  ,  ut  poft  oftendam,.  Scythicum  in  Hifpania  qui  promontortum  ex  Melx 
lib.m,  cap. ,  ftatuunt,  aut qui iltic Melam ipiius  Scythix  aliquocl  promo nto- 
rium  intelfexifle  arbitrantur;  perquam  ignaros  fe  vetens  geograp hix  prod  _u„t. 
Ego  ahb.  (Deusconatisadnuatprecor)  cert.s  docebo  argumenti,^  eg«  dum 

40  illfc  Trt/eucum ,  ut  eit  apud  Ptolemxum  i  quod  Sc  Lapatta  Cort  eidem  d.c.tur .  elt- 

que  hodic  vulgb  accohs  Cabode  Ortegal  A.rMUtoUtfmmZ  eft 

De  K  r  it  annicis  quoqueinfuhsidem.quoddeGallia&Hilpania.eit 

fentiendum :  quidpe  quum  ante  magnam  illam  Scythiam ,  cujus  fines  extrem. . 
aboccafu  oceanuf  Atlant.cus ,  ab  feptemtr.on.bus  oceanus  glaaaiis  . 
cnte  Obium  flumen,  fitx  fuerint  infulx ;  fub  eodem  cum  Scythia  geneiahvo- 
cabulo  comprehenfas  fuifle,  haud  dubitandumeft 

Illyricvm  etiam  ,  cujus  ant.quiffimi  fines  fuere  inter  lltrum 
Alpeis,  Adriat.cumquepelagus,  &  inter  Rhenum  ac  Moeham ^  quia  folt- 
ca  Celtici  nominis,  utmox  oftendam ,  port.0  fu.t ;  Scyth.x  quoque  ilh  .s 
ro  magn*  partem  antea  vetultiffimis  Grxcorum  fcr.ptor.bus  ,  hab.tam  tu.i 
fcfmaxLe  credibile  eft.  Qyjn  ad  lllyrios  maximc  fpecLint  verba ^Strab^ 
n.s  ,  ub.  ni(         «S  aPicv  fub  Hyperboreorum  »0^«^ 

antiquiffimis  mortalium  teftatur.    Quod  f.  igitur  Illyncum  mmo  iub  uno 
Hvperborcorum  nomine,  deln  pofterior.bus  etiam  tcmponbus  fut j  un  ^ 
tici  yocabulo  ,  una  cum  reliquis  in  Europa  reg.ombus  ftptcmtnonahb^. 


14  P  H  I  L  I  P,P  1    C  L  U  V  E  R  I  i 

comprehenfum  fuit :  certc  medio  quoque  faxulo  fub  una  eademque  Scythix 
adpellatione  venille,extra  controverfiam  efle  debet.  Atque  hxc  de  S  c  y  t  u  a  - 
k  u  m  vocabulo  ex  vetuftiflimorum Grascorum  traditione. 

Poft.  hos ,  quum  Celtarum  nomen  ex  Ulyrico ,  Gallia ,  Hifpania  ,  ac 
Germania  Britannicifque  infulis  nofci  inciperet 3  Gra:ci ,  omne  reliquum ,  a  Gcr- 
mania  ad  Afiam  ufque,  ejufdem  generis  ejufdemque  nominis  arbitrantes,  C  E  L- 
toscythas  adpellavere ,  non modo Hifpanos ,  Gallos,  Brittannos,  atque 
Illyrios;  fed  Sarmatarum  quoque  gentem ,  ad  Obiumulque  flumen ,  noviflu 
mum  Europa^  terminum .  Hanc  adpellationem  aln  poftea  non  fatis  percipicn- 
tes  j  Cimbrorum  agmen  (  qui  primi ,  quorum  memoria  exftet ,  ex  antiquiffimis 
Germanis,  una  cum  conterminisTeutoius,  exteras  terras,  in  Macedoniam  £t 
Grxciam  ufque  ,  quarfiverunt )  Celtofcythas  ea  de  causa  diclos  exiftimaverunt, 
quiaad  dictam  expeditionem  profeftis  Scy  tharum ,  id  eft,  Sarmatarum  nonnul- 
li  immilti  fuerint  >  ut  patet  ex  Mario  Plutarchi ,  Mox  alii ,  quum  diverfum  Scy- 
tharum  genus  intelligerens  a  gente  Celtarum  j  abje&a  illorum  adpellatione  in 
universa  Europa,  Ccltas  vocarunt  prxdi&os  omneis ,  ad  Europx  ufquetinem. 
Hinc  Ptolemaeus,  operis  quadripartiti  lib.  11 ,  univerfam  Europam  KgXJo^Actr/W 
nuncupavit :  &  Plinius,  lib.  vi ,  cap<  xn  1 ,  Celtica:  rinem  fecit,  ex  veterum  tra- 
ditione ,  ad  Obii  fluminis  oftium  •,  promontorio  illic  Celtica:  memorato  Lytar- 
mi :  quod  Obium  nunc  vocari,  fuperiori  capite  oftcndi .  Pofteaquam  vero  S  a  r- 
mat  ARiiM  quoque in Europa gens penitiiis aiiquanto Grarcis innotuit, diver- 
fiimque  id  a  Celtis  hominum  genus  intelledum :  fegregati  a  Celtico  nomine  Sar- 
matx ,  fub  Scytharum  vocabulo  conftiterunt  ;  Celtxque  fbli  didi  fucre ,  Illyrii , 
Germani ,  Galli ,  Britanni  j  atque  Hifpani.  HincDiodorusSicuIus ,  lib.  v  ,  Cel- 
tarum ,  id  eft,  Gallorum  ac  Germanorum  ,fub  falfo  r#Aafc  nomine,  mcres  de- 
fcribens ;  nomen  hoc  ad  Scythiam  ufque  profert.  Redius  Strabo ,  fub  initium 
libri  primi :  e'v  J\)  t<*  'srouiv  kvkX?  f  otKxfipw ,  nstss  upk]ov  ^fy)  t<*  pixtt  ™v  v^eLruif  €<r* 
ZKvQtut ,  fj  Tv\g  KifltKtjs .  id  eft :  In  univerfo  terr*  habitalills  circulo  versiis  feptemtrioncm 
funt ,  quA  in extremos  ufque  ScythU ,  vel  Celttca  finels porriguntur.  Plinius  quoque , 
lib.  viii  ,  cap.  xv ,  Germaniam  Scythia:  conterminam facit .  Paucijfmd ,  inquit, 
Scythia  gignit ,  inofia  fiugum:  pattca  contermina  illi  Germania.  Item  SolinUs,  cap. 
xxi  1 1 :  CMons Sevo  ipfe  ingens ,  nec  Riphais.minor  collibus ,  initium  GermanU facit .  hunc 
Ing&vones  tenent  1  a  qtiibut primls ,  pott  Scythas ,  nomen  Germanicum  confurgit.  Soli- 
nus  fua  habuit  a  Plinio  cujus  ipfe  epitomator :  Plinius  vero  a  vetuftioribus  j  qui- 
bus  Gcrmania  fub  Celtica:  adpellatione  comprehendebatur.  in  quibus  Ariftote- 
les,  lib.  vi  11  dehiftoria  animalium :  olov  a>  ry  ifove/h ,  inquit,  h&i  tJ  ©^»,,  ^  tJ 
hV«£«  ,  01  ovot  fjuKoor  cv  cftji  t»?  ZkvQik$  Xj  KeXJwcJ  oKuq  £  ytyvov\cu{ '  £v%eij*i£p  yuo  TttvQt. 
id  eft :  Vtin  Illyrico ,  &  Thracia,  &  tn  Bpiro  afiniparvi  habentur.  in  Scythia  vero ,  ejr 
Celttcaprorfus  nullt , propter  immodicumfiigws \  Illyricum  curheicphilofbpho  diver- 
fum ,  alienumque  cenfeatur  a  Celticae  adpellatione,  mox  infra  docebo . 

Hispaniam  fub  C  e  l  t  i  c  je  vocabulo,  ceu  propriaadpellatione,  eom- 
prehenfam  fuifle,  quiagensunaejufdemque  originis  Hifpani  cum  Gallis,  Eritan- 
nis,  Germanis ,  atque  lllyriis  j  manifefto  indicio  eft  nomen  fub  Romano  etiam 
imperio  frequentibus  ejus  locis  adfixum  :  uuCeltiBERorum,  longc  la- 
tcque Iberi amnis ripam adcolentium : item  CelticoRum, haud exiguas in 
Bxtica  fimulacLuhtaniaportionesobfidentium :  tum  circa  ipfum  Celticumprd- 
mentoriums  quod ,  ultimum  Hifpanise  versus  occafum ,  nomen  a  gentis  vocabulo 
traxit ,  nunc  vulgo  Finls  terra  didum .  nam  Celtici  heic ,  cognomine  NerU,  &  Celtici 
cognomine  Prjfamarci  funt  Plinio,  lib.  iv,  cap.  xx.  unde  ipfum  promontorium 
indigetatur  Nerium  Straboni  lib.  m,  &  Ptolemaro  in  delcriptioneHifpaniac.  Me- 
la ,  Bb.  tu  9  cap.  1,  totam  Hilpaniar  frontem,  a  Tago  amnc,  feu  aMagno 
promontorio,  quod  Olylliponenfe  eft  Plinio ,  adCclticum  ufque  promonto- 
rium,  Celticos  fua  a:tate  coluilTe  tradit.  Ac  licct  Lucanus,  lib.  iv,  carmine  fic 
cecincriti 

Bk 


GBRMANi^  ANflQ^LtB.  t.  t$ 

His,  fr&tcr  Latias  acies,  erat  impiger  Attur, 
Vectonefque  kves ,  profugique  agente  vetufti 
Gallorum ,  Celu  mifcentes  nomen  iberis  i 

tamen  haud  facilc  ego  adducor  ,  uti  credarh  ,  ex  Gallia  advenas  Celtas  Iberis  * 
id  eft ,  Hifpanis  fefe  mifcuiffe  3  unde  prima  Celriberorum  nominis  origo : 
quamquam  au&ores  habuerit  Lucanus  haud  paucos  ,  Graxos  juxta  atque 
Latinos ,  rem  eamdem  adhrmanteis .  Atque  ifta  quidem  de  Celtiberis,  intel- 
lexifle  eum  de  iis  populis  qui  ad  Iberum  flumen  ,  ut  fupra  oftenfum  ,  longe 

Io  latcque  incoluerunt  3  non  vero  de  Celticis  ,  per  Barticam  ac  Lufitaniam  ad 
Celticum  ufque  promontorium  fparfis  ,  fatis  in  aperto  eft .  At  fl  Celtis  > 
ex  Galha  profeclis  ,  nomen  inde  Ccltiberorum  quxfitum  ,  quod  Jberis  mifti: 
quarro ,  unde  Celtici  illi  in  Ba:tica  fimul  ac  Lufitania  ?  an  ex  eadem  Gallia  ? 
Si  ex  eadem  Gallia  3  cur  non  6c  lpfi  eodem  fimul  nomine  Celtiberi  di&i  ?  ra- 
tio  quidpe  nominis  eadem  erat.  Celtiberos  quidam  diclos  putant  ab  Iberd 
amne  ,  cujus  ripam  accoluiife  referunt  auclores .  at  latius  per  omnem  Hi- 
Ipaniam  difperfum  nomen  id  fuifTe  ,  haud  obfcurc  colligitur  ex  Plinii  lib. 
iii  ,  cap.  1 :  ubi,  de  Celticis  loquens  ,  Ba:turiam,  partem  BcXtica,* ,  incolen- 
tibus  ,  Celticos  ,  inquit ,  a  Celtiberis  ex  Lufttania  advemffe  manifeftum  eH  facris , 

10  Ungva  ,  opidorum  vocabulis ,  qu&  cognomimbw  in  Bdtica  diHingvuntur  .  item  ex 
libri  iv,  cap.  xxn  3  ubi ,  de  infulis  oceani  ad  Hifpaniam  loquens,  Exadverfe, 
inquit  ,  Ce/tiberU  complures  funt  infuU  ,  Caffttcrides  di£i&  Gr&cis  ,  a  fertilitate 
plumbi  :  ejr  e  regione  ifdroirebarum  promontoru  ,  deorum  fex  ,  quas  aliqui  Fortu- 
natas  appei/avertL^ .  Solinusj  cap.  xxvi:  Cajfttendes  infuU  (petfant  advcrsuni 
Cc/tiberU  Uttts.  Antiquiflimi  equidem  Grarcorum  fcriptores  per  Cajfiterides  m~ 
tellexerunt  Britannicas  infulas  3  eafque ,  per  errorem  qucmdam  ,  haud  procul 
Hifpania  elfe  crediderunt :  u t  alibi ,  fi  Deus  cceptis  benignus  adnuat ,  certis  often- 
dam  documentis .  at  pofteriores,  quibws  compertum ,  (atis  longc  ab  Hifpania  di£ 
fitas  efte  Britannias  3  antiquorum  Caffiterides  interpretati funt  infulas,qua:  Tri- 

3°  leuco  promontorio  ( vulgo  nunc  dicitur  Cabo  de  Orteqal )  numero  complures  ob- 
jacent :  quarum ,  in  orientem  versus ,  notior  vulgo  nunc  dicitur  Tfta  de  Cyprian  * 
id  eft,  InfuU  Cyprtani ;  in  occidentem  ,  longius  paullo  diffita ,  Zyzarga.  His  igi- 
tur  oppfita  continens ,  qua:  nunc  Gallaxia ,  olim  Celtiberia  vocitata  fuit .  Cu- 
jus  incolas  Mela ,  lib.  111 ,  cap.  vi  >  Celticos  adpellat .  Antiquiflimis  autem  Gra> 
corum  ,  quibus  Britannica:  infulx  aplumbi  candidi  copiaSc  nobilitate  dice- 
bantur  Cajfiterides ,  omnis  Hifpania,  cui  objacebant  Britannicx  infula: ,  adpella- 
batur  Celtiberia.  Eodem  capite  Plinius ,  Gentes ,  inquit,  Celtic* ,  Turduli,& 
circa  Tagum  Vettones.  Si  Vettones  quoque  Celtica  gens  3  cur  Lucanus  hos  mi- 
nus  profugos  a  vetufta  Gallorum  gente^  dixit ,  quam  Celtiberos  ad  Iberum  colen- 

4°  teis?  Katio  certe  nulla  proba  patet.  Malo  igitur  ego  Straboni  credere  ,  ubi 
tradit,  vetuftiffimos  Gnecorum  Celtas  primum  adpellalTe  in  univerfum> 
cum  reliquis  in  feptemtrione  populis,  Hifpaniam  omnem.  malo  item,  apud 
cumdem  Strabonem  lib.  1 ,  Ephoro  fidem  adhibere ,  qui  ex  veteri  opinione, 
T«  *3rEg/  jov  xgyvov  x&i  rrjv  yrtv  tuv  to7tuv  ,  «ff  Teocrct^t  fjti^tj  Siygtjpwct,  ,  id  eft  ,  ctfli 
terr&que  regiones  in  quatuor  diftributas  fuifte  parteis  adfirmat :  To  vsoe  rh  dini- 
^imlwy  iv$ov$  i%etv  *  txOS  votov  d]).  At&tOTrcce  '  vs&f  J[vQv  KsAw  '  vrfog  @oj>jt£v  ctvt- 
p°v  XwjQus',  hoc  eft  3  versits  fubfolanum  habitariab  Indis  3  versits  auftrum  ab  AEthio- 
pibus  ,  versits  occafum  ab  Celtis  3  versus  aquilonem  a  Scythis .  Unde  illa  etiam  a 
^ionyfio  HalicarnalTenfe  defumta  efttotius  orbispartitio,  inlib.vii;  quum^ 

^°  de  cultu  deorum  loquens,  omneis  totius  terrat  gentes  enarrare  vellet.  Ver- 
0a  ejus  ha:c  funt :  Kctj  %pev@*  Mg ,  fiixyt  t£  wa^on^  ,  V  Gr&vopyQy 

71 )  ^e)  txc  uwctQitiviig  tuv  3-euv,  XnetQv ,  £te  AiyvnHxc,  hi  AtZvctg ,  hi  Kiflxg >*™  ^™" 
>  Srt  iv&g  ,  ^Ve  ctKo  tyfyov  Mh  awhug .  id  eft  :  Nec  longa  temporumje- 
ne  adduci  potuerunt ,  ut  cultum  deorum ,  quorum  facra  patrio  ritu  celebrant ,  dedijcere ,  aut 
*l'q*<Uxparteimmutarevoluerint?velAEgyptii,ve^ 

c  W 


26  PHILIPPI  CLUVERII 

*vel uSa  alia  gens  barbara .  Llbi  re&o  ordine  au&or  JEgyptiis  conjungit  Afros ;  his 
proximos ,  freto  Gaditano  intercedente ,  Celtas,  fub  quorum  nomine  Hifpani, 
Britanni,  Galli ,  Illyni ,  Germani :  Celtis  Scythas  3  fub  quorum  adpellatione, 
proximi  Germanis,  Sarmatx,  &;  deinceps  reliqui  5  Scythis  deinde  Indos :  his 
alias  barbaras  genteisj  puta  Gedrofios,  Arios,  Bactros ,  Perfas ,  Stquidquid  ab 
Scythia  fimul  8c  India  ad  ^gyptum  &  Gra:ciam  protenditur.  Haud  vana  igitur 
nec  falfa  funt  Ephori  tcftimonia  $  quorum  akerum  ex  primo  libro  Strabonis 
modo  retuli;  alterum  in  lib.  1  v  cft  hujufmodi :  Ev(p*p@*  0%  v7itoGsL&iiQw  r$  ftvyiQet 
Xiyirlu)  KiXtiyJu)  ,  ugn,  *i(T7rzp  viw  iQ^^ocg  KaXSfJfy ,  ctcetvaig  rd  wAh&c-  <zsZstviu.{v  ,  u,iX£/ 
Taletouv  .  hoc  effc :  Ephortts  ingenti  magnitudtne  facit  Celticam  ;  ita  uti  i//i  pleraque  ejus  10 
terr£ ,  quam  nunc  iberiam  ,  ld  eft  Hifpaniam  ,  vocamus  ,  loca  ttfqtte  ad  Gadeis  tc- 
nuerint.  Qi^d  fi  Ephorus  non  omnem  fimul  Hifpaniam  Celtico  nomini  adfcri- 
pfit  j  fed  tcc  vsheiszc  ejus  tantum  >  ut  interpretatur ,  feu  refertStrabo  :  certe  id 
nulh  alia  de  causa  factum  ,  quam  quod  feptemtrionalis  ejus  pars  antiquis 
illis  Graccis  etiamdum  incognita  fuit .  unde  etiam  meridionalis  tantum  ini- 
tio  illis  dida  fuit  iberia  ;  ut  infra  c  Pojybio  oftendam .  At  C  E  L  T  1  B  E- 
r  o  R  u  m  vocabulum  poftea  exortum  eft  :  fcilicet  quum  Grxci  ( in  qui- 
bus  vel  primi  Maflilienfes  j  Emporitanam  huc  deducentes  coloniam  )  Hi- 
fpaniam  ab  ibero  flumine  adpellarent  I  b  e  r  i  a  m  >  ut  auctor  eft  Plinius ,  lib. 
iii,  cap.  iii  .  tunc  enim  ab  ipsi  terra  incolas  dixeere  Iberos:  quidam  vero  20 
ervMJLtitiac ,  Ut  ait  Strabo  ,  mixto  nomine^  Celtiberos}  ad  diftin&ionem 
Celtarum  trans  Pyrenarum ,  item  Cekarum  trans  Rhenum  incolentium.  ibero- 
rum  tamen  et-am  vocabulum  univerfis  pariter  Celtis  tributum  fuifle ,  haudob- 
fcure  teftatur  Strabo,  verbis  fupni  didis  ;  fcilicet  hd,  tIu)  dyvotow  r  KaOUas*  kQvuv, 
id  eft,  ob  ignorationem  ftngularum  gentium .  Idem  audor ,  lib.  II 1  :  oi  <f\jc.  tuv  Vuficq- 
m  ovy^ctpetg  fMKt2v\cu  u%j  Txg  hXlltuocg,  d>X'  xk  \7n7nXv '  k&j  ydo  d  Xiyxcn^  tif^c  r  'E)Xlwuv 

fAi^tpiOHO-lV  '  g£  iCtVTUV  <j\  H  TXToXv  U%>  >ZC^T^ioOvjcU  TO  <p<A«^V/A0V  .  Ufff  07T0TCCV  Z?X{\pig  y£„ 

vqjai  vrctp  ctcetvuv ,  xk  'isi  txtoXv  to  dva7rXr}»i!{3jjov  tuv  hiouy .  d>Xug  t\  Kj  r  ovopaTuv 
oaa  cv^otoGl  r  'srAetruv  ovjuv  'ETXtwiKuv  '  t7ret  ^  iGrjf>/out  \jzn  ffy)  r  <zre$liouv  KctX£c£g 
iffdQctv  tIuj  t£u  tS  t'o$cu>2  ,  'Kj  th  icd-ftx  tx  \jzso  r  TaXajtKuv  koXwuv  (rCptyye^a .  Id  eft :  30 
Romani  equidem  fcriptores  tmitantur  Gr&cos  \  fed  modtce .  nam  qu&  dicunt ,  ea  a  GrAcis 
transferunt :  ipftverh  de  fuo  haud  multum  adferunt ftttdtt .  itaque ,  ubi  tllt  defciunt  non 
multum  ett,  quod  ab  his  expleri  pojjtt :  prtfertim  quum  &  nominum  celeberrima  qud- 
que  fere  ftnt  Graca.  nam  ejr  iberu  nomine  antiquis  intellettum  fuit,  quidquideH  extrx 
Rhodanum ,  &  ifthmum ,  qui  a  Gallicis  coarciatur  ftnubw .  Nefcio  an  hoc  poftre- 
mum  de  Rhodano  ex  ^£fchyIo  hauferit  Strabo.  fic  enim  Plinius,  Iib.ult  cap.11: 
K_AEfchyltis  in  iberia ,  hoc  ett  in  Hijpania  ,  Eridanum  effe  dixit ,  eumdemque  adfellari 
Rhodanum .  Iberiam  late  lumtam  intellexifte  ^fchylum ,  non  Hifpaniam  tan- 
tum ,  ex  Srabone  patet.  Ac  forte  ipfam  heic  intellexit  ^fchylus  Germaniam, 
flumenque  ejus  Rodanttm ,  quod  in  extremis  Germania:  partibus  ,  apud  opi-  40 
dum  Danz,ig  Viftula:  mifcetur  :  a  quo  jam  Herodoti  asvo  omne  electrum ,  dc 
quo illic  loquitur  Plinius ,  in  Italiam  Graciamque  deportatum  fuifle, infra , lib. 
iii  ,  in  Gothonibus  docebo.  Certe  Nonnus  poeta ,  antiquiffimos  iftos  imitans 
fcriptores,GalliamGermaniamque  adpellavit  Iberiam.  Verba  ejus,lib.xxiu, 
funt  ifta : 

?'lw(&  1'GtiO  @ps<pKOSl  KOpVOSijaJ  '  d?Xd  cJtKOC^UV 

Kctj  Kpv(ptlw  uc)lva  itdc^l^uv  TCKijolo  , 
KTetv{  fceiva  ymSXa. 

Rhenus  iberus  contra  infantets  armatur :  fed  tamquam  jttdex  5 
Et  occultttm  partum  dtfcernens  generationis ,  .  0 

Occtdtt  peregrinas  proleis . 
Sed  tandem,  quum  unum  Iberorum  m  HifpanH  apud  omneis  Grxcos,  tamquam 
peculiare  ac  propnum ,  evaleret  vocabulum  ;C£lticum  nomen  in  ea  cren- 
te  prorfus  in  defvetudinem  abiit.  Ha^cdeHifpania.  & 
iLLYRioRUMfub  nominc  comprehenfos  fuifle  prifcis  fa^culis  Vindelicos, 

Nori^ 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  f.  »? 
Noricos,  Pannonios ,  atque Dalmatas,  fuoloco  demonftrabitur.  Horum  Pan- 
nonios,  &  Vindelicos  eamdem  habuiHe  cum  Germanis,  Gallis ,  Britannis ,  at- 
que  Hifpanis  lingvam ,  diversa  tantumdialeclodiftintlam,  mox  infra  docebo. 
unde  validiflimum  conftrukur  argumentum  ,  Illyrios  ejufdem  fuifle  generis 
cum modo dittis nationibus ,  ejufdemque originis gentem  Celticam.  fed 
vetuftilTimos  quoque  Grxcorum  fcriptores  fubCekarum  nomine  habuirTe  na- 
tiones  Illyricas ,  patet  ex  Appiani  libro  de  rebus  Illyricis  ;  quamvis  obfcure.  Ver- 
ba  iilic  leguntur  ifta  :  Q&rt  c%  rlw  $u  xuoctv  Wuvvfjtov  l'?Xv£/S  rS  JloKvCpyjfjta ymeQg.  no- 
Xvfypto  yd^  t£  YLvKXu)7n,  iij  YctXct[<xot  KilQov  Xj  l?kvg/ov,  ^  FccAocv  mtdccg  ovt&G,  ^oofA^ctj  2<- 

l0  KiKictc,  ^  dpfa  t  &  twlxs  KtflcZv,  iT&v&uv ,  5  TaXctiuv teyofijjuv.  id  eft :  Ferunt  regionem 
ab  lllyrio  ,  Polyphemijilio ,  cognomen  accepijje .  nam  Polyphemi  Cyclopis  ex  Galated  flios  > 
Celtam  ,  lllyrwm ,  &  Galam,  profeclos  e  Sicilid,  gentibws  imperitajje ,  qua  ab  iis  <uocat& 
Cettdt ,  liiyrii ,  &  Galli .  Heic  licet  ea ,  quz  de  Polyphemo  &  Galatea  ,  Siculis  ho- 
ttrinibus  traduntur ,  opido  fint  fabulofa  j  tamen  ex  reliquis  verbis  fatis  clare ,  (a- 
tifque  perfpicue  colligitur,  Gallos,  &  Germanos  (  hi  enim  heic  intelliguntur  per 
Celtarnm  nomen  )  Illyriofque ,  ab  antiquiifimis  mortalibus  pro  unius  ejufdem- 
quegeneris,  fivegentis  nationibus  fuifte  habitos.  Sed  Ulyricum  omnium  pri- 
muma  Celticx  vocabulo  feparatum  fuit .  nam,  quumhujusregionis,  ut  Gra> 
cia:  proximae  ,  populi  ex  omnibus  Celtis  primi  Graxis  nofcerentur  3  nomen 

20  eorum  peculiare  apud  illos  in  quotidiana  adpellatione  ita  evaluit,  ut  Celta- 
rum  vocabulum  in  ea  gente  non  modo  in  defvetudinem,  fed  plane  in  oblivio- 
nemabiverit.  undc nufium ejus  apud  veteres auttores monumentum;  nifiquod 
ex  Appiano, fiveepitomatore ejus,loco  abftrufiflimo modoerui.  Hinceft,  cur 
Ariftoteles ,  ut  fupra  cognitum ,  Jllyricam  terram  a  Celtica4  diverfamfaciat. 

Bmtannos  quoque  cum  Gallis  atque  Germanis,  Hiipantique,  ejufdem 
fuiffe  generis ,  ejufdemque  originis ,  infra  ex  Mofis  primum  auguftiflimis  dedu- 
cetur  fcrip  tis  5  dein  ex  lingva  5  tum  ex  hominum ,  opidorumque  nominihus  pro- 
priis,  qua:  didisnationibus  fuere  communia.  Sedabantiquiffimisquoque  Gra> 
.corum  fcriptoribus  Celtarum  adnumeratos  fuifle  genti  ac  nomini,  liquet  vel 

3  o  ex  hoc  Ariltotelis  loco ,  in  libro  «arg^  S-dVfzuo-iuv  dKxrpolruv '  Tov  Kttarmgov ,  ro¥ 
Kz?Qi*ov  ,  T^KicQ-oLj  (()ctai  rs-oXv  tcc%i$v  (jloX  .  hoc  eft  ,»  Stannum  ferunt  Celticum 
fnultd ,  quam  plumbum,  citius  liqueferi .  quod  de  Britannico  ftanno  ,  omnium 
prarftantiffimo ,  eoque  per  omnem  Gra?ciam  atque  Italiam  celebratiflimo , 
accipiendum  .  namGallici  ftanni  nulla  umquam  apud  au&ores  mentio  ,  ne- 
dum  nobilitas.  Apud  Melam,  lib.  111  ,  car*  vi  ,  quod  eft  de  Hijpank  dr  Se~ 
pcmtrionis  infulis,  ita  perfcriptum  eft  :  In  Celticis  aliquot funt,  auas,  quiaplumbo  ab* 
undant ,  uno  omnes  nomine  CaJJiterides  avpellant.  Hoc  quamvis  poftea  de  Hifpaniaj 
iniulis ,  Trileuco  promontorio,  ut  lupra  dixi,  objacentibus  acceptum  elt,  ve- 
tuftiiQSmis  tamen  Grcecorum  de  Britannicis  infulis  ,  ftannum  in  Galliam  ,  Ita- 

4oliam,  atque  Grarciam  mittentibus,  intelledum  fuit.  In  Celticis  igitur  popu- 
lis  numerati  antiquiffimis  temporibus  fucre  8c  Britanni .  In  etymologico 
Grarco  mao-no  hsec  leguntur  verba  :  B^rjccvot ,  siv@»  ^hn  Kt\n>v$  ,  rijg  h^trleuS 
8,v}o&igof  id  eft ;  Britanni ,  gens  a  Celto  ,  Britanni  filia  ,  condita .  Quae  fane  ver- 
ba  ingensin  fefe  habent  vel  auftoris  erratum,  vel  librariimendum.  non  enim 
gentem  Britannorum  a  Celro  Britanni  filia ,  fed  a  Britanna  Celtis  filia  ,  vel 
Britanno  filio  ori^inem  nomenque  duxifTe ,  quofdam  prifcorum  tradidiife  fcri- 
ptorum ,  verifimfle  eft .  qu^  de  re  plenius  infra ,  fuo  loco .  in  pnxfens  furFciat, 
qnemadmodum  antc  ex  Appiano  Illyrios,  ita  heic  quoque  ex  di&o  etymologico 
Britannos  Celticx  adferuille  origini  ac  genti .   Celta  autem  ifte  quis  fuerit ,  iru 

$ofrz  oftendecur.  Ceterum  ,  Britannorum  quoque  nomen  poftquam  antiquis 
Grxcicemortalibus  innotuitj  confimili  modo,  ut  ante  de  Illyriisdixi,  itain  quo- 
tidianaadpellatione  evaluit,  uti  Celtarum  vocabulum  inea  gente  plancin  de- 
fvetudinem  abierit .  Cui  rei  maximam  occafionem  caufamque  praebuillc  vide- 
tur  fitus  gentis  in  ipfo  oceano  5  quo  ,  tamquam  alieni ,  ab  omnium  reliquorum 
Celtarum conftoio  excluduntur, 

C    2  Hinc 


28  PHILIPPICLUVER.il 

Hinc  tandem  nomen  Celticum  in  unis  tantum  Gallis,  at- 
que  Germanis  ufurpatum  fuit  :  idque  perpetuo  pofterioribus  etiam 
temporibus,  quumjam  dudum  fingulasgenteis  fuispeculiaribus  nuncupaflcnt 
nominibus ,  taaatac,  atque  rEPMANofc.  Cujus  rei  quum  vel 
fexcenta  paflim  apud  rerum  au&ores  exftent  teftimonia  >  tum  hoc  luculcntif- 
fimum ,  difertiflimumque  eft Dionis  Coccejani ,  in lib.  xxxix:  'o^t^  'p?r 
v@-  dvct&Scocn  $u  cx  tcov  AAmoov  tcov  K«X)««V,  oXiyov  ifcco  Tyg  Vcu\ia$ '  »ss^$xw^  3dti 

J[vCTfJLCOV  ,  CV  d^/^TOcZ  ffyj  TYjV  Tg  TctXci\'lOLV  ,  K&f  TXg  i7T0tKbv\otg  tWTtjV  ,  cv  J[i£lCt  J[i  Txg 

KeAt^  $z7o]ifAv£lcq  ,  H&f  TiXivJcov  eg  tov  uKicuiov  ifJiQctXhet .  ovt@-  yctp  o  oo@* ,  ci(p'  is  y& 
K&f  iS  to  J\td<popov  tcov  i7nKXr,Qtuv  d<P'iKov\c  ,  fJidpo  det  vofjui^iTcq .  cfti  to  ye  'z&ctvv  dp%cqov  10 
Kt/\Toi  wdTioot  01  iff  dfjLCpQTiey.  tx  isrG&fiii  otKisv\ic  ,  covcfJtdZov\o .  Hoc  eft  :  Rhenus  ex 
t_sf/pibus  Cclticis,  fau/lo  extra  Rhxtiam  oritur :  inde  versus  occidentem  froflttcns,  ad  fl- 
mftram  Galliam  ,  ejufque  incolat ,  ad  dextram  Celtas  dtvidit  \  tandemque  in  Oceanum 
exit.  hic  quidpe  Umes  in  hanc  ufque  diem  earum  regionum  habetur ,  ab  eo  temfore ,  qua 
diverfa  nomina  adeftA  funt .  fiqmdem  antiquifimis  temforibus  fofuti  ifli,  ad  utramqtte 
fluminls  rifam  colentes ,  Celu  adfei/att ftter<Ls .  Eadem  de  causa  Diodorus  Siculus, 
praedi&o  lib.v,  utriufque  nationis,  tamquam  unius  gentis,  mores,  ritufque, 
&  cultum  defcribens ,  uno  utitur  ( quamquam  falfb ,  ut  infra ,  capite  x ,  often- 
dctur )  taaatiac,  id  eft,  Gallii  vocabulo  >  nullo  hujus,  vel  il- 
lius  nationis  faclo  difcriminc.  Strabovcro,  lib.  iv>  &vn,  difertiflime  Gal-  20 
los  Germanis  facit  ovyyivelg,  id  eft,  confangvineos ,  five  cognatos .  Verba  ejus, 
lib.  1  v ,  in  Gallorum  defcriptione  ha:c  funt :  Niwt  $u  cv  eigtjvy  srdvleg  ei<rt  </[  J*Acj- 
fjS/jct ,  jcctS  Td  <z^qdyfJLct(&  tcov  iXovjcov  cwTxg  fuftctjoov .  d/StC  6%  tcov  TsrctXcqcAv  X^vuv 
hct(uGdvcfu)/j  vrig).  cwtcov  ,  cx.  tcov  fJLexC/  vu"  ovfjtQctjvovTcov  ttrfyi  Tolg  TiofJLstvcig  vofJcifjLcov  .  k&j 
yd(>  tjT  QvQet ,  ngj  loig  vroXtTivfjLctQv  ifi<Pioetg  eiaiv  htoi,  n^avyyivetg  dAAyAoig  ,  ofxooov  Tg 
ctKxtn  xcopotv ,  hofyQf&pLw  to)  V*yv<p  Tro^fjeu  .  Id  eft :  Nunc  cqmdem  facati  omnes  fer- 
vtunt  j  Romanorum  ,  a  quibus  fubatfi ,  juflis  farentes .  at  ftferioribus  temforibus  quales 
fuerint ,  ex  Germanorum  adhuc  durantibus  confvetudinibus  intelligimus .  nam  &  natura 
ejr  vitA  inftitutis  genies  ha  flmiles  Junt ,  ejr  cognaU  inter  fe ,  conflnem  habitantes  rcgio- 
nem  ,  Rheno  flumine  divifam.  Hinc  etiam  Jul.  Cafar,  apudDionem  lib.  xxxyiu,  30 
in  orationc  ad  militeis,  Helvetios,  Gallicam  nationem ,  ofxobsg  facit  atque  hfjco- 
<pv\xg  Marcomannis  Germanis ,  id  eft ,  flmikis  &  ejufdem gentis  fofulos .  Atque 
Dio  equidem  duas  hafce  genteis,  ut  limite,  fic  vocabulis  diftingvens ,  Gallos 
vocat ,  una  cum  Diogene  Laertio  in  prceemio  hiftoria:  philofophorum  ,  pro- 
prio  vocabulo  r  a  A  A  T  A  c  3  Germanos  vero,  cum  eodem  Lacrtio,  6c  Appiano 
in  Illvricis,  antiquo  &  utrifque  communi  nomine  KEATor'c.at  diverfum  his 
faciunt  Pofidonius»apud  Athenaeum  in  lib.  1  v ,  Strabo lib.  1 ,  1  v ,  &  vn ,  8c  PIu^ 
tarchus  in  Cxfare  ,  6c  Craflb  s  Germanos  fuo  vocabulo  adpellantes  r  e  p  m  a- 
n  o  r'  c  •  Gallos  vero  communi  illi  adpellatione,  keatot'c.  quamquam  6c 
ipfe  Pkitarchus  in  confolatione  ad  Apollonium,  iifdem  vocabulis  cumDione,  40 
Laertio ,  Appiano ,  duas  hafce  genteisdiftingvit:  contra  vero  Appianusin  Mi- 
thfidaticis,&ii  Civilium  bellarum,Gallos  vocatKgAT^-Germanos  autemineo- 
dem  lib.  11  Civilium ,  6c  in  Gallicis,  Tioitctvxg .  Cujus  diverfitatis  ratio  unica  eft, 
quia  in  univerfum  tam  commune  omnibus  adutramque  amnis  ripam  fempet 
fuit  vocabulum  hoc  uti  alterutris ,  tamquam  proprium  acpeculiare,  ad  difcri- 
men  alteroru,  certo  adfcribi  nequiverit .  Unde  frequens  hodie  imperitis  geogra- 
phix  hiftoria-que  veteris  interpretibus  circaidemvocabulumhallucinatioifarpe 
^//^vertentibus,  quum  Germanos  intelligant  auclorcs:  &  ediverfo  ,  Germanos 
interpretantibus,  quum illi  velint  Gallosiyd  etiam  alterutros,  quumutrofque  fi- 
mul  fcriptores  fignificent.  Romani  diftincle  femper ,  inter  pyrenium  50 
et  rhenum,  Gallos  vocitarunt^  trans  rhenumGermanos. 
qua  de  re  fufius  infra,  dido  cap.  x,  contraquofdam  fecus  fentienteis  agam. 

Atqueha?c  Cetarum  mHiflanis ,  Britannis,  Gallts  ,Germanifque3t}tll/yrits 
adpellatio  ex  vetuftiflimis  Grascorum  addufta  eft  monumentis.  Ceterum  non  ex 
opinatione  eam,  6i  conjeclura  quadam  Gracos  prardictis  tribuifTegentibusj  fed 

re  vera 


Early  Europecn  Books,  Copynghl  ©  201  2  ProQuesl  LIC. 


GEMANI^  ANTIQ^  LIB.  L  25? 
re  vera  proprium  hoc,  &  genuinum ,  germanumque  omnium  fuifle  nomen  ac- 
que  genus,mox  infra  quamplurimis,  graviflimifque  demonftrabo  documentis : 
n  primum  Joannis  Bodini,  hominis  Galli,  argumenta ,  quibus  uni  id  Galliar  Cel- 
ticas ,  inter  Garumnam  Sequanamque  amneis  comprehenfe,  fatis  fpeciosead- 
fcrit,  cun&arefutavero. 

Caput  iii. 

TSodini argumenta^ quibus C  eltic  ae  nomen uni GallU convenif 
l0  Je  y  item  Gallosa  Gmcis ,  a  Gallis  njero  Germanos  ortcs  ejfe, 

probare  njoluit ,  cunEIa  refutantur.  fmulque  aliorum 
falfe  deGermanorum  origine  opiniones 
cjnVelluntur . 

HA&enus,  fub  uno  Celtic^  vocabulo  quinque  antiquitus  compre- 
henfiis  fuilfe  ingenteis  terras,  Illyricum-,  Germaniam,  Galliam ,  Hijpamam , 
infnlafqne  Brttannicas  ,  ex  antiquirfimis  deduxi  fcriptorum  monumentis . 
Unam  ab  initio ,  ejufdemque  originis  incoluiile  gentem ,  antequam  aliis  etiam 
rationibus  atque  documentis  demonftrem,  refutanda  primum  videtur  tranfver- 
20  fa  quorumdam ,  ac  nimium  faha  opinio,  qui  unam  inter  Pyrenxum  ac  Rhenum 
Galliam  antiquis  mortalibus  C  j:lticam  vocitatam ,  unamquehanc  terram 
Celtarum  primarvam  fuftinuiflc  gentem ,  atque  ab  hac  in  duas  proximas 
terras,  hinc  Germania,  illinc  Hifpania  primos  cultores  millos,  cum  ipfi  arbitrati, 
tum  aliisidem  pluribus  perfuadere  argumentis  atque  indiciis  conati  funt.  Om- 
nium  vero  horum  nugas  atque  delirameta  perfequi,haud mei eft  inftituti.ea  tan- 
tum  indicafle,  qua:  fpeciem  aliqua  veri  prx  fe  ferant,  hocloco  fufficiet.  In  his  igi- 
tur  vcl  princeps  omniu  Joannes  Bodinus,  homo  Franco-gallus,  indulgetia  magis, 
quam  judicio  ufusmihi  videtur  in  methodo  fua  hiftoriarum ,  dumGermanosa 
Gallis,Gallos  a  Grarcis  originc  duxifle,  pluribus  oftendere  argumentis,  vanis,  fa- 
30  bulofis,  atque  falfis  laboravit.  Hanc  ejus  opinionem,  quia  jam  plusnimio  apud 
nonnullos  ejus  populareis  evaluifle  video,  diligentiore  paullo  trutina  examinan- 
dam  exiftimo .  Primum  ergo  Gallos  a  Grcecis  fuifle  ortos  inde  probare  fe  pofle 
confidit,  quiainnumerain  rranco-gallorum  nunclingva  voeabulafunt  Grxca* 
qux  primos  Gallicargentis  conditores  exGracia  una  fecum  attulifle  credidit. 
Quod  equidem  argumentum  valde  ego  arbitror  efle  vanum  atque  inane.  quidpe 
fi  primi  conditores  Gallorum  gentis  fuere  Gra?ci  j  eurnon  vernaculam  Galli  reti- 
nuere  lingvam  Gracam  ?  quemadmodum  in  Afiae  juxta  ac  Europa;  regionibus, 
longe  lateq j  patentibus,  item  in  Africx  maritimis  locis  facl:um  eile  fcimus .  item , 
quomodo  IingvaGra:cain  primis  Gallis  ita  abolita,  uti  pauca  folum  vocabula 
4°  poftea  fuperfuerint?  item ,  unde  nova  illa  lingva ,  a  Grxca  prorfus  diverfa,  qua: 
GaIIica(,&  Celtica  paflim  au&oribusadpellatur?  Ab  aliis,  dixeris,  populisj  quiaut 
ante  Graxorum  adventum  in  Gallia  fuere ,  autpoftmodo  fupervenerunt .  At 
horum  utrumque  abiurdiflimum .  etenim,  fijam  anteaaliiheic  fuerunttanta 
multitudine  mortales,  uti  novorum  poftea  advenarum  lingva  prarvalere  nequi- 
verit :  certcnequidquam  Gallos,  primos  Gallia:  cultores,  a  Graxis  originem  du- 
xifle  contendas,  fed  Graxos  potius  adprimos  illos  pervenifle  adfirmandum. 
quoda  Phocenfibus,  ac  Rhodiis  poftea  faclum  fcimus.  Sin  vero  poftGratcos 
alii  fupervenere  coloni ,  tanta  multitudine,  uti  lingva  eorum  evaluerit :  hi  profe- 
.  ^°  primi  fuerunt  Galli ,  non  vero  Graeci  illi .  Veriun  Grxca  vocabula  qua  ra- 
\lOUei  item  per  quos  mortaleis,  &:  quando  primun  Gallia?  fuerintinvecla ,  faci- 
lea  Gr$cis  juxta  ac  Latinis  rerum  fcriptoribus  difcere  poterat  Bodinus  .  Nempe 
prc-ediaiPhocenfes,  colonia  in  Galliam  dedudta ,  opidoque  ad  mare  internura 
«MaiTiha  condito  ,  lingvam  fimul  intulerunt  j  Roma:  Tarquinio  Prifco  rc- 
gnante:  id  eft,  circa  annummundi  iiicid  cccliii.  Unde  Strabo,hb.  iv, 
de  Maffilienfibus  fimul  atque  Gallis  in  hunc  modum  prodidit :  e,£^6/>*/4^  4* 

C    3  r 


PHILIPPI  CLUVER.II 

<*«  r  CmpKifjSpav  QctpQctQuv^  cu/Tt  tx  •mteftcAV  Ti<t%&p;Jfy uv  jjJj;  oKtTc-ictg  £  yta>pytotg9 

kct  tIoJ  T  'YVfJLOU&V  cJ7TlK^T<icUI  ,         CO>Tfl7s  67?  Ti£~TDl£  OUfjtGctjvOt  CU  7tlg/  Tc\te%§'<LV(g,  TQOCtVTV\ 

ojr^n-htet^ tcI  KctQepjKo'Q. viwt' Trdvlig ycto  ot  ^etg/efc  vr&g  tq  Xey{v ^zttovIcu  (piXoovty&V 

&gQ'  V\  7T0teg  fJbtKfito $J  7Tod)TtO0V  TDig  QctpQctQOtg  oUiiTO  7TCUC>iU7rie/0V,      QlXiTkltOOcg  KctltOTCtVCLOS 

Txg TctKctQigfu>gTe  x.  tcL  avw*>ot\cuct  'ETklwiqi  ^ctip^v.  a>  3  r»  TntgovTi  ^  Tzg  y\cA^/fAuQ.Tag 
'VoofJtot\uv  7Ti,7r{KtV)  ov»t\  $  tig ' A^lwctg  '&no\;(iiatf,  ok&os  potrctv ,  (piXofxaSeig  ovto$.  couflzg  Se 
T&mg  ot  TctXctTcu ,  Kj  ctfJLct  dolwlw  ctyov}eg,  tIu)  c^ohluj  ctof^/jot  vn&g  rxg  roiHTag  SictridevTcu 
@ixg,  xKctf  ctifyct  ftovoVy  dfoci  (£  ^yifxooict'  oofpi^otg  yoiw  \jzm$e%ovTcu  T*g  (fyj  i$tctyTi£C  3  at 
oroKng  Kotvy  fttcS-ijftyucu ,  Kct6ct7reo  £  ictT^xg.  HOc  eft :  Qwtm  autem  barbari  ,fupra  eosfith 
fubinde  manfvefceret,&pro  bello  ctvilia  jam  ftudia  agrorumg,  cultumamf>lettcrentur,quia  10 
Romanorum imperio  fubjefH-^ne  harum  quidem  rerum ftttdio poftmoditm  apttdMaJflienfeis 
tantum  locifuit.  idqucpr&fens  ejus  urbis ftatw  indicat.  nam  quipaullo  elegantiorcs  ibifunt 
homines,ii fe  ad  dicendum  philofophandumg,  confertmt.  Atque  ideo  urbs  eapaulloante  qui- 
dcm  barbaris  yloco  ludi  literarii ,  patefatta  fuit ,  &  Gr&carum  Itterartim  fludtofos  rcddtdit 
Gallos^  ut  contraBttum  quoque  formulas  Grdce  confcriberent.nunc  verb  nobtlijjimis ettam 
Romanorum  pcrfvafit ,  ut ftudiorum  cattsa  pro  Athenienfi '  peregrinattcne  Mafititenfem  am- 
pkttantur.  quosquum  vidcant  Galli ,  quia  in  pace  vtvitur  $  ipftquoque  lubentcs  ottum  htac 
viu  inftituto  impendtint  \  non  modo  privattm,  fed  ejr  publtce.  nam  pr&ter  fopbiftas,  qui 
privatis  fumptibus  eb  commcant,  pubitcis  cttam  civitatum fiipendtis  cum  fophifi&,tum  me- 
dici  illtc  aluntur.  Atque  huc  faciunt  Caclaris  quoq;  verba,in  commcntario  belli  20 
Gallici  fexto ^  ubi  de  druidibus  Gallix  loqucns33/^//^rfeinquit,^//w^w  ver- 
fuum  edtfcere  dicttntur.  itaque  nonnullt  annos  vtcenos  in  dtfttpltna  permanent.  neque  fas 
efte  exiftimant,  ea  literismandarc\  quum  in  rcliquis  fererebm  publtcis ,  prtvatisque  ratio- 
ntbtts,  Gr^cis  Itteris  utantur.  Hinc  etiam  in  caftris  Helvettorum ,  ut  idenVCa^far  au- 
clor  eft  in  comment.  1,  tabuU  reperu  funt  literis  Grtcis  confeci&  \  tn  qutbus  nomina- 
tim  ratio  confecia  erat ,  qtti  numcrm  domo  extffet  eorum,  qui  armaferre  poftent ,  ejritem 
feparattm  puert,fenes,  multeresque.  Ncque  vcrq  eft,  quod  ex  quorumdam  nimis 
immaturainterpretatione  intelligas,  Grarcis  tantum  literis,id  e(t,literarum  fi- 
oairis,  ilve  charaderibus  ufos  fuilleGallos :  non  autemipsa  lingva,  aut  fermo- 
ne  Gntco.  Trcuhvr^ov  Gallis  aperuifle  MalTilienfeis ,  tradit  Strabo  3  in quo  non  30 
Gallica,  fed  Grxcalingva,  Ma/Tilicnfium  profcllbres  philofophiam  ac  medici- 
nam  docuerunt ,  fimulRomanorum,  fimul  Gallorum  juventutem.  Quin  jam 
antea  in  eodem  •urcukvjri^a)  conicnbere  didicifTe ,  ait  idem  audor,  Gallos  <rvp- 
CoKcuct  fua*£#JWN' ,  elt,  Grxce,  'e/^lwik^  yXuilyi,  Gr&ca  lingvx  ,  non  vero  rEfolwt- 
Kotg  ycyLfJ.fJtctai ,  &t%etotg,  tj  xctcyLK^pa-iy  Gracis  literarum  figuris,elementis ,live  characteri- 
btts.  Magna  vero,ac  miraprofedo  res  fuerit,Gallos  ob  elemetorumin  fcnptu- 
m  fimiirtudine  (p^erduuotg  fuHIe  redditos.  At  Straboni  mens  in  dichs  verbis  qUcT 
fuerit,liquidius  patet,quam  utipluribus  illuftrari  egeat.  Si  cui  tamen  animus 
etiamnum  agiturambiguus,judiciumque  aliquanto  eft  tardius  jLuciani,ecce, 
ea  de  re  difertifTimis  accipiat  vcrbis  tefhmonium.  hic  quidpe  in  eo ,  quem  de  40 
Hercule  Gallico  colcripfit^ermonejpoftquamperegrinamHerculis  imaginem 


CtK& 


£iV, 

,  Xuco* 

$  X*<pW  T°  tuvty^ct.  Id  eft :  Hac  ego  quu,  diutius  adfifiens,  contcmplatus  eftcm,  admirans, 
htfitansjndtgnans :  Gailus  quida,  qui  propius  adftabat,noftrattum  hterarum  haud  tndoclus 
(id  qttod  dcclaravtt,quum  Grmcam  lingvam  exacJe  loqucrcturyphiiofophus,opinor,exeoge- 


tmi«'»«'|*?l*n'C/'      '    —   r  1    '  L        J  l  —  A 

nere,Gr*carum  literaru  non  indoclum>Cjrdicam  lingvamabfilute  &  exacTe  loquentem.  An 
veroheic  quoqjlibuerit  exvocabulocj)^^,^//^  folummodo  vocis  Gra:cx  in- 
telli^erejquxjaminterpretatio  multoetia  remotior  erit,quam  illade  g^ix^ig, 
fivc^aputtQ'  an  vero  ipfam  lmevam,five fermonem Grxcum  ?  In  illum  ne  te- 
merc  teprojicias  errorem  5  palam  atque  manifefto  occurrit  lpfe  Lucianus, 

in  prin- 


GERMANI^E  ANTIQ^LIB.  I. 
in  principio  fermonis ,  Tcv  'u&xxU ,  inquiens ,  a  K«At«J  vOypiGv  cvopaQci , 
Smxue/V  cft  5  Herculem  Gallt  Ogmium  adpe/Unt}  Iwgvx  patri.t.  Diitingvit  lta- 
queiatis  apcrteinter  (pwtw^Efolwnlw ,  &  Qnvlw  yliXtikIw*  ideit  ^inter fermonem 
Gr&cttm  ,  &  fermonem  Gallicum  t  qua  iigniricatione  vox  ifta  0&jv>!  apud  alios 
quoque  au&ores  haud  raro  in  ufu  eft.  At  ne  rabulam  de  Hercule  Gallico,  ut 
pleraque  in  aliis  fcrmonibus  ac  dialogis,  narrare  tibi  Lucianum  opineris ;  iri 
dialogo,  quem  bis  accufatum  infcripfit,  in  Italiam  fe  atque  Galliam  pervenille 
teilatur.  De  cetero  ,  neque  illud  dictx  fententix  rcpugnat ,  quod  indocti 
ifti  rciumque  omnium  imperiti  homines  ex  Cx/aris  comment.  v  objiciuntj 

io  quia  epiitolam  Cxfar  ad  Q^Ciceronem  ,  in  Nerviis  hibernantem  ,  atque 
tunc  a  Nerviis  circumfeflum  ,  Grxcis  confcriptam  literis  mifit >  ne  ,  inter- 
ccpta  cpiltola,  fua  ab  hoitibus  cognofcerentur  confiiiaj  ideo  colligi  hinc 
pofle ,  Gallos  non  Grxcd  ufos  lingva ,  fed  Grxcarum  literarum  figuris  tan- 
tum.  Nervii  quidpe ,  Germanicx  originis  gens ,  extra  Celticam  (  mediam 
univerix  Gallix  Comatx  partem  hoc  nomine  adpellat  Cxfar  )  m  extremis 
prope  ,  versus  feptemtriones ,  Belgicx  Gallix  rinibus  pofiti ,  barbaris  etiam 
tunc  ,  ac  Germanicis  omnino  agcbant  moribus  :  de  quibus  Tacitus ,  in  li- 
bro  de  Germania  ,  Literarum  ,  \\\cy\\t ,  fecreta  viri  pariter  ac  feminx  ignorant. 
Quapropter  fecile  Cxfar  coniilia  fiia  ,  dum  Grxcis  confcnberet  literis, 

*o  id  eit ,  lingva  Grxca,  celare  eos  potuit.  Nec  item  obftat,  quod  Cxfar,  in 
comment." i,  per  mterprcteis  cum Divitiaco,  ^duorum  principe ,  colloquu- 
tus  eit >  quum  tamen  Grxcc  optime  lciret  Cxfar.  nam  hodie  etiam  per  om- 
nem  fere  Europam  vel  in  quovis  vico  fcitur  Lattna  lingva  :  interim  tamen 
principes  reperiunturhaud  raro  viri,gentiumque  regcs,qui  loqui  eamdcm  ru- 
des,  ac  proriiis  ignari. 

At  tam  comrrmnis ,  per  reliquam  Galliam ,  quum  fuerit  publice  priva- 
timque  lingvx  Grxcx  ufus ,  nihil  mirum ,  fi  multa  vocabula  Grxca  m  GaUi* 
cum  tranficrmt  fermonem :  quorum  pauca  quxdam  ad  hoc  ufque  tempus  iu 
eadcm  rcgione  manent.    Bodinum  vero  hxc  Grxcorum  vocabulorum  in 

30  Gailui  origo  latcre  imnimepotuit,quando  ipfemetMaflilienfium  in  eodem  li- 
bro  allegat  exemplum :  modo  reftc  atque  ingenue ,  citra  omnem  adfectum  & 
indulgctiam,de  rei  veritate  judicare  voluiflet.  Ipforum  Gallorum  onginem  11 
cgo non a  Grxcis demum,fed inde ab  ipiius  Noachi  ufq;  xvo,Sc urbisBaby- 
lonicx  xdiricatione,mox  infra  deduxero  j  majorem  f  rancogallos  mihi debitu- 
i*os  gratiam,ob  indicatamgentis  veram  antiquitatem,fpero,quam  iuo  Bodtnor. 

Cetera  ejus  argumenta  atque  teftimonia,  quibus  unam  Galliam  ab  initio 
antiquiflimis fcnptoribus  Celticam  fiiifle  adpellatam, unofq; Gallos  C 
TAs,probare  conatur,ex  eademiunt  orKcma,xquc vana,xqueirnta.  Prinuim 
eithujujfinodi:  Celtarum adpellatio  ab  Homero  ac  Pwdaro  femper  ufurpaturpro  eqnui- 

40  bus:  Galhautem  eqtutatu  ommum  fuere  prtftantijfimi.  Horum  ego  neutrum  conce- 
do.  KeAjjT»  'Ivrwv  equidem  Homerus  vocavit  equum  defultorium;  &  eadem  dgniri- 
catione  limpliciter  xeA>jS  Pindarus,Herodotus,&  alii : Homerus  etiam  Kiknn^v 
ciixit  pro  co,quod  eft  equo  deftdtorio  vehi,\d  equum  defultorium  agere.  at  xeA^ ac'- 
pellari  ipfosfeiTores,fiveequiteis,apudnullurcperii  audorem  antiquum.  Qua- 
redivinatiorielubricaacfallaci  conjicere  dehoc  Bodinus  potuit  jprovero  ad- 
feverarc numquam  fancdebuit.  magnumquidpe  difcrimeninter  equum^c  eqm- 
tcm.  nec  vocalis  h,  quum  lit  natuii longa,  tam  facilc  in  voce  xsAj^s  cotrahi  po- 
tuit,uti  inde  fieret  KeAr^.  At  Cxfar,  in  initio  mox  commentariorum  de  beUo 
GalliCOjllon  Grxco  vocabulo,fedipforum  Gallorum  lingva  Celtas  didos  fuihe 

50  tcftatuncui  adfentitur  Paufanias,in  Atticis^ut  infravidebimus.  Primum  igitur 
^ocBodini  jam  apertc  falfiim.  Alterum  lllud  tali  iterum  rirmatargumcto:i^^> 
quum  a  veteribus  Mauri  laudentttr,quod  equitatu  longe  praftarcnt\&  AnmbaB  de  Romants 
ttfoftresvicJorias  pepertffenf.pr&jhntior  tamenfuit  Galloruequttatus.Woc  iteru  uno  atq; 
^ero,iatu  levi,conrirmat  exemplo,exHirtiiacPlutarchi  monumctisdeducro, 
Hirtius,in  libro  de  belio  khico3Accidtt?mquit3reswcredtbiI^  xxx 

Q    4  Ga/u, 


3i  Philippi  cluverii 

Ga!li,Mattrorttm  equitum  duo  mtllia  fugarcnt.  item  de  bello  Kifpanienfi :  jQuttm  ma- 
gna  mantt  farvas  C^farianorum  cofias  t^Afranius  aggrederetur\  celeriterfe  Galli  equites 
exfeditmt,  cr^frcelto  commtffo,  magnum  hoftium  numerum  fauciftftinuere.  ^mnetiam, 
inquit  Bodinus ,  Plutarchus  in  Antonio  fcribit,  Parthos  non  aliter  coerceri, aut frangt  fo- 
tttiffe,  qttam  Gallomm  equitatu,  quum  exercitus  Antonii  undiqtte  fremeretur.  Ad  pri- 
mum  qUod  attinet  \  magna  heic  certc  xxx  equitum  Gallorum  virtus  atque 
prxitantia,  fummis  laudibus  digniflima.  verum  una  hirundo  haudfacit  ver. 
neque  hoc  fachim  Gallorum  puto  fingulare.  hiftorias  ii  fcruteris,veteres  juxta 
ac  novas,  par  facinus  fortc  in  aliaquoque  gente  reperias  :  quamtamen,  ob 
unum  alterumve  tale  exemplum,omnium  totius  terrarum  orbis  gentium  prx- 
ftantiifimam  haud  temere  dixeris .  ln  bello  lterum  Hiipanicnfi  quod  fortcr; 
fcfe geflcnnt  Galli  equitcs,id  parum  confirmat,Gallos  omniumfuiile  equita- 
tu  prxftantilfimos.  dua!  quidpe  adiones  non  faciunt  habitum.  Multo  fanc 
plura  attulilfe  oportuit  Bodinum  exempla,  fi  remtam  magnam,hactenuique 
inauditam  credei-e  nos  voluiilct.  Tertium  certe  ad  Gallos  pertinere  haud  ar- 
bitror.  etenim Plutarchus  equiteis  iftos,in  exercitu  Antonii,non  rwutr^ad- 
pellat,  fed  KgAr^,  una  cum  Appiano.  quo  vocabulo  Grxcos  fcriptores  tam 
Germanos,  quam  Gallos,promiicue  adfeciife,  fupra  oftenfum  eft.  heic  vero 
Plutarchumnon  Gallos,  fed  Germanos  Batavos  intellexiife  ,  haud  dubitem. 
namque  Batavorum  equitum  tanta  fuit  virtus  atque  prxftantia,  uti,poftquam 
in  Romanorum  pervenerunt  notitiam  iimul  atque  amicitiam,perpetuodein- 
dejul. Cxiar,  O&av.  Auguitus,M.Antonius,&aliipoithos  Romanorumdu- 
ces  in  exercitibus  iiiis  duxerint  quod  fuo  loco  latius  oftendetur.  At  vero  te- 
ftimonus  nitiiijuvat  j  unum  ego  lpfius  Cxiaris  de  Gallorum  equitatu  judi- 
cium  contra  Bodinum  adduxerim .  Belli  Gallici  comment.  n,  Equstts9inq\ik, 
Treveri\qttorum  inter  Gallos  virttttis  of  inio  eH  fmgularis.  &c  luculentius  comment.  v, 
de  iifdem  Treveris  :  H£c  civitas  longe  flurtmum  totius  GaMU  equitatu  valet .  En, 
Treven  totius  Galliar  equitatu  longe  prxitantiifimi.  qui  tamennon  Galli,  fed 
Germani  origine  *,  utfuoloco  monftrabitur.  quamequidem  equeftrem  difci- 
plinam  atque  virtutem  ex  Germania  olim  in  Galliam  iecum  advexerant.  Stra- 

bo ,  lib.  IV,  de  Gallis  :  Et<rt $j  oiwpctxviTcq  <ar*ifc  t£  (pJtr^  xgeiHxg  <f[  ivtttotcli,  vj  7Ti£pt' 

'  £  Ut  'rupajoiS  f  \TXT7TGiU4  ]  <S>^  TXTM  '         Q  01  ^(T^OpoOTlOOl         TmpOOKiOATtTCLI  fJLA- 

X^unoot.  id  eft  :  Natura equtdem  omnesfuntfugnaces:  eqttitatu  tamen,  quam  fedttattt, 
meliores.  &  oftimam  equitatus  fuifartem  Romam  ab  his  habent .  quo  vero  magis  ad  Jef- 
temtrionem  &  Oceanum  vergunt,  eo  fttnt  bellicofiores.  Ha:c  de  Treveris  ac  Batavis, 

frentibus  Germanicis,  Gallia:  folum  incolentibus ,  intelligenda,  ex  fupradidis 
iquet;magisq>liquebitinfra  in  Batavorum  explicatione.PlutarchusinCrailo, 
item  Appianus  in  Syriacis,  &:  Civilium  u,  tradunt,  Jul. Ca^iarem  P.CrafTum 
cum  cid  equitibus  e  Galliain  Syriam  ad  patrem  M.Cralliim  miiiiTe:qui  egre- 
gia  inibi  adversus  Parthos  facinora  ediderunt.  Quum  Cariar  ipfe  Treveros 
totius  Ga/IU  equitatu  longe  frjflantijfmos  praxlicet,  Batavosque  Germanos  equi- 
teis  femper  in  fuo  exercitu  duxerit :  quis  dubitet,  illos  quoque  eciuiteis  ,  ad 
Craifum  miiTos,  ex  iifdem  fuiife  nationibus?  nam  optimos  eum  voluiife  mit- 
tere,  certum  eft.  Sane,  Germanos  Gallis  equitatu  fuiile  praftantiores,vel  uni, 
poft  Batavos ,  indicio  eife  poifunt  Tencteri .  de  quibus  Tacitus,  in  hbro  de 
Germania,  ifta  pra:dicat :  Tentteri ,  fufer  folttum  bellorum  decm,  equeftris  difctflin<t 
arte  fracellunt.  Sic  inftituere  majores ;  fofteri  imitantur.  hi  lufus  infanttum,hac  juvenum 
jtmuLtio ,  ferfeverant  fenes.  inter  famtliam ,  &  fenates ,  &  jura  fuccefftonum ,  equi  tra- 
dtmtttr.  exciftt  jilim,  non,  ttt  cetera,  maximus  natu ,  fed frout ferox  bello,&  meltor.  Huc 
illud  videtur  ipedare  Herodiani,  lib.  viii  ,  de  Maximino  lmperatore  :  Kctj  Ttp- 
fieufwv  \txr7Tiuv  ^kyct  w  tvhvjQ®»  \tty\>$o  ovfructxxc..  c^.&tvnq  yd^d^t^c  vtfsvQdTki-n,  fjj  d^. 
&XavTcu  tcav  mXiiuw  Tctg  7rpuTctc  tpGohoct ,  6vpoet$£c  ovla ,  (C  iVTdXfjwt  cv  apw$+>yiJictxy. 
Hoc  eit :  Germanorum  etiam  eqttitum  magnam  multitudinem  fecum  ducebat.  quos  fr&- 
cifue  hoftibus  offonere  folebat,  ttt  frtmos  tmfetus  exciferent\  feroces,  audacesque  initio 
pugnx  viri.   Sed  Celtarum  nomen  antiquiifimum  eile ,  fupra  oftenium  eft  : 

Gracis 


GERMANIjfi  ANT IQ^  LIB,  I.  # 
Grxcis  jam  tunc  auditum ,  ufurpatumque,  quum  de  Gallici  equitatUs  praftan- 
tia  vixdum  quidquam  iis  compcrtum  ellet.  Vetuftilfimis  autem  tcmporibus 
pracftanti/fimicquites  Grarcis  habiti  fiint  Theflali :  quorum  inventum  etiam 
crcdidcrunt, pugnare  exequo. 

Aliudargumentum  Bodinus  fubjicit  hujufmodi:  C&far,  quum  Gal/osintres 
ordines  drfiribueret,  druides,equites->&  agricolasyequitibmtribuit  dtfiipltnam  militarem. 
Hoc  fancquantum  equitatus  Gallorum  prarftantiam  probare  poilitjiaud  equi- 
demvideo:ni  forteomnemGalioru  mihtiamin  equitatu  fuiiTeintelhgas.quod, 
ut  plane  abfurdum,pluribus  refelli  non  eget.  Casfaris  verba,  in  comment.  belli 

Io  Gallici  vi,  hxcfunt:/^  omni  Gallia  eorum 'hominum,qui  aliquofitnt  nfimero  atque  ho- 
noresenera  fitnt  dtto.  namplebspene fervorum  habetur  loco  \  qu*. perfienihtl  audet,dr  nulU 
adhitetur  confi/io.  &:  mox:  De his duobtts generibus alterumeU drutdum7alterueqttitum. 
&  infra,  explicato  druidumgenere  :  Alterumgenus  est  equitttm.  ihquum  etfufius,& 
altquod  bellum  twtdit,  omnes  in  bello  verfiantur.  Omnem  Gallia;  populum  in  tria 
diftribuitCxfir  gencra ;  quorum  unum  fuit  druidum,  alterum  cquttumytcrt\\im 
plebis.  Equitum  heie  vocabulum  civile  magis  efle  cenfeo,quam  militare:  quem- 
admodum  omnis  populus  Romanus  in patricios^equites^c plebem  diftindus  fuit. 
nos  Gallorum  antiquum  populum  fic  Germanicc  diftinxerimus :  Der  geifiliche 
oder  der pfaffen  fiand ,  der  ritler fiand,  und der gemeine  fvbel.  Sub  cquitum  voca- 

£o  bulopediteis  quoque  milites  comprehendi  Ca:fari,quis  dubitet?alioquinom- 
ncm  Gallorum  militiam  jtblo,  ut  ante  dichim,  equitatu  conftitiile  credendum 
foret:  quod  opido  quani  ablurdum,  & Cxfaris aliorumque  narrationibus  ma- 
ximc  contrarium .  Scd  ab  his  argumcnifis,  fatis  levibus  atque  vanis,  ad  maxi- 
muiTi  tandcm  tranfgreditur  Bodinus  argumentum,  his  verbis  inclufum :  Quo* 
niam  Ccltarum  adpellatio  multorum  communis  videbatur,  C&far  initio  libriprimi  Celtas 
eos  vere  ac proprte  dici  tradit>qui  intcr  Seqttanam  &  Garumnam  continentur-quia  Latinis 
Gallsyfua  autem  Itngva  Celu  vocarentur.  Ab  his  igitur  inter  Sequanam  ac  Garum- 
namCeltis  omneis  rehquos  Celtas,  cum  in  lpsaGalhaprimum,  tum  poftmo- 
dum  m  Hiipania,  Bntannia,Germania,Italia3Grxcia,  Afia,&  extrema  quoque 

3  o  Scvthia,  ortos  Bodinus  adfirmat.  Verum  Carfari  an  tuto  fitis  hac  m  re  fides 
haberi  poflit ,  equidem  haud  parum  dubito.  De  negligentia  in  confcribendis 
commentariis  reclc  eum  reprehendifte  Afinium  Pollionem,  innumeris  hodie 
convinci  poteft  argumentis.  Quare  etiam  haud  injuria  apud  Strabonem,fu- 
per  Rheni  oftiis  ab  Afinio  Quadrato,  Sc  fuper  magnitudine  Arduennas  fAvx 
ab  ipfo  Strabone  redarguitur.  Neque  vero  Gallorum  vocabulum  Lati- 
num  erat  j  fed  Celticum  :  ut  fuo  loco  oftendetur .  Aquitani  etiam  LArmorm 
fibi  ipfis  didifucre,  tefte  Plinio,  lib.iv,  cap.xvn,  Celtico  itidem  vocabu^ 
lo  ,  quia  oceanum  attingebant  j  ut  au&or  eft  ipfe  Carfar  in  comment.  vif: 
undeW:^,&n^erff(  ac  tiagu  xwUvs  Grxci  eos  dixere  y  &  Roma- 

40  ni  eadem  ratione  ^quitanos.  Armoricorum  tra&um  ad  fretum  ufque  GahV 
cum  pertinuiile ,  patet  ex  Notitia  imperii.  Hi  igitur  quum  m  Aquitania  quo- 
que  &;  in  Bclcuca  fuerint ,  cur  nomen  eorum  Ca^far,  comment.  v  &  vn,  & 
hunc  fequutu?Hirtiuscomment.  vin,  in  ea  tantum  Gallia:  parte  pofuerunt, 
qua:  nunc  vulgo  Britannia  minor  vocatur  ?  Certe  nulla  aha  de  causa,  niii  quod 
fines  Armoricorum  Ca-fan  parum  comperti.  Omne  Gallia:  litus  ad  ocea- 
num,  ex  feptemtrionibus  in  occafum ,  ad  Hifpaniam  ufque,  populos  tenuif- 
^e,  quibus  nomen  commune  ab  ipfo  oceano,  quem  illi  more  Celtico  dixere 
vocabulo,  Armorici  fuit,partim  ex  Plinio  6c  Notitia  imperii, ut  antc  di- 
clum,  partim  ex  ipfo  Carfare,  &  Hirtio ,  haud  obfcure  colligitur.  nihilo  minus 

5o  tamen  Csefar  ^rmoricam  fuam,  ^Aquitaniam  Latine  didam,  inter  Garumnam 
amnem ,  ac  Pyrenxos  monteis  conclufit ,  fummo  errore  :  eamdemque ,  majo- 
rem  etiam  per  crrorem,in  comment.  ni, ex  regionum latitttdinein  tertiaparte  Gal- 
"*  exiftitnavitj  quum  vix  nonam  occupet.  Veram  Armoricam,five  Aquitania,a 
Pyrenaas  jugis  ad  Germanicum  ufqj  oceanum,tertiam  implefte  partem  rectius 
*dflcfc.    In  Armoncorum  igitur  finibus  deiignandis  quia  tam  enormiter 


54  PHILIPPI  CLUVERII 

fefellit,quid  ei  de  Celtis  credam  ?  Sane  fi  re&e  ac  vere  tertiam  Gallia?  fux  paf-» 
tem  folam  genuinos  atque  germanos  incolere  Celtas  ipfe  tradidit  5  cur  hlius 
ejus  poftea  Auguftus  Celtarum  nomen  Uni  tribuit  Gallia;  Braccata:,  id  eft, 
Narbonenfi  provincia:  5  ut  audor  eft  Strabo,  fub  initium  libri  1  v  ?  niii ,  quod 
neipfequidempatri  fidem  habuiffe  videatur,meliori  ex  longinqua  confvetu- 
dine  edodus  experientia.  Strabo  certe,  in  prardicto  libro,  Tctvfe  ,  mquit, 
vttIo  r  vipofipuvTlw  Kctfiunnv  3hn^/ir{eut  iXiyofBfj ,  Ss  el  <b&ti%ov  KEATac  vvou-ct- 
Zov>  Xtto  txtov  <f[  oluou  Txe  <rvp'mvQ.$  raXocTctg  KeAr*?  \jzzo  r  'E&uvav  ^ottyootvS-uvcq,' 
Siarlur  32n<pdveteu'  tj  t&f  ^a^o-/\ctZov\oov  <zs&$  txto  tuv  Maasct/\iMTU)v ,  $id  ro  vjAqoio- 
Xuqw.  Hoceft:  Hac  diximus  de  Gallis ,  qui  Narbonenfem  provinciam  incolunt\  quos  10 
prifci  Celtas  adpellarunt.  ab  hls  vero  arbitror  &  univerfos  Gallos  ab  Gracis  Celtas 
fuijfe  diclos ,  ob  gentis  claritatem:  velCMaffdicnfibm ,  ob  vicinitatem,  aliqutd momenti 
ad id conferentibus.  Haxprofecto  haud  temere  Strabo  contra  Carfaris  auctori- 
tatem  5  ni  certioribus  niius  fuiffet  documentis ,  atque  au&oritati  bus.  Eadem 
tradidit ,  paullo  ante  Strabonem,  Diodorus  Siculus,  in  lib.  v  >  Celticam  fuper 
Maffiliam  inter  Alpeis  ac  Pyrenaeos  extendens  monteis,  ulterioribus  Gallix 
vocabulo  reliclris.  Ipfe  ego  Strabonis  opinioni  quammaxime  accedo,  qui  a 
primis  Maffilienfibus  nome  Celtarum  Graecis  traditum  arbitratur.  Nam  Pho- 
cenfium  amatoi  ut  primum  in  Galliam  navibus  pervenerunt ;  de  adpulfu  fuo  ad 
hanc  terram,  deproximis  ejus  incolis,  6c  de  colonia  Mafliha,  mibi  condita,  20 
haud  dubie  Phocenfeis  certiores  fecerunt :  unde  nomen  id  mox  ad  omneis 
reliquos  Graecos  permanavit.  Pofteriori  vero  tempore ,  eamdem  Celtarum 
gentem,  non  modo  per  omnem  Galliam,  fed  in  Hifpaniam  quoque  (inqua 
lidemPhocenfes,  quijam  Maflilienfesdicebantur,  Emporias  opidum  condi- 
dere )  atque  Germaniam  extendi  compertum  eft.  Hinc  Herodotus  mox,  cxx 
annis  poft  conditam  Ma/Iiliam,  quamvis  confuse,  &:  parum  exa&e,  tamen  ad 
Pyrenaros  fimul  monteis,  &  Iftrum  amnem  profert  Celtarum  vocabulum: 
quorum  hic  in  Germania  eft ,  illi  inter  Galliam  &  Hifpaniam .  Verum  tamen, 
fidem  Caifari  circa  Celtarum  nomen  abrogari  omnemfi  nolimus;  conceda- 
mus,  eos  populos,qui  Sequanam  inter  ac  Garumnam  incoluerunt, folos  ipfo-  3« 
rum  lingva  vocatos  fuiiie  Cxfaris  artate  Celtas.  at  quid  inde  fequetur  ?  ab  his 
fcilicet  omneis  ceteras  gentes  Celticas,  cum  in  reliqua  Gallia ,  tum  in  Hifpa- 
nia,  Bntannia,  atque  Germania,  originem  duxille?  Haud  neceffario,  opinor, 
nec  fatis  firmo  argumento.  Quin  hoc  magis  credibile  :  poftquam  reliqua* 
Cekarum  nationes  a  communi ,  lateque  ac  longe  patenti  vocabulo  ,  in  alia 
magis  propria  tranfierunt  nomina  ,  prout  magnum  illud  o-v^ua  in  plura ,  u  t  in- 
fraoftendetur,  imperia  disjedum:  folos  inter  Garumnam  Scquanamque  in- 
colenteis  populos  prifcam  Celtarum  adpellationem  retinuifJe.  At  ego,  fi  in 
treis  partes  Galliam  Comatam,  ut  defcripfit  Ca:far,  divifam  fuiffe  credere  fas 
eft,  certum  quidemmediam  habuifle  partem  nomen  concellerimj  Carfari  id  40 
vero  minus  probe  cognitum  putarim:pro  quo  commune  omnium  Celtarum 
vocabulu  ufurpavit.  Hoc non  minus  reliqua:,  inter  oceanum 6c  internQ  mare, 
item  inter  Pyrena^um  ac  Rhenum,  Gallia:  conveniffe,  quam  media^  ejus  parti, 
Sequanam  mter  6c  Garumnam3  oftcndit  manifeftiffimo  indicio  Auguftus  im- 
perator,  Celticam  ftatuens,  qux  Braccata  Gallia,  8c  Narbonenfis  provincia 
Romanis  dida.  In  Cxfiris  fane  commentariis  innumeri  funthujufrnodi  er- 
rores  :  in  quibus  non  pauci  docti  viri  haclenus  harfitaruntj  ego  vero.Deo  bene 
juvante,  fiio  tempore  ac  loco,  latius  explicare  eos  conabor.  in  prarfens,  ma- 
gnum  illud  Bodini  ex  Cxfaris  auctoritate  addudum  argumentum  convuliifle,  30 
iufficiat. 

Pofthoc,alia  adfert,haud  minus  infulfa,atque  inepta.  gups Po/ybius,inquk, 
Celtas,  Livius  ubique  Gallos  adfellat.  item:  Vbique  Latini  Gallos  appellant ,  qnos  Grdci 
KfeAr^f  y  in  eadem  rerum gefiarum  narratione.  nam  Livius  lib.  XLvuifktctur,Gallos  (non 
Cimbros,  aut  Germanos,  aut  Tuifcones  appellat  j  quos  a  Gallis  fcmper  dffiingvit )  Italiam, 
Illyrkum,Pannomam>Gr4iciam,  Macedomam,Thraciam?^sffiam ,  fnis coloniis illufirafje: 

ubi 


Early  Europecn  Books,  Copynghl  ©  201  2  ProQuesl  LLC. 


GERMANIiE   A  N  T  I       L  I  B.  1.  jf 

Wt  verb  de  Germanis  fcribit , gentili  eos  appellatione  comp/ettitur*  Quid  mi rum ,  fi  Li~ 
vius ,  aliique  pariter  Latini  fcriptores ,  Gallorum  nomini  adfcnpferunt ,  qux  a 
Gallis  geita  ftint?  quid  item  mirum,  fl,  quos  Latini  Gallos ,  hos  ksArss  vocet 
cum  aliis  Grarcis  Polybius?  quando  KeAr&iv  vocabulum  generalius  tamGalli.s, 
quam  Germanis  a  Graxis  tributum.  quiddenique  mirum,fi  Germanos  Livius 
non  adpellavit  Gallos?  Hxc  igitur  cuncta  nimium  futilia.  Aliud  videarrius  jam 
multo  maximum ,  ut  ei  videtur,  ex  Athenaro  productum  :  qui  in  convivio  Celta- 
rumjum  in  convivio  Cjermanorum,  reppcuxs,  &  KeAw  accommodate,  ac propr/is  appelia- 
tionibus  diftingvit*  Ita  equidem  diitingvit  Athena:us;  $c  cu  Athenseo  PlutarchUs 

lo  in  Ca:fire,6c  Craflb:  Strabo  item  lib.1,1  v,  6c  vn.  at  cur  accommodatius  ac  ma  - 
gis  proprie  Athena:ns,  Plutarchus,&:  Strabo,qUam  Dio,  Appianus,&:  Lacrtius, 
qui  e  diverfo  difertiflime,ut  fuperiori  capite  dichim,  Tahdrccg  Gallos,  KgAr^?  vo- 
cant  Germanos  ?  Haud  pejor  cerrehorum  debebat  eiTe  auctoritas  atque  Hdes, 
quam  illorumj  nih  judice  Bodino.  Scilicet  promifcuc ,  ut  ante  dictum ,  Grarci 
Kihruv  vocabulum  ufurparut;alias  Gallos  a  Germanis,alias  Germanos  a  Gallis 
eodem  diltingventes.  Atque  ftaec  maxima  Bodini  jfunt  argumenta,quibus  Cel- 
tarum  nomen  unis  Gallis  a  veteribus  tributum  fcriptoribus,probare  cotendit. 

Nunc  eaetiam  videamus,  quibus  migrationes  Gallorum  in  Germaniam, 
cultoribusvacuam,deinonltrare  nititur.  Gallorumvocabulum  tunc  Celtis  c6 

2°  tigifle  ait,quum,orbem  terrarum  peragrantes,mutuo  fefe  interrogarent,  Ou  al- 
lonsnom?  id  elt,  Quh projicifcimur ?  ex  quo  Ouallones  adpellatoss  quos  Latini,  per 
G  efFerentes,  Gallos  dixerint.  Equidem  ego  miror,  virum  cetera  doetillimum, 
ac  perfpicaciflimum,  fua:  ipfius  lingva:  tam  ignarum  fuiile ,  uti  nelciverit,  tres 
iftae  voces  originem  unde  ceperint.  Merc  Latinas  efle  ou,  noiis>  a^b  ubi  &I  nos 
depravatas,  ut  pleraque  lingva?  Gallica:vocabula,nemo,Latini  pariter  Gallr- 
cique  fermonis  peritus,umquam  negaverit.  Latinam  autem  lingvam  tum  de- 
mum  Galhx  inve&am  fuide ,  quum  Romani  arma  limul  atque  lmperium  \xi* 
tuliilentj  non  vero  multis  fxcuhs  antea,quumprimiex  Gallia  populi  in  exte^ 
ras  prohcifcerentur  terrasjquis  vel  mediocriter  in  veteri  hiltoria  verfatus  igno- 

3o  rat  ?  Hoc igitur  jam  fatis  abfurdum.  Celticum vocabulum  elfe  G  a  ll  1,  a Cel- 
tica  voce  gallen  ( quadiodieque,  alia  tantum  dialecto  ivallen,  Germanis  in  ulu 
eft,  pro  iter facere )  jam  olim  deductum ,  infra  oftendam. 

Porro  Bodinus  Germanix  regionem ,  qua:  nunc  patrio  vocabulo  dicitur 
Weftfalen ,  ab  initio  vocatam  fuifle  ait  Weftwalliam , a  Wallis,  id  eft,  a  Gallis ,  anti- 
quillimis  temporibus  eo  tranfgreifis .  nam  eadem  ratione  Nortlnvalliam^SudrvaU 
itam,8t  Cormvalliam ,  Britannix  regiones,  fuille nuncupatas.  Ad  Britannia:  iita 
nomina  in  pradfens  nihil  refpondeo.  de  urii  mihi  agitur  heic  Germania.  In  hac 
mifere  Bodinum  errore  implicitum  multiplici,  omnino  exiftimo.  Vocem  weH 
Germanis  occidentis  regione/igniricare,neipfe  quidemnegatBodinus.Quxro 

40  igitur;li  ex  Gallia  translUienum  ad  orientem  versusGallicoloniam  deduxerej 
cur  non  eam  potius  Ooftwa//iamM  eft,Galliam  orientalem  adpellaverunt,quam 
occidentalem?  item  3  h  jam  inde  a  primis  Gallorum  trans  Rhenum  migrationi- 
t>us  nomen  Weftwal/U  in  Germania,ad  hoc  ufque  tempus,viguit :  quomodo  om- 
^eis  pariter  Romanos,  prafldia  ac  magnos  exercitus  inhac  terra  habenteis  (iri 
qua  etiam  Qiunctil.Varus  cum  tribus  legionibus  ca:fusfuit)  latere  id  perpetuo 
potuit  ?  Nuga:  certc  iftae  funt,  &  logi  meri.  Terram  hanc  no  JVeftwa//enyihd  Weft- 
filen  incolis  dici,  nomenque  habere  a  pullo  equino ,  quem  fa/en  Saxones  adpel- 
f^ntjlatisomnibus  exploratumeitGermanis.  At  ridiculas  Bodini  etymologias, 
m  ^uibus  non  modo  Germanicx  atque  Italica:,  fed  fua;  quoque  lingva:  opido 

* 0  quam  rudem  fefe  oftendit ,perfequi  hoc  loco  haud  perinde  lubido  elt. 

Ceterum ,  in  probandis  Gallorum  in  Germaniam  migrationibus , Rutenos, 
Germania:populos,a  Rutenis  Gallis  originem  traxifle  adfeverat.  Heic  quoque 
^ultifanum  cjus  errore mirari liceat.  Primum,nulli  funt,nec  umquam fuere 
Germania  Ruteni.  qui  vero  vulgo  Latinorum  hodie  dicuntur  in  Polonico 
^mperio  Ruteni,Slavicigeneris  populi,vernacula  lingvaiunt  Rufacy)  Germanis, 

Ruffeni 


j6  PHILIPPI  CLtlVERIi 

Ruffen,  Riijfert)  &  Reujfen-,  id  eft,  Latine  vocabulum  fi  formes ,  Ruffn.  hos  a  Rute- 
nis,Gallix  apud  Ca:farem  populis,  ongmem  cepifle,cum  imperitorum  crede- 
re  vulgo,  tam  indignum  elt,  quam  quod  indigniliimum.  nulia  quidpe  heic  ra^ 
tionc,  nullo  argumento,  nifi  fola  vocabuli  levi  conjectura,  niti  datur.  quam 
equidem  conjecturam  ineptiffimam,  tamquam  pro  valido  migrationis  Gallo- 
rum  argumento ,  vir  gravis  adferre  minimc  debuit.    Eadem  elt  conditio  Car- 
norum,  quos  a  Carnutibus  Gallis,  8c  item  Langobardorum ,  quos  a  LangontbusSc  Bar- 
dis  ortos  adferit :  quum  Bardorum  nulla  umquam  fuerit  gensj  quodnimis  te- 
merc  credidit  Bodinus  Pompejo  Fefto  ,  meliori  grammatico  ,  quam  geogra- 
pho,aut  hiftorico.  Quos  vero  Langones  vocat  Bocunus,  prifcis  fcculis  dicti  ruc-  io 
re  Lingones :  a  quo  poltmodum  Langres  corrupta  vox  nata  >  ut  a  Linguadoca,  Lan- 
gnedoc.  quod  ille  planc  ignoravitj  aut  laltem  diilimulavit.   At  quinam  Galli, 
quibus  temporibus,  in  quas  Germania:  parteis  olim  migravcnnt,  pluribus  m- 
fra  oltendam.  In  vacuas  immigravifle  terras,  quod  ait  Bodinus ,heic  cumma- 
ximc  nCgo :  negavitquc  ante  me  Jul.  Cxfar,&  item  Corn.Tacitus.  Ca:far,bel- 
li  Gallici  comment.  v  i,  Fuit  antea,  inquit,  tempus  ,quum  Germanos  Galli  vtrtute  fu- 
perarent ,  &ultro  bellainferrent  \  ac,propter  hominum  multitudtnem  agrique  tnopiam, 
trans Rhenum  colonias  mitterent.  itaque  ea,  qtu  fcrttliffima  funt ,  Germanu  loca,circum 
Hercyntam  Jilvam,  Boji,  Ccltica  gens  (  fic  legendum,  pro  Volcoi  T ectofeges,  fuo  loco 
docebo )  occuparunt,  atque  ibt  confederunt:  qu&gens  ad  hoc  tempus  tis  fedibttsfe  conti-  %o 
net  fimmamque  habet  jufiitm  ejr  bellicx  laudis  opinionem.  Nunc,  qttbd in  eadem  inopia, 
egejtate ,  pattentiaque  Germani  permanent ,  eodem  viciu ,  &  ctdttt  corporis  utuntur  •  Gallis 
autem  propinquitas  ,&  transmarinarum  rerum  notitta,  mtilta  ad  copiam  atque  ufus  larqi- 
tur  ipaullatim  hi  ajfuefacli  fitperari,  multtfque  vicitprceltis,  ne  fe  qtudem  ipjicum  tllis  vir- 
tute comparant.  Cxfarem  fcquutus  Tacitus , in  libro  de  Germania ,  Validtores , in- 
q ui t ,  oltm  GaUorum  res  futffe  >  fummus  auttorum  dtvus  Iultus  tradtt.  ebque  credibile  esf; 
ettam  Gallos  in  Germaniam  tranfgrefjbs.  quantulum  entm  amnis  obflabat ,  quo  minus,  ut 
qudtqttegcns  evaluerat,  occuparet,  permutaretque  Jedes,  promifcuas  adhttc,  ejrnulla  regno- 
rum  potentia  divifas  ?  Igitur  inter  Hercyniam  Jilvam,  Rhenumque  ejr  CMcenum  amnesy 
Helvetti,  ulteriora  Boji,  Gallica  utraquegens,  tenuere.  CUanet  adhuc  Bojemt  nomen  ;  fi-  30 
gniftcatque  loci  veterem  memoriam,  quamvis  mutatis  cultoribus.  En,  utcrque  auclor 
non  in  vacuos  cultoribus  Germanix  agros  tradunt  pervenhTe  Gallos  primos  , 
fed,  bello  ac  virtute  Germanis  fuperatis,  agros  corum  occupafle.  Tarquinio 
Prifco  Romx  regnante  ld  fadum,  auctor  eft  Livius  lib.  v.  Proinde  hoc  etiam 
lrritum  atque  nullum  fuerit  Bodini  argumcntum.    Alios,  ante  Bojos  atque 
Helvetios,  in  Germaniam  pervenifle  Gallos,  fi  quis  pro  Bodino  adfirmare  vo- 
luerit,  auctorum  teftimoniis,  non  vanis  fomniorum  conjeduris ,  contendat 
necelfe  eft.  Ego ,  nifi  qux  ab  idoneis  tradita  funt  rerum  fcriptoribus,  haud  te- 
mere  credo. 

De  Henetis,  Paphlagonica  gente ,  item  de  Cimmeriis ,  Taunca?  peninfula:  40 
populis,  quod  adfent  Bodinus,  quahhi  Cimbrorum,  ilh  Venedorum  in  Ger- 
mania  nationum  fuerint  conditores  •  merx  funt  fabulx,  exmera  rerum  hifto- 
riarumque  ignorantia  nata: :  ut  fuis  oltendeturlocis.  ubi  patebit,ne  Germani- 
ci  quidem  fuiffe  generis  Venedos. 

Porro  Bodinus  hoc  iterum  modo  argumentatur :  Si  Taciti  avo  informis  fuit 
ttrris  ( quod  tradit  ipfe  Tacitus )  ajpero  ccelo ,  triftis  cultu ,  affectuque  Germania ,  nullis 
habttata  urbibus:  qualem  fuijfe  putemus  Tarquinio  Prifco  Rom&  regnante,hoceH,ante  Ta- 
citum  annis  circiter  ocltngentis  ?  Huic  argumentationi  uti  ego  refpondeam  3  qua> 
ro,  qualis  fuerit  Germania  ccc  poftTacitum  annis,  quum  ne  tunc  quidem 
ullas,  utinfraliquebit,haberet  urbeis.^an  tuncetiam  cultoribus  vacua?  Ta-  5° 
citi  a:vo ,  licet  nullis  habitaretur  urbibus ,  tamen  incolis  fuitic  copiofiffimam, 
nemo,  nifi  omnium  ejus  farculi  hiftoriarum  ignarus,tcmere  negaverit.  Solinus, 
cap.  xxiii  ,  de  eademhac  Germania  :  Bives  virorum  terra,  fiequens populis nttme- 
rofts,  &  tmmanibus.  quo  illud  etiam  referendum  Taciti,  in  libro  de  Germania , 
Ipfeeorum  opinionibus  accedo  ,qui  Germanu  populos,  nullis  aliarum  nationum  connubiis 

infeclosy 


GERMANI^E  \  N  T  I  Q^  LIB.  t  37 

infcclos ,  proprkm  ,  &  fmccram ,  ejr  tantum  fui  fimilem  gentem  exftitiffe  arhitrantur- 
unde  habitus  quoque  corporum,  quamquam  in  tanto  homtnum  numero,  idem  omnibus* 
item  poftea  :  Tauciffima  in  tam  numerosa gente  adulteria.  Tiberium,  Augufti  au- 
foiciis ,  unius  Sigarnbrorum  gentis ,  haud  ita  latos  fineis  incolentis,  cccc  mil- 
.  lia  in  Galiiam  traduxifle ,  infra  oftendam.  Quod  fi  tunc  fine  urbibus, fine 
opidis,  fine  caftellis ,  frequentiffimi  ac  numeroliffimi  potuerunt  colere  Ger- 
mani  $  cur, minus  potuifle  Tarquinio  Prifco  Roma:  regnante,  Bodino  credam? 
Caufa  fane  nulla  eft. 

Sed  finem  tandemhuic  difputationi  utiimponam  $  unum  adhuc  ejusre- 

10  fellere  argumentum  liceat.  Complura  quia  funt  in  Gallia  locorum  ac  flumi- 
num  vocabula,  Germanix  locis  rluminibufque  cognomina  3  hrmum  id  cen- 
fet  efle  debere  argumentum,  Germanos  a  Gallis  efle  ortos  nominaque  ifta 
ab  his  in  Germaniam  tranflata.  Huic  ego  fic  refpondeo  :  Quum  Francos  in 
Galliajam  olim  a  Germanis,  Rhenum  tranfgrefhs ,  ortos  iple  fateaturj  quid 
impedit,  quo  minus  ego  credam,  loca  ifta  Gallia:  fluminaque  a  Germanis  eo 
transgreflis  fic  fuifle  nominata  ?  Ratio  certe  nulla  vetat.  mea  autem  hxc  opi- 
nio  in  veritatem  propenfior. 

Atque  hxc  fere  funt  Bodini  argumenta  ac  teftimonia,  quibus  Gallos  fiios 
a  Grsecis  ,  a  Gallis  vero  Germanos  noftros  deducere  fe  pofle  putavit.  Aliam 

ao  homini  cetera  doclo  atque  fagacis  ingenii,  hiftoriarumque  ftudium  profeflb, 
fuifle  mentem,  omnino  ego  mihi  perfvadeo.  hxc  tamen,  veluti  in  laudem 
atque  gloriam  patrii  foli,  non  ex  animi  judicio,fed  amoris  indulgentia  prodi- 
dit.  Prifcos,  primofque  Gallos  non  a  Germanis  fuifle  ortos  (quod  imperiti  in- 
Cptiquo  noftratium  nonnulli  voluere )  poterat  equidem  bonis  argumentis  ne- 
gare :  Germanos  a  Gallis  derivare ,  haud  erat  necefliim.  Ego,pluribus  id  con- 
vellere,  laboris  pretium  duxi  :non  quo  Bodinum  ulcifceren  fed  uti  meis  Ger- 
manis  veram  genuinamque  originem  vindicarem.  Hanc  fi  in  xquo  cum  Gal- 
lorum  cunabulis  pofuero  >  neque  ipforum  gloria:  quidquam  me  detra&urum, 
neque  mea^  gentis  laudi  nimium  adrogaturum  exiftimo.  e  diverfb,fl  ejufHem 

30  ftirpis  confangvineos,  ac  veluti  unius  uteri  fratres  adleruo  :  majorem  etiam 
inter  utramque  gentem  amorem  me  excitaturum  confido.  Sed  antequamad 
inftitutum  hmc  tranfeam,  aliorum  quoque  falfx  de  Germanicarum  gentium 
origine  convellantur  opiniones. 

Commune  equidem  eft  rerum  fcriptoribus  vitium ,  nec  ^ulujTt  w 
quod  dicitur,  ortum  j  fed  jam  inde  a  primis  ufque  faxulis  uiitatum  >  uti  pri- 
mordia  gentium,  quo  antiquiora  auguftioraque  adpareant,  ridiculis  fabula- 
rum  conftruantnugamentis,  mendaciisque  immanibus.  Quod  adeo  noftris 
etiam  pofteriore  feculo  placuit  Germanis,  uti  miferi  homines,  dum  nefcio 
quod  decus  aliunde  fibi  comparare  ftuduerintj  germanam  ac  domi  natam  glo- 

40  riam,  ab  infeftiffimis  etiam  hoftibus  tributam ,  &  fummis  laudibus  concele- 
bratam,  amittere  fefe  non  animadverterint.  En,  magnusinter  Romanos 
auctor  Tacitus ,  cui  omnem  pene  antiquitatis  memoriam  noftri  debent  ho- 
mines  j  Ipfe  eorum^  in quit ,  opinionibus  accedo ,  qui  Germanu  populos ,  nullis  aliarum  na- 
ticnum  connubiis  infccios ,  propriam ,  ac finceram ,  ejr  tantitm  fuifimilem  gentem  exftitiffe 
arbitrantur.  unde  habitus  quoque  corporum ,  quamquam  in  tanto  hominum  numero,idem 
cmnibus ;  truces  &  ccerulei  oculi,  futiU  coma ,  magna  corpora ,  &  tantum  ad  impetum 
Valida.  Et  paullo  ante :  Ipfos  Germanos  indigenas  crediderim ,  minimcque  aliarum 
gmtium  adventibus  &  hoftitiis  mixtos.  Harc  hoftis  teme  Germania^ ,  Germanica- 
rum  nationum  antiquis  illis  temporibus  haud  ignarus.  At  tu  tamen ,  6  infelix 

50  AXtCv na:  g^ori^  captator  Germane ,  Saxones  tuos  a  Safonibus ,  vel  Sacis ,  Cim- 
yos  a  Cimmeriis ,  Mifnios  a  Myfiis  ,  Turingos  aTyragetis,  Cauchosz  Cauconi- 
>  Friftos  a  Phrygibus  ,  aliosque  populos  nefcio  unde  deducis :  nullis  aliis 
aocumentis  inductus,  quam  nuda  vocabulorum  allufione  $  omnibus  antiqins 
^crarum  juxta  ac  profanarum  hiftoriarum  monumentis  reclamantibus.  Pu- 
«eat,  pigeatque,animo  te  non  modo  patienti  ferre,fed  cupienti  euam  arden- 
1  r  d  tiquc 


3$  PHILIPPI  CLUVERII 

tique  quasrere  ignominiam  &c  opprobrium,  quod  etiam  hoftis  ille  Tacitus  in- 
dignatus  eft.  Peucini,  inquit ,  quos  quidam  Bafiamas  vccant yfirmone,  cultu,  fcde,  ac 
domicihis,  ut  Germani  agunt.  fordes  omnium  &  torpor.  ceterum,  connubiis  mixtis ,non— 
mhil  in  Sarmatarum  habitum  ftvdantur .  Venedi  multum  ex  moribm  Sarmatarum 
traxerunt.  nam  quidquid inter  Peucinos  Fennosque  fdvarnm  ac  montium  crigitur ,  latro- 
ciniis  pererrant.  Hos  atque  taleis  mores  tu  in  vicina  olim  ejufclem  generis  na- 
tione  non  modo  agnofcis,  fed  etiam  probas,  ut  magnum  aliquid,  citra  jus 
fasque  arripis.  Speciofius  certc  ille,  &:,  fi  non  felicion,  dignion  tamen  men- 
dacio  ufus,  qui,  uti  Francis  fuis  auguftam  adfereret  originem ,  Sigambros  pro- 
avos  ( a  quibus  tamen  nemo  umquam  Francus  genus  traxit )  longa  ficculo-  io 
rum  ferie,  a  Trojana  urbe,  nefcio  quo  cum  Antenore  duce  ,  dcduxit.  di- 
ornum  fane  opus  (  five  Hunibaldus ,  live  Trithemius  auctor  )  quod  igni  tra- 
datur.  Quamquam  ego  non  minus  Trithemium  id  fub  Hunibaldi  titulo 
compofuiflc  dubitem  ,  quam  Annium  Viterbienfem  nugas  fiias  fub  Beroii 
nomine.  Id  maxime  indignor,  etiam  inter  doctos  viros  reperiri,  qui  nofi 
minus  fictitio  illi  Hunibaldo  ,  quam  falfo  ifti  Bcrofb  fidcm  haberc  digncn- 
tur.  Quo  facto  craflam  fuam  in  veteri  hiftoria  ignorantiam  ,  vcl  pravum 
infanumque  judicium  quam  manifeltiffime  produnt.  quidpe  alterutra  mo- 
numenta  falfa  fint  necefie  eft,  aut  Romanorum  Grarcorumque  ,  autHuni- 
baldi .  diverfa  enim ,  ac  frpenumero  maximc  inter  fe  pugnantia  eifdem  tem-  zo 
poribus  ac  locis  gefta  tradunt.  At  Romanarum  hiltoriarum  auclorcs  fiint 
certi,  probi,  acmaximc  idonei,  rideque  digniifimi.  contra,  Hunibaldus  ifte 
non  modo  obfcurus ,  incertus ,  6c  merito  prudentifiimo  cuique  fufpeftus  > 
fed  6c  nugatorius,  Sc  pluribus  in  rebus  maximc  ridiculus.  Apudpaullo  an- 
tiquiores  Germanos ,  literarum  planc  ignaros ,  quum  nemo  rcs  geftas  fcri- 

I)to  mandare  fciverit  j  omnia  illius  fscculi  finxille  eum  neccfle  eft.  Va- 
eat  igitur  ipfe ,  una  cum  fuo  patrono  Trithemio.  Romanorum  ,  ut  eravif- 
fimorum  hominum  ,  Sc  quorum  plerique  fuarum  xtatum  res  geftas  adnota- 
runt,  auctoritas  fidesque  fumma  merito  efle  debet :  prtxfertim,  quum  Ger- 
manorum,  quamvis  hoftium,  virtutem ubique  mirentur, ac  fummislaudibus  30 
extollant. 

De  cetero,  eorum  heic  maxime  notanda  eft  parum  felix  conjectura,  qui 
a  Perfarum  gente  Germanos  ortos ,  ex  Herodoto  fe  probarepolfe  arbitran- 
tur.  fcilicet  quia  huic  ,  in  lib.  1.  fub  Perfarum  imperio  populi  recenfcntur 
Tiipawm.  quibus  equidem  duplex  hujus  fententice  ratio  :  primum,  quia  mul- 
ta  Perfarum,  cum  in  ferrnone,tum  in  moribus,  ac  vivendi  ratione,  putant  Gcr- 
manis  convenire  :  deinde,  quia  nomen  idem.  Adprimumquoctattinet  >  ab 
una  origine,  unague  Sc  eademftirpe  omneis  pariter  in  univerfiim  promanafle 
orbem  terrarum  lingvas,nemo facile  negaverit.  namque  primam  illam  atque 
unicam  in  terris  lingvam,  ad  urbis  Babylonica:  a:dificationem ,  non  in  totum  40 
fublatam,  novasque  inde  lingvas  conditas,  fed  confufam  tantum  fuifie ,  id  eft, 
in  plura  i&cpaS,  ac  varias  ^aAfc*]*?  diftindam,  ex  facris  liquido  patet  fcriptis. 
Quamobrem  nihil  mirum,  fi  diverfiflima:,  longeque  inter  fe  remotiffima:  per 
univerfum  terra:  orbem  gentes  communia  habeant  etiam  nunc  nonnulla  re- 
rum  vocabula.  Mores  vero  fi  fpectes ;  certe  Perfarum  mores  numquam  fue- 
runt  Germanorum  moribus  tamfimiles,  quiivmulto  fimiliores  fuerint  mores 
Scytharum  :  a  quibus  Perfarum  quoque  gentem3haud  longe  diffitam,nonnihil 
eorum  traxifie,  quid  mirum,  ficjuis  conjecerit  ?  Nemo  tamen  Scythas  Ger- 
manorum  conditores  temere  adhrmaverit.  Hoc  ujitur  primum  argumentum, 
defermone  ac  moribus,prorfus  invahdum  minimeque  ducendum.  Videamus 
alterum.  Originem  gentis  noftra:  qui  exHerodoti  vocabulo  n^cum  oitende- 
re  volunt  j  prarter  vocabulum  hoc  ,  nihil  in  Herodoto  legide  mihi  videntur. 
quis  namqj  geographias,  hiftorixque  veteris  tam  rudis  atque  ignarus,  quin  vel 
primo  ftatim  intuitu  perfpiciat,  rg^«*^ff  Herodoti  effe  eosdem  populos ,  qu.i 
aliis  frequenter  aucloribus  dicuntur  Ku^xiioh  &  Ka^ou/o^  gens  ad  fauceis  finus 

Perfici 


GERMANIiEANTlQ^LlB.  1.  $ 

Perfici  nobiliflima  ?  quorum  regio,Diodoro,  Straboni,  Plinio,  Ptolemaro,  6t 
aliis  KacpcwU,  Agatharchidi  dicitur  rs^a*/<*j  fortaflis  corruptc,ex  librariorum 
errore,  pro  Ke^cajV  unde  hodieque  eadem  regio  incolis  dicitur,  antiquiffi- 
mo  vocabulo ,  Kerman.  Sed  quantum  eft  difcrimen  inter  k  8c  r  literas  ?  Adeo 
lanc  exiguum ,  uti  alteram  pro  altera  ufurpatam  in  aliis  quoque  compluri- 
us  videamus  vocabulis.  Quapropter  Carmanios ,  relida  patria  fede, in  eam, 
quam  poftea  trans  Rhenum  ac  Danubium  adpellarunt  Germaniam,  tranfifle 
terram,  temere  ne  credas  5  quando  in  eadem  regione ,  perpetuo,  in  hoc  uf- 
que  tempus ,  vocabulum  gentis  duravit.  Germani^  vocabulum  peregri- 
10  num  fuiiie,  lpiique  Germanorum  genti  inufitatum,  St  pofterioribus  demum 
temponbus  conditum  jinfra  fuoloco  certiflimis  oftendetur  documentis.  Pro-> 
inde  iftud  quoque  argumentum  vocabuli  TtppoLvm  ,  pro  origine  gentis  noitras 
plane  nihil  facit. 

Finieramde  his;  jamquead  alia  proficifcebar,  quum,  ecce,  vir  quidam 
dodus  occurrebat ,  qui  non  Germanos  modo  omneis ,  fed  &;  Gallos  atque 
Britannos  ab  una  Cimbrorum  natione  primam  traxifle  originem,  idquepro- 
prium  omnium  harum  gentium  ac  vetuftiilimum  fuifle  nomen,pluribus  argu- 
mentis  demonftrare  conatur.  Ha?c  igitur  opinio  parum  fana  ue  imperitorum 
menteis  in  parteis  tranat;ejusquoq;  argumenta  paullo  diligentiore  manu  ex- 

20  cutienda  videntur.  Jofephus,  antiq.  Jud.  lib.  1.  cap.  vji,  Txspfy)  ya^  inquit,  ovZ 

v(p"EXklwc*)v  TaXdro^  KctAaj^ag^TofjLciQSig'^  MyoptvxgiTojLiaQogtKjioT-idcit:: ££ups 

nunc  Gr&ci  Galatas  <vocant,  Gomarenfes  adpellatt,  Gomems  condidit.  Hoc  quam- 

quamad  Afiaticos,  utfequenti  capite  patebit,  Galatas  pertineat  5  tamen  110- 
ftri  farculi  homines  ad  Europa:os  Gallos  pertinaciter  trahunt ,  firmareque  id 
compluribus  argumentis  rationibusque  laborant.  Primum  quia  in  Germa- 
norumgente  ( quam  ejusdem  fuifle  generis  cum  Gallis  ejufdemque  originis 
ex  hoc  ipfo  conjiciunt) validiflima  olim  atque  nobiliiTima  fuit  natio  C 1  m  b  r  r, 
horum  nomen  a  Comaro,  five  Gomero,  initio  fuilTe  exiftimant  Gomari,  feu  Go- 
mer&i  dein  Kimmerii,  Sc  Kimmeri,  tandem  Kimbri:  idque  antiquum  ac  com- 

30  mune  omnium  fimul  Germanorum  Gallorumque  Sc  Britannorum  vocabu- 
lum.  Hoc  iterum  duplici  argumentatione  fulciunt.  primum,  quia,  ubi  non- 
nulli  Graxorum  Romanorumque  fcriptores  nominarunt  Gallos ,  alii  earum- 
dem  gentium  au&ores  eosdem  populos  adpellarunt  Cimbros.  tum  ,  quia  ho- 
dicque  Britannia;  populi ,  quos  Wallos  vulgo  Angli  vocant ,  propria  lingva 
dicuntur  Cumero  ,  &C  Kumeri :  quod  antiquum  illud ,  ac  peculiare  omnium 
Brjtannorum  nomen  elle  judicant  \  quod  Grxci  dixere  Kjppie/oi ,  &c  KipGpoi' 
Latini  Cimmerii,  &  Cimbri.  Primum  argumentum  quod  attinet  3  nempe.pri- 
icos  fcriptores  eamdem  gentem  modo  Gallos,  modo  Cimbros  nominalie, 
vehementer  ego  vereor  uti  fatis  probari  queat.    Falfum  id  efle,  uti  convin- 

40  catur ,  exempla ,  qux  pro  teftimoniis  producuntur,  introfpicienda  erunt.  Pri- 
mum  cft ,  ubi  Cicero  ,  in  oratione  de  provinciis  confularibus ,  C.  CMarium  in~ 
fluenteis  in  Italiam  Gallorum  copias  reprejfjfe  ait  5  hiftorici  omnes,  Cimbros  fuifle, 
conteftantur.  Hoc  jamparum  firmum,plancque  irritum  ego  cenfeo.  nam 
quis  veteris  hiftorix  tam  ignarus,  qui  nefciat,  inhac  Cimbrorum  expeditio- 
ne  ex  Gallia  in  Italiam,  prarter  Teutonos,  itidem  Germanos,Cimbris  in  patria 
quondam  conterminos,  Gallorum  quoque  Helvetiorum  nationes  enumera- 
ri ,  Tigurinos,  Tugenos,  Ambronas  ?  qua  de  re  fufior  infra  clariorque  fuo  loco 
erit  iermo.  Gallos  igitur  in  dicti  oratione  intellexit  Cicero ,  ubi  Gallos  no- 
minavit .  non  Cimbros  Germanos .    Gallos  autem  folos  ex  eo  bello.nomi- 

30  navit  j  quia  t{e  unis  Gallis ,  five  de  una  Gallia  provincia  in  ea  oratione  ei  age- 
b^tur >  quam  C.  Jul.  Cxfari  non  adimendam  fvadet.  idque  patet  ex  fequen- 
ttbus  ejus  verbis  :  Nemo  fapienter,  inquit,  de  republid  noftra  cogitavit,  jam  inde 
a  principi0  hujus  imperii ,  quin  Galliam  maxime  umendam  huic  imperio  putaret.  Sedpro- 
pter  vim ,  ac  multitudinem  qentium  illarum ,  numquam  ett  antea  cum  omnibut  dimtca- 
tum.  reftitimus  femper  lacehi.  nunc  denique  est  perfeaum  ,  ut  imperii  noftrt ,  terra- 
*       M  D    2  rumquc 


PHILIPPI  CLUVERII 

'/umque  ilkrum  idem  effet  extremum.  Et  panllo  poft :  Nihil  efi  enim  ultra  HUm  ahitth 
dinem  montium ,  ufque  ad oceanum ,  quodfit  ItalU  pertimefcendum.  Quod  certc  non, 
nifi  de  una  Gallia,  intclligi  potcft.  quidpe  in  Germaniam  vix  pedem  pofuerat 
Cadfor,  Cattorum,  quos  Svcvos  ipfe  adpcllat,adparatu  perterritus  cis  Rhenum 
in  Galliam  refugiens.  Rhxtia  vero  ac  Noricum,  ab  altera  parte  trans  Alpcis 
proximx  regiones,  fub  Augufti  demum  principatu  fuere  tentatx.  Hoc  igitur 
cx  Ciceronis  auctoritate  adductum  teftimonium  jam  prorfus  nullum  fucrit. 
Altcrum  eft  ex  Appiani  fide.  nam  ubi  rcliqui  fcriptores  omnes  uni  voce  ac 
mente  Gallosfuihe  confentiunt,  qui  Brenno  duce  Dclphos  Grarcia:  diripuc- 
runt ;  Appianus  ,in  Illyricis,  Cimbros  vocatos  fuifle  teftatur,  his  verbis  ;  Cclu,  io 
jive  GafLi,quos  Cimbros  vocant.  Primum,  vox heic  Galli  non  eft  Appiani,fed  intcr- 
pretis  cujufdam ,  qui  eo  gloffematio  vocem  auctoris  Ce/ta  explicare  voluit ;  (a- 
tis  infcliciter  atque  ineptc  j  cjuum  Celta  non  minus  Gcrmanum,quam  Gallum, 
ut  fupra  oftenfum,  Grxcis  fcriptoribus  fignificet.  Cimbn  autem  Gcrmani 
undc  in  Brenni  Galli  fuennt  exercitu  adDelphos,  fuo  loco  docebitur.  Hoc 
igitur  quoquc  argumcntum  crit  inane.  Tertium  clt ,  quia  Lucanus  percuflb- 
rem,  ad  Marii  caxicm  immi(Tum,Ctmbrum  vocat ,  qucm  Livius  &  alii ,  Gallum 
feiScj  adfirmant.  Hoc  ita  Plutarchus  in  Mario  dlfiolvit :  '\7T7nvg  <5g  raAaV^  to 
yiv@*  ,  y  KtfA.£f>&'  (  oip<poTt()u$  ycl^  i^^etTctf )  Aa£a)i/  ,  iTrfarjAS-iv  cwrd.  ld  eft : 

Eques  Gallm  natione,  aut  Cimber  (  utrumque  enim  traditur )  accepto  g/adio  ad  eum  in- 10 
grcffus  esr.  Quartum  eft  j  quia  Pluta rchus,  in  codem  Mario ,  Cimbros  Cjallofcy- 
thas  adpellat.    Hoc  manifefto  falfiim.  nam  Plutarchus  non  Galiofcythas  y  icd 
Celtofcythas  vocat  exercitum  ex  Cimbris  ac  Scythis  conflatum.   ld  vc  ro  qu6 
pertineat ,  jam  antea  didum  eft.  Quiiitum  argumentum  eft>  quia  gramma- 
ticum,  quem  in  catalectis  Virgilius  perftringcns  Thucydidem  Britannum  vo- 
cat^QujiictilianusJib.vnijCap.iii,  Cimbrum  fuiffc dicit.  In  vulgatis  equidem 
exemplaribus  legitur  Britannus.  atin  aliis  eft  tyrannus.  Non  Bntannum,  fed 
Germanum  ruifle  hunc  Cimbrum ,  teftatur,  in  Philippicarum  xi,  Ciceroj 
quem  Quinctilianus  prxdi&o  loco  citat.  Atque  hacc  ferc  funt  argumenta,  five 
teftimonia  ex  veterum  auftorum  fcriptis  producta.  qux  quum  fatis  convulfa  30 
fintj  reliquumnunc  illud,  dehodiema  Britannorum  adpellatione,  infpicere 
ne  pigeat.  Haud  leve  idquidem  videripoterat.  at  quis  preftiterit,vocabuIum 
Kumero,  five  Kumeri  efle  antiquum,  6cunacum  ipsa  Britannorum  gente  con- 
ditum  >  non  vero  novum ,  &:  pofterioribus  demum  faxulis  inventum  $  poft- 
quam  Walli  ifti ,  five  Kumeri  ab  Anglis  8c  Saxonibus  in  eas ,  quas  nunc  te- 
nentj  compulfi  fuerunt  fedeis,  Romanis  omni  Britannia  jam  egreflis.  Etenim, 
quum  ccc  circiter  pcr  annos  Romani  infulam  fub  pra:fidiis  atque imperio  te- 
nuerint  i  mira  admodum  res  fuerit ,  eos  numquam  hoc  nominis  in  ea  gente 
exaudiville ;  aut ,  fi  exaudiverint ,  nufquam  in  literarum  monumentis  reli- 
quiiTe :  quum  interimhaudfcmel  de  Cimbris  Germanis,  eorumque  in  penm-  40 
fiila  fede,mentio  exltet .  Unum  illud  apud  omneis  commune  eft  nomen  Bri- 
tannorttm,  hve  Bntonum .  quod  pulfa  etiam  eorum  a  Saxonibus  Anglisque  pars 
in  Galliam  una  fecum  detulit  jperpetuoque  ad  hanc  ufque  diem  retinuit.  un- 
de  fatis  firmum  eft  argumentum ,  unum  hoc  commune  fuifie  toti  infula?  vo- 
cabulum^  non  vero  illud  Cumeri.  quam  ego  adpellationem  ex  nova  reirum  mu- 
tationc ,  exterarumque  nationum  ex  Germania  adventu ,  natam  exiftimo. 
fic  quidpe  Sicambrorum  Germanorum  nomen ,  poftquam  in  Galliam  tranflata 
crens  fuit,  mutatum  eft  in  Gugernorum  vocabulum  :  &  eadem  ratione  Catto- 
rum  pars  Sumci  dicti  5  Atuatici,  Bethafii^  Eburones,  Cscrefi,  Parmani,  Condru- 
fi,Segni,qui  diu  uno  nomine  Germani  appe!labantur,poftca  Tungri.  ficfran-  S° 
corum  nomen  ex  Chamavorum,  Angrivariorum,Tenderorum,Viipiorum, 
Bructerorum,  &c  aliarum  nationum  adpellationibus  exortunii 
ut  infra^  lib.  11  &  111 ,  in harum  gentium  ex- 
plicatione  patebit. 

►  Caput 


GERMANIiE    ANTIQ^  LIB.l 


10 


C  A  P  U  T  IV. 

Vnum  Afcbena^m ,  Noachi  pronepotem,  cumfiliis  fuisatquenepotihus^ 
omnem  poH  terrarum  inundationem  obfediffe  Celticam,  id  eBy 
lllyricum ,  Germaniam ,  Galliam  3  Htfyaniam  9  &  Ttritannicas  infu- 
las-y  ex  &iofis>  fcriptorum  antiquifsmi,  deducitur 
monumentis.  unde  Celtarvm  omnium 
pater,  pnmusque  conditor 
tAfchenazes. 


FAlsas  Germanicas  gentis  originationesha&enus  refutare pronum  fuit, 
veram  nunc  oftendere ,  maxime  arduum  intelligo.  Verum  tamen ,  ne 
quid  prsetermiffiim  videatur,  quod  ad  inftitutum  opus  pertineat  j  dabo 
operam ,  {ummoque  enitar  ftudio  ac  diligentia,  ut  hic  etiam  locus,  quan- 
tum  in  tanta  rerum  remotifiimarum  obfcuritate  lieri  poteft,  quammaxime 
pateat. 

Au&or  igitur  nofter,  fub  initium  libri  de  Germanis ,  enarratis  terra;  Ger- 
2.0  maniae  limitibus  j  Ipfos ,  inquit,  Germanos  indigenas  crediderim ,  minimeque  alia* 
rumgentium  adventibus &  hofiitiis  mixtos :  quia  nec  terra  olim,fed clafftbus adveheban- 
tur,  qui  mutare  fedes  qu&rebant :  drimmenfus  ultra,  utqtie  fic  dixerim,  averfus  oceanus 
raris  ab  orbe  nojiro  navibus  aditur.  £lufi  porro,  pr&ter periculum  horridi  &  ignoti  maris* 
K^4fia  ,  aut  Afiica,  aut  Italia  relitta,  Germaniam  teteret  ,  informem  terris ,  afperam  ccelo> 
triftem  cultu ,  afiectuque ,  nifi fi patria  fit.  Quidam  heic,  pro  voce  averfus,  malunt 
legere  adverfus.  male  fane,  ac  parum  fcite.  nam  Plinius  quoque  lib.  iv,  cap. 
xn,  inter  Dambium  &  Hercynium  faltum ,  campos  &  plana  lazyges  Sarmatas ,  mon. 
tes  verb  ejr  faltus  Dacos  ,  averfa  Baftarnas  tenere ait.  &  lib.  vi,  cap.  xiii,  Hyrca- 
num  mare  erumpere  tradit  Scythico  oceano ,  in  averfa  ^Afia  s  id  eft,  in  remota  &:  ex- 
30  trema  versus  feptemtriones.  fed  clarius  eodem  libro,  cap.  xvi ,  de  Ba&ris  lo- 
quens :  Gens  h&c  obtinet  averfa  montis  Paropamifi,  ex  adverfo  fontis  Indi.  qua  fignifir 
catione  haud  raro  vox  ifta  apud  au&ores  occurrit :  quidquid  alii  contra  com- 
mententur.  Ceterum  auclor  nofter  facrorum  fcriptorum,  quce  xcff  tfrxZu)  Bu 
Qxicl  vocamus^  ignarus,  aut  faltem  incredulus,gentilem  de  humani  generis  ori- 
gine  habuit  fidem,qua  fuam  cuique  folo  innatam  gentem,  antiquitate  confpi- 
cuam,omnes  opinabantur.  qua  ratione  etiamprimum  gentis  Germanicas  con- 
ditorem  terra  editum  credidhTe  videtur ,  una  cum  ipiis  prifcis  Germanisj  de 
quibus  mox  ita  narrat :  Celebrant  carminibus  antiquis  ( quod unum  apud illos  memority 
&  annalium  genus  eft )  Tuiftonem  deum,  terra  editum ,  &filium  Mannum,originem  gen- 
40  tis,condttorefque.  Nos,qui  facros  libros  pro  unica  veritate  agnofcimus/andam- 
que  Chriftianorum  profitemur  religionem  \  primum  unumque  folum  homi- 
nem  in  Afia  a  Deo  conditum,  atque  ab  hoc  cundos  ceteros  ortos  mortaleisj 
quumque  diluvio  univerfi,  excepta  una  exiguaNoachi  familia,  delerentur, 
poft  diluvium  ab  Noacho  ejusque  filiis  ac  nepotibus  ex  eadem  Afia  in  om- 
neis  terrarum  parteis  iterum  diffufos  fuifle ,  haud  ignoramus.  proinde  no- 
ftrae  quoque  gentis  primos  conditores  ex  eadem  profe&os  terra  haud  dubita- 
rnus.  Primis^etiam  poft  diluvium  fxculis  profedos,  conjicere  vel  inde  licet, 
quod  afperos  mores,  acduram  vivendi  horridamque  rationem,  antequam 
Afia  in  mollitiem  luxuriamque, qua  poftea  infamis  fuit,corrumperetur  ,una 
50  fecum  in  Europam  avexerint.    Ac  licet  Afia^  auftrina  jam  inde  a  princijpio 
rerum  lartiora  fuerint ,  quam  Europa:  plaga  feptemtrionalis  :  tamen  mitio 
tam  exculta  non  fuerunt ,  quam  poftea  nec  Germania  fuarum  frugum  mmus 
^rax ,  fi  a:que  culta  fuiifet .  Quapropter  mirari  audorem  noftrum  minus  tas 
erat,  aliquos  mortaleis ,  Afia  rehda,  Germaniam  petere  voluifle,  wformem 
ttrris,  afieram  calo,  triflem  cultu  afbefiuque^.  MemimHe  oportebat,  Helvetios 


4*  PHILIPPI  CLUVERII 

quoque  poftmodum  ac  Bojos ,  Celticas  ex  Gallia  Comata  genteis  ,  Rheno 
trajedo,  eamdem  petiviife  Germaniam :  non,  quia  melior  hetiorque  terra 
Germania ,  quam  Gallia  j  fed  quia  in  hachominum  multitudo  adeo  exunda- 
bat,  uti  nativum  folum,  fedeique  antiquar  alere  omneis  amplius  nequirent. 
Eadem  ratio  antea  gentium  eife  poterat  Afix :  cujus  multitudo  quum  poft  di- 
luvium  excrefceret ,  complures  inde  colonia:  in  remotiilimas  terras  emitte- 
re  oportebat.  Pompejus  Trogus,  iive  epitomator  ejus  Juftinus,  fub  initium 
lib.  n,  Scytharum,  inquit  ,gens  antiquiffima  femper  habita.  quamquam  inter  Scythas 
dr  K^iBgyftios  diu  contentio  de  generls  vetuftate  fuerit.  Hax  Trogus  ex  antiqui£ 
iimis  ^bgyptiorum  pariter  ac  Graxorum  monumentis.  Quod  ii  Scytharum  10 
gens  antiquiilima  (  cujus  primi  conditores  non  niiiab  eo  iolo  profe&i,  quod 
primos  poft  diluvium  homines  fuftinuit)  afperrima  feptemtrionis  in  Afia,  ni- 
mioque  frigore  rigidiflima  pctierunt,  acperpetuo,haud  pcenitentes,retinue- 
runt  j  quid  mirum ,  Gerrnanorum  quoque  conditores  primos,  Afia  relicti,  ahas 
feptemtrionis  occidentiique  regiones  petiiffe,  Scytharum  folo  forfitan  etiam 
jnitiora?  Veriim  difputatione  hac  Tacito,  gentili  homini,remifsa,  nos  credi- 
mus,poft  confufionem  lingva:,  qua;  una  erat  ab  initio  in  terris,Deum,rcrum  ' 
omnium  potentem,  per  univerfum  terrarum  orbem  in  varias  mundi  regiones 
difperfifle  genusmortalium.  unde  8c  noftram  Germanorum  gentem  origincm 
traxiife,  certum  eft .  2Q 

Circa  annum  igitur  ab  aquarum  eluvione  cxxi v,  a  nato  Noacho 
jdccxxv,  amundo  condito  cididcclxxx}  quum  Noachi  filii  ac  nepotes 
in  tantam  hominum  excrefcere  cocpiflent  multitudinem  ,  uti  ea,  quam  tunc 
trans  Tigrim  incoluerunt,  pars  Afix  omncis  capere  nequiret:  monuit  Domi- 
nus  Noachum,  uti,  univerii  orbis  divifione  in  filios  nepotcisque  fa&a,  colonias 
quoquoversum  emitteret  >quo  univeria  iterum  coleretur  terra.  Univerib  igi- 
tur  orbe  (  puta  noftro  cujus  partes  Jfia,  Europa ,  atque  Afiica)  pro  numero  filio- 
rum  Noachi,  in  treis  partes  divifo,  Schemo  omnem  Orientem  cum  dimidio 
feptemtnonis,  in  Orientem  converfo ,  Chamo  Meridiem,  Japheto  Occiden- 
tem  cum  alterafeptemtrionisparte,veniiIe,haudinfcke  ex  iacris  fimul  profa-  30 
mfque  collegerunt  libris  viri  dodi.  In  ea  tamen  Afix  parte,qua.  inter  Pontum 
tuxinum  &  internum  mare  ,  ceu  finus  terrarum  ,  ad  ^garum  pelaous  pro- 
currit,  mifceri  inter  fe  quoidam  Noachi  nepoteis  pronepoteisque?  minus 
placet.  nam  uniuicujufque  hliorum  Noachi  filios  nepoteisque  ieorfim  ,  in 
lua  quemque  orbis  terrarum  parte ,  difcretos  diverfofque  ab  invicem  co- 
luiife  ,  maxime  credibile  eft.  Proinde  diclam  quoque  Afix  partem  unis  Ja- 
pheti  filiis  nepotibusque ,  una  cum  reliquo  Occidente  dimidiaque  ieptcm- 
trionis  parte ,  cefliife  judico.  Atque  harc  quidem  univerii  orbis  in  treis  partes 
ex  numero  filiorum  Noachi  partitio  perpetuo  poftea  obtinuit :  ita  uti  Sche- 
mi  portio  Asia  ,  Japheti  Europa,  Chami  Liby  a  ,  five  Afric  a  ,  voca-  40 
bulis  nefcio  unde  quariitis  femper  vocitatx  fuerint.  quamquam  antiqui  illi 
primique  termini ,  five  ex  imperiorum  ratione,  five  ex  libitu  ^eo^rapho- 
rum  ,  poftmodum  commutati  fuerintj  ita,  uti  nonnullae  Europac  Africx- 
que  regiones  Afia:  nomini  finibufque  acceflerint.  qua  de  re  copioiius  ali- 
quando ,  alio  m  opere  (  fummus  ille  adnuat  precor  Deus  )  diiputari  pote- 
rit.  Straboni ,  gentili  homini ,  non  adfentiendum,  quilib.xii  tradit,  Ko- 
meri  a:vo  nondum  diviium  fuiife  terrae  orbem  in  treis  prardidaspartes!  cu- 
jus  rei  ilie  nullum  aliud  habuit  argumentum  ,  nifi  quod  Homerus  nenue  A- 
fiam,  neque  Europam ,  neque  Afncam  in  carminibus  fuis  norninavit  Ex 
quo  forte  te&h  ille  argumentari  poterat ,  nomina  hax  nondum  Homeri  artate  50 
exftitiiie.  at  diviiionem  totius  orbis  jam  tum  atribus  Noachi  filiis  fadamj 
nomina  nepotum  pronepotumque  ,  qua:  pofterioribus  etiam  farculis  Vuis 
quodque  terns,  duraverunt,  apertiilimo  indicio  evincunt.  Ceternm,  non  ipfos 
filios  Noachi,Schemum,  Chamum,ac  Japhetum,infuas  quemq;  orbis  parteis 
profectos,  fedaorum  rilios  nepoteisque  tantum,haud  obfcure  exfacratiffimis 

Moiis 


GERMANI^E    ANTIQ,  LIB.  I.  43 

Mofis  colligitur  monumentis,  qux  mox  infpiciemus.  proinde  illos  in  pri/ti- 
na  cum  patre  fede  manflfle,  credibile  eft.  Eorum  autem  filii  atque  nepo- 
tes ,  live Dei  prxcepto  repugnantes ,  five,  uti  arternum libi  apud  polteros  me-1 
moria;  gloriarque  monumentum  pararent ,  antequam  in  fuas  quilque  terras 
difliparentur  $  congregati  ex  ea  ,  quam  trans  Tigrim  tunc  incolebant ,  terfa, 
in  regionem  Schinar,  confilio  inito,  urbem  magnam,  turrimque  praraltam 
ardificare  adgrefli  fiint.  Qua  re  Deus,  cui  uni  foli  omnis  debebatur  nonos  at- 
que  gloria ,  omnjumque  rerum  ob/equium ,  graviflime  offenfus ,  fermonem 
eorum,  qui  tuncunus  crat  in  terris  ,  confuditj  ita,uti  alter  alterum  jam  am- 

lo  plius  nonintelligeret:  uti  hac  demum  eos  ratione  turrim  inchoatamperficere 
impediret,  unde  urbs  ipia  B  ab el,  '\dtu\  Confufto ,  poftea  di£a  fuit;  tefte  an- 
tiquiflimo  omnium  fcriptorc,  divo  Mofe  >  cujus  difcrtiflima  verba ,  in  lib.  ge- 
nefeos,cap.xi,  funt  iita :  Fuerat  enim  univerfa  terra  fermone  uno,&  verbis  eifdem.  Eve- 
nit  Autem^  quum  ab  oriente profecJi  ejfient,  ut  tnvenientes  convallem  in  terra  Schinaris  con~ 
stderent  illtcdicercntque  alter  alteri  5  Agedumformemm  latereSy  &  excoquamus  biiumen. 
Sic  fuerunt  iis  lateres  pro  lapidibm  $  &  bitumen  illitts  fuit  eis  pro  intrtto.  nam  dixcrunt^ 
Agcdum  y  exftruemus  nobis  urbem,  &  turrim ,  cujus  fajiigium  adfurgat  in  caium  \  ut  nobtf 
faciamus  nomen,  ne  dijpergamur  in fuperficiem  totim  tcrrt.  Defcendit  verb  Iehovay  ad  vi- 
dendum  urbem  ilkm,&  turrim  qnam  exftruebant filti  hominum.  dixitque  Iehova\  En  po- 

20  pulitm  unnm,  quibtts  omnibtts  fermo  unicw:atque  hoc  eH,quodisii  caperunt  facere.  jam 
antem  non  pr^ctderetur  iftis  qnidquam  eorum ,  qu&  cogitaverunt  facere  ?  Agedum,  defcen- 
damus,  &  confundamus  iht  fermonem  eorum ,  uti  non  intelltgant  alter  fcrmonem  alterius. 
Sic  dtjperjit  eos  Iehova  inde  in  fuperficiem  totius  terr<e.  Et  deftverunt  exftruere  ttrbem  tU 
lam.  propterea  vocavit  quifque  nomen  tllius  Babel;  qubd  ibi  confudijfet  Iehova  fermonem 
totius  terr*.  Et  inde  Iehova  difperftt  eos  in  fuperficiem  tothis  terrjt.  Non  totidem  cx 
confuiione  iftS  natas  fuiile  lingvas,quot  hominum  ad  urbis  xdificationem  fuc- 
re  capita,ledquot  principesNoachi  nepotum,five  quot  familiarum,ut  vocat 
Mofes,capka  urbis  ftru&ioni  prxfuerunt,quorum  nominaipfe  recenfet  jhaud 
obfcure  colligitur  ex  ejufdem  libri  cap.x,ver.v,xx>xxxi,&:  xxxn :  quorum  pri* 

30  mum  mox  recitabo.  Difperfi  igitur  fuere  per  univerfum  terra  orbem  ,in  iuas 
quifque  regiones,fecundum  familiarum  capita,atq,  lingvas.  unde  genera  gen- 
tium  lingvarumque  fadafunt  omni  numero  lxxx:  totenim  hoc  capite  enu- 
merantur  ftliTnepotesque  tiliorum  Noachi ,  a  quibus  genteis  atque  lingvas  pri* 
mam  originem  duxifle,teftatur  vir  Dei  fan&us.  Cujus  tidem  quum  ii,  qui  ante 
nos  ad  veterem  geographiam  hiftoriamque  commentati  fiint,  parum  religiose 
obfervarent ,  fequutum  elt  id,  quod neceifario  fequi  inde  oportebat:  nempe, 
uti  fepe  una  gens  in  complureis  partes  five  nationes  diftraheretur  \  6c  e  diver- 
fo,plures  in  unam  contraherentur.  unde  poftmodum  innumeri  alii  confequu- 
ti  iunt  errores  fccdiflimi.  Nec  tamen  ego  nefcius  fum,Clementem  Alexandri- 

40  num,  Arnobium,Epiphanium,Hieronymum,  Auguftinum,&  alios,lingvas,  ad 
urbis  Babylonica:  ftructionem  exortas,ftatuere  lxxii.  quem  illi  numerum  non 
ex nepotum  pronepotumq;  Noachi  tantum, fed  ex  ipforu fimul  Noachi  rilio- 
rumnumero  collegerunt.  Verumnonipfum  Schemu,&Japhetum,Chamum- 
que  in  gcntium  lingvarumq;  numerum  concefliile,/ed  horum  filios  nepoteisqj 
tantum ,  apertiflimis  difertiifimisque  teftatur  Mofes  verbis,prxdicto  cap.x,  ver. 
XXxn,  qua^  funt  hu  j  ufmodi:£fa famtlU filioru  Noachiyfecnndum  generationes  ipforum  in 
gentes  fuas.  atq,  ex  his  fefe  diviferut  gentes  in  terriiypoU  diluviu  illttd.  De  Japheto,ej  us- 
que  filiis  ac  nepotibus,qui  Europa  obfederunt,  cujus  pars  eft  Germania  noftra, 
^axime  heicnobis  agedum  eft.  de  his  ita  Mofes,in  capiteproxime  di&o,ver.i, 

50  fequentibus:  ift*  funt generationes filiorum  Noachi.Schemi,ChAmiy&  Iapheti  5  quibus 
flii  polt  diluvium  tlludnati  funt :  Filti  Iaphetiy  Gomer,  &  Magog,  &Madat,  Iavanque,  & 
Thnbdy&  CMefchecy  &  Thiras.  filii  autem  GomeriyAfchenaZy  &  Riphat,  &  Thogarma. 
flti  verb  Iavanis ,Elifchay& TharfchifchyChittimy  &  Dodanim.Ab  his  divtfi  funtregiones 
genttumycuifafecundum  lingvam  fua yfecunditm familias  in  getibus fitis.  Heic  vir ianctus, 
quot  virorCi  capita  enumerat,in  totidem  lingvas  atq,  regionesflhos  nepoteisq; 

D    4  Japheti 


44  PHILIPPI  CLUVERII 

Japheti  fuifTe  di\ ifos,  difertc  indicat.  Di/piciendum  igitur  nunc,  a  quonam  eo- 
rum  gens  noftra ,  lingvaque  Germanica  originem  duxerint .  Id  vero  quo  com- 
modius  certiufque  hat  j  omnes  pariter  ,  in  fuas  quifque  fedeis  erunt  diftri- 
buendi. 

Adi&is  igitur  Japheti  filiis  nepotibufque  gentes  promanarunt  hocmodo.  A 
lavane  J  o  n  e  s  Gnecos  di&os  volunt  $  6c  ab  hujus  filio  Elifcha ,  proximos  AL  o- 
L  E  s  >  a  Tharfchifch  Cilices  ortos,  quorum  caput  T  a  r  s  u  Sj  a  Chitttm 
Macedones,  atque  Epirotas  j  a  Dodanim  (qui  Kodantm  dicitur  in  lib. 
h&tTnx^om)  Rhodios.  Sed horum interpretatio minus certa eft,  nec fatis con- 
grua .  Nobis  de  iis  fufior  exa&iorque  alio  in  opere  poterit  inftitui  diflertatio ;  10 
modo  Deus  volens  propitius  cceptis  adnuat.  Reliquorum  hinc ,  versus /eptem- 
triones  atque  occidentem,  nomina  ac  fedes  certiore  jam  fitu  fignari  poifunt. 

Gomer  cum  fuis  eas  Afia:  terras  obfedit,  inter  Paropamifum  Jmaumque 
monteis,interqueOxi  confluentem  Sc  Carambucis  five  Obii  fluminis  magnum 
lacum  fita  eft .  ab  eo  gens  dicla  Comarij  quos  Ptolemarus  lib.  vi ,  cap.  xiii, 
ad  Jaxartem  amnem  collocat :  Mela  quoque,  lib.  i,  cap.  1 1 ,  eodem  traclu  fuper 


HctQSayiToLc  oxciXcwu.  20 

id  eft :  Veteres  Grtcorum  fcriptores  umverfas  genteis  feptemtrionaleis ,  Scythas  ejr  CeU 
tofcythas  adpellarunt .  qui  vero  ante  hos  adhuc  genteis  dtvtfrunt  ,/upra  Euxtnum ,  Jftrum 
dr<^driaticum  mare  colenteis,  Hyperboreos  dixerunt,  &  Sarmatas,  &  Arimafbos :  trans 
veromareCaJpium.Sacas^&MaJfagetas.  Hisverbis,  vt&ff  Kaar^  &W<-% ,  fi- 
mul  mare  ipfum  Ca/pium ,  in  latos  finus  lateque  recedentia  litora  diffufum ,  II- 
mulque  fauceis  ejus  anguftas,  quas  pluribus  fupra,  cap.  i>defcripfi,intellexit  Stra- 
bo.  Transhunc  igitur  limitem  dum  unas  duas  genteis  Sacas  atque  CMaJTag-etaf 
vetuftiflimi  illi  Gracorum  pofuere :  certo  indeindicio  colligere  licet,  Gomeri  eos 


ac 
tis 


geu.  At  joiepnus  jucmis,  antiquitat.  Judaic.lib.  i,cap. 
tas  primum  didos  fuifTe  tradit  To^g ,  id  eft ,  Gomarenfeis'  6uoTdTGalTis  in 
Europa, inter Pyrenxum  ac  Rhenum ,  noftri fieculi  homines intellmunt  Verum 
Jofephi  didumlocum  quicumque  diligentius  perpenderit,  penitiufque  perfpe- 
xerit;  nonEuropxos,  fed  Afiaticos  eum  intellexifle  r*\d&c ,  facile  deprehen- 
derit .  Undc  etiam  divus  Hieronymus,  qui  in  omnibus  fere,  qux  ad  gentium  dif- 
tributioncm  fpettant ,  Jofephum  fequitur,  in  prafatione  commentariorum  in 
epiftolam  D.  Pauli  ad  Galatas,  Europaeos  Gallos  ab  Afiaticis  originem  duxifie, 
docere  conatur .  Non  in  Afia  a  Gomero  conditam  hanc  gentem  •  fed  ex  Euro- 
pa ,  Romanis  demum  temporibus,  profeftam ;  haud  pauci  certis  indiciis  ac  do-  43 
cumentis  clamitant  cum  Romanorum,  tumGraxorum  fcriptores.  Propheta 
Ezechieles  cap.  xxxvi  1 1 ,  ver.  vi ,  Gomerum  facit  conterminum  Thogarmt,  quem 
in  feptemtrione  ponit ,  his  verbis  :  Gomerum  cum  ommbus  agminibus  fuls  • ' domum 
Thogarm*  ad  latera  aquilonis ,  cum  omnibus  agmintbm fuls . 

M  a  g  o  g  ,  Gomero  ab  occafu  vicinus,  Afixpartem  cum  fuis  occupavit  ab 
ortu  Comarorum  confinio,  &  fuprahos  Imao monte,  ab feptemtrionibus  ocea 
no,  ab  occafu  Obio  ac  Rh^  amnibus ,  a  meridie  Cafpio  mari  &  Oxo  flumine  in 
clufam.  gens  ipfa  audoribus  eft  Massaget^:  quos  Mela ,  cum  Ptolemcxo 
Comaris  fecit  finitimos ,  fupra  mare  Cafpium  &  Oxum  flumen  :  eodemque  fitu 
ponuntur  ab  Herodoto  ,  Strabone ,  &  nonnullis  aliis. 

M  a  d  a  1  confedit  inter  Taurum  montem ,  &  Oxum  flumen ,  Cafpium-  5° 
que  mare .  gens  Medi,  infra  Cafpium  mare  ab  omnibus  fimul  fcriptoribus 
locati .  r 

Mekhic,  vel,ut  Graxi  lcguntinterpretes ,  Mosoch,  tenuit  terras 
inter  mareCafpium,  &PontumEuX1num  5  ubi^f/te™,  ihm,  &  Ctkhk  ad 

Cauca- 


GERMANI^E  ANTIQ^LIB.  I.  45 
Caucafum  ufque  montemj  &  Armenu  pars  ad  Euphratem.  gens  ab  eo  di&a  M  0- 
s  c  h  i :  de  quibus  ita  Strabo ,  lib.  xi :  CH  J[  ovZ  M*%m  ifiptqfc  w '  rl  $/>  t&ttoil 
tw$  KoA^o; ,  to  (Snm »  J$  AfoSj/m .  id  eft :  Mofehka  regio  in  treis  fartes  dtvifi 
est .  partem  ejus  Colchi ,  partcjn  aliam  iberi ,  altam  vero  Armemi  tcnent .  Mela  1  ib.  1  > 
cap.  11,  Mofchos  eodem  traclu  conterminos  facit  Georgis  >  6c  lib.  111,  cap.  v,  ad 
Calpium  ufquemare,  Albanis:  nempe  reliquias  eorum  nominis.  Plinius,  lib. 
vi ,  cap.  ix,  Mofihenos  Armenix  habet  conterminos  ;  &  cap.  fequenti ,  Mofichos 
Armenochalybibus  ,  ad  iberum  amnem,  in  Cyrum  dejluentem .  Strabo  in  diclo  li- 
bro,  6c  Melalib.  1,  cap.  xx,  Plinius  lib*  v,  cap.  xxvn,  Mofchicos  referunt  montels  ad 
10  Phafin  ,  fupra  Armeniam :  item  Strabo ,  lib.  1 ,  inter  Iberos  &:  Armeniam  5  6l 
lib.  xii,  ad  Colchidem;  Ptolemarus  a  Cappadocia  ad  Albaniam  eos  extcndit. 
Tot  igitur,  ac  tantaquum  fint  Mofchorum  in  veterum  monumentis  veftigiaj 
miror  ego ,  cur  Jofepbus  Judacus,  his  negledis,  Mefchecum  Cappadocum  con- 
ditorem  fingere  maluit,  ex  fimiiitudine  vocabuli ,  quodin  opido  Cappadociac 
Mazaca  exftabat. 

T  h  u  B  a  l  eam  obfedit  Europas  regionem ,  qux  olim  (iMgjt  zxvOU ,  id  eft , 
minor  Scythia  dicebatur,  tefte  Strabone,  lib.vil.  nunc  eftTattaria  minor  ,  fi- 
ve  Precopenfe  Tattarorum  regnum  ,  ad  Boryfthenem  ufque  amnem  .  Gens 
Graecis  dida  Tauri:  quos  Strabo  ,  dido  loco  ,  minorem  Scythiam  te- 

20  nuifle  adfirmat .  Plinius ,  lib.  iv  ,  cap.  xit,  Taurorum  xxx  fuifle  tradit  popu- 
los  .  Tanrica  hinc  pemnfida ,  Graxis  pariter  Latinifque  monumentis  celebratif  ii- 
ma.  f ofepus  Judxus ,  pracdi&o  loco ,  Jberos  non  a  Mefcheco ,  lit  nos fupra  ,  fed 
a  Thubale  ortos  uti  fingeret ,  vocabulum  Thubal  corrupit  in  Thobcl  •  ab  iioc  fccit 
Thobclos\  6ctandem  ,  mira  pit&poftpuo-i  ,  iberos.  quod  itidem  noftri  hominesad 
Europxos  Iberos,  id  ell ,  adHifpanos,  fiitis  ignoranter  trahunt.  Afiaticos  in* 
telligere  Jofephum  Iberos ,  inter  Colchidem  Albaniamque  fitos  j  fatile  perfpe- 
xerit ,  quifquis  verbaejus  curatius  confideraverit .  Sicui  tamen  pronior,perti~ 
naciorque  in  vulgatam  opinionem  fides  j  is  legat  caput  xxxvm  prophetiae  Eze- 
chiehs:  ubi  vir  fancTus  genteis  enarrans ,  qii£  Dei  millii  terram  ifrachticam  va- 

30  ftatura:  erant ,  hasc  inter  alia  profatur  ,  verf  1 ,  &.  lequentibus  :  Detnde  fuit 
verbum  IehovA  ad  me  dicendo :  Fili  hominis ,difione  fiaciem  tuam  versits  Gogum,  terram 
OHagogi,  principem  primarium  Mefiheci ,  &  Thubalis  >  ejrpropheta  contra  eum  ,  dt- 
cens  5  Sic  att  dominus  Iehovi :  Ecce  me  contra  te  0  Gog ,  princeps  primarie  Meficheci , 
&  Thnbalis  .  nam  reducam  te  ,  imponens  hamos  maxillis  tuis  5  &  reducam  te  &  om- 
neis  copias  tuas  ,  equos  &  equites ,  indutos  perfiecitjfitme  omneis  ,  congregationem  muU 
torum  clypeatorum ,  &  fiutatorum  ,  trattantiup  gladios  omnium  :  Perfits ,  ^AE- 
thiopas  ,  &  Puuos  cum  illis  5  omneis  fcutatos  &  galeatos  :  Gomerttm  cum  omnibUi 
agminibus  fuis  5  domum  Thogarm*.  ,  'ad  latera  aqutlonis ,  cum  omnibus  agminibus 
fiuis ,  populos  multos  tecum.  Et  infra  ,  cap.xxxix  ,  verf  1,  &C  11  :  Prtterea  tu 

4°  fih  hominis  ,  prophcta  contra  Gognm  ,  dicens  ;  Stc  ait  dominus  lehovi :  Ecce  me  con- 
tra  te  Gog ,  princeps  primarie  Mcficheci ,  &  Thubalts  i  ttt  rcducam  te  ,  feminario  unco 
trahens  te ,  &  deducens  te  a  lateribus  aquilonis  ,  &  adducam  te  in  monteis  ifiaelts. 
nbi  percutiens  arcum  tuum  c  manu  finiftra  ,  &  fiigittas  tuas  e  manu  dextra  tna  de^ 
jiriam.  Item  fupra  ,  cap.  xxvii  ,  verf  xiii  >  6c  xiv  ,  magnitudinem  Tyri 
recenfens :  Iavan ,  Thubal ,  ejrMefichcc  erant  mercatores  tui :  hominibus  ,  &  va- 
fis  tneis  negotiabantur  in  commercio  tuo.  qui  erant  e  domo  ThogarmA  ,  equts ,  equi- 
tibufique  ,  ac  mulis  negottabantur  in  nundinis  tuis  .  Ex  his  tot  locis  cognitis 
conlideratifque  quis  credat  per  Thubalis  nomen  intelligi  Hifpanos  ?  etenim 
quis  umquam  Hifpanos  terram  Ifraeliticam  occupafle  legit  ,  aut  fando  ac- 

io  cepit  ?  quis  vereatur  ,  umquam  occupaturos  i  perpetuoque  ,  ad  confu^ 
^ationem  ufque  mundi,  obfefluros  :  quod  fatis  aperte  vaticinatur  vir  Dei, 
fub  finem  capitis  xxxvm  .  quis  item  credat  Gogum.,  vel  Magogum.» 
Afix  feptemtrionalis  circa  Cafpium  mare  terram  ,  lmperium  umquarn  te^ 
nuufe  in  uitimos  Europx  populos  Hifpanos  ?  quis  credat  HiQ^n°s  in  T>T1 


4*  PHILIPPI  CLUVERII 

mercatibus  ncgotiatos  fuiffie?  quis  denique  credat,  Hifpaniam  ajudseainfe- 
ptemtriones  versus  effie  pofitam  ?  quum  recti  in  occidentem  fit  porrecta  .  Sed 
eas  heic  intelligere  prophetam  genteis,  quarunacumTurcis  ac  Saracenis  ter- 
ram  Ifraeliticam  poltea  occuparunt,id  eit,Mofchos,  atqueTaurosj  mox  infra 
clarius  explicabo.  Id  vero  heic  maxime  notandum  erat ,  quod  propheta  Thu- 
balem  cum  CMefcheco  femperconjungiti  ceu  populos  interfe  contcrminos.  quod 
in  Tauris  atque  Mofchis  verum  eile ,  fupra  patuit . 

Cetero  ultra  Thubalem,  id  eit,  ultra  1  auros  Thiras  cum  fuis  ad  utram- 
que  Iltn  npam  &  ponti  Euxini finiitrumlatus fubfedit.  a quo gens ipfa  Thra- 
ces,&c  regio nobiJiflima  Thraaa .  Utrique  Htri  ripae prxtextam  antiquitus fuif-  i o 
ie,  auctor  eit  Strabo ,  in  lib.  vn.  qui  Getas  quoque  ( quos  Dacos  adpellavcre  Ro- 
mani )  ac  Myfios,  Thracicas  adfeveratgenteis.  cui  aditipulatur  Mela,  lib.  u,  cap. 
1 1,  his  verbis :  Vna gens  Thraces  habitant,  aliis  aliifque  prtdtti  &  moribm  &  nominilms : 
qmdamfenfunt,  &  ad mortem  parattjfimi;  GcUuttque.  llnde  fic  Herodotus,  lib.  vj 
ew*w  <f\;i  lh@»ii*>4w  i<r< .  pt&  yi  hSw ,  vrdfav  d^urw ■  id  eit  j  Thracum  eens , 
pott  Indos  ,  omnium  maxima  eH.  ■ 

Reliquas,versus  occidentem feptemtrionefque, terras  trestenuere  Gome- 
rinlii,  Thogarma,  Riphat ,  ^fchena^. 

Thogarma,  fupra  Tauros  atque  Mofchos ,  vaftas  Maan*  Ruffiar,  five 
Moicoviar,  Litavixqueauitralisob/editiilvas.gensipfadida  T u  r  c  jp  •  quos  in-  20 
ter  Macotm  paludem  &  Cafpium  mare  collocant ,  Herodotus  Iib.  1  v ,  Plinius  lib 
VI,  cap.  vn ,  Mela  lib.  1 ,  cap.  xx .  At  quidam  ab  hac  iententia  lonec  diverfiffi- 
mi,  nonTurcasaThogarma,  fed  Germanos  noftros  ortos  adfirmant;  ratione 
atque  argumento  ex  leviffima  nominis  fimilitudine  tratlis .  Verum  his  ego  una 
oppoiuenm  predi&a  verba  fandi  prophetx  Ezcchielis  >  cujus  auctoritas  minus 
certe,  quam  levis  illorum  ac  lubrica  opinatio  ,  fallerenos  poteit .  Ejusigitur 
verbis  beneperpenfis,  quscro,  quis  umquam  Germanos  terram  Ifracliticam  in- 
vafiffie  Jegerit ,  aut  fando  acceperit  ?  quis  metuat ,  umquam  invafuros,  perpetuo- 
quecum  prxdidis  gentibus  obfeffijros  ad  confiimationem  ufquemundi  >  quis 
credatGermaniama  Juda^  versus  feptemtriones  effiepofitam?  quum  inocci-  \0 
dentemmagis  fitprojecra.  quis  item  credat,  Germanos  mancipla  ,  equos,ac 
mulos,  Tyrum  ad  mercatum  deduxiffie?  imomulos  quis  umquAm  in  Gerrna- 
nia  fomniavit?  quum  etiam  ii,  qui  ex  caiidioribus  huc  deferantur  terris,  aeris 
frigiditatem  haud  hak  feran t .  Germanos  item  equitatu ,  pr*  Sarmatis  ac  Scv 
this,  quis  umquam  laudavit?  quum  pedummagls  ufu,ac permcitate  vavifos  fmtiz 
omnes  fimul  tradant  aucrores ,  quotquot  bella  eorum,  cumRomanis  eefta' 
fcnpto  mandarunt.  ideoque  Tacitus,  fub  finem  libri  de  Germania ,  uno  hoc  ar- 
gumento  VenedosGermanis  adferit,  diverfofque  facit  a  Sarmatis ,  in  plauflro 
equoque  viventtbm.  At  a  Turcis  Saracenifque  faclum  ,  quod  olim  vir  fandus  va- 
ticinatus  eft,  omnes  (proh  dolor! )  jam  dudum  pueri  cantant .  Turcas  vero  40 
ex  feptemtrionibus  per  Caucafias  irrupiffieportas,vicinafquefecum  traxille  een- 
teis  (  Mofchos  innuit  propheta,  Tauros ,  Majfagetas ,  6c  Comaros )  plerique  uno 
oreconientiuntaudores,  qui  de  ongine  eorum  fcripferunt.  Hisautem  anti- 
quiores  Phnius  ac  Mela ,  &  omnium  antiquiffimus  Herodotus ,  ut  ante  diclum 
unanimi  conienfu  fupra  Caucafum ,  circaMaotin  paludem  &  Tanain  amnem 
ponunt  Sarmatarum  nationem  Turcas ,  Thuffiagetis  Sarmatis  vicinos  Apud 
Herodotum  equidem  legitur  vox  mendofa  'iv^ :  ex  qua  Pintianus  in  Mcia  Tur- 
carumverum  purumque  vocabulum  corrumpere  magis,  quam  corriaere  co- 
mtus  eft  mlurc* :  infelici ,  mehercules,  judicio  5  quum  credibiliu«.  fore^t  in  uno 
Herodoto  T  depravatum  a  librariis  in  J ,  qUam  in  duobus  audoribus,  Mehi  ac  fo 
Phnio,  lmT.  AtproMelarPhniiquee^empJaribus  poiterioris  quoque  feculi 
faaunt  fcnptoresj  qui ,  per  Caucafias  portas  (quasnonnulJi  male  ,  ut  notatPli 
niuseod.Iib.cap.xi  Cafpias dixere )  irrupiffie  Turcas  tradunt.  HuiciViturre" 
gioni,  fupra  Caucafum  montem,  recte  conveniunt,  qua.  Ezechieles  pradidis 
locis proloquutus  eft .  quidpe  6c  versus  feptemtriones  pofita  eft ,  &  Magog heic, 

fuper 


GERMANIjE  ANTIQ^LIB.  I  4y 

ftiper  Cafpium  mare  coluere  proximi:  ab  altera  verd  parte  Thubal  ;  &  iru 
fra  Caucafum  Mefchec.  Thogarma  quin  etiam,  id  eft,  Sarmata:,  five  Sar- 
matarum  natio  Turcac ,  6c  nunc  habent  optimos ,  &;  femper  antiquitus  ha- 
buere  prxftantiflimos  equos.  Contra  de  Germanorum  equis  fic  Ca/ar,  bel- 
li  Gallici  comment.  vi:  lumentls  Germani  importatls  non  utuntur .  fed ,  qu*  funt 
apud  eos  nata  parva  atque  deformia  ,  h&c  quotidiana  rxercitatione ,  fummi  ut  fint 
laboris  ,  efficwnt .  £t  Tacitus  in  libro  de  Germania  :  Equi  non  forma  non  velo- 
citate  conjficui  :  fed  nec  variare  gyros ,  in  morem  noftrum  ,  docentur .  Verum  ego 
nondubito,  quin  multi  futuri  fin  t ,  quibus ,  pradicta  prophetx  verbaadTur- 

Io  cas  trahi,  haudplacuerit,-  quum  jam  dudum  alii  ea  de  Babyloniis,  five  Afly- 
riis  interpretati  hnt.  Sed  hi,  uti  fatis  probis,  idoneifque  documentis  oftendant, 
omnia  ea  ,  qux  propheta  cap.  xxxviu  ,  verficulis  quinque  ultimis  vatici- 
natuseft,  in  Aflynorum  gente  eife  impleta  ,  vehementer  ego  vereor.  Qui? 
ignorat,  prophetas  illius  fcculi ,  ubi  de  proxima  Hebra:orum  pccna  ac  cala- 
mitate  ,  quamDeus  immittere  tum  minabatur  ,  diflerere  inceperintj  dere- 
liquis  etiam  deinceps  fieculis  omnibus  ,  ad  noviflimum  ufque  judicium  Sc  vi- 
tam  iilam  beatam  arternamque  ,  continuare  fermonem  >  Verum  hax  paullo 
proceflit  longius  oratio  ,  quo  liquido  pateret ,  a  Thogarma  nullos  umquam 
neque  diclos  neque  ortos  fuifle  Germanos ;  fed  Turcas ,  gentem  Sarmatarum. 

20  unde  pofteriores  etiam  Judaiorum  fcriptores  femper  eos  vocarunt  Thogar- 
mathim. 

Porro  R  i  p  ii  a  t  ulteriorem  occupavit  Ruflia:  Magna:  partem  ,  inter 
Obium  amnem&:  Finniam  flnumque  Album  ,  adufque  oceanum.  gens  ab  eo 
Riphaces,  Mela:  lib.  i ,  cap.  1 1 :  aquorum  nomine  montes  R  i  p  h  je  i, 
pluribus  mihi  fupra  defcripti.  Gens  ipfa  pofterioribus  ixculis  ,  quum  pars 
cjus  in  antiquam  Turcarum  fedem  fuccefliflet,  clarius  innotuitnomme  R  u  s- 
sl5  Grxcis  fcriptoribus  vocabulo  indeclinabili  01  P^f  (  ut  etiam  nunc  om- 
nibus  Slavici  generis  populis  Rus  )  6c  nonnumquam  fdosn  di&i.  Nec  ta- 
men  ego  nefcius  fum ,  Rufforum ,  flve  CMofcovitarum  gentem  omnem  fub  Sar- 

30  matarum  nomine  ab  antiquis  au&oribus  computari  j  Sarmatiamque  termi- 
nari ,  ab  feptemtrionibus  oceano  glaciali  ,  ab  occidente  Viftula  amne ;  ac 
lingvam  infuper  unam  hac  plaga  fuifle ,  quam  etiamnunc  tam  Ruflis  ,  quam 
PoTonis,  Bojoharmis,  aliifque  ejufdem  generis  nationibus  communem  efle  fci- 
mus  ,  diale&is  tantum  variis  diftinftam  ,  Slavicam  in  univerfum  adpellatam. 
Verumhafce  feptemtrionis  oras  ,  ut  a  Gra-cia  remotiflimas  ultimafque,  nimis 
communiter  a  Gra:cisau<ftoribus,  per  errorem,  ut  antea  Scythicas ,  ficpoftea 
Sarmaticas  fuifle  diftas,  quum  tamen  non  unius  ejufdemque  cum  Turcis  Sar- 
matis  fuerint  generis,  vehementer  ego  fufpicor :  6c  alibif  modo  vita  (uperflt) 
idoneis  id  ar^umentis  probare  me  pofle  fpero .    Hoc  fi  ita  fuerit  j  certe  R 1- 

40  p  h  &  1 ,  five*  R  1  p  h  a  c  e  s ,  propric  fuerunt  omnes  illar  nationes ,  quar  pofte- 
rioribus  fa-culis  uno  in  univerfum  nomine  Slavi  clarius  innotuerunt :  quo- 
rum  noviflimus  ad  occafum  terminus  antiquiflimis  temporibus  fuit  ViftuJa  am- 
«is>  quem  partem  eorum  Venedos  accoluifle  ,  fuo  loco  oftendam.  Ac  for- 
tca  Thovarma  di&a  primum  fuit  gens  Sarmatarum  Thogarmat .  quod  vocabu- 
lum  poftmodo  vel  ipfa  gens,  velGra:ci  homines  (  ut  pleraque  alia  externa^ 
corruperunt  in  SauromaU:  unde  Sarmau  vox  tandem  nata.  nam  qui  gentem 
hancGrarcis  adpellatam  arbitrantura  vocibus  otw^,  &  cppctQ,  >  quorumilla 
lacertum,  hxc  oculos  lignificat ;  quafigens  fuerit  oculis  lacertinis :  plane  nugan 
^identur. 

5°  Hinc  reliquum  omne  ,  quantum  fub  variis  nominibus  Illyrici  ,  Germa- 
ni*  >  Gallidt  ,  HifianU  ,  &  Britanmcarum  infdarum  ,  ad  Hyperboreum  ufque 
mare  >  qua  id  Lappiam  ac  Norvagiam  perfundit  ,  &  ad  oceanum  Atlan- 
ticum  protenditur,  quamquam  terrarum  fpatiis  vaftiflimum,  tamen  ,  quia 
omnium  remotifflmum ,  unus  folus  fortitus  cft  Aschenazes,  ommum 
parens  conditorque  Celtarum:  a  quorum  nomine  univeria:  prxdictac 


/ 


43  PHlLIPPl  CLUVERII 

t egiones  commune  fortitx  funt  vocabulum  C  e  l  t  i  c  m  .  quod  univerfis  pari- 
ter  ac  fingulis  a  vetuftiflimis  mortalium  fuifTe  tributum ,  fupra ,  cap.  n ,  multis 
documentis,  teftimoniifque  veterum  auctorum  graviflimis  comprobatum  eft. 
Si  quis  tamen  miretur,  unum  Afchenazem  tantum  terrarum  fpatium  folum 
obfedifle;  is  meminerit,  Chufum  quoque,  Chami  filium,in  Africx averfis  at- 
que  remotis ,  omnem  occupafle  ^thiopiam :  unde  etiamnum  yEthiopes  vulgo 
vocantur  Cujfit.  idemaSchemi  quoque  riliis  fadum,  in  cxtremis  Ailx  versus 
orientem  partibusj  multoque  maximc  in  Amenca .  nam&  hanc  Schemi  por- 
tioniacceflifle,  haud  malc  judicant  viri  docli.  LTnam  fuifle  eamdemque  diclis 
populis,  lllyriis,  Gcrmanis,  GalUs ,  Brttannis,  atque  Hifianis  lingvam,  proximis  hinc  10 
aliquot  capitibus  demonftrabo .  unde  graviflimu  validiffimumque  argumentu, 
unam  illos  omneis  fuifle  eamdemq;  gente,  ab  uno  patre  Afchenazc  conditam. 
Atlocus  eft  apud  Jeremiam  prophetam,  cap.  li,  ver.  xxvn,  qui  huic  opinioni 
noftrar,  de  Afchenazis  pofteris ,  repugnare  videtur .  ejus  verba  funt  ifta ;  Attolltte 
vexillum  in  terra  \  clangite  buccina  ingentibus  j  cornparate  contra  ifiamgenteis  \  promtd- 
qantes  convocate  contra  ijiam  regna  y^Ararati,  CA  Unm  ,  ejr  Afchenazis  :  pr^ficite  contrs 
\jiam  imperatorem  ,  addncite  cquos  ,  pares  mololonthis  hijptdts .  nempe  de  Babylone 
vaftanda  loquitur  propheta .  Heic  igitur ,  inquies ,  quid  Afchenazis  pofteri  no- 
minantur ,  fi  ipfi  Europa  pradi&as  parteis  incoluerunt?  Nimirum  de  Gallis  ha:c 
intelligenda,  qui  Afia:  proxima,  fbtim  poft  Alexandri  Magni  exceflum,  occu-  20 
parunt :  quique  poftea  compluribus  fcculis  Paphlagonia:  Cappadocixque  por- 
tiones,  haud  procul  Armenia,  tenuerunt .  Nam  qui  omnem  iftam  prophetx 
vaticinationem  ,  de  vaftanda  excidend  que  Babylone,  Cyri  imperio  finiuntj 
haudvideo,  quomodo  verliculi  xxxvn  verba  interpretari  velint,  quxfunthu- 
jufmodi :  Et  abibtt  Babylon  in  acervos,  in  habitaculum  draconum , ftuforem  tjr  ftbilum  > 
adeo ,  ut  nemo  inhabitet.  item  verf  lxii  :  O  Iehova ,  tu  eloquutm  es  contra  locum  hunc , 
tc  excifurum  eum  >  adeo ,  ut  non  ftt  in  eo  habitator ,  tam  ex  hominibus  ,  quam  exjumen- 
tis :fed defoldtifftmum  in  dtternumforc^.  itcm  fupra  in  verf  xxv ;  Dijponam  te  tn  mon+ 
tem  ruderum  ex  incendto.  Babylon  ,  licet  a  Cyro ,  &  ahis  poftea  Perfarum  Mace- 
donumque  regibus  aliquoties  capta  fuerit  3  tamen  a  nemine  eorum  vel  vaftata,  30 
velincenfa,vel  excifa  fuit:  quod  pofterioribus  demum  farculis  ei  accidit .  Plinius 
lib.  vi ,  cap.  xxx vi  :  Babylon  ,  Chaldaicarttm  gentium  caput  ,  diu  fummam  clarita- 
tem  obtinuit  in  toto  orbe.  cetero  in  folttudinem  redttt ,  exhaufia  vicinitate  SeleucU ,  ob  id 
condttd a Nicatore ,  intra  quadragefimum  lapidem  .  Jd  cc  demum  poft  Cyrum  an- 
nis  fadum .  De  fua  actateita  Diodorus  lib.  u  :  Ko*  yd^  do<£  $  Ba&M^©-  vw) 
W  71  /ne£@*  oiKetTocf  y  to      vtittfcv  cWoff  t&xxs  yt*>%y&Tou\ .  id  eft  :  Namejripfiu¥  Baby- 
lonis  exigua  qutdam  fortio  nunc  habitatur\  maximaque  intra  muros  pars  agrorum  cul- 
tuieH  expofita.  lllud  igitur  dc  extremo  hujus  urbis  excidio  non  ad  Cyri  tempo- 
ra,  fed  ad  multo  inferiora  fa^cula  referendum  eft.  De  prardidis  Gallisrecens 
in  Afiam  ex  Europa  tranfgeflis ,  ita  Juftinus  lib.  xxv :  Gallorum  ea  tempefiate  tan-  4« 
ufecundttatisjuventus  fuit,  ut  ^Afiam  omnem  velut  examine  aliquo  implerent.  Deni- 
que  neque  reges  Orientis  fine  mercenario  Gallorum  exercitu  ulla  bella  gefierunt }  neque 
fulfi  regno  ad  alios ,  quam  ad  Gallos  confugerunt .  T anttts  terror  Gallici  nominis  ,  ejr  ar- 
morum  invitfa  felicitas  erat ,  ttt  ahter  neque  majejhtem  Juam  tutam ,  neque  amifiam 
recuperare  fe  fcjfe  fine  Gallica  virtute  arbitrarentur .  Potuerunt  igitur  ad  Babylonis 
quoqueterrorem,  unacumaliis  Afisegentibus,fuifle  vocati  Galli. 

Atque  hac  demum  ratione  prima  gentis  noftra:  Germanic^e  origo 
ex  idoneis  jam ,  fatifque  certis  monumentis  ad  primum  ufque  mortalium  Ada- 
M  u  m  retro  referri  poterit .  K-Adami  quidpe  filius  Seth  \  hujus  Enos \  hujus  Kenans 
hu jus  Mahalaleah  hujus  lered\  hujus  Henoc  >  huius  Methufalah ;  hujus  Lamech 5  hujus  50 
tfoach  \  hujus  Iafhet^  hujus  Gomer  3  hujus  K^ffihenaz,  >  hic  omnium  C  eltarum 
pater ;  quorum  pars  maxima  Germani.  Hinc  rede  Judseorum  quoquefcri- 
ptoresgentem  Germanorum  antiqua  illa ,  ex  primiconditoris  nomine  defum- 
taadpellationenuncupant  Askenazim;  ceu pofteros Afchenazis . Jofephi, 
antiquitat.  Judaic.  lib.  i,  cap.  vn  >  verba  ha:c  funt :  h%ct»dfys  $j  K%cu>aZxc 

Snmt* 


GERMANIJ2  ANTI       L I  B.  I  |g 

toKttrsv '  01  vuZ  V^yim  \szw  TuvE^Lom  JcaA£fl<tf .  *d  e^ :  K^fchana^es condidit  ^sffiha-* 
na^as  :  qui  nunc  Rhegines  adpellantur  a  Gr&cis.  Quos  heic  intcllcxerit  Regines^ 
nemini  alias  Grxcorum  vel  Latinorum  fcriptorum  memoratos  ,  haud  faci- 
le  quis  dixerit.  Vitiatum  id  efie  fufpicarer  in  ejus  exemplaribus  vocabu- 
lum ,  ni  &.  Ifidorum ,  6c  divum  Hieronymum  ,  Sc  alios  id  ex  eo  tranfcriptum 
habere  viderem.  Germanos  eumvoluiue,  ut  &  reliqui  Juda^orum  fcriptores 
pofteri ,  haud  injuria  conjiciunt  viri  do&i  j  quando  alias  hujus  gentis  vaftitfi- 
tnx  nuliam  facit  mentioneirt.. 

Atque  ifttucc  quidem  vera  Celtarum  originatio  ex  ipfis  BtCAwij 
10  fitcris  fatis  gravibus  demonftrata  eft  argumentis.  ceterum  infra,  cap.  ix,  ex 
profanis  etiam ,  five  gentilibus  icriptoribus,  Platone ,  Ca?Iare,  Lucano,  Ta- 
cito,  oftendam,  eumdemGallos  duxillefibi  ortum  ,  eofdemque  gentis  con- 
ditores  ,  quos  Germani  fiix  gentis  :  fcilicet  fupremum  illum  ,  unumque ,  6c 
scternum  Deum,  rerum  omnium  opificem  ,  &  quem  is  condidit  A  d  a- 
m  u  m,  primum  cundorum  mortaJium parentem. 

C  a  p  u  t  v. 

20      fllyrios,  Germanos,  Gallos ,  Hiffanos ,  atque  1$r\tannos,  unam  eamdem* 
que  inter  fe  habutfle  lingpam ,  ^varhs  tantitm  dxaleUis  difiin- 
clami  ucterumprobatur  autlorum  teflimoniis,  unde  cer- 
ttfiimum  indicium ,  pmdicios  populos  omneis  unins 
ejufdemque  gentis  Celticae,  ab 
Afcbena^e  propagata  ,  fuiffe 
nationes . 

3i°  ub  uno  Celtarum  nomine  quinque  olim  comprehenlas  fuifle  va~ 
^^Jidiffimas  nationes,  Illyrios,  Germanos ,  Gallos ,  Hijpanos ,  atque  Bntannos^ 
^--/fiipra  ex  antiquifiimis  Graxorum  oftendi  monumentis :  item  unam  fuifte 
dictos  populos  eamdemque  gentem  Ccltarum&b  uno  Afchenaze,  Noachi  prone- 
pote ,  propagatam ,  ex  Mofis  facratiftimis  demonftravi  fcriptis .  quibus  acquie- 
fcere  jam  arquus  poterat  leftor .  Verum ,  ne  quid  fit  omiiium ,  quod  ad  con- 
firmationem  certitudinemque  hujus  fententia:  mea?  pertinere  videatur  5  aJiis 
quoquedocumentis ,  atque  teftimoniis  gravirfimis  eamdem  firmare  conabor. 
Argumentaautem,  fiveindicia,  quibus,  duas  plureifve  nationes  ejufdem  eile 
generis  atque  originis  ,  diojnofcere  queas ,  duabus  poti/fimiim  in  rebus  con- 

4°  fiftunt :  altera  in  lingvS  ,*"five  fermone  ;  altera  in  moribus  ,  ac  vivendi  ra- 
tione .  Dc  his  pofterius  pluribus  capitibus  agam .  nunc  fermonem  prardi- 
#is  quinque  nationibus  fuifte  eumdem  ,  diale&is  folummodo  varie  diftin- 
&um  ,  argumentis  quadrifariam  partitis  oftendam  .  prima  erunt  ex  vete- 
rum  auclorum  teftimoniis ,  quibus  id  liquido  adfirmatur .  altera  ex  popu- 
lorum  per  eafdem  v  nationes  adpellationibus  .  tertia  ex  privorum  homi- 
num  nominibus  propriis .  quarta  ex  opidorum  vicorumque  vocabulis .  quin- 
*a  ex  aliis  variarum  rerum  vocabulis ,  quibus  olim  prxdi&x  nationes  om- 
nes  inter  fe  ufx  funt  j  nunc  vero  apud  Germanos  in  vulgari  fermone  du- 

3©  mT* '   ^C  1 V  P°^er^or^us  Proxirnis  nmc  agam  capitibus  .  de  primis 

Prima  igitur  quod  attinet ;  Scordifcos  in  Pannonia  GalJicam  fuifle  natio- 
nefn  >  difertiifimis  teftatur  verbis  Strabo ,  lib.  vn  3  6c  item  Athenams  ,  lib, 
vi,  cap.y  .  ubi  equidem  mendofa  vox  legitur  Kofadj ,  pro  -z%Q»tunta)  ,  vel 
potms  XKopii^dj  •  nam  Jiorum  utrumque  rede .  Puecinos  vero ,  five  Baflarna*, 
ln  ^uint^  totius  Gerraania:  numerat  parte  Plinius,  lib.  iv,  cap.  xiv ;  cofdemque 

r  E  Tacitus 


5o  PHILIPPI  CLUVERII 

Tacitus ,  fub  finem  libri  de  Gcrmania ,  ex ferrnone,  cultufede,  ac  domiciliis  Gcrma- 
nos  effc  probat .  Strabo  quoque  in  di&o  libro ,  quamvis  fubdubitans,  tamen 
Germanis  adfcribit  3  ut  inrra  in  Baftarnis  oftcndetur.  Hos  cum  Scordifcis  eam- 
dem  habuifle  lingvam ,  haud  obfcure  indicat  Livius,fub  finem  libri  xl.  ubi  de 
Baftarnis  agens,quos  Philippus,Macedonum  rex,  Iftrum  tranfgredi  diu  folici- 
taverat,  uti  Dardanos  delerentjtaliamque  cxinde  popularctur  y  Duplexyinc[mty 
inde  erat commodum  futurum,  fi  &Dardani,  gens  femper  infefiijftma  MacedonU  ytem- 
poribufque  iniquisregum  immincnsy  tollerentur  \  ejr  Ba/Iarnt,  reliclis  in  Dardania  conju- 
gibus,  liberisque,  ad  populandam  Italiam  poffent  mitti.  Per  Scordifcos  iter  ejje  ad  mare 
K_s4driaticum ,  Italiamquc.  alia  via  traduci  exercitum  non  poffe .  facile  Baftarnis  Scordi-  10 
fcos iter  daturos :  ncc  cnim  aut  lingvayaut  moribus aquales abhorrere.  En  vidcs  ?  quibus 
rebus  Tacitus  Baftarnas  Germanos  effe  prooat ;  fcrmone  fcilicet,  St  moribus: 
iifdem  Livius  Scordifcos  Gallos  Baftarnis  fimileis ,  ejufdemque  gentis  fuille 
ollendit.  Nec  tamen  ego  temerc  diffimulaverim,  aut  reticuerim,  eofdem  Ba- 
ftarnas  Gallos  adpellari  a  Livio,  lib.xLii  6c  xliv*  item a Plutarcho  in ^Emi- 
lio  Paullo .  vcrum  male  eos ,  per  infcitiam ,  pro  Gallis  habitos  ab  illius  fcculi 
hominibus  Graxis,  quum  verum  inter  Gallos  Germanosque  difcrimen  adhuc 
ignoraretur ,  infrain  eorum  explicatione  fatis  firmis  comprobabo  argumen- 
tis .  Interim ,  fi ,  Gallos  eos  fuuTc ,  Livio  atque  Plutarcho  malis  credcre ,  ta- 
men  hoc  inde  colligitur,  quod  lingva  eorum  tam  fuerit  fimilis  Gcrmanorum  20 
fermoni,  uti  ex  eadem  fimilitudine  non  modo  unus  Tacitus ,  fed  alii  etiam 
anctores,  Germanos  elfe  judicaverint.  Livius,  lib.xxi,  de  Annibale,  qua  is 
Alpeis  tranfierit,  difputans  y  Nec  verifimile ett :,  inquit,  eatumad  Galliam patuiffe 
itinera  >  utique  cum ,  qu&  ad  renninum  fuerunt,  obfefta  gentibus  Semigermanisfuiffent. 
tjeque hercule  montibushis ( fiquem  forte  id  movet)  ab  tranfitu  Poenorumuilo  Veragri, 
incoU  jugi  ejus ,  norunt  inditum ;  ft  dab  eo ,  quem  in  fummo  facratum  vertice  Penninum 
montani  appellant.  Veragrorum  ,  gentis  Alpinse ,  vicum  refert  CaTar  ,  belli 
Gallici  comment.  iii,nominc  Oclodurumi  qucmnunc  dici  Martinach  in  Valle- 
fia  ( vulgo  hxc  cft  Wallijferland)  iafra  fuo  loco  oftendam.  Veragri  igitur,  quum 
cl  circiter  milliapafluum  aDanubio,  proximo  Germanice  termino,  remoti  }0 
fuerint ,  inter  Helvetios  Gallos ,  Sc  SaMbs,  Inalpinum  Italia?  populum  po- 
fiti,  Galliquea  CaTare,  in  dido  commentario,  adpellati;  quomodoa  Livio 
dicuntur  Semigermani ,  nifi  quia  eorum  lingva  Germanorum,  quam  Gallo- 
rum,  fermoni  fuit  propior.  De  Alpinorum  genere  ita  Livius ,  codem  libro: 
Tumper  eofdem  Gallos,  haud fane  multum  lingv.i  moribufque  abhorrentesy  cum  fe  im- 
mifcuiffent  codoquiis  montanorum ,  edottus ,  interdiu  tantum  obfideri  faltum ;  notte  in 
fua  quemque  dilabi  tetta .  Porro  Tacitus,  in  eodem  libro  de  Gcrmania :  Dex~ 
tero  Svevici  maris  litore  ^ABfiiorum  gentes  alluuntur  :  quibus  ritus ,  habitusque  Sve- 
vorum ,  lingva  Britannica  propior.  In  libro  autem ,  quo  Jul.  Agricolas  vitam  de- 
fcripfit ,  Bntanniam  ,  inquit,  qui  mortales  initio  incoherint ,  indigen* ,  an  advetfi,  40 
ut  tnter  barbaros ,  parum  compertum.  Habitus  corporum  varii  \  atque  ex  eo  argumen- 
ta.  namque  rutiU  Caledoniam  habitantium  com& ,  magni  artus ,  Germanicam  origi- 
nem  adfeverant :  Silurum  colorati  vultus ,  &  torti  plerumque  crines ,  &  pofitu  con- 
tra  Hijpaniam  ,  iberos  veteres  trajeciffe^  ,  easque  fedes  occupaffe^j ,  Jidem  faciunt: 
proximi  Gallis  &  fimiles  funt :  feu  durante  originis  vi  \  feu ,  currentibus  in  diver- 
fa  terris ,  pofitio  cceli  corporibus  habitum  dedit .  In  univerfum  tamen  afiimanti ,  Gal- 
ks  vicinum  folum  occupajfe,  credibile  esi.  Eorum  facra  deprehendas  ,  fuperfiitionum 
perfvajione^j .  fermo  haud  multum  diverfus.  In  univerfum,  ait  heic,  fermonem 
J3ritannicum  a  Gallico  haud  multum  eiTe  diverfum.  fupra  autem  dixit, 
yEftiorum  (  quos  Pruffiam  atque  Livoniam  quondam  mcoluiife,  infra  lib.  111  jo 
fuolocooftendetur)  lingvam  Britannica^quam  Svevicar,  ideft,  Germani- 
cx>  efTe  propiorem.  unde  perfpicue  colligere  datur ,  magnam  fuuTe  propin- 
quitatem  magnamque  limilitudinem  trium  harum  lingvarum,  Britannica ,  GaU 
lic£ ,  atque  Gcrmanicx  :  imo  tantam ,  uti  ^£ftios,  quamvis  fermone  propius 

ad  Britan- 


GERMANIjE  ANTIQ^  LIB.  I  5% 
ad  Brkannos  accefierint ,  tamen  a  Germanroum  gente  non  eximat  aucbr « 
At  idem  Britannicus  fermo  ,  quia  non  obftabat ,  quo  minus  Silurum  natio- 
nem,  Britannix  occidentalem ,  Iberis,  ideftHifpanis  fimilem  ,  ejufdemqud 
originis  participem  faceret  *  haud  levi  inde ,  nec  inani  colligitur  argumento , 
Hifpanorum  quoque  lingvam  haud  abfimilem  fuifle  a  Britannica  lingva;  nec* 
per  confequentiam  ,  a  Gallica  ,  neque  a  Germanica .  Gallos  Comatos  ,  inter 
alios  au&ores,  Ca:far  ac  Plinius  in  ^quitanos  ,  Celtas  zcBelgas  diftingvunt. 
de  Aquitanis  autem  fic  Strabo,  lib.  iv  :  aVa&^  yei^  el  aW&w  hatpi- 

(tevm  rg  rctXcQiKX  (pvXou  koQ  71  Tttg  toov  a-od^tcLToav  KctQaxtvcig ,  ^  kcoQ,  yXwtfow .  toiKctai 
lo  t/$p£?lov  i&qoaiv .  hoc  eft :  Simpliciter  uti  dicam  ,  K^Aquitani  a  Gallico  genere  dif- 
ferunt  ,  cum  corporum  habitu  ,  tum  lingva :  magifque  funt  Hijpanls  fimtles.  Enj 
fupra  Caledonii  ,  Britannia:  feptemtrionalis  incota  ,  corporum  habitu  Gcr- 
manis  Svevis  ,  Norvagiam  ,  cui  Caledonia  obje&a ,  habitantibus ,  adfimilan- 
tur  Tacito  \  lingva  autem  yEftiis  ,  trans  Viftulam  incolentibus :  nec  minus 
tamen  Britanni  Caledonii  .  heic  Strabo  Aquitanos  eifdem  rebus  Hifpanis 
fimiliores  adferit ,  quam  reliquis  Gallis  :  nec  minus  tamen  Galli  fuere  Aqui- 
tani  j  inter  Hifpanos  a  nemine  umquam  computati .  Magna  ergo  lingvarum 
fimilitudo;  pencque  eadem  omnium  harum  nationum  lingva  ;  idemque  cor- 
porum  habitus,  ac  vitac  mores  j  ut  latius  infra  patebit.  Differebant  tamen 
20  ifta:  lingva: ,  non  modo  in  folis  gentibus ,  Hifpanis ,  Gallis ,  Britannis ,  atque 
Germanis  verum  etiam  in  fingulis  cujufque  gentis  nationibus  :  dialectis  fcili- 
cet,  quas  vocant  Graeci  :  quemadmodum  hodieque  in  Germania  Saxonem 
Francus  ,  Svevufve  ,  aut  Bojarius  non  intelfigit,  nifi  paucis  in  verbis  s  nec 
contra  Francus  ,  Svevus  ,  Bojarius ,  aliaque  fuperioris  Germanias  nationes , 
Saxonem  ,  five  inferiorem  Germanum .  nihilo  minus  tamen  omnes  in  una 
eademque  Germania  ,  omnes  pariter  Germani  di&i ,  omnes  lingva  Germa- 
nica  utentes.  Multo  vero  minus  intdliget ,  cum  Saxo  ,  tum  Svevus ,  om« 
nefque  hodie  Gcrmani  lingvas  Frifiorum ,  Danorum,  Svedorum,  Fcnnorum; 
quas  omneis  efie  Germanicas,  nemo,  nifi  earum  plane  ignarus ,  facile  nega- 
30  verit.  Imo  ne  ipfi  quidem  inter  fe  Dani,  Frifii ,  ac  Svedi ,  alteri  alterorum 
fatis  percipiunt  dialectos  5  quamvis  magna  fit  earum  confinitas  atque  fimilitu- 
do .  lnfulae  infuper  maris  Germanici ,  Frifia: ,  Holfatia: ,  Jutixque  litoribus  ob- 
jedauadeo  difcrepanteis  inter  fe  dialectis  habentlingvas,  uti  diverfas  omnino 
exiftimes .  nec  minus  tamen  harum  infularum  incolx  omnes  fimul  Germani. 
In  Gallia  etiam,  qu*e  nunceft  Francia  ( exemplis  res  probari  fi  ultra  indigcat) 
multum  lingva  ,  quam  nunc  vocant  Francicam,  pro  variis  nationibus  ac  pro- 
vinciis  variatur  :  adeo  ,  uti  Parifius  Burgundionem  ,  Provincialem  ,  Vafco- 
nem  &  alios,  vix  in  tertio,  aut  quarto  vocabulo  percipiat .  necminus  tamen 
omnes  hi  Franci ,  quam  Parifius  illo.  Mofcovitarum  hodie  RufTorumque, 
40  item  Polonorum  ,  Bojohxmorum ,  Crovatorum  ,  Bulgarorum  ,  Serviorum, 
item  eorum  ,  quos  Germani  Venedos  ,  ac  Vinidos  in  Germania  adpellant, 
tarn  difcrcpantes  inter  fe  funt  lingva: ,  uti  alteri  alteros  parum  admodiim  in- 
telligant.  nihilo miniis  tamen  omnes  ifta:  nationes  unius  funt  generis ,  Slaviin 
univerfum  didi  3  lingvaque  eorum  Slavica  una  atquc  eadem  ,  diale&is  tan- 
tum  varie  diftincla..  In  Italia  quum  quondam  cum Florentinis  quibufdam,, 
naud  indoclis  vivis ,  fimulque  cum  quodam  dodore  Bononienfi  iter  face- 
rem  jmultaquemihi  cum  Florentinis  ellet  fuper  rebus  Italiae,  fermoneque  Ita- 
Keo  diflertatio:  Bononienfis ,  dialedum  illorum  non  fatis  percipiens,  idem- 
tidem  meinterrogabat,  quidnam  diccrent.  cuiego,  nonfinerilu,  refponde- 
^°  Dam,iniqueeumfacere,  quodipfe  homo  Italus  me  pcregrinum  Italicifermo- 
nis  interpretem  fibi  poftularet .  Tantum  cquidem  diale&orum  difcrimert 
tam  exiguo  inter  Bononiam  Florcntiamque  intervallo  .  in  reliquis  Italiae 
partibus ,  inter  fe  remotioribus ,  quid  fiat ,  cuivis  Italiam  ingrefTo  haud  m- 
compertum..  Ad  eumdem  isitur  modum  Celtarum  quoque  olim 
Iinpva  in  »**:^    n    0  f,^   .  fnit  diftinda  .  unde 


gva  in  varias  Jl**fawt  *   five  in  varia  \U?*r*  diftinda 


E  4 


TacituSi 


5z  PHILIPPI  CLUVERII 

Tacitus,  utante  dictum  >  yEftiorum  lingvam  difFerre  a  ceterorurh  Germano- 
rum  lingva,  proprufque  ad  Britannicam  accedere  dixit :  &.  Strabo  Aquitatiicam 
Hifpanica;  fimiliorem  adfirmavit .  hinc  idem  auctor ,  lib.  1 1 1 ,  de  ipiis  Hifpanis 
itaicribit :  Kaj  ot  ctT&ot  fGqpes  x^flw  x^W0^*?  >  *  P1*  '^**  '  *  yXuilri 
fjbicZ .  id  eft  :  Vtuntur  ejr  reliqui  Hifjani  grammatica  ,  non  unius  omnes  generis : 
quidpe  ne  una  quidem  hngva.  &  de  univerfis  Gallis  Carfar  in  principio  mox 
commentarii  primi ,  de  bello  Gallico  j  Gallia,  inquit,  esi  omnis  divifa  in  par- 
teis  tres .  quarum  unam  incoltint  Belg*  j  aliam  ^Aquitani  ;  tertiam  ,  qui  ipforum 
lingva  CeltA  ,  nojlrd  Galli  appellantur .  hi  omnes  lingva  ,  inftitutis  ,  legibus ,  inter 
fe  dijferunt .  Hanc  difFerentiam  egregie  aperit  Strabo  ,  initio  libri  iv.  o\  10 
/fyj  J[>) ,  inquit ,  <?e ty^  J[u}poiw  ,  aW&v* s  ,  t&f  MXyots  KctXxvlis  ,  ^  KtAvJf  *  ris 
A\xiQ,vxs  iiAicos  ifytXctyffl/JXs  •>  »  yX&Hy  fiovov  t  etMct  n&f  tois  <roofjtctoiv ,  tjut(pi- 
geis  fGypcn  fJL&tAOv  ,  %  TcihctTcus  >  txs  J])  XotTnvs  TctXct[t)duj  $p  Trjv  oxptv  ,  ofioKkuj-rlaS 
d['  *  irdvlotq  ,  ct/A*  cWtff  fttKpov  metpjLfoctTlovT&t;  Tctts  yXcailcus  '  t&f  TxroAtleict  J\i  ,  k&(  o\ 
fiiot  fjttitpov  ifyfoctyffyoot  eio-tv .  Hoc  eft:  Quidam  Gallos  tripartitb  diviferunt ,  in  Aquita- 
nos,  Belgas,  &  Celtas .  horum  K^Aquitanos  a  ceteris  plane  dijferre  ajunt ,  non  lingva  modb, 
fed  &  corporibus,Hiffanis ,  quam  Gallis,fimiliores.  reliquos  Gallico  quidem  ejfe  vultu,non 
€  idem  tamen  uti  lingva,fed  quofdam  nonnihil  diverfitatis  haberc  in  lingvis: forma  quoque 
reipublkdt ,  ejr  viu  ratione  nonmhil  differunt .  En ,  Titrctpy^ct^v ,  ait ,  cvtas  ™ls  yXa-rtcus 
fitKpov,  id  elt ,  nonnihil,  five parum ,  atque  exiguum  quofdam  lingvis  differre ,  feu  dtfi  10 
crepare.  quod  idem  deomnibus  in  univerfum  Celtis,  Hifpanis,  Gallis,  Germa- 
nis,  atque  Britannis,  re&etu  intellexeris.  Nec  quidquam  te  moverint,  cum 
ahorum,  tum  Joannis  Bodini  maximc  argumenta,  in  methodo  hiftoriarum  in 
contrariam  partem  confcripta.  Unos  illeGallosredeCeltasfuiiTedidos ,  plu- 
ribus  operofifque  probare  nititur  argumentis  ,  qux  fupra  convulfi  .  tandem , 
Lingva  quoque  Germanorum  ,  inquit,  a  Celtica  plurimum  differebat :  tametfi  LaT^us 
eodem  errore  fcripfit ,  Celticam  ,  &  Germanicam  unam  fuijfc^.  Nihilo  minus  ta- 
men  paullo  poft  ita  ait :  Sed  tamen  non  minus  Germanic&  lingv*  Celtica  convc- 
niebat  t  quam  Gallic*.  Scilicet  modo  negat ,  modo  adfirmat  rem  eamdem  Bo- 
dinus .  Si  Celtica  lingva  ,  quam  Gallicam  vult  ipfe  ,  non  minus  Germa-  30 
nica:  quam  Gallicx  lingvx  coneruebat  j  quo  jure  Gallicam  a  Germanica, 
Germanicam  a  Ccltica  leparet,  haud  video.  Curenim  Tacitus ,  inquit  Bodi- 
nus  ,  Gothinos  origine  Gallosejje  diceret ,  non  Germanos  j  qubd  Ungva  Gallica  uteren- 
turf  Nempe  ,  quia  differebat  Gallicaa  Germanica,  dialeclo,  ut  fupra  often- 
fum ,  non  genere .  Cur  namque  Saxonem  aliquis  hodie  five  Hollandum  in  in- 
tima  Svevia,  feu  Bojaria  deprehendens ,  nonnegaverit  effeSvevum,  autBo- 
jarium  ;  fed  Saxonem  ,  vel  Hollandum  ex  lingva  adfirmaverit  ?  Cur  non  in 
Francia  Provincialem ,  aut  V7afconem  ,  aut  Burgundionem  L  utetix  deprehen- 
dens ,  ex  fermone  negaverit  efle  Parifium  ?  Si  veteres  illi  Germanorum  popu- 
li ,  Hermunduri ,  Catti ,  Narifci ,  Marcomanni ,  6c  alii  ab  inferis  nunc  redirent  5  40 
certe,  quantum  ex  antiquis  libris,  regumque  ac  principum  diplomatibus  per- 
fpicitur,  Svevos  noftros,  Francos,  Haffos  ,  Bojarios,  Auftrios  ,  ac  Mifnios , 
veteres  illorum  fedeis  nunc  incolenteis  ,  haud  perciperent .  At  quid  indc  fe- 
queretur  ?  aut  illos  quondamGermanice  non  loquutos  ,  aut  noftros  nunc  ho- 
mines  Germanicenon  loqui  ?  Neutrum  profecto :  nullo  modo .  variantur  quid- 
pe  omnium  lingvarum  dialecti,  ut  locorum ,  fic  temporum  diverfitate.  Sed 
ne  arbitreris ,  Tacitum  illic  voce  lingva  non  dialecli  folummodo  infermone,  ve- 
rum  generis  omnino  diverfitatcm  intellexiffe  ;  en  aliud  habet  ejufdem  vocis 
cxemplum  in  lib.  1  v  hiftoriarum :  ubi  de  Batavorum  ,  Rheni  infulam  colen- 
tium,  rebellione  narrans  5  CMijfi ,  inquit ,  ad  Caninefates y  qui  confilia  fociarent.  Ea  S° 
gens  partem  infuk  colit ,  origine ,  lingva,  virtute  ,  par  Batavis.  En ,  Caninefatum 
gens  par  erat  Eatavis ,  origine ,  ac  lingva .  Batavi  autem  progenies  Cattorum , 
trans  llhenum  colentium  ;  ut  teftatur  idem  audor,  eodem  libro  paullo  an- 
te  ,  St  item  in  libro  de  Germania  .  Cattorum  igitur  lingva  qua^  aut  qualis 
fuit  ?  an  non  Germanica  ?  Omnino .  At  fi  Germanica  j  cur  Caninefates 

Batayis 


GERMANI^  ANTIQ,  LIB.  I  53 
Batavis  magis  &  Cattis  pares  erant  lingva ,  quam  reliquis  Germania?  popu- 
lis  ?  Scilicet,  quia  diverfe  erant  in  Germanorum  lingva,  pro  diveriitate  na- 
tionum,  dialecti.  Caninefates  autem  ac  Batavi  Cattorum  utebantur  dia- 
ledo .  Verum  miratur  Bodinus ,  cur  t^Arioviftus  Germanus propter  diuturnam  an* 
norum  x  i  v  confvetudinem ,  quam  habuerat  in  Gallia,  Gallice  bqui  didiciffet.  Quid  ?  an 
Bodinus  credidit,  Arioviitum,  quamquam  barbarus  fuerit  homo  Germanus, 
cui  literarum  fecreta  (  ut  inquit  de  univerfis  Germanis  Tacitus  )  ignota  ,  x  i  v 
annorum  fpatio  opus  habuiile  ad  perdifcendam  unam  lingvam  Gallicam  ? 
Haud  puto.  neque  vero  id  Cxfar  acifirmat.  Ejus  verba,  in primo  belli  Gallici 

10  commentario ,hxc  funt :  Commodijfmum  vifum  eHy  C.  Valerium  Porcillumy  C.  Vale- 
rii  Caburii fdium  ,fumma  virtute  ejr  humanitate  adolefentem  ,  ejr  propter  /ingv£  Galli- 
ca  fcientiam ,  qua  multa  jam  ^Arioviflus ,  longinqua  confuetudine ,  utebatur ,  ejr  quod 
in  eo peccandi  Germanls  cauffa  non  ejfet ,  ad eum  mittere^.  En  j  non ,  addidiciile  Ario- 
viftumperxiv  annos  Gallicam  lingvam,  tradit  Cx&ryfcd,  propter  longin- 
quam  confvetudinem  cum  Gallis  Celtis  (  qua:  tertia  pars  Gallia:  Comata;  Qe- 
fan)  in  quibus  annos  xiv  commoratus  erat,multum  eaufum  fuifle.  &.  quia 
nullam  aliam ,  neque  Latinam  Romanorum  ,  neque  Grecam  Gallorum , 
quam  a  Maflilienfibus  habebat,  callebat  Arioviftus  >  Valerium  Procillum,non 
H.omanum,  fed  provincialem  ex  Gallia  Braccata ,  fivc  Narbonenfl,  ad  eum 

20  mifit  Carfar.  qui  tamenhaud  dubic&ipfe  Gallicam  illam  Ariovifti ,  ufu  addi- 
dicerat;  fl  Gallos  omneis  interfe,  ut  inititutis  ac  legibus,  flc  lingvis  di/crepaf- 
fe,  tum  Straboni,  tumipii  Ca:firi  credimus.  Porro  Bodinus  ita  argumenta- 
tur  :  Cur  divus  Hieronymus  Galatas  Afm  populos  eadem  lingua ,  qua  Treviri ,  quos  Ta- 
citus  Galios  appellat  Jocutos  fcripfit,  non  Germanica?  Itane?  Gallos  adpellat  Taci- 
tus  Treveros  ?  ubi  quxio?  in  annalibus  ?  hiftoriis  ?  an  alibi  ?  Certe  in  anna- 
libus  atque  liiftoriis  quamvis  inter  Belgas  recenfeat  Treveros  j  tamen  num- 
quam  Gallos  vocat .  Belgas  vero  plerosque  a  Germanis  fuhTe  ortos,  an non 
ex  Cadfaris  comment.  n  didiciile  poterat  Bodinus?  an,  qui  de  Gothinis  in  Ji- 
bro  Taciti  de  Germania  legerat,de  Treveris,  eodem  in  libro  memoratis,  igno- 

30  rare  poterat  ?  Haud  opinor .  Hoc  igitur,  prx  nimio  in  Fraiicogallos  fuos  ftu- 
dio,  cur  malitiose  autfubdole  reticuit,  vel  diihmulavit  ?  nationes,  inquit 
Tacitus,  e  Germania  in  Galiias  commigraverint ,expediam.  6t  paullo  poft  :  Treveriy 
ejr  Nervii  circa  affeclationem  Germanica*  originis  ultro  ambitiofi  funt  >  tamquam  per  hanc 
gloriam  fangvinis  a  fimilitudine  ejr  inertia  Gallorum  feparentur.  De  Treveris  heic 
11011  magis  dubitat  Tacitus ,  quam  de  Nerviis  5  quos  Germanos  fuiiTe ,  difer- 
te  teftatur  Strabo,  lib.  iv.  Galatxigitur,  Afias  populi,  fi  eadem  lingva  loquu- 
ti  funt ,  qua  Treveri,  id  eft,  Treverica  dialeAo  ,  Germanice  certc ,  feu  Cel- 
ticcloquuti  funt.  Ceterum  divus  Hieronymus  Galaticam  in  Afia  lin^vam  Tre- 
vericx  comparavit  dialecto ,  in  procemio  commentationum  in  epiftoJam  divi 

40  Paulli  adGalatas,  non  quia  hax  omnium  Gallicarum  Galatica:  erat  fimilli- 
nia  5  fed  quia  eam  maxime  notaverat  in  Gallia,  quum  aliquamdiu  Trevero- 
rum  Augufta:  egiffet,  ut  patet  ex  epiftola  ejus  vi,  ad  Florentium  perfcnpta. 
Quamquam ,  quantum  fuerit  inter  Galaticam  in  Aiia  6c  Trevericam  in  Gal- 
lia ,  lingvas  difcrimen,  fatis  difertis ,  in  dicto  procemio ,  teftetur  verbis,  quae 
fiint  hujufmodi :  Galatas ,  excepto  fermone  Grxco,  quo  omnis  Oriens  loquitur,  pro- 
priam  lingvam  eamdem  pene  habere^> ,  quam  Treviros.  nec  referre,  fialiqua  exinde 
corruperint^  quum  &  Afiri  Phcenicum  lingvam  nonnulla  ex  parte  mutaverint;  &ipfa 
Latinitas  ,  ejr  regionibus  quotidte  mutetur ,  ejr  tempore^j.  Denique  ,  maximum 
«eic  nobis  validiffimumque  objicere  videtur  argumentum  Hotomannus,  &; 

J°  ipfe  Francogallus,  ex  Svetonio  petitum.  is  enim  de  Caligula,  in  vita  ejus, 
"cicribit :  Converfus  hinc  ad  curam  triumphi ,  prxter  captivos  ey  transfugas  barba- 
roS)  Galliarum  quoque  procerifftmum  quemque,  ejr,  utipfc  dicebat,  d^ioB-^d^^ov ,  ac 
nonmllos  ex  principibus  legit ,  ac  fepofuit  ad  pompam;  coegitque  non  tantum  rutilare 
&fubmittere  comam.fed  ejr  fermonem  Germanicum  addtfcere,  &  nomina  barbartca 
Prre_j.  Magnum  fane  hoc  etiam  mihi  primo  intuitu  videbatur  argumentum. 

1  E   3  '  verum 


}4  PHILIPPI  CLUVERII 

verum  mox,  ubi  diligentiorc  manu  excutere  ccepi,  perquam  inane  irritum- 
que  deprehendi .  Quid  ?  lingvam  Germanicam  voluit  Caligula  ?  Habuit  in 
Gallia  Tribocchos ,  Nemetas  ,  Vangionas  ,  Treveros  ,  Nervios  ,  Bethafios, 
Sunicos,  Ubios,  Gugernos,  Menapios,  Taxandros,  Batavos,  Caninefates  ,k 
quibus  etiam  ea  Belgicx  pars  (jermania  Cifrhenana  fuit  ditta .  &  ,  fi  horum  for- 
te  quidam  nonnumquam  Gallifuerintadpellatij  tamen  Batavi  ciima  plerifque 
aliis,  tumab  ipfo  Svetonio  paullo  anteGermani  vocantur .  Potuit  lgitur,  fi 
non  ex  reliquis  illis ,  faltem  ex  his  quofdam  ad  triumphi  pompam  delegifle . 
Verum  ex  hoc  ipfb  Svetonii  teftimonio  fatis  clareliquet ,  certam  aliquam  Ca- 
jumfpeclafle  diale&um :  eamque  haud  dubie  Frificam ;  quia  hancgentem  bel-  io 
lo  fe  vicifle  ementiebatur .  At  fatis  apertis  ,  fatifque  dilucidis  fupra  demon- 
ftratum  puto  documentis,  unam eamdemque  fuifle  lingvaminter  Germanos, 
Britannos  ,  GaMos  ,  atque  Hifpanos :  quam  in  univerfum  communi  vocabulo 
haud  male  Celticam  dixeris,  a  Celtarum  gentej  cujusparteis 
fuifle  nationes  prxdi&as,  ex  eadem  lingva  ceu  argumento  probatur  validiflimo. 

Cxterum  Pannonios  quoque,  quiveteris  Illyrici,  inter  Iftrum  &C 
mare  Adriaticum  Alpeifque  protenfi,  pars  maxima  fuerunt,  eamdem  habuif- 
fe  lingvam  Celticam,  ceu  &  ipfos  partem  quondam  Celtarum,  exTacitilibro 
de  Germania  clariflimo  indicio  perfpicitur.  Vtrum  ^Aravifci ,  inquit,  in  Pan- 
noniam  ab  Ofis ,  Germanorum  natione  ,  an  ofi  ab  ^ravifcis  in  Germaniam  commigra-  i0 
verint ,  cum  eodem  adhuc  fermone ,  infiitutis ,  moribut  utantur,  incertum  cst.  Sc  poft- 
ea  eodem  libro  :  Ofos  Pannonica  lingva  coarguit  non  ejfe  Germanos.  Magnam 
certefuifle,  necefle  eft,  fimilitudineminterduashafcelingvas,  Germanicam 
a:que  Pannonicam,  quum  dubitet  auctor,  Ofi  Pannonicx,  an  Germanicas 
genti  adfcribendi  fint.  nam  fi  Oforum  lingva  a  Germanico  fermone  toto  ge- 
nere,  non  dialecl:o  tantum ,  fuiflet  divcrfa ;  facilius  dubium  hoc  folvi  potuiflet. 
Quia  tamen  Aravifcorum  diale&us  Pannonicx  lingvx,  quam  Germanica:, 
erat  proprior  j  ab  Aravifcis  Ofos ,  non  ab  Ofis  Aravifcos ,  profedos  poftea  judi- 
cavit.  At  vero  neque  ipfi  Pannonii  uno  inter  fe  utebantur  fcrmone  five  ea- 
dem  omnes  pariter  diale&o.  quidpe  adeo  Aravifcorum  diale&us  a  reliquis  Pan-  p 
noniorum  variis  idiomatibus  difcrepabat ,  uti  hisfolis,  exomnibus  Pannoniis, 
Ofi  lingva  comparari  potuerint.  Gallicx  profe&o  lingvx  in  tantum  parfuit 
'  lingva  Pannoniorum,  uti  antiqui  nonnulli  Grascorum  fcriptores  Scordifcorum 
ac  Pannoniorum  conditores ,  duos  fuitfe  fratreis  tradiderint ,  Scordifcum  &: 
Pannonium,  Autaris  filios,  Illyrii  nepotcis  >  ut  teftis  eft  Appianus  in  Illyricis: 
alii  veio  Scordifcos  Gallico  gencri  adferuerint  >  Xel-J/ctw  ,  ut  narrat  Athenams 
lib.  VI ,  Cap.  V  ,  tuv  f*t&  Bfllvvx  ^^jivauf^m  cBn  to  AtAQtKov  pot#]£ov  TctXalav  '  reli- 
quias  Gallorum ,  qui  Brenni  duttu  oraculum  Delphicum  armis  petierunt .  BciQgu>clt;@» 
Si  tjc.,  ut  inquit  idem  auctor,  Yiyi^m  cwjxs  htoKiczv  cJJn  rig  tnf),  rov  i^pcv  roV^  •  id  eft$ 
JBathanatius  quidam,  duxeorum,  in  agris  circa  ifirum  eos  collocavit .  Videlicct  in  ipfis  40 
Pannoniorum  finibus ,  intcr  Savum  &  Iftrum  flumina ,  qua  ca  confluunt.  Jam 
di&is  argumentis  accedit  haud  levc&illud,  quod  Pannonii  eadem  habuerint, 
qux  reliqui  Cchx  omnes,  opidorum,vicorumque  vocabula^  utinfra  oftendam. 

Partes  hinc  alix  veteris  Illyricifuere  Vindelici  atque  N  o  R  1  c  i, 
Panoniis  contermini .  Horum  quoque  lingvam  non  genere  ,  fed  fpecie  tan- 
tum ,  id  eft,  dialedo  diverfam  fuifle  a  Germanorum  fermone,  facile  demonftra- 
ri  poteft .  Jul.  Ca:far ,  fub  finem  comment.  1  de  bello  Gallico ,  Anov  lftum  tra- 
dit,  Marcomanorum  regcm,  inGallia  tunc  quartumdecimum  annumagen- 
tem,  uxorem  habuifle  Noricam ,  regis  Focionis fororem  3  quam  in  Gallia  duxerat ,  afra- 
tremiffam.  Hanc  certe,  fi  externi  ac  diverfi  prorlus  fuilfet  generis,  neque  fra- 
ter  homini  externo  ,  in  regionem  externam,  nonmodo  in  Germaniam,  fed 
ultra  etiam  in  Galliam  ,  nuptum  mififlet  j  neque  iple  Arioviftus  nuptias  has 
externas  ,  prout  ingenia  tunc  erant  Germanorum  noftroruni,,  ambiviffet. 
Lingvarum  vero  fimilitudo  ,  6c  ejufdem  gcntis  Celticar  confangvinita.s  adfini- 
tatem  hanc  Arioviftum  inter  atque  Vocionem  conciliavit.  M.  Agrippa, 


GERMANIiE  ANTIQ^LIB.  I.  ^ 
poft  eum,  Pomponius  Mela,  Rhxtiamac  Noricum  Germania:  tittilo  attri- 
buerunt ;  ut  infra,  cap.  xi,  oftendetur.  Caufa  illis  nulla  alia  efle  potuit  >  nifi  ea- 
demlingvarum  mommque  flmilitudo.  Liviusvero,  ut  anterelatum,ulterio- 
re  etiam  tractu  Veragros ,  Alpinos  populos ,  adpellavit  Semigermanos.  quod  fanc 
parum  re&e  riteve  raclurus  erat,  fl  Vindelicos  planc  alieni  a  gente  Germano- 
rum  habuiflet  generis.  nam  quomodo  illi  efle  poterant  Semigermani,  a  Germa- 
norum finibus ,  Helvetia Vindeliciaque  intercedentibus, longe  difliti.  At  quia 
Vindelici  ac  Norici  Illyricx  fuerunt  gentes  ;  quod  luo  loco  Yatis  certis  proba- 
bo  argumentis :  dubium  nullum  eiTe  poteft,  quin  ipforum  quoq5  lingva  eadem 

lo  fuerit  cum  Panlionica >  dialeclis  tantum  difcrepans.  Ceterum,  ad  finem  hujus 
operis  pluribus  validillimisque  argumentis,  vetufhiflimorumque  auclrorum  te- 
IHmoniis  oftendam,  omneis  Alpinos  populos  ( in  quibus  pi'XcivuiNorici,acLe- 
pontii,  dein  Salafft,  Taurini,  Centrones,  Veragri,Sedum,Nantuates)unius  ejufdemque 
fuifle  gentis,  qui  communi  in  univerfum  vocabulo  Grarcis  ac  Latinis  dice- 
bantur  Taurisc  i,  flbiiplis  thi  Taurifihon;  adpellatione  ex  Alpium  defum- 
ta  nomine,quo  in  communehodicque  nonnullis  Germanis  adpellantur  Taurn. 
Unde  reclc  Livius  Veragros  vocavit  Semigermanos :  nempe ,  quia  horum  lin- 
gva  Germanica:  dialeclopropior,  quim  Gallicx,  Adde  huc,  quod  infra  pa- 
tebit  >  Vindeiicos  quoque  ac  Noricos  eadem  cum  reliquis  Celtis  habuifle  opt- 

*o  dorum,  vicorumque  vocabula. 

C  A  P  U  T  VL 


30 


lUyrios,  Germanos,  GaUos,  Hijpanos ,  atque  ^Britannos  unam  eamdemque 
interje  habmffe  lingVam,  unimque  ft)  ejufdem  gentis  Celticae, 
/tb  oAfchenazj  propagata ,  fuijfe  Jjationes,  probatur  populorum  adpeUatio- 
mbus^qu*.  unoeodemque  modo  apud  praditHas  nationes  fue* 
rttnt  formata  :  item  privorum  heminum  propriis 
nomimbm yqu*  eisdemnationibtts 
fuere  communia* 


VNa  m  eamdcmque  habuifle  inter  fe  lingvam  Gefmanos,  Gallos,  Bri- 
tannos,Kifpanos,atque  Illyrios,poftquam  pluribus  veterum  fcriptorum 
tcftimoniis  probatum  elt;  nunc  etiam  ex  propriis  flngularum  natio- 
num  privorumque  hominum  nominibus,  qux  omnibus  pra:dicl:is  quinq;  gen* 
tibus  fucre  communia,idem  oflendere  conabor. 

Ac  primum,nationum  vocabula  quod  attinet,haud  leve  fuerit  ejus  rei  do~ 
40  cumentum,quod  multa  terminata  flnt  in  o  n  ;  qua?  Grxci  Romanique  fuis  lin- 
gvis  formarunt  in  o  n  e  s  ,  o  n  i  ,  St  o  n  i  i.  ut  in  Hifpania,  Vergones,  Veclones,  Pe- 
lendones,  t^Autrigones,  Vafcones,Berones>  llercaones.  in  Gallia,  Santones,  flve  Santoni; 
T'iclones,T urones,  flve  T uroni,  St  Turonii^  Rhedones,  Suejfones  >  Senones,  Lingones,  Am- 
hrones, Brannonii.  in  Alpibus  Centrones,Agones,Acitavones<>Calucones.  in  Vindelicia, 
Vennones ,in  Germanti  Ci{rhena.na.,Vangiones,Eburones,Centrones,Sveconi.  inBri- 
t^nnil,Dumnonii,Vennicones,Caledonii,Creones-,  &  univerfa  Britannorum gens 
Britones.  m  Germania  Tranfrhenana,  Iuhones ,  Frifones,  Catulcones,  Francones, 
Saxones,  Sigulones ,  Semnones ,  Caviones ,  Suardones ,  Ttyitones,  Lugiones,Gotones,  Bur- 
gundiones,  Teutones,  iiveTeutoni,  Hilleviones,  Sveones,  Lappiones,  ift&vones ,  Ing^ 
50  vones.  qua:  cuncla  antiquis  Celtis  fuere  in  on;  thiFrifon,thi  Frankon,thi Saxon, 
™i  Goton  ;  &  flc  reliqua  :  qua:  nunc  efferimus  per  en.  Ad  eumdem  modum 
R?lrn  du^^  etiam  illaformata  fuerunt  per  Hifpaniam,  Galliam,  Britanniam, 
&  illyricum.  Qinn  multa  quoque  eorum  vocabulorum  ,  qux  apud  Gras- 
cos  LatinOSqUe  auclores  leguntur  in  a  n  i,  e  n  i,  i  n  i  ,  5c  u  n  1 ,  eamdem  analo- 
gum  habuere  apudCeltas,  varus  tantum  nationum  dialedis  in  varias  iftas 

£   4  vocaleis 


5?  PHILIPPI  CLUVERII 

vocaleis  diftin&am.  Sic  enim  apud  Germanos ,  qua:  nunc  pronuntiamus  in 
en,  olim  varic  elata  fuifte  per  omneis  vocales,  an,en,in,on,Scun,  an- 
tiqua  monumenta  docenfc  Atque  hinc  eft,  quod  infulani  illi ,  qui  plerisque 
Latinorum  Graxorumque  auctoribus  funt  Brttanni,  Bpileuvot,  aliis  dicantur 
Britani,  maxime  vero  Grxcis  Bptrlcuoi'  & nonnullis  Britones,  b^tafk,  five  Bg/T>- 
ng.  qui  haud  dubic  ipfis  Celtis  dicebantur  thi  Britton,  &C  Brittan. 

Alia  fuit  vocabulorum  terminatio  himan,  qux  vox  hominem  ,feu  virum 
ftgniiicat.  unde  in  Gallia  Cenomani :  in  Germania  Cifrhenana  P&mani\  qui, 
una  cum  iv  aliis  exiguis  nationibus  ,primi  dicti  fuere  Germani,  vocabulo  non 
a  Germanis,feda  Gallis  invento,ut  fuo  loco  oftendetur.  in  GermaniaTranf  10 
rhenana  Marcomani;  &:,  qui  in  horum  fedes  fuccefterunt ,  Galli  ^Alemani.  qui 
populi  omnes  recle  etiam  per  geminum  n  n  fcribuntur  Germanni,  Marcomanni, 
^Alemanni,V&manni,  Cenomanni. 

Alia hinc  terminatio  fuit  in  a  c ,  five  achj  qua:  Romani  formaverunt  in 
a c i,  Grxci  nonnumquam  in  a  c^e  ,  &  a  c  es.  in  Hupania  Orniaci,  ^Arevaci, 
qtribus  nomen  dedit  fluvius  Areva,  tefte  Plinio  ,  lib.  ni,  cap.  in :  Ptolemxo  funt 
'A^adicctf'  Appi^uo  in Hifpanicis  'a^ovglkkoi.  in  Britannia  Segontiaci,Carnonac£.  in 
Gallia ,  Rauraci,  Bellovaci.  in  Germania  Cifrhenana  Levaci.  in  Germania  Tranf- 
rhcnzna  CMarfeci,  S>c  Mattiaci.  in  Norico  Sevaces.  qui  omnes  Celtica  lingva  didi 
fuere  thi  drnacker,  Anvacker,BUivacker,Lewacker,Marfacker,Mhtacker,Sewacker:wt\,  20 
alia  diale&o,  Ornacher,  Jinvacher ,Belivacher,  Leivacher ,Marfecher ,  Mattacher ,  Se- 
rvacher.  quamvis  ultimam  quoque  fyllabam  fuifle  tunc  crallam  credo  in  A* 
Ejufdem  generis  vocabulaalia  dialecto  terminabantur  in  ic,  five  ich:  qux 
Gra:ci  Romanique  formarunt  in  1  c  1  >  &.  1  c  E  s.  unde  in  Britannia  Ordovices, 
in  Gallia  Eburovices ,  Lemovices ,  Brannovices,  Mediomatrices ,  five  Mediomatrici  ;  &. 
qui  fupra  Rauraci,  aliis  auctoribus  di&i  Raurici.  qui  iidem  nonnullis  Rauriaci, 
quemadmodum  Orniaci,  Mattiaci.  quod  idem  in  oppidorum  quoque  St  vico- 
rum  adpellationibus  ufurpatum  fuille ,  infra  oftendam.  Quin  Sc  Durotriges  in 
Britannia,  Sc  Btturiges  in  Gallia,  Caturigesque  in  Alpibus,  nullam  aliamnomi- 
num  analogiam  habuifle  videntur.  nam  quum  ejufmodi  vocabula  Gallis,  30 
Grasce  loquentibus,  fcriberentur  primo  fingularis  numeri  cafu  in  obliqui 
inde  facli  funt  in  fimul  atque  iy@»y  ut  mox  infra  in  privorum  hominum 
nominibus  docebo. 

Alia  iterum  nationum  vocabula  derivative  a  certis  quibufdam  vocibus 
primitivis  formabantur  in  ischon,  five  iskon;  quas  nunc  efFerimus in 
ischen,  &1SKER3  Grxci 8t Romani  olim  in  isci,  6c  isc^.  undeuniver- 
fa  gens  noftra  Theutifci,  &  nationes  in  ea  dua:,  Narifci  &  Cherifci,  five  Cherufci, 
&  Cherufca:  gentes  univerfa:  AJpina:  T mrifci:  in  Alpibus  Rigufci,  five  Rigufca.  in 
Pannonia  Aravifci :  6c  in  eamdem  regionem  tranfgreffi  Galli  Scordifci,  live  Scor- 
dtfcA.  in  ipsa  Gallia,  Vibifci.  in  Hifpania,  Carifci;  qui  Ptolema*o  dicuntur  Carifti;  4Q 
quemadmodum  ipii  quoquei\for*/a  quibufdam  Gra:cis  didi  fuere  Narifti,&cNa- 
riftdt  j  T mrifci ,  T durifti,  &  T mriftdt  5  ut  fuo  loco  patebit.  Hi  omnes  Celtica  lin- 
gva  dicebantur,  thiTheutifchon,  l^rifchon,Cherifchon,TaurifchonyRigifchon,Arrvi- 
fchon,  Schordifchon,  Wibifchon,  Carifehon. 

Alia  deinde  fuit  terminatio  inoNTz,  five  untz  :  qux  Romani Grarcique 
formaverunt  in  o  n  t  i  i  ,  6c  u  n  t  i  i.  unde  in  Hibernia  Voluntii:  in  Alpibus  Ebro- 
duntii,  Vocontii,Sogiontii,Vediontii,Lefontii:'\n  Norico  Ambifontii. 

Aliaitemfuitterminatioin  aw :  quam  Romaniformarunt  in  avi.  unde 
in  Hifpania  Lemavi:  in  Germania  Cifrhenana  Batavi:  in  Germania  Tranfthe- 
nana,  Chamavi.  qui  omnes  Celtica  dicebantur  lingva,thi  Lemaiver,Batarver,Cha-  $<* 
marver. 

Atque  equidem  nefcio,  an  non  unam  eamdemque  vocabulorum  analo- 
giam  habuerint  in  Hifpania  CMurbogi ,  &.  in  Gallia  Afiatica  T oliftobogi.  item  in 
eadem  Hilpania  Artabri,Cantabri;  &  in  Germania  Sigambri,  Cimbri. 
Una  certe  analogia:  ratio  fuit  in  iis  nationum  vocabulis,  qua:  variis  dialedis 

per 


GERMANIiE    ANTIQ,  LiB.  t  5j 

perHifpaniam,Galliam,  atque  Germaniam  efFerunturin  ar,er,  or,  &  ur. 
ut  in  Hifpania,  Brecarii,  C&fori:  in  Hibernia,  Vellabori,  Lsfuteri:  in  Britannia, 
Si/ures:  in  Gallia  Ambibari,  Petrocorii,  Ambarri,  Cavares:  in  Germania  Cifrhena- 
n^Treyeri:  in  Alpibus,  Viberi :  in  Germania  Tranfrhenana,  Tenc~ieri,Bru6ieri,  An- 
gnvarii^chajfuarii,  Anfibarii,  Chetaori,Hermunduri.  namhodieque  ejufmodi  na- 
tionum,  opidanorumque  vocabulaper  eafdem  vocaleis  variis  diale&is  ferun* 
tur.  Hxc  igitur  de  ipfarum  nationum  vocabulis. 

Nominum  etiam  in  viris  propriorum  formationes,imo  ip/a  quoque  nomi- 
na  virorum  integra  apud  prxdi&as  quinque  genteis  fuifle  communia,  haud 

Io  paucis  exemplis,  documentisque  oftendi  poteft.  Livio,lib.xxxvin,  Tolifto- 
boeiorum,Gallica:  in  Afia  gentis,memoratur  regulus  Lutarius  nomine.  Ca;fari, 
Gailici  belli  comment.vu,  &  vin,  Cadurcorum  refertur  princeps,  eodem 
nomine,  nifi  qu6dleviter alia dialedo  v  2x12x0,  Luterius:  5c eodemitidem  no- 
mine  Straboni,hb.  iv,  Bituiti  Arvernorumprincipis,  flve  regis  rilius.  cujus  ta- 
men  illic  nomen,  ut  &;  ipfius  Bituiti,  vitiatum  legitur  Ax^ioe,  pro  Aari^©*.  Hoc 
vocabulumProcopius  Gothicar.rer.lib.i,formans  AwStfie,  Gothorum,  Ger- 
manicas  gentis,  cuidam  principi  tribuit.  Agathias  vero,  lib.  i,  idem  formans 
AtvQe^ig,  Alemannorum  quemdam  principem  eo  refert.  In  Francorum  gente 
fcpenumero  idem  nomen  variis  au&oribus  varie  refertur,  Lotarius,  Lotharius, 

20  H/otariu6,H/otharius,Ch/otarius,bc  Clotarius.  cujus  variationis  ratio  hax  eft  j  quod 
antiquis  illis  Celtis,  quemadmodum  compluribus  aliis  per  omnem  terrxor- 
bem  gentibus,ad/piratio  H,  etiam  ante  confonanteis,valde  fuit  vulgarisreaque 
denfata;  unde  poitmodo  faclum,  uti  m  Gracum  x,  id  eft,CH  verteretur:  ex 
quo  tandem  Romani  adfpirationem  rcjicicntes ,  nudum  fecere  C.  quod  non 
modo  inhoc  vocabuloZ^r,fedin  multis  etiam  aliis  apud  rerum  fcriptores 
adparet :  quorum  nonnulla  fuis  locis  hoc  in  opere  referentur.  Pradi&um  110- 
men  Luter,  in  catalogo  propriorum  nominum,quem  do&iflimus  vir  Goldaftus 
in  Alemannicarum  antiquitatum  tomofecundo  edidit,  legiturvaric ,  Luithere, 
Liutor,Lodharit  St  H/othari.  Hodie  idem  nomen  adhuc  frequens  eft  in  quibus- 

30  dam  Germania:  partibus  Liider . 

Eidem  Qefari,  comment.  vn ,  ^duorum  princeps  eft  Litavicus.  quod  no- 
men  nemo,  nifi  duritfimi  cerebri  homo,  negaverit,  quin  idem  Cit,  qtiod  etiam 
nunc  vuleo  m  omni  Germania  dicimus  Lutwich ,  Ludtvick ,  &  Lodejvkk;iivc,  ut 
Dani  fcnbunt ,  Ludvik,  &  Lodvik .  Hoc  in  prardi&o  catalogo  fcribitur, Liutwic, 
Ltuttvig,Ludatvic7  Ludtvihc,& Hludotvic.  nam  &  hocper  adfpirationem  apud  au- 
ctores  N2.ri2.tur, Ludovicus,  Lodovicus,  H/udovicus,  H/odovicus,  Ch/odovicus,  Chlodo- 
vews,  C/odoveus. 

Nomennunc  cftvulgare  in  Germanorum  gente,quod  variis  diale&isdici- 
tur  Wilhe/m,Wi/lem,  M/e//emy  Anglis  vero  Wil/iam,  Gallis  Guillaume,  Italis  Gug/ie/- 
40  mo,  Hilpanis  Guillermo.  Id  uni  etiam  Sigeberto  varie  fcribitur,  Wi/he/mus,Gvi/~ 
he/mus ,  Gvilhermus ,  Gvil/ermus  ,  Wil/ermus.  apud  Nicetam  Choniaten ,  rer. 
geftar.  Manuelis  Comneni  lib.  v,  dicitur  iWgty^..  apud  Annam  quoquc 
Comnenam,  Alexiados  lib.  1,  variatum  legitur,  r<Att^©-5  nA/eA^©*  ,  r*A/- 
.  Pofteriores  id  maluerunt  dicere  "iAg^@*.  Prifcis  hoc  quoque  Hifpa- 
nis, ut  Celticx gentis parti,  fuifte  commune,*difco  ex  Livio.  huic  quidpejib. 
xxxv,  refertur  Hifpanica;  cujufdam  gentis  rex  Hilermus. 

Treveri  fuerunt  Germanica  natio  cis  Rhenum,  in  Gallico  folo,  ut  fuo  loco 
patebit.  in  his  Carfar  principem  memorat,  comment.  v,  cui  nomen  Cinge- 
torix.  eodem  vero  nomine  principem  quemdam  refert  Britanniae,  in  eodem 
50  comnientario.  Hoc  idem  elTe  nomen,  quod  in  fupra  dido  catalogo  fcribitur 
Cundrigi,  Cunterich,  &  Gunderich  ;  hodieque  in  Germania  dicitur  Cjunterich;  ne- 
m°.  "ubitayerit ,  cui  conftiterit,  terminationem  iftam  Carfaris  in  ix,  ipfii 
<-eltis  fuiffe  m  r  c  H  palfum  eft,  qUod  Glareanus  ad  primum  Carfaris  com- 
^entanum  docet,  ejufmodi  Gallorum  nomina  Grarcis  literis  perfcriota  fu- 
llle  m  x,  ideft,  Latinorum  ch;  Ca;farem  vero  eamhtera:formam  retinuifte 

in  Latin^ 


5|  PHILIPPI  CLUVERII 

ln  LatinS  eorumdem  nominum  formatione  \  quamvis  plane  aiienus  fuerit  fa- 
&us  fonus,in  Grxcum  fcilicet  g.  Multo  veriora  ea  de  re  me  pofle  doccrc  pu- 
to.  nempe,  quum  Galli,  Cxfaris  tempore,  omnia  ea,  quse  literis  mandare  vo- 
lebant,Gra:cafcriplerintlingvai  ejufmodi  quoque  nomina  in  Grxcum  for- 
maverunt  modum  >  quemadmodum  nosnunc,Latine  loquentes,in  Latinam 
formam  redigimus.  hinc  illis  adfumta  eft  in  nominativo  cafu,pro  germano  ge- 
nuinoque  fuo  cn,  Grxcum  %\  a  quo  obliqui  formabantur  in  r;  quod  prope 
x,  five  ch  accedebat:  vel  etiam  in  K5quod  magis  etiam  adpropinquabat.  Sic 
Dioni,  lib.xxxvhi,  genitivus  cafus  eft  'ooKiToy.y(&>,  &lib.  xl,  'A^e/o^/y^», 
6t  ov\pxiy^Toe/y(&'  anominativis  'opKtToe/%,  'ApGyioe/%,  Ovi^uyy^o^-  quod 
Plutarcho  in  Cxfare  eft  ov^vto  yfc;  6c  epitomaton  Livii,  lib.  lxxxvii  ,  Vercm- 
gentorix.  Cxfar,  eamdem  vocabulorum  formationem  fcrvans,  Latine  fecit 
^Orgetorix ,  Ambiorix,  Vercingetorix :  6t  o bliquo  cafu,  Orgetortgis,  Ambiorigis,  Verctn- 
getorigis.  Plutarchus,  in  libro  de  feminarum  virtutibus,  item  in  eo,quemama- 
torium  infcripfit ,  in  Afiaticis  quoque  Gallis  principem  gentis  refert,  cui  no- 
men  Zivo{/£-  a  quo  obliquum  caiiim  facit  Y.m£/y@*.  Cxfan,  comment.  m. 
Unellorum  rex  eft  Viridovix,  6c  obliquo  cafu  Viridovice.   Tacitus ,  annal.  iv, 
villam  memorat  Frifli  cujufdam  Cruptoricis.  quod  6t  ipfum  nomen  re&um  ca- 
fum  nullum  alium  habuit,  nifi  Cruptorixs  quemadmocmm  KvAi^KvAm&^phfr 
sriphK©*'  calix,calicis ;  ferdix,perdicis :  vel  potius  ut  radix,radicis\filixfeltcis.  Pofte-  20 
noris  fxculi  fcriptores  ejufmodi  Celtarum  nomina  propius  genuino  gentis  fo- 
no  accommodantes , formaverunt  Grxce in %o$ ,  Latinc in  c h u s s 6c ,  abjecta, 
u t  fupra  notatum,  adfpiratione,in  c us.  Hinc  nomen,  quod  Tacitus ,  annaL 
xi  11,  in  Frifiorum  principe  refert  Malorix,  ftve,  obliquo  cafu  ,  Malorige^  Am- 
mianus,  lib.xxv,  facit  Malarichus,  6c  paullo  poft, Malaricus.  hinc  item  nomen, 
quod  Cxfar  comment.  v,  6c  Dio  loco  prxdido,in  Eburonum  rege  memorant 
Ambiorix ,  in  catalogo  fupradido  eft  Ambricho ,  6t  Nicetx  Choniatx ,  de  Ificii 
Angeli  imperio  lib.  n,  in  Alamannorum  principe  'Ajtteg/a;©- :  vulgo  nunc  ^i- 
merich ,  Eimerich ,  6t  Emmerich.  apud  Livium,  lib.  xxv,  6c  xx v i ,Hiipan orum  dux 
eft,  Mericus  nomine :  quod  6t  iplum  idcm  ego  eiTe  crediderim  cum  illo.  faltem  30 
Maricm,  Boji  cujufdam  Galli  nomen,  apudTacitum  hiftor.lib.11,  non  fuerit 
aliud  abifto.  CeterumStraboni,lib.  vi  1 ,  Sigambrorum  in  Germania  princeps 
memoratur  Livio^y  Deudorix.  id  nomen  inferioris  fxculi  fcriptoribus,Pro- 
copio,  Agathix,  6c  aliis ,  dicitur  ©eu<5e£/%©* ,  Theuderichus.  Iidem  Straboni ,  lib. 
xi  1 ,  Aflaticorum  Gallorum  in  Comana  regione  princeps  refertur  *A<Wc£/£5 
nefcio  an  eodem  nomine.  nam  vocabulum  Theuth  varie,  pro  multiplici  dia- 
leclorum  ratione,formatum  fuhTein  Theud,Theut,Deud,Deut,Thiat,Diat£c  com- 
plura  alia  vocabula,  infra  docebo.  hinc  etiam  Witichindo,hiftor.Saxon.  lib.i, 
idem  nomendicitur  Thiadericus.  Apud  Orofium,lib.v,cap.xvi,  Cimbrorum, 
in  Italia  a  Mario  Catuloque  cxforum ,  rex  memoratur ,  ex  illius  temporis  mo-  4^ 
numentis,C0/*r/#.  hoc  nomen  pofterioris  xvi  fcriptores,  in  Vandalorum  Afri- 
cam  occupantium  rege,  dixerunt  Gizerichus,Gezerichus,  Geferichus,  6c  Genferichus. 
Omnino  igitur  ftatuendum,  cuncta  illa  Gallorum,  Britannorum ,  Germano- 
rumque  nomina,qux  apud  antiquiores  au&ores  terminantur  Grxce  in  iz,  La- 
tine  111 1  x ,  ipfis  iftis  gentibus  fuifle  prolata  in  1  c  H,  vel  alia  dialedo  in  1  k  5  ut  ho- 
dieque  u terque  modus  apud  Germanos  obtinet .  Prxter  jam  dida,  reperiun- 
tur6c  iftaapud  audores  :  Apud  Orofium,  diclo  loco,  alius  Cimbrorum  rex 
Bojorix:  6c  eodem  nomine,  apud  Livium  hb.xxxiv,  Bojorum  dux  in  Gallia. 
apud  Strabonem,lib.  vi  1,  Sigambrorum  dux  bcutoq^,  B&torix.  apud  Cxfarem, 
comment.  1,  Dumnorix,  Helvetiorum  nobiliflimus :  comment.  vn,  ^Eduorum  <jO 
princeps  Eporedorix.  quod  ego  nomen  ipfls  Gallis  fuifTe  arbitror  Pferdereich, 
vel  Pfirderich,  6c  aliadialecto  Perderik.  nam  Plinius,  lib.m,  cap.xvn,  itafcri- 
bit:  Opidum  Eporedia,  Sibyllinis  libris  a  populo  Romano  condi  juffum.  Eporedicas  Galli 
bonos  equorum  domitores  vocant.  Apud  Polvbium,  lib.  1 1 1,  Hifpanorum  nobilifli- 
mus  elt  0  'a6%£-  a  quo  obliquum  cafum  facit  rh  *A&>/^«.  In  1  c  h  u  s,  atqi  1  c  u  s 

rorma- 


GERMANI^E  ANTIQ^  LIB.  t  59 

formata,  innumera  paflim  reperias  apud  inferioris  fcculi  auc1:ores,Gra:cos  pa- 
riter atque  Latinos .  Scd  6c vetuftiHimi  au&ores nonnulla  in  i  c  us  retuJerunt» 
apud  Orofium,fupradicto  loco,Cimbrorum  rexmemoratur  Claudkus.  apud  Li- 
vium,lib.xL  &  xliv,  Clondkus,  dux  Baftarnarum,  gentis  Germanica?}  ut  infra 
oftendam.  apud  Appianum,in  Hi(panicis,Lufitanorum  dux  Punicm.  apud  Cas 
Iarem,prxdi&usZ/>4wV/^:&,  commcnt.i,  Sequanorum  princeps  Cajlktif.  apud 
Dionem  lib.  lx,  Britannus . 

Porro  alia  nominum  formatio  fuit  in  a  c  h  ,  five,  alia  dialecto ,  in  a  k.  qua 
Romani ,  quemadmodum illa in  i  c  n,  &  i  k,  formarunt  nunc in  a  x,  nunc  m 

io  a c u s , alias  in  iacu s, nonnumquam in  a c i us, &: interdum in agus.  In Gal- 
lia 5  apud  Ca:farem,comment.  i,  1 1,  &  i  v ,  Divihacm,  /Eduorum  princeps :  conv 
ment.  vin,  Dumnaats,  Andium  dux :  ibidem  Duracius,  Pi&o  i  apud  Liviurh,Ij b.- 
xxxi  v,  Dorulacw,  Bojorumdux.  fugitivorum  in  Italia  Siciliaque  fervorum* 
quierant  Galli  limul  atque  Gerniam,  bello  Cimbrico  capti,  dux  ftiit  Sfarta» 
cus.  In  Germania;  apucl  Strabonem,  lib.vn,  Sfahaavs,  Cheruicorum  prin- 
ceps.  apud  Ammianum,  iib.xxxi,  Safrax,  Gothorum  princcps.  In  Britaii- 
nia  apud  Car/arem ,  comment.  v,  Segonax,  Cantii  cx  parte  rex.  apud  Tacitum, 
annal.xv,  &  apud  Dionem  lib.LX,  Caradiacus ,  rex  Britannorum.  apud  eum- 
dem  Tacitum,  rn  vid  Agricola»,  Galgacus,  Britannorum  dux :  &  annal.  xiv,  ?r&* 

lofotagus,  Icenorum,BritanniccV  gentis,  rex.  In  HifpaniSjapud  Appianum,in  Hi- 
ijpanicis,  Audax.  In  Gallia  Aiiaticijapud  Plutarchum,  in  libro  de  feminarunt 
virtutibus,  m^o^,  Poredorax:  quocl  idem  eft  cum  ilio  Eporcdorix* 

Alia  hinc  propriorum  nominum  formatio  fuitin  mar  ilvc,  variantibus 
dialectis,  m  ek,  &:  mir.  quam  Grajci  Latinique  fuis  hngvis  formanintm  ma* 
rus,  merus,mirus,meres  ,miris ,  &c  item  martus.  Hinc  Livio,  Itb.  xxiv,  Gallorum  in 
Hifpania militantium  regulus  Civifinarm  :  &  lib.xxx  viii,  Aiiaticorum  Gal- 
lorum  regulus  Combolomarus.  &:  Cxliiri ,  commcnt.  v,  Treverorum  princeps 
Indutiomarus  Gra^cc Dioni ,  ] ib.  x l  ,  'ivhvo^a^.  cidem  Casfari ,  commenr. 
vn,  .^Eduorum  princeps  Vtrdumarus;  feu,  ut  variant  excmplaria ,  Viridumarus> 

3°  Viridomarus.  eodem  hoc  nomine  apud  Livii  epitomatorem  lib.  xx,  ac  Jornan- 
dem,de  regnorum  fucceilione,item  apud  Florum,  lib.n,  cap.iv,  narratur  Gx- 
fatarum,  Gallica?gentis,  rex,  a Claudio  Marcello  vi&us.  idem Propertio,  lib. 
i  v,  eleg.  x  1,  dicitur  Virdomarus,  in  his  verfibus : 
Claudtus  at  Rheno  trajeclos  arcuit  hostes> 
Belgka  cum  vafli  farma  rclata  ducis 
Virdomari.  genus  hk  Rheno  jaclabat  ab  iffd. 
Apud  Plutarchum,  in  Romulo,  &  item in  Marcello,  vocatur  b^taJm^t^,  Trh* 
tomartus ;  neicio  an  fatis  iinc  mendo,  pro  Bg/row^©^,  Britomarus  5  quo  vocabulo 
Florus  qucque,  dictoloco,alium  Gallorum  ducem,ab  ^Emilio  vichim,refertv 

40  fed  puto  per  errorem ,  ut  multa  alia ;  quum  idem  fuerit,  qui  aliis  au&oribus  du 
citur  Viridomarus.  Plutarchus  equidem  ipfe  b^<to^^t@o  fcriprin^c  potuit,  ex  mo- 
numentis  antiquiorum  fcriptorum,  qui  Britomartum hunc  Gallum  adpellarunt 
eodem  ferc  vocabulo,  quo  nympha,Diana:  carafocia,  vocata  eft  Britomartis. 
At  genuina  Celtarum  vox  fuit  Wtrthmar.  unde  Latini  literam  W  verterunt  in 
conrinem  V,  6c  0  in  adfinem  a;  Gra^corum  vero  quidam  in  adfinem  T.  Hune 
equidem  Viridomarum  Belgam  facit  Propertius,  Rheni  adcolam.  at  c  divef* 
fo  Polybius,  lib.  11,  GalW  Gxfitas,  quorum  ille  rex,  feu  dux  fuit,  Alpium  (k. 
Rhodani  in  Galliafacit  adcolas.  cujus  profeclo  fides  eo  potior,  quoiple  iili 
larculo  propinquior,  quam  Propertius.  Atque  equidem  quis  iftud  credidcrit; 

50  Rheno  trajeffos  arcuit  hofteis?  quidpe  11  cis  Rhenum  in  Galiia  Belgica  fuerUntj  ni- 
hil  opus  illis  erat  Rhenum  trajicere  in  Germaniam ,  ut  Italiam  &  Padum 
amnem  afuis  fedibus  peterent.  fi  vero  trans  Rhenumfuere  in  GermanM$non 
opus  habuerunt  in  Galliam  tranfmittere  ,  Italiampetituri.  nec  recfcc  tunc 
Belgas  dixeris.  Quapropter  lubrica  heic,&  fallax  fuerit  fides  PropertiLrectius 
«alcriphllet;  1 

cUudm 


10 


PHILIPPI  CLUVERil 

C/audim  at  Rhodano  trajeftos  arcuit  hoftes> 

Ga/ltca  cum  hjajli  farma  relata  ducis 
Virdomari.  gcnushic  Rhodano  jaclabat  abiffo.  ' 
Sed  \\xc  extra  lnftitutum.  referre  tamen  placuit,  quia  perperam  hanc  Virl- 
domari  gloriam  Rheno  a  quibufciam  adfcribi  video .   De  cetero  apud  Cxla- 
xem  coniment.vii,  legiturNitiobrigumin  Galliarex,  Teutomatm.  cujusno- 
men  ego  omnino  a  Cazfire  perfcriptum  fuiiTe  puto,  Teutomarm.  Id  a  Witichin- 
do,lib  i,  in  Germanica  gente  dickur  Thiatmarm : ab  Adamo  Bremenfi,rW- 
marus:'m  hiitoria  archiepifcoporum  Bremeniium,  Thietwarw :m  fapr&di&o  c&* 
talogo  nominum  propriorum,r/w/w*r,  6c  Thiotmar.  hodieque  vulgarein  Ger- 10 
mania  nomen  eft  Dietmer.  Ammiano ,  paffim  in  hiftoria,  narratur  Alemanno- 
rum  rex  Vadomarim.  Adamus  Bremenlis  habet  quemdam  Wtthmarum :  6c  Am- 
mianus, lib.  xxxi,  Greutingorum,Gothorum  partis,regem  Vithimirim.  Eidem 
auctori,  lib.xvi,  cft  Chodomarim  s  lib.xvn,  Suomarim^  &lib.  xxix,  Fraomarim: 
omnes  Alemannorum  reges.  Straboni,  lib.  vn,  ScTacito,  annal.  i,  eft  Ghe- 
rufcorumprinceps  Segimerus.  huic  etiam  ibidem,  Ingviomerus:  &eidem,  an- 
nal.  x  i,  Straboni  vero,prxdicto  libro,  Chattorum  princeps  Acrumerus.  qui  ta- 
men  vitiose  apud  Tacitum  vulgatis  in  exemplaribus  fcribitur  Catu?nerm\  £c 
apud  Strabonem  Vcromerus :  ut  fiio  loco  docebo .  Ammiano ,  lib.  xxx  i  ,  fiint 
Barzumeres  &  Rtchomeres\  Franci,  an  Alemamii ,  haud  f  atis  dilpicio.  Reliqua  z° 
in  merSc  m i R  definentia  Germanorum nomina,  paflim apud inferioris fe- 
culi  fcriptores  reperias  >  maxime  vero  apud  Jornandem. 

Alia  kem  nominum  terminatio  fuit  in  A  l,  6t,variante  dialecto,  i  l.  hanc 
quoque  varie  Grxci  fimul  atque  Romani  pro  hbitu  formaverunt.  Apud  Po- 
lybium,  lib.  x,  Hifpanorum  reguli  nomcn  eft' AvSoGdtys ,  Andobales\ouod idem 
Livio,  lib.  xx v i ,  Appiano.in Hifpanicis  cillndibilis  ,'ivh&M$.  apuci  eumdem 
Appianum,  eodem  libro,eft  Hilpanorum  princeps  Tanta/m,  qui  Viriato  in  im- 
perio  fucceffit.  apud  Livium, lib.xxi,  Bojorum  regulus Matalus.  apud  Cxfa- 
rem  comment.  v,  Taximagalus ,  Britannus.  apud  Tacitum ,  annal.  x i  n ,  Bojoca- 
Im,  Anfibariorum  in  Germania  dux.  apud  Polybium,  lib.III,  Magilm,  Gallo-  3# 
rum  Circumpadanorum  rex .  apud  Cxfarem ,  comment.  1 1 1,  Adbucillus ,  &  Ro- 
fiillm,  Allobrogum  principes:  comment.vn,  Cavaril/m  ALduus,&cCe/ti//m  Ar- 
vernus :  comment.  v,  Carniltm,  Britannus.  apud  Tacitum ,  annaL  xi  i,  Iubilw> 
Hermundurorum  in  Germaniarex. 

In  in  quoque  nonnulla  fuifle  terminata  reperio.  apud  Cxfarem ,  com- 
ment.  v,  Senonum  rex  Cavarinus.  apud  Dionem,  lib.Lx,  Cynobellinus  Britan- 
nus.  apud  Appianum,  in  Hifpanicis ,  latronum  in  Hifpania  dux  T anqinus.  apud 
Ammianum,lib.xvn,  Alemannorum  rex  Vrci/inus:lib.xxxiy  Gothorum  dux 
^A/avinus. 

In  o  n,  quemadmodum  gentium  vocabula ,  complura  mvenio :  qux  Grx-  49 
ci  in  nN, Latinifua  lingva formarunt in  o5  quorum  obliqui  cafus  n  adfcifcut. 
In  Hifpania ;  apud  Polybium,lib.x,  'e&kuv,  Edeco,  Hifpanorum  princeps.  apud 
Livium,  lib.  x x x  v,  Corribilo,  nobilis  Hifpanorum  regulus .  apud  Appianum  in 
Hi/panicis,vAf*&»i',  Aivkuv  ,  AitcLakoov  ,  id  elt,  Ambo,  Leuco ,  Dita/co\  omnes  Hifpa- 
norum  duces.  apud  Hirtium,  de  bello  Hilpanico,  Indo,  Hhpanorumrex.  In 
Gallia  j  apud  Ca;farem,comment.i,Z>wc0  Helvetius :  comment.v,  Vertico  Ner- 
vius :  comment.  v  i,  Acco,  Senonum  princeps :  comment.  vn,  Gobanitio,  Arver- 
nus  5  &:  Ol/ovico  Nitiobrix.  quod  forte  nomen  idem  eft  cum  illo  Appiani  in 
Hifpania  Leuco.  In  Gallia  Afiaticas  apud  Livium,  lib.xxxvn,  Orgiago  regulus. 
qui  apud  Plutarchum,  in  libro  de  mulierum  virtutibus ,  eft  'o^n&ym-  In  Ger-  f 
maniaj  apud  Strabonem,  lib.  vn,  MeA&)v,  Me/o,  Sigambrorum  princeps.  apud 
Tacitum,  annal.xiij^/Ack:  Vangio,  Quadorum  reges.  apud  Ammianum,  lib. 
xxvji,,  Rando,  Alemannus.  apud  Zofimum,lib.iu,  w ,  Semno  ,\^u<Qox\um 
dux.  apud Dionem,  lib. lv, P////<?,Germanus  quidam  eques  in  exercitu  Roma- 
iiorum.  apudLivium,lib.xL,  0//^,nobilis  Baftarna.  Inlllyrico,  apud  Po- 

lybium, 


GER.M  ANIJE  ANTIQ^lIlS.  I 

lybium.iib.  n,  £%w>Agro,  Illyriorum  rex.  apud  Cxfarem,  comment.  i>Vocio* 
Noricorum  rex.  apud  Dionem ,  dido  libtfo^  Exto,  Dalmatarum  dux. 

In  AR,  vel  E  K.  quoque  terminata  Celticam  orginem  vel  maximc  indicant. 
In  his  Lotarius  (quod  idem  Leutharis,  &  Leuderis,  Sc  Luterius )  jam  aritc  dictum  eft. 
Dejotams,  Grace  a^.tkj®-,  Ciceroni,  Straboni,  Plutarcho,  Horo,  6c  aliisaucto- 
ribiis,  celeberrimus  Anaticorum  Gallorum  rex.  apud  Polybium,  lib.  m ,  kaJ«- 
i©*>Cly*riis ,  ejufdem  gentis  rex.  qui  tamen,  rriea  fententia,  hb.  viii,  ut  refert  A- 
Jpcnasus,  re&ius  dictus  eft  KaJ^®.,  Cavarus.  apud  Livium,  lib.  xxn,  Ducarius  In- 
iuber.  apud  Strabonem,  lib.  xii,ZacaKsv  Saocondarius ,8CBoyohdToi(>(&.,  Bo» 

10  godiatarus,  Galli  Afiatici.-quorum  hic  Ciceroni,  in  orat.  de  harufpicum  reipofis,dC 
itcmin  orat.  proP.  Sextio,  dicitur  Brogitarus.  Apud  Appianum ,  in  Hifpanicis,eft 
a  va^t  Avarus,  Numantinorum  ad  Scipionemlegatus.  apud  eumdem  alius  Hi- 
rparius  Kdpog,  Carus.  apud  Ammianu,  lib.  xvii,  Hortarius,  Alemaiibru  fex;  Arabarm, 
&  riduariusy  Quadorum  reges.  apud  Csefare,  commct.  i,  Cimberius,  Chattorum 
aux.  Apud  Appianum,in  Hiipanicis,  Numantinorum  fortiffimus  narratur  tfjloyi- 
vris ,  Ketoger.es.  hoc  idem  ego  efle  nomen  exiftimo ,  quod  Procopio,  Gothicar,  rer. 
hb. i v,  111  Varnorum  gente  eft  p'*^ •  pofteriorioribus fcriptoribus  Rodigerus;  in 
tapradi&o  nominum  catalogo  variis  dialectis , Roadger,  Ruadeger ,  Ruadger,  Ruadker, 
vuodeger,  Ruodger,  Ruodler:  nunc  vero  in  Germanin,  Rotger,  Rutger,  &  Rutger:  An- 
gas Rodger-y  Gallis  Roger.  Nam  liquidam  R  in  liquidam  N  converti ,  nihifnovum 
it.  btc  Strabo  quoque,  Iib.  iv,  &  vi  i,  dixitT^W,  Helveticam  nationem jquos 
rectmsadpellaftet  id  eft,  Celticc  fi  loquaris,  thiZuoer,  ab  opido  Ztw.  Cer- 

w  Appian,  P  ,„^5  nunum  aliud  dt  vocabulumj     ^m  ^nna.  Comnena, , 

fi linm  lr  J1  V  p0^f'.quo  «Ba  Romperti  Normanni,  Langobardi*  ducis 
nhumrefert ,  fratrem  Baimundi.  b 

U  at^ud  7iv1nmq  if^^!  SalIiS' aC  Germanis>  Britannifque  communia.  In  Gal- 

SuTm^^^'  CarnUtUm  dUGeS'  ^gnatus,  Arvcrnorum  pnnceps. 
3o  K  |£SB  i!b-XX^VI,>  ^***,  Allobrofumdux.  apud  epitomatorem 
rhcn^ 

ffi^JltT" 5  apU?  FaC,tUm ■ h,,tor  ' 1 1  >  rellocatus,  Bntannus.  apud 
cl ^apuTphrT'  '  V '  f*^'<- >  Trinobantum  princeps  In  Gallia  Aflati- 

tico  u^  n  PS>  Wam' apUd  Livium)  lib' XL '  '>  Caffignam,  Gallorum  dux  Aha- 
FpZ£  t  r  a?1Cm  rC§em  111  M^cdoniam  fequebantur .  apud  Polybium, 

m<4  ,nterPofitum^bctiubi^>^,Arvernorumin  Gallia  Europxa 

40  L iSr  Pnncep,s '  In  I1Ivrico  maritimo  >  *P"d  Polybium  Iib.  1 1,  itcm  apud 
V>  Uvmm  hb.  xliii  ,  P/^r^  rex ,  Agronis  fupradicli  pater.  k 

UvioliJ  f°TaAa  n^C  fUIlt-:  ln^ff?ani^  *^*fi">  Aufetanorum  princeps> 
111  r,  ?  GalIia  •  Allobrogum rex, Straboni  lib.  iv,  & Horo  lib. 

thridX11'  ^^.n^eGallonim  in  Afia  rex  ,  apud  Appianum  inMi- 
w tls  r  r  apud  Poly°,urn ' 1,b; r>  Gallorum  dux.  In  Germania , 

^nhorumpnnceps,  apudTacitum,  annal.  xin. 
nirir»vijamradde  terminationem  in  Dun  :  qux&  ipfa  pluribus  CelticaJgentis 
t*d»nl  n  fl,Itcornmunis-  uudeapudCa:farem,comment.  vu,  legiturC^- 
tannnc 3 .  arnutum  dux > &  aPud  Tacitum ,  in  vita  Agricola^,  Cogidunus,  rex Bri~ 

0/rIte/m  apud  D,onem  >  1,b-  LX' in  eademinfula  Togodunusrex. 
Arverno  '     ™  Ctiam  Britannus'  aPud  Cxfarem,  comment.  v,  &  Vcrgafiilaum* 


ana- 


c^Jpve//atii 

iDztihzk  m  comment- V1  ncrcio  an  n°n  aliquid  fimilitudinis  in  nominum 
cho^  fe-^'  Quin&^r»^«f,  Germanorum  rex,  Carfari,  Dioni,  PJutar- 
Gallnmri"8  memoratus'  videtur  e(Te  eodem  nomine cum  Aneroefto ,  Gxfatarum 
in  var  "m  re§e>  aPnd  Polybium ,  lib.  11 :  qui  apud  Florum,  lib.  11,  cap.  iv,  vanc 
exemphribus  legitur  Aftrionicas ,  Ariobi(tus>  &  Arioviftus. 

J      p  Caput 


PHILIPPI  CLUVERII 


C  A  P  U  T  VII. 


lllyrios  ,  Cermanos ,  Gallos ,  Hisfanos ,  atque  ISritannos,  mam  cam* 
demqueinter  febabujfe  lingvam,  unmque  $r  e\usdem  fuijfe  gentis 
CelTicae  nationes yprobatur opidorum ^vicorum- 
que  <vocabulu>  qu<z  omwbus  prfidittis 
natiombtu  fuere  com- 


10 
muma. 


TErti  a  argumenta ,  quibus  probari  queat ,  quinque  prxdicTias  na- 
tiones  unius  fuifle  ejufdemque  gentis  ,  ex  opidorum  vicorumque  vo- 
cabulis  colligere  licet  >  qux  illis  fuerunt  communia,apud  reliquas  vero 
o-enteis  non  reperiuntur.  Hxc  lgitur  nunc  perfequamur. 

Strabo  geographix  fux  lib.vu,  Thracum  lingva  urbem  vocari  tradit 
*  uncie  opida,  ^Xv^Q^/a ,  iioMv^Q^/a> ,  &  Me^Cg^*  ,  quarum  harc  an- 
tc  MivfipGe/ct :  tamquam  LYihvmXig ,  UoAtv7toK^  ,  Mgi/*VoA<f  ;  id  e(t,  Selys ,  P#/- 
/jj,  &  iVto*,  «r^.  Eamdem  vocem  Celtis  quoque  noftris  fuifle  commu-  20 
nem  ,  do&i  quidam  viri  arbitrantur  ,  adje&a  una  litera  g,  briga:  in  quam 
complura  per  Eifpaniam  ,  nonnulla  etiam  in  Gallia  opida  terminata  repe- 
riuntur  :  nihilque  aliud  eam  fignificare  ,  quam  quod  tranfpofitione  qua- 
dam  literarum  dicimus  eine  burg ,  id  eft ,  locum  feptum ,  ac  munitum ,  iive 
arcem.  Confirmare  putant  hanc  fuam  opinionem  Stephanum  de  urbi- 
bus ,  haud  obfcuris  verbis ,  qux  funt  hujuimodi  :  b^toG^*  ,  •aroA^  /*£7»|t) 

Btf/tt®*  •a-oQpoS  ,  K&l  Tug/&TWI/  (lcgeTtip$l7BWaV.  )   ^AOi  St  B^TtfVoAiV  70  /3^06 

Ttfro  oTjjucq^  ,  m  no*TVfj.GeJct ,  ^av^^Jo,.  ideft:  Brutobria ,  «r^  inter  B&tim 
amnem  &  Turditanos.  fignificat  autem  Brutiurbcm.  nam  hoc  notat  vox  brias  quem- 
admodum  Voltymbria,  Selymbria.  ln  eamdem  fententiam  cur  mea  quoque  tra-  ]0 
heretur  mens  ,  caufa  una  erat,  quod  Ambianorum  in  Gallia  opidum  Sama- 
robriga,  in  quibufdam  Cxfaris  exemplaribus  legebatur  Samarobria,  &  apud 
Si^ebertum  Sommonobria .  Verum  mox  auam  longiflime  ab  eafententia  re- 
cefli.  quidpe  quum  dictam  vocem  briga  altius  meditarer,  reperi,  omnia  pa- 
riter  per  Hifpaniam  Galliamque  &  alias  regioaies  opida,  in  eam  definentia, 
ad  fluminum  ripas  effe  pofita.  unde  certum  mihifuit  indicium  ,  eam  ni- 
hil  aliud  fignificare  ,  quam  pontem  ,  quem  nunc  Germani  fuperiores  di- 
cunt  eine  brucle  ,  &  brucke^  ,  mferiores  britgge ,  Pruflli  brigge ,  Angli  bridge; 
in  quorum  hoc  D  intercelfit ,  ad  formandum  fonum  literae  G,  Anglis  pe- 
culiarem.  Acceflit  his  argumentis  etiam  ea  ratio  ,  quod  eadem  particu-  40 
la  plerumque  apud  Plinium  in  Hifpanicis  ,  item  in  tabula  itineraria  ,  6c 
apud  Antoninum  tam  in  Hifpanicis  ,  quam  Gallicis,  efFertur  per  C,  brica. 
unde  liquet ,  ut  nunc  in  Germania ,  fic  olim  in  universa  Celtica  ,  varie, 
pro  variarum  dialectorum  ratione  ,  fuifle  prolatam :  brica  quidpe  prope  ac- 
cedit  ad  briide.  Fidem  huic  rei  magis  etiam  firmat  vocabulum  Gallicx 
gentis  ^Allobrogum  ,  pluribus  optimisque  auctoribus  hoc  nomine  memo- 
ratorum  ,  qui  Ptolemxo  adpellantur  'Afoifyyeg ,  ^llobryges  5  quali  dicas  Al- 
brugger  :  Polybio  ,  Plutarcho  ,  Appiano ,  Dioni ,  &  aliis ,  'A^.oQ^g ,  ^Jllo- 
brigesy  quafi  Albrigger .  Stephanus  :  ' AWo^yig  ,  .6^®-  ivtuaieaTu\ov  Ta.hci7iH.oVj 
ag  'A7ro?Ao$o<)^@"-  UoAv^®»  k&  itcL  rS  I  cuiTxg  tcclKh  ' A^oQ^/yoc^'  Xa,£p£  <Jg 
tS  O  .fju*p2  ,  *  AfooGpeyctg .  oi  'zsx&isg  Si*  j$  i.  ld  eft :  Allobryges  gens ,  validijfimA 
Gallica  s  ut  habet  Apollodorm  :  Tolybius  vero  pcr  I  vocat  eos  Allobriges:  Charax  an- 
tem  per  0  Allobroges.  plerique  tamen  per  I.  Namhxc  natiohaud  dubie  nomen 
antiquiflimis  temporibus  invenit  a  primariofuo  opido  Allobriga^  quemadmo- 
dum  Latobrigi  >  C^fari  memorati ,  a  Latobnga  >  quod  hodie  dicitur  Bnge ,  in 

Vallefii 


GEHM  ANIjfi  ANTIQ^  LtB.  t  £j 

Vallefia  ad  flumen  Saltinam$  ut  fuo  loco  oftendetur.  Orofio,lib.  vi,  cap.  Vil* 
vocantur  Latobrogii.  Sic  2{itiobroges  dicuntur  tabula:  itineraria:,  qui  Ca:fari, 
Straboni  ac  Ptolema:o  funt  Nitiobriges :  quorum  opidum  ^iginnum ,  hodib 
Agen,  ad  Garumnam  amnem,  haud  dubie  initio  fuit  Nitiobriga.  Sed  idem 
vocabulum  alia  dialecto  etiam  dicebatur  prifcis  Celtis  briva.  hinc  enim  An- 
tonino&;  tabula:  itineraria:  eft  locus  Gallia:  Briva  ifar*  $  quafi  dicatur  Pons 
lfar<e  :  quod  nunc  opidum  vocatur  Pontoife  ,  haud  procul  Lutetia ,  ab  ejui- 
dem  fluminis  pofteriori  nomine  ^efia  ,  quod  vulgo  nunc  oifw .  item  Gre~ 
gorio  Turonenfi ,  lib.  vn,  cap.  x,  Briva  Currefia,  qua:  nunc  Brive  fur  Cour- 

10  refc_j,  in  Arvernia:  Currefius  autem  dicitur  fluviiis,  cui  adpoflta.  Hinc  Am- 
bianorum  quoque  princeps  urbs  ,  qua:  nunc  ipfius  gentis  vocabulo  ^fm^ 
biani ,  vulgo  Amiens  vocatur ,  antiquis  au&oribus  ,  Cx&ri  Samarobriga  dici- 
tur,  Ptolemxo  autem  ,  tabula:  itineraria: ,  atque  Antonino  Samarobriva, 
unde  etiamin  quibufdam  Carfaris  exemplaribus  librarii  po/uerunt  idem  vo- 
cabulum  briva  :  &c  corrupte  in  nonnullis  Samarobrina  \  ut  &  in  omnibus  Ci- 
ceronis  exemplaribus  epiltoiarum  familiarium.  At  verum  genuinumque, 
&  a  prifcis  Celtis  flc  uiurpatum  eile  vocabulum  briva ,  iive  brive ,  pro  pon~ 
te  ;  hdem  facit  Danorum  lingva ,  qua  pons  dicitur  broo  ,  Sc  brove.  Exem- 
pla  quaxlam  brigarum,  &:  bricarum  referre  liceat.    In  Hifpania,  inter  alias, 

20  funt  lfla: :  Conimbrica  Plinio ,  qua:  Conembrica  Antonino ,  &  veteri  lapidi  Co~ 
nimbriga  \  nunc  Coimbra ,  ad  Mundam  amnem  ,  qui  vulgo  nunc  CMonde- 
g*.  Talabrica  Antonino  j  quas  ex  itineris  duchi  deprehenditur  fuilfe  adflu^ 
men  Facuam  ,  quod  nunc  Vouga.  Langobrica  eidem ,  in  eodem  itinerc, 
qua:  Ptolemxo  Langobriga  >  ex  ltineris  tradu  ad  Durium.  ^ugufiobriga  Pli- 
nio ,  ac  Ptolemxo ,  Angujlobrica  Antonino  ,  quam  re&e  ad  Tagum  viri  eru- 
diti  interpretantur  Villar  de  Pedrofo  ;  cui  locus  adverfus  dicitur  Puente  de  ar- 
fobijpo .  &:  alia  Auguflobriga  Ptolemaeo  &:  Antonino  ;  quam  ad  Durium  flu- 
men  fuifle  fuper  Soriam  ,  ubi  nunc  antiquus  vifitur  pons  lapideus  ,  ali- 
bi  docebo.  Lacobrica  Plinio  &  Antonino  ,  Lacobriga  Ptolemaeo  ,  nunc  Bur- 

$ogos  >  ad  flumen  ,  cui  vulgare  nomen  Relanzon.  luliobriga  Plinio  &  Ptole- 
rn^jo  i  nunc  Val  de  Viefie ,  ad  Iberum  flumen ,  haud  procul  fontibus  eius. 
Nertobriga  Ptolemaro  &  Appiano,  Nertobrica  Antonino  ;  nunc  Ricla,  ad  flu- 
men  ,  quod  fupra  Ca:faream  Auguftam  Ibero  mifcetur.  Sc  ad  idem  flu- 
men  Arcobrica  Antonino;  nunc  Hariza.  Segobriga  Straboni ,  Phnio,  &  Pto- 
Icmajo  j  nunc  Segorbe  ,  ad  flumen  ,  cui  vul^are  vocabulum  UMorvedre.  Ha- 
rum  fingulas  habuiile  eos  fitus ,  quos  modd  adflgnavi ,  alibi  (  Deus  votis 
volens  propitius  adnuat )  validis  firmabo  argumentis.  Plures  fi  quis  in  Hilpa- 
Hia  cogno/cere  velit,  adeat  ipfbs  audores  fupra  citatos.  nos  hinc  ad  reliquas 
regiones  properamus. 

InGallia  fuere  ifta: :  Samarobriga,  qxix  Sc  Samarobriva\  Nitiobriga ,  Allo- 
briga,  Latobriga,  Briva  ifar* ,  Briva  Currefii^  omnesjam  ante  dida:.  Ca:fa- 
ri  cft  Amagetobriga  in  Scquanis  :  cui  certus  fitus  haud  facile  deflgnari  po- 
^nt.  Antoninoeft  Eburobrica,  eademque  tabula:  itineraria:  j  quod 

hodie  Campania:  opidum  dicitur  Brimont,  ad  flumen ,  cui  vulgare  vocabulum 
Armanfon ,  inter  Autefwdurum  &  Auguftobonam  ,  id  eft  ,  ut  nunc  ea  loca  adpel- 
lantur  inter  Auxerre  6c  T royes.  Antonino  Litanobriga,  inter  C&faromagum  &  Au- 
guftomagum  (quorumhoc  nunc  Senlis,  illud  Beauvats )  ad  flumen  ^Enam,  nunc 
Pfrneuil.  Antonino  ^W<?^/^,tabula: Bautobrica3in  citeriore ripa  Rheni,nunc 
Boppart. 

In  N orico  una  eft  Artobriga  Ptolema:o ,  ac  tabula:  j perperam  apud  Ptole- 
mlPK1  m  Vi,nclelici^  ad  Danubiiripam  collocata.  ad  Saltzam  flumen,  xvi 
lbus  pafliium  infrzSaltsburgium  fuifle,  fuo  loco  oftendam. 
His  jam  adjice  Brixiam  in  Alpibus ,  hodie  Brixen  i  unde  Brixentes  populi 
1110 :  ^  Brixkm  alteram,  cum  Brixello ,  ixx  Italia;  qua^  nunc  vulgo  Brefcia, 

f    2  &Brifcello< 


5o 


C4  PHILIPPI  CLUVERH 

£c  BrifceUo.  qua:  quiim  eun&a  ad  fluminum  ripas  fint  pofita  5  fine  dubio  Gallis 

ac  Noricis  dicebantur  Briks,  8c 

Ceterum  opida  hodieque  ad  eumdem  modum  in  Germania  nominata  re- 
periuntur  a  pontibus  j  ut  Injpruck,  Enfpruck,  Pruck  anderMure,  Pruck  an  der  Ltite, 
Sarebruck,  Zweybruck ,  ofenbriigge ,  6c  Brugge ,  celebre  Flandria:  opidum.    In  An- 
glia  quoque  ,  Cambridge,  Turbridge,  Sturbridge,  Pembridge^j .  Sed  6c  Brig<e  etiam 
nunc  exftant:  ut  fupra  dictum  opidum  Vallefia:  Brige,  ad  Saltinam  amnem, 
6c  aliud  ejufdem  nominis ,  in  Silefia  ad  Viadrum  flumen.  Hxc  igitur  de  vo- 
cabulo  briga  j  quod  etiam  'brica ,  St  briva,  Sc  broga  prifcis  Celtis  dichim  fuit. 
Exquibus  cuivis/atis  jampatere  puto,erralIe  Stephanum,qui  bria  in  illaBruti  i° 
urbe  ad  Bxtim  amnem  maluit  fcribere ,  quam  briga.  Ipfe  alio  loco ,  in  voce 
lAiav)fA&yicL  ,  ficait :  @£/cw  rlw  'zrcAiv  (pwri  ®%ctw  id  eftj  urbem  Thraces  adpellant 
briam.  Qua:  haud  dubie  habuit  ex  pra:dicto  libro  vn  Strabonis.  Verum,quid 
Thracum  lingva  in  Hifpania?  aut  cur  id  non  adnotavit  ipfe  Strabo,  lib.  111,  in 
defcriptione  Hilpania:^  ubi  mentionem  facit  Segobrig* ,  Celtiberorum  urbis? 
Scilicet  quia  longe  diverfum  erat  vocabulum  briga,  a  bria.  Nudum  igitur  lllud 
eft  ac  praspofterum  glollematium  Stephani  j  vel  ejus  ,  qui  hanc  epitomen  e 
Stephano  collegit.  Ceterum  eamdem  etymologia:  rationem  habere  puto  vo- 
cabulum  Brigantium, univerfa:  veteri C eltica:  commune : quod hodicque 
quibufdam  in  opidis  vicisque,  diverfis  in  regionibus,  exftare  videoj  ubique  20 
ad  flumina.  Antiqua  loca  funt  harc  :  In  Hifpania,  Brigantium  Flavium  Callaico- 
rum  Ptolema:o,  8c  Antonino  quod  ^Ethico  eft  Brigantia.  In  Britannia  Brigan- 
tium  opidum refertur  Ptolema:o,in  Almagefto,lib.ii, cap.  v  1.  In  Gallia item 
eodem  nomine  vicusin  Alpibus,  Straboni:  unde  Brigiani  populi  Alpini  Plinioj 
forte  mendose,  pro  Brigantii.   Tabula  itineraria  Sc  Antoninus  eumdem  lo- 
cum  adpellant  Brigantionem :  unde  hodieque  nomen  opido  manet  Briancon. 
In  Vindelicis  Strabo  refert  populos  Brivantios  ;  Sc  opidum  eorum  una  cum 
Ptolema:o  (qui  male  id  Rha:tis ,  non  Vindelicis  adfcribit )  Sc  tabula,  Brigantium. 
unde  Plinio,acSolino,  Brigantinus  dicitur  lacus ;  quem  Marcellinusipfius  opidi 
nomine  adpellat  Brigantiam  ;  nam  opidum  Notitia:  imperii  dicitur  Br&cantitt.  $0 
Antoninus  id  modo  Brigantium,mod6  Brigentium  vocat,  Sc/Ethicus  Bregantium* 
hodie  eft  Bregenz,  inter  lacum  Conftantienfem,&;  oftium  fluminis,quod  eam- 
dem  cum  opido  fert  adpellationem.  In  Pannonia  Brigantium  ad  Danubium, 
tabula:  itineraria: :  quod  Brigentionem  vocat  ^Ethicus  5  Antoninus  modo  Brc- 
gentionem ,  modo  Bregetionem ,  alias  etiam  cum  Orofio  6c  Socrate  Brigitionem: 
Ptolemxo  eft  Breg<etium-,N  otitix  imperii,  Breg&tio.  hodie  djcitur  Graan.  Idem 
nomen  nuncmanet}inHifpania  Braganca,opidum  Portugallia:.  in  Gallia  Brian- 
ton, fupra  di&um.  in  Alpibus  item  jam  di&um  Bregenz.  in Itzui  Breganze, (uprn 
Vicentiam  j  Sc  Breganzolo,  fupra  Venetias . 

Magus  quoque,  five  M  a  g  u  m  ,  adj  e&itia  fui  t  particula  in  opidis  vicisque  40 
Celticis.  de  hac  longumforet  nugas  Goropii  recitare.  Rhenanus  voluit  eam 
fignificare domum.  funt  alii, qui  adfirmant,  Plinium  docuiiTe,  eam fignificare 
urbem.  quod  equidem  nullibi  in  ejus  operibus  reperi.  E  diverfb  difpexi,  hanc 
quoque  particulam  ubique  iis  adnedi  vicis  atque  opidis,  qua:  ad  amneis  pofi- 
ta.  quapropter  8c  ipfa  a  fitu,  quemadmodum  brig&,  nomina  accepifle  arbitror. 
Antonino  opidum  in  Britannia eft  Sitomagus;  quod  vitiatum  in  tabula  itinera- 
ria  legitur  Swomagus.  id  haud  imperite  viri  docti  interpretantur  hodie  Thetford, 
ad  confluenteis  duum  fluviorum  Oufe ,  6c  Thet.  nam  Sitomagum  diclum  fuiffc 
ipfis  Britannis  Sitmage,  nullum  dubium  eft.  Sit  autem  tam  facile,  variatione 
dialedi,  mutari  potuit  in  Thet,  quam  Gra:corum  ews  in  2<cf ;  de  quo  infra  plu- 
ra  dicentur .  UWage  igitur  idem  figniricaiTe  antiquis  Celtis  cenfeo ,  quod  Saxo- 
nibus  nunc  in  Germania  &  Anglis  in  Britannia  dicitur ford,  fuperioribus  vero 
Germanis  furd,  id  eft,  vadum.  nam  quod  opidum  Britannis  erat  Sitmage,  id 
Angli  poftea  atque  Saxones ,  in  Britanniam  tranfgreffi,  fuo  vocabulo  a:quipol- 
Jente  dixere  Thetford,  Hujufmodi  opidorum  formationes  hodieque  complures 

reperiun- 


GEHMANI^  ANTIQ.  LIB.  I 
rcperiuntur.  in  Britannia ,  prazter  jam  dictum,  Oxford,Hereford,  Stafford,  Bed- 
ford,  Hartford^  &:  complura  alia  ignobiliora.  In  Germania,  geminum  franc- 
furd,  Erfurd,  Schweinfurd ,  Ochfenfurd ',  Hafenfurd  ,  Klagerfurd^,  Stee%ford ,  Stas* 
ford.  Apud  veteres  auciores  reperiuntur  magi  iiti ;  ln  Britannia ,  prxter  fu* 
pradi&um  Sitomagum,  Noviomagus;  quod  ex  Ptolemad  fimul  tabula,  &;  vo- 
cabulo  hodieiWjW,  eft  Gilford.  In  Gallia  ;  ^Augnftomagus  Sdvanettum, 
nunc  Senlis  j  C&faromagus  Bellovacorum ,  nunc  Beauvais ;  Rotomagus  Vellocafftorum* 
nunc  Roan;  l^oviomagus  Lexoviorum ,  nunc  Lifieux.  In  Germania  Cifrhenanaj 
Noviomagus  Batavorum,  nunc  Nieumegen  ;  Noviomagus  Treverorum ,  nunc  Neu- 
10  magen  \  Noviomagus  Nemetum,  nunc  Speir^  Vbiorum  Marcomagus,  &  Rigoma^us, 
&  Durnomagus ;  nunc  Diiren  ,  Reimagen,  &c  Dursmagen.  qux  cuncla  ad  amneis 
poiita.  Suntque  prarterea  in  Aquitania ,  Carantomagus ,  Cafmomagus ,  Cond.tto- 
magus ,  Eburomagtts :  in  Helvetiis  Bromagus  :  in  Alpibus  Caturigomagus ,  ScScin- 
comagus :  in  Gaiiia  Italica  Bodinromagus ,  &C  Camillomagus  ,•  quorum  lllud  ad  Pa- 
dum  fuiflc  teftatur  Plinius .  In  Vindelicia  Drufomagus,  &c  Iuliomagus: de  quibus 
uioloco  pluradicam. 

Dukus  etiam,  iive  durum,  particula  fuit  adpofitiva  in  opidis  ac  vicis 
Celticis.  quam  quidam  eamdem  eile  volunt ,  qua^  Germanis  nunc  dicitur 
turn,  ftc  toren,  id eit,  turris.  Sed  ego,  longe  eos  a  veritatis  fcopo  aberrare,  ve- 

2o  reor.  nam  &  hanc  nullibi,  nifi  ad  rlumina  pofitam  reperio.  Varie  eam  men- 
tc  verfando  tandem  deprehendi,  idem  fere  iignificare,quod  magus.  quidpe  qui 
locus  in  Ubiis  Antonino  ac  tabulas  itinerariar  dicitur  CMarcomagus  ,  Tacko 
eft  CMarcodurum :  ut  fuo  loco  aliis  etiam  certiilimis  oftendam  documentis . 
Huic  argumento  hoc  etiam  heic  addo  ,  quod  celebre  nunc  ad  Danubii  ri- 
pam  opidum,  quod  vulgo  dicitur  Vaffarv ,  antiquitus  dicebatur  Bojodurum; 
nempe,quia  Boji  olim  e  Bojohxmo  a  Marcomannis  pulii,  illac  in  Vindeliciam 
ac  Noricum  tranftverunt :  quodfuo  loco  pluribus  probabo  argumentis,  &;  au- 
dorum  teftimoniis.  vocabulum  autem  pafiin  noftrate  lingva  iignificat  tranfi- 
tum.  undc  verbum  paffen ,  tranfire.  Ac  nefcio  equidem ,  an  non  ex  eadem  ori- 

3°  gine  natum  iit  vocabulum,  quo  januam  fignihcamus  ;  quiaper  hanc  trans- 
lmusin  domum,vel  de  conclavi  in  conclave.  Vocabulum  icl  Angli  nuncdi- 
cunt  doreh  mferiores  Germani  duere  .  Saxones  ddres  fuperiores  Germani, 
A  in  adhne  e  mutato,  thure :  quod  idem  ferc  fonat  cum  Graxorum  $u&. 
nam  hodieque  funt  in  Germania ,  qui  fua  dialeclo  dicunt  die  thiira.  Exem- 
pla  locorum,  quorum  nomina  in  durum  definunt ,  funt  ifta  :  In  Germania 
Gallica,  five  Cifrhenana, praeter  jam  dictum  CMarcodurum,  quod nunc  Diircn, 
Batavodurim  Batavorum  \  nunc  Durftedes .  In  reliqua  Gallias  Dtvodurum  CMe- 
diomatricorum ,  nunc  Metz,:  ^Autefiodurum  Senonum  ,  ni  fallor ;  nunc  Auxerre^j: 
Epomandurum  Sequanorum,  nunc  Mandure ,  haud  procul  opido  Montbelliard:  Sa- 

4°  lodurum  Helvetiorum ,  nunc  Soloturn  Germanis  ,  Gallis  Soleure :  Oclodurum  Vera* 
grorum  in  Alpibus ,  nunc  CMartinach :  tk.  alia.  In  Vindelicia  Bragodurum,  Bojodu- 
rum ,  Ebodurum ,  Ectodurum\  &  in  Norico  Gabanodurum :  de  quibus  iingulis  fuo 
locofufius  agaiYb. 

De  cetero  obfervandumheic  eh:,qu6d  a  veteribus  auctoribus  Latinis  ejujf 
^nodi  locorum  nominapromifcue  ufiirpenturin  durum ,  &  durus ,  item  in  ma* 
gum,  &  magus  5  nempe  fi  nullum  aliud  vocabulum  fiibftantivum  addatur.  at  ix 
°pidum  ahquod  ex  iis  ht ,  quod  nominetur ,  formatur  ipfum  nomen  genere 
^eutro  :  ut ,  opidum  Divodurum ,  opidum  Noviomagum.  iin  vero  vicus  5  maiculino 
genere,  vicus  Octodurus ,  &  vicus  T^oviomagus . 

Clitipho ,  antiquus  audor,  apud  Plutarchum  ,  qui  de  fluminibus  librum 
conlcripiitjteftis  eft,  vocem  d  un,  veteri  Celtarum  lingva  figniricare  co//em,iivc 
inontem.  unde  eorum  etiam  opidorum  nominibus  adjedam  videmus ,  qux  ad 
monteisjfive  in  montibus  condita  fuerunt.  Hxc  quoque  vox  per  omnem  Cel- 
ticam  ufitata  fuit.  In  Hifpaniaeft  Caladunum  Callaicorum  Bracariorum  s  &  Seben- 
atmum  CaftdUnorum.  'mG*\Yi&,Lugdunnm  Convenarum,  Lugdumm  Segufianorum, 

p    ^  Vxellodu* 


M  PHILIPPI  CLtlVERII 

Vxelhdunum  Cadurcorum ,  Segodtmum  Rutenorum ,  Minodunum  Helvetiorum,  Augufto- 
dunum  Heduorum,C*farodunum  T uroniorum;  Meliodunum  Senonum,Cxfiri  Sc  Grego- 
rio  Turonenfi,  quod  Milidunum  Aimoinoj  Noviodunum  Aulercorum  Diablintarum, 
Novioduntm  SueJJionum;&c  alia.  In  Germania  Ciirhenana,  Lugdunttm  Batavornm. 
In  Hibernia  Dunum.  In  Britannia  item  Dunum  Durotrigum,  Camulodunum  Brigan- 
tum,  Sc  aliud  Trinobantum^Maridunum  Demetarum ,  ^cBigodunumBrigantum.  No- 
titia  imperii  in  eadem  infula  habet  Segedunum,  Axelodunum,  6c  Branodunnm .  In 
Germania  Ptolemxo  T trodunum,Segodunum,  Lngdnnum,  Carrodunttm,  Meliodnnum, 
Bburodunum.  In  Vindelicia,  Camfodunum,  Carrodunum.  In  Norico ,  Gefodunum, 
idunnm.  Xx\Vznnox\ik,Novidunum,Canodunum,Singidunum.  In Scordifcis Gal-  1° 
lis  ,  Pannonia;  inferioris  Sc  Mcefia:  fuperioris  parteis  quondam  incolcntibus, 
Capedunum.  Supra  Pontum,  ad  divortia  Iftri  rluminis,  Noviodunum  c  quod  Ba- 
ftarnarum  fuifle,  fuo  loco  oftendetur. 

Ha:c  i°itur  tam  frequentia  opidorum  vicorumoue  vocabula,  res  certas  fi- 
gnificantia,  quumHifpanis  fimul  &;  Britannis ,  Gallis,  Germanis ,  atque  1  llv- 
nis  fuerint  communia ,  nec  alibi  gentium  reperiantur;  haud  lcvc  mde  colfi- 
gitur  argumentum,dicl:as  quinque  nationcs  ejufdcm  fuifle  Celticx  gcntis  par- 
tcis,  ab  una  eademque  origine,  id  eft,  a  primo  omnium  Ccltarum  patre  Afke- 
naze  propagatas. 

Adde  his  ipfii  propria  opidorum,  five  vicorum  nomina,  qua:  pluribus  na-  10 
tionibus  fucre  communia  :  Cambes ,  five  Cambetum  inHifpania,  Scin  Gcrma- 
nia  Cifrhenana  propc  Rhenum:  OcJodurum,  8c  Ocelum  in  eadem  Hiipania,&:  in 
Alpibus :  Turiajjo  in  Hifpania  j  cui  cognomine  opidum  nunc  etiam  durat  in 
Gallia,  vulgo  Taraffon:  Jiemetani  populi,  &  opidum  liemetobriga,  in  Hifpani.i ; 
^Juguftonemetum  in  Gallia  >  8c  Nemetes  populi  Germani  cis  Rhenum  :  Vtmina- 
tium  in  Hiipania,  6c  in  Scordifcis  quondam  Celtis  ad  Danubium ,  infra  Savi 
confluentem  :  Vefontio,  five,  ut  Ptolemxo  fcribitiir  owrofluv,  Vifontium,m  Hifpa- 
nia,  Gallia  Sc  Pannonia:  quorum  illud  in  Gallia  Juliano  C*fari  dicitur  B«roV- 
•nan*  Ebur£  dux  in  Hifpania  ;  Sc  ejusdem  nominis  fluvius  in  Gallia ;  a  quo  po- 
puli  Eburovices ,  quorum  princeps  Iocus  nunc  Evreux  >  &  longe  diflitus  alius  3° 
locus  Eburobriga,  fupradi&a ,  item  Eburomagm,  &  Germani,  qui  primi  Rhc- 
num  in  Galliam  tranfgrefli,  ut  fuo  loco  oftendam,  Eburones;  &.  trans  Rhc- 
num  ,  in  Germania  longe  interius,  Eburum :  Eburodunum  in  Alpibus,  6c  aliud 
in  Helvetiis,  aliudque  ultra  Bojohaemum  in  Germania.    Tugienfis  dicitur  fal- 
ttis  Piinio  in  Hifpania  ,  ex  quo  Ba:tis  oriebatur  amnis ,  haud  dubic  a  Tugio 
loco  diclus  ;  Tugenifunt  Helvetiorum  pars  quarta  Straboni ,  quorum  opidum 
hodieque  vocatur  T ugium ,  vulgo  Zug  \  ut  fuo  loco  clarius  exponam .  De  cc- 
tero  Bergufta  in  Hifpania ,  fub  Pyrenxo  monte  ,  6c  in  Gallia ,  haud  procul 
Vienna ,  aucloribus  Antonino,  6c  tabula  itineraria.  Segoviaixx  Hupania,&: in 
Germania  circa  Viftuhc  fonteis .    Segedunum  in  Britannia ,  Gallia ,  Sc  Gcrma-  Ap 
nia  Tranfrhenana  :  Lugdumm  in  cadem  Gallia ,  6c  in  utraquc  Gcrmania ,  cis 
Zc  trans  Rhenum  :  CMeliodunum,  in  Gallia,  &  trans  Rhenum :  Devona  Cadur- 
corum  in  Gallia,  6c  trans  Rhenum.  nec  ego  dubitaverim ,  quos  in  Britan- 
nia  Ptolemxus  vocat  Damnonios ,  vel ,  ut  alia  habent  exemplaria  ,  Dumno- 
nios  j  reclius  fuifle  adpellandos  Devonios  ,  quando  hodieque  regio  eorum 
dicitur  Devonfnre^ .    Vxellodunum  Carfari  dicitur  Cadurcorum  opidum  in 
Gallia:  Notitia:  imperii  eft  y^Axelodunum  in  Britannia.  quodego  idem  eflc 
vocabulum  cum  illo  Cxfaris  plane  mihi  perfvadco  s  dialedo  tantum  varia- 
tum.    Cenabum  dicitur  opidum  in  Galha  eidem  Carfari,  quod  Cenabum  Pto- 
lemxo  ,  8c  tabulce  ,  nunc  Orleans  ad  Ligerim  :  eadem  tabula  habet  Cene-  fO 
bum  in  Germania  Cifrhenana ,  quod  vulgo  dicitur  nunc  Genneb ,  ad  Mo- 
fam  :  vicusque  prcterea  eft  Genab  in  Brabantia  ,  ad  amnem  ,  medio  fitu 
inter  duo  opida  Gemblours  8c  Halle^>.  Teutoburgienfis  eft  Tacito  fiitus  in  Ger- 
mania  ,  haud  dubie  a  vico  Teutoburgio  cognominatus ,  qui  hodie  vocatur 
Dietmelle,  haud  procul  Amilk  fonte.  eodem  vocabulo  opidum  eft  Ptole- 


GERMANIiE  ANtl  L  I  B.  L  $f 
fnnso  in  Pannonia  5  quod  Antonino  &  Notitix  imperii  Teutiburgium ,  tabul^e  iti- 
neraria:  Tinvburgmm  :  utrumque  fine  dubio  a  Theuth ,  communis  omniuta 
Celtarum  dei  (  de  quo  infra,  cap;  ix )  nomine  di&um.  Jam  vero  PalantU  vo- 
cabulum  in  Hifpania ,  an  non  idem  elt ,  quod  Germani  dixerunt  Palanz,,  quafl 
dicas  J[iKu^rj^ov ,  five  forum  judicial^j ,  feu  conventtu  juridicus  ?  nam  pofterio- 
res  quoque  Germani,  qui  primi  Latina  lingva  res  fuas  confcripferunt ,  ca  lo- 
ca  dixere  Palantias :  de  quibus  plura  dicentur  infia,  in  Burgundionum  narra- 
tionc#.  Langobriga  vero  in  Hifpania ,  an  non  fuerit  Langebrigge  5  quemadmo- 
dum  nunc  etiam  vicus  in  Veftofalia  dicitur  Lange  briigge,  id  elt ,  pons  longus f  Et 
quid  iibi  volunt  ifta  per  Hifpaniam  >  Bergidium ,  Bergidum ,  Bergu/a ,  Bergufia ,  &. 
gentis  vocabulum  Bergiftani ;  nifl  quoda  berg,  id  effa  montib/i*  nomina  traxe- 
runt  ?  Bergium  certe  Ptolemaci  in  Germania  nemo  negaverit  montem  fignifi- 
care.  Bergufu  autem  ilke  Hifpanorum  &;  Gallorum  non  minus  aperte  fonant 
Germanicum  Berghufen,  id  eft,  dnmiciltum  apud velin  monte,  quam  Gallorum  Ita- 
licorum  Bergomum  Berghom,  quafi  Berghaim :  nam  Anglis  ctiamnum  home  eft> 
quod  nobis  haim ,  heim ,  &  heem :  &  ipfum  opidum  apud  Diaconum  &  Liutpran- 
dum  vocatur  Pergamum,  apud  Jufhnum  Vergamum  >  hodieque  vulgo  Bergamo. 
Mrgufii  etiam  fuere  populi  inHifpania,  teftibus  Polybio,  Livio,  &  Stephano. 
an  non  Barghufer  ? nam  barg  Saxonibus  dicitur,  quod  aliis  Germanis  berg.  Quin 
ego  Bergam  quoque  Macedonia?,&;  Bergam  Thraciar,  ( quarum  hax  etiam  Bergium 
adpellatur  Stephano )  a  Celtis  populis,MacedoniaeThracia?que  quondam  loca 
occupantibus  ,  conditas  facile  crediderim.  Ex  his  igitur  vocabulis  haud  leve 
colligitur  argumentum  ,  predidas  v  nationes  una  in  univerfum  ufas  fuifle  lin- 
gva,  unamquehabuiiTeinterfeoriginem,  ncmpea  Celti  patre,  quiAfchcna- 
zcs,  Noachi  pronepos . 


C  a  p  ut  viii. 


5 o    Jllyrios  3  Germanes ,  GaUos ,  Hiffanos ,  ac  Ttritannos  unm  eamdemque 
inter  fe  habuiffe  IwgVam ,  uniufque  &r  ejufdem  ftdffe  gcntis  C  E  L  T 
c  ae  nationesy  frobaturcomfluribus  rerumrvariarum  <vocabulisy  quU 
bns  olim  prtdittx  nationes  univcrfx  ufe  funti  nunc  <z>cro  apud 
Germanos  in  wulgari  fermone  durant.ubi  Ger* 
manicdt  quoque  ffoe  Celtica  lin- 
gp*  ojlenditur  antU 
quitas. 


40 


VNam  eamdemqUe  habuiiTe  lingvam  quinquc  jam  fepius  diftas  natio- 
nes,  documentis  ha&enus  plurimis  ac  validiffimis  fatis  probaffc  mihi  vi- 
deor,  ita,uti  reliquo  jam  labori  tuto  parccre  quircm.  Verum  tamen,quia 
tot  dodiffimi  viri  Francogalli  pluribus  id  argumentis  antehac  negarc  conati 
«*nt  j  quorum  aucloritas ,  cgo  vereor ,  ne  plus ,  quam  ratio ,  apud  imperitos  ho- 
niines  valeat :  confuhum  eile  putavi ,  antcquam  ab  hac  diflertatione  ad  alia 
tranfirem,  ultima  etiam  illa  indicia ,  quac  in  rerum  vocabulis  efTc  dixi,  inmc- 
«ium  proferrc. 

Primum  igitur  repetere  heic  breviter  ca  liceat ,  qua:  jam  antea  in  opidorum 
So  norninibus  expofui .  In  his  brihe,  quod  &  brige,  6c  brive,  6c  broge,  &  brove,  diverfis 
Qialeclis  variabatur ,  fignificabatque  fontem  ,•  tam  Hifpanis ,  quam  Gallis ,  Gcr» 
m*nis>  &  Ulyriis  fuit  commune.  item  vocabula  dure,  &  mage,  quse  vadum,  five  tra- 
lettum  amnis  notabant,  Gallis,  Britannis,  Gcrmanis,  &  lllyriisj  illud  etiam  Hifpa- 
*U*  Y;c>  cbmons,  univeriis.  wefont,  five,  alia  d\2\et\o,n>ifant  5  nomen  animalisi 
quod  Romani  cadem  Celtica  vocc  dixerunt  bifontem :  undc  opida  in Hifpania, 

F   4  GaUia* 


&  PHILIPPI  CLUVERII 

Gajlia ,  &:  Pannonia,  nomine ,  Romanoore  formato ,  Vefontio ,  five  Vifontio  ,  &C 
Vifontium .  berg,  id  eft ,  mons:  unde  opidorum  nomina ,  in  Germania  Bcrgium  >  in 
Gallia  Cifalpina  Bergomum;  in  Macedonia  Berga  j  in  Thracia  item  Berga,  quod 
&  Bergium  •■,  inHifpania  ,  Bergidium  ,  Bergidum  ,  Bergula  ,  Bcrgujia:  quorum  lioc 
etiam  vocabulum  Germanicum  quod  eft  domicilium,  in  fefe  habere  fupra 
oftendi.  CMan  univerfis  Germanis  fignificat  virum :  antiquitus  etiam  hominem 
jfio-nificabat .  ab  hoc  dicti  funt  in  Germania  CMarcomanni ,  five  CMarcomani^  &c  P<e~ 
niani .  Idem  vocabulum  Gallorum  lingvx  fuiffe  commune ,  adparet  ex  npmine 
Gallorum  Celticxgentis  Cenomani.  Quina  Gallis  quoque  inventum  efie  voca- 
bulum  Germani,  agerre,  quod  bellum  jfignificabat  Celtica  lingva,  &  man\  validif-  10 
fimis  au&orum  teftimoniis  infra  probabo.  ^Alemani  etiam  diverfarum  Gallias 
nationum  fucre  colluvies ,  Rhenum  fub  Auguftiprincipatu  tranfgreffi.  quorum 
nomen  eft  mere  Germanicum,  ab  alle,  id  eft,  omnes,  &  mannen,  id  eft,  vtri,  com- 
pofitum.  Palanz,,  id  eft,  cf[iytcc^e/ov ,  fivcforum  judiciale,  utinfrain  Burgundioni- 
bus  docebo ,  Hifpanis  atque  Germanis  fuit  communc . 

Ab  his ,  jam  antea  memoratis ,  nunc  tranfeo  ad  alia,  qua;  paffim  apud  anti- 
quos  auctores  leguntur.  In  his  primum  mihi  erit  ambattus :  quod  Ennius ,  refe- 
rcnte  Fefto  Pompejo  ,  lingva  Gallica  fervum  fignificare  tradidit.  cui  atteftans 
Carfiir ,  belli  Gallici  comment.  vi ,  Eqmtum,  inquit,  ut  qtafque  est genere  copitfque 
ampltfftmus ,  ita  plurimos  circitm  fe  ambattos  clientetfque  habet .  Dc  iifdcm  hominibus  20 
paullo  ante  ita  :  Plebs  pene  fefvorum  habeturloco  ;  qua  perfe  nihil  audet ,  &  nulli  ad- 
hibetur  confdio  .plerique,  quum  aut  Are  alieno ,  aut  magnitudine  tributorum ,  aut  inju- 
ria  potentiorum  premuntur ,  fefe  in  fervitutem  dicantnobilibm.  in  hos  eadem  omnia  fttnt 
jura ,  qtiA  dominis  in  fervos.  Eofdem  innuit  poftea  ,  his  verbis :  Yunera  funt ,  pro 
ctdtu  GaUorum ,  magnifica  & fumtuofa .  omniaque ,  qu&  vivis  cordifuijfe  arbitrantur ,  in 
ignem  inferunt  \  ettam  animalia .  acpaullo  fupra  hanc  memoriam ,  fervi ,  ejr  cltentes ,  quos 
ab  tis  dilettos  effe  conftabat ,  una  cremabantur .  Cujus  conditionis  fuerint  hi  Gal- 
lorum  Germanorumque  fervi,  qui  Ennio  heic&:  Carfari  vocantur  ambacli^uo 
loco  reddetur.  Vocabulum  ipfum  tam  Gcrmanis  quam  Gallis  fuifle  commu- 
ne ,  noftra  hxc  teftatur  #tas .  nam  etiam  nunc  in  Flandria  Sc  Brabantia ,  item  3° 
in  Hollandia  &c  conterminis  regionibus  dicitur  eyn  ambacht.  quodilli  quidem 
ofifcium  intelligunt  ;  ut  otificem  eyn  ambachter.  At  Keronis  ,  monachi  ad  di- 
vi  Galli ,  glofTarium  ita  liabet:  CMinifter  ,  ambaht .  miniftraverit ,  ambahtit. 
offcina,  ambahti .  offcio ,  ambahte .  offcia ,  ambaht.  Etita  Otfridus  in  euangelio, 
lib.  I  ,  cap.  xxv,  ambachtcn  ,  pro  oterari.  Willeramus  ,  in  cantico  cantico- 
rum  ,  fie  ambachten  themo  luibe;  id  eft ,  cibum  viu  operabantur.  Leges  antiqua? 
Burgundionum  ;  ^mbafcia ,  opera.  Ex  quibus  omnibus  fatis  clare  patet ,  voca- 
bulum  ambacht  ab  initio ,  &  Ennii ,  Caifarifque  temporibus  non  tam  fervum  fig- 
nificafle,  quam  miniftrum  ,feu  famulum  ,  cujus  opera  nobilis^homo,  fiveeques 
Gallus  Germanufque  domi  militiaique  ufus.  De  his  ambaftisita.  Diodorus,  lib.  v:  4° 
E Vct^cflctf  <5e  Kj  S-i^imvjce^  thiv^ag ,  cn.  r  mvv\im  Kci&xiyovliS»  otg  yvio%otg  ^  7zzt£3tcnrt<rcqg 
X^vjcq  xciQ  rcig  tAcLxotg.  id  eft :  Miniftros  ingentu  conditionis  fecum  ducunt,ex pauperiori- 
bws  delecios ,  qui  rhcdariorum  ac  fatellttum  eis  operam  inpugnis praftant .  Hinc  recte  vo- 
cabulum  illud  Barbarolatinum^^^/?/^,  quod  Germanis  erat  ambacht ,  in  diclis 
Burgundionum  legibus  ponitur  pro  opera:  &  ambachten  apud  Otfridum,  pro  ofe- 
rari.  unde  ambafciatores  nulli  alii  erant,  quam  qui  patria  lingva  dicebantur  ambach- 
ters  id  eft,  qui  cum  mandatis  a  principe,  feu  civitate  mittebantur;  6c  qui  tradan- 
dorum  cum  alio  principe  ,  feu  civitate  negotiorum  munus  atque  ofhcium  fufti- 
nebant :  quos  Romani  fua  lingva  dixere  legatos.  unde  etiam  vocabulum  id  in  prx- 
dicl:o  glofTario  exponitur  offaum.  Idem  vocabulum  eum  quoque  denotabat  ho-  50 
minem ,  qui  loco  feu  regioni  regunda:  prseficiebatur.  unde  etiamnunc  in  Flan- 
dria  aliquot  regionum  prxfedura*  dicuntur ,  Belle  ambacht ,  Cajfel  ambachty 
Borborg  ambacht ,  Bergen  ambacht ,  Vueren  ambacht .  Apud  reliquos  Germanos 
omneisvox  ea,  eodem  fignificatu  ,  contrade  nunc  efFertur^^  ;  quafi  am- 
bet ,  ab  illa  ambaht .  nam  qui  ampt  fcribunt,  imperitos  fe  originis  ejus  vocis 

produnt. 


GERMANIA   ANTIQ^LIB.  1  Q 

produnt.  Ea  tamen ,  latius  etiam  patens ,  nihil  aliud  in  univerfum  fignificati 
quam  mttnus,  five  officium  j  ut  Kero  monachus  interpretatus  eft.  Sedfatis  ex 
haaenus  didis  hquet,  vocem  hanc,  quam  mere  Germanicam  efle  fcimus,rion 
minus  Gallicx  olim ,  quam  Germanica:  lingva?  fuilTe  propriam .  Pergo  igitur 

Polybius  lib.  1 1  tradit,  Gallos  fualingva  conduc7itios militeis  adpellafle  Gtfi- 
tas.\ Bntanrii,  quivulgo  Walli  vocantur ,  hodieque  famulos  conducJttios  vocant 
gttejjw :  &  Germani  noftri  omnem  familiam,  feu  omne  conduditiorum  corpus 
dasgefmde.  leges  antiqua:  Langobar.dorum ,  lib.  i ,  tit .  i  x ,  lege  xx  i :  Vegafin- 
lo  diis  ver o  noftris  volnmus ,  ut  quicumque  ex  minimis  occifus  fuerit ,  in  tali  ordine ,  fro  ed 
quod  nobis  defervire  videtur ,  c  c  folidis fiat  compofttio .  Eadem  fignificatione  in  iif- 
dem  legibus  fcpius  occurrit.  Gloflaria  vetera  :  Gaftndium  3  fervitium .  gafindid 
regis-ferviente,  vel  camerario .  gafindiis  ;  judicibus .  Papias  :  Gafindius;  honorfub  ju- 
dice^.  Scilicet  eadem  natura  fuk  &c  hoc  vocabulum,  qua  illud  fupra  notatum 
ambacht. 

Paufanias ,  in  Phocicis ,  de  Gallis ,  quos  Brennus  in  Graxiam  duxit ,  ita  tra- 
dit :  T*™  avopafyv  to  (TiwQ.y^oL  Te/pctpKio-i**  t?  3hx^W  £  *W«v  to  ovepctfcu 

rtf  iA.ctpx,cLv  evS  \saso  r  KiXtoov  .  id  eft :  ^Atque  hanc  equeftris  fugna  conftitutionem  voce 
fatria  Trimarciftam  nominabant .  equum  enim  marcam  adpellant  Celta.  Ab  eodem  ar- 

20  gumento  nomen  illud  fuit  Germanica;  gentis  CMarcomanni :  quod  nihil  aliud  fl- 
gnificat,  quam  quod  nunc  Iingvi  Anghca  dicimus  Horfmen :  Germanice  dixctis 
Rofmannen,  iive  alia  dialcdo ,  Rofmanner ,  &.  Peerdmannen ,  Iive  Pferdmdnner ,  id 
cft,  cquites.  Leges  antiquae  Bajuvariorum,  tit.  xm,cap.x:  Siequus  ett ,  quem 
marach  dicimus .  leges  antiqua:  Alamannorum,  tit.  lxix,  paragr.  11 :  Si  talem 
equttm  involaverit ,  qttem  ^flamanni  marach  dicunt .  item  tit.  lxx  ,  paragr.  11  :  Si 
quis  eqno ,  qttem  ^Alamanni  marach  dicunt,  oculum  excujferit.  prasdictx  leges  Baju- 
variorum ,  tit.  1 1 1 ,  cap.  1 1 1 :  Si  quisaliquem  de  equo  fuo  depofuerit ,  quod  marchfalli 
vocant .  N.  von  Grauenberg :  Do  trug  in  fyn  fchon  marck :  id  cft,fulcher  ejuseqms 
eumvextt.  pnedi&x  leges  Alamannorum  ,  tit.  lxxix:  CMaripalcus ,  quifupra 

30x11  cabalbs  eH.  gloflanum  Latinotheutifcum :  Cavallarius,  CMarifchalc*  Anti- 
qux  leges  Langobardorum ,  lib.  1 ,  tit.  xxx v  1 ,  cap.  1  v :  Sifervus  regius  mervor* 
fhmjecerit.  gloflanum  vetus  :  CMerworfhin  5  aliquem  de  caballo  projtcere.  glofla- 
num  Latinoanglofixonicum:  Equus,hors-,  equa,mara.  Hinc  etiamnunc  Ger- 
mani  eqttam  dicunt  mare ,  merche,  &  merge.  Saxonum  hodie plerifquc,  & patria? 
mihi  teme,  circa  Viftulx  oftia,  quivis  equus  macilcntus  &:  malehabitus  di- 
citur  mdre:  ut&  conterminx  gentiPolonis  mdrcha.  quod  non  magis  illorum 
Iingva:  proprium  efle  puto ,  quam  vocabulum  marfidlek  s  quod  merc  Germa- 
nicum  elfe  fupra  patuit :  fchalk  quidpe  vcteri  Germanica  lingva  eft  idem ,  quod 
famttluS)  flve  minifter .  Sed  &  prardidis  Britannis ,  qui  vulgo  Wahi  adpcllantur, 

4°  hodieque  equusdicitur  march. 

Militum  genus  in  Gallia  Cafar  rcfert ,  qui foldurii  eorum  lingva  adpellaban- 
tur.  Hodieque  Germanis  militum  quoddam  genus  dicitur  foldner  :  Anglis  ver6 
quivis  mllesfoldior,  five  fowdior:  Britannis  Wallis  fowdiwr. 

Antiquis  Germanis  bellum  erat,  variis  dhlcdis , gerre,gwerre ,  &  werre.  unde 
etiamnum  Anglis  ac  Scotis  res  eadem  warre:  Italis,  &  Hifpanis,g//mvij  Franco- 
g^His  guerre.  Idem  vocabulum  olim  Gallicae  lingva:  fuifle  proprium,  patet  ex 
e°>  quod  illi  gentem  noftram  Theutifcam  adpellarunt  Germanos,  id  eft,  bellatores^ 
l»t  f  ufius  docebitur  infra,  in  Tungrorum  explicationc. 

1    Lancefm>  Hifpanicum  fimul  atque  Germanicum  fuifle  &  telum  &  vocabu- 
buT>  ^    in  tra^atu  de  minti^  oftencIam-  Sfarum  etiam  Gallicum  fuifle  voca- 
um,  telique  genus,  ibidem  docebo.  hodiequeomnibus  Germanisid  dici- 
^'emj^are. 

lo  f  ^0111611111111  corporis  fagum,  tam  Germanis  quam  Gallis  &  re  &  vocabu- 
uuie  commune, fuo  loco  patebit.   Aliud  corporis  tegumentum  erat  rheno j 
JUS         meminit,  belli  Gallicicomment.vi,  &  SaliuhVus  in  hiftoriis.  ejus 

vocabu- 


?0  PHILIPPI  CLUVERII 

vocabulumVarro  ,  lib.  iv  de  lingva  Latina ,  ait  efTe  GalUcum.  atlfidorus, 
lib  xix,cap  xxiii,  Germanicum adfeverat.  Veftium partem mfenorem Gal- 
los  dixiffe  braccas ,  five  bracchas ,  &  alia  dialecfto  brucchos ,  complures  teftantur  au- 
dores  antiqui;  quorum  verba  infra,  cap.  xvi,  citabimus .  Hodicque  ldem  voi 
cabulum  per  omnem  illam  vaftiflimam  Germaniam ,  variis  dialcftis  ufurpatur , 
bruch,  brook,  bruuh,  quorumhoc  Rheni  divortiorumadcolarum  eftj  fcribiturque 
illis  broek.  Hibernis  quoque  idem  vocabulum  durat,  brogcs  plurali  numero. 

Cucullum,  Gallicum  fuiffe  capitis  tegumentum ,  ex  Martiale ,  Juvenale,  dc 
Columella  difco .  Idem  tegumentum  etiamnunc  Germani  dicunt ,  varns  diale- 
ctis ,  wel,  kaeel,  kovel.  Bntannis  vcro  Wallis  cucul eft  pallium.  1 0 

Bulgam  Gallos  adpellafle  faccum  fcorteum ,  auftor  eft  Pompejus  Feftus ,  vel 
Verrius  Flaccus  :  Nonius  etiam  Marcellus ,  Bulga ,  inquit ,  folliculus  omnts :  ejrfac- 
culus  ad  brachium  dependens.  Hodie  etiam  Germani  ejufmodi  faccos  vocant  bnU 
qen.  a  quo  Francogallorum  diminutivum,  bouq^ette,  pro  bolgettc\  Lmutato  in  U, 
ut  in  mout ,  doux  ,  poux  5  ab  antiquis  molto,  dolce ,  pollice :  qux  Latine  multum, 

dulcls ,pollex .  ,  r  >c 

Rhedam  Quindilianus  ,lib.  1,  caa  ix,Gallicum  aitefle  vocabulum  5  hgnin- 
cat  autem  currum.  Id  non  nulli  ad  Britannica  nunc  ,  five  Wallica  vocabula 
thediad,  rhedec,  rhedecfa,  redigere  conantur3  quorum  hoc  idem  eft  quod  curricn- 
lum,  iftud  currere,i\\udcurfis.  eamdemque  etymologia:  rationem  putant  habe-  %° 
revocabulum  Eporedia-,  quod  Salaflorum  opidi  in  Alpibus  nomen:  quiaid  fic 
diaumPlinius,lib.iu,  cap.xvii,  ab  equorum  domitoribus  innuit.  Egofa- 
ne  longe  diverfe  fum  fententia?.  nam  ut  Latinis  vehiculum  a  vehendo,  fic  non 
modo  Gallis,  fed  &  Germanis,  ac  reliquis  Celtis  rhedam  a  reden  diftam  puto. 
quod  vocabulum  etiamnum  apud  quofdam  Germanos  iifdem  literis  effertur. 
apudplerofqueautem,  Saxonicadialedoutenteis,  dicitur  riden:  a  quotempus 
imperfedum  ik  red;  &  pluraii  numero  wy  reden :  nihilque  aliud  apud  Amife , 
Rheni,Mofx,  Scaldifque oftiorum  adcolas  fignificat,  quam  vehi\  five  ldfiat 
cquo ,  five  vehiculo ,  five  etiam  fcrreis  illis  foleis ,  quibus  fuper  glacie  vehuntur . 
Aneliidin  Britannia  quoque  fui  diale&o  dicentes  to  ride ,  equopariter  ac  ve-  3° 
hiculo  ,  nonnulli  etiam  navi  vehi  intcrpretantur .    Plurimae  tamen  parti 
Germanorum  intelligitur  equo  tantum  uehi.  Hinc  igitur  apud  Plinium ,  aidlo 
loco ,  Eporedica  fmoao  incorrupta  ea  fit  vox )  nulli  alii  funt ,  quam  quos  Germa- 
nicc  nunc  dicas  perdberider ,  vel perdrider\  id  eft,  ut  Plinius  interpretatur,  equorum 
domitores.  unde  etiam  SalafTorum  opidi  vocabulum  re&ius  apud  eumdem  Pli- 
nium,lib.xix,  cap.  vn,  fcribitur  gemino  R,  Eporrhedia.  Literam  E  euphonia? 
cratia  a  Romano  ore  effe  in  principio  adpofitam  ,  patet  ex  Plutarcho  apud 
quem  Poredorax  fcribitur  id  nomen  viri  proprium,  quod  Cafari  eft  Eporedorix\  ut 
fupra  notavi .  Forte  nonnullis  Gallis  fuit,  ut  nunc  Germanis  fuperioribus pferd, 
bcpferderich.  Cetero  idem  vocabulum  riden  aliis  dialeftis  dicitur  reiten,  &  ri-  4? 
ten.  ab  hoc didum  puto illud  vehiculum  Gailicum,  quod  Romani  fuo  ore  for- 
rnarunt  petoritnm ;  referente  Pompejo  Fcfto :  quod  is  di&um  effe  ait  a  numero 
quatuor  rotarum .  quatuor  autem  Britannis  Wallis  hodieque  dicitur pedrvar. 

Bennam  lingva  Gallica  genus  efTe  vehiculi ,  tradit  idem  I  eftus.  Hodieq;  apud 
Germanos  genus  carri ,  id  eft ,  vehiculi  duarum  rotarum ,  dicitur  benne.  Quin. 
&;  carri  vocabulum,quod  primus  apud  Romanos  retulit  Ca^far  in  C  allorum  Ger- 
manorumquebelhs,  mereeft  Germanicum.  diciturquidpe  etiamnunc  omni- 
bus  Germanis  Karren,  five  Karre,  &  variante  diale&o,  Karen.  Falfum  eft,  quod 
quidam  carrum  apud  Latinos  audores  intcrpretantur  vehiculum  1  v  rotarum . 
nam  duabus  tantum  uti  rotis ,  antiquitus  Germanis  atque  Gallis  multo  fuit  fre-  j° 
quentius ,  quam  nunc  eft. 

Jam  igitur ,  ut  lancea  ,Jpari, gtfhfagi ,  cuculli ,  braccarum ,  bulg& ,  iheds.  ,petorit'h 
hennA,  curri,  effedi,  aliaque  plura  rerum  nomina  a  Gallis  accepere  Romani ;  hc 
vocabulum  quoque  armiHarum ,  quas  illi  inantiquis  fuis  hiftoriis  unis  Gallis  tri- 
buunt ,  ab  eiidcm  gente  eos  accepiffe  credo.    At  armil,  five  armel  hodieque 

Germa- 


GtkMANt4  ANTIQ^  LIB.  1, 
Germani  fuperiores  vocant  manicas-,  idelt,  eamveftium  partem,  qua  lacert.i 
brachiaque  teguntur.  Hxc  autem  brachiorum  ornamenta  ( qux  Graxis  ^a- 
,  Plinio  lib .  xx  vi  i i,  cap.  vn,  brachialta  dicuntur ,  v  ulgo  nunc  Italis  braccialetti^ 
Gallis  8c  Anglis  bracelets,  GermanL  vero  armbander,  &.  armzierde)  antiquis  tem- 
poribus,  tam  Gallis  quam  Germanis,  ccterisque  per  Hhpaniam,  Britanniam,&: 
illyricum  Celtis  vocabantur  armil,  quia  nudi  etiam  tunc,  fub  iagulo  vel  pclle 
agentes,  nihil  aliud  circa  brachia  gerebant . 

Plinius,  lib. xviii,  cap.  xvm,  ae  aratri  generibus  diilerens,-  Gallia,  inquit, 
duas addiderunt  tali  rotulas :  qtwd genus  vocant  planarati .  Hoc  quid em  vocabulum 

io  varie  in  cun&is  exemplanbus  manufcriptis  corruptum  legitur,  alias  plaumorati, 
alias  plumarati.  Verum,  quidquid  Plinius  ipfe  fcripferit ,  adparet  fiMk  Gallis 
plaurati.  At  hoc  mere  Germanicum  elt ,  aliis  diale&is  ploochrat,  &;  fflugraat  di- 
ctym:  quodproprie  rotamaratri  fgnificat. 

Apud  eumdem  Plinium,  lib.xvn,  cap.vi,  hax  leguntur  verba  :  <^flia  ett 
ratio,quam  Britannia  &  Gallia  invenere,  alendi  terram  t  quod  genus  vocant  margam* 
Spijftor  ubertas  in  ea  intelligitur .  est  autem  quidam  terra  adeps,  ac  velut  glandia  in  cor- 
fortbus  5  ibi  denfante  fe  pingvitudinis  nucleo.  Satis  apertc  hcic  innuit ,  tam  Gallo- 
rum  quam  Britannorum  fuille  vocabulum  marga.  At  hodieque  medulla  in  ojft- 
bus  omnibns  pariter  Germanis  dicitur  variis  dialedis ,  marg,mark,  march^merg^ 

20  &  merch;  Anglis  marrow,  Britannis  vero  Wallis  marle.  unde  etiam  in  antiquif 
fimis  exemplaribus  manufcriptis,  qux  Londinii  in  bibliotheca  regiamihiin- 
Ipicienda,  una  cum  rcliquis  inibi  libris  omnibus,  exhibuit  do&iffimus  juxta  at- 
que  humanirTimus  vir,Patricius  Junius,  bibliotheca:  pr#fectus,pro  marga,  quod 
ter  repetit  PliniiiSjUbiquefcriptum  reperii  marla.  Idem  auctor,  eodem  libro, 
cap.  viii,  de  iifdem  Bntannis  Gallisque  loquens  :  Tertium  genus  terra  candida 
ghfchromargam  vocant .  Hodie  Anglisfulgere  dicitur  glifter^  Germanis  giiferen. 

Opidum  Gallix  fuifie  Devonam  ,  eodemque  nomine  vicum  in  Gcrmania 
Tranlrhenana,  fuperion  capite,  oltendi.  Divonam  Gallica  lingva  (igniricaffe 
deorum  fontem ,  auctor  eit  Aufonius ,  hoc  veriu  de  fonte  apud  Burdigalam  lo- 

30  quens :  Divona ,  Celtarum  lingvd ,  fons  addite  divis . 

Hodieque  Britanni  Walli  fontem  vocant  vonan  s  &  aquam  Dani  vand.  in  quo 
vocabulo  D  plerumque  non  exprimiturj  moregentis,  inaliis  quoque  com- 
pluribus  ufitato. 

Svetonii  verba  in  Vitellio  funt  ifta :  Antonio  Primo>  T olofanato,  cognomen  in 
fueritii  Beccofuerat.  id  valet  gallinacei  roftrum .  Hinc  roftrum  Italis  etiamnum 
becco  vocatur ;  Gallis  atque  Germanis  inferioribus  bec.  unde  Italis  roftro  fertrd 
elt  beccare  ,  Gallis  becquer,  prardictis  Germanis  &  Svitzeris  in  Helvetia  becken. 
Britannis  Wallis  roftrum  eft  pic,  &  Hifpanis  pico:  unde  his  verbum  picar,  quod 
eft  rofiro  fcrire.  quod  plurimis  hodieque  Germanis  dicitur picken,  &  peclen. 
4°  Apud  Melam,  lib.  11,  cap.  v,  harc  leguntur  verba  :  Inter  Majfdiam  &  Rhoda- 
mim{inord}  maritimd  Avaticorum  ftagno  afftdens  fcjfa  Cfrtariana,  partem  ejus  amnis 
navigabtli  alveo  effundit.  altoquin  Ittus  tgnottle  es~i  Lcipideum,  ut  vocant :  in  quo  Hercu- 
lem ,  contra  ^yflbionem  &  Bergiona,  Neptuni  liberos ,  dimicantem,  cum  tela  defecif- 
ftnt  ,  ab  invocato  Iove  adjutum  imbre  lapidum  ferunt .  Fabula^,  alioquin  haud 
inlepidar,  montium  quoque  propinquorum  vocabula  Celtica  immixta  funt. 
nam  montem  etiammim  vocamus  berg.  Alpeis  vero  accolis  incolisque  Sc  olim 
dictas  patrio  vocabulo  A  l  b  o  n,  &  nunc  etiam  dici  Alben,  fiio  loco  fu- 
fius  docebo .  At  non  tantum  Noricis  &  Vindelicis,  Illyricis  gentibus ,  atque 
Inalpinis  populis ,  &  Gallis  excelforum  montium  juga  dida  fwtie  Alpen,  8c 


t*s  iue/fytrai.  Id  eft:  Prtma  Europa  revio,  adoceanum&  occtdentem  folem,Htft>ama 

1       0  dlCltUYy 


7i  PHILIPPI  CLUVERII 

dicitur ,  adufque  Alpeis ,  qu&  in  Pyren&o  funt  monte .  ^Alpeis  verb  dici  in  anguftiis  tranft- 
tum^  incoU  hujus  regionis  exiftimant.  Hinc  ad  LigurU  ufque  confinia,  Gallia  dicitur. 
ubi  ali&Jlpes,  Gallos  &  Ligures  difterminantes .  Hiac  etiam  in  tabula  itineraria 
Alpes  memorantur  Baftarnic* ,  qui  Carpates  eft  mons  Ptolemxo  ;  lciiicet  a  Gcr- 
manica  gente  Baftarnis  accolis. 

Polybius,  lib.  li,  Padum  ait  imc,  tyxuejoig,  id  enr,  incolis  dici  Bodcnatm.  qua 
de  re  ita  Plinius,  lib.  111,  cap.  xvi :  CMetrodortu  Scepjius  dicit ,  qttoniam  circa  fontem 
arber  multa ftt  picea ,  qu&  pades  Gallice  vocetur,  Padum  hoc  nomen  accepijfe :  Ligarum  qui- 
dem  lingva  amnem  ipfum  Bodincum  vocari  >  quod  ftgnificei  fttndo  carentem.  Cuiargu- 
rnento  adest  opidum  juxta  Indujlria,  vetuflo  nomine  Bodincomagttm\  ubi  pr&apua  alti-  \o 
tudo  indpit.  At  Ligures  iuperiora  ,  Galli  mferiora  amnis  tenucre.  Gaili  igi- 
tur  vocarunt  Bodincum.  quod  vocabulum  mere  Cclticum :  nam  hodieque  Gcr-  { 
mani  fundum  vocant  boden^  variantibus  dkxlcdiisybodem,  boddern  Angli  botto?n. 

Sed  quidjam  opus  eitplura  tam  laboriosc  confedari,  quandoquidem  cx 
his  flmul  atque  ex  iis ,  qux  fuperioribus  capitibus  allata  funt ,  fatis  clarc  ac  ma- 
nifelto  liquet,  unam  eamdemque  per  dictas  v  regiones,  illyricum,  Germaniam* 
Sritanniam,  Gaf/iamquc  &.  Hijpaniam,  quondam  fuifle  lingvam.  quo  maximo  va- 
hdilfimoqueargumento  difcimus,  unam  etiamatque  eamdem  incoluiiic  eas 
terras gentem ,  cui unum in commune fuit nomen  Celt^:^ quo  regio pari- 
ter  ac  tingva  dicta  C  e  l  t  i  c  a.  Lingvam  in  univerfum  fuilTc  eamdem,qua  nunc  i° 
etiam  utimur  in  vaftiflima  illa  Germania ,  tam  cis  quam  trans  llhenum ,  ad 
mare  ufque  glaciale,  &  ab  altera  partc  ad  Moldavorum  Vallachorumque  con- 
finiaj  item  in  Britannia:  nemo  inficiari  potcrit,  qui  hactenus  adducta  fedulo 
probcque  perpenderit.  Et  quamvis  Walli  nunc  in  Britannia,  qui  antiqua  illa 
Britannica  lingva  adhuc  uti  integri  vulgo  creduntur,  prorfus  a  Germanico  fer- 
mone  divcrii  elfe  videantur :  tamcn ,  fi  quis  peritus  paullo  diligentius  lingvam 
eorum  introfpiciat,  facile  multa  illic  atque  innumera  vocabufa  plane  Germa- 
nica  deprehendat ;  licet  diale&o  fua  haud  modice  dctorta.  cuj ufmodi  funt  illa, 
qux  paullo  ante  adduxi .  De  reliquis  ita  judicandum :  quum  olim  lingva  Gra> 
ca,utfupraofl:enfum>toti  Gallia:  (nifi  qua  Gcrmani  Cifrhenani  incoluerint)  30 
proximxque  Britannixfueritfamiliaris  >innumera  ejus  vocabula  etiamnuc  in 
Wallica,  ac  multo  quidem  plura  quam  in  Gallica,inha:rere.  cujus  rei  lingvx 
Wallicx  periti  ignari  eiTe  nequeunt.  Alteram  hinc  partem  non  minorem  in 
ca  obtinent  vocabula  Latina,  qua:  Romani  olim,  una  cumimperio fuo,jurc, 
ac  legibus,invexerunt.  Fa&um  enim  idem  heic,  &c in  Galha, quod  Strabo,lib. 
iii,  fcribit  de  Hhpanis ,  hifce  verbis :  oi  $D  Tvphrcuo^,  yjj  ^dXi^c  o\  nifr  7ovBctj7iv> 
nAws  eis  rov V 'wpcquv  fA,eQ,GiG\lcvTcq  ^owoVy  xS*  £  hahiKlx  f  vtynityq  §ri  piiJLVYitfyjoi. 
id  eft:  Turditani  quidem ,  maximequiad  B*tin  fitnty  plane  Romanos  mores  adfciverunt-, 
ne  fermonis  quidem  vernaculi  memores.  Reliqua  vocabula  in  Wallica  lingva  fi 
qua  fiint,  quas  neque  Gi*a:ca^,  neque  Latina:,  neque  Germanica:  lingva:  ori-  4° 
ginem  habere  videantur 5  de  his  ita  ftatuendum  :  multa  fcilicet  fuiile  in  Ger- 
manica  lingva  antiquis  temporibus  vocabula,  qux  longa  fxculorum  ferie  pror- 
fus  interierunt :  quod multis  argumentis,  partim  ex  primitivis,partim  ex  deri- 
vati vis  vocabulis  demmtis,  colligere  licet.  hujufmodi  ergo  quamplurima  in 
Wallico  fermone  etiam  nunc  durare  credibile  elt.  Atque  equidem  pierxouc 
peromnem  Germaniam  opidorum,  vicorum,montium;amniumqueappella- 
tionum  etymologia:  nos  latent:  quum  interim  nemo  dubitare  poflit,  quin  ea 
vocabula  a  certis  rebus  indita  fuerint.  Idem  de  Hibernica  lingva  &  item  ca, 
quam  in  Hupania  vulgo  Cantabricam  vocant,judicandum  cenleo.  nam  inhac 
quoque  pleraque  aut  Latina,  aut  Germanica  efle  deprehendi.  *>a 

Cetero  Celtic  am  hanclingvam  orieinem  cepiile  jaminde  aprimxva: 
illius,  qux  unica  tunc  fuit  in  terris ,  apud  Babylonicx  urbis  ftructurdm,  confu- 
fionej  cui  tandem  ,  in  tam  immensa  terrar  juxta  ac  gentis  Celticx  vaflitate, 
temporumque,  quibus  durayit,  longinquitate,dubitare  liceat  ? 

Eorumnotandaheic  eftjudiciiimbecilhtas,qui  de  ejus  genere  difputan  tes, 

ab  una 


GERMANI^  ANTIQ^  LlB.  tl  73 
ab  una  aliqua  exigua  totius  gentis  natione  adpellare  eam  maluerunt ,  alias  Bel- 
gicam,a\iks  Teutonicam,  alias  Cimbricam.  alii  etiamab  externis  gentibus ,  Cint- 
mertam ,  St  Gomericam  ;  Sc  multo  immaniore  deliramento  alii  Scythicam:  quum 
neque  Gomeri ,  neque  Cimmeriorum  nomen  quidquam  ad  Celtas ,  five  horum 
partem  Germanosipe&et .  Gomeri  pofteri  Comari  quo  fitu  terrarum ,  longe  ab 
Europx  finibus,  in  Afia  fuerint,  fupra  di&um  eft.  Cimmerios  nihil  commune 
habuifle  cum  Germanis ,  vel  horum  natione  Cimbris  j  infra  in  horum  explica- 
tione  clarum  reddetur.  In  Scytharum  vocabulo  unum  illi  habent  Nicepho- 
rum  Gregoram ,  inferioris  farculi  au&orem  Gra?culum  3  qui  immania  de  fe- 
10  ptemtrionalium  regionum  gentiumque  nominibus  fabulatur  ;  antiquorum- 
que  auclorum  teftimonia  imperite ,  acfalso  allegat.  namHerodotumquod  ait 
eos  Scy thas  vocare ,  quos  Plutarchus  Cimbros ,  Sc  Teutonas ,  id  nemo  umquam 
oftenderit.  Antiquiflimos  equidem  mortalium  inter  Gracos  omnemfeptem- 
trionem  ,  tam  in  Europa  quam  Afia  ,  adpellafle  Scythiam  ,  au&orem  fupra 
ipfi  citavimus  Strabonem  .  verum  is  J[ioi  ilw  dyvauv  id  factum  ,  diferte 
teftatur. 

^  Sed  nec  eorum  judicium  probandum  ,  qui ,  ubi  aliquod  vocabulum  in  lin- 
gva  noftra  Celtica  occurrit  ,  quod  vel  Gra:co  ,  vel  Latino ,  vel  Hebraico ,  vel 
Perfico ,  vel  alius  cujuspiam  gentis  vocabulo  fit  par  atque  iimiie  5  protinus ,  id 

2<->  nos  inde  habere,  exclamant.  Unus  quumfucritinitio  rerumin  terris  fermo, 
quo  omnes  pariter  interfe  ,  ante  Babylonis  fundamenta,  ufi  funt  mortales ; 
quemque  poftea  ad  urbis  Babylonicas  adificationem  Deus,  rerum  omnium  con~ 
ditor  ac  moderator ,  non  omnino  c  medio  fuftulit,  novis  exinde  lingvis  creatis  > 
fed  tanrum  in  varia  »  utfupra  didum,  variasque  confudit, 

feu  potius  diflipavit  :  quid  mirum  ,  11  divcrfiffimas  longeque  inter  fe  remo- 
tiflima:  per  univerfum  terra  orbem  gentes  multa  communia  habcant  etiam- 
num  rerum  vocabula  ?  Exempla  eoaim  pauca  quxdam  ob  oculos  pofuifle, 
haud  alienum  fuerit.  yEgyptii  ,  6c  Arabes  ,  Germanique  6c  Hifpani  ac  Gal- 
li ,  fupremum  illud  verumque  numen,  omnium  rerum  principium  ,  fua  qui- 

3°  que  lingva  dixere  Theuth  ;  Graxi  etiam  ©wj,  Aet)<?  Sc  &vs,  &  Latini  Deus: 
Grici  item  alia  diale&o ,  una  cum  Germanis  noftris  Dan  >  ut  certifTimis  do- 
cumentis  infra  fuo  loco  oftendetur.  Grsecis  fumma  pars  hominis  dicitur  ki- 
<P*\vj ,  Sinis  ,  Indic*e  genti ,  koppalah  ,  Germanis  fopf,  &  alia  diale&o  fot>  5 
Latinis  caput.  Latinis  negandi  particula  eft  non  >  Germanis  ,  Variis  diale- 
&is ,  nein  ,  neen  ,  nec  >  ney  ,  6c  na^  quorum  hoc  commune  cum  pradi&is 
Sinis  habent:  Hifpanis ,  Italis,  &  Anglis  no  j  Sarmatis,  five  Slavis  ,  ne ,  6c 
#if.  Adfirmandi  particula  Germanis,  Sc  Sinis  cft  ja.  Quae  particula  Lati- 
nis  eft  apud  y  Danis  dicitur  hos ,  Sc  eodem  Grccis  nonnumquam  vocabu- 
1°  »f .   Quod  Graecis  eft  071 ,  Latinis  dicitur  uti ,  vel  ttt ;  Danis  at.  Lati- 

4°  nis  qui  eft  oculus  ,  Germanis  vocatur  auge ,  6c  oge  ;  Sarmatis  oko .  Latinis 
quse  auris  ,  Germanis  eft  oor .  Qui  Gra^cis  -ar^  ,  Latinis  eft  pes  ,  Germa- 
nis  fuus  ,  quafi  pfuu*  ,  &  aliis  dialedis  fuut ,  foot ;  ut  Grsecorum  Latino- 
fumque  pater  Germanis  fater.  Qua:  Gra^cis  eft  ,  Latinis  dicitur  ma- 
ter ;  Perfis  madar  j  Germanis  mutter ,  muter ,  muuder  ,  8c  moder :  Anglis 
wother  j  Sarmais  materz  ,  macz  ,  6c  mati  5  ^Egyptiis  muth.  Quje  Latinis 
eft  fepes  ,  Poenis  atque  Hebrsis  dicitur  gadir  ,  feu  gader  y  nobis  Germanis 
g*dder  ,  6c  alia  dialedo  gitter.  Quod  Latinis  dicitur  E  s  T  ,  Grarcis  fonat 
^  >  Sarmatis  jeft  ,  yel  geft  ,  Germanis  ift ,  is  ,  6c  es.  neque  tamen  hujus 
vocis  vel  indicativus ,  vel  infinitivus  modus  in  omnibus  pra^diclarum  gen- 

50  tmmlingvis  idem  vel  fimilis  eft.  pluralis  nihilo  minus  indicativi  apud  Lati- 
^°s  ^  fmt  y  apUC{  Germanos  fein  ,  feind ,  8c  find,  apud  Sarmatas  Polonos, 
}•  '  /?Uo^  Pen^  ^em  ^onat  fon  •  Germanis  prima  indicativi  hujus  ver- 
1  Cl*  bin .  hunc  modum  Angli  non  agnofcunt :  interim  tamen  imperati- 
vum  &  fubjunaivum  habent  bcc,  8c  infinitivum  to  bec  s  qua:  Germanice  fcru 
picns  bte  >  fiVe  by.    Sarmatae  itcm  indicativi  pra^tcritum  habcnt  byt,  &.  fu- 

G  turum 


*r4  PHILIPPI  CLUVERIi 

turum  btde  ,  quafi  benden  >  &:  imperativum  badz ,  quafi  bontfch  5  cum  reli- 
quis  perfonis ,  ac  numero  :  infinitivum  quoque  byct ,  6c  participium  ta&fj 
quafi  bendontz,.  Latinis  idem  infinitivus  eft  ejfe  3  Germanis  fim ,  fin  ,  8c  Jyn> 
Graecis  «ya/.  Iifdem  his  ab  eo  indicativus  eft  «' ui  •  cui  eadem  ratione  fimile 
eft  Latinorum  ,  ut  illi  etvctf  Germanorum  fed  longe  propius  ad 
etui  accedit  Anglorum  am.  Jam  vero  Latinorum  fum ,  Sarmatis  eft  gfiw> 
bcjefiem:  illorum  es,hisjy,  &  jefies  .  Subjunclivus  Latinorum  fim,fisyjir> 
Germanis  eft  feie,  feiefi ,  fiie .  Horum  atque  talium ,  qua?  innumera  univer- 
fo  orbe  ,  non  modo  in  hanc  noftram  infulam  ,  quam  Europa; ,  Afias ,  Afri- 
cxque  nominibus  diftingvimus  ,  fed  in  Americam  etiam  fiint  fpaifa  ,  quum  19 
noftri  ilJi  homines,  qui  dc  lingvis  diflerunt ,  rationem  rcddere  omnino  ne- 
queant ,  quando  &:  quomodo  a  gentibus  ad  genteis  ,  quam  longiflimc  intef 
fe  diflitas  ,  fibique  invicem  maxime  ignotas ,  pervenerint,  cafu  id  accidifle 
tandem  jftatuunt.  Egregium  iane  judicium  ,  in  rc  tam  feria,  ac  gravi  ?  D* 
uno  atque  altero  verbo  ,  vel  etiam  tertio  ,  ac  quarto  ,  imo  de  centefimo ,  (i 
ita  lubeat,  ego  conceffcrim.  at  dc  mille ,  vcletiammillibus ,  quis  fimasmen- 
tis  homo  credat  ?  Oportet  fane  ,  eo  recurramus ,  quo  antc  dixi .  nempe  hxC 
omnia  ex  primarva  illa  Jingva  in  variis  dialeclis  atque  idiomatibus  ,  quae  inde 
npud  Babylonem  nata  funt,  perpctuo  in  pofterum  manfifie.  Quamquam 
non  negaverim  ,  etiam  poftmodo  quaedam  vocabula  a  nationibus  in  nationes  20 
tranfiflc .  nempe  ea  ,  quorum  res  ipfas  ante  non  habucrunt .  exempli  gratia  *, 
quis  non  credat  verbum  fchreiben ,  iive  fchriven  nos  habuifie  a  Romanorum 
fcribere  ?  quando  rem  ipfam  ab  eadem  gente  primum  acccpimus.  Sic  exoti- 
carum  avium  ,  ferarum  ,  pifuum  ,  plantarum  ,  aromatum  ,  Sc  aliarum  re- 
rum  vocabula ,  dcnique  artium  &c  a&ionum  innumerae  adpeliationcs  in  no- 
ftram  inve&a  fucrunt  poftcrioribus  temporibus  lingvam.  At  carum  rerum, 
&  actionum  ,  qua:  jam  inde  a  gentis  primordio  fuerunt  in  gentc,  quis  tcmcrc 
crcdiderit ,  vocabula  Gcrmanos  non  habuifie  ,  donec  ca  ab  cxteris  populis 
accepcrint,-  aut ,  quum  habuerint ,  poftea.  extcrnis  permutafle  ?  Neque  enim 
novaram  rerum  tam  avidi  fuerunt  prifci  illi  Germani ,  quam  nunc  lumus,  in  3° 
lingvis  pariter  ac  moribus.  quod  cuivis ,  Latinos  fimul  Gracosque  rerum  fcri- 
ptores  legenti,  dilpicere  facilimumeft. 

Ceteriim  ,  dc  primaiva  illa  lingva  ut  pauca  quxcfam  etiafn  hcic  dicam  j 
minimc  corum  oroba  mihi  vidctur  fcntentia  ,  qui  Hebraicam  hanc  fuifle  fta- 
tuunt :  a  qua  illi ,  non  modo  omneis  alias  per  totum  terrarum  orbem  lin- 

fvas,  fed  noftram  quoque  Germanicam ,  id  eft,  Celticam ,  derivatam  ar- 
itrantur.  Hoc  fi  verum  j  ccrtc  plurima  pars  Hebraicx  Jingva:  jam  multis  ab- 
hinc  fa^cuJis  interiit.  quidpe  cum  iJla ,  qua:  modo  retuJi,  tum  innumerabilia 
alia  Jingvarum  peritis  colJigere  licet  vocabula ,  qux  in  diverfarum  longiffime- 
quc  rcmotarum  gentium  fermone  eamdem  vim ,  eumdemque  fercfonumha-  40 
bent;  nullo  tamen  pado  ad  Hebraicam  originem ,  vel  etymoJogiam  redigi  pof- 
funt.  Sententix  fux  maximum  omnium  illis  eft  argumentum,quod  hominum, 
qui  ante  tcrrarum  inundationcm,lingvaeq;  primxva:  confufionem  vixerunt,pro- 
pria  nomina  Hebraicam  habeant  etymologiam.  Ad  hoc  duplici  modo  iis  refpon- 
deri  poteft.  aut  ea  quoque  nomina  ex  antiqua  illa  ac  primxva  Jingva  Hebra^is 
maniifle  j  aut ,  quod  potius  crediderim ,  Hebrxos ,  poft  gentium  difpcrfionem , 
ita  ea  fua  Jingva  ,  feu  dialedo  nuper  exorta,  interpretatos  eflc;  quum  alia 
ac  longe  divcrfa  fuerint  in  Jingva  primseva .  '  Nam  idem  ufu  venifle  in  re^ 
liquis  gentium  lingvis,  quis  negaverit  >  Equidem  ego,  qui  alioquin  in  re- 
bus  divinis  temcrc  nugari  ,  nefas  duxerim  ,  ita  mecum  ipfe  ftatuo  j  pri-  f 
mam  iJlam  mortalium  lingvam  nullibi  adparere  ,  nec  umquam  adparitu- 
ram  ,  donec  ,  fecundum  ipfius  fiJii  Dei  Jefu  CJirifti  verba ,  qua:  divus  Joan- 
nes  ineuangelio,  cap.x,  verf  xvi ,  refert,  (jlIcl  fuerit  omniumDei  eJe&orurri 
vrotpvtj ,  &g  <z?Qiiitw  ,  hoceft,  unus  grex,  unus  fafior:  id  eft  ,  in  vita  illa  futura? 
beata ,  atque  asterna.  Qua  de  re  liaud  perinde  falfii  Perfarum  prodiderunt 

facerdo- 


t 


GERMANIi£  ANTIC^LIB.  I.  fj 

faccrdotes  ,  five  magi,  Plutarcho ,  in  libro  de  Ifide,  referente  his  verbis  \  eV^ 
J\)  %(>ov@«  eipctpffyj®*,  cv  J  tcv  kpetpctvioy  ctvctynrj  (pQctplatcq  ■anw&Wcn ,  ct^ctvicQ-Lticq' 
<Afi  ynt  efkiTriSx  ^  cpcthrjg  yevofjfyutig ,  evA       £        Tsroh^otv  dvQgw7ruv  pctKcte/cov  ,  ^ 
cfwyXu asm  dTrctvlm  ytvicdg .  Hoceft:  Infiare  tempus  fatale ,  quonecefie  jitK^4rima* 
nium ,  id  eft  damionem  ,  ^m//  4/<p<r  aboleri .  terra  verb  <equabili  >  , 
/07?  vitam  ,  unamque  civitatem  beatorum  hominum  univerforum ,  UngvA 
utentium.  &  Dio^enes  Laertius,  in  prooemio  :  o(  cfy  ©eo^Tr©*  ^  dm&dot<££ 
*>ctQ  txc.  pdyxg  <pr}<rt  T*g  dy^di7nsg ,  ^  s«f^  ctQcuntrag ,  ^  t<*  cvSt  Tccjg  cwjav  Shuthr,  - 
<x<n  J[ictfiiy&iv.  id  eft:  Tbeopomptts  etiam  reviBuros  homines  ,  ex  magorum  fententia 
I  o  /77fc#/ ,  immortalefquefuturos  3  adpellationes  retentura.  Eas  intelligo  ad- 

pellationes,  quas  in  primxva  lingva  habuerunt. 

Sed  de  lingvarum  fimilitudine  &:  convenientia ,  item  de  origine  earum ,  ac 
matrice  illa  prima^va  lingva  ,  multo  latior  ,  fpatiofiorque  eft  campus  ,  quam 
qui  hoc  loco  pertra&ari  vel  debeat ,  vel  poffit.  Magna,  mirandaque  ea  in  re 
latere  fiv^^ct,  &c  qua;  nemo  ,  nifi  omnium  prope  lingvarum  peritus ,  aperire 
poilit ,  haud  nefcius  fum .  Una  Ccltica  noftra  fi  folidc  pleneque  traclettir ,  in- 
gens  prarbuerit  voiumen . 


2(3>  C  a  p  u  T  IX. 

Dc  Celtarum  nomine  ;  &  C  e  l  t  1  c  ae  rueteru  in 
Hifj>anorum ,  Gallorum  ,  TSritannorum    fllyriorum  ,  ft)  Theutifco- 
rwn  nomina  partitione .  item  de  <~uerd  gentis  pariter  ac  nominis 
Theutiscorum  origme.  nam  G  e  r  m  a* 
N  1  ae  rvocabulum  peregrinum  fuit ,  ifji 
genti  inufitatum. 

HAdenus  igitur  argumcntis  demonftratum  eft  validiffimis,  Illyrios,  Germx- 
nosy  Gallos,  Britannos ,  atque  Hijpanos  ,  unam  fuiffe  initio  gentem,  una 
Celtarum  nomine  in  univerfum  adpellatam ,  anno  a  terra- 
rum  inundationc  circitcr  cxxxvi,amundo  condito  cio  idccxcii,  exAfia,ab 
xdificatione  urbis  Babylonicx  ,  poft  lingvae  primaeva:  confufionem  ,  in  Euro- 
pam  ,  pcr  Afchenazem ,  omnium  parcntcm ,  ac  primum  conditorem ,  dedu- 
ftam .  Qua  rationc  poftmodum  univerfa  in  v  prxdidas  divifa  fuerit  nationes, 
nunc  deinceps  dicendum  eft. 

Sedipfum  Celtarum  nomen,  genuinum  gcntis  acgermanum,pro- 
40  priumque  fucrit,  domiinter  eos  natumj  an  ab  antiquiflimis  Gracorum,  a  re  qua- 
<iam ,  ut  pleraque  alia  gentium  exterarum  vocabula,  poftea  inditum ,  fatis  com- 
pertum  vix  habeo.  CarSris  au&oritatem  fidemque  obfervarc  fi  dignum  eft 3  ipfi- 
usgentislingva  Celtas  di&os,  credendum,  ex  initio  commentarii  primi 
de  bello  Gallico  5  ubiharc  lcguntur  verba  :  Gallia  est  omnisdivifa  in  parteistres. 
quarum  unam  incoltint  Bclga  \  aliam  i^Aquitani  3  tertiam  ,  qui  ipforum  lingva  Celt£y 
nojira  GaUi  appellantur .  Cum  Cxfare  fane  fcn tit ,  fivc  a  Casfare  ipfo,  feu  alia  qiia- 
piam  experientia  edo&us,  Paufanias  in  Atticis.  o^Hi  We,  inquit,  cw\£g 

rAAA'TAC  ^inUviCy  KEATOTNC  yd%  xei&  <ti  c<pctg  to  dp  %^ » ^  ^23^ ^  ^Cl$ 
wtpafyvlo .  hoc  eft :  Pofiremb  denique,  Galli  uti  adpellarentur ,  receptumfuit .  nam- 
$oque  Celt^  cum  a  fe  ipfis  antiquis  temporibm ,  tum  ab  aliis  vocati  funt.  At  ne  hoc 
quidem  fatis  certum  >  gens  a  regione ,  an  regio  a  ^ente  adpellationem  accepcnt. 
«am  Hifpania  quoque  ab  fluminc  ibero  Gra:cis  clida  fuit  Iberia:  deinde  a 
regionegcns  ipfa  I  b  e  R 1 :  quemadmodum  innumerx  alia^  per  terra:  orbem  na- 
tiones.  Celtic^  tamen vocabulum  quia  derivativi eft generis ?  G E L ta* 
^  u  m  nomen,  tamquam  primitivum ,  undc  illud  dcrivatum ,  antea  exftitiUe, 

G   *  max?~ 


76  PHILIPPI  CLUVERII 

maximc probabile  eft.  Sed  quia  C elt^  cujufdam  libcros  cognovimus  fupni, 
cx  Appiano  Illyrium,cx  etymologico Graxo  Britannum,  partiil gen- 
tis Celtica:  conditores :ipfum Celtam  iftum fuifle  Aschena z e m, univerfc 
gentis  Celtica:  originem  conditoremqj,  manifeftiflimo  colligitur  argumento. 
Celta  autem,five  keato^c,  quiahaud  Grsecum  eft  vocabulum,Yedpere- 
grinum;  ab ipsagente  Celtarum,vel  ab  gentis  conditoreipfo  Afchenaze,  mox 
initio  tranfmigrationis  ex  oriente in  occidentem,  una  cum  nova  lingva  inven- 
tum,  maxime  credibile  eft.  quod  Ca:far  etiam  ac  Paufanias  confirmare  viden- 
tur  y  nomen  id  gentis  proprium ,  domique  ufitatum  adfeverantes .  Ac  forte  in 
nova  Celtarum  lingva,  apud  Babyionis  ardificationem  nata,  Celta  idem  figni-  10 
ficavit,  quod  vel  pnmarva  illa ,  vel  Hebneorum  lingva  Afchenaz, .  Falliflima  eft  # 
interpretatio  eorum,  qui  Celtas  vocatos  docent  a  Celtico  vocabulo  gclteny 
quod  eft  valerc^>>  Strabonis  fubnixi  teftimonio  ,  quem  tradidifle  ajunt,  ad- 
pellatos  eos  hol  ilw  3h<pdwcu> ,  id  eft,  ut  illi  jntcrpretantur ,  ab  autforitate .  Ad 
fibidinem  hanc  detortam  effe  interpretationem ,  non  ex  genuina  aurtoris 
mente  quaefitam  y  facilc  cuivis,  verba  Strabonis  legenti ,  peripicere  licet. 
Nos  ea  fupra,  cap.  m,  ita  expofuimus  :  Nempe  gentem  ,  Narbonenfem 
provinciam  incolentem,  primam  Grarcis  adpellatam  fuifle  Ccltas.  ab  ho- 
rum  poftea  vocabulo ,  quia  gens  ea  crat  omnis  Galliae  clanflima  ,  reli- 
quos  quoque  Gallix  populos  in  univerjfum  communi  nomine  fuifle  di&ctf 
Celtas. 

Cetero,  antiquum  illud,unumfolum  Celtarum  nomen,inplurapoft- 
modum  ac  varia  diftributum  fiiit  vocabula  y  prout  gentis  immenfum  illud 
ovpifM  in  plureis  partes ,  live  naturalocorum,  five  pnncipum  imperiis,disje- 
dum.  Partitio  tamen  hoc  maxime  modo  fa&a  videtur.  Scilicet  Afchenazes, 
Celtarum  omnium  pater,  quum  gentem  fuam  in  terram  Celticam  deduxifletj 
unus  omnibus  patrio  jurc  acpoteftate,  velutirexfubje&is,  prafuit,dum  vixit. 
Complures  autem  quum  ei  forent  filii,  nepotesque  ac  pronepotes,  ex  quibus 
univerfis  gentis  av&fu*  conftru&um  >  quinque  filiis,  natu  majoribus, in  heredi- 
tatem  reliquit  omnem  Celticam.  unde  in  v  potifllmum  genteis ,  &c  v  adpel-  3° 
lationes  terra  univerfa  fuit  divifa. 

Ea pars,  qua: mariinterno,  oceano  Atlantico  ac feptemtriona!i,Pyrena:is- 
que  inclufamontibus,  Hijpamayo&ci  di&afuit,  quodnomen  generale  ab  ini- 
tiohabuent,haudfacile  dixerim.  Ku^T<^,five  KuWss  inea  refert  antiquifli- 
mus  fcriptorum  Herodotus  lib.  n  6c  iv,  Sc  item  Herodorus  apud  3tephanum> 
ubi  hxc  leguntur  verba :  rA?7ij ,  ifyyocop  piQ  t*j  ylxw^tocc  •  id  eft :  Gletes, 
gens  iberica ,  pone  Cynetas.  Feftus  Avienus ,  ex  vetuftiflimis  Graxorum  fcripto- 
nbus  oram  maritimam  interni  maris  defcribens,  Cynetas  in  Hifpanico  fito- 
rc  nominat  atque  Cempfos.  quorum  hos  quo  fitu  fuiife  voluerit,  per  obfcu- 
rum  dupe&u  eft.  Dionyfius  tamen  Afer  Pyrenseo  facit  proximos,  hoc  J^o 
verfu : 

Kifiipot  (?o\  vcqa<rtp  vttcl)  tstqo^ol  XlvppLocqcv* 

Cempfiquey  qui  degunt  fub  pede  Pyrenxo. 
De  Cynetis  itaAvienus: 

Ana  amnis  iUicper  Cynetas  effluit. 
Etpoftpaullo: 

Genti  &  Cynetum  hic  terminu*.  Tartefius 

Ager  his  adharet :  adluitque  cejfitem 

T artefas  amnis . 

TarteiTumamnemeumdemfuifle&Battim^audoreftStrabojIib.iii.  Exhis  S° 
igitur  jam  fatis  patet,non  univerfa:  Hifpanorum  gentis,  fed  trium  tantum  in  ea 
nationum  hacc  fuiflc  vocabula  Cyneta,  Gletesy  &  Cempfi.  quamvis  ab  Gletarum 
natione  vetuftiflimi  Graccorum  omnemHifpaniam  adpellarintjtefteStrabone, 
dido  libro.  idemqj  a  Cynetarum  vocabulo  faclu,  ex  Herodoto  colliaere  licet. 
Pofteriores  Gnxci  a  flumine  ibero  adpellarut  I  b  e  r  o  s-  tefte  Phnio,lib  jii,cap.m: 

iberu* 


GERMANI2E   ANTiQ^  tJB.  t  // 

tbcrus  amnis ,  quem  propter  ttniverfam  Hijfaniam  Grm  appellavere  iberiam .  A  t  vero,- 
Polybio  fi  credimus ,  non  omnis  mox  Hifpania  Jberix  nomine  initio  di&a  fuit? 
fed  ea  pars  tantum ,  qua:  mari  interno  proxima.  Polybii  verba,  inlibro  iii»  hxc 
lunt :  To  $\  Xoittov  fJtk£@*  $  E*t/£«Vjjff,  ^ra  r  at&etpti$pw  opoov  Tlvolwcuuv  to  ertwcLAv, 
'ft&STB  TotS  $ucr{s  ,  j£  <zsfjs  H^KXeias  wXco;  ,  7rEg/txtlcLj  ffyu         ti  $  KitQ  faas  *J  T5 

^Xct^S  '  KctX&TOU.  </$  TO  $U  Gp^J,  tIw  KaM  nfJLOLS  t*rct(>eiKQV  t<*>S  H^KXeiOOV  t?>i\aV>  1  Gtjoicb' 

™  c/[e  «2*^6  Ttjvt^oo  fjttyctXtw  qxsfscn&yoptvof^Lw ,  Kotvlw  jifyij  IvofULvict»  xk  t%{  >  ^**  r\  <®0(r- 
tyctjus  KctjoAvedg .  KctloiKHTcq  $t  ivciv  <JZ3V  &ctp£ctga)V  tQvcov ,  x*  7isXvcw9pu7tcov'  v7r\o  00V  tjftetg 
ptQ  TrtuS  70V  KctQ  fitc@»  Xoyov  ^Scoovtflp  -  Hoc  eft :  Reliqua  fars  Europa ,  qua  a  diclis 
Io  montibits  Pyren&is  adoccafum  &  columnas  Herculis  pertinet ,  partima  noftro ,  partim  ab 
externo  mari  ambitur.  ^ua  porrigitnr  fecundum  mare  noftrum  portio ,  ad columnas  uf 
queHerculis  iberia  vocatur ,  qtu  vero  fecunditm  mare  esi  externum ,  qttod  &  magnum  in~ 
digetant ,communem  adpellationem  nondum  inventt:  quia  non  ditt  est ,  quumfuit  explo- 
rata.  totaautem  a  nattonibus  barbaris,  tifque  frequentifftmis  incolttur :  de  quibus  pojlea 
fmgulatim  fumtis  dicluri .  Quibus  in  verbis  liquidiflimum  conftruitur  teitimonium, 
non  ab  ipiis  incolis  nomen  accepifle  regionem  Ibeki^j  fed  ab  exteris  popu- 
lis,  fcilicet  Grxcis ,  ut  fupra  didum  ,  oram  ejus  maritimam  ad  columnas  ufque 
&  Gadeis  navigantibus  j  Maflilienfibus  quoque  coloniam  Emporitanam  inibi 
condcntibus.  Pofteaquam  vero  Romani  terram  omnem  ,  arma  bellaque  cir- 
20  cumferendo,  penitus  ognoverunt;  commune  univerfie  gentis  nomen  prodide- 
runt,  quo  Hispa.ni  adpellabantur ;  terraque  ipfa  Hispania:  teftepar- 
tim  Polybio ,  libro  prardicto ,  partim  Athenaro  in  principio  libri  v  n  i :  &  iteni 
Appiano  in  Hifpanicis  ;  clariiis  vero  in  fine  Annibalicorum .  Graxi  poftea  uni- 
verlam quoque rcgionem, jam antea a (e invento vocabulo, dixere  Iberiam. 
Apud  Euftatliium ,  Dionyfii  Afri  fcholiaften ,  harc  leguntur  verba  :  iVwv  o-n  n 
Vfe^ia ,  zrctQt  f<V  Tst ,  *tit\a  ^ovrj  $  cfios  tS  prfitvl^  i'£tj{ (&>  jri&pS,  £  iWww  o-twuvu- 
ftus  t)  sroXvuvvfjLoos  tXtytlo .  fuftoujoi  cYtt&irtjv  tsroiQctv  h<*S  CKctXtQtv  v^pov .  as  elvcq  havv- 
t*ov ,  iGqouv  7i  w  itmtuict» .  id  eft :  Sciendum  autem ,  iberiam ,  non  totam  quidem  ,fed 
eam  tantitm  qu&  intra  iberum  amnem  ett,  alio  nomine  Hijpaniam  vocatamfuiffe .  Romani 
3  o  vero  totam  deinde  fic  vocaverunt  j  ita ,  uti  dtto  nomina  habeat ,  iberu  &  Hijpanu4 
Ha:c  an  fatisprobe  ab  aliis  didicerit  Euftathius ,  equidem  nefcio .  quamquam 
mihi  haud  dubium,  univerfe  Hifpania?  nomcn  aut  ab  ipsa  urbe  ejus  antiqua  cla- 
raque  Hijpali ,  aut  ex  eodem  cum  hac  fonte  originem  traxifle .  facilis  quidpe  lu 
quidce  L  inliquidam  N  mutatio. 

Altera  Celtarumpars ,  inter  Alpeis ,  mare  internum ,  Pyrenxos  monteis ,  & 
oceanum ,  Rhenumque  amnem  poflta ,  quodnam  peculiare  fibi  nomen ,  pra> 
ter  communem  Celtarum  adpellationem  ,  poft  Afchenazis  exceflum  ob- 
tinuerit  ,  nufquam  reperio.  A  filio  mox  Afchenazis  ,  five  Celtas  ,  Gallo, 
lllyrii  fratre  ,Gallorum  nomen  fuiiTe  fortitos  ,  quo  Appiani  tendit 
40  hiftoria  ;  fabula:  funt,  ac  nuga:  mera:.  o^t  fonk  Gallos  fuifle  adpellatos,  au- 
c^orem  audivimus  fupra  Paufaniam.  Tunc  primum  Galli  didi  vi- 
dentur,  a  Celtica  voce  gallen  fquam  nunc  dicimus  rvattens  fignificatque  iter 
ficerc^)  quum  exundans  domi  multitudo,  patria  rehda,  exteras  petere  re- 
giones  ccepiflent  j  parte  eorum  in  Italiam  ,  parte  in  lllyricum  ,  atque  indein 
(jiaxiam,  &  Afiam,  parte  in  Germaniam  delata.  Tunc  enim  primum ,  a 
re  ipsa  invento  vocabulo  ,  dicti  fucre  ,  cum  fibi  ipfls  ,  tum  proximis  Ger- 
manis  Illyriifque  ,  thi  Gallen,  five  Galler,  &  alia  dialecto 
a  l  l  e  r  j  quod  voce  xquipollenti  vulgo  dicimus  die  wanderer,  Latine 
pwegrinatores ,  quod  vocabulum  mox  Latini ,  fuo  ori  accommodantes,forma- 
^o  vcre  G  a  l  l  1 .  Grrcci  poftea,  paullo  longius  a  genuia  voce  defledentes,  di- 
Xcre  r  a  a  a'  t  a  c  .  qua  equidem  adpellatione  perpctuo  poftmodum  flgnati 
foeruntab  ipfis  Galli  Afiatici,  raro  k  e  a  T  o  f ,  antiquo  univerfx  gentis  vo- 
cabulo,  nuncupati.  unde  firmiflimum  etiam  validiffimumque  apgumentum, 
nos  veros  fuifTe  Gallos  ,  nomen  a  rc  ipsa ,  id  eft  a  migratione ,  olimadeptos. 
Latini  poftea  fimulque  Gra:ci  univerfam  gentem  ,  tam  in  Afia .  Pannonia . , 


7*  PHILIPPI    C  L  U  V  E  R  1 1 

Italia  ,  atque  Germania,  quam  in  antiqua  avitaquc  fede  inter  Rhenum  Pyre- 
nxumque  ,  Gallorum  ,  iive  TclKo\oov  adpellatione  adfecerunt.  Enimverd 
peregrinam  hanc  fuiile  adpellationam  ,  ipii  genti  ,  Rhenum  inter  Pyre- 
nxumque  commoranti,  inuiitatam,  manifeftiihmo  adtirmat  teftimonio  lui 
Cxiar,  initio  mox  commentarii  primi,  utiupra  didum.  ubi  tertiam  Gal- 
lix  Comatx  partem  eos  incolere  tradit  populos,  qui  ipforum  lingva  Celu,Ro- 
manorum  Galli  vocabantur.  Scilicet  ii  Celtx  ,  qui  primi  ,  Alpcfs  tranfgreffi, 
Italiac  parteis  occuparunt ,  fuo  fibi  vocabulo  ,  recens  a  peregrinatione  in- 
vento  ,  G  A  L  L  i  dicebantur .  id  poftea  quum  ad  Romanos  ,  quorum 
mox  urbem  ceperunt ,  perveniifet ,  perpetuo  deinceps  in  tota  gente  ,  etiam  i° 
ultra  Alpeis,  inter  Pyrenxum  atque  Rhenum,  ab  his  ufurpatum  fuit :  quum  in- 
terim  hi  foli,  qui  Gallia  egreifi  erant,  Galli  adpellarentur ;  illi  vero  trans  Al- 
peis  fuo  iibialiquo  peculiari  vocabulo  dicerentur.  Hinc,  longiriquo  cx  Ro- 
manorum  ufu  ,  ac  confvetudine  ,  Cxiar  id  tamquam  Romanum  prodidit. 
Verum  neceifarium  fuerit,  rationibus  oilendere  certis ,  vocabulum  GaUi  dedu- 
cl:um  eife  a  Celtico  vcrbo  wallen ,  quod  feregrwan  fgnincat.  Gcrmanorum  lin- 
gvam  curatius  qui  fcrutetur,  facile  deprehendat,  multa  vocabula ,  quxnunc 
in  principio  habent  litcram  W,  antiquitus  alia  dialecto  elata  fuiiTc  per  G. 
quum  autem  cum  ipsa  gente  in  alias  transferrentur  regiones  \  corrupta  inibi 
&:  commixta  lingva  ,  refervato  G  ,  pro  Germanica  litera  W  adfumserc  U.  2° 
Sic  antiquum  Germanorum  vocabulum  gerrcs ,  quod  bellum  iigniticabat, 
quum  in  ItaJiam,  Hifpaniam,  6c  GalliarrT,  Romanorum  provincias ,  defer- 
retur,  adfcivit  literam  Uj  uti  Itali  atque  Hifpaninunc  etiam  fcribant  guerra, 
Galli  guerrc^.  Id  vocabulum  quum  apud  Germanos  abolitum  fitj  manet 
tamen  apud  Anglos,  Gcrmanicx  originis  gentem  ,  mutato  C  in  W ,  & 
E  in  A,  warre^.  quod  illis  etiamnum  bellum  fignificat.  Germanis  fuperio- 
ribus  vocabulum  cft  weiji^,  quod  morem  ,  feu  ritum  ac  modum  fignificat: 
inferiores  fua  diale&o  dicuntm/Ls;  iifdemque  id  literis  fcribunt  Angli  *  pro- 
nuntiant  vero  ut  fuperiores  Germani  fuum  wctf^j.  id  Italis  &  Hifpanisnunc 
eit  gmfa  ,  Gallis  guife .  Quas  Latini  manicas  adpellabant ,  vel  Grxco  vo-  3° 
cabulo  chirotecas  ,  Itali  dicunt  guanti ,  Hifpani  guantes  ,  Galli  cants  ,  infe- 
riores  Germani  rvanten.  Italis  eft  nomen  proprium  viri  Gudielmo ,  Hifpa- 
nis  Cmllermo  ,  Gallis  Gmllaume  s  quod  Graxi  Icriptores  ,  ut  cap.  vi  often- 
fum  ,  dixere,  nA/i^^,  iWeA^,  &  r^A/eA^®..  id  Germanis  fuperioribus 
cft  Wtlhelm,  lnfenonbus  Willem ,  Anglis  Wtlltam.  Hifpaniz  quondam  populi  fue- 
rc,  ubi  nunc  Navarrx  regnum  ,  Vafcones  didi.  hi ,  Pyrenxos  monteis  tranf- 
grefli ,  a  Germanis  Gothis  ,  Burgundionibus  ,  Francis  ,  &  aliis  ,  vocati  funt 
in  Gallia  Guafcons ,  &:  Gafcons :  quod  vocabulum  etiam  nunc  eadem  reeione 
manct.  Mercurium  deum  antiquis  Germanis  dictum  fuifle  Wodan  ,  &  adje- 
cta  litera  Gwodan,  auclor  eft  Paullus  Diaconus ,  lib.  i,  cap.  ix,  rerumLan^o-  4° 
bardicarum.  hincdiem  Mercurii  etiam  hodie  inferioribus  Germanisdici  Wb- 
denfdach,  contrade  Woonfdach,  &  Anglis  Wednefday,  Veftofalis  vero  Godenfdach;  in- 
fra,cap.  xxvi,docebo.  Herba  cft,  tinclurx  veftium  utilis  atquenobilis,  Lati- 
nbifatts dicta.  hanc Itali  vocant^W^,  Galli guede,  Germani  fuperiores  weid>  mfe- 
riores  weed,  Angli  wad.  Italis  verbum  <t[\guatare  (  Latine  Jpeculari  interpreteris) 
Grihsguetter.  ld  eamdem  originem  habere  videtur  cum  Anglici  dictione  waite, 
quod  eft  attendere ,  fivc  tntcntum  effe.  exeodem  haud  dubie  fonte  Germams  eft 
wacht,  ld  eft,  excubt^  &  wachten,  id  eft,  fle£?are9  five  exfiecJare.  Gallis  <uas  vadis 
diaturgarrant:  Anglis  eft  Vrarrent.  Itah  dicunt  cuftodem  guardtano ,  Galh  ear- 
dien  ;  Anghs  eft  wardien ,  &  quibufdam  Germanis  wardetn.  Sed  ipfum  ita-  <jO 
lorum  verbum  guardare ,  &GalIorum  garder ,  ideft,  cuftodire ,  Germanis  di- 
citur  warten.  Galli  fi  ,  cum  aliquo  fuper  aliqua  re  certantes  ,  in  pienus  de- 
|>onant,  pignus  id  adpellant  gageure .  eamdem  rem  Angli  vocanf  w,*en 
a  Germamco  haud  dubie  verbo  wagen  ,  quod  eft  rem  w  difcrimen  five  i» 
cafum  dare.  Gaih  locum ,  ubi  cuniculi  degunt,  vocant  garenne^:  AngHs 

is  cft 


GERMANIiE  ANTIQ^LIB.  L  79 
is  eft  warren.  Sed  ne  plura  vocabula.  hinc  inde  a  diverfis  nationibus  corroo-e- 
musj  Wallones  hodie  atque  Picardi,  Gallica  utraque  gens,  inplerifquc  Gal- 
licae  lingvae  vocabulis,  incipientibus  ab  G  u,  geminas  hafce  literas  tranfmutant 
in  Celticum  W  :  dicuntquc  war ir,  war der ,  mde,  &  compluraadhunc  modum 
alia,  ubi  ceteri  Galli  guarir,guarder,guide.  quamquam  flla  duo  priora  plerum- 
que  hodic  Galh  fine  U  fcnbunt  gartr , garder :  ncc  inguide  eadem  vocalis  aliud 
valet,  nifi  uti  genuinum  literae  G  fonum,  quem  habet  ante  A,  O,  &  U,  hcic 
quoque  ante  I  formet.  quapropter  id  Italice  fcripferis  ghide.  Ceterum  com- 
piuribus  yocabulis,  qux  Angli  per  W  incipiuntj  Walli  quoque  Britanniho- 

io  dieque  G  prxponunt.  fic  Vi&im  miulam,  quam  Anglidicunt.H^/,Germa- 
ni  Wkht ,  walli  fnciuntGrvydh:  quem  Cambrix  fluviunl  Angli  dicunt  Wy,  is 
■  Wallis  eft  Gwy :  qux  urbs  ejufdem  regionis  Ptolemxo  Venta,  Anghs  Went, 
Wallis  dicitur  Gwent :  &c  id  genus  complura  alia.  Ad  propohtum  igitur  tan- 
dem  uti  accedamus 5  exemplis  totproduclis,  manifeftiffime  nunc  patet,  Gal- 
lorum  vocabulum  idemeife  Wa  llo  rum ;quos  antiquiores  Celtxdixere 
thi  GALLAR,hveGALLON,&variante  dialecLo  Wallon,  ltem  alia  dia- 
leclo  Wallen:  unde  pars  Gallorum  etiamnunc  fua lingva adpellantur  WaU 
lons.  pofteriores  Germani,  abjecto  uno  L,  dixere  Walen.  Cermanobelgx,  vo- 
calem  A  crafliori  pronunntiantesfono;efleccre  diphthongum  AE  :  undevox 

2°  etiamnrim  durat  Waclen .  Qiiod  autem  ad  vocabulum  Wdllifihen  attinet,  qua 
Italos  indigetantfuperiores  Germani  ac  Saxones:  hoc  quoquc  ex  Gallorum 
adpellatione  cxortum  nemo  abnuerit .  eft  enim  derivativum  a  primitivo  Wal- 
len :  quemadmodum  &  Anglos  pleriquc  Germanorum  derivativo  vocabulo 
vocitant  die  Bngelifihen .  Gallorum  autcm,  five  Wallorum  nomine  rede  ad- 
pellaverunt  Transalpinos  versus  meridiem  5  quiadimidium  ferme  Italix,  AI- 
peis  Apenninumque  inter,  Galli  obfederant  s  Cisalpini  Romanis  cognomina- 
ti.  Hinc  etiam  nuncDanifua  lingva  Italiam  vocant  Valland;  qux  Germanis 
fuperioribus  Wdllifih  land.  Denique  quum  Angli  ac  Saxones,  Germanica  utra- 
quegcns,  Britanniam  occupantes,  lingvam  incolarum  adfimilem  Gallorum 

30  Jingvxdeprehenderentjhosquoque^//^nuncuparunt.  unde  etiamnum  re- 
hquix  veterum  Britannorum  Anglis  dicutur  Walshmen  >  &  regio  ipfa  Wales:  qux 
Roderico,  epifcopo  Palentino ,  hiftorix  Hifpanicx  parte  iv,  cap.  x  v  1 1 1,  voca- 
tur  Gales,  m  his  verbis :  Princeps  de  Gales ,  frimogcnitm  revis  AndU .   Sed  hxc  de 
(jallorum  vocabulo difleruifle fufficiat. 

Tertia  Celtarum  pars,  minfulis  Celticx,  quando  nomen  Britanno- 
rum  ,  hve  Britonum  ( utrumque  enim  antiquis  ufurpatur  auctoribus )  & 
unde  adfumferint,  certiusjamfciri  pofle  videtur.  fupra  quidpe  ex  etymolo- 
gicoGrxco  magno  hxc  produxi  verba  :  B^few,^®-^  K&TSsfBpHewSSv 
pvtfoc.  qux  fane verba  quamvis  ingentem,  ut  ante monitum,  contineant  er- 

40  rorem  ( non  enim  gentem  Britannorum  a  Celto  Britanni  filia,  fed  a  Britanna 
Celtxfilia,  feu  Britanno  filio  ortam  dicftamque  voluifle  quofdam  antiquorum 
fcriptorum,  veriiimile  fit)  tamen  conjicere  ex  eo  licet,  uni  ex  quinque  Afche- 
nazis filiis natu majoribus,  nomine  Britanno,  infulas maris  Celtici here. 
ditate  obvenilfe :  e  cuj us  nomine  ges  poftea  dicLa  fuit  thi ^  B  r  i  t  t  a  n,  &  B  r  i  t- 
T  o  n  ,  antiquis  Celtarum  dialectis,  quod  nunc  per  E  diceremus  Britten.  Id  vo- 
cabulum  dein  Romani  fuo  ori  accommodantes,  fecere  Britanni,  five  Bri- 
T  a  n  1 ,  &  B  r  1  t  o  n  e  s.  Infulx  hiiic  quoque  ipfx  dicte  Britannicx,  &  BritannU. 
«am  Britannias  fuifle  antiquis  Grxcorum  fcriptoribus  vocatas,  auctor  eft  Pli- 
nius,hb.iv,  cap.xvi.  Cetero filium  fuifle  Afchenazis  huncgentis  Britannica; 

50  Concutorem,  non  filiam ,  inde  colligo,  quod  filiis  tunc  diftnbuebantur  terra- 
rui-nhereditates, non  vero filiabus 5  ut  ex  facra liquet hiftorii 

Quarta  quoque  Celtarum  pars,  inter  Danubium  &  AIpeis,mareque  Adria- 
icum  ijta, mox  nomen  Illyri  oru,m  accepit  ab  lLLYRio;utfupraex  Ap- 
piani  Illvricis  docui.  ubi  equidem  falso  Illyrius  Celtac  traditur  fuifle  fraterj 
quum  hhus  potius  CdtxM  eit  Afchenazis  fit  habendus. 

G   4  Ifltinu 


.3o  PHlLIPPI  CLUVERII 

Ultimi  tandem  Ccltarum,  trans  Rhenum  amncm,ad  glacialem  ufq*  ocea 
num  &  Sarmatarum  confinia  colentes ,  quod  peculiarc  nomen  mox  poft  Cel= 
ticse  divifionem  habuerint,opido  quam  difficile  difpeclu  eft.  Romahi  eos  poft- 
ea  uno  nomine  adpellavere  Germanos.  De  his  probatus  in  primis  Roma- 
norum  fcriptor  ha:c  refert  C.  Tacitus :  Celebrant  carminibus  kniiquis  ( qitod unum 
apud  illos  memorU,  &  annalium  gentts  ett. )  Tuiftonem  deum ,  terra  editnm  ,  ejr  fUum 
CMannum ,  originem  gentis,  conditorcsque.  CfrUnno  trtsflios  ajfignant  \  c  quorum  nomi- 
nibtts  proximi  oceano  Ingxvones ,  medii  Herminones ,  cctcri  iflxvcnes  voccntur .  JVutdam 
vero  licentia  vetuftatis  flureisdeo  ortos ,  pluresque  gentis  appellationes ,  Marfis,  Gambri- 
vios ,  Svcvos ,  Vandalios  affirmant  t  eaque  vera ,  &  antiqua  nomina .  cctcrmn  GermanU  10 
vocabulum  rcccns^  &  nuper  additum :  quoniam  qui  primt  Rhenttm  tranjgrcjji  Gailos  cx- 
pulerint,  nunc  Tungri,  tunc  Germani  vocati  fint.  ita  nattonis  nomen,  non  gcntis.cvdaijft 
paulatim  >  ut  omnesprimitm  viclores  a  viclis  ob  metum,  mox  a  fe  ipfts  invento  nominc  vo- 
carentttr.  Sic  legendum  hunc  locum,  infra  lib.  n,  cap.  xx,  in  Tungrorum  de- 
fcriptionc  bonis  argumentis  rationibusque  apertis  actferam.  Ceterum  ex  df- 
ctis  modo  verbis,  liaud  ita  obfcuris  necdubiis,  fatis  perfpicitur,  vocabuluni 
Glrmanorum  ipfi  gcnti fuifle pcregrinunl ,  iGallisinvchtum^iisquepri-r 
mum  populis  impoutum ,  qui  primi  Rhenum  tranfgreffi  Gallorurh  agrbs  o( 
cuparuntj  quod  clarius  infra,  in  Tungrorum  defcriptione,explicabitur«  Anti- 
quumigitar,vcrUm,atquegcnuinumgcntisnomcn  fuitaliudquoddam.  Id  10 
vero  fuiflc  idem,  quo  in  hanc  ufque  diem,  pro  varia  diale&orum  ratione,  in- 
ferioribus  Germanis ,  Gallofrancia:  proximis,  dicuutur  de  Dnytfthen,  ultenon- 
bus ,  quos  communi  nunc  vocabulo  Saxones  nuncupamus ,  de  Dudfthtn  6c  Dil- 
defthcm  fuperioribus  die  Deutfchen  &  TeutJchcn,(cj>titrionalibus  vero  de  Tydslcr; 
colligere  datur  ex  vocabulo  tuisto.  iftudquidpe  nomcn  Teutfeh, una cum 
nenm  ongme,  a  deo  fuo  Tuiftonefcfe  accepifle,  ex antiquis  haud dubie  crede- 
bant  carminibus  Germani  ifti  Taciti  aevo.  Hujus  igitur  originatio  difcutienda 
ent  i  primumque  diipiciendum,quis  ille  fuerit  gentisnoitrx  conditor,  deus 
Tuisto.  Noftri  fxculi  homines,  quia  terra  editum antiqui  credebant  Ger- 
mani,  eumdem  eife  arbitrantur,  vetuitatis  ratione  du&i,  qui  divo  Mofi  in  fa-  5° 
cra  hiftoria  dicitur  jfthenaz, ,  five ,  ut  ipfi  \tg\int,Afcanes, Noachi  proncpos : ad- 
pcllatosque  cx  hujus  nomine  judicant  primos  Germanos  T utftones,  quafl,  ad* 
jecto  Germanicx  lingva:  articulo,  ThiAfcanes.  Verum,  fi  ab  Afcane  gens  no- 
ftra  primum  dicta  fuit  Thi  Afchanes,  hve,  quod  magis  Germanice,  Thi  Afcanen, 
vel  Afchaners  dc,  abjecH  per  apoftrophum  articuli  vocali,  Th'Afcanen:  quxro 
c^o, undc,aut  quomodo ifta lingva:  Germanicx  ignorantia  ipfis  poftmodum 
nata  fuerit,  uti  geminato  articulo  dixerint  thi  Thaftanen  \  6c  tandem ,  uti  nunc 
varie  apud  varias  Germanix  «ationes  viget ,  dte  Teutfthcn,  five  Deutfthen ,  de 
Dupfthcn,  de  Diidefchen,  de  Tydsker  ?  Ratio  fane  nulla  monftran  poterit :  mo- 
dusque  hic  wpoXcyZv  fatis  ineptus .  Derivativas  eife  apud  Germanos  vo-  4° 
ceis,quxcumqi  Xcl^w^>  fcu  formativas  habent  literas  sch,  ScapudDa- 
nos,Svedosque  ac  Norvagios  svl,  neminilingva:  Germanica:  peritoignotum 
efle  poteft.  iic  Saxbnes  dicunt  de  Spanifche  ruier,  dat  Vngerifchekrygesfolk,  dat  Ro- 
mtfchcryk,  dat  hemmelifche  levend,  St  id  genus  alia;  qux  Latine  mterpreteris, 
Hijpanici  equites ,  Hungarici  milites ,  Romanum  imperium  >  coeleftis  vita :  a  primiti- 
vis  Spanien,  Vngeren,Room,  Hemmel,  id  eft,  Hijpanta,  Hungaria,  Roma,  ccelum.  qua:  fu~ 
periores  Germani  dicunt,  die  Spanifthe  reuter,  das  Vngerifche  Krigesfolk,  dasRo- 
mijche  reich ,  das  himmeltfche  leben :  Dani  &  alii  feptemtrionales ,  per  sk,  De  Spa- 
ntske  rytere,  det  Vngeriske  krigesfolk,  det  Romerske  rige,  det  hemmelske  lefnet.  Ex  qui- 
bus judicare  licet ,  Germanorum  quoque  vocabulum  Teutftchen,Deutfchen,D'u-  ^ 
defthen ,  Duytfchcn ,  Tydsker ,  non  primitivum  eife ,  fed  deri vativum,  id  eft ,  ab  alio 
quodam  vocabulo  primitivo  deductum  :  dictamque  fic  gentem  noftram  ad 
eumdemmodum,  ut  Itali  quoque  derivativo  vocabulo  adpellantur  Germa- 
nis  citerioribus  dieWalfchen,  6c  Wallifthen,  &  Danis  de  Velsker:  a  primitivo  voca- 
bulo  o-etis  Gallorumy  quos  a  voce antiqua  gallen  dicl;os  fupra  docui.  item  quem- 

admodum 


GERMANIifc   ANTIQ^  LIB.  f.  tt 

admodum  vocatur  ein  Engelificher y  &  eenEngelske^  a  primitivo  Engel- 

land>  quo  ipfam  terram  ^Angliam  notant .  quin  fic  etiam  Svedus  derivativo  vo- 
cabulo  nunc  omnibus  pariter  feptemtrionalibus  dicitur  een  Svenske ,  a  primiti- 
vo  Sven  ;  &  Danm  olim  Gdanske»  nunc  Danskey  a  GV<*#,  &  >  ut  infra,lib. 1 i 1, 
cap.  xl6c  xli,  latius  explicabitur.  flc  denique  derivativo  vocabulo  dicunt 
Germani  hominem,  ein  menfchy  qua/i  mennifch ,  five  mannifich,  &:  Dani  /#fy;- 
dfofoj  ilii  a  fuo  primitivo  man,  hia  mandy  quorum  utrumque  virum  fignificat. 
Quemadmodum igitur  pradicta:  voces  omnes  derivativa:  /iint,  adjedivarum 
vicem ,  quoties  ufus  poftulat ,  fubeantes ;  flc  vocabulum  quoque  Teutfich  pri- 

io  mitivum  nullo  modo  cenferi  debet.  quidpe  eadem  ratione  dicimus,  adpofitis 
fubftantivis ,  ein  T cntfcher  man ,  eine  T eutfche  fiaue ,  ein  Teutfihes  rofi;  &c  Danice, 
een  Tydske  mand,  ecn  Tydske  quinde ,  een  Tydske  hefi :  hoc  eft  ;  Germanicus  vir,  Germa- 
nica mulier^  Germanicw  eqttus  *  At  fl  hoc  derivativum  eft vocabqlum  j  quodnam 
ejus  erit primitivum,  unde id derivatum  ?  nam  a  T uifioney  id eft,  fl  Germanice 
vocabulum  formes,  kTuifiy  vel  Teufiy  derivativum  foret  Tuifiifih^  Teufiifchy 
nonvero  Tuitfih,  6c  Teutfih: &,flliteras  sr  tranfponas  in  ts,  quaflordoeo- 
rum  amale  curiofo  librario  turbatus  eflet,  uti  fiat  vocabulum  Tuitfi  ;  j&m  hoc 
ipfum  erit  derivativum  illud  Germanicum  Tuitfihy  &  Teutfch.  Unde  fufpica- 
rilicet,  vocemhancin  omnibus  Taciti  exemplaribus  elie  vitiatam.  Quar- 

20  rendumigitur  aliud  primitivum.  Verum,  genuinumque  primitivum  plerosqi 
popularium  meorum  facere  video  T E  u t  o:  quod  viri  cujusdam  nobilis,vel  re- 
gis  nomen  fuifle  arbitrantur 5  ex  quo  gens  etiam ,  cui  ille  imperavit ,  Cimbris 
contermina,  Stquonda  cumhis  in  expeditonemprofecta,  Teutoni  nomi- 
nati  fuerint,qui  nunc  funt  Dani.  Verum  cur  ab  unahac  natione,haud  perinde 
magna,nec  valida  (Danicas  cmidpe  tantum  tenuifle  infulas,  infra,lib.  111,  cap. 
xl,  oftendetur)  totailla,vaftimmauniverfa;Europa:,  gens  denominata  fuerit, 
rationem  fatis  aptam  video  prorfus  nullam .  Hoc  quin  imo  in  contrariam  me 
fert  opinionem,  quod  primus  ille  gentis  nominisque  conditor,non  rex,nec 
alius  cujusdam  conditionismortahs,fed  deus  vetuftiflimis  Germanorum  cre- 

30  ditus  eft.  Proindehujusgcnus  nomenq;maximcinveftigandum  ccnfeo.  Deum 
hunc,  quia  omnium  pater  exiftimabatur,  primaq5  univerfle  gcntis  origo ,  in  pri- 
mis  coluifleGermanos,maxime  credibile  eft.  at  deorum  maxime  cos  coluiffeMer- 
curium,  cui  certis  diebus humanis  quoque  hofitis  litare  fas  habuerint  3  teftis  eft ,  in  libro 
de  Germania,  Tacitus.  Mercurium  autem  ^gyptiis  ,  jam  antiquiflimis  illis 
temporibus,  ©et'©  adpellatum,  auctor  eft  in  Phardro  ac  Philebo  Plato,-  &: 
ltem  Cicero,  lib.in  de  natura  deorum;  LacTantius,lib.  1,  cap.vi.  Livius  quo- 
que,lib.xxvi,Hilpanorum  adCarthaginem  Novam  memorat  Mercurium  Te  u- 
Tatem.  Sc  item  Lucanus,lib.i,  Gallorum  refert  deum  Teutatem  :  cui 
eadem  ipfe  tribuit,  qux  Germanorum  Mercurio  Tacitus.     Verba  poetas 

40  hsec  funt : 

Et  quibus  immitis  flacatur  fangvine  diro 

Teutatesy  horrensque  feris  altaribus  Hefiusy 

Et  Taranisy  Scythic^  non  mitiory  aray  Diana. 
Et  Gallos  quoque  deum  maxime  coluiffe  Mercurium ,  &fe  a  Dite  patre prognatos ,  e x 
druidnm  froditione  frxdicafie,  au&or  eit  Ca:far,  belli  Gallici  comment.  vi.  Undc 
^ D 1  t e m  Ca:faris, eumdem fuiflc Teutatem  Livii ac Lucani ,  & qui  Pla- 
toni  dicitur  Th  euth, omnino  credibile  eft:quamquam duos diverfos,perno- 
^inis  errorem,  intellexerit  deos  Cx&.xyMercuriumy  ScDitem.  nam  quod  Ca^far, 
in  dido  commcntario,  de  Gallis  fcribit,  quia  a  Dite  patre  prognatos  fefe  puta- 
^°  J'1]**0^4™  caufimeos  fiatiaomnistemfbrisynonnumero dierumyfidno5iium finivijfej 
&dKsnataleisy& menfiumy  &annorum  initia fic  obfirvaffeyutnoclem  dies  fubfequeretur: 
loem  in  Germanis  noftris  exprimit  Tacitus  his  Yerbis:Necdierumnumeruyut  nosy 
Jed  notlium  comfutant.fic  conftituuntyfic  condicunt ,  nox  ducere  diem  videtur.  Proinde 
unam,eamdemque  utraque  gens  iibi  credidit  elTe  originem,ab  uno  codemque 
conditore^deo Theuth  duda.Hujus nomen,pro multiplici dialedoru lingva: 

Celtic« 


&  jprtiLIPPICLUVER.II 

Celticat  variatione,  varic  Germani  Galliquc  pronuiitiavere,  Theath,  Theith, 
Theoth,  Theuth.  &  abjecti  pofteriori  adfpiratione ,  Theat,Theit,Theot,Theut.  vcl 
ctiam  prima ,  Teath ,  Teith ,  Teeth,  T euth.  vel  u  traque,  Teat,  T eit,  T eot,  T eut.  i tem, 
Thiath,Thicth,Thioth,Thiuth:  Sc,  Thiat,Thiet,  Thiot ,Thint :  &,Ttat,Tteiy  Ttot, 
Tiut.  dein  0  converfo  in  adfine  A,  Dead,  Deid,  Deod,  Deud :  &c  pofteriore  D  co- 
vcrfo  in  T,  Deat,  Deit,Deot,  Deut.  item  Diad,  Died,  Diody  Diud :  &C  DiatyDietyDiot, 
Diut.  item  Dued,Duid;  8c  Duet,Duit.  ex  quibus  omnibus  varia  poftmodum 
nomina  propria,  virorum  paritcr  ac  fcminarum,  maximc  tamen  virorum  fuc- 
rc  conftru&aj  quorum  exempla  paffim,  cum  apud  pofteriom  fxculi  rerum 
Germanicarum  fcriptorcs,  tum  apud  antiquos  Grxcorum  Romanorumque  10 
au&ores, perfcripta  reperiuntur.  Exhac  multiplici  vocabuli  Theuth  va- 
riatione,  facile  Ca:far  hoc  vel  illud  pro  D 1  t  i  s  nomine  ampere  potuit.  apud 
Tacitum,  librariorum  lapfu,  fiveincuria,  pro  vocc  Tuiton e m ,  vel  Teu- 
Tonem,  fcriptum  effe  Tuiftonem,  hinc  certusfum. 

At  quis  hic  tandem  fuit  deus  Mercurius ,  antiquis  fimul  ^gyptiis,  iimul- 
queCeltis  Theuth  adpellatus :  a  quo  originemie  dueere  Celtx  noftri  pras- 
dicarunt?  nam,  de  illo  communi  omnium  reliquorum  deorum  nutio,qux  ve- 
teres  Grarcipariter  6c  Latinipoetx,  aliique  au&ores  narrant,  meras  eiTefa- 
bulas,  putidaque  nugarum  figmcnta;  facri  jam  dudum  nos  docucrunt  codi- 
ces.  Communem,  omniumque  primumfuifle  univerfirum  gentium  dcum,  10 
patct  quammaximc  ex  eo,  quod  nomen  ejus  non  modo  ad  ^igyptios ,  &  lon- 
giiTimc  ab  his  dhTitos  Celtas,  fed  ad  Graxos  quoque  atque  Latinos  pervenit. 
nam  Grarci  idem  vocabulum  (ua  lingva  dixcre  ©eonc,  levi  literarum  re  111 
oc  mutatione,  quod  illi  maximc  norunt ,  quibus  vera  ac  germana  literx  0 
vis  fatis  cognita  :  unde  etiam  primum  ©  Dores  ac  Lacones  mutarunt  in  2, 
pro  0EOvc  dicentes  seovc.  Scd  iidem  Gneci idcmvocabulum  ©ETs©,aliis 
dialecTis  dixere  Zci)*,  &  AetV  de  quibus  plura  infra,  cap.xxvi,  dicentur.  unde 
Latini  etiam habuere fuum  vocabulum  Deus.  Communis  igitur  hic atquc 
omnium  primus  quum  fuerit  univcrforum  mortalium  Deus ;  nullus  certe  alius 
fuit,  quam  qucm  facratanobis  Mofis  oftendunt  monumenta,  cceli  temeque  30 
6c  omnium  conditarum  in  iis  rerum  conditorem:  quem,  fub  tribus  perfonis, 
Patris,  Fim,ac  Spirjtus  Sancti, unum vcrumactcrnumqueDcum 
agnofcimus  atquc  veneramur.  Celebrant ,  inquit  auctor  nofter ,  carminibus  anti- 
quis  Tuitonem  deum,  terra  editum ,  &  Jilium  Mannum ,  originem  gentis ,  conditoresque . 
Quap  fane  verba,haud  parum  obfcura,  magna  etiam  noftri  xvi  ingenia  varie  ac 
mifere  ha&enus  torferunt :  quum  interim  tot  commentatores  nil  nifi  meras 
inde  produxerint  Chimarras.  Quapropter  operxac  laboris  fuerit  pretium, 
paullo  curatius  ea  hoc  loco  illuftrailc  j  quo  verus  tandem  corum  atque  genui- 
nus  fenfus  conftet. 

Ab  fupremo  igitur  seternoque  illo  numine  quum  ftatuto  tempore  ccelum  40 
&  terra,  mariaque,&  quidguid  in iis  continetur,  exnihilo,  primusque  dcinde 
homo  e  terra  conditus  fuhTet}  fama  ejus  rei  atque  memoria  ad  pofteros  mor- 
taleis,  veluti  per  manuum  traditiones,  a  patribus  in  filios  devolutij  longinqua 
vero  tandem  feculorum  extenfione  penitus, ut fieri  folet,  obfcurata :  quseque 
gens,  ut  reliquas  antiquitate  antecellere  ipfa  voluit,  primamfui  corporis  ori- 
einem,  primumque  conditorem  terra  editum  pra^dicavit.  cujus  rei  teftis  unus 
mftar  omnium  fuerit  Diodorus  Siculus,  in  hb.  u  his  verbis  :  ng^  o\  <£  TS  yim 
<*PX<mot*iI(&'  x  povov  etpQia-GyiTiiffiv  E  folwtg ,  cifocL  r&f  vroft  ci  r  QctgGclguv ,  iavtxc.  cwto- 
%$ovc<4  xiyov\a,  W  tr^Tag  r  a,7rctvluv  ou$f>u7ruiv  wprtocg  ym<8£  tuv  cv  t£  /3/a»  xpytripoov, 
101  T014  ytvoffyjccc:  ttap  cwroit;  TT^etg  6k  hsKh^uv  x^ovm  cuu^ctCprjg  jfyucd? .  Hoc  eft :  f 0 
Degentis  vero  vetuftate  non  modo  Gr*ci,fed ejr  barbarorum  multi contcndunt  \  fe  indige- 
nas  ejfe  adfrmantes,  dromnium  mortalium  frimos  viu  commoditatum  inventores\  res 
infuper  afud  fegeft***  aflurimisinde faculis  literarum  monimenta  fromeruiffe  jatfitantes. 
Idemanoltrisquoquemajoribus  fadumcolliguntviridodi.  Atego,  prifcos 
Germanos,  licetnoncertihTma,multo  tamen  certiora,  quam  reliquasgenteis 

omnes 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  I  % 
omncs  excepto  uno  Dei  populo  Hebrans)  de  origine  ac  conditore  fuo  fciviffe 
adfevcravc rim.  quod  ex  Taciti  limul,  profani  fcriptoris,fimulque  Molis,  facra- 
tirlimi  apud  Hebrxos  Dei  miniflri,  monumentis  adferere  paucis  conabor.  Ab 
Noacho  igitur,  qui  de  condito  a  fiipremo  numine  mundo,  primoq,  mortalium 
Aaamo,  notitiam  hne  cotroverha  habuit,quum  filius  ejus  Japhetus,&  a  Japhe- 
to  Gomerus,  a  Gomero  Afchenazes  modu  creati  orbis,pnmiquehominis,ac- 
ceptum  pofteris  fuis  tradidiffent  j  tandemGermani  terra  quideVditanvd  elt,e 
terra  fa&ampnrna  gentis  fux  origine  re&e  crediderunt :  is  enim  fuit  A  d  a  m  u  Si 
omnium  mortaliumprimus  pater.  rcdc item,qu6d deum  fuilfe  primum  e;entis 

1  °  coliditorem  putarunt :  nam  Deus  Adamum  una  cum  reliquo  orbe  condioitj  ex 
quopergenerationumieriem  Noachus,  &  exNoacho  Afchenazes,  omnium 
Celtarumparens.  nomen  quoq,  Th,£  ut  haudperperamprimo  conditori  tri- 
bucrunt :  hoc  quidpe  fupremo  illi  artcrnoque  numini  afttiquiffimumapud  gcn- 
teis  fujfle  nomen/upra  oftendi.  In  eo  autem,  propter  immenfam  temporis  rc- 
niotillimi  obfcuritatem,longius  aberrarunt,  quod  non  primum  hominc,  gentis 
iux  originem,  fed  ipfiim  Deum,a  quo  homo  originem  invenit,  tcrra  editu  cre- 
diderut.  At  in  eo  iterum  haud  falfi  fuere,  quod  M  a  n  n  u  m,  alterum  illum  gen- 
tis fuae  conditorem, filium fuifle crediderunt  Theut,  id  eft,D E i. namq^  Ada- 
mus  eo  ipfo  patrem  habuit  omnium  rerum  creatorem  Dcum,  quia  ab  eo  con- 

*o  ditus,  five  ex  terra  formatus  fuit j  anima  libi  a  fpiritu  ilhus  inflata ;  tefte  Mofc  in 
libro  genefeos,  cap.n,  ver.vn,  his  verbis :  JFipxit  Iehova  Deushominede pulvere  ter- 
ffyJkffiAvitfa  in  nareis  ejus  habitum  vitA.jic  fiUuscsthomo  animavivensXXndc  ctiam 
divus  Lucas,euangehccchiil:orice  cap.in,  ubi  genealogiam  Jcfu  Chrifti  ab  Ada- 
mo  deducit,  tandemin  hxc  verba  tmit:  TS Emg^S  ^9,tS  A\^,t*  ee*  •  ld  ell-y 
qni  fuitfilw  Enos,  qui  fuit  Sethi ,  quifttit  Adami>  qui  fuit  Dei.  Vocabulum  vero 
A  d  a  m,  Hebrads  atque  Turcis  nihil  aliud  iignificat,quam  hominem.  unde  etiam 
a  divo  Mofe,  in  dicto  libro,cap.v,  ver.n,  tam  mari,quam  feminar,primis  noftris 
parentibus,  tribuitur,  his  verbis:  Marcmac  feminam  crcavit  cos-  ac  bcncdixiteisy 
vocavitquc  nomen  eorum  Adam.    Noltra  autem  lingva  virum  Aicimus  Man. 

30  unde  derivativa  illa, ut  ante  oftenfum,  vox  promanavit  mannifch >  qua  ceu  pri- 
mitava,veliubitantiva  utimur,quando  homincm  indicare  volumus.  antiquis  ve- 
ro  Germanis ipfum Man  notavit hominem.  Nec  Germanorum id folummo^ 
do  antiquitus  fuiife  voeabulum,  fed  aliarum  etiamgentium,inde  patet,quod 
Agyptu  quoqj  Adtimum  vocarunt  M A  n,  &  M  e  n>  ut  infra,cap.xxni,  oftedetur, 
ocvtrum  mfuper  dixere  manofch\  quem  Sarmaticagens  Poloni  maz\  quod  voca- 
bulu  Germanicisfcripferis  \itcnsfnonfch.  unde  rehquiSarmatxfuamquiqjfor- 
mavere  diaIedu,Bojoha:mi  muz, Lufatii  mufch,  Slavones  mofch>  8c  quos  Dalma- 
tas  vulgus  Latinc  loquentium  vocat,  muux.  Qum  ex  eadem  origine  Latinorum 
nu°c|i  profluxiile  MAS,dubitare  polt  tot  variarumgentiu  exempla  jam  minus 

40  iicet.  Bojoha;morum  autcmmuz,  &l Polonorum  maz  prodiiffe  ex  M an,  liquet 
e^  eo,quod Bojohxmis  maritus  vocetur  menzel,  6c  uxormanzelka :  Polonis  vero 
™afculinummeskiy§Lmafculum  mezny.  quorumillud  Germanicis  literis  fcripferis 
menskiy  hoc,  propter  literx  z  proprietatcm,vix  exprefleris.  valet  quidpe  ea  li- 
tera  idem ,  quod  apud  Gallos  6c  Italos  G  ante  E,  vel  I.  Bojoha:morum  vero 
wtnzel  &c  manzelLtytranfpofitone  quadam  literarumPoloni  dicunt  matzonek,&C 
maizonka.  Mannus  igitiir  iile  G ermanorum  nullus  alius fuit, quam qui a  Mofe 
nobis  indicatur  Adamus;  primus mortalium  omniumpater ,  ipfe  a  Deo  ex 
tetra  editus,vel  conditus*  Adamus  autem  prima  veraque  gentis  Germanoriiin 
mit  origo  j  qaia  ab  Adamo  defcendit  Noachus,  ab  Noacho  Afchenazes  5  ab 

^  0  0C  tandem  omnes  prognati  fuere  C  E  lt^  ,  quorum  pars  maxima  G  £  &  u  a- 
Ni>  utfuprafa^  fuperque  demonftratum  eh:. 

^ed  alius  jam  heicin  iisdem  carminibus,  ingens  depreheditur  error,  verar- 
^  c5ca  Adami  pofteros  hiftorix  mira  confufio.  Manno,mquit  nofter,  trtsflios 
typgvat  5  e  qtiorum  nominibusfroximi  oceano  Ing&vones>  medii  HerminoneSjceteri  Ift&vo- 
**s  voccntur.  Quomodo  Manno ,  ld  eft ,  Adamo  treis  adflgnaverint  Germani 

filiosj 


«4  PHILIPPI  CLUVER.il 

filios,  haudfacile  cgo  difpicio :  nifi  treis  eos  intelligas,  qui  in  facra  hiftoria  foli 
nominantur,  Cainus,Abclus,  Sethus.  Verum  hoc  tamen  haud  fiitis  placet.  Alios 
ego  treis  oftendam,  de  quibusnoftriillimajoresquafi  pernebulam  nonnihil 
acceperant.  Scilicet,  quum  ex  majorum  fuorum  traditione  primiGermani 
accepiflent,  omnegenus  humanum  univerfali  terrarum  inundatione  qUon* 
dam  penitus  periilfe,  prarter  unum  Noachum  cUm  tribus  filiis  itiis ,  Schemo,  U* 
pheto,$cChamo ,  cumque  fu&  Stfiliorum  uxoribus ;  Noachum  crediderunt  elfc 
Adamum,  id  eft,  ut  ipfi  vocabant,  Mannum,  hujusque  treis  filios ,  qui  erant 
Noachi.  quumque  a  prxdi&is  tribus  Noachi  filiis  totus  terrarum  orbis ,  poft 
inundationem  in  treis  dividcrctur  partes,  quod  iupra  oftenfum  :  Germaniam  K> 
fuam  ita  divifam  fuiffe  initio  a  Manni  putarunt  tribus  filiis ;  quibus  ipfi  nomi- 
na  tribuebant,  Ift&vonis,  Ingdvonis ,  Hermmonis.  Q113  in  re  qUamquam  varic  er- 
raverint,  tamen  hoc  deprehenditur  vcrum ,  quod  Noacho  tres  fuerunt  filii ,  4 
quibus  orbis  terrarum  in  treis  partes  divifus :  quodque  ab  horum  uno  Japheto 
Gomerus,  a  Gomero  Afchenazes,  prognati:  quorumhic  tandemverus  om- 
niumfuit  Celtarum  pater $  quorum  maximapars  Germani.  ncque  illud  dc 
iftdvonis,  Ingdvonis,  6c  Hermionis  nominibus  prorfus  vanum  >  ut  rtiox  oftendam. 
Cetero  Afchenazes,quum  complures  ei  forent  filii,nepotesqueac  pronepotes} 
quinque  hliis,  ut  ante  di&um,  natu  majoribus,  univerfam  divififie  videtur 
Celticam,  ab fc uno antca,  jam inde a primo ex  Afia adventu, rectam.  Ho-  2,0 
rum  qua:  fuerint  nomina,  difpicere  nufquam  datur.  Ei  tamen  ,  cui  obvenit 
Cj  E  k  m  a  n  1  a  ,  UWannum  jam  alio,  omnium  maximo ,  crediderunt  crrore  po- 
fteriores  Germani ,  fi  Tacitus  vera  ex  carmini  bus  eorum  retulit.  Sed  quocum- 
que  nomine  fueritj  quum  ipfc  quoque  complureis  haberet  filios  ac  nepoteisj 
natu  majoribus  aliquot  univerfam  diftribuit  Germaniam :  quorum  treis  fuifle, 
jft£Vonem,Ing*vonem,Herminonem,aiuiauis  iftis  traditumfuit  carminibus. Quod 
ut  erroris  plenum  jam  antea  ex  fupradi&is  rationibus  adparuit ,  fic  falfum  ex 
co  quoque  perfpicitur,  qudd  tria  ilta  Germanorum  nomina,  lft*vonumJng£V0~ 
vum,&lHcrminonum,  non  omnem  occupaverunt  Germaniam,  utexantiquis 
fcriptorum monimcntis, quar  fuo  loco  atque  ordine  citabuntur,  liquidopate- 
bit.  Hinc  deniquc  fcquutum  eft  id,  quod  Tacitus  eodem  loco  fcribit  his  ver- 
bis :  Quidam  autem ,  licentia  vetuftatis ,  plureis deo  ortos,pluresque  gentis  appellationes, 
CMarfos,  Gambrivios,  Svevos ,  Vandalios ,  affirmant :  eaque  vera ,  ejrantiqua  nomin*. 
Nempc,  qui  talia  adfirmabant,  non  ipfi  crant  Germani >  ut  quidam  interpre- 
tantur :  fed  Romanorum  quidam fcriptores, rcs  Germanicas  fcripto proden- 
tes  >  in quibus  T.  Livius  St  C. Plinius  vcl  primi.  Namilli,  quibus  nullus,  uc 
infra  oftendetur ,  literarum  ufus,  nulla  notitia ,  unde  contra  antiquorum  car- 
minum,  a  majoribus  compofitorum,  fidem  talia  adfirmarent?  Romani  igitur, 
quum  ex  longinqua  bellorum  confvetudine  ab  ipCis  Gcrmanis  didicifienc, 
Marfos,Svevos,Vandalios,  Gambrivios,  antiquas  efle  genteis  ;  non  modo  Mannum  4* 
ex  deo  Tuitone,  fed  plureis  efle  genitos  finxerunt  >  de  quorum  nominibus  gen- 
tes  iftse  adpellationes  fuas  accepiflent .  Plinius,  lib.  1  v,  cap.  xi  v,  quinque  in 
univerfum  Germanorum  facit  gcnerz  ;Vindilos,Ing£Vones,IftdivonesyHermiones, 
6c  Peucinos,quos  8c  Baftarnas  vocabant.  Horum  forte fingulis  gcnus  nomenque 
dediffe  plureis  iftos  dco  ortos  filios,  tradiderunt  alii .  Tot  fuifie  re  vera  Ger- 
manorumgenera,  fuo  loco  fatis  clare  patebit.  Ceterum  antiqui  illi  Germani 
quiain  totrebus  aliis,  circa  origincmfuam,  haud  prorfus  vani  aut  falfi  fuerc  j 
probabile  eft, potuiffe  eos  quoque  de iftavone, Ingtvone,  ac  Hermione  vera  qua> 
dam  prodidhTe.  nam  regionum  partitiones  quomodo  a  filiis  poft  mortem  pa- 
rentumfa&ar,  plurefque  filiorum  principatus  ex  uno  patris  imperio  nati  fue-  $Q 
rint,  partim  fupra  oftenfum  eft,partim  infra,  cap'.  xxxvn,  oftendetur . 

Atqueha^c  vera  veterum  iftorum  gentis  noftrar  carminum  folidaque  eft 
cxphcatio:  inquibus  quantum  majores  noftri  erraverint,  liquido  jam  adpa- 
ret.  ni  tamen  forte,  Taciti  potius  hunc  fuifTe  errorem,  ex  malo  carminum 
Germanicorum  intelledu  natum,  fu/piceris:  redeque  de  vero  seternoque 


GERMANIJS  ANTIQ^LTB.  L 
Deo,mundi  creatore,primique  hominis  conditbre,majores  noftros  8c  fenmTe 
&  carminib.us  cecinille  exiftimes.  quadereplura  infra,  ubi  dediis  6c  theo- 
logia  veterum  Germanorum  agemus.  Id  vero  vel  maximo  heic  nobis  validif- 
fimoque  fuerit  argumentoj  quiatamveram  de  vero  numine,  primoque  ejus 
nomine  Theuth,  itemdemundi  creatione,de  primi  hominis  b  terra  forma- 
tione,dehujus  item  nomine  Man,  qtiod  idem  eft  A  d  a  m,  famam>carminurri- 
que  monimenta  primi  Germanorumhabuerunt  j  gentem  noftram  non  pofte- 
rioribus  demum,  poft  diluvium  divihonemque  lingvarurrijfeculis  vel  ex  Gra> 
cia,  vel  ex  Perfia,vel  aliunde  primam  duxifle  originem ;  fed  mox  ab  ipsa  lingva- 

io  rum  divifione,  gentiumque  difperhone,apud  asdiricationem  urbis  Babylonica: 
facta ,  per  Afchenazen ,  Noachi  pronepotem,  una  cUm  nova  Imgva  in  eam  Eu- 
ropa: partem  fuilfe dedudam , qua: poftea  Celti  c  A  dicta  fuit : ciuod  jam  an- 
tea  compluribus  aliis  demonltraveram  documentis .  unde  vere  illud  Tacitijn 
dicto  libro  de  Germania :  Ipfie  eorum  opimonibus  accedo ,  qui  Germaniapopulos ,  riuM 
aliarum  nationum  connubiis  infectos ,  proprtam ,  ejr fmceram,&  tantum  fuifinnlcm  gen- 
tem  exftitiffe  arbitrantur . 

Ceterumpofteri  Afchenazis  tam  fanctc,  tamq;  religiose  fempcr  antiquum 
illud  fupremi  nummis  nomen  Th  e  uth  in  Mercurii  fui  numine  coluerunt,uti 
frequentia  iibi  ex  eo  imponerent  nomina  ;  maximc  Germani,  atque  Gallij  ma- 

20  gis  tamen  Gcrmani ;  uti  antc  dictum  eft.  Ab  eodem  igitur  nomine  Theut h, 
univeriam  quoq,-  gentcm  noftram  Germanorum  adpellationem  derivativam 
accepiife,  poft  tot  difertiilima  documenta  dubium  eHehaud  poteft.  Ea  auteiri 
adpellatione  varie,  pro  multiplici  dialectorum  variatione,di&i  fucre,thi  Then- 
thifchon  { nam  antiqui  illi  C  e  l  t  je  plerumqj  in  o  n  formarunt,qua:noftrum  &- 
culum  ili  E  N )  Theutifchon ,  T eutifehon,  Teudtfchon,  Deutifihon,  Deudifchon :  &  con fi- 
mili  x2Li\one,Theathifihon,Theatifchon,T eatifihon,  Theadifchon,  Deatifcho,Deadtfchon. 
itc  Theithifion,Theitifchon,Teittfichon,Theidifchon,De^  item  Theo- 

thifchDn,Theotifchon,Teotifchon,Teodtfihon^  item  Thuetifchon, 

TLrtifihon,Tuetifihon,Thuedtfchon,DM  &  denique  Thuithifchort> 

30  Thuittfihon^  Tuitifihon, Tuidifchon,  Duitifchon ,  Duidtfchon .  Ex  his  antiquhTimis  na- 
tae  funt  ea:  getis  noftra:  adpellationes,qua:  partim  in  antiquis  monumentis  re- 
periuntur ,  partim  hodie  cum  apud  lpfam  gentem ,  tum  apud  cxteras  nationes 
in  ufu  habentur.  In  antiquis  fcriptis  funt  ilta: :  Tu  1  t  i  s  c  u  s  j  in  quadam  trans- 
adionis  charta,  Caroli  Calvi  temporibus  confcripta-qua:  exftatin  tomo  nl  re- 
rum  Alamannicarum,  a  Goldafto  editarum.  Atque  huic  voci  conformeni  fcri- 
pfit Tacitus, in Germania fua,  vocc  TuitoneM:  quam a Rheni accolis  infe- 
noribus  fortc  habuit,  quum  procurator  provincia:  Gallia:  Bclgicx  prope  ipfe 
agcret:  vel  etiam  a  Batavis  Germanis,ejusdem  tradus  circa  divortia  Rheniin- 
colis, cuftodiam  corporu  imperatorum Roma:  agentibus.  nam hodieque  ejuf- 

4°  dem  regionis  incola:  Germanosfuadialedo  vocant^  Z>W//f^5utfupra  dictu. 
Hanc  vero  vocem inep tiftimus auidam nugator  corrupit in  Tuisconem  juti 
hinc  gentis  nomen  formaret,  vel  formandiim  innueret.  cujus  tata  poftmodum 
evalult  auctoritas,uti  in  omnibus  pariter  Taciti  exemplaribus,pro  vero  illo  vo, 
cabulo, vitiatam hanc  voce perfcnbere haud dubitatum ftt<  Ceterum Theo- 
t>  1  s  c  u  s  eit  in  epiftola  quadam  Rudeperti,  magiftri  S.  Galli,  in  rer.  Alamannic. 
tomi  11  parte  1  ••>  item  in  gloflariis  Latinotheodilcis  manufcriptis.  in  quoru  aui- 
bufdam&  Theotiscus  reperitur.  Theodiscus  eft  in  libro euangeho- 
rum,  ab  Otfrido  Wiifenburgienfi  in  Teodifcamfi&cPti  Germanicam  lingvaxTt 
verfo.  Hodi :  aens  noftra  ab  Italis  Vane  pro  dialedorum  variatione  dicitur,  Ta- 

50  defihi,  Tedefiln,  Tidefchi.Todefih^Tudefihi.  ubi  tamen  ch  valet  K:  ideoque  in  fin- 
gularinuniero  eft  C  purum,  Todefco,cX  fic  in  reliquis.  Hifpani  quoqj  vocatnos 
Todcfios.  Ipfa  gens  noftra,  abjecta  nunc  vocabuli  I,  qua:  erat  in  fecunda 
vocis  Teutifihon  ( quod  in  menfich  qiloq^  faftum  ex  mannifch,fuprk  notavi)  dilly^ 
labon  faciut,Germani  fupenores  Teutfchen^  Deutfchen;infcnorcs,  circa  Rhe^ 
divortia  atque  oftia  Francogallis  proximi>  Dnitfihen,yd  Vnytfchen-,  s^ies 


Z6  PHILIPPI  CLUVERII 

Z>iidfhen,&C  nonnumquam  Dudefchen  j  feptemtrionales  Tydsher.  Ex  his  jam  uni- 
veriis  haud  ineptum  Latino  ori  formaveris  vocabulum  T E ut i s c  i  j  vel, rete- 
tis  adfpirationibus,  Th  euthisci.  quidpe hoc  &: antiquiffimx adpellationi* 
qtictfuit  ex  voce  etvQ  Theuthifhen ,  fimulq,  hodierno  nomini  Teutfchen  quam- 
proximecogruitmecita  multu  difcrepat  aluperioris  feculi  yocabu\is,Thcodifci, 
iive  T eodifci,  6c  T uitifci.  Vel  ipfos  quonda  Romanos  atqj  Gi\xcos  fic  formaturos 
fuiiTe,  ni  apud  eos  Germanoru  vocabulum,a  Gallis  inventum?gentiqj  noftrx  im- 
pofitum,  obtinuiilet;  patet  exfimilibus  Celticarum  gentium  adpellationibus, 
Scordifci,  Taurifci,Aravijci,Narifei,  Cherifei,Carifei:  quos  iic  dictos  derivativis  voca- 
bulis  a  primitivis  certarurerum  nominibus,mpra  dixi.  IdemTeutifcorum  vo-  I 
cabulum re&c quoq; formaveris  Teutiscones:iic namque  Gothones  qtioq? 
dicti  funt  Tacito,&:  aliis,  Germanix  populi,  a  patrio  nomine  Gothon  ;  qui  poite- 
rioribus  fcriptoribus  Gothi;  ipfis  Germanis  Gothen.  iic  Frijiones ,  ab  antiquo  Fri- 
fon,nunc  fr/)£»,Tacito,Plinio,Ptolema:o,&:  odiis  Frifei.  ficitem,qui  nunc  Sachjerh 
&  ^AT^Ptolemxo,  6c  aliis  dicuntur  Saxones,  ab  antiquo  Sachfon ,  vel  Saxon.  iic 
francones  ,2mi\t^x\or^us  Franci  dicti,  a  Frankon,  qui  nunc  Franken.  Sic  qui  nunc 
Svedi,  Germanis  Sweden,  fibi  ipfis  Svenske, quondam  Sveon,  Eginharto  atq*  Hel- 
moldo^^j^Tacito  Sviones.  fic  denique,qui  olimfibi  ipfis  thi  Theuton,  quall 
die  T/^#/*#,Latinis,Gra:eisque  Teutones,6c  Teutoni.  Atenim  quia  ifthax  formatio 
in  o  N  haud  amplius  apud  nos  in  ufu  eft,minusque  T cod/fcorum&c  Tuifcorum  vo-  3 
cabulis  convenitj  placetmagis  illud  Teutisc i,  HveTH eutisci .  Ab  his 
re&e  jam  formaveris  ipfius  terra:  nomen  Teutiscia,  five  Theutiscia: 
quemadmodum  a  Thufeis  Latinis  factum  eft  regionis  nomen  Thufeia. 

Ceterum  exfupradictis  /atis  clarejam  liquet,univerfam  Germanorum  gen- 
tem  non  a  Tentonts,  five  Teutonibus  populis,Danicas  quonda  colentibus  inmlas, 
vel  ab  horum  rege  Teutone^fed  ab  iplius  Dei,omnium  rcru  conditoris,antiquo 
nomine  Theuth,Theutifcorum  accepille  adpellationem.Quocirca  etiamperpera, 
parumque  proprie,  tum  fuperiorumfxculorum,  tum  noftrce  tempeftatis  homi- 
nes  T eutonice, id  elt, T eutonica lingva  aliquem  loqui  vel  fcribere  dixerunt,  quum 
Germanicam  in  comune  lingvam  intelligerent.  quidpe  Teutonicc  loqui,  proprie 
diftum  fueri t  quod  eft  Tcutonica  uti  dialetto :  cjua^Danicis  tatum  infulis  propria, 
a  ceteris  Germanorum  dialecl:is,quarum  infinitus  fere  numerus/utfupraolten- 
fum,planediverfafuit.  Proinde,lipatrii  te  vocabuli  tenetamor5peregrinum- 
quei  lludG  ermanorum  vocab ulum afpernaris : rectius dixeris TeutiscE 
loqui  vel  fcriberej  uti  au&or  ille  charta:  tranfadorix  dixit  Tuitifee. 

Haud  rninus  tamen  unahngularis  natio  Teutonum,  feu  Tcutonorum,  nomen 
fuum  traxit  ex  Dei  vocabulo  Th  e  ut,  quam  aut  univerfaTheutifcorum  o-ens, 
autfinguli  etiam,acprivihomines>  de  quorum  nominibus,ex Theut  confcru- 
ctis,fupra  notavi.  Quin  fingulorum  etiam  virorum  nomen  propriu  fuilfe  ipfius 
Dei  vocabulum  Theat,Theit,Theot,Theut,Thiat,Thiet,Thiot,§L  alia,qu^e ex  his  va- 
riantur  jpatet  tum  ex  eo  nominu  propriorum,quibus  G  ermani  quonda  ufi  funt, 
catalogo ,  quem  Goldaftus  edidit,in  prima  parte  tomi  fecundi  reru  Alamanni- 
carum,tum  ex  aliis  rerum  Germanicarufcriptoribus.Nam  T^W^Gothorum 
rex,  memoratur  Ilidoro,  in  chronico  Gothorum  j  &:  Gregorio  Turonenfi,lib.ii? 
cap.vn.  itemHepidanno,inannalibusAlamannicis.  Theudo  quoq^  eft  Bajoario- 
rum  gentis  dux Paullo  Diacono,  lib.  vi,  cap. xvi.  &:  Theudrn,  rex  Gothorum  in 
HHpania,  Ifidoro  in  di&o  chronico :  qui  Theuda  eft  Gregorio, lib.  m,  cap.  xxX. 
abbas  item  eft  monafterii  Sandogallefis,dicl:o  Hepidanno  in  annalibus,&  Ek- 
kehardo  juniori  in  hiftoria  dicti  monafterii,&  antiquis  tabulis,nomine  varian- 
te  pro  diale&orum n\tione,Thiato,Thieto,Thioto.  qux  cundta  idem  valent  quod 
vox  Theuto;  unde  Danicarum  infularum  incola:  didi  fuere  Theutones, 6c  fine  ad- 
fpiratione  Teutones  -,  aliaque  formatione  Teutoni.  Sed  de  his  plura  fuo  loco. 

De  originationeigitur  vocabuliTEUTiscoRUMhcXC  dictafufficiant.  De 
tempore,  quandoidprimumgensnoftra  adfumferit,  nihil  certi  habeo  quod 
adrirmem.  Multis  ante annis,  vel etiam fa:culis,  quam Romani ,  Juhi  Carfaris 

dudu 


GEHMANIiE    ANTIQ.   LIB.  f,  ty 

ductu  Rhcnum  tranfgrefli,  Teutifcos  (uis  in  fedibus  nofle  cceperunt,  in  ufu  id 
apud  eos  fuifle ,  colligere  datur  ex  carminibus  illis  antiquis,  quibus  Tuitonis 
Dei,&  item  gentis  haud  dubie  Teutifcorum  nomen  gens  ipla  celebrabat,Ulpio 
Trajano  Romanis  imperitanto. 

C  A  P,  X. 

Theutifcorum  nomen  peregrinum  Germani,  quando  primum  inven- 
Io      tum.  item  falfe  quorumdam  opiniones,  quiGermanos  Gahrum  stiam^ 
GaUos  Germanorum  wocabulo  Romanis  adpellatos 
adfirmant,  diligentius  refu» 
tantur. 


OStensa  ha&enus ,  fumma , quantum  fieripotuit,  currt  diligentiaftu 
dioque,  gentis juxta  acnominisTHEUTiscoRUM  vera  origine,  re- 
rum  ordo  poftulare  videbatur,  uti  alterum  quoque  illud  nomen,  quo 
femper  Romani ,  nonnumquam  etiam  Grasci ,  gentem  eamdem  peculiari 
ter  adpellavere  Germanos,  penitus  introfpieeretur  5  quia  hoc  unum  ex 
20  antiquorum  auctorum  monimentis  in  reliquo  opere  noftro  citare  licebit; 
Theutifcorum  nomine  apud  neminem  neque  Latinum ,  neque  Grccum 
fcriptorem  exftantc  Verum  quia  diflertatio  hxc  paullo  eft  abftruf  or ,  rec 
facile  ante  expofltionem  quorumdam  Germaniaepopulorum  tra&ari  poteft; 
liceat  in  prxfens,potiori  difficiliorique  ejus parte  in  commodiorem  locum  fe- 
pofita,heic  faltem,quibus  idprimum  temporibus  in  gente  enatum,ufurpatum- 
que  fuerit,  indicarc 

Auctor  io-itur  noftcr ,  in  libro  dc  Germani3 ,  Celebrant ,  inqwt.carminibus &n- 
tiquis,Tuttonem  deum,terracditum ,  & filwm  Mannum,originemgentis,  conditoresque, 
Manno  tris filios  ajftgnant,e  quorum  nominibus proximi  oceano  Ingavoncs,  meriti Hermi- 
3 o  nones,ceteri  ijlavones vocenturGhidam autem,  liccntu  vetuflatis.plurcts deo  ortos, plx- 
resquegentis  appellationes,Marps,Gambrivios,Svevos,Vandalios,afjirm(int:caquc  vera ,  & 
antiqua  nomina .  ccterum  Germania  vocabulum  reccns ,  &  nuper  additum :  quoniam  qd 
primi  Rhcnum  tranfgrejp  GaUos  expulerint,  nunc  Tungri,  tunc  Cermani  vccati  Jtnt.  ita 
nationis  nomen,  non  gentis,  cvaluijfe paulatim ,ut  omnes  primum  a  viclis  ob  metum  ^mox 
a  fe  ipfis  invento nomine  vocarentur.  De  iis,  qui  primi  Germanorum  Rhenum, 
'Galliae  Germaniaeque  terminum,  transgrefli  Gallos  agris  expuleruiit,  iic  Ju\ 
Carfar,  belli  Gallici  comment.  n:  Quum  Cafar  ab  his  Rhemis,  Bdgica  gente  , 
qu&reret ,  qua  civitates ,  quantaque  iu  armis  ejfent ,  &  quid  m  bello  pojfent ,  fic  repa  k  - 
bat :  Plerofque  Sclgas  effe  ortos  a  Germanis  j  Rhenumque  antiquitus  tranfk^Jos,  pro* 
4°  pter  loci  fertilitatem  ibi  confediffe,  Galiosque ,  qui  ea  loca  incokrtnt,  expuliffiu .  E I  , 
jam  Ca:faris  xvo  Rheni  Belgse  teftati  funt ,  primos  Germanos  antiquitus  R  he- 
num  tranfifle.  nomen  igitur  ctiam  Germanorum  jam  tunc  erat  inter  eos  anti- 
quum.  proinde  vocem»^r,apudTacitum,non  tamquamipflu  »pu;  br  s  ;  :vo 
comparatam  accipias  necefle  eft  >  fed  ratiofie  antiquorum  illorum  mmimmi 
<J<\Ur[orum,  Gambriviorum,  Svevorum,  Vandaliorum  :  quibus  poftremd  additum 
a  Gallis  ( ut  infra  fuo  loco  latius  oftendetur )  vocabulum  Germanorum .  Tempus 
autem  migrationis  Germanorum,  trajecl:o  Rheno,  in  Gallotu.n  agros ,  par- 
tim  ex  jam  diclis  auctoribus  ,  partim  ex  T.  Livio  colligere  licet .  ^Galios  qu 
pe  quondam,Rhenum  tranfgreflbs,  qua^dam  Germania^  obfedifle  loca,  quum 
^°  adhuc  Germanos  virtute  pra^ftarent,  audor  eft  Ca:far  in  belli  GaHici  com- 
me^t.  v  i Carfarem  fequutus,Tacitus in  libro  de  Germanij.  fadum  id  Tar- 
quinioPrifco  Romat  regnante,  audoreft  Livius  lib.  v;  ut  fulius  omnia,M  > 
loco  atque  ordine ,  deducentur.  medium  Tarquinii  reg^.un:  iscidit  m  an- 
num mundi  incio  cccLiii.  primum  cum  Belgis  beilum  gc iht  CxUir  1 . 
Lentulo,Q.  MeteQo  Coss.  ideft,  anno  mundi  nicic  idcccxciv.  intes 
1  H   a  bunc 


23  PHILIPPI  CLUVERII 

hunc  annum,&illum,  circa  qtiem  Gallos  Rhenum  tranfifle  dixi,anni  intercfe- 
dunt  ioxli.  mediohoc  annorum  fpatio,  id  cft,  circa anmim mundi  i  n  cvo 
locxxiv,  fi  fortc  primi  Gcrmanortimin  Galliam  tranfgrefli  fuerunt  anni 
erunt  hinc  ad  primum  bellum Belgicum  c  c  l  x  x.  cui  temporii,  intervallo  corn- 
mode  apteque  jam  coveniet  vox  illa  antiquitus;  id  eft,ante  annos  cclxx.  Quod 
fi  vero  minus  etiam  fpatium  Gallis  concedendum  putes,  quo,  poltfuorunTm 
Germaniam  tranfmigrationem,  pacatefuos  in  Galiia  agros  coluerint^  magis 
etiam  congruet  vbx  anttqttttm.  Atque  hxc  prima  fuit  Germanorum  nominis 
origo:  quod  primum  a  Gallis  in  Gallia,  in  eis  Teutifcis,  qui  prirni  Rhenum 
trans^refii  fuere,  dein  vero  m  Tranfrhenanis  quoque  omnibus  ufurpatum  fuit.  W 
A  Gailis  id poftmodum  habucre  Romani,  a  Romanis  Gra^ci :  ut  fuhus  infra,  in 
Tungrorum  defcriptione ,  unactim  vera  vocis  etymologii,  oltendam.  nani 
Tungri  id  nominis  tuJ  ere  pri  mi . 

Ceterum  error  quidam  circa  Germanorum  adpellationem  vel  turpffimus 
apud  quofdam,€tiam  doctiflimos  viros,  pene  invaluit;  quem  filentio  heic  pra> 
reriifle fuerit  nefas.  Germanos,ajunt,  quondam  Gallorum  etiam  nomine a 
Romanis  adpellatos;  quemadmodum  Celtas  promifcue  utramqj  genterfi  dixc- 
reGrarci.  Id  egoplane  abnuo.  Argumenta  illorum  difcuterehceat^quo  veri- 
tas  dilucidior adpareat.  Voiaterrani  verba,  initio libri  iii  geographicoru, hxc 
funt :  Gallos  omneis  &  Germanos,  uno  vocabulo  veteres  Graci  Celtas ,  Romani  Gallosap- 10 
pellabant.  nam  &  Germaniam  Comatam  Galltam  dicebant .  Pojlquam  verb  Rhenttm 
tranficre ,  inque  Gallorum  finibus  conftttere  s  ab  inita  quadam  afftnitate  Latmt  Gerwn- 
nos  vocavere:  Gallos  deinde  Gr&ci  ab  Herculis filto .  Hercules  emm,  utfcribit  Diodorus  lib.  V, 
dcvitto  Geryoneyin  Galliam  ventens,  Alexiam  condidtt  civitatem :  ac  e  virginis  cujufdam 
ejus  loci  complextt  Galaten  genuk\  qui  regnum  obtinens  incolis  nomen  dedti.  Auclorem, 
qui  Germanos,antequam  hoc  ipforum  nomen  Jul.Cacfar  retuIit,Gallorum  no- 
mine  adpellavcrit,  Volaterranus  oftendent  prorfusnullum.  Germaniam  item 
Comatam  Galliam,quod  ak,  Romanis  dictam,  antequam  Germani  Rhenum 
tranfierint,  id  ego  demiror,unde  habuerit .  Belgica:,qtue  pars  Gallia?  Comata:, 
partem  Romanis  Germaniam  vocitatam  fuifle  Cifrhenanam ,  haud  equidem  30 
ignoro.  at  id  faclum  conftat ,  poftquam  Romanfeitenori  Rheni  ripa,  &  omni 
Galliapotitifunt.  Hoc  autem  nihil  ad  Gallortim  nomen.  Germanorum  vo- 
cabulum  non  a  Romanis  ,  fed  a  Gallis  inventum  fuille  ,  Germanorumque 
gentibus  inditum ,  ftio  loco  fatis  firmis  demonftrabo  argumentis .  Volatcrra- 
nus  vero  haud  facile  mihi  perfuaferit,  notum  fuifle  Romanis  Germanorum  in 
Galliam  tranfitum,  ipjfb  tranfitus  tempore,  vel  paullo  poft  j  uti  tunc  itatim  id 
nominis  genti  impoiuerint.  Quin  ipfe  Cxfarin  belfi  Gallici  comment.  ih 
teftatur  diferte,  ut  ante  relattim  ,a  Rhemis  demum  Belgis fe  reperife  ,plerofque  Bel- 
gas  effe  ortos  a  Germanis,  Rhenumq^  antiquitus  transdutios  ,propter  loci  fertilttatem  ibi 
confediff<Lj .  Hinc  Cicero  quoque  ,  in  oratione  de  provinciis  confularibus;  40 
Cum  acerrimis ,  inquit,  nationibm ,  &  maximis ,  Germanorum  &  Helvetiorum ,  pros- 
liis  felicijjtme  decertavit  Cdfar :  ceteras  conterruit ,  compulit,dommt  ,i?nperio poptdt  Ro- 
mani  parere  ajfucfecit :  ejr ,  quas  regiones ,  quasque  genteis  nulU  nobis  antea  litera,  nullt 
<vox,  nulla  fama  notas  fecerat ,  has  mfter  imperator ,  nofterque  exercitm,  & popult  Roma- 
ni  arma  peragrarunt.  Germanos  Rhenum  tranfifle,  antequam  Hercules  Ga- 
laten  in  Gallia  progentierat  ,  id  quibus  documentis  au&orumve  teftimo- 
jiiis  probari  queat ,  viderint  alii.  nobis  ha:c  x^voXcyU  haud  placet.  Gal- 
los  vel  multis  fx-culis  poft  Herculis  per  Galham  traniitum  f  fi  tranfifle  fabu- 
lis  crechmus^  hoc  nomine  adpellatos,  aperte  docet  Paufanias  ,  m  Atticis, 
his  verbis^:  o'i|/g  d[i  tto%  cwtov$  x<tA«o9-af  r^A^V^  t^mwja-i'  KgAro^  yaq  xalcLn  jO 
trQais  T»  *?x*fov ,  w  -3^6  Tcig  a&otg  wopafyvlo.  id  efl: :  Gallt  uti  adpellarentuT , 
foftremb  denique  receptum  eH .  nam  Celu  anttquitus  cum  ftbi  ipfts ,  tum  alns  voca- 
ttfunt.  At  magnum  opinionis  fua;  audorem  habuit  Volaterranus  Diodo- 
rum  Siculum  5  qui  in  prardicto  hbro  conjunctim  Germanos  fimul  atque 
Gallos  fub  uno  I^uri^  ,  id  eft>  Gallu  yocabulo  pluribus  verbis  deicnbit ! 

qu£a 


G  E  R  M  AN  I  JE  ANTIQ^lfB.  I.  z9 

quin  harc  infuper  ad  iinem  adfcribit  verba,  Xotjaipcv  J[  fei  ^o^/a-cq  to  <z^>y  mt&cig 
dyvoxffyjov.  rig  ydp  V7r\p  Maasahlag  KaloiKi£vG>g  cv  t®  yAovytty ,  KSH  ^C/  7UG  A  Att^t, 
iTicf])  Txg  cfln  rdh  Toop  IJvpLucquv  cotov^  KiArxg  dvofid^aai'  Txg  \S7xfo  javrqg  <£  KeA- 
TtxHjt  eig  tcX  <zr&g  votcv  vtvovQ,  fju-pv\  ,  <Gp£cji  rt  tov  anecu/ov  ,  K&j  to  Epklujiov  cc@-  Ka3i$pt>- 
f&fia  ,  li&f  Tsrdv&g  txs  t^yjg  ,  f*!i%£l  $  'ZKvOiotg  ,  TaXarag  vg&ouyoptvifQv .  ot  Jfe  fuficqos 
vrdAiv  TrdvQ.  ittS-m.  rd  ZSvq  avftsYiQlw  fitd  <zs^ryiyo^/a  Trez/Aaft&ocvxriv,  dvofia^ov%g  TaXa- 
Tocg  d7foui^g.  Id  eit :  Tiunc, quod a  multis  ignoratur.definire  opera pretium.  J£//i  interio- 
ra  ftcpra  CMajJiltam  tenent,  &  qui  circum  Alpeis,  ejr  cis  Pyrenaos  monteis  habitant,  hos 
Celtas  nominant.  qui  vero  infia  hanc  ipfam  Celticam ,  parteis  aufirum  versits ,  &  ad  ocea- 

*°  num ,  Hercyniumque  montem  fitas  incoiunt,  omneisque porro  ad  Scythiam  ufque  diffufosf 
Galles  vocttant .  <^At  Romani  genteis  hasce  univerfas  una  Gallorum  adpellatione  com- 
prehendunt.  Mendum  heic  librariorum  latere ,  ego  equidem  fufpicabar  j  fcri- 
ptumque  ksAt&jV  vocabulum ,  ubi  fcribendum  erat  Ta.hct.Tuv.  Sc  e  diverfo ,  fcn- 
ptum  hoc,  ubi  llludfcnbendum.  verum ,  quum  de  Romanis  mox  ipfe  addat 
Diodorus ,  errorem  huncfuum  manifeftiffime  eum  prodere  animadverti.  Qius 
hoc  umquam,  five  Romanus,ieu  Grarcus,  prazter  Diodorum,  adfirmavit  ?  vel  a 
quo  auctore  id  habuit  ?  R  eperio  ego  neminem.  Carfaris ,  Hirtiique  habemus 
commentarios :  in  quibus  Tranfrhenanorum  frequens  eitmentio,numquam 
Gallorum,  femper  Germanorum  nomine.  hos  Diodorus  habere  quum  potue- 

20  ritj  curnon  inipexit,  verioraque  mdc  didirit?  Germanorum  illic  faltem  didi- 
ciilet  vocabulum,  atque  in  iuam  tranfcripfiilet  hiitoriam.  cujus  quia  mentio- 
nemprorfus  nullam  facitjignotumid  ei  omnino,atque  inauditumfuifleadpa- 
rct.  Sub  eamdem,  cum  Diodoro,  tempeitatem  T.  Livius  hiitoriam  fuam  con- 
didit :  in  cujus  fine  haud  pauca  de  Germanix  fitu.ipfbrumq}  Germanorum  mo- 
ribus  ac  bellis  fcripfit , fi  fcripta  fuperefle  fata  fiviifent.  Germanorum  vocabu- 
lo,non  Gallorum,eos  adfecifle,hquet  ex  epitomatore  ejus.  PrxtereaStrabo, 
qui  Diodori  artatem  protinus  fublequutus  eft,  multa  quidem  in  geographicis 
fuis  de  utraque  gente:nufquam  tamen  Gallos  adoellavit  Tranlrhenanos.  quin 
his  ab  ipiis  Romanis  nomen  Germanorum  primo  inditum  opinatus  eftjUt  fuo 

3°  loco  oitedetur.  Poft  Strabonem  multi  fuere  fimul  Grarci  fimul  Latini  fcripto- 
res,quorum  deutraque  gente  ad  noftrampervenere  a:tatem  monumenta.  ho- 
rum  tamennemo  umquam  Germanos  r*A«Twv?iive  Gallorum  adpellavit  vo- 
cabulo.  Proinde  uni  Diodoro,  Germanorum  nominis  ignaro,ne  temere  fidem 
contra  reliquos  omneis  habeamus/edulus  moneo.  Erraife  hominem  Siculum, 
in  regionibus  remotioribus,  quis  non  fufpicetur  ?  imo  quis  non  credat  ?  Unum 
Dionem  audi,  Gra:cum  6c  ip/iim  hominem ;  Romani  vero  imperii,quod  etiam 
trans  Rhenum  poftea  prolatum  fuit ,  haud  ignarum :  ut  qui  confulatum  in  urbe 
Roma  ge/Titj  &  Illyncis  provincns  cum  poteitate  pra:fuit.  Isigitur,hb.xxxix, 
fic  fcribit :  o'  l\  ffycnr  AiXirwv  tuv  KsXtmm  ,  oXiyov       ^  ?cu- 

40 

Tiocg'  <z3t$X®?tov  3  cRr)  ^vaftutv  ,  cv  aspi&ocZ  fiiv  t'Iw  u  TaXanav ,  K&l  TXS  ^7roiKbv\ag  cw- 
-rtw  >  cv  ^ia  3  rxg  KeAr^c  *7n>T£pe7<*f .  Hoc  eit :  Rhentts  ex  Alpibm  Celticis,  patillo  ex- 
tra  Rlmiam,oritur.  inde  versus  occafum  profiuens ,  ad  finiftratn  G.allmm  dr  ejus  incolas> 
addextram  Celtas  dividit.  En,  contraria  planc  iententia:  Diodori  profert  Dio 
noftcrj  TaXarotg  cis  Rhenum,  KeAT^  trans  eumdem  collocans.  quam  horum 
vocabulorum  ufurpationem  aliis  quoque  Grarcis  auctoribus  efie  communem, 
fiipra  cap.  n  oftenfum  eft .  At  Diodoro  errorem  peperhfe  poterat,  quod  f orte 
TaXaruv ,  five  Gallorum  Helvetiorum  &:  Bojorum,  de  quibus  fuo  loco  agetur, 
trans  Rhenum  antiquis  temporibusin  Germania,frequens  apud  rerum  aucto- 
res  erat  mentio.  Verum  nehac  quidem  re  excufari  cum  pofle,  natumq;  aliun- 
5°  dehunc  errorem  haud  fimplicem,  fatis  hquido  patet.  Vitiatam  ejus  efie  ora-- 
tionem,veroqj  ordine  per  rudem^iliquem  librariumperturbatam,etJam  nunc 
adfeverarem^  ni  ultima  de  Romanis  adjecta  forent.  Verum  tarrien  ha:c /up- 
Plere,illa 

in  ordinem  ac  verum  fenfum  reltituere  conabor.  Scribendum  igi- 
tur  fic  erat :  Tyg  ydo  V7r\p  Maos-aKlcq  KajoiKSvrag  cv  tw  f/.to-oysiu,  t&f 
A%r«?,  gn  ^g  T^  tffa         ^  nvp!wc4av  owy ,  «V  w  dxuuth  >  W  to  tipiuwuv 

H    3  <l®* 


56  PHILIPPI  GLUVERII 

o^©*  x&Sifyvpzvct ,  ^c/  trctvlctg  T*g  i%*}$>  ^XC^rric  ^nvQictg,  KeAt^?  cvopdtjenrh  rxg  J[  ■ 
V7T0  TctvTyg  KiArHefcj  «V  rct  -artP?  v0'™1'  nvovlct  fxeotj ,  Tct/\ctTctg  'zs&ouyepivigo-iv.  Ideftl 
interiora  fiupra  MaJJtliam  tenent,  &  qui  circum  Alpeis,  cisque  Pyrcnaos  montels  ha- 
bttant  ,  item  qui  partets  ad  oceanum  ,  Hcrcyniumque  montemfitas  incolunt,  omneisquc 
hincad  Scythiam  ufique  extenfios,  Celtas  nominant.  qui  vero,  tnfia  hanc  Celticam ,  lcca 
versus  anfirum  tenent ,  C allos  adpellant .  Senfus  namqu e  h orum  ver b orurn  hi c  eft : 
Omneis  trans  Alpiumjuga,  mter  Pyrcnxum,  internum  mare  ,  atque  ocea- 
num,  transque  Rhcnum  amnem,  ad  Scytharum  ,  ideit,  Sarmatarum  ufque 
confinia,  C  E  l  t  a  s  vocari :  fub  quo  vocabulo  fimul  Galli  Transalpini,  &  Ger- 
mani  fuere  comprchenfi.  fub  hac  autem  Celtica,  id  eft,  fub  Alpibus,  r  a  a  a'-  io 
T  a c ,  five  G allos  dictos  fuufe  m  Gallia  Cisalpina ,  feu  Italica.  Atquc  hxc 
vera  elt,  ipfique  rei  probc  conveniens  fententia.  nam  fiipra  oftendi,  eos,  qui 
primi  Alpeis  tranfgreill  kalix  agros  obfederunt,  a  re  ipsa,  id  eft,  a  peregnna- 
tione ,  five  migratione,  dictos  fuille  Gallos .  Pergit  Diodorus  :  oi  3  vcufA.djoi  ttcl- 
^vsrctvjct  TctvTct  Tct  X§vy\  ovfoiGfrluj  fiict  <5y€9Q-tiyo£/ct  7rt£//\ct}JL&otvii<nv ,  ovofjtot^ovlig  Tct/\ct- 
Tctg  ct7rctv\ctg.  id  ei\ :  K_At  Romani genteis  hasce univerfias  una  Gallorum  adpellatione  com- 
-prehendunt.  Scilicet  heic  tandem  maximus  Diodori  hseret  crror.  Non  om- 
neis ,  tam  in  Gallia  citeriore>  quam  ulteriore,  6c  ltem  trans  Rhenum  in  Ger- 
mania,  adSarmatas  ufque,  dixcre  Romani  Gallos:  fed  ctTretvjctg  Txg  v7i\p  Mctr- 
ouXlotg  xctloMxvTccg ,  t&f  Txg  -srgg/  Totg  A  Att«? ,tn  3  Txg  cRn  rcth  TuvUvplwot\uv  cpuv,  tir^f  10 

TtTCV  UKtClVCV,  X&l  VTO  TUV  A /\7TiUV  TCt  <5T&g  VOTOV  ViVCv\u  fAADY\.    IlOC  eft  ,  OITinem  Gal- 

liaminter  internum  mare  ,  Pvrenaeos  monteis,  oceanum  ,  Rhenum  fiumen, 
&;  Apenninum  montem,ad^Bfim  ufque,  five,qui  poftea  fuit  terminus,Rubi- 
conem  amnem.  qua:  Gallia  m  citeriorem  6c  ulteriorem  Romanis  divifa  fuit. 
Ultra  Rhenum  &. Danubium  gentem,Germanos femper  adpellavere.  Atipfe 
Diodorus,  lib.  iv,  KeAw  vocat  oceani  accolas  ,  qui  Caftorem  Pollucemque 
venerabantur.  quod  Naharvalis,  non  jam  Rheno,  fed  Viftula:  proximis,  ad- 
fcnbitTacitus  in  hbro  de  Gcrmann.  Suam  igitur  ipfius  impugnatfententiam, 
errorisque  manifeftumfe  prodit  Diodorus. 

Ceterdm  Glarcanus ,  in  commentario  ad  Taciti  hbrum  de  Germania,  tria  30 
adfert  argumenta,  quibus  impulfus  idem  cum  Volaterrano  credidit.  Primum 
eft  >  Qu|a ,  ubi  Strabo  &:  Arnanus  Celtas  fcribunt  adiifie  Alexandrum  regem, 
vertit  interpres  Arriani  Germanos.  Haec  qualis  fit  argumentatio ,  viderint  alii. 
lnterpres  vertit  Grarcorum  K6Aw  in  Latinorum  Germanos:  ergo  Romani  ad- 
pellarunt  Germanos  Gallorumnomine.  Egregicfane.  Alterum  ex  eademeft 
orficina  :  Quia ,  ubi  Appianus  carnificem ,  qui  ad  occidendum  Marium  in 
carcerem  fuerat  mifiiis  Celtam  fuilfe  tradit,  Gallum  reddidit  interpres ;  quum 
tamen  VeJlejus,  hiftoricus  Latinus ,  Germanum  natione  fuhTe  dicat ,  ab  im- 
peratore  eo  bello  Cimbrico  captum.  Neque  hoc  adhuc  ad  rem.  Tertium  eftj 
QuiaHerodotusDanubium  in  Celtis  oriri  tradit:  qui  tamen  inGermaniafon-  40 
tem  habet.  Ne  hoc  quidem  quidquam  ad  Gallorum  vocabulum .  Univerfa 
equidem  hxc  argumenta  inter  fe  conjuncta  pro  eo  faciunt,  quodGraci  uno 
Celtarum  nomine  promifcue6c  Gallos  &c  Germanos  intellexerint.  quod  nec 
ego  negaverim ;  quando  etiam  pluribus  id  fupra  demonftravi  documentis,  5C 
auctorum  teftimoniis.  Sed  hoc  nihil  ad  Gallorum  in  Germania  Tranfrhenana 
vocabulum.  Glareanus  five  lapfus  elt  in  Appiani  Celta,  manu  mentempra> 
currente  ;  five  fic  ejus  habuit  exemplar,-  Appianus  certe  habet  TctXdikv,  non 
Ki>\Tcv.  quod  facerepro  Glareani  opinione  quodammodo  videri  poterat,  ni 
gravis  inter  Grxcos  auctor  Plutarchus  intercefiione  fua  impediret.  is  enim  in 
Mano  teltatur ,  ambiguam  de  hoc  homine  fuiife  famam ,  cujus  nationis  ellet,  j° 
Gallicx,  an  Germanica:.  Verba  ejus,  partim  jam  antea  recitata,  haxfunt: 
Bxtopivcig  Jijt       <*f  o~iwio)>oig  tuv  MtvTXc-vyo-lav ,  thgt  pyj  ^eM«y,  ctHu  $1*' 

XPijow&cu  iov  cuJ)oct.  v&t  tuv  fitv  tto/\itcov  xS&g  vTrig^  to  tpyov  i-3?7rtvg  cf[t  ,Tct/\ctTt]g  TO 
y'tv@+,  y\  KtfiGp©*  (dpQcTtpug  ydp  \$T>p£rcu  )  /\ctQuvfy(p@j ,  t7ra<rrj/\Qtv  cwtu.  Id  eft: 
t^At  magifirams,  &  decurioms  CWittumenfies  confilifi  confierentesy  nulkm  cenfiuerunt 

intcrpo- 


GERMANIiE   ANTIQ^  LIB.  t  fl 

interponendam  moram ,  fcd  trucidandum  Marium.  id  ftacinus  nultus  civium  fufti  - 
nuit  :  verum  eques,  Galius  nationc  ,  aut  Cimber  (  utrumque  enim  traditur  )  cum 
gladio  ad  eum  ingrejjus  es~t.  Harc  certe  Glareani  memoriam  fugifle  viden- 
tur.  Cimbrum  fuilie ,  id  eft ,  Germanum ,  qui  ad  Marium  intromifius ,  tra- 
dunt,  prxter  Vellejum  ,  Valer.  Maximus,  lib.  n,  cap.  x$  &:  Lucanus  lib.  il 
c  diverfo ,  Gallum  fuiife ,  cum  Appiano  adrirmat  Livius ,  lib.  l  x x  v  1 1.  Sed 
Joannes  Rellicanus  ,  in  notis  ad  Ca:iaris  commcntarios  de  bello  Gallico, 
Volaterrani  Glareanique  fententiam  amplecfcens  ,  ex  Eutropio  atque  Oro- 
fio  jam  certo  conllare  ait ,  quemadmodum  Grxcis  Celta  erat  &  Germanus 

10  &  Gallus  >  llc  vetenbus  Latinis  utramque  gentem  fub  uno  Gallorum  voca- 
bulo  comprehenfam .  Quum  enim ,  inquit ,  ex  Orofio  conftet,  Tigurinos  ejr  <^4m- 
brones ,  Gallorum  gentes ,  in  Italiam  cum  Cimbris  ejr  Teutonibus  minime  proftecJos ;  ejr 
tamen  uterque  Gallorum  nomine  Cimbros  ejr  Teutonesnotet ,  quando  de  illorum  tn  Ita~ 
liafrage  loquitur  :.  nemo ,  ///  opinor ,  ncgaverit ,  quin  vox  Galtus  Utramque  gentem, 
quamvis  diverjam  ,  promiftcue  ftgnificavertt .  Ad  hxc  ego  lic  rcpono,  Ex  Eu- 
tropio  talcquid  fane  numquam  elicuerit,  quo  Germanos  Gallorum  nomi- 
neaRomanis  adpellatos  demonftret.  Apud  Oroiium  equidcm,  lib.v,  cap. 
xvi,  hax  Icguntur  verba  :  Ita  in  his  duobus  proeliis  cccxx  millia  Gallorum  ec- 
cifi  ,  ejr  c  x  L  millia  capta  funt  >  abftfue  innumerata  mulierum  multitudine^  ,  qn& 

20  fe  fuosque  parvutos  ftcmineo  furore^j  ,  vi  autem  virili  necaverunt .  Verum  fi  hoc 
de  folis  Cimbris  atque  Teutonibus  ,  quos  una  cxios  in  Italia  narrat  Oro- 
iius  ,  didum  putavit  Rcllicanus  ,  vehementer  mehercules  deceptus  fuit, 
quidpe  utroque  prcclio  cxforum  ,  &  in  Gallia  Tigurinorum  Ambronum- 
que,  &in  Italia  Teutonum  atque  Cimbrorum ,  univerfum  numerum  Oro- 
ftus  indicat  :  quum  jam  antea  illorum  cc,  horum  vero  cxl  millia  cxfx 
retulerit.  Brevitate  igitur  loquendi  fadum  puto ,  quod  folum  Gallorum 
nomen  in  fine  capitis  exprefTerit.  ni  fortc ,  duas  voceis,  ejr  Germanorum  ,  in- 
terirlle  in  exemplaribus  ejus,fufpicandumfit.  Inprincipio  certe  ejufdem  capi- 
tis  fic  tradit:  Anno  ab  urbe  condita  i  o  c  x  L 1 1 ,  C.  Manilius  conful ,  &      Ctpio procon- 

30  ftul.adversus  Cimbros  ,&Teutonas ,  ejr  Tigurinos,ejr  Ambronas  ,Gattorum  &  Germano- 
rum  gentes,  q/u  tunc.ut  imperium  RomanorumexfttingverentjConJpiraverant^  mijji.  ;  ic 
Eutropius quoque  haudminus  Germanorum, qu  tm  Gallorum  nomen in  ea- 
dem  hiftoria  refert.  Itaque  argumentis  tam  levibus,tamque  inanibus  rem  tam 
novam,tamqj  gravem  adrirmare minus  decuit  Apud  Ciceronem,in  oratione 
dc  provinciis  confularibus ,  harc  legun tur  verba  :  Ipfe  ille  C.  Marius ,  cujus  divina 
atque  eximia  virtus  magnis  populi  Romani  luclibus  funeribusque  ftubvenit,  influenteisin 
Italiam  Galtorum  maxtmas  copias  reprejjit .  Verum  ne  hax  quidem  nifi  de  unis 
Gallis  intra  Rhenum  dicta.  lic  quidpe  mox  poftea :  C.  Caftarcum  acerrimis  natio- 
nibus  Germanorum  &  Helvetiorum,  maximis prceliis  fteticifsime  decertavit.  Supra  unos 

4°  nominavit  Gallos,  quiade  una  Gallia,  Cafan  tribuenda,  ei  agebatur  :  tum 
quia  Gallorum  Helvetiorum  maxima  eo  bello  fuit  virtusj  utTinfra,  lib.  11, 
cap.iv,  patebit.  Ceterum  Florus,  lib.  in,cap.  111,  idem  bellum  comme- 
niorans  ;  Cimbri ,  inquit ,  Teutoni ,  atque  Tigurini ,  ab  extremis  GallU  prefngi, 
quum  terras  corum  inundajfet  Oceanus  ,  novas  fedeis  toto  orbe  qu&rebant  :  excl  ji- 
que  Gaitid  ,  &  Hijpania ,  quum  in  Italiam  migrarent ,  misere  legatos  in  caftra  Sila- 
m  5  inde  ad  ftenatum  ;  petentes  ,  ///  CMartius  populus  aliquid  fibi  tcrra  daret ,  quafti 
Jtipendium  :  ceterum,  ut  vellet ,  manibus  atque  armis  ftuis  uteretur.  Hic  equidcm 
unus  poterat  elle  auctor  ,  qui  nobis  perfvaderet ,  Germaniam  Gallia:  vo- 
cabulo  fuilfe  antiquis  Romanis  adpellatam.   verum  quis  vel  mediocris  ju- 

^odicii  homo  non  perfpiciat,  mendum  heic  hxrere  in  voce  Gatiid  j  pro  qua 
reponendum ,  GermanU.  Cimbri  quidpe ,  &  Teutoni ,  ab  extremis  Germa- 
finibus  ,  ifti  ex  Danicis  infulis  (  ut  infra  docebitur )  illi  ex  Cimbn  J 
penmfuU  ,  id  cft,  Jutia,  quas  terras  oceanum  inundafle  conftat ,  proruge- 
rant*  Librario  facilem  labendi  occahonem  pra:buit  vox  paullo  polt  ie- 
^ens,  Gattia.  qux  ut  forte  ocuhs  conlpe&a ,  menti  poftea  inha;fit ;  qua3 

H  4  manum 


9*  PHILIPPI  CLUVERII 

manum  perfcribere  eamdem  juflit.  At  fi  veram  iftam  ipfius  Flori  fcriptionerri 
efle  contendas  j  minus  re&e ,  minufque  proprie  Florum  heic  loquutum  e<ro  ad- 
ieverem.  quidpe  fi  Gallia:  vocabulum  hcic  redc  valere  voluitidem  quod  KeA- 
TiKvj  Grxcis ,  id  eft ,  unam  terram  ,  qu«e  poftea,  Rheno  difcernente ,  duabus 
adpellationibus  Germania ,  $c  Gallia  habita  eft :  qua  rationc  mox  poft  duode- 
cimam  vocem  idem  vocabulum  ufurpavit  pro  una  Gallia  ?  Nam  ubi  exclufos  ait 
Gallia ,  &  Hifpani  i ,  eam  folummodo  terram  eum  intelligere,  qux  inter  Rhenum 
pyrenarum  porrigitur,  certum  eft.  ldquefatis  liquet  ex  hisverbis}  novasfi- 
dels  toto  orbe  quarebant :  fub  quibus  ipfa  quoque  comprehenditur  Germania. 
quum  enim  oceani  inundationc ,  dcqua  fuiius  fuo  locoagam ,  Cimbri  Teuto-  io 
nique  ledibus  fuis  pellerentun  in  meridiem  converli ,  primum  Bojohxmum  oc- 
cupare  tentarunt.  pulfi  a  Bojis  incolis,  Danubio  traje&o ,  ad  Scordifcos  Celtas, 
dextram  Danubii  ripam  apud  Mojfiam  accolenteis,  fefe  contulerunt.  inde  retro- 
grefli ,  ad  Teuriftas ,  6c  Taurifcos,  itidem  Celtas ,  qui  omnem  Dravi  ripam  te- 
nebant ,  &  Noricum.  tandem  per  Vindeliciam  ad  Helvetios  pervenerunt : 
cx  quorum  gente  Tigurini,Tugeni  ,&  Ambrones ,  ditibus  eorum  prxdis  illecli, 
una  expedittonem  fulceperunt  m  reliquam  Galliam,  6c  Hifpaniam.  quibustcr- 
ris  exclufi,  ltaliam  petierunt.  Hunc  Teutonorum  Cimbrorumquelonginquum 
crrorem,  nein  longum  alienoloco  progrediaturheic  oratio,  infra,  lib.  m,  cap. 
xxn ,  pluribus  firmabo .  Jn  pivxfens  hoc  oftendiife  fatis  fit  j  Florum  improprie  20 
Gallu  vocabulo  ( fi  genuina  ejus  fitvox)  pro  Teutonorum  Cimbrorumque  fe- 
dibus  ufum.  Nec  quidem  mirum  j  quumid  in  reliquis  etiam  verbis,  nimio  bre- 
vitatisftudio  impullus ,  fecerit.  Quis  fmxmentis  homocredat,  Tigurinos, 
Helveticam  gentem ,  extrema  Galliarincoluifle  j  terrafque  eorum  oceanum  in- 
undafle ,  ipfos  fedeis  toto  orbe  quarfivifle  ?  Quis  idem  hoc  poftrcmum  de  Cim- 
bris  etiam  ,  atque  Teutonis  non  negaverit  ?  quum  Europa:  fineis  numquatn 
egrefli  fuerint.  Nam  quod  de  Cimmeriorum  in  Afiam  excurfione  traditum 
fuit  ab  vetuftiflimis  rerum  fcriptoribus  5  id  plane  nihil  ad  Cimbros  noftros  per- 
tinere, infra  , didolib.  111,  cap.xxn  ,  docebo.  Concludatur  igitur:  Quiafer- 
me  in  omnibus,  qux  ad  populorum  iftorum  fedem  atque  errorem  pertinent,  3^ 
improprie,  ac  nimis  breviter  loquutus  eft  Florus;  in  GallU  etiam  voce  (fi  ger- 
mana  ea  audoris  fuerit )  nimio  brevitatis  ftudio  eum  aberraflTe .  ftabiliaturquc 
hasc  fententia,  nullo  faeculo  movenda  s  Germanos  numquam  in  univerfum  om- 
nibus  Romanis  Gallorum  vocabulo  adpellatos  3  quemadmodum  Grarcis 
Ccltac. 

De  Strabone,  atque  Arriano  ,  quamvisea  res  huc  minusfpe&et,  tamen 
quia  interpretes  ad  Germanos  pertraxerunt ,  etiam  expediatur  diflertatio.  Eva- 
luit  equidem  ea  opinio  apud  noftros  homines,  &  tamquam  pro  magna  laude 
vulgo  jacFatur  ;  Superbnm  illud  refponfum  ^Alexandro  Germanos  reddidijfc^.  Scd 
falfum  id  efle ,  audacler  ego  adfevero.  jubetquefic  Strabo.  Is,  lib.  vn,ubi  de  4° 
Alexandri  in  Getas  bello  agit,  $*\<ri  3 ,  inquit ,  nwA^flJ©'  0  Adyx,  koQ,  tzlvtIw  tIco 

<?z$ei<M  ovpjAjrom  t«  A* MjretvJ)oa>  KeA7&£,  Txg  -are^  tov  Ac^picu ,  QiXico;  fyviotg  Z**£/v  •  A^" 
jrdffa ov  cf\).  cw]xg  (pttocppovag  rov  (BctcnKict ,  kcifig  <a^6  tov  TxrcTdV ,  Tt  itctKi^zt  £q ,  0  ipoGolvlo 9 
yop^wS  clo]c v  tpeiv  •  cwjxs  cf[l  ^raxg/voto^,  x $h , «  (a,yi  ctyi  6  x£?vc$  cwloig  37ri7rioT)i .  Id  eft : 
Tradit  Vtolem&tu ,  Lagi  F.  eadem  exfeditione  Celtas ,  qui  K^driaticum  mare  adcolunty 
amkitu  atque  hojpitii  jungendi  cansa  ^Alexandrum  adtiffe.  quosrex,  comiter  exceftos  > 
quum  inter  pccula  mgafet ,  quidnam  efet ,  qnod  maxime  metuercnt  j  exifimans  ipfun* 
dicluros :  refpondiffe  ;  JS[thil ,  nifi  ne  quando  ccelum  in  fefe  rueret.  Gallos  heic  Strabo 
innuit,non  <  ermanos.  nam  Galli^qui  pofteain  Afiam  trasgrefli,  tunc  tempo- 
ris  inter  Iftrum  &  Adriaticum  mare  ,  parteis  Illyrici,  parteifqueThraciat  occu-  j° 
paverantj  utpatetex  Juftino.  Gallos  etiam  alios ,  prarter  illos,  eodem  tractu 
collocat  Strabo,  eodem  libro ,  paullo  ante,  his  verbis :  xiyoafyj  d\),  rd  ifove/*<* 
txr^uQ,^  cvujgIAv'&,  t£  Ti  iVp<w  X)  rcqs  A^AmQv,  ct  Ketrctf  \i$&%y  $  IraKictg  ^  ^TipfJLctvictgf 
<l^cl(J^jct  4  tipm  Kctla  txs  OvivkhiKxq  ,  ^  Tcqlxc,  ^  E^^^W*  /We^^  $  ti  $ 
XOifou;  TctvTqg  qpfaufo  61  ^aK^l>  K$*mtepqQtv\tS  BWS  ^  Tav^/onag ,  i$vtj  KeXjwct  >  r* 

V7TQ 


d 


GEilMAfU^E  ANTIQ^LIB.  I. 

Usn>  Kg/wrft^a ,  <pdoicov]ts  eivocj  rlw  X->&v  rQwgpv,  Kcqmp  $ieipyovl@»  tS  Tl(t£/<rx  ( Ieg<5 
Mapyx.  quod  fuo  Joco  adferam)  piovl®*  r  opoSv  3~?ti  Tovf^ov  kolQ,  txs  XtofStti&s 
'  xctXxfyxs  Ta^drc^.  Id  elfc  :  Primitm  omnium  lllyrica  dicamiM ,  qu<e  &  Iftrum  dr 
\2>flf  tk  attingunt,  medio fituinter  Italiam  &  Germaniam ,  incipientia  a  lacu  (  Rhenus 
hu nc  tranfi t )  quem  Vindelici ,  Rbati ,  atquc  Helvetti  accolunt .  Hujtts  regionis parteffl. 
vajtam^ ,  atque  defertam  reddiderunt  Daci  ,  debellatis  Bojis  ,  &  Taurifiis  ,  Galli- 
ca  tttraque  gente  ,  Critofiro  fubjcctis  ;  eam  fibi  vendicantes  regionem  ,  quamqtiatk 
amnts  feparabat  CAIargus ,  a  diclis  montibm  defittens  in  iflrum  ,  per  Scordifcps 
Gallos .  £t  mox  :  Td  KfAma  tQvtj  ,  ol  r«  Bofot  tyif  ~Zy.cp&<ncci  ,  tyif  Tavfjaxoi* 
Io  ld  eft;  CelticsL  gentes  ,  Boji,  atqtie  Scordifei.  paullo  ante  v^ro  :         cf[l  bo- 

tOVS  TOV  EpKVJJlQV  fyvfJLQV  oIkHv  'ZS^pTiflOV  '   TOVS  KtfJtQ^OVS  ,    0pfA9}OBtflise$  cJ9ri  TOV  T0773V  t£~ 

tov  ,  %7rDKftov$'iv]cie  tccv  Bolav  ,  cffi  tov  ffpdv  ,  kJh  tovs  "Zftopiiorxcvs  VclKcLtocs  VLct- 

'G&lwcq  •  fifr  tm  Tave/sds  fyif  Tcov^/o-kovs  •>  K&i  txtovs  Tci^cctocs  •  id  eft  :  Tradtt 
ctiam  Bojos  quondam  Hercynium  tncoluijfe faltum .  Cimbros  vero ,  qttum  ad  ea  loca  fe 
contulijfeni ,  ab  iis  repulfos  ad  ifirttm  &  Scordifcos  Gallos  defcendtjfe .  mox  inde  ad 
Tettrifias,  &  Taurifios ,  itidern  Gallos.   Et  fupra  lib.  Vj  Tovs  Se  Boiovs  \fy\Xctootv  6x 

TCt)V  T07TUV'  ftlQ.VCt<rclvliS  <i\  «ff  TOVS  ^i^)  TOV  i'<TP0V  T07TDVS  ,  fliQ  TctVg/TKMV  QKXV  ,  7ST0~ 

teft>8v%s  'srtos  ActKctsias  d?rooKov]o  'zrcwzQvei .  id  eft :  Bojos  ejecerunt  Romanifnis  fedl- 
bus  j  nempe  ex  Italia .  qui  deinde  ad  Ifirum  tranfgrefft ,  jttxta  T lurifcos  babitarutit  \ 

20  cttm  Dacis  belligarentes  ,  donec  tota  gens  deleta  fuit .  Ex  his  igitur  univerfis  ac  fin- 
gulis  fatis  patet ,  Gallorum  varias  genteis  habitafle  inter  Iflrum  6c  Adriaticum 
mare  Alexandri  a:vo  5  non  Germanos.  quos  nemo  heic  umquam  locavit.  Li- 
vium  infuper  etiam  audi ,  haud  levis  momenti  teftimonium  huie  rei  perhi- 
bentem^,  lib.  x  l  .  Pcr  Scordifcos  ait  iter  ejfe  ad  mare  <^4driaticttm  ,  Italiamque  ex 
jDardanid.  Etlib.  lxiii,  referente  epitomatoreejus:  Livius  Drufius  conful adver- 
sus  Scordifcos ,  gentem  a  Gallis  oriundam  ,  in  Tbracia  feliciter  pugnavit .  Galli  igitir 
fuere,  qui  Alexandrum  adiere;  nbn  Germani.  Quapropter  tollant,  moneo, 
interpretes  illi,  ex  Arriani  de  Alexandro  hiftoria  Germanorum  vocabulum .  toL 
lat  etiam  illc,  qui  fupplemento>  quod  in  Q^Ciirtii  hiftoriam  de  rebus  geftis 

30  Alexandriconfcripfit,  idinferuit.  Gallorum  genti ,  antequam  Gcrmanorum 
res  validioresfacte  fuere  quondam  fortiffima: ,  laudem  intrepidi  refponfi  ne 
mvideamus .  Sub  Gallorum  igitur  vocabulo  Germanos  numquam  Romanis 
comprehenfos  fuiflc,  fatis  fuperquc  jam  demonftratum  putb. 

Nunc  Jufti  quoque  Lipfii  haudlevis  notetur  error  5  qui  e  diverfo  Gallos 
Germanorum  interdum  nomine  Latinis  fuifle  vocatos  docet ,  Galliamque 
Germanic-e  vocabulo  .  Locus  apud  Plinium  in  panegyrico  ,  Trajano  ditto  y 
iegitur  hujufmodi :  Germaniamque ,  quam  plttrim&  gentes  ,  ac  prope  infinita  va- 
fiitas  interjacentis  foli  ,  tum  Pyrentus ,  ^Alpes ,  immenfique  alii  montes  ,  nifi  bis 
€ompararentttr  ,  muniunt,  dirimuntque  .  per  boc  omne  Jpatium  quum  legiones  du~ 

40  ceres  ,  fiu  potius  (  tanta  velocitas  erat  )  raperes  5  non  vebiculttm  umquam  ,  non 
equum  rejpexifii .  Ad  harc  Lipfius  commentans  j  Itane_j ,  inquit ,  Pyrcndus 
tnter  GermanU  terminos?  Ita.  fed  late  illuts  fumu,  ut  Gallias  etiam  comprebendat . 
Nfc  id  novum  esi .  &  ficut  Celtas  eos  prifci  Graci  communiter  vccarunt  j  fic  Lati- 
*i  modo  Germanos  ,  modo  Gallos  alternant .  Plura  exempla  funt :  fed  hoc  Senecx  huc 
aperttjfemum ,  confolattone  ad  Helviam :  Pyrena^us  Germanorum  tranfitus  11011 
mhibuit .  ubi  de  gentium  migratione  agit :  Ergo  Germani  in  Hifianiam  f  Nen, 
quod  fciam  .  fed  Galli  ,  id  est  ,  Celu  ;  a  quibus  &  Celtiberia  nomen  habet .  Er- 
rare  heic  virum,  alias  dodiflimum^  vehementcr  ego  vereor :  erroremque  ejus 
iaud  fimplicem  efle.  Ac  primum  ,  non  a  Gallis ,  intcr  Rhenum  Pyrenaum- 
^ue  montem  incolentibus  ,  di&am  Celtiberiam  ,  Hifpanix  partem  ,  fu- 
Pra  °ftenfum  eft.  Germanos  autem  genuinos,  id  eft,  Tranfrhcnanos,  Cim- 
ros  atque  Teutonos  ,  Danix  quondam  incolas  ,  in  Hifpaniam  ex  GaJlia 
traniifle  qUis  nefciat ,  qui  verba ,  paullo  ante  citata ,  apud  Florum  legit  j 
vel  fe  legifie  memincrit  ?  item  qui  Plutarchi  Marium  infpexit  ?  Zvr\vxnM>* 
\fi  >  mquit  ,  ^oxw  Tf  Ma&y  pip*  pv'i<&aj .  tm  y*?  fiafSd^v  Hmif>  *v* 

ivoaXifz 


64  PHILIPPI  CLUVERII 

7mXij)*poiom  opfjLtjg  ArtGcVJwv,  Xj  pviv\cay  ztfi tioov  cRti  t!w  l'Gt}£/*y  ,  %ooyov'tagt,  ^Tcl  o~uf*ci&t> 
yvpvdcraji  r  etvjpaiv ,  k^ta  (poovypcilccsrog  ro  3-appetv  ctvappuo-cq .  Hoc  eft :  Cfttagno  AUtCTft 

fortun*  favore  ufus  videtur  CMarius .  nam  quum  barbari  (  de  Cimbris  Teusonisque 
loquitur )  quafiquodam  impetus  rejluxu ,  ferrentur prius  in  Hijpaniam :  Jpatium  habnit, 

fimulcorpora  militum  exercendi  >  fimulanimos  eorum  ad  audendum frmandi.  Sic  epi- 
tomator  Livii ,  lib.  lxvii  :  Cimbriy  vaftatis  omnibus ,  qud  circa  Rhodanum  &  Tyre- 
n&umfunt\  perfaltumin  Hijpaniam  tranfgrejfi ,  ibiquemulta  loca  populati  5  a  Celtiberis 

fugatifunt.  reverfique  in  Galliam  bellicojis  iterum fe  Theutonis  conjunxerunt .  Huc  igi- 
tur,  St  ad  illa  PJutarchi ,  ac  Flori,  fpe&ant  harc  Seneca: :  Pyren&us  Germanorum 
tranfitus non  inhibuit .  Per  vocem  autem  pluralis  numeri  tranfitus,  itum  ac  redi-  10 
tum  intelJexit.  Cetero  in  PJiniipanegyrico  hallucinari  &  Lipfium,  St  Stuckium? 
&.  Rhenanum ,  &  fi  qui  alii  pro  termino  illic  interprctantur  Germanix  Pyre- 
n«eum  montem,  infra,lib.  iii,  cap.  l,  fuiiusdocebo  .  Plurailla  cxempla  Li- 
pfius  quse  &.  qualia  habuerit,  equidem  haud  facile  divinaverim .  probiora  ni  fue- 
rint ,  falfis  omnino  ubiaue  erit .  E^o ,  tot ,  tantifque  au&oribus  confutatis,  ft> 
mam  hanc  lententiam  rtatuo  j  Gaflos  genuinosnumquam  Germanorum ,  nec 
Germanos  TranfrhenanosGalJorum  nominea  veteribus  Romanis  fuifleadpel- 
latos.  Cifrlienanos  Germanos,  in  GalJicofolo,  promifcue  nunc  Germanos, 
nunc  GaJlos  paflim  vocari ,  haud  nefcius  fum . 

10 

C  A  P  U  T  XI. 

T>$  magnitudine  Germaniae  anttqtsx  >•  item  de  finibm  e\us. 

PArteis  igitur  vctuftiffima?  Celtica:  fuifle  Illyricum ,Germankm ,  GaUiAm>Bri- 
tannicas  ,  infulas  atqucHiJpaniam ,  fatis  ha&enus  abundeque  probatum  eft. 
At  harum  longe  maxima  fuit  Germania  *  ut  quae  rcliquas  ,  non 
modd  fingulas,  fedintcr  lc  junctas  magnitudinc  fua  ftipcravit  omncis  :  ultim* 
tcrrarum  Luropa:  verfus  fcptemtrioncs .  nam  qui  multo  Jatius  nunc  ,  quam 
olim  ,  nomen  Gcrmanias  patcre  adfeverantj  multis  modis  qu;'m  vehemen-  9 
tiflime  crrarc  dcprchcnduntur :  maxime  ii,  qui  duplo  majorcm  nunc  adrirmant 
Caufam  hujus  crroris  fuifle  video  au&oritatem  Ptolemxi  3  quem  unum  illi,  ceu 
principemomnium  gcographorum ,  fcqucndum  fibiin  omnibus  ftatuunt!  co- 
que,  exhujus  defcnptionc ,  antiquam Gcrmaniam Rheno ,  Danubio ,  ac  Vi- 
ftula  ,  amnibus  ,  finuquc  Gcrmaniar  ,  qui  vuJgo  nunc  dicitur  adcolis  de  Oofi 
feet  &  mari  Gcrmanico,  quodeft  intcr  Cimbricam  peninfulam  ac  Rhenioftia, 
definiunt.  quod  tcrrarum  fpatium  multo  arftius  efle  ajunt,  quam  quo  nunc 
Gcrmanicum  nomcn  difperfum  cft.  etenim  &  uJtra  Viftulam  ,  PruflixLivo- 
niarque  incolashodie  ciTe  Germanos;  &  cxtra  Danubium  Auftrios,Stirios,  Baja- 
ros,  Carinthios,  acSvevos,  extra Rhenum  vero ,  HeJvctiae  incolas,  quivulgo4a 
dicuntur  Svitzcri,itcm£Jfatios,  Palatinatenfeis,  &  Lotharingiorum partcm ,  & 
quidquid  hinc  porro  Germanici  nominis  ad  oceanum  ufque  cxtenditur.  Vcrum 
cur  lfti uni  PtoJemxo ,  ^Sgyptio  homini,  dchisrcgionibus,  quarumillc,  utin- 
numcns  infra  patcbit  locis ,  maxime  fuit  ignarus ,  credere  maJint ,  quam  Roma- 
nis  audoribus ,  Plinio ,  Tacito ,  &  aliis ,  qui  aut  prope  Germaniam ,  aut  in  ipsa 
verfatifuerc  Gcrmania  ;  rationcm  cgo  video  probabilcm  nullam .  Credibilius 
faneerat,  Tacitum,  provinciae  Gallise  BcJgicar  quondam  procuratorem ,  quux» 
librumfingularcmdeunaterraGcrmania  edcre  inftituiflet ,  dilieentius  curio- 
fiusquein  eam  terram  gentcmque  inquifiviflc,  quam  Ptolemarum  ^evptium. 
touus  orbisdefcnptorem.  quiquantusfit  Germaniae  turbator ,  noviihma  vetu-  ? 
ftiffimis,  fine  ullo  *tatum  difcrimine,  permifcens 5  facile  perfpexerint  ii ,  q"[ 
Germamam  ejus  cum  aliorurri  audorum  ejufdem  teme  defcriptionibus  contu- 
Ierint.  Sed  Tacitum  audiamus;  cui  uni  maxime  omnem  antiquitatis  iux  taC^ 
moriam  debet  Germania  noftra.  Is  igitur  in  limine  mox  prardiai  Jibri ,  CermA' 
may  'mci\iit3emnisAGAlliis>  fibttiisquedr Pannoniis ,  Rkcno , &Danubio  fluminib&> 


GERMANIiE  ANTIQ^  L  I  B.  t 
&  Sarmatis ,  Dacisque  ,  mutuo  metu ,  aut  montibus  feparatur :  cetera  oceanus  ambit^ 
latos  finus  ,  &  infidarum  immenft  Jpatia  complcctens  .  Scilicet  a  Galliis  Rhe~ 
no  ,  a  Rhcetia  Noricoque  &  Pannoniis  Danubio  feparabatur  Germahia  $ 
a  Sarmatis  ,  Mafoviam  ,  Lituaniam  ,  &:  R.u/fiam  Minorem  incolentibus ,  mu~ 
tuo  metu  j  quia  illic  nulli  certi  fluminum  ,  vel  montium  fines  in  patenti  - 
bus  dictarum  regionum  campis  erant :  de  quo  termino  plura  infra ,  lib.  1 1 1 , 
capite  xlii  ,  dicen.tur.  at  a  Sarmatis  Jazygibus >  inter  Danubium  &;  Pa- 
thiilum  rlumina  (  hoc  vulgo  nunc  eft  Tijfa  )  agentibus ,  montibus  fecer- 
nebatur  ,  qui  Sarmatici  dicuntur  Ptolemaeo,  a  Vacia  ,  Hungariae  opido, 

lo  Danubio  ripa:  impofito  ,  adulque  Grani  Vagique  amnium  fonteis  extenfi*. 
dein  a  Dacis  ,  qui  trans  Pathiilum  in  lxva  Danubii  ripa  Tranflilvaniam, 
Hungariarque  parteis  ,  Sc  alias  hinc  vetfus  Pontum  regiones  incoluerunt, 
ingenci  montium  jugo  fubmovebatur  ,  qui  Carpattci  dicuntur  Ptolemaro, 
nunc  vero  funt  adcolis  S&epefi ,  Krapak  ,  five  Kfgpak  >  &:  Biesciady.  nam  uL 
tra  hos  monteis  ,  in  feptemtriones  dc  ortum  folis  verfus  ,  ad  oftia  ufque 
Danubii  §t  Pontum ,  Germanicas  quondam  porrigebantur  gentes  $  uc  in- 
fra  fuoordine,  atque  loco  docebitur.  Cetera  ,  versus  feptemtriones  po- 
fita  ,  oceanus  feptemtrionalis  ambiebat ,  fupra  Norvagiam ,  Svediam ,  Fin- 
norum  marchiam  ,  Scritofinniam  ,  Biarmiam  ,  Lappiam  ,  ac  Finniam  : 

20  quas  regiones  omneis  Germanix  elle  antiqux  parteis  ,  probatiflimis  infra 
demonftrabo  auctorum  teftimoniis.  Hoc  igitur  terrarum  lpatium  ,  di€tis 
modo  finibus  inclufum  ,  quanto  putas  eas  terras  excedere ,  quar  nunc  fub 
Gcrmaniac  five  Germanici  imperii  nomine  veniunt  ?  Immenfo  certe  ;  quunt 
ca  ,  quac  nunc  vulgo  Germania  habetur ,  ne  tertiam  quidem  antiquas  illitfs 
Germanix  partem  impleat  j  Dania  ,  Norvagia ,  Svedia  ,  Finnia  ,  Pruflia , 
ac  Livonia ,  jam  multis  ab  hinc  fieculis  a  Germanix  nomine  divulfis.  quas  fi 
a  Ptolemaeo  haud  aeque  ac  ab  aliis  auctoribus  ,  intra  Germania:  fineis  com- 
putatas  funt  >  ignorantiae  ejus  adfcribendum  eft .  quamquam  Ptolemaeus 
Daniam  ,  Svediam  ,  atque  Norvagiam  6c  Finnomarchiam  ,  Lappiamque 

30  Germaniae  attribuit  in  infulis  ,  quas  vocat  Scandias :  quas  tamen  errorc  in- 
genti  longe  minores  fecit  jufto  j  ut  clarius  reddetur  infra  ,  libro  111,  ca- 
pitc  xxxvni.  At  extra  Rhenum  ,  in  Gallico  folo  ,  quando  primum  ef- 
fe  cceperunt  Germani  ?  An  non  c  c  c  amplius  ante  Chriftum  natum  an- 
nis ,  id  eft ,  circa  annum  mundi  incio  idc  xxiv,  Ut  fupra  demon- 
ftratum  ?  Falfiflimum  igitur  eft ,  vel  hac  parte  majorem  nunc  effe  Germa- 
niam  ,  quam  olim  fuit.  Unos  tibi  Svitzeros,  Helvetiorum  GaJIorum  ri- 
neis  incolentes ,  facile  conceflerim .  attamen  ,  quantum  ex  his  acceflk  an- 
tiquje  Germanix  ,  tantumdem  dcceflit  in  Bojohaemo  ,  &  contermina  Mo- 
ravia ,  Lufetixque  partibus  :  qua;  regiones  non  a  Germanis  ,  fed  a  Slavici 

4o  generis  nunc  habitantur  populis.  Extra  Danubium  vero  quod  de  Auftriis, 
Stiriis ,  Carinthiis  ,  Bavaris  ,  ac  Svabis  profertur  j  equidem  haud  negave- 
rirn ,  Danubium  ab  omnibus  fere  geographis  ,  hiftoricisque  antiquis  termi- 
num  conftitui  Germaniae  ab  auftro  :  vcrum  tamen  haud  de  funt  etiam  au- 
&ores  ,  qui  terminum  Germaniae  ab  hac  parte  pofuere  Alpeis  5  ut  mox  o- 
ftendetur.  Quos  tamen  erra^Te  potius  exiftimandum  eft  ,  ex  nationum  fi- 
militudine  ,  quum  unius  ejufdemque  fuerint  generis ,  Celtas  in  univerfum 
di&i .  At  quantula  hxc  pars  eft  univerfar  nunc  Germaniaj  uti  cum  Dania, 
Norvagia ,  Svedia  ,  Finnia  ,  Livonia  ,  Pruffia ,  ac  Polonia  ,  antiqua?  Ger- 
rnania;  partibus ,  conferatur  ?  Haud  major  fane ,  quam  mus  cum  bove  com- 

jo  paratus.  Germaniamigitur  antiquam  triplo  majorerri  fuifte  noftri  fxculi  Ger- 
mania,  cx  prxfcriptis  a  Tacito  finibus  adfevero.  Hos  vero  fineis  ei  alios  quo  » 
que  ftatuifie  complures  auctorcs,  nunc  oftendam.  Sohnus  igitur,  cap.  xxiii, 
in  difcriptione  Germaniae  fic  tradit :  Extenditur  ifiter  Rhenttm>  HerciniumquefaU 
tf**  &  ™pts  Sarmmrum  :  nbi  incipt ,  Danubio  ,  ubi  definit  ?  oceano  jerfunditur  i 


96  PttlLIPPI  CLUVERII 

Sic  hunc  locum ,  in  vulgatis  exemplaribus  vitiatum ,  elle  legendum  ,  infra  doce- 
bo.  oftendam  item  fuo  loco,  hunc  Hercinium  faltum  fuifle m  montium  jugo ,  in- 
ter  Marum  amnem  ( CMarch  nunc  eft  in  Moravia )  Sc  Vagi  fontem :  rupeis  vercf 
Sarmatarum  eile  Sarmaticos  monteis  Ptolemxi,  Quados  Germanos  versus  oricii- 
tem  a  Sarmatis  Jazygibus,  in  Danubii  lxvaripa  dirimenteis. 

De  Rheno  amne,  occiduum  Germanix  latus  antiquiflimis  temporibus  clau- 
dente,  praster  jam  di&a Taciti  Solinique  teftimonia ,  iic  Dio  in  lib.  xxx i  x  :  o* 
VJ,g  ?tw@->  dvcthfraoT  ffy)  ctc  t£v  K^Xmm  r  KiPC/iKav ,  cXty/ov  e£&)  t1  Vcctjiocg  •  tsQXMq&v 
£i  3$ri  ivo-juaiv,  cv  (tfy&PcXp&jj  t!w  ti  TctActjlcw,  ^  Tgg  i^stKSflcog  cwtLu,  cv  hfyot  Si  txg  ECeXA 
jisg  "ihrolij^vilcu  5  TtMvjuv  ig  tov  uKioovov  \w%dlfcs{ .  %t@*  yac  o  oo&>>  d(p' £  9c,tcrb  $id<po-  lQ 
gov  T  cJhKAqoroov  a(pUov]o ,  Stupo  ciei  vou!i((\cu .  gsr«  to  yt  Tffdvv  cip%cqov  KeXJw  ,  tKclrnPCt  ot  'w 
du.<po%.^.  tx  7n>Q.fiS  otKxvlig ,  uvofict^ovjo .  id  eft :  Rhenus  ex  Alpibus  Cflttcis  ypautio  extra 
Rhtettam,  orttur.  mde  versus  occidentem  proftuens,  adftni/tram  Galliam  ejtfque  incolas,  ad 
dextram  Cermanos  dividit :  tandemque  tnoceanum  extt .  hic  quidpe  Itmestn  hunc  ufqut 
diem  earum  regionum  habetur ,  abeotempore  ,  quo  dtverfa  nomtna  adepu  funt .  flqui- 
dem  anttqutffimis  temporibus  popult  tfli,  adutramque  fluminis  ripam  colentes ,  Cette  ad* 
pellatt  fuerunt  *  De  eodem  Germaniae  termino  fic  Carfar  belli  Gall.  com.  i> 
in  partitione  Galliae  Comatx :  Belgt proximifunt  Germants ,  qni  trans  Rhenum  /><' 
cotunt  \  quibufcum  continenter  beltmn  gertmt.  quade  causa  Helvetti  quoque  reliquos  Gttl' 
los  virtute  prtcedunt ,  quodfere  quotidianis  prteliis  curn  Germanis  contendunt .  &.  paull°  l0 
poft:  Hetvetii  continentttr  una  ex  parte flumine  Rheno ,  latijjtmo  atque  altijftmo ,  qui 
agrum  Htlvetium  a  Germanis  dtvidtt .  Etcomment.  iv  ,  Sigambri  Germani  iic 
Cxfaris  refpondent  Iegatis ,  ad  fe  miffis :  Popult  Ro?nani imperium  Rhenum jintre.fl 
fe  invito  Germanos  in  Galliam  tranftre  non  aquum  exijtimaret  \  cur  fui  quidquam  cjfc  iW~ 
perii  mtpoteftatis  trans  Rhenum poftularet?  Strabo  lib.  n,  memorata  Hifpania  \  Me- 
©  ^£  tclvtIw  iqtv  yj  KeA7<xjy  <&&c  'iu ,  ptzcs  ^twa .  id  eit :  Poft  hanc  est  Gallia  ver* 

sus  orientem>  ad Rhemm  ufque  amnem .  6c  lib.  i  v,  in  defcriptionc  limitum  Galli^  '• 
^srs  tcLvcl\oAoqv  o  F'tui@* .  ab  ortu  est  Rhenus.  item  lib.  v  1 1  :  EvQvg  tcl  txt^ow  tS  ^Iluh  > 
fiiQ  Tvg  KifltKvg ,  **&g  tU>  %q*  KiKXt^ct  Tt^ucu/ot  viuovlcq .  hoc  cll :  Protinus  trans  Rhe- 
numypoft  Gatticasnationes,  inorientem  versusftta  Germanicotunt.  Mela  lib.  iir,  cap-  f 
j  1 1 ,  poft  enarratam  prarcedenti  capite  Galliam  Rhenumque  amnem  j  germi- 
nia  hinc  ripis^  ejus  ufque  ad ^Alpeis  obducla  e?i.  Ftolemarus  in  defcriptione  Galli^ 
Belgioe:  H*  0%  ^sra  dva\oKuv  tsrfnvpjp  'srig/og/^jilcn  tm  Tflwcc  Txrofeur*  ,^2^  Ttu)  fxiyit^ 
Ytppcwtotv .  hoc  eft :  Latus  orientale  termtnatur  Rheno  amne.juxta  magnam  GermanUni- 
6c  in  defcriptione  ipfius  Germania- :  x*  Tioucutug  tIu>  ufy  ^Kldj  vfriv&v  *<poe/$ 
o  ?tjv&>  vro&pog .  hoceft:  GermanU  occidentate  latus  terminat  Rhenus  amnis .  Plu- 
reis  adferre  teftes,  non  opus  eft.  tranfeo  igiturad  Danubium,meridionale  la- 
tus  cingentem .  De hoc  quoque ,  practer  Tacitum  ac  Solinum,  teftis  eft  Strabo> 
lib .  II :  MtQ,  c%  T>jv  iWaAtca ,  ^  Ttjv  KttfiKij* ,  tgL  ^og  ico  Xot7rei'iqi  £  Evpu7r^g  •  ct  Itx* 
\i[cu  tw  l^pa  txro&uiw  .  (pigilcq  d['  xt&>  ^Tto  T>jg  lowiPou;  cRi  Tqv  ta,  Kj  tov  £'v<£mov  iffov\ov ,  &  * 
cte/veqa  Xt7Tuv  t*)v  Ti^ouitm  ohtw  ,  d£ctu%tw  ^tto  tQ  pV^  •  Icf  eft :  Post  Italiam  & 
Galliam  reltqtu  ftnt partes Ettropt,  orienti  obverfe ,  quos medius fecat  Ifler  amnis .  is,d> 
occidente  orientem  versits ,  in  Euxinum  labens  Pontttm ,  ad  Uvam  relinqtiit  GermanU^ 
omnem  fa  Rheno  orfam .  Ptolemseus  in  dcfcriptione  Germania^:  T^kffcg^^ 
<nMv&v  o^et  tS  AoovaQla  vrc&pS to  $vo-piKoy  ^gp@o.  id  eft :  CWeridionate  latusfinti 
Vtnubiipars  occidentalis .  Dionyfius  Afer ,  de  eodem  amne  loquens : 

T#  $j  Txrpog  Qopitw  TiQ.vvrrfjLivct  (pv^cc  Vi^ovjcu' 

Ti^avot,  -LctpdTcu  Tt ,  Tircu  $'  apco ,  Bu^dpycu  ti  . 

nfog    votov  Tippcu ,  ^  Nafa'       iovpvd ' 

TlcLvvoviot ,  Mvm  ti.  r 
Cujus  quidem  in  boream  extenugentes  habitant , 
Gcrmani ,  Sarmattque,  GeUque  flmttl,  Baflarntque. 
x^id  auftrum  vero ,  Gerrtque,  ejr  Norkst  urbes  munitst , 
Pannonii,  CMyftque^, 
Pcr  Gcrras  heic  intclligi  Rhxtos ,  fuo  loco  docebitur .  Sic  igitur  reliqui 


GERM  ANIiE  ANTIQ^LIB.  I.  n 
au&ores  pariter  omnes  eodem  amne  Germaniam  ab  hac  parte  finiunt .  unus 
fecus  fentit  Mela,  ad  Alpeis  ufque  eam  proferens ,  Verba  ejus,  jamante  ci- 
tata ,  hxc  funt :  Germania  hinc  ripis  Rheni  ufque  ad  Lsflpcs  ,  a  meridie  ipfis  ^Al- 
fibusobdutfa  ett .  &  libro  n,  capite  iv,  in  defcriptione  Italiae  :  ^Alpes  ipfa 
ab  us  htoribus  longe  latcque  diffuft ,  primb  ad  fieptemtrionem  magno  gradu  excurrunt  , 
deinde  ,  ubi  Germaniam  attigerunt ,  verfo  impetu  tn  orientem  abeunt .  Verum  ta- 
nien  auctorem  hujus  fententiac  videtur  habuifle  Mcfo  M.  Agrippam  :  cujus 
geographica  fapius  citans  Plinius ,  inter  alia  fic  ait  libro  iv,  capite  xni: 
Graci ,  ejr  quidam  nofiri  vicies  quinquies  centena  millia  fajfuum  oram  Germanu  tra- 

lo  diderunt .  t^Agrtppa  ,  cum  Rh&tia  &  2{orico  ,  longitudinem  ioc  lxxxvi  millia. 
pafiuum  j  Ltitudinem  cc  lxviii  millia  :  Rhatia prope  unim  majore  latitudinc^j « 
-Longitudinem  heic  Germanias  Agrippam  fumnfle  ab  oceano  ad  Alpeis  uf- 
que  ,  latitudinem  vero  ex  occafu  in  ortum  ,  fatis  clarum  eft :  nam  Rha:tia? 
quoque  latitudo  erat  juxta  Danubium  amnem ,  a  fonte  ejus  ad  JEni  con- 
rluentem,  millium  pafluum  cc  xl.  Sed  error  hic  fuit  Agrippae  (imul  at- 
que  Mela: :  quem  nemo  alius  auclor  amplexus  eft.  Agrippx  autem  indena- 
tus  fuifle  videtur  ,  quod  gentes  inter  Danubium  8c  Alpeis  ejufdem  erant  ge- 
neris  atque  lingva:  ,  cujus  Germani  ;  nempe  Celtica: ,  ut  fupra  oftenfum: 
tum  quia  Alpium  nomen  etiam  ultra  Danubium  in  Germaniam  ufque  ex- 

20  tendebatur  \  ut  libro  1 1 i,  capite  xlviii  docebo.  Vindeliciam  vero  ac  No- 
ncum  parteis  fuifle  Ulyrici ,  fuo  loco  oftendam .  proinde  falluntur  quam  vc- 
hementiffime  ,  qui  ,  in  Strabonem  commentantes ,  Rha^tos  ,  Vindelicos* 
atque  Noricos  Germaniae  populos  adpeliant :  quum  ipfe  Strabo  ,  ut  modo 
retuli,  omnem  Germaniam  a  latva  Danubii  ripa  ftatuat. 

Ab  driente  ,  ultra  fupra  didos  Sarmaticos  monteis ,  qui  terminus  fuerit; 
Germaniae  Taciti  tempore  ,  &  paullo  fuperiori  xvo  ,  infra  pluribus  dicetur , 
ubi  ad  illa  loca  commentatio  noftra  pervenerit .  Antiquiflimis  vcro  tempori- 
bus  intcr  Germaniam  ac  Sarmatiam  terminus  fuit  Viftula  amnis.  unde  Me- 
la  ,  Plinius ,  Ptolemams ,  6c  pofteriores  etiam  fcriptores ,  quamquam  jam 

30  dudum  &:  ^Eftii ,  &:  Baftarnas ,  Germanica  utraque  gens ,  antc  eorum  tem- 
peftates  ulteriorem  quoque  ejus  amnis  ripam  adcoluerint ,  hunc  tamen  % 
mitem  imer  Germanos  Sarmatasque  ftatuerunt.  Mela  lib.  ui,  cap.  iv. 
Sarmatia,intus^  quam  ad  mare,  latior ,  abiis,  qu*  fequuntur  ,  Vifida  amne  dtfcre- 
ta.  Plinius  lib.  iv,  cap.  xn  .  Agrippa  totum  eum  traclum  ,  ab  ifiro  ad  occa- 
num ,  bis  ad  decies  centum  millia  pajfuum  in  longitudinem  ,  aliquantum  minus  qua- 
dringentisin  latitudinem  ,  ad  flumen  Vifiulam  a  defertis  SarmatU  prodidtt .  &;  cap. 
Xi  11:  Ncc  efi  minor  opinione  Ftnningia.  Quidam  h<ec  habitari ,  ad  Vifiulam  ufique 
fiuvium  ,  a  Sarmatts ,  Venedis  ,  Scyris,  Hirris ,  tradunt.  Hinc  etiam  cap.  iv,  ejuf 
dem  libri ,  ultimum  fluvium  in  Germania  rccenfet  eumdem  Viftulam.  Am- 

4o  nes,  inquit ,  clari  in  oceanum  defluunt ,  Guttalus  ,  Viftillus  ,  fitve  Vifiula  ,  ^Albis , 
yifergis,  '^Amifius,  Rhenus ,  CMofa.  nam  Guttalum  efle  cum  amnem  ,  qui  ho^ 
dievulgo  dicitur  odera,  fuo  loco  oftendam. 

Septemtrionale  Germaniz  latus  clufifle  oceanum  feptemtrionalem ,  fu> 
pta  Norvagiam  ,  Finnomarchiam,  Scritofinniam,  Lappiam ,  ac  Finniam,  jam 
ante  dixi.  has  vero  regiones,  quas  ingenteis  infulas  antiqui  mortales  eflc  puta-, 
funt,  parteis  fuifle  Germanias,  infra  fuo  loco  fatis  claris  demonftrabo  argumen- 
Hinc  auctor  nofter  in  libro  de  Germania  :  Cetera  oceanus  ambit,  latosfinns^ 
& infularum  immenfa  fpatia  compleclens .  Et  Plinius  libro  1 1 ,  capite  c  v  1  n :  T^am 
&  *  Germania  immenfts  infulas  non  pridem  compertas  ,  cognitum  habeo.  Mela 

5°   ifto  libro  iii,  capite  1 1 1 :  Germania  hinc  ripis  Rheniy  ujque  ad  ^yilpes  ,  a  me-> 
n  teipfis  ^fipUyus  ^  ab  oriente  Sarmaticarum  confinio  gentium ,  quk  fejotemtrionem  Jpe- 
**>  oceani  litore  obdutta  eli,  &  itcm  in  finc  cjufdcm  capitis,  poft  dcfcriptionem 
inus  Codani,  qui  nunc  vulgo  eft  Oofi  fee^>:  In  eo  fiunt  Cimbri ,  &  Teutoni: 
tra,  ultimi  GermanU  ,  Hilleuiones .  ficlegendum  pro  vulgato  Hermiones ,  fuo 
°co  docebo.  Eft  autem  Hillevionum  reeio  ,  quse  nunc  Daniae  pars  dicitur 

6     H         l  Hdml 


sM  PHILIPPI  CLIIVERII 

Haliand.  Quod  autem  Agrippa  Germania:  longitudinem  ,  ab  oceano  ver- 
stis  meridiem  6c  Alpeis,  una  cum  Ra:tiaac  Norico  >  ioclxxxvi  tantum 
tradidit  eile  millium  pafTuum  j  id  de  continenti  ejus  terra  intelligendum: 
cujus  extrema  funt  in  Cimbrfco  promontorio  ,  nunc  vulgari  vocabulo  Skd* 
ge^>  di&o.  reliqua  hinc  trans  prardidum  finum  Codanum  ,  in  infulis,  ut  di- 
clum,  computabantur. 

Hxc  igitur  breviter  de  quatuor  Germanice  antiqux  lateribu.s  fint  dicla  .  ad 
lingulapoftea  ubiordo  operis  pervenerit  j  plunbus  patebit  argumentis,  fic  fe* 
feea  habuhTc. 

Csetero  vafti/fimum  hoc  terrarum  ipatium  merito,  ac  fummo  jure  Pto- 
lemxo  adpellatur  r  E  p  m  a  n  i'  A  meta^ah,  id  eft,  GerManxa  m  a- 
g  n  a  ,  in  defcriptione  Gailix  Belgicx  &c  deinde  lib.  v  i  i  1  ,  tn  clefcriptione 
Europx  tabulce  tertix  ,  item  poftea  in  elencho  provinciarum  Europx  :  liqui- 
dem  ,  una  excepta  Sarmatia  ,  omnium  Europxarum  rcgionum  fuit  maxi- 
ma.  quamquam  ad  difcrimen  minoris  Gcrmanias ,  qux  crat  cis  Rhenum  ifl 
Gallicofolo  ,  fic  eam  cognominaile  videatur. 

De  Cishhenana    Gekmania,   ita  idem  Ptolcmauis  ibidcm: 

TiQuowia  vj  mcIliU  .  y  d\)  'bvr*  t£  oC^/y^co  wo&p.£ ,  gt&s  ptey/xQfJav  naXcnou\  Te^cu^ 
ij  avo»  .  id  eft  :   Regionis  qu£  Rheno  adjacet ,  pars  a  mari  ad  Obringam  ufquc  amneW 
dicitur  Germania  inferior  :  pars  verb  ab  Obringa  versiis  meridicm  protenfi  ,  vocatur 
Cermania  fuperior.    Et  Caiiar  de  iifdem  terris  in  belli  Gallici  comment.  I* 
Vkrofquc  Belgas  ejfe  ortos  a  Cermanis  ,  Rhenumque  antiquitus  tranfdutfas  ,  propW 
loci  fertilitatemibi  confediffe.    Dio  lib.  1 1  1 1  :  KeXfcjy  wu  ,  *V  d[yj  reppavxs  v.aK*" 
fsfyu  ,  TaraQav  Ttjv         t$  tfqvt*  KeATwojv  KaQ.%ov]i$ ,  Yio\iaviav  cvopdQo^g  'molviQav .  h°c 
eft :  Celtarum  quidam ,  quos  Germanos  vocamus ,  quum  omnem  GallU  regioncm  ,  qa* 
Rheno  adjacet  ,  occupajfcnt  ,  effecerunt  uti  ea  Germania  'vocaretur .    Mihi  igitur 
quoque ,  in  hoc  opere  ,  non  eorum  modo  Germanorum  nationes  cxponere 
confilium  eft,  qui  intra  verx  germanxque  Sc  antiquiflimai  Germaniai  terminos, 
ultra  Rhenum,  incoluerunt ,  fed  cundos  etiam  Germanica:  originis  populos? 
cis  Rhenum  in  Gallico  folo  fitos  :  item  cos  ,  qui  trans  Viftulam  Sarmatico- 
rum  agrorum  parteis  quondam  occuparunt.  Proinde  etiam,  quidquid  de, 
Germanorum  moribus  dicetur,  in  univerfum  omnibus  tribu- 
tum  intelligi  debet .  Ceterum  fincis  Germaniac 
Cisrhenanar  fuo  loco 
oftendamv, 


C  ap»    X  i  f.  4# 
*t)e  natura  ccelt  folique  GermanIAE» 

OStcnfis  antiquse  Germaniar  extremis  finibus  ,  proxirmis  nunc  fuerit 
cus,  interiora  ejus  introfpicere ,  naturamque  cceli ,  acfoli  cultum,  & 
quantum  ab  hodierno  cultu  dilFert  ,  diligentius  confiderare. 
cT:or  igitur  noflcr  in  libro  dc  Germania :  Quis  porrb ,  prtter  periculum  horridi  & 
ignoti  maris,  Kyffik,  aut  ^fiica  ,  aut  Italia  relitta  ,  Germaniam  peteret ,  informc^ 
terris,aj]?eram  ccelo,  trifiem  cultuafiec7uque,nifi fi patria fitt  Kax  equidem  de  cceU  S 
itlperitate ,  in  quantum  terra  Germania  cum  auftralioribus  mundi  regionibus? 
Gracia,  Italia ,  atque  Hifpania,  cceli  pofitu  multo  mollioribus,  comparetur .  & 
fidua^  zona:,  inter  torridam  ac  frigidas  hinc  inde  fitar ,  re&e  temperati  haben- 
turcoeli:GermaniascertelocaauftraIiora,circaDanubiu.  omniu  exiftimanda 

fniic 


GERMANI-fi  ANTIQ^LIB.  I.  «f 
funt  temperatiflima ,  ac  faluberrima  ;  ut  qux  inipfo  medio  temperata?  zonx 
tractu  poiitafunt.  Neque  vero  ha:cloca  immitiore  utuntur  ccclo,quam  qua* 
in  Italia  circa  Padum .  unde  eadem  quoque  frugum  earumdem  utrobique  rer- 
tilitas.  Quod  vero  Danubius  in  Germania  glaciem  ferat  ;  Padus  in  kalia 
non  item  :  in  causa  eft  illi  pofitus  cceli  fub  feptemtrionibus  ,  tum  nimina 
Vicinarum  Alpium  afpcritas  ,  nivibus  numquam  dete&a  .  ab  illo  autem^ 
quamvis  Alpibus  ab  altera  parte  azque  propinquo  ,  tamen  fitus  versus  raeri* 
diem  ,  &  folis  viam  ,  mitioraque  loca  ,  frigus  prohibet.  Quocirca,  non 
de  Danubii  traclu  auctorcm  loqui ,  certum  eft.  quem  fi  aipenorcm  cceio 
10  exiftimare  velis  ,  quam  Italiam  >  cum  meridionalibus  hujus  partibus ,  qux 
funt  intra  Apenninum ,  Sc  circa  urbem  Romam,  ubi  haud  dubie  audor  con- 
fcripfit  librum  de  Germania ,  conferas  necefle  eft .  Reliqua  vero  Germania-, 
quo  qua:que  longius  a  folis  femita  versus  feptemtriones ,  ac  zonam  frigidam  ad- 
fcendunt ,  eo  magis  magisque  immitia ,  cceli  frigiditate  afperantur.  quorurri 
extrema  quia  Romanis  minus  cognita  fuere;,  media  auctorem  inteliigere, 
mari  oceano  ,  ad  Rheni  ,  Amifix  ,  Vifurgis  ,  atque  Albis  amnium  oitia , 
contermina,  omnino  exiftimandum  eft;  ut  qua^  Romanis  prar  aliis  partibus 
maxime perfpecta ,  bellis  continuis,  qua?  in  Frifiis ,  Ghaucis,  Chattis  &;  Che- 
frufcis ,  aliisque  conterminis  gentibus  geflerunt ,  experientiam  prarbentibus. 
20  H«e  igitur  partes  fi  cum  Italia  6c  urbe  Roma  conferantur  5  afperrimx  fanc  vi- 
debuntur.  11  vero  cum  feptemtrionalioribus  locis,  versus  polum  vergentibus, 
Norvagia,  Svedia,  Livonia ,  Finnia ,  Biarmia,  Lappia,  Finnorumque  mar- 
chia,  comparentur,  fatis  eruntmitia. 

In  univerfum  tamen  ex  potiori  parte  judicanti ,  omnis  Germania  merito 
frigidior  ,  horridiorquedici  debet  JtalB,  atque  Hifpania  ,  Grxcia,  &aliisre- 
gionibus  auftrinis.  fic  enim  Carlarquoque  Gallia:  codum  frigidum  dixit,  in 
belli  Gallici  comment.  1  j  quum  tamen  ccelum  Gallise  Germanix  ccelo  mul- 
to  mollius  ;  hetiusque.  Hinc  re&e  au&orcs  ,  quum  extremum  aliquod  fri- 
gus  innuere  vellent ,  Scythicum  ,  vel  Sarmaticum  ,  atque  Celticum  ccelum 
3°  nominarunt.  Lucianus  in  libro  de  hiftoria  recte  confcribenda  :  Tookutj;  i^u- 
Zforw  o»te ,  viftp  tLu  KctcmicMlw  ,  ^  tov  xov&foov  tov  Kifltxov .  id  eft :  Tan- 
tafrigidttas  inerat ,  qua  &  Cajpias  niveis ,  &  glaciem  Celticam  fuperaret .  Et  Dio, 
lib.  lxix;  de  Adriano  imperatore  :  oW  t!w  ni^a/\lw  & xxcvpy{ 
CAcahvQtii  -  dK.a  tblis  x^Q  t^  KdQuteSf  ,  n&f  C¥  tw  ^clv^juiQ  Toiq  ^iyofiuMw  yvfixy 
itiini  *  id  elt :  2V^f  enim  umquam  aut  per  niveis  Celticas ,  aut  per  calores  <^4E- 
gyptios opertum  caputhabuit.    Statius ,  filvar.  lib.  x,  carm.  1* 

Parva  loquor.  tecum  gelidas  comesilla  perar£tosy 

Sarmaticasque  hiemes,  Jjlrumque,  &pallida  Rheni 

Frigora. 

4°  Atquc  harc  de  ccelo  Germaniar  j  quod  ,  prout  Iongius  a  folis  via  recedit,  ma- 
gis  magisque  terram  fubjectam  alperat  ,  immitemque  8c  horridam  reddit. 
De  cetero  totam  in  feptemtrione  efle  fitam  ,  ex  cceli  partitione  adparebit. 
Hanc  bifariam  aftrologi  gcographique  inftituunt.  Primum  ,  refpe&u  uni- 
verfi  mundi ,  terminus  inter  feptemtrionem  &  auftrum  conftituitur  circulus 
^quinoftialis  ,  five  a:quator.  quidquid  citra  a:quatorem  fitum ,  feptemtrio- 
ni  tribuitur  5  quidquid  ultra  ,  auftro.  Altera  deinde  partitio  hujufmodi  eft: 
Qyum  tota  fphcera ,  five  totus  terrarum  globus  in  duo  xqua  fecetur  per 
^quatorem  hemifphceria ;  quorum  alterum  citra  xquatorem  fuperius ,  alte- 
rum  ultra  xquatorem  inferius  dicitur  5  quorum  utriufque  eadcm  eft  ratio, 

5°  jdemque  habitus,  &  eademconditio j  ita  ,  uti  inferius  habitantibus  polus  fit 
jfptcmtrionalis,  quemnos  in  fuperiore  auftralem  ,  vcl  antraclicum  vocamus 
oc  auftralis  iUis ,  qui  nobis  eft  feptemttionalis  ,  five  ardicus  :  unumquod- 
que  hemifph^rium  feparatim  &  k*P  Uvjo  in  duas  dividitur  parteis  ,•  qua- 
nim  alteram  versus  xquatorerru ,  aufter  obtinet  ;  alteram  versiis  polura.j 
ieptemtrio  „    Quum  autem  totum  hoc  terrarum  fpatium  ,  ab  a:quatore  ad 

I  *  poltim 


too  PHILIPPI  CLUVERII 

polum  in  x  c  dividatur  parteis ,  quos  gradus  vocant  latitudinisjmedium  intdr 
feptemtrionem  auftrumque  obtinebit  terminum  gradus  xlv.  Supra  hune 
gradum  in  Europa  regiones  fiint  ifta: :  Gallia:  pars  maxima ,  ab  Garumnas 
oftio,  &  Rhodani  Ararisque  confluentibus  ,  ad  mare  ufque  Britannicum: 
ipfx  deinde  infulx  Britannicae :  Germania  omnis  antiqua,  ad  oceanum  ufque 
glacialem :  &  Sarmatia,  ad  eumdem  ufque  oceanum.  Exempla  jam  ex  auclo- 
ribus  petere  libeat.  Martialis  lib.  i v: 

\^in  tibi  promijit  Rhenus,  quod  non  deditilli 
Nilus  }  &  arffois  plus  licuijfet  aquis  <* 
Idem,  lib.  ix :  CMe  tibi  Vindelicis  raptum  narrabat  in  oris>  W 
7{efcianecnoHri  nominis  arclos  erat. 

Lucanus,  lib.i: 

fregtt  ejr  arcloo  Jpumantem  vertice  Rhenum. 
Et  eodem  libro  poftea: 

Jnter  Rhenum  populos ,*^Alpcisque jacentes 

finibus  arclois. 
Item  lib .  1 1 :   fundit  ab  extremo  flavos  aquibne  Suevos 

i^flbts,  ejr  indomitum  Rheni  caput. 
E t  lib.  1 1 1 :     Gallorum  tantum  populis ,  artloefe  fubaEta. 
Li  b .  v .  Qui d  juvat  arctois  Rhodano ,  Rheno%  fubaftis? 
Statius,  /ilvar.  lib.  i,  carm.  i  v: 

Non  vacat  arfioas  aciesy  Rhenum%  rebellem 

Pandere^. 
Etlib.  v,carm.  n: 

^rftoosnc amneis tjr  Rheni  frattanatalis 

Flumina. 
Thebaid.  lib.i; 

Nec  arcloos  aufim  Jperare  triumphos 

Bis%  jugo  Rhenum,  bis  adaftum  legibus  iflrum . 
Sed  hxc  exempla  de  ccclo  Germania;  produxhTe  fufficiat.  De  ipsa  terra 
IIc  Tacitus  eodem  libro  poftea  :  Terra  etfi  aliquanto  Jpecie  differt,  in  univerfurfl 
tamen  aut  filvis  horrida ,  aut  paludibus  foeda :  humilior  qua  Gallias ,  ventofior  qua  Nori- 
cum  ac  Pannoniam  afiicit.  Et  in  eamdem  fentetiam  Mela  lib. m,cap.ili: Terra  ipfi 
multis  impedita  fluminibus,  multis  montibus  ajpera,  ejrmagna  ex  parte  filvis  ac  pak' 
dibus  invia.  Taciti  equidem  exemplaria  vulgata  fic  habent,  ut  fupra  per- 
fcripfi.  at  omnino  placet,  quamvis  aliis  dhplicuerit,  quod  dodiilimus  Lipfius 
fuper  vocabulo  ventofior  dnTeruit ;  legendum  elTe  verticofior.  nam  legiffe  Ta- 
citum  Melx  defcriptionem  Germanias,  quis  dubitet?  quam  hac  in  parte  n> 
dem  pene  imitatus  eft  verbis/  Quin  etiam,  licet  invitus  aliquid  in  tanto  au- 
ctore  immutem  5  tamen  haud  facile  inducor ne  credam/cripnffe  eum  humibof- 
alienum  quidpe  ei  eamdem  rem  continuo  repetere,  quamvis  aliis  paullo  ver- 
bis.  An  non  latis  diferte  dixerat  humidam  effe  terram  Germaniam,  quum  pahh 
dibus  fcedam  pronuntiaret  ?  Omnino.  Male  igitur  heic  repetitur  res  eadem  p^r 
vocem  humilior.  At  humilis ,  &  verticofus,  re&e  fibi  myicem  opponuntur .  Cetc-* 
ro  male  heic  diftinxit  Tacitus  humilitatem,celiitatemq}  Germania^per  Galli# 
ac  Noricilimiteis.  nam  etiam  qua  Galliam  fpe&at,  maximaparte ,  a  Danubii 
fonte,  live  lacu  Brigantino,  ad  Roram  ufque  amnem,  fatis  verticofa  eft.  Ip^ 
Tacitus,  eodem  libro  pollrea,  fic  teftatur :  Vltra  hos  Catti  initium  fedis  ab  Her- 
cynio  fixltu  inchoant ;  non  ita  ejfufis ,  ac  palufiribus  locis ,  ut  ceter*  civitates ,  in  qu# 
Germaniapatefcit.  durant  fiqutdem  colles ,  faulatimque  rarefcunt.  Cattos  Haflian*  f 
maxime,  atque  Thuringiam  incoluiile,  fuo  locopatebit.  Rarefcunt  igitur 
colles  versus  occidentem  xftivum,  qua  humilis  jampaluftrisque  occurrit  Ve- 
ftofalia.  versus  feptemtriores  vero,  qua  Cherufcis  juneebantur  Catti,  nj^- 
morandum  eft  montis  jugum,  quod  vulgo  nunc  adpefiatur  der  Harz, .  Sed 
&  de  Tauno  Mattiacorum  monte  ,  e  regione  Maguntiaci ,  bis  teftatui" 

Tacituss 


GERMANIjE  ANTIQ^LIB.  t  |8f 
Tacitus  y  Sc  de  coderh  ,  ac  Rheticonz^  Iuhonum  monte,  ex  adverfb  Bonna^ 
Mela  :  qui  etiam  altiflimos  hos  omnium  Germanias  montium  adfeverat^ 
utfuo  locooftendam.  Certehoctra&u,  itemfupra,  qua  Trebochos , Sequa- 
nos  ,  ac  Kauracos  ,  Gallia;  quondam  populos  adfpexit  Germania  ,  ferc  dixe- 
rim  verticofiorem  efle  ,  quam  qua  Norico  contermina.  Proinde  re&ius  flc 
diftingvatur ,  uti  humilis  dicatur ,  qua  regionesfunt  ifbe :  Cliviae,  Geldria*,  Hol- 
landueque  partes  trans  Rhenu  fltar  $  dein  Frifia ,  Veftofalia ,  Brunefvicenfis  Lu- 
neburgienfisque  ducatus,  Madoburgienfis  BremenfisqUe  epifcopatus ,  Holfatia, 
Jutia ,  Mecheloburgienfis  ducatus ,  Pomerania ,  Brandoburgienfis  marchia ,  6e 

10  Polonia  minor  cis  Viftulam.  reliquahinc,  inmeridiem  versus,  paullatim  colli- 
bus  durefcunt ;  moxque  montibus  horride  afperantur.  Paludum  maximas  in 
Germania  recenfet  Mela ,  loco  prardicto  ,  Suefiam,  CMefiam ,  CMelfiagum .  fin- 
gula^  quibus  regionibus  fuerint,  haud  faciledi&u  eft.  inter  Rhentim  Albim- 
que  fuifle,  haud  dubium  eft :  heic  quidpe  in  Frifia  ac  Veftofalia  ingentes  fternun- 
tur  hodieque  paludes .  loca  vero  trans  Albim  parum  exacte  Romanis  coghita 
fuerunt.  De  montibus  fuo  loco  infra  pluribus  difleram .  De  cetero  fciendum, 
neque  Melam,  neque  Tacitum  ifta  deuniversa  Germania  di&a  voluifle  5  fed 
de  ea  tanturri,qua:  inter  Danubium  ,  Rhenum  ac  Viftulam  amneis,  mareque 
Germanicum  6c  flnum  Codanum  continetur ,  vuJgo  Ptoleman  Germania 

20  exiftimata .  quidpe  qitas  ultra  Codanum  flnum  Germania:  fiint  antiquxpar- 
tes ,  Norvagia  ,  Svedia  ,  Finnomarchia  ,  ac  Lappia  ,  vix  Britanniam  fpe- 
ctant  ,  nedum  Galliam,  Heic  vero  nihil  ferealiud,  quam  immenfa  mon- 
tium  juga,  faxa  perpetua ,  dc  rupes  excelfx .  de  quibus  nihil  illi  in  prardiclis  lo- 
cis  meminerunt,  quia  minus  explora  ;  tum  quod  extra  Germaniar  continentem 
in  infulis ,  ut  illi  opinabantur ,  poflta  erant.  Ha:c  igitur  de  ipflus  terra:  Germa^ 
niasnatura; 

De  ejus  fertilitate  hxc  nofter  fuperioribus  fubne&it  :  Satis  ferax  ,fiugife« 
rarum  arborum  impatiens .  Sic  equidem  omnia  vulgata  habent  exemplaria: 
ubi  ab  interpretibus  vox  fatis  accipitur  pro  fat .    Verum  ego  longe  aliam 

3°  audori  fuifle  mentem  arbitror  :  fcripfifleque  eum  fati  ferax  ,  hoc  eft ,  fege- 
tis  ferax.  nam  omnino  debebat  addidifle,  cujus  rei  eflet  ferax  terra.  fic  e- 
nirn  impatientem  dixit  fiugiferarum  arborum  3  continuoque  poftea  pecorum  fe- 
cundam .  Idem  nofter  eodem  libro  infra  :  7(ec  enim  cum  ubertate  fili  labore 
contendunt ,  ut  pomaria  conferant ,  hortos  fepiant ,  &  prata  rigent .  Sic  ego  le- 
gendum  ccnfeo  pro  vulgati  leftione,  qux  flc  habet :  /// pomaria  confirant ,  &  pra- 
tafipiant,  &  hortos  rigent .  quam  jam  alii  ante  me  corrigere  tentatunt  in  hxc 
verba  :  ut  pomaria  conferant ,  prata  rigent ,  hortos  fepiant .  Verum  horti  re- 
cl:ius  pomariis  continuantur  ,  quam  prata  ,  qux  fazpe  longius  abfunt.  In 
vetuftioribus  exemplaribus  legebatur  ,  ut  pomaria  conferant ,  dr  prata  feparent; 

in  nonnullis  fipararent .  unde  fatis  manifefte  adparet ,  ab  imperitis  librariis 
locum  mifere  fuiffe  convulfum.  Ceterum  prxdidis  verbis  difertiflime  au- 
<^or  teftatur,  ubertatem  foli  numqUam  Germania:  defuiife  ;  modo  cura  at- 
que  ftudium  agricultura;  prifcis  illis  Germanis  adfuiflet .  Sed  fiugiferarum  ar- 
borum  impatientem  adfirmat  fuifle  :  fcilicet  ob  nimiam  cceli  afperitatem  ,  fri- 
gusque .  Frugiferas  heic  arbores  intelligit  non  pomum  &  pyrum  filveftreis ,  fi- 
agrefteis  j  quas  fuiffe  tum  in  Germania  teftatur  ipfe  eodem  libro  his  ver- 
°is  5  Cibi  fimplices  ,  agreftia  poma ,  recens  fera  ,  aut  lac  concretum  :  neque  quer- 
cum  ,  aut  fagum,  glandiferas  arbores  ,  quibus  immenfa  illa  Hercinia  fllva  fuit 
fefertifflma  ;  neque  corylum  ,  cujusubique  proventus  :  fed  oleam,  vitem,  fi- 

j°  cum  ,  amygdalum ,  perficum,  prunum,  mefpilum,  cerafum,  morum,  item 
malumMedicam  ,  Armeniacam,  Punicam,  6c  id  genus  alias  arbores  ,•  qui- 
bus  Italia ,  ut  nunc ,  fic  olim  abundabat .  Verum  tamen  ne  harum  quidern 
°mnium  impatiens  fuifle  folum  Germaniae ,  pofterior  comprobavit  Germano- 
^urn  follertia.  nam  dimidia  nunc  pars  ejus  Germaniae,  quam  Ptolemaicarn 
^ulgus  nominat ,  versus  meridiem  pofita  >  varia  producit  vitis  genera  j  inqui- 


ici  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

bus  generofii7imum  numeratur  id,  quodRheniripamitttit,  quibufdam  Italicis 
non  modo  conferendum  ,  fed  Sc  prxferendum  .    Pomaria  autem  ubique 
conferuntur  ,  mira  foli  induJgentia ,  unde  arborarii  fru&us  abundantiilimi, 
vario  genere;  nam  practer  malum  Medicam ,  atque  Punicam,  reliqux  arbores 
fupra  nominatx  benigniilimc  proveniunt.  Nec  hortis  fua  deeft  variorum  ole- 
rum  leguminumque  gratia.  •  Porro,  idem  nofter  eodemlibro;  ^yfurum,  in- 
quit ,  &  argentum  propitii ,  an  irati  dii  negaverint ,  dubito .  nec  tamen  ajfirmaverim, 
nullam  GermanU  venam  argentum  aurumve  gignere :  quis  enim  fcrutatus  e$t  ?  Cur- 
tium  Rufum  fcrutatum  clie  in  Mattiacorum  agro  ,  poftea  comperit  iple  Taci- 
tus  j  ut  in  Mattiacis  oftendam .    Hodic ,  folum  Germanix  multis  in  regioni- 1° 
bus  efle  argenti  dives  ,  vuigo  fcitur.  nec  ignotum,  Rheni  flumina  luperion- 
bus  fxculis  foiflc  aurifera  :  unde  nummis  quibufdam  aureis  etiamnum  cogno- 
men  Rhenanis.    In  Bojohemi  autem  metallishac  etiam  xtate  nonnihil  auri 
cffoditur.    Necvaria  gemmarum  genera  eidem  Bojohxmo  defunt.  Unde 
fatis  patet  ,  ftudium  inveftigandi ,  curandique  Martia  illi  prifcum  Gerrhano- 
rum  genti  defuifte  ,  non  res  ipfas.    Subjicit  audor  fuperioribus  ifta  :  Peco- 
rum  fecunda  ,  fed  plerumque  improcera .  ne  armentis  cjuidem  fuus  honor  ,  aut  glorit 
frontis.    Hoc  an  de  omni  ad  Danubium  ufque  Germania  di&um  voluerit, 
cquidem  ego  nefcio  .  nam  in  Veftofalia  ,  6c  continentibus  versus  feptem- 
triones  regionibus  ,  quos  Romaniolim  omnium  maximearmispervagatifunt,  2° 
prxfidiisque  obfederunt ,  idem  hodieque  perquam  verum  eft.  atinreliqua 
versiis  meridiem  Germania  pecora  nunc  fatis  procera ,  &:  armentis  ingens 
frontis  honor  atque  decus  .   Idcm  nofter  eodem  libro :    Equi  non  forma  con~ 
Jf>icni.  &  Cxfir,  beili  Gallici  comment.  iv  :  Iumentis ,  quibus  maxime  GallU 
deleciatur  ,  qtuque  impenfo  parat  pretio  ,  Germani  importatis  non  utuntur .  fed  qu& 
funt  apud  eos  nata  parva  atque  deformia  ,  h&c  quotidiana  exercitatione ,  fummi  utfint 
kboris  ,  effciunt.    Hodie  e  diverfo  Gallia  equos  e  Germania  impenfo  pretio 
coemit  :  magnxque  nonnullis  Germania:  nationibus  ex  equorum  gregibus 
quxruntur  opcs .  Sed  jam  diftis  Germania:  noftrx  dotibus ,  adjiciantur  &;  alix,  . 
qux  non  minus  olim  ,  quam  nunc  beatam  eam  reddiderunt  j  nempe  con-  3a 
denfis  in  faltibus  opacisque  in  arbuftis  varium  genus  ferarum  ac  volucrum> 
qux  ad  vidum  ufurpari  folent  5  fluminum  atque  ftagnorum  pifculentifiimo- 
rum  innumerabilis  multitudo  \  fontes  calidi  ,  acidulique ,  qui  multis  locis 
fcaturientes  omni  morborum  generi  medelam  adferunt .  Hxc  omnia  cum 
fupra  dictis  in  unum  fi  conferas  j  manifeftum  jam  erit ,  Germanix  noftrx  ad 
molliter  luxuriofeque  agendum  multa  ,  ad  bene  commodequc  viven- 
dum  nihildeefle .  nam  urbeis  quoque  ,  &  xdiricia  ,  reliquis 
gentibus,  una  exceptaltalia,  noshabere 
prxftantiora ,  nemo  gnarus. 
negare  poteft. 

Cap. 


4 


Early  Europeon  Books,  Copynghl  ©  201  2  ProQuest  LLC. 


10 


GtRlVIANI^  ANTlQ^  LIB.  fc  ±0j 

G  a  p.   xii i. 

habitationibm  y  ($r  annua  agrorum  commui<tiione 
fzww  omnium  totim  Germania  populorum  ih 
♦  pagos  divifionc . 

DE  finibus  veteris  Germanitf  dictum  eft.  quomodo  univerfa  in  varia 
gentium  nationumque  divi/Ii  fuerit  nomina,  poftenus  dicetur  $  ubi 
antc  de  moribus  univerfe  gentis  ac  vivendi  ratione  fxtis  dillertum 
fuerit.  Mores  veterum  Germanorum  fcripto  prodidernnt  memoriar  poite- 
rum  cum  alii  au&ores  paflim  prout  hiftonx  narratio  cuique  fiigge/fitj  turrt 
maxime  Jul.  C*far ,  T.  Livius,  &  Cornel.  Tacitus.  Livius  ld  prxititit,lib.civ. 
qui quum  totus interierit, hsec ex eo apuoLepitomatorem  ejus exftant :  Prima 
pars  libri  fitum  Germanu,  moresque  continet.  Tacitus  idem  egit  in  libro,  qLiem 
pnvatim  de  Germanis  compofuit :  Qcfar  vero  in  belli  Gallici  cemmenta- 
riorum  v  i  item  comment.  i  v.  ubi  equidem  unius  nationis  Svevorum  ( Chat- 
toselie  reliquis  auctoribus,  fuo  loco reddetur)  mores  defcnbere  profitetur: 
20  at  fi  ea  cum  illis ,  qua:  poftea,  comment  vi,  de  universa  Germanorum  gente 
memorat ,  conferantur  j  eosdemplanc  eflefacile  quivis  deprehendat.  ^Pro- 
indenos  etiam  promifcue  utrumque  commentarium  fiiper  universa  gente  ci- 
tabimus.  In  primisautem  notandum,  quod  Calfardieto  commentvr,  Ger- 
manos  ait  multum  ab  Gallorum  confuetudme ,  id  eft,  a  moribus  differre.  namneque 
Druides  eos  habere^  ,  quemadmodum  Galli ,  qui  rebus  divinls  prtfint; ,  neque  Ja- 
crifciis  ftudere^j .  deorum  numero  eos  folos  ducere ,  quos  cernant ,  ejr  quorum  optbut 
aperte  juventur ,  Solem ,  &  Vulcanum,  & Lunam  :  reliquos nefamaquidem  accepijfe. 
cui  rei  maxime  adverfari  videntur  ea  ,  qtiae  a  Tacito,  in  prasdi&o  libro,  re- 
feruntur.  nam  Sc  facerdotes  rebus  divinis  pra:fuiile  >  6c  facrificiis  non  mi- 
30  nus,  quam  Gallos,  ftuduiffe  5  &  deorum  maxime  Mercurium ,  dein  Hercu- 
km,  Martem,  Ifidem,  Terram  matrem,  Matremdeum,  Sc  Gaftores  colui£ 
le,  ipfe  adfirmat  :  atque  omneis  ferc  ritus,  confvetudinesque  ,  quas  Gallis 
iuis  adfcnbit  Cxfar,  ille  Germanis  attribuit.  Quapropter  verius  a  Strabo- 
ne ,  qui  naud  ita  multo  poft  Ca-farem  fcripfit,  quum  notior  jam  reddita  Ro- 
manrs  Germanorum  gens ,  prolata  videntur  iftain  lib.  vii:  eMsto!vwj  t*  <xt- 

&V  rj  ^luln^  fXiTd  TOVS  KlATlKXg  ,  M  m  KiKAl/tyct  TqpctVOl  VtfZOvlcq  ,  fXlK^OV  l£t 

afoctjJovTis  tx  KiAtikx  CpvXv,  TUTi  vftiovctrfjLto  f  dye/OT%(&,  tyif  rS {uyiQxs  ,  k&  rijg 
%ct*VOTY\T@»'  ^  Tcifoct  -S^twA^fJ/  h&i  poptpcqs  y  K&f  ffiwi  >  K&f  fitois,  ovjis  oiag  ei^Kcifj^j 
Tas  KiXtxs.  id  eft :  Statim  ergo  trans  Rhenum ,  poH  Gallos,  vcrshs  orientem  incolunt 

40  Germaniyparum  differentes  a  Gallorum  gente ,  feritatis ,  corporumqne  magnitudinis ,& 
favedm/s  abundantia.  ccterum  facie,  moribus,  ejr  vic~hi  funt  quales  Gallos  ejfe  diximm. 
-EtDio,  lib.  xxxviii,  ipfum  Ccefarem,  quum  prcelium  effet  commiifurus  cum 
Marcomannis  Germanis,  eorumquerege  Ariovifto ,  ita  apud  exercitum  lo- 
quentem  introducit:  Kouk^toi  ^  r  TciXcltwv  cwndv ,  tuv  oftolw  c<pi<ri ,  o-vxvoi  vifMV 
^fictx^G-aQv.  id  eft:  Quin  &  magna  Gallorum  multitudo ,  qui  hojlium  fimiles  funt, 
nobifcumin  pmlio  erunt.  Vera  hxc  elle,  infra  m  fingulis  morum  partibus  ad- 
parebit.  proinde  in  his  etiam  tradendis ,  ut  in  multis  aliis ,  negligentem 
™fie  Cxfarem ,  judicandum  eft.  Uti  gentem  fuiffe  unam  Celticam, 
™panos,  Gallos,  Britannos,  atque  Germanos ,  fupra  probatum  eft  5  fic, 

«Jo  monbus  quoque  pene  iisdem  univerfos  vixifle ,  nifi  quatenus  Hifpani  ac  Galli 
^onnullas  Grarcorum  Romanorumque  confvetudines  adfumfennt  -y  clare  in- 
1  a  patebit.  Sed  de  Germanis  meis  pra:cipuus  mihi  heic  erit  fermo.  De  iis  igi- 
turconfvetudinibus  nunc  agam ,  qua:  univerfis  ac  fingulis  Germanorum  na- 
tionibus  fuere  communes.  ac  primum  quidem  dehabitationibus,ac  domici- 
15  •  poithinc  de  cujusque  nationis  agrorum  divifionG  * 

I   4  Auetof 


;n4  PHlLlPPI  CLUVERII 

Auctor  noftcr,  di&o  libro  de  Germania,  2\(#//^,inquit,  Gcrmanorumfofulis 
urbes  habitari ,  fatis  notum  esi :  ne  fati  quidem  inter  fe  junclos  fedes.  At  c  diverio  JuL 
Cxfar  opida  adfcribit  nonnullis  Gcrmaniae  populis :  ut,  belli  Gallici  commenfc 
1  v,  S vevis,  id  eft,  Chattis.  Svevos  ait ,  poHquam per  exploratores ,  fontem fiert ,  com- 
perijfcnt,  more  fuo  concilio  habito,nuntiosin  omneis partes  dimififfe,uti  de  opidis  demigra- 
rent;  liberos,  uxores ,  fuaque  omnia  in  fdvas  dcponerent .  item  Ubiis ,  etiamtunc 
Transrhenanis ,  in  comment.  v  i :  Vbiis  ,mquit,  imperat,  ut pccoradeducant ,  fuaqne 
omnia  ex  agris  in  opida  confcrani.  Nec  tamen  veri  eft  fimile,  opida  Germanis 
fuiflefub  Cxfaris  tempora  :  mox  vero,  poft  exittim  ejus,  interiifle.  nam  qui 
Augufti  aufpiciis,primi  poft  Carfirem  in  Germanix  fineis  trartfgrefli,  arma  bel- 10 
laque  ultra  etiam  Albim  fiUmen  protulerunt,nulla  ufquam  reperierunt  opida: 
ni  omnes  panter  fallant  nos  hiftorici:  m  quibus  Vellejus  Paterculus  ipfc,  fub 
Tiberii  duclu,per  ix  iliic  annos  militavit.  In  Dionis  certc  hiftoria,  lib.LVi, 
iibi fub  eodem  AUgufto  de  Variana  narratur  clade,falluntur  interpres,qui  %w 
fyet,  vertunt  Latinc  opida.  Qucm  tamen  errorem  inde  natum  video,  qutapaul- 
lo  antc  au&or  mentioncm  facit  tuv  *srotew>  in  his  verbis :  e'i>  ydp  tm  cwtri  ck<h- 
pcaxpova  ,  r&f  ov  t£  KeAtwjj  tcl$i  o-wjlwix^  •  etxovlivd  orfufxctjot  cwTqs,  xk  dQpoa,d^ 

&9  7TX  Y&l  hv%l  X^uQi.V&  ,  H&f  q{C/LTiUTOj\  Tl  CWT  OTCH  iX^^Ct^OV  ,  H£J.  'ZffOhZiC  «Vffljfl'  6f  ™ 

tov  Koo-pov  o-Quv  ot  (3dpGapoi  [AeTippvQ/utifyvlo  ,  t&i  cipoyHc.  cvopifyv ,  o-wjoSxg  ti  eiglwMcec 
t7ro£vjo.  id  eft :  H&c  enim  eodem  temfore  in  Germania  gcfia  fuere.  Loca  quttdam  GermA-  & 
nid  Romani  tenebant\  nonfimul,fed  ut  fortc  fubacla fuerunt,  hinc  inde.  hibernaque  ini- 
bi  milites  eorum  habebant ,  &  ofida  condebant.  jamque  mores  eorum  barbari  accipiebanh 
in  forum  conveniebant ,  commeatusque  inter fe  facificos  faciebant.  Hxc  omnia  in tcr- 
pretes  ad  Germaniam  Transrhenanairi  trahunt  j  forte  etiam  indu&i  iftis  Flori 
verbis :  Drufus,  mtutelam provinciarum , pr&fidia ,  atque  cufiodias  ubique  dtflofnit  ,pet 
KjMofam  flumen ,  per  ^Albim ,  per  Vifurgim .  nam  per  Rheni  quidem  ripam  quinquaginU 
amplius  caflella  dtrexit.  neque  obfcurum  elfc ,  ipfum  Varum  tunc  haud  procul 
Luppix  amnis  capitc  hiberna  habuifle  \  dc  ante  hunc  ctiam  Tiberium  ibidern 
cxercitum  hibernandi  causa  locafle.  Verum  falluntur  illi  quam  vehementiffi- 
me.  nam  Dioni  ubique  Germani  dicuntur  tHM iiy  Galli  vero  TaActTctf .  KsAt^}0 
autem  adpellat,  aut  propric  ac  peculiariter  Germaniam  Transrhenanam,  aut  con- 
junclim  tam  hanc,  quam  Cisrhenanam  t  qua  fignificatione  dido  loco  vocabu- 
lum  id  ufurpavit.  intellexitque  hiberna  ifta  militum  Romanorum  in  citeriore 
Rheni  ripa :  in  qua  legionum  fuiife  hiberna  Magontiaci,  Bonna?,  &  ad  Vetera, 
alibi  vero  chortium  alarumque ,  fuo  loco  ,  atque  ordine  monftrabitur.  Has 
igiturDio  voluit  tu^  7roA«$,*a  Romanis  exftru&as;  ad  quas  tunc  commcatus 
ex  ulteriore  ripa  erant  Germanis  liberi,  ad  jus  ex  citeriore  ripa  petendum.  qui 
tranfitus  poftea  illiciti :  fic  enim  Tenderi ,  Transrhenanus  populus  ,  apud 
Ubios  Cisrhenanos  diflerUnt,  referenteTacito  hiftoriar.  i  w^Adhunc  diem  flu- 
mina  ac  terras,  &  quodammodo  coelum  ipfum  chuferunt  Romani»  ut  colloquia,  congreffu*-  4* 
que  noftros  arcerents  vel,  quod  contumeliofius  ett  viris  adarma  natis,  inermes  ac  propc 
nudi,  fub  cuftode ,  ac  pretio  coiremus .  St  Ubii  Tencteris  reipondentes :  Sint  tranfi- 
tus  incuflodtti ;  fed diurni,  &  inermes.  Sed  Dionem  Cisrhenana  intellexifle  hiber- 
na,  atque  opida,  apertiflimc  ex  mox  feqUentibus  patet \  ubific  de  Germanis.* 
tejrdfi>\jot  tqv  Ovaqov ,  ut  k&I  vrclvQi.  toL  <zs&qaoso'[J>\jct  rCp&i  'zroiviQovjig  ,  ^sriTd^ 
cwtov  Tsroppa  7rx  ^br»  tx  flwa^  tc  ti  tIw  Xepuo-xifrct,  kJi  tov  Ovio-xpyav.  id  eft :  Varutn 
ita  acceperunt ,  ut  omnibm  ejus  juflis  obtemperaturi  viderentur,proculque  eum  ab  Rheno, 
in  Cherufcorum  fineis^  &ad  flumen  Vifurgim  abduxerunt.  In  fequenti  hinc  narra- 
tione  nihil  reperias,  quo  urbeis  in  Germania ,  vel  opida  fuuTe  fufpiceris  :  niu" 
fortc  illam  vocem  x*>e/*  ^1C  hiterpretari  fine  probaoili  aliqua  ratione  velis .  ^ 
Satis  igitur  jam  conitat ,  opida  nihilo  magis  Ca^faris  vel  Augufti  a:vo  inGer- 
mania  Transrhenana  fuifle,  quam  Taciti  tempore.  Sed  &  ipfe  Cscfar,  prardicto 
Gomment.  vi,  ubi  univerfa:  Germania:  mores  defcribit,  opida  in  ea  agnofcic 
prorfiis  nulla.  Inpace,  mc[uit,  nullus  communis  eH  magtftratusifedprincipesregionumy 
atquepagorum,  inter fnosjm  dicunt,  controverfiasque  minmmt .  I taque  improprie,  ac 

uegligen-1 


GERM  AN  I  JE  ANTIQ^LIB.  I.  105 

negligenter,  ut  multa  alia  paffim,adpdlavit  opidain  Chattis  atque  tlbiis,  qui 
iiilniii  meri  erant  vici,  ut  mox  patebit.  cujus  rei  occafionem  ei  prabuiffe  cre- 
do  fpeciem  opidorum  Britannicorum ;  dequibus  ficipfe,  belli  Gallici  com- 
ment.  v:  Opidum  Britanni  vocant,  quum  fihas  impeditas  vallo  atque  fofia  munivertmt, 
quo  incurfionis  hoftium  vitandxcausa  convenire  confveverunt.  Verum  Taciti  teftimo- 
nium  improbare  atque  infringere  iterum  videtur  Ptolemarus ;  qui ,  l x  circiter 
annis  poft  Germaniam  Taciti,  fub  M.  Aurelio  Antonino,  fi  Svidx  credimus, 
geographiam  fuam  compones,  xc  ampliusin  Germania  Transrhenana  recen- 
fet loca,  qua:  r  iroXwv  vocabulo  adficit.  quae  fane  fi  TroX&tg,  id  eft  opida, feu  ur- 

10  bes  jam  tunc fueruntj  credibile  non  eft,  intra  lx,  poft  Taciti  Germania:  de- 
fcriptionem  ,  annos  cun&a  effe  condita :  fed  jam  an,tea  exftitifle.  Verum  &c 
ipfum  Ptolemarum  falfum  hac  in  re  efTe ,  liquet  vel  ex  unius  Ammiani  Marcel- 
lini  hiftoril  ubi,quamvis  frequens  bellorum  trans  Rhenum  memoratio  $nul- 
la  tamen  urbis  alicujus,  velopidi,  vel  caftelli,  vel  munimenti  a  Germanis  ex- 
ftru&i,  rit  mentio  :  locorum  autcm,  quoties  occafio  vel  ufus  poftulat,  eadem 
defcriptio,  qua: vicorum,ac  villarum  apud  Cadarem,Tacitum,&:alios.  Pro- 
inde  etiam Herodianus,  lib.  vn ,  in  vita Maximini, non  magis  proprie ,  quam 
Ptolemarus ,  fortafTis  hujus  au&oritate  atque  exemplo  inductus ,  adpellavit 
apudGermanos  -aroAftff,  inhis  verbis  :  idgTi  Kupag  t^mTrpy.g,  lictP7raJ^iv  tiSx  ra 

20  TesrrV'  wixctQisztQ.  yclp  to  txtvp  ^nvifxdctf  Tctg  ti  sroA«c  cwtcov,  ctg  ix*0'1  j  *&f  r<*>S  otKyretC 
oLirdQou;.  id  eft :  Vicosque  omneis  incendendos,  diripendosque  militibus  concejfit.  facillime 
namque  urbes  eorum ,  atque  adificia  omnia  ignis  depafcitur.  Re&ius  fane  ante  dixerat 
xupocg.  neque  enim  ipfe  Maximinus  cum  exercitu  urbem  illic  ullam  ofFendit, 
nedum  oppugnavit,  vel  expugnavit,  vel  denique  incendit .  Ridere jam  liceat 
eorum  vanitatem,  qui  hujus  vel  illius  opidi  trans  Rhenum  antiquitatem  e  Pto- 
lemsco  probare  conantur.  nifi  fcilicet  fateantur,Ptolemad,Marcelliniquefa:- 
culis  vicos  tantum  fuifTe  eisdem  nominibus*  quibus  nunc  etiam  indigetantur  5 
poftea  vero,  in  opidorum  modum,  mcenibus  cindos .  quod  multis  demum  fx- 
culis  poft  Ptolemaei  astatem  factum.  Quum  igitur  liquido  jam  conftet,  anti- 

3°  quis  Germanis  nullas  habitatas  fuiflc  urbeis,  aut  opidaj  reliqua:  eorum  habi- 
tationes  quales  fuerint  videamus. 

Antiquiflimus  omnium  mortalium  habitandi  mos  fuit  is,  quem  auctor  110- 
fter,  fub  finem  libri  de  Germania,refert  in  Fennorum  gente,  omnium  Germa- 
norum ,  versus  fep temtriones  &  ortum ,  extrema.  Fennis ,  inquit ,  mira  feritas, 
foeda  paupertas.  non  arma ,  non  equi ,  non  penates .  viclui  herba ,  veftituipelles ,  cubile  hu- 
mus.  fola  in  fagittis  Jpes  quas,  inopia  ferri,  ojjibus  ajperant.  idemque  venatus  viros 
pariter  ac  feminasalit.  pajftm  enim  comitantur  ,partemque  pradapetunt.  necaliudw- 
fantibus  ferarum  imbritwique  fujfugium,  quam  ut  in  aliquo  ramorum  nexucontegantur. 
kuc  redeunt  juvenes-,  hoc  fenum  receptaculum .  id  beatius  arbitrantur ,  quam  ingemere 

4°  agris,  illaborare  domibus  3  fuas  alienasquefortunasfpemetuque  verfare.  Proximus  hinc 
habitandi  modus  fuit,  quem  Seneca,  in  libro  de  providentiadivina,omnibus 
in  uni verfum  tri b uit  Germanis.  Omnes,  inquit,  confidera  gentes ,  in  quibus  Romant 
pax  deftnit.  Germanos  dico,  &  quidquid  circa  Jftrum  vagarum  gentium  occurfat.  perpetua\ 
illos  hicms ,  trifte  ccelumpremit  5  maligne  folum  fterile fuftentat :  imbrem  culmo,  aut frondc 
defendunt.  Nempe  palis  furcatis ,  quas  cervos  vocat  Virgilius ,  quatuor  vel  plu- 
nbus  in  humum  defixis,  tectum  e  culmo,  id  eft  paleis  emefle  colledis,  autex 
arborumramis  frondibusque  compofitum  imponebatur:  quod  non  tamfri- 
gorum,ut  quod  parietibus  carebat,quam  nivium  imbriumque  eratfuffugiunii 
Adde  his,qu«e  Ovidius,Metamorph.lib.i,de  omni  mortalium genere  tradit : . 

3  0  Tum  primum  fubiere  domos.  domus  antra  fuermt^ 

Et  denfi ftutices ,  &  juntta  cortice  virg& . 
Et  Juvenalis,  Satyra  vi: 

Credo  pudicitiam  Saturno  rege  moratam 
In  terris ,  vifamque  diu:  cum  ftigidaparvas 

PraberetJpeluncadomosiignemqueyLaremcL,  ■ 
£t  pecus  &  dommos  commum  mudmt  umbri>  Gctero 


^  PHILIPPI  CLUVEKII 

Cetero  meliora  eos,  prxtcr  hxc,habuifTe,  parietibusque  ac  tc&o  firmiora  do- 
miciliai  oftendit  aucfornofter  prxdidolibro,his  verbis  ■ Nullas  Gcrmanorumpo- 
pults  urbcs  habitari,  M>  notnm  cst :  nc  pati  quidcm  tnterfe  pmcla*  fcdcs.  Colunt  dtjcn  tt 
ar  dtvcrft,  ut  fons,  ut  campt»,  ttt  ncmtts  pluuit.  vicos  locant ,  non  tn  noftrum  morcm, 
conncxi  ,  &  co h&renttbtts  «dificus :  fuam  qtusquc  domum  ftatto  cmumdant  Duo 
heic  habitationum  diverfa  oftenduntur  genera  :  alterum  ,  quo  difcreti  di- 
verfique  invicem  atquc  hinc  indedifperii  colebant  5  alterum,  quoin  vicis, 
veluti  in  unum  certumlocum  congregati ,  habitabant.  Iliud,  quia  tempo- 
re  ac  natura  prius  fuifle  videtur ,  primo  loco  exphcandum  puto :  de  altero  po- 

llerpriS igitur majorcs noftri  poftquam cum patre fuo  Afchenaze  in  Cel- 
ticam  terram  pervenerunt  i  fparfim  hinc  inde  in  agns  ac  filvis,  cum  iuis  quis- 
cue  libens  atque  uxore ,  ceteraque  famiiia,  prout  fons,  aut  campus.aut  ne- 
mus  placuit ,  difcrcta  diverfaque  habuere  receptacula,  ldque  multis  poite* 
ctiam  feculis  \  ad  eumdem  fcilicet  modum ,  uti  etiamnum  plurima  cx  parte 
m  Helyetia  montani,  &  kem  m  Hollandia  agreftes  habitant  homines ,  pn- 
fcum  lllum  Germanorum  morem  tenaciterfervantes:m(i  quodapudhos  non 
tantoperc  nemus ,  aut  fons ,  aut  campus  fpectetur.  De  Germanis,  Celtarum 
parte  multo  maxima,  Tacitum  modo  audivimus.  de  ahis  duabus  ejufdem 
eentispartibus,  Britannis  atque  Gallis,  fic  Caefar  belh  Gallici  comment.v:*3 
Homtnum  in  BrttanniaeH  infinita  mttltttudo;  creberrtmaque<zdificta,fercGalliciscon- 
fimilta.   De  Gallicis  autem  xdificiis  ita  comment.  vi,  de  Ambiorige  Gallo- 
rum  re^eloquens:  Scdhoc  quoqtte  fattumeU ,quod&dificiocircttmdato  filva  ( titfunt 
ferc  domctUa  Galtorum;  qui,  vttandi  afius causa,  plcrumquc filvarum  ac  fiuminumpe- 
tunt  propinquitatcs)  comttcs,famtltaresque  cjtts  anguftoin  loco  equitum  noftrorum  vim 
pattlltfbcr  fuftinucrunt.  Hinc  hodicque  in  Germania  vicorum  opidorumque  no- 
mina  manent ,  in  cawpt,ftlv*,  Zcfontts  vocabula  definentia  j  qua:  Germanis  funt 
feld^ald^brun^lYcAii  dialedo,  wold^born.  itemin  AngM;  ubidicun- 
tur  ficld,rvood,  &  bornc^.  Sarpius  tamen  ejusmodi  loca  adpellata  fuere,  ad- 
dito  domini ,  vel  fitus  cognomine,  habitacula  ,  five  domicilia  >  Germanicc  haim,  3° 
^chaus,  dvc  haufen.  quorum  illud  varic,  pro  varia  diale&orum  ratione,  di- 
clum  haimjoam ,  heim,hccm,hicm ,hoom,hom ,hum :  inqua:  hodiequc  innumera 
opidorum  juxta  atque  vicorum,  per  univer/am  Germaniam  ,  atqueAngliam 
nomina  terminata  videmus.  nam  hoc  etiam  certum  >  quotiescumque  ali- 
quodvici  nomen  ,  maxime  in  Veftofalia,  Frifia,  atqueHollandia,  contermi- 
nisque  regionibus  in  cm ,  vel  omy  vel  um  definit ;  hcm  id,  vel  hom ,  &  hum  anti- 
quitus  fuffle. ,  quamvis  nunc  in  plerorumque  fcriptione  H  ncgligatur.  In  hattf 
etiam,  6c  haufcn  permulta  hodiein  Germania  formata  tam  opidorum,  quaffl 
vicorum  nomina  reperias .  qua:  6c  ipfft  dialectis  variantur ,  huut,  6c  hufen ;  kem 
huys,  &  huyfcn.    Antiqius  Celtis  omnibus  adpellationem  hanc  fuiffe  commu-  4° 
nem,  patet  ex Gallorum in Italia  opido,  cui nomen  BergomumSwft  Bergamum',  , 
&'Hifpanorum  Bcrgufia.  qua:  ab  ipfis  incolis  dida  fuifle  Berghom,  &Bcrgham, 
&^rg^^,fupra,cap.vu,docui.  Sed  vocabulum  haim  non  modo  adinte-1 
aros  vicos,  verum  etiamadpagos  ,  acdenique  adtotas  nationum  regiones 
franfnt.  unde  Bojohami  ,five  Bojcmi  cftnomen,apud  Strabonemlib.vn,apud 
Vellejum  lib.li,  apudnoftrumin  libro  de  Germanid :  qua:  fcdes  fuit  Bojorum* 
item  Burgundcmi  5  quod  apud  Paul.  Diaconum ,  de  geftis  Langobardorum 
Jib.  1,  cap.  xiii,  vitiato  vocabulo  legitur  Wurgondaib,  pro  Wurgondhaimb .  Cete- 
rum  alios  quoque  in  Gallia  Belgica  populos  diiperfis  habitaiie  a:diriciis> cx  Me- 
napiorum,  qui  contermini  fuere  Eburonibus,  patet  exemplo.  de  Tencteris  F 
enimac  Ufipetibus,  Rhenum  transgreffis,  ita  Carfar  comment.iv:  <gt/dsre- 
ffiones  ^Menapii  incolcbant ,  &  ad  utramque  ripam  fiuminis  agros,  tdificia  ,  vtcosqut 
habebant .  Scd  tantm  multitudinis  adventupcrterriti ,  ex  hts  adtficiis ,  qtta  trans  fiumefl 
habtterant,dcmigraverunt.  6c  mox :  Rhenum  tranficrtmt  j  ejr  omnibtts  eorttm  tdificits 
oaupatts,  reliquam  partcm  hiemisfe  eorum  copis  aluerunt.  Deiisdem  Menapiis, 

itemqu* 


G  f.RMANJit   A  Nf  T  I       L I B.  f. 

itcmqlic  de  corum  finitimis  Morinis,ita  Diolib.  xxxix,  in  rebusgeftis  Cxfa* 
ris:  oJ  jr«A«s  i%tf£y,  *>A'  g¥k*\vGous  iuutoSa-h  ideft:  Vrbeisnefr  htbeto  $  fidtoiti- 
guriis  degunt. 

Atque  ha&enus  cic  fitu  difperforum  axiificiorum.  nunc  matenam,  ac  fof~ 
*nam  videamus.  Noiter  lbidem :  Ne  ccementorum  quidem  apudiUos,  aut  tegttkrvjH 
ttfas.  maSeria  ad  omniautuntur  informt  ^  &citra  Jpeciem ,  aut  deleftationem .  £xpHcat 
hoc  probc  Herodianus  ,  loco  flipradicto ,  his  verbis  :  Evpctgi&e&  yoio  ro  wfy 
^kin^iro^  rotgrt  7roXetg  cwzmv  ,  ag  lxx<n ,  Kskrug  oiKij<r<lg  a^ctQcg.  XiQav  {8/j  ydp  izra^ 
auToig  vj  zskuQw  07t\m  onrdvig.  vAcu  <?X  ivhvJjoor  cQev  £v\oov  tso-tfs  c*\ivHotg ,  crvjxTrr^yvuTt^ 

10  dura,  ^  eippo fyvTig,  <r)tlwo7roiSvtajf .  Hoc  eft:  Tacil/ime  ignis  urbeis  eorum  atqite  &difi- 
cia  cuncta  depaficitur.  rari  enim  apud  illos  lapides ,  atit  lateres  cocli.  fed  denfas  habent  jil- 
vas  j  idebque  lignis  quum  abundent,tis  compofitts,  compaf/isque,  tabernacu/a  fibi  firttunt. 
Hicfancmos  etiamnuncin  omni  Bojohxmo  &  Thuringico  filtu  ohfervatur., 
ubi  informibus  rudibusque  abietibus,  ramos  dumtaxat  &:  corticem  circiim* 
cifis, integros  parietes  tabuiataque  componunt.  Hazc  tamen  ardificia  quadran- 
gulafunt  rigura.  llla  olim  nefcio  an  non  Britannorum  BeJgarumque  ardificj % 
fuerint  confimilia;  de  quibus  fic  Strabo  lib.ivi  TkV  <4'o*W  ok,  o-cw&av  ^  ytf- 
pcnv  lyjso-i  fJtiydXxg,  Qohoetisis,  oooQov  'utoKwj  dfaGdfaevltg .  ici  eft:  Domos  e  tabulis  atque 
cratibus  habent  rotundas,  magno  impofito  fiaj/igio .  Quin  etiam  nefcio  an  non  hoc 

io  ipfum  Herociianus  in  Germanicis  xdificns  innucre  voluit  vocabulo  (nduuomw- 
T«f .  Belgarum  ccrtc  ii ,  qui  a  Germanis  erant  orti ,  Germanicis  ferc  vivebant 
moribus.  neque  vero  hoc  de  ceteris  Gallis  adfirmat  Strabo  •  qui  fane  opida 
habitabant  fitis  valida ,  fatisque  frequentia  >  ut  vel  ex  unius  Cxfaris  palliin 
patet  commentariis.  Hefychius  in  lexico  :  00A©».,  ciK@»eig  o£v,  $7n>Ar,yx<rxir 
iXw  rrjv  stytw  5  KaTioxtva<r/Jv)u@».  id  cft:  Tholus ,domttS tecJum  habens  in  acutum  fit- 
fiigium  definens.  Id  nempe  eit,  quod  Strabo  adpcilat  ogotpov  OTAuJ.nam  uti  acue- 
retur,  extollineceifum  erat.  ln  fumnio  cacumine  habuilfe  lpiraculum,  quo 
fumus  exhalaretur ,  haud  equidem  dubito  5  quandoquidem  hac  etiam  xta* 
te  xdificia  ejusmodi  in-Norvagia  conlpexi ,  quamvis  quadrata 5  &  in  magna 

30  hodic  Germanix,  versus  Oceanum,  parte,  tedorurrt  marginibus  ,  non  ca- 
mino,  perrumpit  fumus.  &  in  Hungaria  ad  Danubii  ripam  pofita  vidi  pifca- 
torum  tuguria  ,  feu  tabernacula  ^  ex  arundinibus  compa&a ,  rotunda ,  am* 
pla,  &  alte  faftigiata  >  fummo  culmine  patentia.  Tegularum  ufum  apud  ve- 
teres  Germanos  non  fuifle ,  teftatur  no/ter.  itaque  earumloco  itraminibus 
domos  intexerunt ,  ut  hodicque  in  omni  fere  Germania  agreftes  homines ,  6c 
nonnulli  etiam  opidani.  De  Nerviis,  Germanis  Cisrhenanis,  teflis  efldi- 
fertiiiimus  Ca:far,  comment.  v,  de  Q^Ciceronis  hibernis,  a  Nerviis  oppu- 
gnatis ,  loquens  :  Septimo  oppugnationis  die ,  maximo  coorto  vento ,  ferventes  fufi/i 
ex  argil/a  glandes  fundis,  &  fervefacia  jacula  in  cafivs  ,  qu&  more  Gallico  ftramentis 

4°  erant  tec~ta,jacere  cceperunt.  Germanicus  hic  haud  dubic  fuit  mos.  Carfar  quid- 
peomneis  Germanos  Cisrhenanos  haud  raro  in  commentariis  fuis  adpellat 
Gallos,  quia  Gallicum  incolebantfolum.  Cetero,  quamquam  Strabo  Bel- 
gis  ptydAovg  adfcribat  chxg-  tamen  redius  heic  cafas  eas  adpellat  Cxfar  }  8c 
6io  ,  loco  prxdido ,  Kcthv£<*g.  quin  ipfe  Strabo ,  eodem  lib.  iv,  Britannos 
tnidit  KcthvGoTrovjG-cq ,  ideft,  cafas,  feu  tuguria  firuxiffe  pro  domibus:  quum  ta^ 
^uen  Cxfar  aiat  Britannica  xdificia  Galiicis  fuifle  flmilia.  De  Gernianicis 
hxc  Seneca,  epiftola  xlvii:  Variana  clade  quam  multos  fi/endidifftme  natos ,  fe- 
natorium  pcr  mi/itiam  aufiicantes  gradum  ,  fortuna  deprejjit  f  alium  ex  iis  paftorem* 
ti/ium  cuftodem  cafie  fiecit.  Et,  aliquot  fcculis  poft  Senecam,  Marcelhnus,  iib<i 

J°  X  v  n  1 ;  Sepimenta  fragilium  penatium  inflammata.  Vilia  certe  fuere, lcvia ,  6c  ma- 
^e  conftructa ,  iicet  magna.  unde  etiam  iftud  Senecar,  iibro  primo,  de  ira, 
caP»  xi :  GermanU  magna  ex  parte  non  tegumentx  corporum  provifia  funt,  non  fujfu-> 
gta  adverfiis  perpetuum  cceli  rigorem.  CauCim  ejus  rei  reddit  Strabo  ,  lib-  y  1 1 ; 
Kwov  <f[  a7ra<ri  roig  rctvr^ ,  70  sriC/  7ce*  ^va^areig  tvftcto\g  ,  M  rnv  ^iroTtjTOi 
n#j      t0.m4  ywpyw>  mfo  Snwufar  dft!  w  H*hv&oig  olmv  \<p*iwof 


io8  PHILIPPI  CLUVERII 

tXpQ  -GptyoTCivlw.  «rffipi  o\  rcav  3-oi^ciruv  y  tzAeipi  ,  ycoL$ct7ns  rolg  NoftsiQv.  Sgr 
CK&vxg  pipxfyjQi ,  rcl  oik&cl  ruig  dpficLjrcug  i7rd&tv%  ,  omi  aui  hfy ,  <t%i7rovlou  fjard  toov  /3fl- 
owifutrm .  Id  eft :  Communts ommbus  Germaniam  incolentibus  est  mos,factle  atque  ex~ 
fedite  folum  mutare,  ob  tenuitatem  vtctus^  tum  qtiod  nequecolunt  agros,  neque  fruff-0 
recondunt :  fedtn  cafts  habitant,  ftructttra  in  unum  diem  conftantibus.  cibus  atttem  ek 
plerumque  e  pecore ,  ut  Nomadibus .  ad  quorum  etiam  imitationem,  rebus  fuis  in  cttrrtts 
impofttis ,  quocumque  vtfum ,  cum pecore  abettnt .  Antiquiflimus  hie  omnium  mor- 
talium  mos  j  Sc  a  multis  gentibus  pofterioribus  etiam  feculis  obfervatus. 
Eamdemcaufam  tradit  Carfar,  comment.  vi,  moresgentis  noftrae  membra- 
tim  perfequens .  K^griculturm ,  mquit ,  non  ftudcnt-,  majorque pars  vtctus  eornm  i#  1 0 
lacle,  &  ca/eo,  &  carne  conftjltt.  neque  quifquam  agri  modum  certum ,  aut fineis  proprioi 
habet  :Jed  magiftratus,  ac  prtncipes  tn  annos jingulos  genttbus,  cognattonibusque  homwurn> 
quiuna  coterunt,  quantum  eisf&qtto  loco  vifrm  est,  attribuunt  agrt ;  atque  anno  poU  alA  , 
tranftre  cogtmt.  Et  comment.iv:  Sed  prtvatiac  feparatt  agrtapudeosnthil  est.  neque 
longiusanno  remanere ttno  in  loco,  incolendi  causa,  licet.  In  eamdem  fententiam  no- 
fter,  eodem  libro  de  Germania  :  ^Agripro  numero  cultorum  ab  tintverfis  per  vices 
cccupantur :  quosmox  inter  fe  fecundum  dignationem  (  prout  quisque  aut  princepS 
autnobilis,  aut  plcbch  ordinis)  partttintur.  facilttatem  parttendi  camporum  flatitt 
pr&ftant.  Arvaper annos mutant :&frperest ager.  Lipfius  heic  penc  probavit  Bam- 
bergenfis  exemplaris  fcripturam,  ab  tiniverfis  vicis  occupantur.  Verume^ohaud  -° 
temereadmifenm,  uti  integra  vox  per  pareat.  itaque  fi  lllud  vices  mmuspro- 
bum  videatur j  f  cripferim ,  ab  untverfis  per  vicos  occupantur :  id  eft ,  ab  univerfis 
fingulos  vicosinhabitantibus.  nam  certum  eft,  vicatimpcrmutationes  iftasin 
fingulis  civitatibus,  five  nationibus  fa&as.  Ceterum  ager  fingulis  annis  fuper- 
erat  incultusi  ncmpe  m  parte  finium  civitatis.  quoillud  intefligendum,  quod 
Cadar,  commentario  proximc  di&o,  perperam  folis  Svevis ,  id  eft  Chattis ,  &  \ 
falsaex  causa  attnbuit,  hisverbis:  Publtce  magnam putant  effe  laudem,  quamlattffi' 
tnea  fuis  finibus  vacare  agros.  hac  re  fignificari ,  magnum  numerum  civitatiumfuam  vi0 
fuftinere  non  potuiffLs.  ttaque  unaex parte  k  Svevis  circiter  millia  paffuum  c  aorivacttrc 
dtcuntur  :  ad  alteram  partem  frccedunt  Vbii.  Et  ex  Ca:fare  ,  ut  alia  ,  Pomponius  9 
Mela,  lib.ni,  cap.  iii  :  Bella  cumjimtimis gerunt .  caufrs  eorum  exlibidine  accerfrftt: 
nequeimperitandhprolatandtque,  qutpojftdentsnamnetlla  quidem  emxe  colunt  :  fed 'ut ; 
circa  tpfos  qtm  jacent ,  vaftaftnt.  Vacabat  per  annum  agrorum  pars  quietis  <*ra- 
tia^  uti  mfequenti  anno  eouberiorem  frugem  produceret.  qux  confvetudo 
etiamnuncmagnain  parte  Germania;  obfervatur.  Communem  fuifle  iftum 
dividendi  agros  in  cognationes  ,  five  vicos,  omnibus  Celtis,  ac  fortc  aliis  quo- 
que  ex fumma  antiquitate  gentibus  morem ,  ex  Hifpanorum  exemplo  collig^- 
re  licet.  de  Vacca:is  namque,Hifpanicagente,  fic refert  Diodorus,lib.v :  zaP 
'Uctfvv  h&^  hcu^Ajoi  rlw  x*>&v » ywpyxQ%  W  ™$  KctpTrxg  Hoivoimiuffyot  fjttiraitSoaQf 
Wd^a  to  fjt.ip(&*.  id  eft :  i^Agros  fingulis  annis  divifos  colunt:  communicatis  inter  fefru-  4 
gibus ,  fuam  cmque  partem  attribuunt.  Simile  quid  de  Chattis  refert  Ca:far ,  pra> 
di(fto  comment.  i  v :  Svevorum  gens  es~t  longe  maxima,  &  bellicofifftma  Germanoru0 
cmnium.  ii  centum pagos  habere  dtcuntur^  ex  quibus  quotannis  fingula  millia  armatoru0 
bellandi  causa  fuisefnibus educunt.  reliqui,  qui  domi  remanferint ,  fi  atqueillos  al***- 
ht  rurfusinvicem  annopoHtn  armisfrnt :  tllidomi  remanent.  Sic  neque  agrkulturs,  rtefe 
ratio atqtte  ufus  bellt  intermittttur.  Pannonicas  quoque  genteis  per  eoo-nation^ 
vicos  mcoluifle,  auctor  eft  Appianus  in  Hlyricis.  Sed  antiquiilimumtiunc  fui£ 
fe  omnium  gentium  morem,  exemplis  nonnullarum  conjicio.  De  Indis  & 
Strabo  ,  llb.xy:  Uctp' u^otg  cf[i  xctQ  wyyiveicv»  aotvy  rxg  tcup^g  i^o^Jag, 
trvyKOfxtcruQv ,  cqpcdg  (popitov  'Ua^v  eig  Stuif  oQlw  t9  Irag.  id  eft:  T^onnullos  per  co^  $ 
tiones  &  communiter  agros  cokre.  &  quumfruttus  colligant,  quemque porttonemfrtt0 
auferrein  anni alimenta.  Mela,  lib.i,  cap.  viii,  de  Afric*  quibufdam populis: 
Infamilias pafftm  dtfterfi degunt .  Sed  &  hodiecjue  in  extero  orbe ,  &  apud  fndos 
nonnulla:  nationes  per  cognationes  vicos  habitant .  Ceterum  caufas ,  cur  uno 
in  loco  plus  anno  cofiftere  Germanis  noftris,haud  licuerit,refert  idem  Cxfa> 

commen* 


10 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.  I. 

comment.vi.  Ejttsrei,  inquit,  mult&safferttntcaufts.  ne,aJftduaconfvetudtne capti,ftu- 
dium  gcrendi  belli  agriculturd  commutent :  ne  latos  fineis  parare fiudeant  ( in  fua  lcilicet 
quisque  civitate;  foris  enim  licebat)  potentioresque  humiltores  poffefftonibus  ex- 
pellant :  ne  accuratius  adfiigora  atque  afius  vitandos  adificent.  (  a parvulis  quidpe,  m~ 
pra  eodem  Ifcro,  ait  durtttei,  ac  labori ftuduijfe ;  quo  meliores  bello  forent)  ne  qua 
oriatur  pecunU  cupidttas  \  qua  ex  re  fafiiones  dijfenfionesque  nafcuntur :  utanimi  tquita- 
te plcbem  contineant ;  quum fuas  quisque  opes  cum potentijftmis  aquari  videat.  Agri  cul- 
turam  cur  neglexerint,  caufam  indicat Tacitus ,  di&o  libro:  Nec arare terram, 
aut  exjpeclare  annum  tam facile  perfuaferis,  quam  vocare  hofies ,  ejrvulnera  mereri.  pi- 
grumquinimO)  &  iners  videtur  ffudore  acquirere,  quodpoffts  fangvine  parare^.  At 
ratio,  cur  tam  maligne  habitaverint,  fatis  ha&enus  patuit.  Addit  Tacitus  fu- 
perioribus  de  ardificandi  modo  ifta  :  ghfdam  loca  diligentius  tRinunt ,  terra  tta. 
pura  ac  filendente ,  ut  piffuram  ac  lineamenta  colorum  imttetur.  Nempe  crateis, 
Straboni  fupra  memoratas ,  illintbant  varia  terra  ,  feu  argilla  j  quse  alibi  ru- 
bra,  alibi  ccerulea ,  alibi  flava,  alibi  candida,  alibi  aliis  colonbus  frequenter 
reperitur.  Hocquoque  etiamnum  quibusdam  in  locis  rierinotavi.  Atque 
hujusmodi  fere  fuerunt  Germanorum  a^dificiaad  Taciti  xvum.  cxxx  circi- 
ter  annis  poft,  quam  is  librum  de  Germania  confcripfit ,  Alexandro  Mam- 
mxx  Sc  Maximino  lmperatoribus,  jam  lautius  habitafle  RJieno  proximos ,  ex 
2o  Herodiani  verbis ,  fupra  allatis ,  peripicio.  fic  enim  ille :  At$fo  $u  yiL^  n*?  doTo7g 
>}  W^wi;  o-iAuv  <r7rcLvig-  id  eft;  rarienim  apudillos  lapides ,  aut  lateres  cocli.  Licet  ra- 
ros,  tamen  nonnullos  habuiile  teltatur.  Hinc  Marcellinus,  lib.x  v  n ,  fub  Con- 
ftantio  imperatore,  id  eft,  circa  annum  a  nato  Jefu  cccl,  de  Juliani  Ca> 
faris  exercitu ,  trans  Rhenum  in  Alemannorum  agris  ex  adverfo  Magontiaci 
grallante  :  <JMiles  libere  gradieus ,  opulentas  pecore  vtllas  ejr  fiugibus  rapiebat  ,nullt 
parcendo.  extratiisque  captivis  ,domicilia  cuntta,  curattus  ritu  Romano confirucla,flam- 
mis  fubditis  exurebat.  Ha:c  lgitur  de  habitationibus  hinc  inde  per  agros  difper- 
iis ,  quas  ob  id  ipfum  rede  Marcellinus  Romano  vocabulo  adpefiavit  villasy 
dictafufficiant. 

3°  Cetero  auctor  nofter  aliud  habitationum  genus  indicat,eodem  loco  j  quod 
non  minus  m  vicis ,  quam  in  agris  paffim  uiitatum  fuiile,haud  dubium  efh 
Solent,  inquit ,  &  fubterraneos  ftectts  aperire;  eosque  multo  infiper fimo onerant sfuffu- 
gtum  htemt,  &  receptaculumfrugtbus:  quia  rigorem  frtgorum  ejusmodi  locis  molliunti 
&fiquando  hofiis  advenit,  aperta  populatur;  abdita  autem  &  defofia  aut  ignorantttr, 
aut  eo  ipfo  fallunt ,  quod  qturenda  funt .  Frugeis  fic  tempore  belli  in  Hungaria 
condi,  probememini.  Sed  fubterraneosliabitare  fpecus,antiquiHimus°aliis 
etiam  gentibus  fuit  mos.  De  Germanis  fimul  &  Gatlis  Cisalpinis  fic  Plinius, 
hb.  xi  x,  cap.  I :  Gallu  univerfz  tela  texunt.  in  Germania  autem  defojft  atque  fub 
terra  id  opus  agunt :  fimiliter  ejr  in  Italiii,  regione  ^Aliiana ,  inter  Padum  Ticinum- 
^*0  qtie  amneis.  De  Sarmatis  Mela,  Iib.  u,  cap.  i :  Ob  fieva  htemis  admodim  afftdu^ 
demerfis  in  humum  fedtbus ,  Jfecus  aut  fuffojfa  habitant.  De  eadem  gente  fic  Vir- 
gilius ,  yiw^yiKuv  1 1 1 : 

Ipfi  in  defojfts  fpecubus  fecura  fub  alta 

Otia  agunt  terra :  eongefta^  robora ,  totasfa 

^Advolvere  focis  ulmos,  ignique  dedere^j. 
Xenophon,  expedit.  Cyri  lib.  iv,  de  frigidis  Armenia^  partibus  :  k\  ^  ok^ 

XcCpyeiOl'  70  (J&fi  qOfACL  ^TTip  <P%Ut@»  ,  KctTU  cf[' iVf>Haf  dj  d[' itcofol  tolq  fJ^JXSSHi- 

yyws  opvx&t ,  oi  ef[  cuQpc*)7roi  nctQ  Ktipcuccxf  KariQcuvov.  c*  'j  Tctlg  oiKioug  ycrciv  ajyeg  ,  /3c«?, 
50  CJa-y0fiH®is »      T<*  wyom  txtuv.  Id  eft :  Domicilia  autem  erant  fubterranea :  quoruni 
°J  lu^ftmile  putei  ori  ;  inferiora  autemlata.  introitus  eorum  pro  jumentis  effojft:  bo- 
™mes  ?er  fialas  defcendebant .  erant  auteminiis  capra ,  boves,  oves,  aves,  &  quthis 
P™creata-  ExTaciti  verbispatet,  nullas  etiamdumejus  faxulo  habuiffeGer- 
anos  ltubas ,  quas  vulgo  vocant .    Atteftatur  idem  &  Seneca,  lib.  r,  de  ira, 
ejc*'  Xl'  ^s  verkis:  Germants  quid  induratius  ad  omnem  patientiam?  ut quibus  magna 
farte  non  tegumenta  corporum  pnvifa  funt  7  non  fuffttgia  adversus  perpetuum  ccell 

K  rigorm 


uo  PHILIPPI  CLUVER.il 

rigorem.  Nulla ,  niii  fiubterranei  fjecut;  qttos  mtdto  infuper  fimo  onerahant ,  qttb  rigo* 
rem  fiigorum  ejusmodt  locts  molltrent .  Lodem  ipeclant  iila  Mela: ,  lib.  n  i ,  cap* 
1 1 1 :  UWaximo  frigorc  nudi  dgunt ,  antequam  puhercs  ftnt.  &  longijfma  apud  cos  puej 
ritia  eH .  Viri  fiagis  velantnr ,  aut  librts  arhorum ,  quamvis  fieva  hicmo^j.  Polt  Taciti 
a:vum ,  quando  ftubis  primum  uti  ccepennt,  haud  racile  dixerinfe  Nec  fcio»;  i 
an  Gallorum  hoc  llt  inventum.  in  Gallis  certe  primum  memoratur ncmpe 
a  Juliano  Cxfarc  ,  in  Miiopogone  ,  his  vcrbis :  oiwcv  Txrotg  ol^icjtip©^  hxi 
t£  o-iwrfiovg  ?  '$ct\7ci[o  q  to  frjtipctTiOV  isfrctfsiojg  y  zttip  or.d^iv^ov ,  flWe^  eicoSet  Tf07rsv  \S&t> 
Ttilg  Kctpivotg  rct  Txro^cl  toov  otKr^droov  ctcei  S-topcqvt&g ,  vju  tclStu  i%pv  VJ7roirroog  nsfjg  *0 
*Gr^$i£ctcdg  rlw  ck  'srvpcg  dhictv .  oog  q  o  xifaw  *%lFVt>^jtw^  ,  koj  ctet  [A.:-t£oov  ivtyUSo'  QiP" 
ftlwcq  [ilw  tlcf^  oog  i7rtT%tipct  TOig  v7rrloiJcj.tg  10  cixyftct  ,  ot&oog  KiVfjcrcq  tIw  cv  Totg  TOtyjM 

VypOTtjlct'  KSfJLlQlJI  cf^  IV$0V  OKiXiVBV,  TaTVQ  KiKUV/M/JOV  ,  tfgj  KctfAT^V g  'Z&rsGiodg  ^CuliXoog  fii" 

^iag .  id  eft :  Qunm  igitur  in  his  rebm  durior  &  agreftior  ejfcm  ,  quam  unqukm  an-  1 
tca,ncquaqttam  ctthiculttm  ,in  quo  requicftcham,  calejieri  patiebar ,  quo  modo  illic  plert* 
que  domictlia  caminis  calejitmt ;  qtiamqttam  ad  ignis  calorem  excipiendum  c/fct  oppor- 
tunum .  quumqtie  htems  invalefieret ,  atque  in  dics  Jieret  vehementior  ;  ne  tum  qui* 
dcm  famtdis  mcis  pcrmifi ,  uti  domicilinm  calefiacerent  \  veritm  ,  ne  hnmorem ,  qui  ifi 
parietthus  erat ,  commoverem .  ttaquc  acccnfum  igncm ,  &  candentcis  aliquot  carboncs 
infierri  jtfii .  Stubas  cum  intclligcre,  qualibus  nunc  univerra  Gcrmania,&  ^ 
aiio:  versus  ortum  regiones  utuntur,maximc  cuivis  pcrfpicuum  clle  puto.  Sed 
dc  privis  ctiam  domiciliis  fatis  diclum.,. 

De  congregatis  »dificiis  fic  noltcr,  in  eodem  iibro  dc  Germania:  Vicos 
locdnt,  non  in  nofirum  morcm ,  connexis  ejr  cohxrentibtts  ddificiis  :  fuam  quisque  do~ 
mnm  Jpdtio  circumddt  ',  five  ddversus  cdfut  ignis  remcdium ,  Jive  injcitui  adificdndi.  SiC 
hodieque  in  plurima  parte  Gcrmania:  habitatur  j  maximc  in  Vcitofalia,  56 
Bremenfi  epifcopatu,  ducatuque  Luncburgienfi  :  qua:  terra-in  ains  quoque 
rebus  multum  ex  pnfcis  gentis  moribus  retinent.  In  Sileiia  hujusmodi  vicos 
rcperii  ad  11 1  miliia  pailuumextenfos.  fed  ik.  cis  Rhenum  in  Brabantia,  ^  i 
in  Arduenna  Vofegaque  iilvis ,  item  in  Normannia,  ^imile  genus  vidi-  Quo 
vocabulo  vicum  prifci  Germani  adpcllaverint ,  equidem  vix  dixerim.  nunc  y 
omnibus  dicitur  crn  dorfi,  £c  variantibus  dialectis,  een  dorp  ,dorp,derp .  Vul- 
gus  nunc  Latine  loquentium  adpeilat  villam .  c.ua:  vox,  ut  priicis  Latinisi 
nunc  etiam  Itahs  privum  111  agro  xdiricium  C gniiicat.  Rectnis  veteres  Gcfr. 
manica:  nationes ,  Franci ,  Burgundiones  ,  Gothi,  6c  alii,  qui,  primi  Galliafl? 
Italiamque  occupantes,  dixcre  corrupta  Latina  lingva  viilagium,  quaii  Gcr- 
manice  dicas  ein  gehattfc ,  ideft,  domorum  congrcgatio.  unde  etiamnunc  Ita- 
lix  vox  manet  vtllaggto ,  &c  Galiix  village  >  qua:  vicum  iignihcant.  Orofi^? 
hb .  v  1 1 ,  cap.  x  x  1 1 ,  Sc  lfidorus  Ub.  1  x,  cap.  1  j ,  &  1  v,  in  erHngenda  ( quod  iuo 
loco  patebit )  Burgundionum  adpeUatione  5  hsccreferunt  verba  :  Crebra  hfr  , 
hitacida  confiituta  burgos  vulgb  vocant.  qux  planius  traduntur  a  Liuthprando»  4 
lib.ni, cap.  xn, de  nsdem  Burgundionibus,  his  verbis \Ipfi dcmorum  congrcgatiO' 
ncm,  qtu  rnnro  non  clkuditur,  hurgum  vccant .  Hanc  equidem  antiquiiiimam 

fuiilc 

apud  Germanos  adpellationcm,  ex  vctuftiflimis  corum  locis ,  Afictbttrgio ,  T eutO' 
burgio,&LLavtburejo,dcquibusiuo  loco  dicam,fatis  peripicitur.  Mirari  Jieici^- 
tis  nequeo  docliiiimi  Cafauboni  opinioncm  •  qui,in  Strabonem  commcntans» 
jiegathanc  vocem  effe origme  Germanicam,fcdpuram  putam  Graxam?;1 
Macedonibusac  Thracibus  ufurpatami  qui  Quppv  dixerintpro  -zrvpyw  Lati- 
nitate  autem,  poft  tranilatum  in  Thraciam  imperium,donatam.  Verum  icti$ 
ego  vchm,quumThraciajam  ante  Cimbricum  bellu  Romanorum  armis  petj"  . 
ta  fuerit,moxque  poitea  pcrdomitasqui  faclum ,  11  ti  hxc  vox  burgua  apud  nul- ' 
lumantiquum  auctorem  perfcriptareperiatur.  nam  ante  Vegetium,  qui  circa 
annuma  nato  Jefu  iuit  cccc,nemoeam  retulit.  Tum,  finon  Germanie^ 
fed  Grxca ,  a  Thracibus,  &  poft  a  Romanis  ufurpata  s  quarro ,  unde  prasdi#a 
illaloca  ^jfitburgium,  Teutoburgium , 6c  Lavtburgium, nommahabucre  ?  a  Tb.r*J 
tibus3  an  aRomanis  ?  Thraces  quomodo,  autquandohuc  pervenerint,bau4 

diipicio* 


GERMANI^  ANTIQ^LtB.  t  Itt 
ttiipicio.  Romani  quum  venirent>  jamlocafic  cum  nominibus  reperieriint. 
quamquam  ad  Laviburgium ,  f.quod  nunc  elle^  in  ulteriore  Albis-ripiLawen- 
burg,  uid  loco  oftendam)  numquam  pervenerunt :  aut,  fi  pervenerunt,  quod  de 
L.Domitio  adfirmat  Tacitus  annalium  lib.ivjiion  morati  funt.  De  Thracibus 
ne  quid  fufpiceris,  quafi  ab  his  vox  ea  Germanis  conterminis  transdita  jiieque 
in  ipsa,qua:  proprie  GraxisRomanisqUe  di&afuitThracia,  neque  in  univer/a; 
1hraeixantiqua:partibus,  Mcefia,  &c  Getia  ,live  Dacia,  ullum  ufquam  loci 
legitur  vocabulum  in  burg  definens.  contra  vero  tota  Germania  talibus  refer- 
ta.  Afciburgium  in  citeriore  Rheni  ripa  ne  a  Romanis  demum  adpellatum  opi- 

10  neris  \  tanta  hujus  loci  fuit  antiquitas,uti  jam  ante  Tacitum  quidam  Romano- 
nim  au&orum  fabulari  aufi  fuennt,  ab  Vliffeid conditum,  nommattimque  A  (rx,i7rvp~ 
yiov \  tefte  ipfo  Tacito ,  fub  initium  libri  de  Germania.  Nempe,  fi  hoc  Grxca 
voce  fic  ab  lllifle  adpellatum  ;  unde  alterum  dlud  Afciburgium  di&um  fuerit,- 
quod  in  Mocni  ripa  etiamnunc  vulgo  vocatur  Afcheburg\  &  kem  vicHs in  Vefto- 
falia  ^fihenburg,  inter  duo  opida  Lumkhufen  Sc  Alem?  Sed  age  j  videamus  tan- 
dem,  quid  burgus  Romanis  apud  Vegetium  &  alios  audores  iignificet.  nam 
horum  maximc  auetontatem  nobis  opponi  video,  Vegetius  igitur,lib.i v,  cap. 
x,  ita :  Quod  fi  ultra  jacium  teli,  in  clivo  tamen  civitatis,  fubjecla  jit  vena ,  cajiellum 
parvulum,  quem  burgum  vocant ,  inter  civitatem  ejr  fontem  convenit  fabricari,  ibique 

Zo  balifias,  fagittariosque  coniiitui,  utaqua  defendatur  ab  ho/iibus.  Defcriptio  fane  ia- 
tis  clara  ac  plana.  In  e\amdem  mentem  vetus  gloflarium :  nvpy@»,  turris,  bur- 
gus.  Largius  fumitur  Oroflo ,  lib.  vii,  cap.  xxxi,  Paullo  Diacono,  lib.xi,6c 
Ifidoro,  lib.  i  x,  cap.  n,  &  iv.  quorum  duo  priores  in  hax  verba  fcribunt  de 
Burgundionibus  :  Hos  quondam ,  fubacla  Germania  tntertore  a  Drufio  drTiberio ,  ad- 
optivis  filiis  C&faris ,  percafira  dijpofitos  in  magnam  coaluiffe  gentem  :  atque  ita  etiam 
nomen  exopere  prafnmpfiffe  ;  quia^rebra  pcr  Itmites  habitacula  confiituta,  burgos  vulgh 
vocant.  ldem  totidem  ferc  verbis  refert  Ifidorus  :  eademque  hgnihcatione 
vox  ea  accipitur  in  codice  juris,  titulo  De  officio  prarfe&i  prxtorii  Africar,legc 
ii,  8ctit.  De  fundis  rei  privata:,  lege  vi.  At  quomodo  hoc  Germania:  no- 

3°  ftra:  antiqux  convenit  ?  in  qua  ne  Marcellini  quidem  xvo ,  nedum  Taciti  tem- 
pore,  ulla  turris ,  ullum  caftellum ,  ullus  murus  >  ut  fatis  abundeque  fupra  de~ 
monftratum.  Et  ipfe  etiam  inferioris  farcuK  fcriptor  Liutprandus  ( vixit  quid- 
pe  circa annum  Chrifti  idccccxl)  teftatur ,  burgum  fuifle  Burgundionibus 
domorum  congregationem ,  qua  muro  non  claufa.  Certum  igitur  eft,  aliud  apud 
Germanos  antiquos  figniricafle  id  vocabulum,  quam  apud  Romanos  <  Ego 
equidem,utante  dixi ,  antiquiflimam  hanc  adpellationem  fuifle  domorum 
complurium  congregationibus ,  id  eft,  vicis  exiftimo  :  at  non  omnibus  j  fed 
*is  tantum,qui  capita  fuere  totius  alicujus  civitatis,  fivenationis.  fic  cJltat- 
burg  dictumfuit  Chattorum  caput ,  quod  nudo  nomine  erat  <JMat,  Romanis 

4°  Ctoattium>  tefte  Tacito,  annal.  i :  quod  nunc,  mutata  unalitera ,  dicitur  Mar~ 
burg ;  ut  fuo  loco  aliis  etiam  oftendetur  documentis.  fic  item.i  quod  &atavo- 
rumopidum,  fine  alio  proprio  peculiarique  nomine,  vocatur  eidem  audori 
hifloriar.  v,  ipfis  incolis  erat  Batawenburg,  quia  caput gentis  :  undehodieque 
^°cus  is  dicitur  Batenburg.  fic  T eutoburgium,  incolis  Theutburg ,  Dulgibinorum, 
ut  docebitur,  caput,  nunc  &ietmell<u>  in  Veftofalia.  Atque  hujufmodi  vico- 
f^ni,  ideft,  burgiorum ,  feu  burgprum  incolas  antiquis  Germanis  propric  dice- 
bantur  burgcr,  &  variante  dialedo  burgar.  unde  illud  Ifidori  loco  pra:dicl:o; 
Burgarii,  a  burqis  dicii  j  quia  crebraper  limites  habitacula  conftituta,  burgos  vuigo  vocant. 

<o  ftlS  *&tur  Pm  claret  >  mere  Germanicam  hanc  antiquiflimis  temporibus 
hufTe  vocem :  quam  malc  ac  parum  perite  non  modo  exteri  homines  hoc 
^vo,  fed&  quidam  Germanortim  a  Romanis  deduxeruntj  quum  ipfi  verius 
^°niani  a  Germanis  eam  acceperint ,  polterioribus  feculis ,  quemadmodum 
^  ^nilitaris  difciplina:  nonnulla,  ut  patet  ex  Vegetio,  Marcellino, 6c  ^liis  ejus 
aNu#oribus;  &in  his  maxime  dignitatum  vocabula,^/^r,6c  comitatus,  ipfis 
antea  ignota  3  aut  inufitata ;  qua:  &  ipfi  imperi  te  noftn  homines ,  a  Romanis 

K   %  nos 


iiz  PHILIPPI  CLUVERII 

nos  habere,  docentj  ut  fuo  loco  oftendetur.  Sed  etymologiam  quoque  vocis 
burg  nunc  fcrutari  haud  alienum  fuerit.  De  hac  ego  fic  exiftimo  :  nihil  aliud 
cam  antiquiffimis  temporibus  fignificaiTe,quam fepimentum\  quod  alia  voce  pa- 
triadicimus  ein  zaun,  6c  variantibus  dialeclas,//WM*,  Sc  tuyn.  nam  eadem  ratione 
hodieque  in  Britannia  Angli  id  proprie  vocan t  a  towne,  &c  Scoti  tune,c[uod  Gal- 
lis  cft  un  bourg,  8c  unebourgade\  quodque  nos  dicimus  einfleck,  aut  marlfleck, 
id  eft,  uti  nunc  interpretantur,  opdulum  moenibus portisquenon  claufum.  inferiori- 
bus  autem  Germanis,  circa  Rhenidivortia&;  oftia,  tuyn  eft  idem  quod  reli- 
quis  Germams  &  Anglis  garden,  &  illis  alia  diale&o  garten ,  Romanis  horttU'* 
nempe ,  quia  &  hic  fepitur.  Quin  6c  Slavis  quoque,  qui  etiam  poft  Germa-  i° 
nos  nullas  habitarunt  m  Sarmatia  fua  urbeis,  ab  eodem  argumento  opidorum 
urbiumque  vocabula  natafunt  Vifzyqrod ', Nowogrod,  Stdrygrod,  Biatygrod ',  Grcdno, 
Grodek,§C id  genus  alia  > qux  aliis  diale&is  efferuntur  per  gorod, horod,grdd, hrdd, 
&;  hdrad.  nam  nunc  etia  Polonis  hortus  patrio  fermone  dicitur  zdgrod3&c  ogroi\ 
Bojohxmis,five  Czechis  zahrada  &c  ohrada:  &c  fic aliis  etia  Slavicis  gentibus,pro 
fua  cuiq^  diale&o .  unde  etiam  Polonis  obfepire  eft  ogrodzicz  &c  zdgrodzici  ,  Dal- 
matix  incolis  ^W/i,Bojohasmis  ohraditi  }j.c  Slavonibus  zdhrddtti.  Quin  La- 
tinoru  etiam  hortm  ex  eodem  fonte  profluxuTe  videtur.  quantum  enim  difcri- 
men  inter  horod,  &.  hort?  Admodum  exiguum.  Germanorum  certe  %ard  cum 
Slavorum  hdrdd ,  five  gdrad,  &  gorod,  eamdem  habet  originem.  unde  etiam  2° 
illa  Slavorum  in  opidis  nomina  efferuntur  Germanis  T^augard,  Stargard,  & 
fic  reliqua.  Inferiores  Gcrmani  hortum,  quem  tuyn  eos  vocare  dixi,aho  voca- 
bulo  adpellant  hof  quo  eodem  vocabulo  cum  ipfi ,  tum  reliqui  Germani  om- 
nes  vocant  aukm  rcgis  ,principis,  velalius  cujusvis  dominii  &  item  eum  pro- 
pter  aedificium  fcu  domicilium  locum ,  qui  fepimento,  vel  muroinclu/us  eft. 
Hclmoldoin  chronico  Slavorumaulaprincipis  dicitur  curt/s,  qux  Adamo  Bre- 
menfi  eft  cortls.  undc  Italis  etiam,  &  Hifpanis  eadem  voxhodieqj  dicitur  corte, 
Gallis  vero  &  Anglis  court.  quam  fatis  ineptc  Galli  deducunt  a  Latina  voce  co* 
horsy  fine  ullaprobabili  ratione.  Etipiam  Celticam  efle,  nihilque  ahud  anti- 
quitusfignificafle,quam  quod  gard,  hof,&c  tuynfidett,  locum  confeptum  ac  $ 
munitum,  maximc  credibile  eft.  Nec  mihi  heic  objiciatur,  quod  illud  Germa- 
norum  garden  hodie  Italis  dicuuv.giardino ,  Hifpanis  atque  Gallis  jardin:  a  quo 
plane  aTienum  videri  poffit  vocabulum  corte ,  iive  court.  nam  fic  etiam  Angli 
nunc  diftingvunt  intcr  garden  &gW5perhoc  locum  tam  propedomum,quarri 
procul  domo  obfeptum,per  illud  hortum  intelligentes.  Sedhodieque  Gailica 
m  lingva  eft  vocabulum  courtil,  quod  8c  ipfum  hortum  fignificat .  Satis  igitur 
cxhis  tottantisqucargumentis  patereputo,vocabulum  quoque  burg  antiquif 
fimis  temporibus  nihfl  aliudGermanis  fignificaile,  nifi  locum  feptum.  unde  id 
eodem  modo  vicorum  nominibus  adjedum,  quemadmodum  alia  vox  Ger- 
manica  hage,  five  hagcn:  quam  &  ipfam  multis  hodie  vicorum  opidorumque  4° 
vocabulis  annexam  videmus  mihilque  aliud  iignificat ,  quam  fepem,  feu  fepi- 
mctum  ex  virgultis  conftans;  quodGallis  etia  dicitur  une haye,<<c  Anglis  a  hedgc- 
Neque  ego  dubitaverim  in  eadem  fignificatione  apud  antiquiilimos  Grxcorfi 
fuifte  vocem  7rvpy@^-  quam  illi,  pofteaquam  muro  munita  loca  habere  ctxpc- 
runt,  turribus  atque  arcibus  indiderunt.  Nam  lic  quoq;  Germani  noftri,poft- 
quam  in  Gallia,  Rha:tia,Noricoque  viderunt  caftella, atque  opida j  his  nomeij 
dederunt  burg,  quia  muris  erant  iepta.  unde  in  hunc  ufque  diem  burg  propri^ 
dicimus  caftellum,  five  arcem.  Hanc  autem  vocem  Celtis  atque  Grxcis  fuiift 
communem,illam  vero  gard,  Celtis  fimul,Sarmatisque  &  Latinis,mirari  nem<> 
dignetur,cui  copertum  lit,innumera  alia  quoq*  efTe  remotiflimis  inter  fe  atquc  f 
ignotillimis  gentibus,nonmodo  perhasce  terras,quas  Afiam,  Africam>  dc  Eu- 
ropamvocamusjfed  in  extero  etiam  orbe,  vocabula  earumdem  rerumcomu- 
niaj  quique  credat,primxvam  illam,totiq;  terrarum  orbi  communem  lingvarri 
a  Deo  ad  xdificationem  urbis  Babylonicx  fuiffe  confufam,atq^ in  varias  poftei 
dialeclos  dilTipatamrqua  de  rc  fupra,  cap.vm,pluramihi  dictafunt.  ScdkactCr 
nus  dc  habitauonibus  vcterum  Germanorum  diiTeruiiTc  fufficiat. 


GERMANI^   ANTIQ^  LIB.  L  t*J 

Nunc  dc  divifione  agrorum  in  pagos,  qux  8c  ipfa  univerfis  Germaniae  ha~ 
tionibus  fuit  communis,  dicendum  eft.  Pagorum  quamvis  nofter  auctor  fa- 
ciat  mentionem  >  non  tamen  aperte  aut  diferte  docet ,  quid  ftierint  almn  •  e 
igitur  eorum  defcriptio  petenda.  Carfaris  verba,  comment.  v  i,  jam  ante  re- 
lata,  funt  iita  :  In  pace  nullm  communis  es~i  magifiratm :  fed principes  regionum  atque 
fagorum  inter  fuos  jm  dicunt,  controverfiasquc  minuunt .  Nofter  hxc  ita :  Eliguntur 
principes,  quijura  perpagos  vicosque  reddunt.  Pagus  igitur  non  idem  qui  vicus, 
quem  fupra  delcripfimus .  Plutarchus  in  Numa :  Aio  ^  ryjv  yicaoyHM  o  N^&^oloy 
(piATfov,  he^dTO  Toig  7To\itcuq,  ^  peifoovag  v\Qo7roi.ov  d?&7njQx£  Tt%vko ,  «V  \JLipy\ 

10  T/jv  xuyu,  <^<«Agv ,  d  7rdyag  ^gcnjyopivo-i .  id  eft :  Quamobrem  agriculturam  quoque 
2(uma,  ceupacis  amorisque poculum  mifcuit  civibus  fuls :  artcmque  hanc  ut  bonorum  mo~ 
rum  effec~lricem  amans,  agros  in  parteis  difiribuit,  quos  pagos  adpellavit.  Pagus  igi  tu  r  i  n- 
tegra  amplioris  alicujus  regionis  fuit  portio.  Cxfar  comment.  i :  Omnis  civitas 
Helvetia  in  quatuor pagos  divifa  ett .  Ammian.  Marcellinus,  lib.  xxi :  Didicit ,  orffc- 
mannos,  a pago  Vadomarti  exorfos,  vaftare  confines  Rhctiis  tracim.  Regio  fuit  latis  am- 
pla  j  nam  rex  ejus  fuit,  five  princeps  Vadomarius .  idem  au&or,  lib.  x  i  v :  In 
Qundomadum  ejr  Vadomarium  fiatres ,  ^Alcmannorum  reges  ,arma  motums.  &  lib. 
xviii:  Statim  rex  quoque  Vadomarim  venit.  In  privilegio  Theodorici ,  Franco- 
rum  regis  :  (JWonafterium  vicorumin eremo  vafla,qu&  Vofagm  appeliatur , in pago  k_AL 

Ibfacenfi^  in  loco,  quivocatur  Vivarim  peregrinorum\  qui  ante  appcllatus  ett  Cftlurbach. 
ubi  tota  Elfatia  vocatur  pagus.  Aimomus,  lib.  i  v,  cap.  cxi:  Imperator  reliquum 
tftatis  tempm inpago  Warmacenfi transegit.  In  privilegio  Hlotarii  imperatoris,Tra- 
jectenfi  ecclefix  dato :  In pago  CMafo ,  fuper  fltivium  Rure ,  monafierium ,  quod  Berg 
nuncupatur ,  adprtfatam  fedem  Trajettcnfem  fub  omni  integritate  tradtdimm.  Anony- 
mus,  in  vita  Ludovici  Pii :  Flameresheim,in  pagum  Ripuarium  venit.  ln  legibus  an- 
tiquis  Ripuariorum,  tft.  x  x  X I,  paragr.  n  i :  Pagm  Ripuarim.  de  eodemmoxita 
tit.  lxxxviii,  parag.  v :  Provincia  Ripuaria.  Apud  ipfos  Germanos  ejusmodi  pa- 
gorum  vernaculum  vocabulum  fuit  gaw.  8c  variantibus  diaie£tis,  gaiv,  gew,gSw, 
gow.  In  traditionibus  Fuldenfibus,  hb.i,  cap.  IV :  In  pago  Salagewe,  villa  T ubba. 

30  ih  pago  Weringewe.  Hinc  etiamnunc  Varmacenfis  pagus  dicitur  Wormesgaw,  St 
Briliaci  montis  pagus  Brifgaw  j  cujus  incolx  in  Notitia  imperii  Brifigavi  :  fibi 
ipfis  quondam  haud dubie  thi  Brifgawer.  Sic, qui  Csefari,  comment.  1 1, 1  x  1,  & 
vihAndesdicuntur  Gallias  Celticacpopuli,  Tacito  in  annal.  1 1  t,  funt  Andecav^ 
&:  re&ius  Plinio ,  lib.  1  v,  cap.  x  v  1  n ,  Andegavi ,  quafi  thi  Andegawer ,  a  pago ,  feu 
regione  Andium  Andegaw.  Hodieque  in  Helvetia  Tigurinus  pagus ,  Cifari  111 
comment.  i.memoratus,  dicitur  Zurichghv,  Sc  alii  ibidem  Turgow ,  AargSw , 
WifiispurgergSw.  trans  Danubium  cftNordgawy  qux  &  Bojaria  fiiperior.  inter 
Franconiam  6c  Haffiam,  Buchgaw^  qux  &c  Fuldenfis  abbatia.  trans  Rhenum,ex 
adverfo  Maguntiaci,  Rhingaw.  in  Frifia  Wefiergow,  &  Ooftcrgow.  Ha:nonix  comi- 

4°  tatus,  Hennegow:  6c  alii  afibi.  Pagi  tamen  veterum  Germanorum  aliquanto 
nfinores  fuiile  videntur.  nam  unis  Semnonibus,  Svevicx  genti,  Tacitus,  m  li- 
bro  de  Germania,  centum  adfcribit  pagos  :  quorum  tamen  univerfa  civitas 
Helvetiorum  civitatis  amplitudinem  haud  multo  fuperavit.  &  totidem  Cxfao 
comment.  iv,  attribuit  Cnattis ,  quos  Svevos  ipie  adpellat.  Pliniusjibav,  cap 
x  1 1 1 ,  Hillevionum  in  Scandinavia  genti ,  quingentos .  c\ux  tamen  gens  quam 
ampla  fuerit ,  fciri  haud  poteft.  Sic  Tacitus ,  hiftoriar.  lib.  1  v,  Gugernis  com- 
plureis  tribuitpagos,in  his  verbisj  In  proximos  Gugernorum  pagos  ducim  a  Vocula, 
e*ercitus:  quum  tamen  exigua  fuerit  eorum  natio,  mter  Rhenum  &c  Moiam,  a 
Rorx  confluente  ad  divortium  Rheni  protenfa. 

* 0  .  Cetero  hujusmodi  pagi  in  alias  iterum  divifi  fuere  parteis.  Tacitus  in  li- 
^ro  G  ermania :  Eliguntur principes ,  qui  jura  per  pagos  vicosque  reddunt .  Centeni 
Jmgnlisexplebe  comites,  confilium  fimul & autforitas ,  adfunt.  Ab  his  poftea  totidem 
Pagi  partes  didx  fuere  vernacula  lingva  hunderten.  unde  etiamnum  in  Anglia 
Pagos,  quos  illi  vulgari  lingva  fhires ,  a  veteri  Saxonico  vocabulo  fcyres,  St  La- 
tln^  comitatm  adpellant,  divifos  videmus  in  parteis  >  qux  dicuntur  hundreds, 

K   3  Eadem 


H4  PHILIPPI  CLUVERII 

Eadem  apud prifcos  Germanos  in  bello ordinum  du&oribus,  ceterisquc  fui/fe 
dignitatum  vocabula ,  qux  domi  pagorum  vicorumq;  magiftratibus,  infra  fuo 
loco  oftendam.  Tacitus, dicto  libro  antea j  CMixti,  iiiquk,  froeliantur ,  apta  & 
congruente  ad  equefirem  pugnam  velocitatepeditum-,  quos^ex  omni  juventute  dileclos,antc 
aciem  locant.  definitur  ey  numerus:  centeniexfingulls pagls funt:idque  ipfum  intcr  fe  vo- 
cantur  ;  &  quod  primo  numerws  futt ,  jam  nomen  &  honor  es~t .  N  empc ,  thi  hunder- 
ter  adpellabantur.  Polteriores  circa  Rhenum  Germani  Latinum  vocabulum 
inlino-vamfuam  adfcifccntes,  ipfastcrras  dixere  centen ,  &c  centgerichte  \  corni- 
teis  vero  illos  centenos,  centgraven.  At  iidemhomines,  una  cum  ipfis  tcrris, 
quas  rcgebant, alio  nomine  dicebantur  ambachte,  &  variante  dialecto,  ambechte,  \o 
qux  vox  nunc  contra&a  manet  anibt,  pro  quovis  officio,  fcu  prxfeclunij  ut 
fupra,  cap.  vin,  didum  eft.  Vetus  mos  videre  eft  in  Flandriar  comitatu  }  ubi 
hodicque  regiones  vocantur,  Belle  ambacht ,  CaJJei  ambacht,  Borborg  ambatht, 
Bergen  ambacht ,  Vueren  ambacht :  &;  pars  cjusdern  comitatus,  Selandix,  Hol- 
landia?que  proxima,  de  vier  ambachten ,  id  eft,  iv  ambac~ti&.  Verum  hactenus 
de  communi  omnium  totius  Germania;  nationum  agrorum  diviiione  diife- 
ruiflefit  fatis. 

Cat.  xiv» 

habitn  corforum  Germanorum  extcrno  atqne 
interno. 

DE  originc  Germanorum,  item  dc  fitu  veteris  Germaniar,  ipfiusquefoli 
natura ac cultu poftquam  iatis  haclenus  diilertum  eilj  proximus  hinc 
videturlabos,  gentemipfam,  acmores  ejus,  vivendique  rationcmaii- 
tiquam  quamcuratiffime  defcribere.  ilquidem  ex  hac  quoque  partc  multam» 
ut  ante  di&um,fpccl:are  licebit  fimilitudinem  in  quinque  iftis  nationibusjlly- 
rhs,Germanis,Gallis,Britannis,atque  Hifpanisjmagnumq^  inde  colligereargU- 
mentum.didtas  nationes  ejusde  fuilfe  originis,ab  unopatre  Afchenaze  omneis 
fimul  propagatas,  unoq-,  Celtarum  nominein  univeifum  antiquiflimispri- 3° 
.misque  temporibus  adpellatas.  nam quod  Bodinus,  Ramus,&:  alii  Gallorum 
fcriptores,exhac  morum  iimilitudinc  probare  voluerunt,Hifpanos,Britannos, 
atque  Germanos  a  Gallis  duxifle  originem,  ea  fanc  inepta  fuk  argumentatio, 
&confequentiapcrquam  mala.  Sed  Ulyrii,  uti  Gra:ciar  ex  omnibus  Celtis 
proximijic  primi  maximam  vcterum  morum  partem  abjecerunt  .maxime  Li- 
burni,ac  Dalmatar.qui  foli  poitmodum  Illyriorumadpellationem  apud  auclo* 
resfuitinuerunt.  In  Hifpanis  atque  Britannis  multa  communia  manferunt. 
quamquam  &:  Hifpanorumpars,  mari  internoproxima,  multuma  Grxcis ,  co- 
lonias  illic  condentibus,  nonnihilaCarthaginieniibus ,  imperium  in  eos  obti- 
nentibus,novi  moris  acceperunt:&  Britannos  quoque,oceano  undiqjclaufoS;  4 
tamquam  in  alio  orbe  feparatim  agenteis,nonullos  mores  novos,&:  a  reliquo- 
rum  Celtarum  confvetudinibus  alienos,adfumhiTe  credibile  elt.  Quin  exGal- 
lis  etiam  mari  interno  proximi ,  jam  inde  a  regum  Romanorum  temporibus» 
multum  veterum  morum  inGraxas  verterunt  conrvetudines  jpoltquam  Pho- 
cenfes  Graxi  literas  fimul  &  humaniorem  cultum,  una  cum  Maifiha  colonA 
jntulerunt.  unde  illud  eit  Macriani  in  periegeii: 
XpmvIoui  j  ¥HKto\  toIc  \QiQv  E^lwiKoigy 
E^ofe  oix.ei07X%  <sr&g  t!w  E^d^A 

Kcq  Totf  'jzszfroxocs  r  Sh^ivafJ^joay.  . 

Vtuntur  Galli  moribus  Gr&cisy 

Familiariffime  erga  Gr&ciam, 

Et  qui  inde  advenerunt,  adfecti . 
Rcliqui  antiquis  moribus,  fub  imperatoribus  etia  Romanis,egerunt.  unde  h#c 
Strabonis  verba,  fub  initium  libri  vn :  Eu$vs  t*  tt^v  tx  fLu*  ^tol  tuc  KeAr^V» 


J 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  f.  «j 

Vdirpa  <$  c£'2giOTr>j@»  j  tS  fttytQbtS,  ^  T5  fcctvQorql®*  1  Ta^ct  <f\ji  JZ^^'^Kyi(noi  Kj  pb()(pcus  i 
5  $0*0  5  K&@wts  ovjes  olag  eipqKctyfy  Txg  Kttfxs-  ^|/«  y[wctfel  pot  d\oKSQ  fujLtciiciT^Ts  cw- 
tms  &tcdg  ToiwGfia ,  as  eu>  yvrjtrias  TctXdTctg  (p&ffi  QisXodfyoi  *  yvv\ortot  ydg  ot  y^ctvot  jca^ 
8  tuv  fa/Ltcofuv  d[tdKtx]ov ,  Id  eft :  Protinus  trans  Rhenum foft  Gallicos  fofulos ,  orien- 
tem  versiis  Jita  loca  Gormaniincolunt ,  a  Gallisfarum  dijferentes  ,fi feritatis  ,  corporum 
magnitudinis  y  ejr  celoris  fiavi  excellentiam  fpecles .  ceternm  facie,  moribm,  &  vtciu  funt 
quales  Gallos  efie  dtximus .  quocirca  recte  mthi  videntur  Pnmani  hoc  nominis  eis  indfdifie, 
quum  eos  jratres  ejfe  Gallorum  vellent  oHendere .  genuini  enim  jratrcs  Romanorum 
Hngva  dicuntur  germani.  Vera  eiTe  ha^c  omnia ,  pra^terquam  quod  de  nomine 
io  Germanorum  dicit ,  ex  aliis  etiam  patebit  infra  au&oribus.  Proinde  Cscfa- 
**em,  ut  fupra  diclum  ,  parum  exacte  cognitos  habuille  Germanorum  mores, 
quum  belli  GaJlici  comment.  vi  planc  di verfos  a  Gallorum  moribus  eos  fe- 
cerit,  certumeft. 

Sed  adinftitutum  utiaccedamj  in  ipsa  Germanorum  gente  confideran- 
dus  primo  loco  eft  habitus  corporum  externus.  Plinius,  lib.  1 1 ,  cap:  lxxvi  ir, 
^AEthiofas ,  inquit ,  vicini  fideris  vafore  torreri,  aduftisque Jimiles gigni ,  barba  ejr  ca~ 
fillo  vibrato ,  non  est  dubium :  adversa^laga  mundi  atque  glacUli  candida  cute  efje  gentes, 
jiavis  fromifias  crinibus  ,  truces  vero  cceli  exrigore^j.  Et  Vitruvius:  Sub  fiftem- 
trionibus  nutriuntur  gentes  immanibus  corforibus,  candidis  coloribus,  drefio  capillo  &  ru- 

20  f° j  c&fiis  oculis ,  fangvin*  multo .  Haic  duo  ifti  de  omnibus  pariter  populls  feptem- 
trionalibus :  fub  quibus  Germanorum  quoque  gentem  fuifle  comprehenfam,  ex 
orbis  terrarum  in  feptemtrionem  auftrumque  partitione,  quarfupra,  cap.  xi,  fa- 
da ,  intelleximus .  nam  Germani  omnium  proxime  ad  polum  feptemtrionalem 
accedunt.  Quamquam  Sarmatx  eciam,  contermini  Germanise,  eodem  corpo- 
ris  habitu  adfecli  fuerunt .  unde  illud Herodoti,  in  lib.  i  v :  KxTmt  J$  tov pky* 
9^  73-ofoov ,  yXavKov  ti  txtclv  i%vp£s  Kj  Txvppov '  id  eft:,'  Budiniy  ingensnatio  atque  nume- 
rofay  admodum  c&fiis  oculis  univerfa ,  &  rutilo  cafillo.  Sed  de  Germanis  lpeciatim  Ta- 
citus ,  in  iibro  de  Germania ,  Iffe  eorum  ,  inquit,  ofinionibus  accedoy  qui  GermanU 
fopdos,  nullis  aliarum  nationum  connubiis  infeclos,  frofriam  ac finccram.&  tantitm  fui fi- 

3  o  milem  gentern  exftitife  arbitrantur.  tmde  habitus  quoque  corforurn,  quamqnkm  in  tanto 
hominum  numero ,  idem  omnibus ;  truces  ejr  ccerulei  oculi,  rutiU  coma,  magna  corfora ,  & 
tantum  adimfetum  valida.  Etannalium  1 1 :  Corfus  vifn  torvum  ,&adbrevcm  imfe- 
tum  validum .  ltem  hiftoriar .  1 1 :  Omnes exercitusflammaverat  arrogantia  venientium 
a  V itellio  militum  iquodtrnces  corfore,  horridifermone,  ceteros  ut  imfares  irridebant.  item 
in  vitiAricola:;  de  Britannis  loquens :  Habitus  corforum  varii^  atque  exeo  argumenta. 
namque  rutiU  Caledoniam  habitantium  comit,  ejrmagniartus  Germanicam  originem  af 
feverant.  Mela ,  lib.  1 1 1,  cap.  1115  Immanes funtanimts  atque  corforibus.  Quintilia- 
xius,  declamatione  1 1 1 ,  de  Cimbris :  JS(ec  minus  animorum  immanitate ,  quam  corfo- 
rum,  belluis fttis  froximi.  Jolephus ,  belli  Judaici  lib.  11  ,  cap.  x  v  1 :  tIs  v(awv  vk  cIko^ 

40  •5T^«>.};(pg  TO  TippcWUV  -SJA^^  >  OlXkIuJ  yctg         (ZiyiQv}  0~6i>lAciTM  «^le  7T0?XdKlS' 

id  eft :    Jguis  veftrum  non  fando  accefit  Germanorum  multitndinem  ?  nam  frocerita- 
tem  ejr  maanitudinem  corforum fitfius  vidifi is .    Herodianus ,  lib.  vi :    Tw  to^oIuv 
T<t  rapciQ,  cJh^Krj  toov  TtppctvM  Tofyvovluv .  id  eft ;  Sagittariis  corfora  Germanorurn  im- 
mcnfa  fetentibus.    Polyarnus  Iio.  VIII,  de  Cimbris  Teutonibusque  loquens: 
A}%tw  dvQpto7TM  ,  fiiydhM  tus  oipets  dtXoKOTM  ,  S"*i^/d^  tIw  (pwtw  txfiv\odv .  id  eft  5 
qui  homines  erant  agrefies ,  immanique  magnitudine ,  facie  inujitata  ,  &  ferina  voce 
fr&diti.    Harc  de  Germanis.  Reliquos  quoque  Celtas  corporum  magnitudi- 
fuifle  prxftanteis ,  paffim  teftantur  audores .    De  Hifpanis  Vegetius*,  lib.  1 
te  militari ,  cap.  1 :    Hijpanos  non  tantiim  numero  ,  fed  etiam  viribus  corforum 
30  nofiris  frjfiitifie  ,  manifefium  est .    De  Britannis  Strabo ,  lib.  1  v :    oi  auS)pts  tv- 
PWt&eqot  tm  Kttfav  ei<ri  K&f  ?orcv  £ctvdo?fixts  ,  ^ctw^oTgfle*       Toig  (rdtftctQ .  cypiicv  <f[z 
f^tyi^q  •  cuTt7rcml)ct$  ydg  Y\ft£s  «^c^  cv  ,  tm  vipfihol&TM  cwtoQi  vmPtX0^0^^ 

yfimSU  •  @>Xcu\Cps  <f\£  y  k&i  Tct^ct  xk  tv^tyfjtfjLxs  ty  ov<?dQi »  id  e(t  :  Viri 
Gallos  froceritate  fuferant ,  minusque fiavos  habent  crineis  i  laxioribus  autemfimt  cor~ 
pribus.  magnitudimsargumentuejioy  qnodnos  iffi adoleftenteis  Rom*  vidimu*>  quiettam^ 


11$  PHILIPPI  CLUVERII 

femiffe  fedis  fufcrarent  frocerijfmos illtc  homines.  erant  autem  fedibas  male  fuffultiss 
&  reliqua  corporis  Itncamenta  conflituttoncm  non  clcgantcm  referebant.  Ha:c  equi- 
dem  Strabo  llmphciter  de  univerforum  Britannorum  ftatura.  difcrimen  ta- 
men  facit  Tacitus ,  loco  proxime  dicto .  Habitm ,  inquit,  varii  5  atque  ex  eo  ar- 
eumenta.  namque  rutiU  Caledontam  habitantium  com&>  &magniartm  ,  Germani- 
cam  origtncm  ajfeverant.  Silurum  colorati  vultm,  &torti  plerumque  crines,  &  pojit/t 
contra  Htfjaniam ,  iberos  veteres  trajecijfe ,  easque  fcdes  occupajfe,  fidem  faciunt.  proxi- 
mi  Gallis&fimiles  funt.  Atque  hxc  Tacitus  infiila  jam  penitus  cognita.  ita- 
que  non  univerfi  Britanni  Gallis  fuere  majoresj  fed  ulteriores  tantum,  id  eft, 
incola:  Caledonix,  quar  pars  nunc  maxima  Scotia:.  Ceterum  Gallorum  fta- 10 
turamidem  Strabo  indicat,  lib.  vn:  ubiGermanos,  ut  fupra  relatum,  ait 
efTe^cv  itaTkcitiovGg  tS  TclXatmx  <pvte  t$  <5fciovcvrp'2  t*  piyiQxg.  Et  Livius,  Ub. 
XXII,  de  Gallis  hoc  refcrens:  Gentium  harum  habitmtum  magnitudine  corporum, 
tttm  (pccie  terribtlis  erat .  Appianus  itcm,  in  libro  de  bellis  Synacis,  Antiochum 
reo-em  narrat  Gallos  Afiaticos  cLfropctxxs  duxifle,  Si&rci  ^iyiS-tj  tuv  o-oo^cItuv' 
id  eft  >  idoneos  bcllo ,  6c  quos  Romanis  opponerct ,  ob  corforttm  magnitudmem . 
Florus  quoque,  lib.  il,  cap.  i  v,  animos  ferarum,  corpora  plus  quam  humana  Gal- 
lis  fuifle  tradit.  Quantum  tamen  corporum  magnitudine  Germani  Gallos 
anteititerint,  Cxfir  maxime  oftendit,  in  bclli  Gallici  comment.  i,  hisver- 
bis  :  Bum  paucos  dtes  ad  Vefontionem ,  rei  frumentaru  commeatmqtte  causa ,  moratur  1° 
C&far  s  ex  fercunciatione  nojlrorum ,  vocibmque  Gallorum ,  ac  mcrcatorum  ( qui  ingenti 
rnagnitudine  corforum  Germanos,  incredibili  virtutc ,  atque  exferientia,  in  armis  ejfe  fU- 
dicabant7& ftfenumero  fefe  cum  his  congreffos ,  nevultum  qutdem  atque  aciem  ocuhrum 
dicebant  ferre  fotuijfe)  tantmfubitb  timoromncm  exercitum  occupavtt,  utnon  medtocri- 
ter  omnium  mentcis  ammosque  ferturbaret .  Omneis  reliquos  mortaleis  corporum 
proceritate  atque  magnitudine  pradtitifle  Germanos ,  patet  ex  eo,  quod  Flo- 
rus  Gallis  corfora  flits  quam  humana  tnbuit :  Galli  vero  ipfi  apud  Ca:farem  pro- 
fefll  funt ,  Germanos  corporum  magnitudine  fefe  longe  antecedere.  Hinc  eft 
illud  Vegetii ,  loco  iupradicto  :  ^indadversus  Gallorum  multitudinem  faucitas  Ro- 
mana  valuijfet?  Qvid  adversus  Germanorum  proceritatem  brevitas  potutjfet  auderes?  3° 
Germanis,  non  Gallis , proceritatem  dum  tribuit,  majorem in  illis ,  quam  in  his, 
fuiile  eam  aperte  indicat.  Inepta  heic  8e  perquam  delira  quorumdam  remo- 
venda  eft  opinio,  qui  exiftis  auctorum  verbis,  giganteaomnino  fuille  prifcos 
Germanos  noftros  proceritate,colligunt.  Pedis  tantum  femifle  Britannos  fu- 
perafle  Romx proceriilimos  llomanorum,  tradit  diferte  Strabo :  quos  tamen 
Gallis  facit  proceriores  id  eft,Germanis  a:qualeis.  prartereaque  fingularia  Ro- 
manorum  cum  proceriftimis  Gallorum  certamina,  paffim  auctoribus,  maxime 
vero  Livio  memorata ,  claro  funt  indicio , non  fuiife  coloflea  ftatura .  Cetero, 
caufam  hujus  proceritatis  in  populis  feptemtrionalibus  ccelo  tribuunt  phyfici . 
qnidpe  ut  ad  auftru  ardore  corpora  ikcantur,ardanturque  >fic :  versusieptem-  4° 
tnones  humore  ali,  atque  extendi.  huc  etiam  accedere,quod  feptemtrionales 
caloreinterno  abundent  ;quum  auftrales  eo  careant.  Atque  ob  eamdem  cau- 
fim  Germani  etiam  Gallos  corporum  magnitudine  fuperant,  quia  magis  ver- 
sus  feptemtrionesfiti.  &  inter  Germanos  alii  ahos  fuperantj  nempe  quibus 
circa  paludeis  humidiores  fedes:  utfunt,  quiinter  Scaldem  6c  Albim  amneis 
incolunt,maxime  in  Veftofaliajubi,pra:ter  viros,femina:  etiam  totius  Germa- 
nia:proceriifima:.  Sed,  quumomnes  fere  auctores  populos  ad  feptemtriones 
proceros,  ac  robuftos,candidosque  adrirment,  maximc  Germanos  jidque  ho- 
dierna  fatis  doceat  experientia :  mirum  videri  poflit ,  quod  Hippocrates ,  in  li- 
bro  deaere,  locis,&:aquis,  ad  feptemtrioneshomines  pallore,acmacie  defor-  5° 
mes  pronuntiavit.  Verum  ne  Hippocratem  quidem  hac  in  re  opinio  fefellit- 
hodierna  quidpe  oftendit  experientia,  efle  taleis  in  feptemtrionalibus  SvediXy 
Norvacrixque  partibus.  Ratio  ejus  rei  dan  poteft  hujusmodi :  fcilicet  c\\xi 
propius  polum  accedunt,  eos  a:quc  rigore  nimio  aduri ,  atque  eos  ardore 
nimio,  qui  ad  tropicum  vergunt.    Hinc  rit, uti  Galli  majores  hnt  Italis  atque 

Hflpanis: 


4 


GERM  ANl  jE  ANTlQ^  L  I  B.  t.  trf 
thfpanis  :  Gallorum  tamcn  maximi ,  qui  oceano  Britannico  proximi :  Gallis 
rurfus  majores  Britanni ,  atque  Hiberni :  Britannorum  maximi ,  qui  Scotiam 
incolunt.  unde  Tacitus,  ut  ant&  relatum ,  a  Germanis  ortos  Caledonios  exifli- 
mavit,  exmagnorum  artuum  argumento.  ex  Germanis  quoquemajores,  qui 
ad  inferiorcs  parteis  Rheni ,  Amife,  Vifurgis,  atque  Albis ,  &c  ad  finus  Go> 
dani  litora,item  qui  in  peninfula  Cimbrica ,  quam  qui  in  Danubii  ripis .  At  ul- 
tra  Cimbricam  peninfulam ,  finumque  Codanum  ,  paullatimjam  deficiunt, 
ita  uti  ultra  Gutiam,  mediocres  ;  in  extremis  vero  veteris  Germania:  parti- 
bus,  ad  oceanum  feptemtrionalem,  admodum  parvi  viiantur  ;  multoque  mi- 
10  noresin  Gronia.  Verba  igitur  Hippocratis  de  his  intelligenda  funt  locis  :  quo- 
rum  cognitionem  ex  lui  lxculi  geographis  habere  eum  potuifte ,  infra  patebit, 
ubi  ad  explicationem  eorum  locorum  fermo  pervenerit.  Romani  eam  maxi- 
rne  Germanias  partem  literis  celebrarunt ,  qux  armis  eorum  pervagatiffima; 
id  cft ,  Veftofaliam ,  cum  Frifia  ,  Geldria ,  atque  Hollandia .  in  quibus  homi- 
fles  proceritate  maxime  confpicuos  gigni ,  ante  dictum.  Ha:c  igitur  de  Ger- 
nianorumftatura. 

De  colore  corporum  in  leptcmtrione  candido  ,  jam  fupra  Plinium  Sc  Vi- 
truvium  audivimus.    Dc  Gallis  Aliaticis  ita  Livius,  lib.  xxxvin  :  Nudi fu- 
gnant :  &  funtfufa&  candida  corfora.  De  Gallis,  Romam  occupantibus,  Virgilius 
*o  -<£neid.  viii: 

 Tum  laflea  collx 

\_s4ure  innecluntur . 
De  Eojorum,  Galliae  gentis,  in  Italia  duce  Sil.  Italicus,Iib.iv: 

Colla  virifulvo  radiabant  laBea  torque^> . 
DeGothis,  Germanica  gente,  Iftrum,  fub  Valente  imperatore,  tranfeuntibtfs, 
ita  Eunapius  in  hiftoria  fua :  o'^  c*  tuv  ^u^tjKOTov  Sj^  Trcqiag/x  <nvog  MvkS 
*W  tIw  o\ptv '  o  cfj),  yhtet  ywjcuKog  wvs&<rco7rit  r  cqxfAaAaTav'  o  J[i  lw  cq%- 

,pdAul@*  7ra,pQwx.  id  efl :  ^Alius  adamabat fuerum  aliquem  ex  tranfgrefis ,  cari- 
didum  facie,  ejramabikm^  alium  mulierls  inter  caftivas  formofs,  miferebatur  s  alium 
3°  virginis  cafiebat  fukhritudo.  De  iisdem  Gothis ,  item  de  Vandalis  ita  Proco- 
pius,  rer.  Vandal.lib.  111:  mvkoi  iwafa  tH  rupctG,  et<rr  id  eft;  Candidi  funt  unu 
verficorfonbus.  De  Gallis  llmul  &  Germanis  Diodorus  Siculus,  lib.v:  Twjc^- 
x*f  W*GV  s««tef  •  Feminas  habent  formofts .  &  Athenxus ,  lib.  x  1 1 1 ,  cap.  v  1 11 : 
KeAroi  Tm  Qccfidqav  Kct^igvcs  \x*Q  yuvdjKuf.  id  eft  3  Ex  barbaris  Celu  fulcherrimas 
habent  uxores.  Puella:  Alemanna?,  nomine  BifTute,  formam  celebrat  carminibus 
Aufoniusin  cdylliis: 

Delitium,  blanditia,  ludus  ,amor,  voluftas ; 

Barbara,fed  qu&  Latias  vincis,alumna,  fufas . 

4°  JBiJfula  nec  ceris ,  nec  fuco  imitabilis  utto 

T^aturale  decus  ficla,  non  commodat  arti  „ 
Sandyx  drcerujfa  alias  fimulate  fuellas : 
T emferiem  hanc  vultus  nefcit  manns.  Ergo  ageficiory 
Puniceas  confunde  rofas,  ejr  lilia  mifce: 
Quique  erit  ex  illis  color  aeris,  iffe  fit  oris. 

Pingere  fi  nofiram  ficior  meditaris  alumnam 
x^AEtnula  Cecrofias  ars  imitetur  afesi 
Gallos  a  candoris  argumento  Galatas  di&os  quiaam  pUtarunt,  quafi      rS  <ycl- 
5°  AcMfl©-,  id  eft,  a  lafies  quia  ladteis erant  corporibus.  At  hodiernis  docemur  ex- 
Penirientis ,  omneis  ceteros  Celtas  cutis  candore  fuperare  Britannos  ,  atque 
^ermanos.  Cujus  candoris  caula  eidem  humori>  qui  proceros  cfficit,  recte  tri- 
•  buitur.   Hinc  etiam  Hollandia:,  Frifia:,  ac  Veftofalise  femina:,  non  modo  opL 
«ana:,  fcd  6c  agreftes  ,maxime  qua:  inter  paludeis  gignuntur ,  totius  Germania?, 
lm6  totius  feptemtrionis  candidilTima:,     Verum  uti  ultra  finum  Codanunt 

homines 


ut  PHILIPPI  CLU.VERII 

homines  jam  ftatura  minores  j  fic  etiam  minus  miniifque  candida  cute  versuS 

polum  exfiftunt  j  donec  plane  fufci  evadant. 

Oculos  feptemtrionalibus  Vitruvius  omnibus  >  ut  ante  relatum  ,  triburt 
vdfios.  Tacitus  Germanis  cceruleos :  Sc  cum  hoc  confentiens  Juvenalis,  ita  canit 
fatyra  v: 

Ccerula  quls flufuit  Germani  lumtna ,  flavam 
Cdfariem  ,  &  madtdo  torquentem  cornua  cirro  ? 
?{emfe  quod  h<zc  tllis  natura  cH  omnibus  una . 
Aufonius ,  de  prxdi&a  BiiTuLi :  & 

 Germana  manerct 

Vt  faciesy  oculos  cccrula  >  flava  comns . 
Plutarchusin  Mario  eifdem  Germanis  ^osrw.  Qux  vocabula  diverfa  umim 
eumdemque  coiorem  fignificant.  Ariftoteles  ,  in  qujdlionibus ,  nigrum  in 
oculis  colorem,  qualis  eft  in  auftralibus,  calorisinterni  penuriam  notare  tra- 
dit:  contra  glaucum ,  quiproximead  csefium  accedit ,  magnumcfte  caloris 
intcrni  indicium.  idquod  in  feptemtrionaleis  populos,  maximc  in  Germanos 
noftros ,  re&c  quadrat.  Flavefcunt  tamen  horum  oculi  magis  magisque  ver- 
sus  feptemtrionis  extrema. 

Circacrinium  colorem  auctores  rnultum  variant.  Vitruvius,  ut  ante  re- 
latum ,  direclum  ac  rufum  tradit  capillum  populoshabcre  feptemtrlonaleis .  Se- 1 
neca,deiralib.  iii,  cap.  xxvi,  eumdem  adfcribit  colorem  omnibusGerma- 
nis .  ?{on  est ,  inquit,  ^AEthiofis  inter  fuos  inflgnitus  color  s  nec  rufus  crinis ;  &  co<t- 
Bus  in  nodum  afud  Germanos .  utrumque  decet.  2{thil  in  uno  judtcabis  notabtle ,  attt 
foedum  ,  quod  gentifud  fublicum  esl.  Martialis,  lib.  xiv,  eumdem  Germanis 
Batavis,  in  epigrammate,  cujus  lemma  PerfonaGermanica: 

Sumfiguli  lufus  rufi  ferfona  Batavi . 
Tacitus  ,  ut  ante  diclum  ,  ritulam  comam  omnibus  pariter  tribuit  Germanis: 
Hippocrates,  libro  fupradido  ,  6c  Ariftoles  ,  problemat.  n.  fed.  xxxviH> 
omnibusadfeptemtrionemcapillum-z.r^ov.  Galenusdetemper.lib.il,  cap.V; 
&c  in  commentario  ad  librum  Hyppocratis de  aerc,  cap.x,  QomitSv  Strabo,3 
fub  initium  librivn,  &  Diodoruslib.  v,  item  Clemens  Alexand.  pardagog. 
lib.  iii,  cap.  m,-Gallis  juxta  ac  Germanis  gcwQov  eumdem  Herodianus, 
lib.iv,  Germanisj  Procopius ,  pradi&o  loco,  Gothis ac Vandalis ,  Germa* 
nicis  gentibus.  His  plerique  Latinorum  confentientes ,  flavos  defignarunt  cri- 
neis:  utPlinius,lib.n,  cap.Lxxvni,  omnibus  feptemtrionalibusj  utant^ 
diclum:  Juvenalis  &:  Aufonuis ,  locis  prardi&is ,  omnibus  Germanis :  Claudia- 
nus,  in  Rurinum  lib.  1 1 1 ,  Gallis : 

Inde  trucesflavo  comitantw  vertice  Galli, 
Lucanus,  lib .  1 1 1 ,  Britannis :  ^ 

 Celfos  ut  Gallia  currtis  * 

Nobilis ,  & flavis  fequeretur  mifta  Britannis 
Idem  poeta ,  lib.  1 1 ,  Svevis ,  maxima:  Germanorum  genti : 
fundat  ab  extremo  flavos  aquilone  Suevos 
K^Albis ,  &  indomitum  Rheni  cafut. 
Silius  vero  Italicus, lib.  1 1 1 ,  Batavis  Germanis  aureos ,  his  verfibus : 
x^At  tu  tranffcendes  Germanice  fatfa  tuorum, 
Iam  fuer  auricomo  ferformidate  Batavo . 
Eumdem  colorem  tribuit  Gallis  ,  Romam  occupantibus,  Virgilius  ,  ^nei^' 
v  1 1 1 :  K^iurea  c&faries  ollis.  Hi  equidem  tot  colores  inter  fe  differunt ,  gradatin1'  * 
quealiusalio  eft  obfcurior.  omnium  lucidiflimus  eft  £cwQog ,  id  eft;  flavtts:  W° ' 
proximus,  paullo  tamen  obfcurior ,  id  eft,  aureus:  hinc  rutilus\<Px 

idem  fere  irubpog.  rutilum  obfcurior  jamexcipit  <pc<pi>cS?,  id^eft,  funiceus.  o^" 
fcuriflimu^  omniumeft  rufus.  Horumomnium  quia  magna  eftinvicem  fimil1" 
tudo  3  mire  apud  audores ,  aucliorumque  interprcteis  confunduntur .  Virgili^ 
hb.i:  - 


4 


Xo 


GERM^NI^   ANTIQ^LIB.   %  iif 

.    .  Sin  macuU  incipiant  rutilo  tmmifcerier  igni 

Valer.  Flaccus  ,  Ap^vavlncav  lib.  v>  deaurco  vellere: 

Tu  quoque  fatrata.  rtttilant  cui  vellera  qttercu, 
Lucanus,  lib,  i : 

Diffufum  rtitilo  nigrttm  pro  fangvine  virm. 
Boetius,  confolat.  philofoph.  lib.  i : 

Vcl  cur  Hefperias  fidut  m  undas 
Cafurum ,  rutilo  furgat  ab  ortu. 
Virgilius,y£neid.lib.xii: 

Funiceis  invccla  roiis  aurora  rubebit  i 
Aufonius ,  loco  fupradido : 

Ytmiceas  confunde  rofts , 
Virgiiius,  eclogav: 

Lenta  falix  quantttm  fallenh  cedit  etivd  j 
Ptmiccis  humilis  quantum  falittnca  rofetis. 
Hoc  tamen  obfervandum  :  quanto  longius  ab  meridie  ad  fepterritriones  tfers&l 
recedas  ,  tanto  in  hominibus  crinium  colorem  efle  obfcuriorem  5  ita,  uti  in  Da- 
nia,  Svedia,  Norvagia  ,  atqueScotia,  pJerique  fulvo  ac  rufo  prognignantur 
capillo  :  ulteriores  magis  magifque  obfcuro .  Ceterum  idem  rigidi  cali  humor, 
20  qui  condidioraad  feptemtriones ,  quamadauftrum  ,  producit  corpora,  ocu- 
h>sque  lucidiores,  crineis  quoque  illis  efficit  iplendidiores ,  quamhis,  quibus 
crines  plerumque  nigri. 

Mcque  tamen  tanta  heie  intelligenda  eft  cocli,  fiderumque  vis  atque  necef- 
fitas,  utiomncis  pariter  Germanos,  nemine  exccpto,  candidacute,  cccruleis 
oculis,  6c  coma  navi,  fcurutila,  gigni  neceflario  oporteat.  nam  licet  plerof- 
quc  foli  coclique  natura  di&is  coloribus  adhciat  5  tamen  haud  raros  reperias, 
in  utroque  fexu ,  quorum  color  Hifpanos ,  Italos  ,  Gra:cos  ,  adeoque  Afros 
mentiatur.  Neque  in  Italia  ,  GrxciaqUe  omnes  nafcuntur  nigri.  vidi  Ita- 
3o  los  ,  vidi  Hifpanos ,  qui  cutis  condorc ,  criniumque  fiavedine  nulli  Germa- 
no ,  Britannove  quidquam  concederent.  Verum ,  quod  feptemtrionaleis  can- 
didis  corponbus ,  cceruleis  oculis ,  ca:iarie  flava ,  au&ores  perhibeant  j  id  a  ma- 
jore,potiorequehominumnumerofumtum.  nequeTacitUs, ubi  ait,  habitum 
corporum,  quamquam  in  tanto  hominttm  mimero,  eumdem  omnibus  fuhTe,  facileper- 
fvaierit,  eo  temporc  ncmincm  fuifle  in  Germania  cute  pariter  6c  oculis  comi- 
que  nigrum  ,  .flve  fufcum .  Quamquam  Romani  dc  iis  maximc  judicarunt 
Germania:  partibus ,  qua:  ipfis  maximc  cognita:  fuerunt,  quasque  armisac  prxft- 
diis,  inter  llhenum  &  Albim ,  ad  oceanum  ufque  tenuerunt. 

Scrmonem  Tacitus,  hiftoriar.  1  r,  ut  ante  citatum ,  Germanis  tribuit  hor- 
ridum .  quod  tam  de  voce,  flve  vocis  fono ,  quam  de  loquelaipsa  intelligendurri. 
40  eft  enim  Germanis  noftris  vox  gravis ,  rauca ,  atque  horrida  j  quum  m  Hifpa- 
nis,  Jtalis,  atque  Afris  fltexilis,  clara*  atquecanora.  Diodorus,  libro  pncdn 
#0 ,  de  omnibus  flmul  Celtis,  a  Pyrena:is  niontibUs  ad  Scythiae  fiveSarmatiae 
Uique  confinia  colentibus :  Ei<n  J]).  rlw  ^as^iv  ytctQ,7rXvj)cliKoi ,  ^  Tctjs  (pccvctjg  @ctpv*j~ 
•>  ^  TjradiiXods  ^cvxjuQmoi  •  hoc  eft :  Stmt tcrribtli adjpeclu ;  vocemque  eduni gravtfo* 
nam  ac  prorfts  hcrridam.  PoIyxnils  ,  ut  fiipra  retuli ,  Cirribris  TeutonibusquC 
&ie/uhi  tribuit  iluu  (pmlw  ,  id  efl:  ,  vocem  belluinam*  De  Gallis  quoque 
hoc  eft  apud  Livium  ,  lib.  vt  :  Species truces  Gallorum  >  fonumque  vocis  ,  in  ocu^ 
tis  atque  auribm  fore .  Atque  truceis  hos ,  minaceis ,  terribilesque  fub  torva  frotH 
o^culos  etiamnunc  Germani  noftri  5  licct  GermaUia  moribus  jam  fatis  excul- 
ta>  mordicus  relanent  5  maxime  ,  quiversds  oceanum  ,  &  finum  Codanuiri 
irjcoIunt .  Ha?c  igitur  de  corporum  GermanorUm  habitu  externo  ditla  funto, 
interno  habitu  ita  noftcr  aiictor ,  eodem  loco :  CMagna  corfora,  & 
tantum  d((  impetnm  valida  .  laboris  atquc  operum  non  eadem  pdtientia .  mtmme- 
fuc  fitifo  &flumqUe  tolerarcy  fngora  atqueincdiam  ccelo  folove  ajjveverunt .  Et  anna^ 
kurn  lib.  fecundo  :  Corptu.ut  vtftt  torvum ,  ci?- ad brevem  impetmn  vaUdum  ,Jic mtJU 


05 


iio  PHILIPPI  CLUVERII 

vulnerum  pattentiii .  Hiflo  riar.  1 1 :  Iam  Germanos,  quod genm  militum  apud hojles  atro- 
cijftmttm  ftt  ,trac~ioin#ftatem  bello,  fluxis  corporibm,  mutationem  folt  cceltque  haut  tO" 
leraturos.  Et  fub  finem  ejusdem  libri :  Adjacentia  Tiberi  Germanorum  Gallorumqtte 
obnoxia  morbis  corpora ,  fluminis  aviditas,  ejr  aflus  impatientia  labefecit .  Et  tandern  • 
paullo  poft :  Longealia projictfcentis  exurbe  Germanici  exercitm  fpecies.  non  vigorcor- 
poribtts,  non  ardor  animis .  lentum ,  ejr  rarum  agmen ,  ejrfluxa  arma  ,fignes  equi.  tmpA- 
tiens  folis  ,pulveris,  tempefiatum,quantumque  hebes  ad  fufiinendum  laborem  miles,  tan- 
to  ad  difcordtas  promtior.   Polyarnus  ,  lib.  VIII  >  Md,&(&>  kIjliGpois  o-vp£>a>\uv , 

XeifAtttm  T07TUV  OCpGOffyuVf,  ^7Tl^ctlo  XpV@*  K&f  Xi0Vct  tytP&V  SuVAlSpOV^  ,  HUVfZA  (/])  Kjfl  V 

htov  is^afjL^s,  ijzsv  t2  3-cl^7ras  \o\utol  7n>Xwj  [a*t  *&fju*\@*  dtyiiv&s-  id  eftj  Martmettm  10 
Cimbris  confltcturm,  exfirigidis  regiontbm  profeclis  ,fciebat  eos glaciem  ejr  niveis  ferre 
pojfe  ;  calorem  ac  folem  non  item  \  <zftu  confettos plurimum  fudorem  cum  Jpiritu  emittere^» 
Jdem  &:  Livius  Gallis  adfcribit,  lib.  v,  his  verbis :  Gallos  peflilentia  etiam  ttrgebat: 
quumjoco  jacente  inter  tumulos  cafira  habentes,  tunc  ab  incendits  torrido ,  ejr  vaporis  pU- 
no,  cineremque,  non  pulverem  modo  ,  ferente ,  quum  quid  ventt  motum  efiet  ( quorum  tn- 
toleranttfftma  gens est,  humori  ac firigori  affveta)tum dtfiu  ejr  angore  vexatt ,  vtdgati* 
velut  in  pecora  morbis ,  morerentur.  E  t  li  b .  x :  Gallorum  corpora ,  intoleranttjfima  labo- 
ris  atque  &ftm  ,fluere.  primaque  eorum  prcelia  pliis  quam  virorum ,  pofirema  minusqtutrn 
feminarum  effe.  Orohus,  lib.  v,  cap.  xvi:  Incalefcente  folefluxa  Gallorum  corpora  in 
modum  nivium  difiabtterunt.  Plutarchus  in  CralFo,6c  Appianus  in  Syriacis :  eV«$  2° 
3  t^C  TctXci&s  l^cLKi^x,  to  xg  3-d,A7r@*,  j  to  Stx^^ ,  d^OTiouv  dyQ&s  ov&S-  id  eft  j  jMaXl' 
me  affligebat  Gallos  aftm atque Jitis,  neutri horum adjvetos .  Et  Polybius ,  lib.  Uh  d** 
ferte  Gallos  fjLcthctKiocs  ^  (pvyoirovlus,  id  tW.,mollitiei  ejr  laboris impatientia arguit .  Ve- 
rum  his  haud  parum  adyerfan  videntur  ea,qua:  Casfar,  comment.  v  i,  de  Ger- 
manis  ita  tradit  :  K_Ab parvults  dttrtttei  ac  labori  ftudent.  &  poftea  :  CMagna  viseft 
urorum,  &  magna  velocitas .  neque  homini,  neque  fera ,  quam  conjpexerint  ,parcunt.  H°S 
ftudtose  foveis  captos  interficiunt.  hocfe  labore  durant  adolefcentes ,  atque  hoc  genere  vt~ 
nationts  exercent.  ejr,  quiplurimos  ex  his  interfecerunt ,  relatis  in  publicum  cornibm,  q#* 
fint tefiimonio ,  magnam  ferunt laudem.  Item,  qua:  Mela ,  lib.iri,  cap.  iii  :  Immanrf 
funt  animis,  atque  corporibm  5  &  ad  infitam  feritatem  vafie  utraque  exercent ;  beliando  3° 
animos,  corpora  ad  confuetudines  laborum .  (JHaximo  frigore  nudi  agunt ,  antequam  fth 
beres fint.  viri  fagis  velantur ,  aut  libris  arborum ;  quamvts fitva  hieme .  Maxi m b  vero 
ea  pugnant,  qua:  Seneca  adfert,lib.  j.  de  ira,  cap.xi:  QuideHaliud,  quodbarb^ 
ros,  tanto  robufiiores  corvoribm,  tanto patientiores  laborum,  commtnuat ,  nifi ira,  infefiiff' 
ma fibi  ?  6c  paullo  pof  t :  Germanis  quid  ett  animofius  ?  quid  ad incurfum  acrim?  qtttd 
morurn  cupidim?  quibm  innafcuntur ,  innutriunturque^  quorum  unicitm  illiscura  eft,  & 
alta  negligentibm .  quid  induratim  ad  omnem  patientiam  ?  ttt  quibm  magna  ex  p^Ytt 
non  tegumenta  corporum  provifa  funt,  non fitjfttgia  adversits  perpetuum  cceli  rtgorem.  nffS 
tamen  Hifpani,  Gallique ,  ejr  Afiu,  SyrUque  molles  bello  viri,  antequam  legio  vtfatur,  c*~  Q 
dunt,  ob  nttllam  rem  aliam  opportttnos ,quam  ob  iracundtam .  Quid  j  quod  TacituS;  4 
hiftoriar.il,  ut  ante  citatum,  tempettatum  ait  effk  impatientes :  Livius  vero  hurnort 
ac  frigoriadfvetos:  6c  ipfe  Tacitus,  in  libro  de  Germania,frigora  eos  ccelo  adjveviy* 
tradit  ?  &  qua:  pars  Europa:  majoribus  tempeftatibus  obnoxia,quam  Germ^' 
niafeptemtrionalis?  quibus  certeincola:  magis  adfvefcant  necelle  effc,quant 
alix  gentes  fub  ccelo  mitiore.  Sed  erraile  dicamus  Tacitum  in  tempeftatibus: 
quid,  quod  Appianus  in  Celticis,  five  epitomator  ejus  tradit  de  Marcomafl- 
nis,  AnovifH  milite  ?  oti  tcpv@«  opoius  iQipqv  QdX7r\.  id  eft ,  quod  frigoris  dfim^ 
juxta  fiuerunt patientes.  Frigorum,  ac  tempeftatum  fuiile  patientiiTimos,  ut  qu}' 
bus  maxime  omnium  in  patria  terra  adfveti ,  quis  dubitaverit  ?  ^Eftum ,  ac  fi" 
tim  non  a:que  toleraiTe,maxime  extra  patriam,  in  calidioribus  regionibus,  tif"  I 
mo  negaverit.  namne  hodie  quidem  his  fatis  pares  fimt.  Quumgens  tota  & 
feptemtrione  fita  Jit,  frigidillima  omnium  regione  j  frigoribus  aiperrimis,  qul- 
bus  major  pars  anni  infeftatur,  adfveta,  minimum  etiam  arftum  gtaviter 
ex  a:ltu  quum  gignatur  fitis ,  impatientes  ardoris  largiori  reftindione  opus  h'1* 
bent.  qua:  crebrofumtahabitum  tandem,  adeoque  morem  producit  \  uti  n°n 
1  r  folufl» 


GERMANI^  ANTlQ^Lltti.  hi 
folum  arftate ,  fummis  caloribus ,  fed  aiperrimo  etiam  hiemis ;  potare  confvevc 
rint.  Quamquam  phyfici  doceant ,  corpora  noftra  magis  intus  calere  hieme, 
frigore  intra  poros  calorem  obftruerjfe ,  quam  arftate .  unde  major  quoque  cibi 
potusque  appetitus  hiberno  tempore  ,  quam  arftivo.  Tacitus  ait  Germanos  ine- 
diam  tolerare ,  folo  adfueviffc-j .  nempe  quia  folumnon  impense  colebatur,  quod 
infra  oftendetur,  fterile  tk.  frugum  minime  ferax  erat.  undeincolis  inopia.  Ve- 
rum  hodic, quia  omnia  benigne  ac  copiose  proveniunt;  minus  tolerare  inediarrij 
quamaliac  Europas  gentes,  lciunt  Germani.  Appianus,  qui  non  minus  arftus* 
quam  frigoris  ,  inediaeque  toleranteis  facit,  hxc  ediverfo  addit :   lYow  J]), ,  ug 

m*  &1C/ct  .  id  eft :  Laborum  in  prcelns  non  admodum  tolerantes  fuife  videntur ,  & 
bella  non  tam  ratione  gejfiffe ',  quam  belluino  quodam  impetu.  Verius  certc  Seneca, 
qui  fola  ira  ,  fibi  iplunfeftiHima  ,  comminui  fblitos  adfirmat.  Livius,  hb.  v: 
Gallt flagrantes  ira ;  cujus impotens  esfgens <  Itaque  recle  addit  Seneca  fuperioribus 
ifta  :  ^Agedum  ,  illls  corporibm  ,  illts  animis ,  dclicias ,  luxum  ,  opes  ignorantibm ,  da 
rationem  ,  da  difciplinam  ,  ut  mhtl  ampltus  dicam  ,  neceffe  eritnobis  certemores  Roma- 
nos  repeterc^> .  Sane  nihil  xqub  iis  dcfuit,  ac  difcipliha  milicaris.  quam  poftea- 
quam  addidicerunt,  non  jam  tam  faciJc,  utantea,  a  Romanis  prccliis  commi- 
nuti  fuerunt  j  quod  infra  fuo  loco  patebit.  Atquehxc  etiam  de  intcrno  eor* 
porum  habitu  diileruiiie  fufficiat. 


*De  genenhm  >  five  ordimbus  y  quibuj  prifci  GerMAN  I 

inter  fe  diflmtti  fuerunt  * 

HAbitu  naturaque  corporum  Germanorum  explicatis,  ordo  rerurri 
pofcebat,uti  de  veftjtueorum  proxime  fubtexeretur.  verum  de  hoc* 
ahisque  eorum  moribus  uti  fatis  commode  feimo  pofthinc  haberi  po£ 
fit;  genera  hominum ,  ftve  ordines ,  in  quos  univerfi  per  omnem  tcrram  Ger- 
maniam  fuerunt  diftintli,  anteindicandi  erunt .  nam  pro  ordine  quiique  fuo,  ut 
inahis  rebus,  fic  veftitu  inter  fe  diftingvebantur. 

Ordines  in  univerfum  fuifte  reperio  haudampliils  iv.  quoriim  pri- 
mus  NoBuitiM  ;  alter  Ingenuorum,  ilvc  Libekorumj 
tertius  LiB  e  rto  ml  m,  cui  admixtus  Libertinorumj  quanus 
S.ekvorum.  Horum  omnium  cum  inferioris  avi  auclores,  turn  antiquus 
etiamfcriptormeminit  C.  Tacitus,  in  libro  de  Germania  .    Reges  ,  inquit, 
ex  nobilitate ,  duces  ex  virtute  fumunt.  et  poftea  :  Dominum  acfcrvum  nullis  educa- 
4°  tionis  deliciis  diftingvas.  inter  eadem  pecora  ,  in  eadem  humo  degunt  :  donec  xtas  fe- 
paret  ingenuos  ,  virtus  agnofcat .    Sed  quamdiftinftiflimc ,  dilertiffimeque  infra: 
Liberti  non  multum  fupra  fervos  funt  i  rarb  aliquod  momentum  in  domo ,  numquam  in 
civitate  5  exceptis  dumtaxat  iis gentthm ,  qu&  regnantur:  ibi  enim  & fuper  ingenuos ,  & 
fifer  nobiles  afcendunt.  apud ceteros  impares  lilertini  libertatis  argumentttm  funt.  Iterri 
poftea ;  ubi  de  Svionibus  fic  loquitur  :  Esi  apud  illos  &  optbtu  honos  :  eoque  unpts 
imperitat ;  nullis  jam  exceftionihtts ,  non  precariojure  parendi .  nec  arma ,  ut  apud  ceieros 
Germanos ,  inprcmifcuo : fcd  claufa  fub  cuftode  5  ejr  quidefervo .  qttia fibitos  hoftium  incur- 
prohibet  oceanus .  otiofs  porrb  armatoru  manus facile  lafciviunt .  enimverb  neque  nobi- 
neqne  ingenuu3  ne  libertinum  quide  armis pr&ponere  regia  utilitas  ett.  Tacito  con- 
50  lentien.s  inferioris a:vi  fcriptor,  Adamus  Bremenfis, fic  tradit  de  Saxonibus :  ^W-* 
6  tnor  dijferentiis  gens  illa  confiftit ;  Tiobiltum  fcilicet ,  ejr  Liberorum,  &  Libertorum ,  atqud 
Scrvorum .  Non  modo  de  una  Saxonum  natione  hoc  intelligendum  s  fed  de  uni- 
versa  Germanorum  gente  .nam  cuncla,  quxTacitus  in  libro  de  Germania  dni- 
^erfis  tribuit  Germanis,  Adamus  unis  Saxonibus  pene  iisdem  adfcribit  verbis,; 
idem  de  Saxonibus  tradit  &  Hucbaldus ,  Llnonenfis  abbas ,  in  vita  bead 

L  LeDUinii 


m  PHILIPPI  CLUVERII 

Leb  uini :  Erat  gens  Saxonum,ftcut  nunc  ufque  conftftit,  ordine  trifartito  divifa.funt  emrt 
ibi,quiillorum  lingva  Edltngt;  funt,  qui  Ertlmgi^  fimt,qui  Lafjivocantur.  quod  Lattn* 
fonat  lingva,Nobtles,  Ingenui ,  at%  Serviles.  ltem  Nithardus,hiftoriar  Francorunl 
lib.  i  v:  Gens  Saxonum  omnis  in  tnbus  ordinibth  divifa  confflit.  funt  enim  inter  illos  %d- 
lingi  j  funt,  qui  Erilingi ,  funt, qui  Lazzi illorum  lingva  dkuntur : Latina  vcro lingvahoc 
funt\  Nobiles,Ingcnui ,& Servtles .  Atque hi  equidem  duo  male  treis  tantum  faci- 
untordinesj  fervorum  ordinem  omittentes  \  quodinfrapatebit:  nempe,  quia 
libertinon  multum fufra  fervos  erant^  ut  teftatur  Tacitus.  Fuifie  eorum  ordinem 
a  fervis  diftin&um,  prartcr  Taciti,  Adamique  ridem,  leges  quoque  antiqux  Ba- 
juvariorum  atteftantur :  in  quibus  ita  legitur;  CManumtfa ,  quam  Erila%in  vocant- 1° 
Item  gloilarium  vetus  Latinotheotifcum  :  Libertini,  Frila&zi .  Sed  fingulorum 
jftatus,  atque  conditio  infpiciatur. 

Adamus  Brcmenfis  fuperioribus  hsec  continuo  fubneclit:  Et  id  legtbm firrni- 
tum,  utnulla  pars,  in  copulandis  conjugiis,  proprU  fortis  tcrminos  transferat :  fed  nobilis 
nobilem  ducat  uxorem ,  &  liber  liberam-,  libertm  conjungatur  libcru ,  &  fervm  anci/U* 
Si  vero  quijpiam  horum  fibinon  congruentem  ,ejr  genere  prtflantiorem  duxcrtt  uxorem  > 
cum  vitd  fuA  damno  comtonat.  Rigida  admodum  lex  ;  fateor :  fcd  utiliffima  j  ut 
mox  adparebit .   Hodic  etiam  in  Germania  ( in  ea  nimirum  ,  qux  ab  Galli^ 
Italixque  finibus  ,  limulque  moribus  rcmotior  j  idem  mos  quam  rcligioiiffi- 
mc  obfervatur;  non  equidem  pcenar  alicujus  pnrilituta:  mctu ,  fcd  antiquiffi-  2° 
ma  pcrfvafione  :  quum  omnino  fe  fuumque  ordincm  nobiles  homines  pol- 
lui  credant ,  fi  quis  vel  tenuiifima  forte  vir  ducat  opidanam  licet  ditiffimanii 
Quin  etiam  &  ipfi  opidani,  in  magnis  opidis,  five  celebrioribus  urbibus,  duo- 
bus  potiifimum  inter  fe  diftingvuntur  ordinibus  5  quorum  alter  patrictorurny 
alter  plebeiorum  dicitur ,  legibusque  apud  eos  cautum  cft ,  ne  quis  extra  ordi- 
nem  fuum  uxorcm.ducat.  Vetuftiflimum  hoc ,  non  modo  Germanorum  no- 
ftrorum,  fed  &c  omnium  gentium  fuit  inititutum,  &:,  finon  ante,  ccrtc  fta- 
tim  poft  terrarum  inundationem  cccptum .  unde ,  in  gentium  diiperfione ,  m 
univeriiim  orbem  divectum.  Falfum  eft,  quod  Dionyiius  Halicarnafienfis ,  & 
Livius,  atque  Plutarchus  Romulo,  primo  Romanorum  regi,  adfcribunt:  nem-  3° 
pe  hujus  elle  inftitutum ,  populum  Romanum  in patricios,  nobileis,  atque  p/ebeios 
diitingvere.  quod  certc  non  magis  verum,  quam  qux  cidem  Romulo  ,  ac 
Numas ,  de  facrorum  ritibus  ,  temporumque  divifione  attribuuntur  .  qu# 
primi  llliRomani,  non  ut  nuper  a  regibus  fuis  inventa,  fed  ex  antiquiliimi* 
cunctarum  gentium  confvetudinibus  liabuere;  utinfra  in  fingulisiatis  clar£ 
patebit.  Ad  nobilitatem  quod  attinet  jhaud  facile  ulla  gens,velnatio,ciim  an- 
tiquis  Gra:corum,Romanorumque  temporibus,  tum  patrum  noftrorum,  vel 
noitro  etiam  hoc  feculo  reperta  finc  nobilitatis  dignitate  atque  honore.  M^- 
morabilefanc exemplum,  maximeque  dignum,quod  cum  Germanorum  no- 
ftrorum  moribus  conferatur,  eft  in  Japoniis ,  gente  infiilana,  ad  Sinarum  ter-  4° 
ram :  de  quibus  hxc  in  epiitolis  patrum  Jefuitarum,  qui  illic  veriati  funt ,  legi- 
mus :  Iaponiorum  tres  prtapue  ordines  numerantur :  Fatricii ,  qui  vecligalibus  civitat» 
fruuntur: Bonz,iitfacrifcuh\  quorum  item amplifunt reditm :  Operarii .}qui aliorum  veluti 
fervitia  funt  j  femper  iis  laborant  ,femper  iis  obnoxii  degunt .  2{am  nec  patriciis  inofih 
quamvis  extrema^nobilitatem  aufert\  nec  operariis  quantavis pecunia  dignitatem  affcrt 
nUam:  nec  umquam  operarios  inter  ac  nobileis  matrimonia  commifcentur .    Item  lite 
Japoniagens  dignitatis  mirum  quamftudiofa  .ficprorfus ,  ut  eam  reliquis  rebus  omnibtis  ath 
teponant .  Rei  familiaris  inopia  patet  illa  qnidem  in  hac  gente  latipme .  fed  ea  nulli  esi  d*" 
decori :  nec fane  minus  idcirco,  qui  nobtles  funt,aplebe  coluntur.  nc^  vero  eorum  quisqu^ 
fauperrimus  licet ,  connubio  cum  plebeiis  ulla  mercede jungitur .  ujqueadeo  exifttmatione^ 
divitiis praferunt.  En,  eadem  huic  genti,longe  remotiffima^mens,  qua:  Germ^*  ' 
nis  noitris.    quam  tamen  hos  ab  \\\is ,  aut  illos  ab  his  quondam  accepilf^» 
haud  temere  dixcris :  fed  ex  una  eademque  terra  Schinar,  in  gentium  dis- 
perftone ,  utrosque  ui  fuam  quosque  detuliile  regionem,  concedas  neceile  eft 

quo^ 


4 


GERMANI^E  iNTIQ^LIB.  t  n3 
qiiod  ex  nobilitatis  origine ,  quam  mox  oftendam  ,  maxime  patebit;  Ceternm 
apud  antiquos  Germanos  nobilium  dignitatem  fuiiie  plebejorum  flve  ingenuo- 
rum  divitiis  pra:latam,  cum  exiis,  qux  fupra  ex  Adamo  Bremenfi  attuh ,  turri 
cxhodiernis  maxime  moribus  liquet.  quidpe  hodiequein  omni  ea,  qux  antf 
quitus  dicebatur ,  ad  glacialem  ufque  oceanum  ,  Germania,  nobilibus  homini- 
bus ,  licet  tenuifllmo  ixpe  fint  cenfu ,  honorem  tamen ,  primumq;  ubique  locurri 
locupletiflimi  etiam  opidani  deferunt  ;  non  tam  ftatuto,  vel  Jege,  quamordinis 
reverentia  du&i.  Antiquam  apud  CeJtas  nobiJitatis  obiervantiam  indicat 
Cxfar>  belli  Gallici  comment.  vi ,  hisverbisde  GaJlis  loquens  :  In  omniGallia 

Io  corum  hominum ,  q:ti  altquo  funt  numero ,  atque  honore ,  genera  funt  duo .  namplebs pene 
Jervorum  habetur  hco :  qua  per  fe  nihilaudet ,  &  nulli  adhibetur  confilio .  De  his  duobus 
generikits  alterum  est  druidum,  alterumeqmtum:  id  eft  ,facerdotum,  8c  nobilium.  Eam- 
dem  nobilitatis  praceminentiam  indicat  rriaxirrie  ex  Pofidonii  monumctis  Athe- 
na;ui,lib.iv,  cap.  xiii,  his  verbis  de  GaJJis,  Germanorum  confanguineis,loquens: 
O  txv  ^eioveg  o-wu^ttvoooiv,  KctQbvlcq  $tj  cv  kvkXo>  '  ^ioug  0  K^Tiqog,  to;  cw  K0Dv(pouj(&» 
%°oS ,  hctcpiocov  r  ctTkuv  ,  %  KctQ  tIw  mKi^Klw  ivxipiotv ,  rjKctld  to  yiv©* ,  y  Kct[d  txhxTOV'* 
id  eft :  Conviv<z plures  ad  ceenam fi conveniant ,  in  orbem  qnidem  confidunt  j  at  in  medio 
pr&flantijfimi  eUfides ,  vcluticoetks  principis ;  ejus  nimirum ,  quiceteros  velbellica  dex- 
teritate,  velnobilitate  generis  anteit ,  vcldivitiis.  Utmaxime  bellicofus  nobili,  fic 

*o  nobilis  opulento  plebeio  anteferebatur.  Bellicofitas  autem  nobilitati  prarfe- 
rebatur  ,  quia  hujus  illa  erat  origo  atque  mater .  Cujus  rei  ratio  fic  fe  habet : 
Ab  initio  rerum  ,  primus  mortalium  Adamus  a  Dep  ,  condicore  fuo,  interre-. 
liqua,  dcquibusinfrafuolocoacordine  difputabitur ,  hoc  quoque  perdidice- 
rat:  nempe  Spiritum  fanctum  habitaturum  in  animis  Iiominum,-  ardoremque  Sc 
fervorem  pietatis,  omniumque  virtutum  excitaturum.  Nepotes  Adami  poft- 
quam,  Una  cumpatre  fuo  Caino  (  de  quo  pluribusid  infraoftendetur)  a  veri 
arternique  Dei  ,  rerum  cunclarum  conditoris ,  veneratione  ad  falforum  numi- 
num  cuJtum  ,  Sathana:  impulfu  ,  delapfi  funt  :  contentiones  ,  rixas ,  lites^ 
certamina  ,  bella  ,  rapinas  ,  ac  latrocinia,  quorum  omnium  ardorem  atque 

3o  cupiditatem  malignus  iJie  fpintus  ,  ipfe  videlicet  Satlianas  infpirabat ,  deni- 
que  quidquid  ad  animi  fimuJ  atque  corporis  ftrenuitatem  pertinet ,  pro  veris 
illis  virtutibus,  ceu  a  Sando  fpintu  fuppeditatis ,  habuerunt :  ob  easque  res 
Sanclum  ipintum  quammaxime  venerati  funt ,  fub  Martis,  HercuJis  ,  Vulca- 
m,  aliisque  nominibusi  ut  infra  docebitur.  Hinc  ipfr  bellicofitas  virtutis  no- 
^nen  yjf  i^xh  fortita  eft.  iic  enim  apud  gentileis  auclores  t?  dp{J? ,  id  eft 
virtute  gens  gentem  pra:il:are  dicitur ;  non  ob  temperantiam,  vel  fidem,  vel  pie- 
tatem,  vel  aliam  quampiam  moralium  virtutum  ;  led  ob  animi  fortitudinem  in 
certaminibus ,  manuumque  promtitudinem .  Hinc  illud  Ciceronis,  in  orationei 
pi*o  Murxna  :  Keimtlitaris  virtm  pr&flat  reliquis  omnibus .  &  pauJlo  poft:  Stwimd 

40  dignitas  eH  in  iis,  qui  militari  laude  antecellunt .  Veri/fimum  eft ,  quod  Herodotus> 
"b".  na  fcriptum  reliquit  Jiis  verbis :  El  {Jfy  vvuu  ^  tx -n>  7n&p'  Aiyvntfuv  ^a^KctQ  0)  e'A- 
^^e?»  M  i%co  ciif  iKMg  Kg/vcq  '  opiuv  ^  epyjiKot^  ,  ^SxJ^,  KjUipQ^  ^  ^Av^ig,  Kj%i$oV 
vrxvicq  Txg  QetgGctpxg,  Xnfltftoltyiss  r  eZfom  yyiofi/jisg  noXrJiiw  rig  Tctg  Tixvoq  pcwSJvov* 
ytj  rit$  dnyovisg  txtw  rxg  $1  d7rx&>cty$pisg  r  x^avctfywv,  ytvvcqxg  vo\jd^ov\otg  ^vcq7  Xj  fjtd- 
~xg  \g  rov  vrotepov  dvet$/>isg .  id  eft :  Hoc  ab  ^AEgjptiis  an  mutuatifint  Grm,  prd 
cert0  dijttdtcare  nequeo :  qitandoquidem  videam  &  apud  Thracas,  ejr  Scythas,  &  Perfas, 
^  Lydos ,  adebque  apud  omneis  ferme  barbaros  haberi  pro  ignobilioribus  civibm  eos ,  qui 
fpificia  difamt,  horumque  liberos  :generofiores  autem ,  qui  a  manuariis  operibm  abfiinenty 
***xtme  verb  qui  militari  rei  vacant.  Nempe  ob  unicam  illam  veterum  mortaliurri 

jo  virtutem ,  five  ftrcnuitatem ,  qua:  in  bellis  fpectabatur .  Unde  hodieque  ea  opi- 
510  aPud  omneis  gentes  obtinet,  &  in  Chriftiano  orbe  maxime  apud  Germanos, 
i^tmiosque  eorum  Polonos,  veram  genuinamque  nobiJitatem  nulJa  alia  re  ho- 
«Jinem  infcridris  ordinis  confequi  polle,  nifi  virtute  bellica .  Tacitus  de  antiquis 
Oei^aniS>  utantcre^turn'  R^ges,  inquit,  ex nobilitate ,  duces  ex  virtute fumunt \ 
xuod  fi  igitur  etiam  m  pjcke  ^  ^iye  ingenuorum  ordine  aliquis  bellica  virtiite; 

L    %  reliquo$ 


U4  P  H  I  L  I  P  P  I    C  L  II  V  E  RI  i 

reliquosomneis ,  tam  nobileis  quam  ingenuos  prxftaret  5  is  in  ducem  belli  dile- 
gebatur  ,  nobilicatis  dignitate  haud  dubie  ei  fimul  attiibuta.  Apud  Japonios, 
ncc  nobilrbus  inofia ,  quamv/s  extrema  ,  nobrlrtatcm  aufcrt  5  nec flebejis  qrtarnavrs  fecunt* 
addit  ulkm .  Idem  apud  majores  noftros  valuitfe,  ex  prxdictis  patuit.  Sed  proh 
dolor  !  nos  jam  in  ea  incidimus  tempora ,  quibus  etiam  indigniffimi  homines  in 
facrum  illum,&  maximc  venerandum  ordinem,  non modo admittuntur >  fed 
ultro  adfcifcunturi  non  tam  vanitatc  eorum,  qui  eum  honorem  confequi  cupi- 
untj  quam  ipforum  principum  aviditate ,  qui  leviufculi  cujufdam  compendii 
gratia  perditiffimis  etiam  fepe  mortalibus  eum  indulgent.  Qtios  tamen  antiqui 
illiatque  verenobiles,  interiorem  Germaniam  colentes ,  utimpares  afpernan-  M 
tur,  confortioneque  indignos  habent.  Apud  alias  nonnullas  Chriftiani  nominis 
ge  itcis,  adeo  opibus  habeturhonos  ,uti  fere  nulli  fint  nobiles,  quin  mercatu- 
ram  terra  mariq&e  exerceant.  apud  alias  rurfus  mercatores  quidem  in  nobilitate 
jnon  ponuntur :  ob  unam  tamen  opum  adfluentiam >  non  modo  nobilibus ,  fsd 
fuperioris  etiam  ordinis  viris  prxferuntur.  adeo  6c  heic  nobilitas  tantum  nomeii 
eft.  Quamquam  nec  ulla  apud  hos  verx  nobilitatis,  ex  antiquitate  gcneris,  vel 
ex  virtute  bellicaprognatx ,  imago  eft .  fednobilis  habetur  is,  quicumque  pro- 
cul  mercatura  atqueopiricio  vitam  degere  poffit.  nec  quidquam  refert,  probus 
an  improbus,  fceleratusque  patcr  vclipfe  etiam  paullo  antc  fuerit;  bonis  an 
malis,  nefandisqueartibuseaquxfiverit,  per  qux  nobilium  vitam  agerecre-*0 
ditur.  Apud  prifcos  quoque  llomanos  ad  fummos  reipublicx  honores  perj 
veclos  fuiffe  eos,  qui  virtute  bellicd  ceteros  prxftabant,  patet  ex  Livio,  Diony- 
fio  Halicarnaflcnfe ,  8c  aliis .  unde  illud  eft  Senecx,  in  CpiftoLi  xlvii:  V&rUn* 
clade  quam  multos  Jplendidijftmc  natos ,  fenatorium  fermilitiam  aufticantes gradum  ,for- 
tuna  deprejjit  ?  Tulli  Romanorum  regis  ad  Fufetium  Albanorum  regem  hxc 
refert  Dionyfius  verba ,  lib .  11 1 :         ri  &  j3*W«  &  roig         ttpcif  KapTrxTcq  7nz? 

ifUV>K%  0  'sntt.d  x£«I^^'®^>  ufo  0  isrofiKxs  woje^  32n%U£/x{  ^hni^ei^cq  ^WJdW 

,  ci&'  ogng  a£  y  txtmv  toov  tiu-uv  «  ycio  cv  cl?i\a>  tm  tIw  ctv9g/07rlvlw  tuytvioif 

vttu^  vouiQ$u ,  cLft?  cv  r| '  Hoc  eft :  Magiftratus,  & fenatoria  dignitas , ccteriqrte 
honores  deferuntur  afud nos ,  noh  iis ,  qui  amplas  fojftdent  ofeis,aut  longam  majorum  ifl-  3a 
drgenarum  fojfant  oftendcrefcriem;  fediis  ,  qui  talibus  honoribut  funt  dfgni .  nuUenim 
ali  t  re ,  ejrtam  virtute ,  mortalium  nobilitatem  conjlare  ducimns.  Hax  equidem  ori  ad- 
fcribuntur  gentili ,  verique  Deiignaro .  a qua  mente  quam  longe  nunc  (  proh 
dolor! )  nos  Chnftiani  abfiimus?  Nam  multis  in  locis,  non  modo  nobilitatis  ti- 
tulus ,  quod  modo  dixi ,  fed  &  magiftratus ,  St  fenatoria,  judiciariaquc  dtgnitas, 
&  reliqua  reipublicx  munia,non  folum  bonisfed  improbiffimis  etiam  homini- 
bus  pretiovenduntur.  in  tantum  a  veteri  illa  verx  nobilitatis  exiftimationere- 
<  ( (limus.  Quid  tuheicin  judiciis,  quid  in  reliquis  reipublicx  partibus ,  abani- 
mivtatncorruptis,  tamque  vitiofisfiericenfes?  Scilicetpeffimaquxque:&:,inter 
aha,  maximc  ld ,  quod  de  R.oma  fua  conqueritur  Juvenalis,  fatyra  111 ,  his  verbis:  \° 

D,i  tcftcm  Rom*  tam fanffum  ,  quam fuit  hojpes 

Tfymms  Idai ;  froccdat  vel  Ttyma ,  vel  qui 

Servavit  trcfidam  Jiagranti  cx  ade  Minervam  i 

Protinus  ad  cenfim  j  de  moribus  ulttma  fict 

Snxjlio  :  quot  fafcit  fervos  j  quot  fojftdet  agri 

Jngera  \  quammulta,  magnaque  faroffide  cccnat  ? 

Sjuantum  quisque  numorum fervat  in  arca 

Jantum  habet  ejr  Jidei. 
C  ompertum  habeo,  quum  nuper  apud  judicem  quemda  pauperioris  conditionis 
1  luherculae: comparuillent,de opulentoquodam querelam habiturx:iis confpe-  f 
i  exclamaffeprotmusjudicemiDifcecierentinde  mendicx  cum  quxnmoniis 
(uisimpormnis:  feilli,  cujusnomen  proferebat,  potiuscredere ,  hommi  locu- 
pleti,  atquehqnorando.  O  voxSathanx,  nonhominis!  Sed  hxc&  hujusmodi 
alia  ,  non  tam  noftra  funt  vitia,  quam  externarum  gentium:  quibus  vel  Svio- 
num,quorumlupramcmini ,  Sitonumque  mores  rednere ,  vel  llomanorumr 

pjacuic 


GERMANI^  ANTIQ^Lll  t.  Hj 
placmt  imitari  exemplum:  qui  &  ipfi,  aquo  Carthaginem  &:  Afiaticos  reges 
uebellarunt ,  in  corruptiflimos  prolapfi  funt  mores .  unde  non  minus  lepide 
quam  vere  de  iis  ita  cecinit ,  in  fatyrarum  prima ,  idem  Juvenalis : 

Vtncant  divitU  >  facro  nec  cedat  honori , 

TSfuper  in  hanc  urbem  pedibm  qui  venerat  albis: 

Quandoquidem  inter  nos  fancltjftma.  divitiarum 

CMajcfiat . 
Et  item  prardida  fatyra  1 1 1 : 
^  TfihH  habet  infelix paupertas  durius  in  fe , 

£>uam  quod  ridiculos  homines  facit .  Exeat ,  inquit .» 

Si  pudor  est ,  ejr  de  pulvino  furgat  equeflri 

Cujus  res  legi  non  fufficit .  &  fedeant  heic 

Lenonum  pueri ,  quocumque  in  fornicenati: 

Hcic  plaudat  nitidi  pr&conis  filius,  inter 

Pinnirapi  cultos  juvenes ,  juvenesque  laniflt . 

Sic  libitum  vano ,  qui  nos  diflinxit ,  Othoni . 
Yentilis  hax  efthominis  juftiflima  indignatio.  cui  nos  Chriftiani  eamdem  O- 
tnonis  mentem  quamar&iflime  ample&entes ,  quid  habemus  ,  quod  refpon- 
2  neamus  ?  Pudeat  fane,  pudeat ,  jpigeatque ;  fi  quid  etiamnum  pudorisin  nobis 
0  reliquum  eft.  Memini  me  quondam  cum  homine  extraneo ,  non  rudi ,  nec  im- 
pcnto  ,  fcd  literarum  fatisgnaro,  &  quidem  theologiam  profcflb,  fermonem 
*uper  nobilitate  Germanica  contulifle:  quiomnino  ncgabat  aeqUum  efle,  ho- 
jttinem  tenuis  fortuna:,licet  alias  fangvinc  virtutequc  nobilem  ,  cuiquam  opu- 
lento  pra:fcrri .  O  vocem ,  non  modo  Chriftiano ,  ac  theologo ,  fed  &  barbaro , 
profanoquehomine  indigniflimam!  Ade6ne  rcs ,  a  Deo  optimo  maximo  in 
ufrm  hominis  condita  ,  prxftantior  cenfeatur  ipfb  homine ,  divina-que  illius 
^ura:  particula  ,  qua  ipfi  Deo  nos  reddimur  quoddammodb  fimiles  ?  O 
tempora  >  6  mores !  Verum  enimverb  jam  eb  perventum  eft  ,  uti  non 
^^nodb  externi  fic  fentiantpopuli  ;  fed  ipfiinter  feG  ermanorunt  nonnulli  pau- 
Pcrem  nobilitatem  afpernentur  >  eorumque  rideant  fentcntiam  ,  qui  malint 
angufbe  fortis  ducere  uxorem  nobilem ,  quam  ampliflima  dote  opidanam :  quum 
ninilindignius,  magisq;  ridiculum  putent  nobili  homine  cgeno.  ceu  verb  ad  ve- 
ram  nobilitatis  dignationem  divitise  pliis  faceredebeant,quam  fangvinis  puritas* 
Vlrtutisc];  claritudo .  Sed  age  j  antiquiflimi ,  quod  apud  omneis  quondam  gcntes 
^guit,  inftituti  au&oritatenvipfiimque  nomen  nobilitatis,fortafle  vanum  atque 
jruine ,  fi  lubet ,  mittamus.  rem  ipfam  infpiciamus :  quantumque  vel  divitiarum 
^onos  mali ,  vel  nobilitatis  obfcrvantia  boni  mortalium  generi  attulit ,  paucis 
^squiramus.  Primb  ,  addivitias  quod  attinetj  certum  eft,  ubihis  unis  om- 
uis :  habetur  honos,  atque  pretium,  illic  pcr  fasque  nefasquead  eas  contendi .  nec 
CUlquam  incompertum  efle  poteft,  facilius. ,  multoque  citius  per  malas  arteis 
perveniriad  opeis,  quam  per  bonas.  nam,  uti  idem  eadem  latyra  iii  canit 
poeta ,  Haudfacile  emergtmt,  qnorum  virtutibus  obftat 

P  Res  angufla  domi . 

^°utra  verb ,   Omnii  Romx 

Cum  pretio. 

^nde  fit,  uti  non  modo  ii ,  qui  fuapte  natura  funt  improbi ,  fed boni  etiam  £epe 
nomines ,  exemplis  malorum  corrupti ,  facinora  flagitiofiflima  tentent ,  quibus 
a°-  °peis  ac  denique  per  has  ad  honorem  illum  pervenire  queant .  Contra  ve- 
h°  Vera  iua  n°bilitas  non  nifi  probis ,  varioque  virtutum  genere  prseditis  quon- 
am  concedebatur .  f  jmmaque  tunc  felicitas  erat  hominum ,  in  quibus non  po- 
ferat  fljperior  potentiorque  efle  >  nifi  idem  &  melior .  Exempla  harum  rerum 
aud  defunt  illis ,  qui  eas  regionesvifunt,  in  quibus  unisopibus  maximus  omni- 
m  habetur  honos .  heic  quidpe  quam  frequentiflimc  videre eft,  etiam  primario- 
^^rum,  &  quimaximisfuisopibus  maximam  nobilitatem  confequuti  putan. 
'  Wios  nepoteisque  adhorrendiflima  nonnunquam  flagitia  defcendere  5  atque 

L    5  in  m 


Eorly  European  Boob,  Copyrighl  ©  201  2  ProQussl  LIC. 


326  PHILIPPI  CLUVERII 

in  iis  perpetrandis  neque  Deum ,  neque  homines  vereri  \  durn  in  unis  opibus  /a- 
tis  fit  prarfidii .  quas  &.  ipfas  tam  temere  per  eadem  flagitia  prodigunt ,  quam  fa- 
cile  pater  vel  avus  per  nefas  quarfiverat.  Contra  vero  in  Germania  noftra, 
quamvis  multi  nobiles  petulanter  juveniliterque  vivant  5  tamen  in  re^ione  tam 
ampla ,  tamque  vafta ,  vix  unum  atque  alterum ,  vel  tertium  toto  fxculo  repe- 
rias,  qui  indignis  facinoribus  fefe  contaminaverit ,  infamemque  reddiderit :  nifi 
fi  quem  aliquando  caftrenfium  morum  corruptela  a  fana  mente  longius  abri- 
piat.  reliqui  non  tantum  fux,  fed  totius  etiam  familia:  cognationisque  dignita- 
tis  reverentia  continentur .  Nec  nobiles  folum ,  fed  opidanorum  etiam  prima- 
rii  virtutis  probitatisque  famam  quam  religiofiffime  cuftodiunt.  Apud  iJlasio 
genteis ,  qux  maximum  opibus  habent  honorem ,  inter  alia  vitia ,  maxime mire- 
ris,  quam  ftatim  homines,  etiam  fordidiffimo  &:  parum  honefto  loco  nati,  intu- 
mefcant,  fuperbiantque ,  ac  plane  intolerabiles  reddantur,  ubi  quid  opum  adflu- 
xit.  propter  quas  a  minus  opulentis ,  licetlongc  meliorelocogenitis,  coluntur, 
fermeque  venerantur .  Eofdem  rurius  homines ,  fed  &  fummo  Ioco  ortos ,  ut  pri- 
mum  fortuna  faciem  mutaverit ,  continuo  adeo  &  ipfos  animum  demittere ,  & 
ab  aliis,  qui  ante  venerabantur ,  de/pici ,  faftidirique  cernas ,  uti  nihil  umquam 
abjedius,  nil  vilius  in  orbe  terrarum  videris.  Necidfemel :  fedquotiefcumque 
cofdem  homines  extollerc  atque  deprimere  fortunse  vifum .  Hoc  plane  birbari 
cft  ingenii  ,  non  Chriftianasmentis:  qux  omncis  opes,  omneis  divitias,  omneis-  2° 
que  thefaurorum  accrvos  in  una  pietate ,  &  qux  hinc  procreatur ,  virtute  pofi- 
tos  habere  debet.  At  apud  prifcos  mortaleis  honos  atquc  dignatio  etiam  pau- 
perrimx  nobilitati  manebat •  nuncque  manet  apud  Germanos  noftros  fere  om- 
neis,  conterminosque  eorum  Polonos,  &  fi  qui  alii  vcrsus  oricntem  Chriftiani 
nominis  populi peftifero  illo  Plutonis  fpiritu  nondum  adflati  funt.  quos  tamen 
delicatuli  llli,  &Iepidiorcvita  cmolliti  homines  barbaros  adpellare  haudveren- 
tur  >  nimirum ,  quia  non  iisdem  fecum  moribus  agunt  >  id  eft,  non  eadem 
utuntur  comitate ,  humanitateque,  qua  ipfi ,  in  fermone ,  vidtu ,  ac  veftitu  Sed 
haxcomitas,  &,  utvulgo  nuncvocatur,  civilitas,  nihil  aliudefle  deprehendi- 
tur  ,  quam  mera  adulatio  ,  ubi  aliud  fentias,  aliud  loquaris.  Nitorem  ve-  ,0 
ftium,  xdificiorumquefplcndorcm  ,  &in  vario  ciborum  gencrc  lautitias  fa- 
cile  llhs,  prx  Germamcis  quibufdam  nationibus,  conceiTerim  fed  neque 
hxc  quoquam  gentium  inveda  ,  quin  eodem  peffimi  fimul  mores  illati  fint. 
liullibique  vera  virtus  diutius  ftetit ,  quam  apud  quos  hornda  illa  vita  quani 
longiffime  duravit  Pnmos  ex  Europxis  Grarcos,  poft  hos ,  Romanos  Afia- 
ticis  m  peffimos  funTe  corruptos  mores  opibus,  quis  hiftorias  eorum  fcrutatus 
lgnorarc  poteft  ?  Reftiffime ,  veriffimeque  Ovidius  in  primo  metamorpho- 
leon,  de  aetate  hac  fcrrea :  r 
 Fugere  fudor ,  verumque,fidesque. 

Jn  quorum  fubiere locum ,  fiaudesque ',  doltque,  40 

InfidUque,ejrvis,  ejramor fceleratmhabendi. 

 Itum  est  in  vifcera  terra : 

Jtgsquerecondiderat ,  Stygilsque  admoverat  umbris , 

Bffodtuntur opes ,  irritamenta  malorvm. 

Vtvttur  exrapto :  non  hofies  ab  hofiite  tutus, 

^ecjocer  a  genero :  fiatrum  quoque aratia  rara  eft. 

l^etexitiovirconjugis]t//aLriti. 

Lurtda  terrtbiks  mifcent  aconita  noverc*. 

Fthm  ante  dtem  patrios  inquirit  in  annos . 

Vttta  jacetptetas 5     virg0  cade  madentels,  ,0 
Vlttma  coeleftum ,  terras  ^ffir^  reliqmt.  ' 
Harumrerumforteetiam 

fimaq;  plebe.  inter  nobileis  vel  etiam  primanos  opidanos,  haud  facile  tale  quid 
repenas  quum  contra  apud  eos  populos,  qui  omnem  nobilitatem  in  unis  opibus 
habent,fien  non  poffit,  qum  per  earumdem  opum  cupiditate  poftrema  quarque 

tenten- 


GERMANIiE  ANTIQ^LIB,  I,  n7 
tententur,  non  abinfima  plebetantum,  verum  abfummi  ordinis  viris,  qui 
per  divitias  nobilitatem  fuarn  au&am  cupiunt.  Quiii  hocetiam  iis  acce- 
dit  peflimi  moris ,  £c  liimma;  indignitatis,  quod  earumdem  divitiarum  cupi- 
do  imos  fummis  per  connubia  miiceat;  quotiescumque  falfam  iitam  8c  adul- 
terinam  nobilitatem  dote  auctum  iri  iperatur.  adeoque  raro  quis  curat,  im- 
probam,  impudicamque  efle  uxorem  ,  6c  non  folum  fordidiifimis ,  fed  fcele- 
ratiilimis  etiamaliquando  parentibus  prognatam  modo  ha?c  omnia  dos  am- 
pla  compenfet.  Verum  ego  longius,  liberiusque  procefli,  dum  me  corruptif- 
iimorum  inter  Chriftianos  morum  piget  ,txdetque.   Hasc  tamen  cuncta  pro 

0  defenfione  Germanica:  nobilitatis  dicta  fiinto : quam  pene  una  gens  noitra  in- 
tegram  intactamque  cuftodit:  quum  apud  plerasque  alias  fere  omnis  evanue- 
nt.  Diu  atque  a^ternum  noftri  uti  cuitodiant,  Deum  termaximum  precor, 
venerorque.  Nam  certum  eft,  ubi  hujus  dignitas,quemadmodum  apud  alios, 
contemta  planeatque  contaminatafuerit,iiimmusque  honos  opibus  defera- 
tur  j  eamdem  fimul  vitiorum  copiam  nobis  affufum  iri.  Nunc  ad  reliqua  ora- 
tionem,  undc  Iongius  digreila  elt,  in  viam  rcvoco.  Nobilitatis  igitur  digna- 
tio,  licet  rei  familiaris  inopia  fepe  adfli&a,  fupremum  tamcn  femper  apud 
Germanos  obtinuit  gradum.  nec  fuperior  hoc ,  antiquis  tcmporibus ,  ordo. 
nam ,  rex,princeps,comes ,  muniorum  in  adminiftranda  civitate  erant  vocabula, 

0  non  ordinum  5  ut  pluribus  documcntis  infra  patebit.  Ceterum  nobiles  homi- 
nes,  uti  nunc  etiam  vulgo  in  Germania  patrio  fermone  adpcllantur  die  <^{e- 
kl/cute,  &  die  ^edelen  \  aliaque  dialc&o,  Edde//ude,&C  Eddc/en\  Stipfa  nobi- 
der  x^Ade/v  iic  olim  homincs  diccbantur  ,  pro  diale&orum  varietate, 
*hi \Ada/tnge ^ftha/inge,  ^yietheknge ,  Eddelinge  •  hauddubieab  1II0  primitivo 
^obilitatis  vocabulo  ^Add,  flve  Athal,Athely  &c  Adel.  Adalingi  funt  in  veteri  car~ 
ftUtie  adHludovicum  rcgem:  Sc  apud  Paul.Diaconum,  rer.Langobardicar. 
Ud-i,  cap.  xxi :  ubi, Langobardorum regibus  vi :  1  enumeratis,ha;c addit:  Hi 
°»mes  Ada/ingi  fuerunt .  ftc  enim  apnd  eos  qtudam  nobills  profapia  vocabatur.  Non 
quaMam ,  mehercules,apud Langobardos,  fed  quxvis  apud  omneis  Germa- 

30  flj*  nationes.  In  legibus  Canuti  regis  dicuntur  Aethelinge :  in  veteri  Saxonum 
^hronico  Theutifco,  Ede/inge:  in  Otfridi  cuangelio  Theutifco  Edt/inge :  apud 
™cbaldum,&Nithardum,  Edlinge.  Ha:c  de  adpellatione.  Moremnunc  in 
^etrnania  nobiles  obfervant,  uti  extra  urbeis  atque  opida,  in  propriis  agris 
pt^diisque  habitent .  maximaque  in  parte  Germanix ,  il  quis  nobilis  in  opi- 
Qum  /ele,  commorandi  gratia,  cum  familia  conferat ,  opidanorumque  uta- 
tUr  jure  ac  legibus  >  nobilitatem  fuam  contaminare,  adeoque  amittcre  du- 
citur.  prifcl5  Germanis  eumdcm  obfcrvatum  fuiife  morcm  in  agris  extra 
Vicos  habitandi,  haud  equidem  dubito.  nam  regesquoque  civitatum,  five 
ttation  um,  sedificia  fua  in  agris ,  five  filvis  habuuTe  ieorhm,  ex  veterum  fcrip  to- 
JJ«n  leftione  difco.  Unum  atque  alterum  adduxirTe  exemplum  furhciet.  Cx- 
*ar>  belli  Gallici  comment.  vi,de  Ambiorige,Eburonum,Germanicx  gcntis  in 
jtege :  Sed  hoc  quoque fatfum  esi,  quod adifcio  circumdato fi/va  ( utfunt fere  do- 
mKilia  Gallorum,  qtti,  vitandi  &fiut  causa  ,p/erumqtte  ftharum  ac  fluminum  petunt  pro- 
pnquitates)  comites ,  fami/iaresqtte  ejus  angufioin  /ocoequitum  nofirorum  vimpaullis- 
fer  fufiinuerunt .  Ammianus  Marcellinus,  lib.xvm  :  PoH  quos  fiatim  rex  quoque 
^^domarius  <venit :  cujm  erat  domici/ium  contra  Rauracos  j  id  cit ,  contra  Raura- 
c°tum  Augultamj  ut  infra  fuo  loco  oftendetur.  Huc  etiam  id  accedit  ar- 
g^mentum,  quodavicis,  idelt,  a  burgis,  incolas  eorum  dicti  fuere  burger-y 

$0  nunc>  opida  incolentes  ,  opidani,  live  cives  vulgo  vocantur  Latine  lo- 
^cntibus.  £x  nobilitate  tamen  fumebantur  olim,  quivel  omnem  civitatem, 
Vel fuigulos  ejus  pagos, vicosve  regebant, ac  jura  reddebant :  ut  infni  patebit. 
Atc|Ueha:cfunt,  qux  de  antiqua  noftranobilitate  exveterum  au&orummo- 
numentis  eruere  licuit. 

Proximus ab hoc ordo fuit Ingenuorum, five Liberorum  hominum: 
^os  patno  fermonc  tht  F  rilinge  fuifle  appellatos,  quali  dicas  dieFrtien, 

L   4  Scalii 


Ili  PHILIPPI  CLUVERII 

&  ali^  diale&o  de  Fryen;  fupra  cx  Hucbaldo  atque Nithardo  cognovimus.  Dicti  I 
autem  fuere  Frilingi,  id  elt,  liberi;  quia  nobilibus  non  erant  fubjecti :  fed  fuo 
jure,  utnuncopidani,vivebant.  Supra,  cap. xi 1 1, oftcndi,vicos  prifcis  Germa- 
his  patrio  vocabulo  fuilfe  di&os,  burg.  aquo  eosdem  frilmgos  adpelLitionem 
accepifle  burgariorum ,  patria  lingva  thiburger,  nemini  dubium  efle  potclt.  Cae- 
ferih  prccdiclo  commentario;  Inomni,  inquit,  Galliacorum  hominum,  qia  aliqu* 
Cunt  numero ,  atque  honore ,  genera  funt  duo:  alterum  druidum,  alterum  equitum.  nam  , 
plebspene  fervorum  habetur  loco  :qu& pcr  fe  nihil  andet  ejr  nulli  adhibetur  confiho .  Ple- 
bis  vocabulo  etiam Germanorum larpc  adpellatur  friltngi  five  burgaru3Tzcito, 
Marcellino,  &  aliis  fcriptoribus.  Ille  plebis  apud  Gallos  contemtus  an  ex  ari-^-ft) 
Itocratica  civitatum  adminiftratione ,  quam  illos  a  Graecis  Malfilienfibus  ha- 
.buiireinfraoftendam,natusfit,  equidem  ncfcio.  apud  Germanos  certc  bur- 
qarii  longe  meliori  honore  adfecti  fucre.  quod  vel  uno  Taciti  teltimonio  pro- 
bari  poteft.  is  enim  ita  tradit  in  libro  de  Germania:  Eltgimtur  in  iisdem  concilus 
Cr  prmcipes ,  quijura  per  pagos  vicosque  reddunt .  Centeni  finguUs  ex  plebe  comites ,  con- 
filium fimul &  anBorttas,  adftmt.  Atque  hax  breviter  de  ingenuis,  Iive  frtlingis. 

Libertorum genus  quale  fuent ,  uti commode  explicemus ;  Servorum 
ordo,  ex  quo  llli  oriebantur,ante  diccndus  erit.  Horum  duo  fuhTe  genera  de- 
prehendo .  De  utroque  ita  nolter,  in  eodem  hbro :  \_Aleam,  quod  mirere,jobrii 
inter  feria  exercent  \  tanta  lucrandi ,  pcrdendive  temeritate,  ut,  cum  omnia  dcfecerunt,  i° 
extremo  ac  novtjftmo  jaclu  de  libertate ,  ejr  de  corpore  contendant .  Viclus  voluntartam 
fervitutem  adit.  Servos  conditionis  hujus  per  com  mercia  tradunt  ;  ut  fe  quoque  pudore  vi- 
cforid  exfolvant .  Ceteris  fervis  non  in  nofirum  morem ,  dcfiriptis per  familiam  mtnifie- 
riis,  utuntur.fuam  quisque fedem,fuos penates  rtgit*  fiumenti  modum dorninus ,aut peco- 
ris,  aut  vefiis,  ut  colono ,  injungit.  ejr  fervus  hactenus  paret.  cetera  domus  offiaa  uxor  & 
liberi  exfequuntur.  aut  certc  fervi  1II1  alteri,per  commercia  traditi;  vel  etiam  bel- 
lo  capti.  Seneca,  epiftola  xlvii:  Variana dadc,  quam Romani in Germaniaac- 
ceperunt,  quam  multos  jplendidtjjtme  natos,  fenatoriumper  militiam  aufticantes gra- 
dum  ,  fortuna  deprejftt  ?  alium  ex  Mis  pajlorem,  alium  cufiodem  cafie  fecit.  Inter  fc  ( 
etiam  Germanorum  populi  quum  bella  gererent,  captos  bello  in  fervitutem 
duxhle ,  patet  ex  Taciti  annalium  xiii.  ^Anfibariorum,  inquit  auctor  y  gens  retrt 
ad  Vfiptos  ejr  T ubantes  concejftt .  quorum  terris  exatti,  cum  Cattos,  detn  Cherufcos  petif- 
fent,errore  longo,hojpites,egeni ,hofies ,in alieno,quod juventutis erat ,  c&duntur.  imbel- 
Usatasin  fradam  divifa  est.  Hujus  quoque  generis  fervi  in  bella  euntibus  domi- 
nis  miniltrabant.  fic  namque  idem  Tacittrs ,  annal.  xir,  quum  Romani  mihtes 
Cattos ,  prxdam  prope  Rhenum  St  Magontiacum  agenteis ,  circumvenhTent  j 
t^sfucJa,  inquit,  Utitia,  quod  quosdam  e  clade  Variana ,  poB  quadragefimum  annum  7fer- 
vitio  exemerant .  Ceteri  illi  fervi  nihil  aliud  eran t  >  quam  qui  nunc  in  Germa- 
nia  patno  fermone  dicuntur  die  bauren^  dc  variante  dialedo ,  de  buren  5  hnguli 
vero  ein  baur,  6c  6c  buur:  vocibus  contractis  a  bauer  6c  buer  5  qua:  proprie  figni-  4a 
ficant  agri  cultorem ,  agricolam ,  hve  colonum .  nam  bauen  6c  buen  ert  colere  j  a  quo 
etiam  colonus  Latinis  dictus  eit.  •  Quin  hodie  etiam  Germanorum  nobihum, 
maxime  oceanum  accolentium  coloni  pene  ut  mancipia  habentur.  opeisque* 
feu  cenfum  fi  quis  nobilis  vih  computare  velit,  per  numerum  colonorum  vul- 
go  indicatur .  Conditiones  tamen ,  ut  olim,  officiaque  certa  funt  prafcripta. 
ultraquxfi  quid  dominus  imperet  j  non  magisnunc,  quam  olim,parere  tene- 
tur  colonus.  Addittamen,  quodmagnijuris  erat,audorhis  verbis:  Verberare 
fervum,acvincults,  ejr  opere coercere ,  rarum.  occiderefolenf.  non  dtfciplina,  &fevert~ 
tate ;  fed tmpetu,  &tra ,  ut  inimicum ;  mfi  quod  impune .  Ha&enus  igitur  de  fervis. 

De  Libertis  ha:c  continuo  modo  didis  fubnedit  audor  :  Liberti  non  jO 
multum  fupra  fervos  funt.  raro  altquod momentum  in  domo ,  numquam  in  civttate ;  ex- 
ceptis  dumtaxat  iis  gentibus ,  quaregnantur.  ibi  entm  &  fuper  ingenuos ,  &  fuper  nobites 
afcendunts  nempe  a  regibus  fublati.  apud  ceteros,  impares  Itbertini  Itbertatis  argu- 
mentum  funt.  Quc)d  ait  eos  non  multum  fupra  fervos  efcj;  id  etiam  Hucbaldus 
atque  Nuhardus indicant ,  dum  Servtleis  adpellant .  Nimirum,  fervi  erant,  a 

dominis 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  I. 
dominis  manumiffi  5  domus  officia,  aliaquc  domini  ncgotia  curantes.  nMque 
aliud  ordo  eorum  fuit,  qiiarh  aufpicatio  liberta  fcis : quam  dcniqj  L 1 3  je  r t  i  n  i> 
illorum  liberi,confequebantur.  Gloflarium  antiquum'Latinotheutifcum:  Li- 
ieftm^Friia&zt.  Lex  Bajuvanorum  j  CManumtjfa,  quamYrtlazin  vocant.  Germa- 
nica  nunc  lingva  dixeris ,  die  Fretge/afene,  id  eft,  in  hbertatem  dimijft.  Nithardo  d |i 
cuntur  fimplici  vocabulo  Laz,zi-,Sc  Hucbaldo  Lajft :  quafi  dicas  die  Gelaffene,id 
cfkydimifk  Ceterum  libertatem  hos  confequutos,  cum  aliis,  tum  eapotiiiimum 
de  causa,  qua  Sc  ipli  ingenui  nobilitatcm  confequebantur,  ncmpe  ob  egregia 
fe  bcllis  facinora,maximc  prq£>abile  eftjquandohax  finelaudis  ac  gloriajprx* 
mio  numquam  transmittebatur. 

Atque  hxc  fere  funt,quxde  iv  prifcum  Germanorum  ordinibus  ex  vetc- 
nim  monumentis  adnotare datum eft.  De  clientibus  nobilium,  qui  &  ipfi  ui 
«berti  funt  habiti,  vcl  paullo  infenore  loco,  infra  dicetur j  ubi  de  fcederibusj 
oc  clientelis  civitatum  eritfcrmo. 


C  A  P.  XVI. 

^De  cultu  corporum  ,  atque  njejlitu :  item  de 
20  cubitu. 

DE  habitu  corporum  fupra  quia  dictum  cft,  nunc  de  cultu  eorum  atque 
veftitu  agamus.  Totofere  terrarum  orbe  notis  compunxille  antiqui- 
tuscorpora  genteis,  cuivis,  monimenta  veterum  fcrutanti,  pcrlpicc- 
rc  faeillimiim  eft.  Idem  hodicque  Heri  in  exrero  orbe  apud  Americanos, 
Vulgo  notum.  Llnde  ccrtiffimum  documentum ,  morem  hunc  eile  vetuftiffi- 
^urn,  jam  inde  ab  urbis  Babyloniea;  sedificationc^ac  duperfiofoc  gentium,  in 
°mneis  terrse  partcs  delatum.  Ex  Celtis  noftris  Hifpanos  atque  Bntannos  Ta- 
citi  adhuc  azvo  eumdem  oblervalle,  auctor  eft  ipfc  m  vita  Agricola:.  De  Bn- 
30  Jannis  idem  tradunt,  Cadfar  comment.  v,  Melalib.  111,  cap.  vi ,  &Hcrodianus 
11.  dc  Illyriis  Strabo,lib.  vn.  Germani  noftri  atque  his  contermini  Galli 
SUando  primo  eum  reliquerint,  haud  ftkciic  dictu  clt :  fiquidem  nullus  au&o- 
rum  notis  compunctos  memorat. 

Cetcrum  de  Germanis  ita  Tsteitus,-  in  l»bro  de  GcxmmihStatim  e  fimno, 
Wem  flerumque  in  diem  extrahttnt ,  lavantur:  Jkfius  caltda,  ut  afttd  quos  flurimnm 
wems  occttfat .  Lattti,  cibttm  capiunt.  Quotidiana  quamquam  haec  fuerit  lotio, 
tamen  minc  omnium  fuerunt  fordesj  ut  infra  oftendetur.  Plinius, lib.  x  1,  cap. 
x  L  i>  de  butyro  loquens  :  Tion  omittendttm ,  in  eo  olei  vim  ejfe  \  &  barbaros  omnes , 
trif*ntesque  nojlros itaufigii  Germanos  eum  heic  intelligere  per  barbaros,  mox 
lr*fta  patebit  ex  Sidonio.  • 

R.Utilisfuiffei  atque  flavis  crinibus,  fiipra  plunbus  oltenium  eft.  Diodo- 
r«s  Siculus  de  Germanis  fimul  atque  Gallis  loquens ,  t^?  </])  ac^cug,  inquit, 
^hjvov  6x  CpvQtug  %ou&oi ,  ci^*  K&l  $  xtt&cmtvTjg  SdnTrjhvaQv  ctv^etv  ttu)  (pv<riK,lw  Tqg 
fc?6'<*s  Htinifgt.  ici  elt :  Comamnon  modb  natttra  gerunt  Jiavam:fed  arte  quoque  geniti- 
Vafn  cohris  froprietatem  augere  Jludent .  Lavabant  quidpe  frequentcrj  medica- 
^entoque  rutilabant.  Ammianus  lib.  xxvii:  Videbant  lavantels  alios ,  qttos- 
dam  comas  rutilanteis  ex  more .  Medicamentum  lixivium  &  fapo.  Idem  Dio- 
«Orus  ,  ibidcm  :  TiTezvx  '^'StXv^etri  <rfiu(ri  ru$  o-iwe%G)$ .  hoc  eft :  Cakis 

ytvio  capillos  lavant  continub.  Et  Pliniushb.  xxvi  1 1,  capite  duodecimo  :  Pro- 
jft  &  fapo.  Gallorum  hoc  inventttm  rtttilandis  cafillis ,  ex  fevo  &  ctnere.  optimus 
Jagtno ,  ejf  caprtno ;  dttobus  modis  ,  jfijfus  ac  liquidus .  itterque  afud  Germanos  majo- 
re  inufu  virts ,  quam  feminis.  Imo  Celtarum  potius  inventum.  a  Gallis  vero 
P/ima  ejus  notitia  ad  Romanos  pervenit  s  jam  inde  prifcis  temporibusv 
j1  Valer.  Maximi  fimulque  Plinii  auctoritas  fit  ducenda.  etenim  hic  Gal- 
lorum  id  ait  inv cntum;  ille  vcro,  lxb.  u,  cap.i,  intcr  pnfca  Romanorum 

inftituta^ 


PHILIPPI  CLUVERII 

inftituta,  morem  matronarum  fumma  cum  diltgcntia  captllos  cinere  rutilandi  refcrt 
Ceterum  Martialis  ita ,  lib.  v  n  i : 

—  Mutat  Latias  fpuma  Batava  comas . 
Et  lib.  xi  v :  Caujlica  Teutonicos  accendit  fpuma  capillos . 

Sptimam  vocat  faponem  fimul  6t  lixivium ,  quia  utrumque  in  lavando  fpu- 
mam  excitat.  caufticam  vero,  ab ignea  vi  cineris,ex  quo  fiipo  lixiviumque  con- 
riciuntur.  accendebat  autem  capillos,  id  eft,  rutilos,  atque  ignei  colons  efficiebat.  • 
SpnTum  fivponem  jam  tuncapud  prifcos  Gcrmanos  in  pilarum  (peciemforma- 
tum  fuifie,  quemadmodum  apud  tonfores,  6c  itf  locupletiorum  domibus  per 
omnem  Luropam  cernimus,  vultuimanibusque  lavandis,  patetex  ejusdcm  m 
poetcX  alio  cpigrammatc: 

Si  mutare  paras  longavos  cana  capt/los; 

i^sfccipe  CMalttacas  (  quo  tibi  calva  ? )  pilas. 
Mattiacas  vocatpilasj  non  quodfblis  Mattiacis  ex  fuerint  proprix,  ut  qui- 
dam  parum  penti  volunt  interpretes :  non  magis,quam  fpuma  illa  Batavis,  vel 
caulticafpumaTeutonis.  fedquia  illudgentis  vocabulum  metro  quammaxi- 
me  congruebat :  vel  etiam,  quodiis  uti  Germanos  Romani  viderant  apud 
Aquas  C/vlattiacas ,  qua:  nunc  vulgari  vocabulo  dicuntur  Wysbaden  ^ut  fuo  loco 
demonftrabitur.  Re  tamen  ipsa,  non  unos  Mattiacos, fed  omnem  Germano- 
rum  gentem  indicare  voluit  poeta.  proinde  etiam  fpumam  iftam  modo  Bata-  20 
vis,Rheniinfulam  colentibus,tribuit j  modo  Teutonis,  longc a  Rheno  in  Da- 
nicis  infulis  agentibus.  ^  Rutilandi  hunc  crincis  morem  quum  majore  in  ufu 
viris,  quam  feminis  fuifle  teftetur  Plinius  j  miretur  forte  aliquis  imperitus ,  viris 
majorem  fuifle  ornandorum  capillorum  curam ,  quam  feminis.  Verum  ratio- 
nem,  caufamque  refert  Clemens,  pardagog.  Iib.11  i,cap.  m,his  verbis:T£f  MwBV 
CiKeXTDi,  »^  oiZxuQctf  Kopwoiv  etM' *' kqo-(jlSv\oh.  c*g*  tj  <poGioovTo  tvt$i%ov  tS  @ctp£a,Pii' 
Hgj\  TO  fccuOov  curfi?  7roMfjiov  ct7nXei  ,  ervyytns  ti  %o£{tct  tm  au\p.£\i.  id  clt :  Ex  gentWUS 
Celu  atque  Scytha  comam  nutriunt-,  at  non  ornatus  causa.  T erribile  quiddam  in  fe  htt* 
bet ,  barbarum  bene  comatum  effe.  &  ftavus  ejus  color  bellum  minattir,  ceu  cognatus  fan- 
gvini.  Etnofter,  eodem  libro  de  G crmanis:  Eacuraforma :  fed  innoxu.  neque  tfi 
enim,  ut  ament.amenturve.  in  altitudinem quandam  &t'errorem,  adituri  bella  comti,nt 
hoflium  oculis ornantur .  Cetero  Sidonius  b^ityro  etiamatque  aceto  in  comen- 
dis  crinibus  ufos  fuifte  Burgundiones,  Germanicam gentem,indicat  carm.xii  J 

Quid  me,  etji  valeam ,  parare  carmen 

EefcenninicoU  jubes  Diones 

lnter  crinigeras  jitum  catervas' 

Et  Germanica  verba  fuftinentem  > 

Laudantem,  tetnco fmnde  vultu 

Quod  Burgundio  cantat  efculentus, 

Infundens  acido  comam  butyro  ?  4° 
Hoc  cujus  rei  gratiafecennt,  haud  fatis  mihi  liquet.  ipfa  corpora  UnxhTe  bu- 
tyro ,  fupra  ex  Plinio  oftenfum  elt.  Porro  Diodorus,  dido  loco,ita  narrat  dc 
GenTianisjuxtaatque  Gallis  :  aVS  t^t«V«*  M  nppti ,  ^  tivov^  m*- 
araa-w  tu<  ^X<*  >  w«  SnQeueis  Jrif  usn  ilw  v&o-o^iv  cbmlv  (pc^vtcdc;  onTvpoic  x.  irSitf 
toiK^.  ^xwjovtc^  yd<>  aj  ^fa  ^  j  Ktmp^l^ ,  ftrflv  f  r  "m«m  x^V 
<pHav.  Hoc  elt:  Cnneis afronte adverticem,atqueinde adcervtcem  retorquent ;  uti  eo 
magisfmt  cenjptcm:  ita,  utt  Satyros,  atque  Panas  adfbe&u  referant.  culturk  enim  tta  deri- 
fantur  crines,  uti  ab  equorum  jubis  nihil  differant. 

Eumdem crimum  cultum  oftendit  Sidonius,in  epiftoU n  libri  15 Thcodo- 
nci,  Gothorum  regis,  formam  depmgens  his  verbis :  ^Aurium  levuk ,  ficut  mos  f 
genttseff,  crimum  fuperjacentwm  flagellis  opertuntur.  Et  Gregorius  Turonenfis,  lib- 
vi,cap.xxiv,  deGundobaldo,  Chlotarii  Francorum  regisfilio,ficloquens:^- 
hgenti  cura  nutrttm,  ut  regum  iftorum  mos  eH,  crintum  ftagellts  per  terqa  demilTts.  Itefli 
Witichindus ,  lib.  1.  de  Saxonibus :  Mtrati  funt  Franct  pr&ftantcs  corpore  &  *niwo 
viros,&novumhabmm>armaquoque3ejrdiffufasc^  Flagellailliduo  a* 

peUanr, 


GERMANI^   ANTJQ^LfB.  I  tjt 

J>ellant,quos  cirros  Juvenalis,  atque  Tertullianus.  Juvenalis  verba,  in  fatyra  v* 
iuntifta- 

Coerula  quk  fiupuit  Germani  lttmina,flavam 
Cafiariem ,  &  madido  torquentem  cornm  cirro  ? 
A  ertulliani  vero  ha:c,  in  libro  de  virginibus  velandis :  Debebtwt  dr  ipfi  diqtta  in~ 
fignia  fibi  defendere  j  aut pennas  Garamantum,  aut  crobylos  barbarorum,  aut  ctcadas  Athe- 
nienfium,  aut  cirros  Germanorum.  In  eamdem  fententiam  eit  illud  Martialis ,  epi- 
grammat.  lib.  i,  ad  Flaccum : 

 CMollesque  flagellant 

Collacomx. 

Atque  hoc  ipfum  eft,  quod  Diodorus  ait,  prxdicta  cutturj  ita  dcnfari  crmeis, 
*>ti  haud  abhmiles  fint  equorum  jubis.  Exemplar  hujus  comx  adpofui  ad  rl- 
ttem  hujus  capitis,  figura  ix. 

Audor  nolter,  in  libro  de  Germania,de  Svevorum  gente,  totius  Germa^ 
«iaj  maxima,hxc  rcfcrt : Infignc gentis,obltquare  crtnem,nodoque fitbfirtngere.fic  Sve- 
Vl  a  C€terls  Germanls  ,fic  Svevorum  wgenm  a  fcrvis  ficparantttr :  fic  in  aliisgentibm  ,fitt 
(ognatione  aliqua Svevorum ,fen ,  quod fi&pe  accidit,  imttatione ,rarttm ,  ejr  wtrajuventt 
J^uutm.  apudSvevos  ufque  ad  camtiem  horrentem  capillum  retro  fieqtmntytr.  Seneca, 
2o      111  ^C       CaP" XXVI 1  ^on  e^  ^ethiopis  inter  fiuos infignitus color  >  nec  rufm  crinis> 
O^  coactus  in  nodnm ,  apud  Gcrmanos.  utrumque  decet .  nthtlin  una  gente  judicabis  nota- 
1« \Attt  focdum ,  quod gentt  fu&pnblkum  est .  Item  epiftolarum  ultima:  Quidcapd- 
M  tngenti  dtligentid  colis ;  quum  illum  vcleffuderis ,  more  Parthorum  >  vel  Germanornm 
m°dovinxcris.  Martialis: 

t  Crwibus  in  nodttm  torti  venere  Sicambri. 

fcrravitheic  do&irTimus  Liphus,  qui  obltqnationem  crinium  apud  Tacitum  idem 
quod  cirri  Tertulliani  atque  Juvenalis .  Rectc  tamen  mox  hunc  er^ 
roi"em,  quamvis  adhuc  fiibdubitans  3  correxitj  ubiait,  crinemnonin  rettum 
folfos  fuijfe  defccndere ;  fied  reduxiffe  in pofteriorem  verticem,  &obliquafic.  quidpe  om- 
llcm  comam  in  verticcm ,  atque  inde  in  cerviccm  reducentes,  nodo  fubftrin* 
^bant  in  ipsa  cervice:  cujus  rei  exempla  pailim  ad  finem  capitis  in  imaginibus 
aclpofita.  Ceterum  verba  Taciti,dicl:o  loco,fic  vulgo  diftingvi  video  :ApudSve- 
Vos/lfque  adcanitiem  horrentem  capillnm  retro  feqttun.ur,  ac  fiepein  ipfio  fiolo  vertice  reli- 
Z*nt.  principes  &  ornationem  habent.  Male,meo  judicio.  nam  ornatioriite  prin- 
eipum  capillus  qualis  fuent,  omnino  debebat  indicaiTe  auctor.  Sic  igitur  di- 

uigvo  :  ^yipud  Svevos ,  ufique  ad  canittem ,  horrentem  captllum  retro  fiequnntur .  ai 

*e fn *pfi fiolo  vertice  religant principes ,  & ornatiorem  habent.  Ea  curaform& :fid in - 
n°xU.  neque  enim,  ttt  ament,  amenturve :  in  altitudinem quandam,  ejrterrorem,adi- 

Ur*  bel/a  ,  comtij  nt  hoftium  ocults  ornantur.  Nempe  principes  domi  in  pace, 
^  reliqui  nobiles  atque  ingenui ,  capillum,  in  ccrvicem  obliquatum  ,  nodo 
Iubitringebant.  at  in  bcllo ,  quiaiidem  erant  ordinum  duftores,  quodinfra 
patchjtj  qU0  prx  cetera  multitudine  forent  magisconij^icui,  hoftibusque  ter- 
ribiliores  j  in  folo  vertice  in  altitudinem  quamdam  eum  religabant.  quem 
^rem  hodicque  obfervant  Americanx  quxdam  gentes ,  6c  in  oriente  apud 

^dias  nonnulli infulani.  Exempla  ejus  exltant  figuris,  iii,  vn, &  xi .  Atquc 
^decom^. 

g        ^arDat"um  cultu,  quo  Galli  juxta  atque  Germani  quondam  ufi  fiint, 
c  tradit  Diodorus ,  libro  prxdido :  Ta  q  yivetot  ny«  $u  ^oovtcli  ,  nvig  d])  fiitfiuQ 
T^tfrQiia-iv.  e'i       ivyeveis  ictr,  Tzrapeioct  'hTn^etcqvaa-i ,  tc4  d['  V7rlwc<4  dvetfltyctt  ia<rty^ 
50  ®^TC&  ^/^S  cwtuv  cRnxctXv^icdg .  ho7rip  iS-iovtuv  ffy)  cwtcov  ,  ifv&teKOVTcq  Tccig  Tgo- 
ab^li  0  ■>  tpjpiTctf  to  vropct,.  Hoc  eft :  Sarbaf  nonnulli 

r*dunt\  quidam  modice  alunt.  Nobtlesvero  tonfura genas qttidemUvigant :  at  myfiaceii 
Cn*ittunt ita^uti  ora  eorum  obtegantur.  ideb, quum  edunt,pilis cibi implicantur:  qunm  bu 
**a  ceuper  colum potus  dimanat.  Idem  illud  de  Britannis  tradit  Ca:far,belli  Galli- 
pu  C^,mrtlent-V-  Capillo,  inquit,//^/ promiffo ,  atque omniparte corporis  rasd,pr*ter  ca* 
r  j &labrum fuperius.  De Francis,Germanica  gente, lic  Sidonius, carm.  v : 

— Vuttibttt 


10 


t3l  PHILIPPI  CLUVERII 

«,  Vultibus  undique  rafis, 

Vro  barba  tenttes fcrarantur  fcttine  criftdt. ' 
Huncmorem  etiamnunc  agrcftes  in  Hollandia  fervant  fcrS  omnes ,  fenecta 
sctate.    Nobiles  illi  prifcum  Germanorum  eodem  fitu  myftaceis  promitte* 
bant,  utietiamnunc  plenque  Polonorum,  &  alix  gentes  orientales  j  mento 
aenisque  lxvigatis.  Quin  &  in  Germania  multi  hodieque  eodem  delectantur 
oris  habitu  >  quibus  videlicet  animi  ferociores :  maximc  Cherufcorum  pofteri; 
qui  nunc  Brunefvicenfes  dicuntur.  Barbam  prifcos  rafifle,  prarter  jam  dictos 
auctores,  Tacitus  quoque  innuit,  in  eodem  libro  de  Germania ,  his  verbis  :  & 
aliis  Germcinornm  pofulis  ufurfatttm ,  raraejr  frivata  cttjusqtte  attdentia  ,  afud  CattosM 
confenfium  vertit  tut  frimitm  adoleverint,crinem  barbamqne  fiubmittere;  nec  nifi  hofte 
ctfo  exuere  vottvum  obltgatumqtte  virtuti  oris  habitum.  fitper  fiangvinem  ejr ftfolta  rcve- 
lant  ftontcm :  feque  tnm  demnm  fretia  nafcendi  rettultjfe  ,dignosque  fatrta  acparentibus 
ferunt.  ignavis  &  tmbellibus  manet  fqualor .  Nimii  um  lqualor  crinis  barba:que 
ftibmiikc  :  qux  ignavia: ,  imbecillitatisque  indicia ,  atque  ignominia  s  ut  con- 
tra  rafa  barba  6c  rcvelata  frons,virtutis  argumcnta.  Excmpfum  hujus  rci  refert 
auctor,hiltor.  lib. iv, in  Civile,  Batavorum  duce.  C/w///,inquit,  barbaro  voto , 
fost  ccefta  advsrfus  Romanos  arma,froPexum  rutilatumque  crinem,fatratd  demum  cxde 
legionum ,depofiut .  At  vero,quum  alias  crinem  non  detonderint  j  fed  aut  m  ter- 
gum  humerosque  effuderint ,  aut  retro  in  verticem  cervicemqj  obliquavermt, 
aut  in  folo  vertice  religaverint:novushic  fueritmos,pro  voto,patrato  dcmum 
facinore ,  eum  deponere .  Neque  vero  eft  quod  ad  barbam  tantum  eam  de- 
pofitionem  referre  velis.  quidpe  difertc  au&or  ait  m  lib.de  Qcxm.frontcm  eos 
tunc  revelafe.  Nifi  forte  lic  interpretari  malis,uti  barbam  tunc  demum  rafe- 
rintj  crinemveroin  vei  ticem  cervicemque  obliquaverint;  qui  ante  in  fron- 
tem,  genasque  erat  fparfus.  Atquc  hxc  fere  funt ,  qua;  de  capillorum  cultu  au- 
ctores  tradunt. 

De  corporis  tegumentis  fic  Mela,  lib.  m,  cap.  m:  CMaximo  frigore  nudt 
agunt,  antequam  puberes.  &  longtjftma  apud eos  fueritia  cst .  nempe  ad  vigelimurn  • 
ulqueannum^  ut  infra,  cap.  xx  £c  xlvii  oftendetur.  Sequitur  apud  eumdem  3 
Melam :  Viri  ftgis  velantur, aut  libris arborum ,  quamvis  fitvi  hieme.  Et  nofter,in  li- 
bro  de  Gcrmania :  T egumen ommbus fiagum,ftbul.\ , aut,fidcfit,  fpina  confertum.  ce- 
tera  intecli  totos  dies  juxtafocttm  atque  igncm  agunt.  Loct^lctiffimi  vefte  diftingvuntuf* 
Cerunt  ejr  ferarum  felles.  Tegumenta  heic  narrantur  varia.  ex  quibus  quia  pel- 
lium  tegumentum  fuit  omniumantiquiffimum,  6c  a  Deo  rerum  omnium  con- 
ditore  fpfo  primis  mortalibus  Adamo  &  Heva:  inftitutum,pofteique  ab  omni- 
bus  ferc  mortalibus  ulitatum^  primo  locode  eo  dicendum  erit.  Carfar  belU 
Gallici  comment.  iv,  ita  fcribit  de  Germanis:  In  eam  fc  confvetttdinem  addnxe* 
rttnt,  ttt  locis frigidifftmis ,  neque  veflitus,fr&ter pelleis,  habcant  quidquam  [qttarum  pro~ 
fter  exignitatem  mtgna  est  corporis fars  aferta )  &  laventur  in fiuminibus.  Et  com~  * 
meht.  v  i,  de  iisdc  m :  Intra  annum  vtgefimum  fcmina  notitiam  habuife ,  in  turpiftfimti 
habent  rebm.  Cujus  rci  nulla  est  occultatio  \  quod  ejr  promtfcue  in  ftuminibw  ferluuntuf 7 
ejr  fellibus,  attt  parvis  rkenonum  tegumentis  tituntur ,  magn a  corforis  farte  nuda .  E  t  n  o- 
fter,  ut  modo  relatum  Gerttnt  ejr  ferarum  felles.  Cave  per  pelleis  heic  intelH- 
gas  indumentum ,  five  veftimentum  aliquod  pellibus  confutum  j  uti  qiiidarrt 
parumperiti  interpretantur.  Propter  exiguitatem  pellium,ait  Cxfar,  magnam 
fuille  corporis  partem  nudam  atque  apertam.  ergo  tegumentum  id  una  tai^ 
tumconitititpelle.  quod  dihicidius patet  ex Taciti  annal.ii;  ubi  de  Germani- 
co  Carfare,  pugnam  cum  Cherufcis  mituro,  fic  refert :  Propwquo  fi.mm&  rei  dis~ 
crimine,  explorandos  militnm  animos  ratus,  quonam  id  modo  incorrufum  foret  ,ficurfl  *> 
agitabat.  6c  paullo  polt :  Tiocte  coefta , egrefus  attgurali  ,fer  occulta ,  cjr  vigihbus ign^ 
ra,  comiteuno,  conteclu*  httmeros  ferinapelle,  aditcaftrorum  vias,  adftftit  tabernnculis> 
fruiturque  fama  fii .  Harc  Germanicus  in  ipsa  Germania  ,  ad  Vifurgim  amnem> 
more  militum  Germanorum,  in  caftris  Romanis  militantium  c  fenna ^  pell^ 
contedus.  Ex  Eginharto  quod  exemplum  dc  Carolo  Magno  allegetui-5  quj* 

hic 


GERM  ANIiE  ANTIQ^  LIB.  L  |# 
fiic  expellibm  lutrtnis,  vet  murinis  thorace  confeBo  ,humeros  ac  pefftts  hieme  muniebat: 
ideerte  aTaciti  xvo  longe  remotum.  quidpe  Caroli  xtate  longe  jam  cul- 
tius  egit  Germania  \  prariertim  Cisrhenana.  proinde  illius  feculi  exempla 
parum  juverint  interpreteis  iftos.  Egoetiam  vereor,  uti  mures  iftac  fub  fera- 
rum  polfint  venire  nomine.  Quin  ipii  heic  ifti  mterpretes  ex  Jultini  lib.n,hxc 
citant  verba  de  Scythis :  Vellibm  ferinis  ac  mnrtnis  utnntur .  ubi  mures  diierte  a 
ferisdiftingvuntur.  Verum  totavia  aberrare,  planeque  averfo  eos  incedere 
itinerc,  quicumque  veftcis  heic  pellibus  confutas  intelligunt,aliarum  gentium 
paribus  convincere  exemplis  facile  fuerit.  Herodotus ,  hb.  vn ,  de  Xerxis^ 
10  bellum  Graecias  inferentis,  exercitu  :  AiQiovts  cf\)  Txrct^ictXto^  Movlzx$  dvap- 
A>V  id  eft^  {^fethiopes ,  pardorum  leonumqtte  pellibtts  amicJi.  Et  poltea  :  Avkioi  ccjyog 
fypctQ,  et^ov  7r^t  r£f  upxs  oLjupiv^/jci '  id  ci t  i  Lycii  caprarum gerebant  pellcis ,  ex  hume- 
risfi$enfis .  Strabo ,  lib.  xvi,  de  Troglodytis :  rvpvrjTcq  J$  «V/,  k&  iip^ctjo<popoiy  ^ 
^mhY^o^  01.  i  d  eft  :  agunt ,  pelltbtts  amtcii ,  ejr  clavis  armati.  S i c ,  li  b.  x  v,  Si- 
pa$  Indos  ait  ioeJ,g  dpTri%i$£  cncvf&fycpopeiv,  ad  imitationem  Herculis  jid  efh 
pcUibm  tegi ,  &  clav.es  geftarc^.  Hcrculis  nudi ,  pellequc  tantum  leonina  hume- 
ro>  ac  tcrgum  contecti ,  imaginem  quis  ignorat  ?  Quapropter  Cxfir  rect-e  dc 
pcrmanis  dixit ,  propter  pellium  cxigmtatem  corporis  magnam  partem  fuiffe  apertam 
Mquenudam.  £c  Tacitus  nujusmodi  pellium  tegumenta  a  vefte  diltinxit .  Cum 
qUibiis  confcntiens  Seneca,  hb.i.  de  ira,  cap. x i  >  Germanis,  inquit,  quid indura- 
tjto  ad  omnem  paticnttam  ?  ut  qttibtu  magna  ex  parte  non  tegumenta  corjtorum  provtft 
Jwt.  Pilos  vero  harum  pellium  non  introrfum,  fed  extrofum  fuille  conver- 
fesjinfra  quammaximepatebit$  ubiprima  bcllantium  tcgumenta,  munimen- 
ta<]ue  fuille  oftendam  integras  ferarum  pelleLv,non  humeris  tantum ,  fed  &c 
G9piti,  una  cum  aunbus  atque  cornibus ,  impofitas,  quem  morem  vetiiftill^ 
ttlUm,  cn:  pcr  omnem ,  quod  infra  liqucbit ,  terra:  orbem  quondam  dtiperfunfc 
Aniericanorum  nonnulli  etiamnunc  fervant.  Mela,lib.ni,  cap.  vm>  Carmani, 
ltlquit ,  fine  vefte ,  acfrnge ,  fnepecore  ac  fedibtts ,  yijcinm  fe  cute  velant,  carne  vefcun- 
tu*S prater  capitaltott  corpora  hirfttti.  En,  fupra  Strabo  dixit  Troglodytas  eflc 
yvpvfactt  k&  &pp<do(pof>iic_'  heic  vero  Mela  Carmanos  ait  ftne  vejle  pifcium  cute 
fuifle  velatos.  Idcm  hirfutos  dum  vocat ;  extenorem  cutis  partem  >  extra 
tttifle  convcrfim  ,  apertc  indicat.  Sic  Ovidius  in  primo  de  Ponto ,  eleg.  vi, 
^e  Gctis,  livc  Dacis,  Gcrmanorum  linitimis: 
u  {_s4jpicit  hirfutos  comintts  urfa  Getas. 

f^xticque  in  fcptemtrionalibus  Europa:  partibus  homines  tunicas  extrinfecus 
^ffutas  gererc,  mox  oftendam.  Ufusvero  harum  pellium  erat  maximead 
^cendaspluvias  niveisque.  cui  rei  fidem  facit  exemplum  Germanici  jqui,non 
hicrne,  fed  media  xltate  bellum  adversus  Cherufcos  apud  Vifurgim  gerens,- 
minli  pelle  contectus  fuit;nonpeaus,fed  humeros.  Ceterum^barbaras  gen- 
teis  in  Afix  extremis ,  vcrsus  ortum  brumalem ,  item  in  maxima  Africa:  parte, 
^  °mni  America,  etiamnunc  nudas  agere ,  vulgo  notum efl.  Idem  antiquiffi- 
mts  temporibus  inplurimis  noltrx  continentis,  quam  Europa:,  &:  KCix ,  Afri- 
la:quc  nominibus  cfiftingvimus,  partibus  factitatum,veterumfcriptorum  mo- 
nuTienta  pafflm  teftantur.  Exemplaquardam,  prxter  jam  ante  adduda,  colle- 
S^e  haud  abs  re  fuerit.  Mela,  lib.  1 1 1,  cap. vn ,  de  Indis :  ^Jlii ferarum,  avium- 
1Ue  pclhbus  veftiuntur  t  pars  nudi  agunt ;  parstantum  obfccena  velati.  De  Brach- 
jUanibus,Indorum  fipientibus5quiinde  tuv  yvpvoaro<pt$av  adpellationem  apud 
^r^cos  invenerunt,  fatis  vulgatum  eft.  De  Maflagetis ,  Scythica  gente,  fic 
$  o  A  5  lib-xi :  A* fA7rixovToui  '^tcIt  <pc*)>coov  ^ip^ciQ,'  id  eft 5  vitulorum  marinornm pelli- 
^vehntur.  quod  &  Herodotus  teftatur,  lib.i.  De  ^thiopibus  idem  Strabo, 
7?VlI:  Zahotpopot  cf^  eio-tv.  01  d])  yv^vrjrcq ,  ^  <z«r6g/6^dv)^  piKty  Kuhct,  vj  ^wva,  <Btey- 
.  id  eft :  Pelleis gerunt  j  alii  vero  nndi  agtmt ; exiguis pellibm  cincJi,  aut  tegmine  e pi~ 
*  contexto .  Eodem  libro ,  de  Mauns  :  ic4  J  Movtuv  ,  w  zretpicLteav  >  W  *p>tlav 
d^Tri^ovTci^.  hoc  eft :  Leonttm ,  ac pardalium ,  &  urforum  pellibm  velantur .  Et: 
m°x :  eW  cf^i  ^  foM9t  ^  lz9vuv  io&lc.  dfiTrizovroj.  id  eft  :  qmdam&ferpentum, 

M  &pijciuni 


,34  PHILIPPI  CLUVERII 

& fifcinm  corils  tegnntur .  De  Troglodytis  jam  antea  intelleximus  ex  eodertt 
Strabonej  &.  de  Carmanis  cMela.  De  Britannis  ita  fcribit  Herodianiu, 
lib.  UV.Yvfivoi  ycl^ovTig  t*  vjA£&ct2  o-u{aa,t(&>,  iAu©*  Kct&<ppov2<riv .  xfo  yctp  i&n' 
t@«  loDuri  xfi*ir  ****  **4  ($>  Kct7rct^ag  ,  tvs  T&xfaxs  Koo-pxo-i  o-ifypa,  Kctft.c7no-p* 
tSto  xjj  zshxTX  arv^ZoKov  voplfyvTic.  ,  ugirip  tov  x%v°~m  Cl  (Zufictpct.  Tcl  J)}  crapct* 

lct  <?i£cncq  y&tpcvs  -sroiKiXoov  £auv  Tsrcu>T0$ct7rM  hkociv.  cfav      d[A,<piwiu>Tctf ,  'ivctprj  <TKim 
7ruo-t  tS  <rupctT@«  tc4  y&<pct$ .  Hoc  eft :  Tiudi  maximafarte  corforis  quum  fint* 
coeni  inquinationem  nen  morantur.  neque  enim  veflis  ufum  norunt :  fedventrem  & 
cervicem  ferro  incingunty  ornamentum  id  efi ,  ac  divitiarum  argnmentum  exifti-  ^ 
mantes  >  ferinde  ac  aurum  ceteri  barbari.   Quin  iffa  notant  corfora  ficlura  varia ,  &  1 
omnifariam  formts  animalium .  quocirca  ne  induuntur  quidem  ,  ne  ficlura  corforts 
celetur.    Hifpani  quum  etiam  notis  compuncti  fuerint  ,  quod  Tacitus  tra- 
dit  invita  Agricolx,  8c  itemThraces,  utauctor  eft  Herodotus  ,libro  quinto> 
nudos  eguTe  &  ipfos  certum  eft.    Sed  ad  Germanos  noftros  revertamur. 
Nudi  igitur  egerunt ,  fagis,  ut  nofter  ait ,  aut  ferarum  pellibus  humeros  ac 
terga  velati  ,  reliquum  corpus  intecti,  utidem  adfirmat.  unde  illud  Sene- 
ca: ,  in  libro  de  providentia  divina  :  Horrenda  iniquitas  coeli\  intecla  corpors- 
Ac  ne  cui  incredibile  videatur  ,  tanta  majores  noitros  egille  barbarii,  uti, 
pecorum  ritu,  pudendis  intectis  incellerint :  eadem  fuit  lpfis  ratio,  qux  in 
reliquis  perorbem  gentibus,  quxque  etiamnum  in  fupraclictis  partibus  du-  1 
rat.  Quamnullusin  totius  corporis  nuditate  apud  noftros  fuerit  pudor ,  fa- 
tisdifertis  indicat  verbis  Ca;far,  ubi  fic  fcribit:  Intra  annum  vigejimum  fewi- 
n&  notttiam  habuife ,  in  turpijftmis  habent  rebus.    Cujus  rei  nulla  est  occultatio ;  qnod 
ejr  promifcue,  id  eft,  viripariter  8c  feminx ,  in  flumintbus  ferluuntur;  ejr  fellibus, 
aut  parvis  rhenonum  tegumentis  utuntur ,  magnii  corporis  parte  nuda.  Scilicet,nec 
coitus,  nec  pudendorum ,  virilium  juxta,  ac  muliebrium  ulla  erat  occulta- 
tio .  nam  &  promifcuc  in  fluminibus  perluebantur,  6c  pra:ter  hoc,  in  reliqua 
vita  quotidiana,  utrique  pellibus  exiguis,  aut  parvis  rhenonibus,  de  quibus 
mox  dicam,tegebantur,quorum  extrema  vix  ultra  umbilicum  defcendebant. 
Alias  quoque  genteis  propalam  cum mulieribus,  ritu  pecorum  coivifle ,  patet  5 
ex  veterum  au&orum  le<5tione .  De  Maffagetis,  Sc  Indorum  quibusdam,  teftis 
eft  Herodotus  lib.  i,  &  1 1  j.    Idem  hodieque  rieri  in  extero  orbe,  vulgo  no- 
tum  efl: .  Sed  pelles  iftze  veterum  Germanorum  ex  quibus  fuerint  feris,  difpi- 
ciendum  eft.  Audor ,  nofter ,  Gerunt,  inquit ,  ejr  ferarum  felles  5  froximi  rip* 
negligenter,  ulteriores  exquifltius,  ut  quibus  nullus  per  commercia  cultus.    Eligunt  fi' 
ras.    En,  quid  hoc  ?  proximi  ripas,  fcilicet  Rheni,  quibus  per  commercia 
cultus  ,negligenterj  ulteriores,  quibus  nullus  per  commercia  cultus,  exqui- 
fitius.  Satis  amurde,  cc  pra:ter  omnem  rationem.  Locum,  a  vero  genuinoque 
ordine  turbatum,  fic  ego  ordino:  Gerunt  &  ferarum  fcllessulteriores  negligcnter, 
nt  quibus  nullus  per  commercia  cultus:proximirip&  exquifitius.  eligunt feras,  &  detraffA  4 
velamina  (farguntmaculis,  fellibusquc  belluarum,  quas  exterior  oceanus ,  atque  ignoturn 
mare  gigmt .  Ulteriores  igitur  nudas  pelleis  fpedabant,  humeris,  tergoque 
tegendo  aptas.  Proximi  duo  genera  pelliumnabuere :  alterum,  quodmacu- 
lis  Ipargebatur,  feu  pingebatur;  alterum,  quod  pellibus  belluarum,  live  fegmi- 
nibus,  ac  fruftulis  peltium  belluinarum  verficoloribus  diftingvebatur.  Sc- 
cundum  hoc genus  ex  quavisfera,  modo  tegendo  corpori  fatismagna,  fumf 
poterat.  primumilludlucidifuiffepili,neceffe  eft?  quomacuhe  infperfa: dii' 
cernerentur  :  ut  funt  luporum,  cervorum,  caprearum,prxfertim  albarum,  ^ 
idgenus  aliarum  ferarum.  Viri  dodi  circa  modo  didaaudtoris  verba  hacrent:  ^ 
miranturque^quomodoprifciillimortalespelleis  fparfennt  maculis,  &item  5 
pellibus  aliis  piicium :  mendofumque  hunc  locum  efle  fufpicantur.  quorum 
fententiar  haud  temere  ego  adfenkrim .    Pelleis  nunc  totas,  alias  ahis  fpar- 
gi  coloribus  videmus.  eadem  ratione  fi  apud  prifcos  quoque  Germanos  ma~ 
culis  fparfas  fuifle  credimus  ,  quid  tandem  fuerit  mirum  ?  Tingendi  pel- 
leis  fcientiam  atque  artem  eos  habuifle ,  colligere  hcet  ex  eo  ,  quod  &> 

femina- 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  L  ijj 

feminarumamidus  lincos  purpura  variaiTe  ait  auctor  nofter :  &viri  pra?terei 
faga  verficoloria,  armaquc  picta  geftarunt  5  ut  infra  oftendetur.  Alia  vero  illa 
velamina ,  feu  ferarum  pelleis  pelhbus  beJluarum  fpargebant,  id  eft,  fegmen- 
tis  pellium  bellumarum  verficoloribus  diftingvebant  j  quemadmodum  hu- 
jus  operis  etiamnunc  exempla  confpiciuntur  complura  apud  Germanos  ma- 
ris  Codani  accolas',  maximc  vero  in  patria:  mihi  terrx  PrufTia:  opidis.  PalJa 
eft3  ab  humeris  ad  talos  ufque  defcendens,  ex  diverfbrum  animalium,  qua~ 
feptemtrionalis  plaga,  ignotumque  quondam  Romanis  mare  mittunt  >  pel- 
Ubus  vario  colore  intus  Forisque  confuta.  Hac  feftis  tantum  diebus,  Sc  ad 
10  fblennia  jimiciuntur  :  vili  plebeias  mulieres$  pretiofiori  opulcnta:  matronae : 
quibus  argenteas  infuper  adpenduntur  bulJx ,  Joco  ribularum,  a  pectore  ad 
pedcis  ufque,  auro ,  margaritis,ac  gemmis  ,  quacfitoque  opere  diftincbe.  Ha;c 
Jgitur  tria  illa  fuere  pellium  genera,  quibus  Germani  olim  tegebantur:unum, 
«ne  opere  externo  ,  quod  ad  finem  capitis ,  figura  1 1  exprciliim  :  alterum, 
fnaculis  infperfum  ;  oijus  exemplar  figura  111,  in  viro:  tertium,  pellibus  bel- 
juarum  verficoloribus  dilHndum  cujus  exemplar  eadem  figura  ,  in  mu- 
Kerc, 

Nunc  rhenones  Crfiris  quid  fuerint ,  difpiciendum  efl.  Nullam  ait  fuiffe 
ferum  ad  Venerem  pertinentium  occultationem  \  qubdejr  promtftue  tnflnwtni- 

20  bus  femina:  cum  viris  perlttebantnr ,  &  utriquc  pellibtts  tantum,  autparvis  rheno- 
nntn  tegttmentis  utebantur ,  magna  corporis parte  nudd.  Ergo  ne  rlienones  quidcm 
kbfccena  velabant.  Hinc  iffud  Salluftii :  Germani  intettum  rhenonibtts  corpm  te- 
gunt.  Quibusverbis  lioc  intellexit ,  nempe,  licet  Germani  corpus  rhenone 
texerint ,  tamen  inte&um  id  manfifie,  ob  rhenonis  exiguitatem.  Scd  omnium 
'Cwriffime  Iiidorus,  lib.xix,  cap.  xxili,  Rhenones,  inquit, pmt  velamina  hnme- 
torum  ,  ejr pectoris,  ufqne  ad  umbiUcums  atque  intortls  villis  adeo  htjpida  ,  ut  imbres 
rcl}uant.  Ergo  in  his  quoque  pili ,  ut  in  fupradictis  pellibus,  foras  fuerunt 
c°nverli.  de  cetero  indumentumfuuTe,  corpus  undique,  ad  umbilicum  uf~ 
<Jue ,  claudens ,  ex  jam  dictis  fatis  liquet .  Manicis  tamen  caruiife  puto.  nam 

30  jaulicbrem  quoque  veftitum  fine  manicis  fuiffe  ,  poft  oftendam.  proinde 
^mile  indumentum,  nifi  quod  longius  fuit,  in  Scritofinnorum  gente  tuni- 
adpcllavit  Paul.  Diaconus,  rerum  Langobardicarum  libroprimo,  ca- 
Pltc  quinto  :  K_Apud  Scritofnnos ,  inquit,  eH  animal ,  non  fatis  abfimile  cervo :  dd 
CH]H4  ego  corio ,  ut  fuerat  pilis  hijpidum ,  veflem^,  in  modum  tnnicA  ,  genu  tenus  apta- 
tam  ,  conjpexi :  Jicut  jam  fati  Scritofinni  utuntur.  Scritofinni  fuerunt  olim,  Sc 
f*Snc  funt  in  Scandinavia.  Ell  hodicque  animal  in  illis  terris,  magnitudine 
^  cornibus  cervo  haud  multum  abfimiic.  vocabulum  ei  vuJgare  een  rhene^. 
c  quo  nomen  traxille  modo  dictum  tegumenti  genus  ,  quod  Paullus  vidit 
J11  Italia,  aut  Gallia  ,  haud  dubium  eft.  nam,  quod  quidam  grammatici 
hodie  doccnt,  dictum  fuiife  rheno?iem ,  W  ploutZv,  id  eft,  ab  agnimspelli- 
^m  >  id  falfum  efle ,  teftatur  Varro  lib.  1  v  de  lingva  Latina :  qui  Gncca:  lin- 
^Va*  haud  ignarus ,  peregnnum  id  atque  Gallicum  adfirmat  elfe  vocabulum. 
^  item  Ifidorus>  lib.xix,  cap.xxm,  qui  Germanicum.  Neque  veterum 
auctorum  quifquam  eo  ufus  eil ,  nifi  in  Gallis,  aut  Germanis,  id  eft  ,  in 
gente  Celtica :  quia  &  vocabulum,  fimulque  res  ipfa  erant  Celtica.  Ho- 
^lcque  iidem  Scntoiinni ,  6c  contermina:  gentes ,  fed  &  Americanorum 
lcptemtrionales  eodem  veltimenti  genere  utuntur.  Antiquitatem,  &  pri- 
origincm  facrata  ei  adferunt  monimenta,  in  libro  genefeos,  cap.  111, 
JCr-  x  x  1,  his  verbis :  Fecit  lehova  Deus  ^Adamo  &  uxori  ejus  tunicas  pelliceas  ^  qui- 
0  bt*  veftmt  eos,  Infigniter  heic  errant  pi&ores  vulgo  ,  qui  pellem  tantum 
Ulmeris  ac  tergo  eorum  adponunt;  quodgenusfupra  nobis  defcriptum  eft. 
^arn  ad  velanda  celandaque  potiflimum  obfccena  ,  tunicas  eis  a  Deo  datas 
^ocet  ver.  vi  1 ,  his  verbis  :  Tunc  aperiebantur  oculi  amborum :  cognoveruntque ,  ft 
^dosef^.  cjrconfutisfoliis  ftculneis ,  feceruntfibifubhgacula.  Exemplar  Catfaria- 
111  thenonis  exftat  figurS  tertia  i  Diaconiani ,  figura  v.   Atque  de  peUium 

M    %  amicta 


*j6  PHILIPPI  CLUVERII 

amiclu  ha&enus  difteruilTe  fufriciat .  nunc  alia  etiam  veflium  videamus  ge^ 
nera. 

Aucfcor  nofter;  T egumen  omnibus ,  inquit  ,fagum  tfibuia,  aut  Ji 'dcfit  ,ftina  conftr- 
tum  ,  cetera  intccJi  totos  dies  juxta  focum  atque  ignem  agunt .  Locupietiffmi  veftc 
diftingvuntur.  Vocabulum  fagum  varichodic  explicari ,  generibusque  veftium, 
quac  nunc  in  ufufunt,  accommodari  video .  vetus  tamen  illud  fagum  quid  fue- 
Tit ,  nufquam  reperio  fatis  exprefliim.  Hoc  igitur  diligentius  heic  indican-' 
dum.  Varro  lib.  iv  de  lingva  Latina  ,  atque  Ifidoruslib.  xix  ,  cap.  xxiv, 
Gallicum  elle  vocabulum  tradunt.  £go  non  tantum  Gallorum ,  fed  omnium 
pariter  CeJtarum  fuifle  &c  rem  &  nomen  ex  eo  colligo ,  quod  &  Galli  6c  BrM0 
tanni,  atque  Hifpani  eo  ufi  funt ,  ut  infra  patebit :  &  Germani,  ut  teftem  modo 
audivimus  Tacitum.  Ifidorus,  dicto  loco  ySagum,  inquit,  Gallicum  nomenefi.  L>i- 
clum  autem  fagum  quadrum  eb ,  quod  apud  eos  primum  quadratum ,  vcl quadruplex  erat. 
Sane  quadrum  nemo  interprctatus  eft  quadruplex  ,  nifi  hic  grammaticus  ,•  fed 
quadrangulum  ,  five  quatuor  conftans  lateribus.  Saga  igitur  ifta  dicla  fuere  qua- 
dra,  quiaquadrata  erant  figura,  id  eft,  quadrangula,  veluti  menfarum  lectorum- 
que  operimenta .  quod  etiam  Afranius  in  comccdia  teftatus  eft  ,  Jagos  quadratos, 
mafculino  genere  ,imitatione  Gracorum,  adpcllans.  Atque  ea  vetuftiflima  te- 
gumentiapud  alias  quoque  genteis  forma.  quam  hodieque  in  PolonorumHun- 
garorumquenationibusEuropxismanere,mox  infra  oftendam.  DionvfiusHa- 1° 
licarnafienfis  lib.  1 1 1  audor  eft,  Lydorum  ac  Perfarum  regesantiquis  tempori- 
bus  geftafie  TrzpiGohciia  nT^ctyuvct  tu  ^f^ctn'  id  eft,  amiculafigura  quadrangula.  NeC 
aliud  tegumenti  genus  intellexit  Mela ,  Iib.  i,  cap.  v  1 1 1,  de  Africx  quibufdam 
populis,  Cyrenaicxprovincia:  conterminisjitaloquensiPr/^w fagis  velantur, 
vulgiss  befiiarum pecudumque peiitbus.  Prsedi&us  Ifidorus,  eodem  libro,  cap.  x  x  I  ll* 
Qmbufdam  nationibus  fua  cuique  vefiis  eft  \  ut  Parthis  farabra,  Gallis  linn&.  &  paullo 
poft :  Linn&yfaga  quadra ,  ejr  mollia  funt :  de  quibtts  Plautus ;  Linna,  cooperta  eft  tcxtrino 
Gallia .  Quas  heic  ille  linnas  intelligat,  haud  equidem  perfpicio  -,niifi  idem  fit 
vocabulum  ,  quod  hn&  .  quod  tamen  Latinum  efle ,  teftis  eft  Varro  in  diclo 
libro.  Strabo  ,  lib.  iv,  Belgas  Gallos  ,  quos  ille  a  Rheno  ad  Ligerim  ufque  3° 
amnem  extendit ,  ex  lana  afpera ,  atque  villofa  faga  denfa  contexuifie  narrat, 
qux  Romani  /^^f  vocabant.  Has  innuit  Juvenalis,  fatyra  i  x,  his  verfibus: 
 Yingveis  aiiquando  lacernas, 

CMunimenta  togx,  duri  crafpque  coiorisy 

Bt  male  percujjks  textoris  pecltne  Galii, 

K_Accipimus. 

Eafdem  Ixnas  diferte  faga  cumStrabone  adpellat  Martialis,  lib.vi: 
Te  Cadmea  Tyros,  me  pingvis  Gallia  veftit. 

Vis  le  purpureum  Marce  fagatus  amemf  4° 
Texta  fuifTe  quum  ajant  auftores ,  figuram  eifdem  quadram  haud  obfcure  adfi- 
gnant.  Varronis  verba,in  prardicto  libro  ,  hxc  funt :  ghidquid  mfternebant ,  *> 
Jiernendo  ftragulum  appellabant.  quibus  operiebantur  yoperimenta,  opercula]& pallia  dixe- 
runt .  In  hts  multa peregrina:  utfagum,  rheno,Gaflica^  gaunacum,  majus  fagum,  &  amphi- 
malion yGr*ca.  Male  igitur  hodie  faciunt ,  qui  fagum  pro  indumento  manicato 
interpretantur ,  quum  operimentum  fuifle,  difertiffimis  teftetur  verbis  Varro  3  & 
quadra  figura  Ifidorus  atque  Afranius  5  quae  indumento  minime  convenit.  Ma- 
jus  fagum,  ait  Varro ,  Grxcis  didum  fuifie gaunacum.  Hefychius  autem ,  kuiwok*, 
inquit,<r^>*,j  iw^oKctict  grepo^^-  id  eft.  Caunaca,  ftragula  funt,fi<ve  operimenta, 
aiteraparte  villofa.  At  ftragulum  eft  quadrum.ergo  8c  fagum.  Vetus  glofiarium,  ^ 
Ifidon  nomini  mfcnptum,^^  interpretatur  gaufapa.  Ha:c  fuifie  villofa ,  eX 
Perfio  intelligitur  j  cujus  verba ,  fatyra  ix,  funt  ifta : 

Tu  cum  maxillis  balanatum  vaufatoe  teEias 

frgvmibw  qaare  detonfus  curculio  exftat  f 

Difer- 


G  E  R  M  A  N  I  JE   A  N  T  I       L  i  B.  I. 

Difertius  idem  indicat  Martialis,in  epigrammate,  cui  lemma  adpofitum,  Gau- 
fipa  villofa,  vel  mantile^  i 

Nobiliiu  villofa  tegant  tibi  lintea  citrum . 
Hujufmodi  gaunacA ,  five  gaufapa  ln^aT^et  Polonis  hodie  frequenti  funt  m  ufui 
quibus  vocabulum  gens  lmpofuit  vulgare  koc ;  (  Germanicis  literis  efreras 
kotz^  )  &  aliud  guna ',  fiv c  gunia  >  nefcio  an  ab  illo  gaunaco  tra&um.  Italis 
fanc  veftis  longa,  ab  eodem  vocabulo  di&a  videtuv  gonna  ,  cum  hoc  ccrtc 
eamdem  habet  originem  Anglorum  gonme,  itidem  veftem  longam  fignifieans; 
Et  quidfcio,  an  non  Gallorum  cotte  ,  Anglorumque  coate,  ex  eodem  ,  cum 

10  Polonorum  illo  kotz,  fonte  manarit.  qua:  vocabula,  ut  ab  initio  operimen- 
tis,ficpoftea  indumentis  varie  apud  varias  genteis  tributa.  Verum  hax  ni- 
M  ad  noftrum  fagum.  Cetero  Anglis  quoque  hodie  funt  gaufipa ,  five  operi- 
menta  le&orum  t-n^fia^  quibus  vulgare  vocabulum  r«gg^,adfagi  Celtid 
jjpeciem  quamproxime  accedentia ;  ut  mox  clarius  liquebit.  ab  horum  etiam 
rortcnomineapudreliquos  Germanos  manet  vocabulum  ra-/%itidem  veftem 
longam  fignificans.  Sagum  igitur  veterum  Celtarum  cujus  formx  fucrit,  ex 
Varrone,  Strabone,  Ifidoro/Hefychio,  Juvenale,  Martiale,  atque  Perfio  m- 
telleximus:  nempe  ex  lana  confeclum  ,quadrum,  denfum,  villofum.  Nunc  viden- 
eft,  quantae  fuerit  magnkudinis.  Hibernia:  equidem  populi ,  &  Norman- 

10  tticiinGallia  litoris  accolx  tegumentis  utuntur  hodie  majoribus , yiri  pariter 
acfemin.T,in  pedeisufquedemi/Iisj  aliivillofis,  villis  carcntibus  alii.  <ju*  ta- 
mcn  auadram  m  figuram,  lateraque  direda  haud  patent :  fed  Rorrianis  fimi- 
lioraiunt  togisj  quas  figura  fuifle  femicirculari ,  tradit  Dionyfius,  libro  fu- 
pradiclo.  qua  figura  poftea  Romanos  faga  quoque  geftafle,  cOnjicerc  licet 
cx  eo,  quod  fagum  Romanum  Graxi  audores  interpretcntur  kvk^a.  alia, 
quam  quadii ,  fuifle  figura ,  liquet  ex  eo ,  quod  Ifidorus  ait  primum  avud  Callos 
hu*»fmffe  quadrum.  Celt*  quoque  prifci  omnes  fagis  ufi  fuerunt,  ali  is  villo- 
aliasvillis  carentibusj  ut  mox  clarius  oftendam :  at  magnitudme  Hiber* 

.  mc«,  Normannicisque  fagis  multo  infenoribus.  Tegumen  ommbw ,  inquit 
n°fter ,  fagum :  cetera  intecli  totos  dies  juxta  focum  atque  ignem  agunt.  Locupletipm 
VeP diJHngvuntur .  Et  SeneCcX  verba,  lib.  i  de  ira,  cap.xi,  lunt  ifta:  Germanu 
iwd  induratim  adomnempatientiam?  ut  quibus  magna  ex  parte  non  tegumenta  corpo- 
provtfa  funt.  Ex  quibus  patet ,  faga  quoque  ifta  fuiife  exigua ,  quemad- 
dum  pdles  fupra  defcriptx.  nam  fagis  velati  quamvis  fuerint,  tamen  intedos, 
ld  eft,  nudos  adpellat  auclor  nofter,  6c  fine  vefte ;  quam  tandem  locupletifli- 
mis  tribuit.  unde  etiam  fagula,  vocabulo  diminutivo,  ea  adpellavit  hiftona- 
rum  lib.  n,8c  v.  Poloni,  Hungarique  hodie  ,  milites  maxime ,  pedites  jjuxta 
atque  equites,  munimento  veftium  utuntur,  contra  imbreis  atque  niveisi 
quadr0)6cveriicolore,  ferx  alicujus,  utleonis,  pardi,  aut  tigndis  emgicii  fe- 

*  rcnte.  quodeenustegumenti, cumfigura,tum magnitudine,  fimillimum  eit 
2cltarum  fago.  nam^humeros  tantum,  &  tergum,  ad  nateis  ulque  contegit. 
fec  igitur  magnitudo  fuit  fagorum .  Villofa  fuifle ,  ut  nunc  funt  Polonorum 
^0cy*  feu  verius^ut  Ancrlorum  rugges;  ex  Ifidoro  fimul  atque  Strabone  intellexi^ 
^Us.  Prseterhos,  de  Celtiberis,  Hifpanica  gente,fic  tradit  Diodorus,lib.  v: 

^ '  Gerumfaga  hijpida  nigri  coloris  j  quorum  lana pilis  caprinis Jinnlis.  Strabo ,  c\\o:"> 
A;d;  iv,  de  Belgis  i  h'  J[  yi*  r&x«*      .  Si  ( lego  /^t«p«f*«»®-  ) 

*fn  txs  Seta-Hg  rdyiis  tgvQajvwnf  id  eft^  Lanatorum  aftera  quidem  eU  >fed  adwo- 
dum  villofi  j  ex  qua  denfa  faga  texunt.  Ha^c  Belgarum  faga  in  tantum  a  Cetti- 
^rorum  fagis  forte  differebant ,  in  quantum  Anglorum  rugges  a  Polonoi  uni 
*0cy>  nempe ,  quod  ha:c  pilis  erant  directis,  ceu  caprinis :  llla  vero  villis  m- 
tortis.  Decetcro,fao-aharcquoque  eodem  eos geftafle ritu ,  quo  pelleis  fu- 
Pj^dictas,  id  eft ,  villis  non  intus,  fed  extra  dependentibus  ,  maxime  credibile- 
[j  ^uidpe  adversus  imbreis  praxipue  erant  munimentum :  quorurri  guttx  pef 
VUlos facilius  diftillac .  Exempla eorum expr efla funt figuris  vi,vll,vin,&i^ 
f  r  M  3 


i38  PHILIPPI  CLUVERII 

iteminfra,ad  caput  xliv.  Dtfpiciendum  nunc,  utrum  omnia  faga  fuerint 
viliofa,  nec  ne . Non  omnia  fuille  villofi , mea  fert opinio :  quam  ex  auctonbus 
adferere  conabor.  Diodorus,  in  pra:dido  libro,  de  Germanorum  juxta  atque 
Gallorum  moribus,  cultu,  ac  veftitu  agensj  ^mTro^n^  inquit,<r*V*f  pf^*™** 
cv$j  rolg  x"P*>ri  0  ™  0s?@-  i|/*Aife  vftivQioig  7xroXvcu>Q'iTi  5  3  TivKVolg  <W^*; 

l&pxg.  hoc  eft:Saga  fibulis fubnefiunt virgata.ferhiememdenfa^fiatetenuia,  crebris^ 
laterculis.floruminftar,  difttncla.  Et  Polybius,lib.n  3  o\$)  owj  frQpfy  £  Boioi  ra4 
cwctj^vg/cius  "vxfiVTig  t  w  W  ivTnrZc  r  auyuv  TTi^)  durxg  'ify&fyv.  Ideft :  Jnfubres , ac 
$oij  braccatiy  &  levioribus  fagis  velati  w  fugnam  frodierunt.  D uo  di  ver/a  &  hunc  ia- 
gorumgenera,ideft,gravium,ac  levium  intellexhfe,  haud  obfcure  patet  ex  1° 
genitivo  cafu  r  rayuv.  Tacitus  hiftoriar.  lib.vj  pugnam  in  Mofe  amnis  ore  in- 
ter  Romanos  6c  Civilem  Batavum  (cujus  exercitus  conftabat  ex  Batavis,  & 
Caninefatibus ,  Germanis  Cisrhenanis,item  ex  Frifiis  ac  Marfacis,Transrhe- 
nanis)  defcribens :  Simul cafta  lintres fagulis  verficoloribm  hautindecore fro  velisjuvOr 
bantur.  &  hiftor.n, de  Vitellio,ex  Gcrmania  Cisrhenana  veniente:  OrnatumiffiM 
municifia  &  colonU  in  fuperbiam  trahebant-.quod  verficolore fiigulo,bracchas>tegmen  bar- 
barumjndutus  togatos alloqueretur.Uxc  Tacitifagula  verficoloria,cadem  ula  erant 
Polybiifaga  levia,6cDiodori  tenuia,virgata,8c  crebrislaterculis,florum  inftar, 
diftindamon  vero  villofaj  qux  erant  denfa,  gravia,  &  in  ufum  velorum  minuS 
apta.  UtHifpaniuniushabuere  colons  faganigraj  fic  &:  Germanos,&Gallos  i° 
habuifle  fua  faga  villofa  lingulis  coloribus,  certum  eft.  Perlius,  fatyra  vi : 
Jam  chlamydas  regum,jam  luteaqaufaga  caftas , 
Ejfedaque,  ingentosque  locat  Cajonia  Rhenos. 
Martialis,  epigrammate ,  cuj us  lemma  Penula  gaufafma : 
ls  mihicandor  ineH,  villorum  gratia  tanta  eH, 
Vt  me  vel  media  fumere  mejk  velis. 
Etalio,  cuilemma  Cubicularia  gaufafina: 

Stragula  furfureis  lucent  villofa  tafetis. 
Nequevero  facile  villofa  efle  potuerunt  virgata  3  nifi  fi  zonas  heic  latiuflu- 
las  pro  virgis  accipias.    Tenuia  autem  illa,  verficoloria ,  crebrisque  later-  3° 
culis  cUftin&a,  in  eumdem  modum,  eamdemque  formam  fuere  contexta, 
uti  nunc  per  omnem  Europam,  nonnullasque  alias  orbis  terrarum  parteis, 
confpiciuntur  veftes  ftragula:,  virgis  verlicoloribus  ac  zonis,  crebrisque  la- 
terculis  diftin&ae;  quibus  menfa:  confternuntur,  leclique.  Horum  exemplar 
cft  figura  v  1.  Verum  diftingvenda  heic  funt  faga  ingenuorum  a  nobilium  fa- 
gis.  in  illis  quidpe  virgx  tantum,  five  zonula;  veniebant,variis  coloribus,prout 
textori  libitum,diftincl:a:.  in  his  ipforum  nobiliuminiignia,quemadmodum  & 
in  fcutis,  de  quibus  infra  dicetur,  intexta  vifebantur :  infignia,  non  in  hunc  no- 
ftrum  morem  effi&a  j  ubi  integra:  farpenumero  ferc,  ac  volucres,adeoque  agri 
nonnumquam  atque  xdificia  adpinguntur :  fed  meri  tantum  ac  nudi  colores,  \° 
in  laterculorum  fpecieminterftindi,  alternatique.  cujusmodi  iniignia  etiam- 
nunc  in  Germania  reperiuntur  quibus  ea  colorum  iimplicitas  argumentum 
cft  vetuftatis .  Coloribus  diftingvuntur  binis  3  ut  candido ,  8c  nigro  3  candido, 
acpuniceo  3  nigro  ac  fulvo;  candido,  ac  cceruleo;  alia  aliis  coloribus  inter  fc 
convenientibus.   nam  delectus  quoque  eftin  coloribusj  nec  quemcumque 
cuivis  jungere  decet .  Horum  exemplum  eft  figura  v  1 1,  in  viro.  Quacdam 
iniignia  hodie  diclos  laterculos  modice ,  in  rhomborum  formam ,  compref- 
fos  nabent.  quod  genus  in  veterum  fzgis  fuifte, ut  quidam  volunt  viri  docH 
ego  equidem  dubito  :  quum  textura  fagi  quadri  talem  figuram  haud  fa- 
cm  admittat.   nifi  ex  iegmentis  verficoloribus  confuta  faga  fufpicemun  5° 
qualia  hodie  in  Hungaria  vifuntur.     Ceterum ,  quum  qua:dam  infignia 
pro  laterculis  latiufculas  habeant  zonas  ,  patria  lingva  balken  ,  id  eft ,  tra- 
beis  didas  3  quarum  tres  plerumque  confpiciuntur  tantum  binis  coloribus, 
ita  uti  dux  candidx  unam  nigram  includant  3  vel  duar  punicea:  unam  ful-  : 
vam,  dua;  ccerulex  unam  candidam  5  St  e  diverfo  :  qux  &  ipfa,  ob  hanc 

firopU- 


GERMANI^  ANTIQ^LIB,  L  139 
fimplicitatem,  inter  vetuftifllma  habenturinflgnia:  haxquoquefagisolim  fuif- 
le  mtexta,  qucmadmodum  fcutis  adpiaa,hauddubiumeft.  Fxemplareorum 
eft  dida  figura  vii,  in  femina.  Aurum  intextum  fuifle  Gailorum  iagis ,  mter  alios 
auaores teftaturmaximc  Viigilius, ^Eneid.  vnijde  Gallisloquens,qui Romam 
ceperunt : 

K_Aurea  ctfarics  ollis ,  atqucaurea  vefiis: 
Virgatis  luccnt  figtdts. 
EtdeBojorumin  Italiaduce  Chrixo  Sil.Italicuslib.lv: 
!  0  Kjiuro  virgaU  vejies  3  mankdtque  rigebant 

Ex  auro. 

Germanosinteriores pofcfftone  &  ufuauri  argentique  haut  perinde  affeclosfuifie,  ziu 
cloreftTacitusin  libro  de  Germania.  quapropter  nec  veftibus  id  intexuifie  exi- 
ftimo.  Pr^v/^/  provinciis  Romanorum  quum  obufum  commerciorum  aurum &ar- 
gcntnmtnpretto  habuerint ,  tefte  eode  Tacito  lbidem;  vcfteis  quoque  auro,  aigen- 
toque,more  Gallorum,virgatas,variegatasque  geftafie,  haud  dubium  cft.Clare  ld 
teftatur  Herodianus,in  lib.  iv,de  AntoninoCaracalla,  apud  Danubii  npam  agen- 
te,  fic  fcribens :  noK.dtcts  <£e  x,  rla)  Ta^ctittlw  s^m^^joq  xXapvSujppmJo  t*  npficmuv 
•sreg/O^jttctS  •  \v  Ti  z^apv™  >  eicaU^v ,  a^yv^  wimuubffycus ,  w&t*  .  hoc  eft : 
20  Sape  etiam,  Romano  paludAmento  depofito ,  Germamcts  tcgumentis  velabatur :  atquetn 
figjdis,  quibmilU  utuntur ,  argento  variegat/s ,  confpictebatur .  At  inter  tenuia  faga, 
aliaetiam  unius  tantum  fuere  coloris;  &  nonnulla  cx  his  limbos  tantum  va- 
tiegata.  Sidonius  Apollinans  ,  lib.  1  v  ,  epift.  xx  ,  de  Segifmeris ,  regii  inter 
Gothos  iuvenis ,  comitatu  :  Virtdantiafaga ,  Itmbis  marginata ptmiceis.  Atque  hax 
fere  fiint,  qua;  de  fagis  prifcorum  Celtarum  veteres  adnotarunt  Grcecorum 
Romanorumque  fcriptores.  .       *.<■ , 

Porro  pra/ter  jam  dida  faga,  pelleisqj  fupra  defcnptas,  atque  rhenones,  aliud 
adhuc  habuit  antiqua  Germanorum  gens  tegumenti  genus ,  quod  Mela  indicat 
m .  cap.  iii,  his  verbis  :  Maxtmo fitgorenudiagunt,antequampuberesjtnt:&lon^ 
30  &jpma apud eospueritta ett.  Vtri fagis  velantur.aut  Itbris  arborum ,  quamvts  jtvahtcmc. 
£t  Plinius  inproccmio  libri  xu  :  Summummunut  hominidatum  arbores,  ftlvtque 
Welligebantur  .  hinc  primum  alimcntum  ,  harum  fionde  molltor  fiecw ,  Itbro  Vefits. 
ttiamnum  gentes ftc  degunt .  Prxter  Germanos  Indi  quoque :  de  quibus  ita  Hero- 
d°tus  ,  lib .  v  1 1  :  ivhu  0%  fty  c*h&vK*ns  *n  Ivhm  TnnunM*  •  id  eft :  Jnde  tec~h 

*«nt  amttlu  e  lignis  confetto .  Solinus ,  cap.  l  v  ,  de  eadem  gente :  Ptur/m  ettamfie- 
xibilibu*  Itbris  clrcumdah .    Et  Strabo ,  hb .  x  v ,  de  Germanibus ,  Indorum  phi 


„  #  honoratifftmos  qui  Hylobii  adpellantu.  , 
^frondtbm  ejr  (ilvc(lrtbt<*  frumbt*s  viventes ,  arborum  ttbrts  tetlt.  Et  de  Mallagetis, 
Scythica  gente  ,  lib.  x  1 :    a>«s»7*i  ^  ™*  ™v  ^\  \  hoc  e^  \  Ve* 

l*»tur  arborum  Itbrts.  Hoc  igitur  tegumenti  genus ,  ex  arborum  Ubns  conf edum  y 
re&e  uti  intelli^atur ,  fciendum  prius,  quidnam  fit  hber  arborts .  Video  nonnul- 
los  ipfam  dunorem  corticem  interpretari ,  qua  arbor  externe  tegitun  at  exhac 
qua^nam  veftis  3  quum  plicari  nequeat  ?  Redius  illi ,  qui  tunicam  arboris  interio- 
rern  5  ipfi  li^no  proxime  adhxrentem  expofuerunt,  eft  quidpe  pellicula  llla, 
,  interiori  corticis  partiadfixa,  ipfum  lignum proxime  coniegit.  Qcero, 
^b.  1.  de  natura  deorum  :  Trunci  obducuntur  Ubro ,  aut  cortice ,  qubfinta  calori- 
l** &fitgortbmtuttores.  Plinius ,  lib.  xi  1 1 ,  cap.  xi:  Patmarum foliis primbfcri- 
Soptitatum.  dcindc  quarumdam  arborum  libris.  Atqui  hi  libri  in  tiliis  multiplici  funti 
^nembrana,  6c  maxime  plicabilcs ,  ad  texendum  aptilTimi.  Germam  univer- 
fl  Tnon  modo  ,  qui  nunc ,  quafi  peculari  vocabulo  ,  dicuntur  Germani  j  icd 
per  Svediam  item  ,  Norvagiamque  ac  Daniam  ,  &  qui  ab  his  proximis  Ixcu- 
"s  in  Angliam  tranfgrelTi , )  patrio  fermone  vocant  bafi .  funesque  ex  eo  con- 
fciunt  magna  copia  j  cxceptis  Anglis  ,  apud  quos  hxc  arbor  non  producitur- 


uo  PHILIPPI  CLUVERII 

Poloni ,  Germanis  contcrmini ,  fua  lingva  adpellant  tyk.  calceosque  ex  eo  con- 
textos  vulgo  gerunt  homines  agreftes .  pra:tereaque  ftoreas  >  five  mattas  ex  eo- 
dem  conhciunt,  figura  quadrangula  3  quas  frumentoin  plauftris  navibusque 
lubfternunt .  Vocabulum  his  impofuerunt  patrio  fermone  rogoza,  &peregri- 
no  mata.  Germani  fuperiores  vocant  matzen  \  inferiores  matten.  Ad  eumdem 
hunc  modum,  cum  aliae  gentes,  tum  Germanorum  quidam ,  maxime  fervi  >  feu 
coloni ,  tegumenta  fibi  contexuerunt ,  qua:  nihil  aliud  fuere ,  quam  ftorear,  feu 
matta:  exiguae  5  quibus  fagorum  vice  velabantur  humeros  atque  tergum;  ce- 
tera  intecli ,  quemadmodum  fagati .  Exemplar  hujus  tegumenti  expreiTum  eft 
figura  ix.  10 

Haclenusigitur  de  fuperioribus  corporum  tegumentis,  id  eft ,  de  pellibtis* 
rhenonibus ,fagts ,  atque  mattls  aclumeft.  De  cetero  audor  nofter ,  inlibrode 
Germania,  Locupletifftmi ,  inquit,  vefte  diftingvuntur  ;  nonfliatante ,  ftcut  Sarnu- 
u  ac  Parthi  •  fedftricla,  ejr  ftngulos  artus  exprimente.  Diftingvebantur  fcilicet  lo- 
cupletillimi  areliqua  plcbe  5  cui ,  propter  inopiam  ,  prater  tegumenta  illaeX 
pelle,  libro  arboris , aclana  villosa, haud  quidquam  veftitus.  Doftiflimus  Li- 
pfius  ad  verba  au&oris  modo  citata ,  Exprimit ,  inquit  ,egregieveftitum  hunc  no- 
ftrum  3  qui  a  nobiUtatc  Germantca  dtffufushaud  dubie  per  Europam.  St  in  margine  li- 
bri:  Vcftispreffa  Germanorum ,  ut  noftra.  Profedohaud  perinde  egregic,mi  Lipfi, 
exprefiit  Tacitus  veftitum  eum ,  quo  tu ,  vel  artas  tua  ufa  eft >  quoque  nunc  Ger-  2,0 
mania  inferior  utitur .  nam  plurimi  heic  artus  teguntur  ;  ita  ,  uti ,  cujus  formas 
fint , haud  facilc  fcias, nifi  vefte  detrada .  Quapropter  id  veftimenti  genus, quo 
nunc  Germani  fimul  ac  Galli,  Britanni ,  Hifpani ,  Italique ,  parvo  equidem  in- 
terfedifcrimineutuntur,  in  thoracem,  bracchas  ,  &  ttbialta  divifo ,  non  a  Ger- 
manis,  fed  a  Gallis  potius  ulterioribus  in  reliquam  Europam,  id  eft ,  in  Germa- 
niam  ,  Britanniam,  Hifpaniam ,  atqueltaliamfuit  difrufum.  Strabonamque, 
in  lib.  1  v ,  de  Gallis  Belgis ,  quos  ipfe  a  Rheno  ad  Ligerim  ufque  extendit,  ita  fcri- 
bit  :  lcvyqtyoftiicn  ,  j£  KOfio^o(pQ(n ,  £  ctvct^v^/o-i  XPavjou  7rt&7i1&(jfycus'  cIvti  J]) xituvUV 
zic/$ul*e  Q*P*G  \H-lxe/  oL^oiav  $  y**l£v .  hoc  eft :  Sagagerunt,  lomarnqtte  alt/nt, 
ejr  braccis  utuntur  circum  extentis.  loco  tunicarum  fiftilem  habent  veftcm  manicatam,  3® 
adingvina  ufque  ac natets demifam .  Heicquidaliudinterpreteris^i^?illos^</g/- 
iulxe*  ad  ingvina  &  nateis  ufque  demifTos  ,  nifi  eam  veftium  partem  ,  quam 
vulgusnunc  Latinorum  thoracem  adpellat;  patria  vero  lingva  wammes,  &  infe- 
rioris  Germaniae  diale&us  tvambeis,  l) anicz  vames ;  Hifpani  jubon ,  Jtali  nuppo- 
ne,  Galli  tourpoint ,  Angli  &  Leodiacenfes  ad  Mofam  amnem  dobletf  Etquia 
fifTilis  fuithicthorax,  laxiorem  etiam  fuifte  Germanorum  vefte  fineulos  artus 


7{£men  autem  inde  habent ,  quod  tunicas manicatas  e  veftimentis  more  patrioin  pan-  4° 
nos,  quos  vocant ,  confctndant  atque  confuant.  Idem  genus  veftitus  hoc  fuerit  cum 
jllo  Gallorum  Belgarum ,  an  paullo  diverfius ,  haud  facile  dixerim .  £>io- 
dorum  quoque  vocare  Gallorum  iftos  thoraceis ,  mfra  patebit . 

DeinferioreilliveftiumparteapudGaIlos,quas  dv^v^  vocat  Strabo, 
fic  etiam  tdtatur  Diodorus ,  lib.  v,  de  univerfis  Gallisloquens  :  x^cujidvar 
$vu<r»,  dcwHvote&Ktif^oayoptvsw-  id  eft :  Vtuntur  & indumenus,qu*ipft bra- 
casvocant  Hocidcm  eile  vocabulum ,  quod  etiamnum  per  ornnem  illam  va-  ' 
IfaffimamGermaniamvariis  dialedis  ufurpatur,  bruch ,  brook ,  brmk,  &  in  Hi- 
bernia  broages ,  in  Bntannia  britches ,  fupra  cap.  vni  docui.  Vuleus  hodie 
Latmetoquentium  caltgas  vocat,  vocabulominimcproprio;  quum  eTacitoac  )0 
Svetonio  conftet ,  cahgas  pedum  fuiiTe  tegmen.  Taciti  verba,  annaiium  lib.  I , 
de  Gcrmanici  hlio ,  fu nt  ifta  :  CMiUtm  vocabulo  Caligulam  appellabant :  quu  plerum- 
que  ,  ad  concdianda  vulgt ftudia ,  eo  tegmtne  pedum  tnduebatur .  Sveto^ius ,  in  vita 
Cahgul*,  ita  tradit :  CAtodo  tn  crepidis ,  vel cothurnis ,  modoin  (becuUtorta  cati^ 
nonnumquamfocco  multebrt  conftectut  est.  Quis  ignorat ,  creptdam ,  cothurnum  ,  & 

foccuntj 


GEHMANiifi  ANTIQ^UB.  f.  f4! 
ficcum ,  pedum  efie  tegmina,  non  femorum,  vel  crurum  ?  Inhis  igitur  quum  ca- 
■  Itga  computetur,  &ip&m  pedis  tegmen  cum  Tacito  intellexiiie  Svetoniumj 
certum  elt.  unde  etiam  Dio ,  lib.  lvii  ,  in  eidem  Caligulx  hiftoriS ,  , 
id  e/t ,  calceamenta  interpretatus  eft.  Verum  ne  antiquis  heic  quidem  tutd  credi  - 
tur  grammaticis.  in  quibus ita  Hidorus ,  lib.  xix ,  cap.  xxi  i :  pemoraln  appe/iata 
eo,  qubdfemora  tegant .  ipfa  &  brac*,  qubd fint  breves,  &  verecunda  corporis  iis  velentitr. 
Et  Hclychius :  Avafcvoi&Q ,  ^ivifxivctXia ,  QgytKia  (3apGcc£/>tci ,  'i\^vfjta  -zsrotov ,  '^zffv^ifxa^ 
@ct&ict ,  jj  @ct<riAiKci .  id  eft :  Anaxyrides  ,feminalia ,  bracia  barbarica  ,  indnmentum  pe- 
dum,  calceamentaalta,  aut  rcgia.  Parum  ex  vero.  Melius  Agathias,  lib.  i  r,  de  Francis 

10  ^°quens  :  Tvpvoi  $i  to>  &pva  eicri  ^  Tct  vodiu,  T5  otrtyvog .  cv&vQa,  te  ctvct^yoi^ ,  oi  ffljfi 

^wdg,  ol  &  Kj  ontvivaq  hafyvvvoSl/uoi  rolg  o-xiteo-i  7ri£/ajjt7ri%ov}cq.  hoc  eft :  Nudt  fimt  peciora 
*c  terga  ,  adlumbos  ttfque .  inde  braccls,  alii  lineis  ,aluconaceis  cincli,  crura  obtcgunt.  Sic 
Herodotus  ,  lib,  vi  i ,  dePerfis  :  Utpi  rd  aykXia  dvafyfiocg  «^w '  id  eft:  circitm  crura 
braccas  habebant .  Undeillud  Pollucis, lib.  vn  ,cap.  xui  ,  de  Perfirum  veftitu: 
rdg  o\ctva^vo^ocg £  <™sAeW  KaXx<nv ■  id  eft •  Braccasetiam  ttbialia  vocant .  nempe,  quia 
Stfemora,  6c  tibias  tegebant.  A^fe  myiTtZ/ufycLc  adpellat  has  Strabo  brac- 
c^s,  pluribus  gentibus  communeis;  quia  erant  laxse,  ac  fiuitantes.  quod  teftatur 
Lucanus,  lib.  i,  hisverfibus: 

FJ  qui  te  laxis  imitantur  Sarmata  braccts 

20  Vangiones ,  Batavique  truces . 

EtitemOvidius,TViftiumlib.v,  elcg.  Viz,  de  Sarmatis,  Getisqiie,  Pontumad- 
c«lentibus  :      Pellibm  &  laxis  arcent  rnala  fiigora  braccis. 

Idem  poeta ,  in  Triftium  lib.  i  u  ,  elog.  x,  non  tantum  Sarmatis,  ac Getis,  led 
&  proximis  13efHs  id  genus  veftitus  tribiiit,  hoc  verfu: 

Pellibm  ejr  futis  arcent  mala  frigora  braccis . 
Libro  vero  iv,eleg.  vi ,  itcrum  Getis: 

Vulgus  adett  Scythicum ,  braccataqne  turba  Getarum  * 
Libro  v,  eleg.  x,  ipfis  Tomitanis,  apud  quos  exulabat; 

Hos  quoquc ,  geniti  Graja  creduntur  ab  nrbe , 

3  Propatrio  cultu ,  Perfica  bracca  tegit . 

^rficam  adpellat,  quia  par  Perfica:,  atque  adeo  eadem.  Strabo,  lib.xv,de  Perfis: 
Ec&js  $i  TflTf  fafjtQQT  dva£vgJg?%i7rMj'  id  elt  5  Veftem  principes  habent,  braccam  tripli- 
Cem-  Herodotus,  lib.vn:  l.dacti,  ^  Zkv$oi  a\va$v$c<4  vtitbvwrw  '  Sactac  Scytha  brac- 
cas  induti  erant.  Mela  lib.  11,  cap.  1,  de  Sarmatis  Afiaticis :  SarmaU  totnm  braccati 
c°r$Hs>  Quamquam  hic  impropric  omne  corporis  veftimentum  pro  braccis  acce- 
Perit.  Parthos  quoque  iis  ufos,  patet  ex  eodem  Mela,  in  lib.  111,  cap.  iv,  de  Sar- 
matis  Europxis,  Gcrmanorum  vicinis,  fic  tradcnte:  Genshabittt,  armifqtte  Parthiu 
poxima,  Atque  hxc  eft  Sarmatarum  iUa  Parthorumque  vcftis  flttitans  ,  quam 
audor  nofter  intellexit,  a  Gcrmanorum  velle  /lrttfa,  &fingulos  artmexprimente 

1°  Qiverfam  faciens .  Manet  hodieque  eadcm  laxarum  braccarum ,  fere  ad  ta- 
los  ufque  demilTarum  forma  in  maxima  orientis  parte  ,  apud  Turcas,quos 
Vctos  genuinofque  antiquiflimorum  fcriptorum  fuifle  Sarmatas ,  fupra  cap.  iv 
^ocui  :  item  apud  Perfas  j  qui  jam  olim  Parthis  fuere  mixti  :  6c  apud  Sinas, 
50tius  oricntis  extremos  homines  :  prxterque  in  Africa  ,  apud  Abifiinos. 
m  Europa  vcro  omnium  ferme  gentium  nautcc  eodem  genere  utuntur , 
J?axime  Galli  ,  atque  Lufitani.  fxemplar  earum  exprellum  eft  figura  x. 
pmni  igitur  a:vo  ,  apud  omneis  fere  genteis  quum  id  genus  veftis  fueritj 
^aud  dubium  inde  conftruere  licet  argumentum  ,  jam  ad  urbis  Babylonicx 
^dificationem  eo  ufos  fuifie  primos  poft  terrarum  inundationem  morta- 
le^s  j  atque  inde ,  m  difperfione  gentium ,  in  varias,longeque  diverfiflimas  terra- 
tumparteis  detulifle,  ut  multa  alia,  quorum  paflim  nobis  hoc  in  opere  fic 
mentio.  £ft  aliud  hodie  genus  braccarum  ,  quibus  femora  itidem  ,  fimul- 
^ue  crura  ad  talos  ufque  teguntur.  Stri&ar  equidem  funt  circa  nateis.  at  hinc 
Una  eademque  laxitate  ad  talos  ufque  fubmittuntur.  Hoc  genere  quia 
l)Unc  tfiverflflima:  ,  atque  longiflime  inter  fe  remot.x  utuntur  gentes  *  u€ 


Ut  PHILIPPI  CLUVERII 

Hollandorum  ,  Bremenfinm  ,  Luneburgienfium ,  Holfatiorum  ,  &:  longe  hincf 
diifitorum  Polonorum,  Litaviorum ,  Curiorumque  agreftes  :  &  ipfum  ab  ulti-  •  . 
ma  ilia  antiquitate  omnibus  pariter  durarehaud  dubitaverim.  Cetero,mate- 
ham,  exqua  braccx  illas  olim  fiebant  apud  Gallos,  8t  Germanos  Cisrhenanos, 
indicat  Ao-athias ,  verbis  fiipra  citatis :  nempe  ex  linteo ,  aut  coiio.  Corium  in* 
teilige  illud,  quod  alutam  dixcre  Latini .  Eft  pellis,  pilis  ademtis  in  commo- 
diorem  ufum  concinnata,  atque  emollita ,  tenuisque  reddita .  patna  lingva  vo- 
cat  samiflch\  inferioris  Germania:  dialectus  fcmen.  Sed  ex  lana  quoquefactas 
bracchas,  verficolores,  ut  faga  ,  oftendit  Propertius  lib.  iv,  carm.xi.  ubide 
Vhidomaro,  Garfatarum  Gallorum  duce,  fic  canit:  10 

////  virgatis  jaculantis  ab  agmine  brachis 
T orquis  ab  inctsa  decidtt  unca  gula . 
Sicde  quodam  Tage  ad  Pontum  Euxinum  Valer.  Elaccus ,  ApyovowTiKuv  lib.  v  i  * 

T enuina  non  illum  candcntis  carbafa  N/Ii , 

JS(on  auro  depitta  chlamys ,  non  flavagaleri 

Cjfltries,  pltoquc juvant flubtegmine  bracca. 

Ex  di&arum  igitur  veftium ,  quibus  Gallos  olim  ufbs  tradit  Strabo ,  exemplo  6- 
tis  patet ,  veftitum  eum  ,  quo  noftrum  nunc  utitur  fieculum,  per  Hifpaniam, 
Italiam  ,  Siciliam  ,  Sardiniam  ,  &:  alias  interni  fnaris  infulas  ,  item  per  Gal-  zo 
liam ,  Gcrmaniam ,  Bojohamium,  Pruffiam,  Livoniam  ,  Svediam,  Norva- 
giam,  Daniam  ,  &  Britannicas  infulas  ,  non  a  Germanorum  ,  quibus \  ftrifta  I 
fuit ,  &  fingulos  exvrimens  artus  vcflis ,  fed  a  Gallorum  more  Huxiile:  a  quibus 
etiamBatavi ,  &  Vangiones,  8c  aliihaud  dubieGermani  Cisrhenani  eum  ha- 
buere;  6c  abiifdem  forteetiam  Britanni ;  quibus  braccas  adfcribit  Martialis, 
lib.  xi,  verbis: 

—  Veteres  bracca  Britonts . 
Ifidorus  verbis  prxdi&is  haec  addit :  T ubrucos  vocatos dicunt ,  quodtibias ,  bracas- 
que  tegant .    Tubraci  ,  quod  a  bracis  ad  tibias  uflque  ferveniunt .   Hanc  peregrina- 
rum  vocum  rerumque  explicationem  non  magis  veram  elle  fufpicor ,  quam  il-  3° 
lam,  qua  braccas  didas  ait,  quia  breves ,  &verecunda  corporis  vclent.  Difcrimeii 
tamen  aliquod  ejus  xyo  fuille  inter  brachas ,  five  bruchos  conjicio.  nam  Itali 
hodieque  interiores  brachas  lineas ,  quibus  pa/fim  omnes  utuntur  gentes  Euro- 
paeae ,  antiquo  illo  Celtarum  vocabulo  dicunt  brache :  Sc  Hifpani  fua  dialccto 
hragas ,  Galli  bragues :  St  braycs ,  eoque  fignificatu  haud  femel  occurrunt  apud 
inferioris  farculi  icriptores ,  qui  Francorum  res  literis  compofuerunt.  Has  Jfi-  , 
dorumintellexiiTe  per  breveis  brachas  exiftimo  :  quibus  fuperinduebant  vel  ttfr. 
bruchos,  quibus  dictae  brachx  breves,  fimulque  tibix  tegebantur  j  id  eft,  brachas 
fupra  ex  pluribus  auctoribus  defcriptas :  vel  tubrachos  s  qui  brachas  tantum  bre- 
veis  operiebant,  ad  tibias  ufque :  cujusmodi  etiamnunc  pars  maxima  Europa*o-  4^ 
rum  geftat.  Nomina  habuifte  utrumque  genus  diverfa,  quibus  interfediftin- 
gvebantur,  equidem  haud  dubito.  at  Ifidorus  uti  ea  recte  tenuerit ,  pofterita- 
tique  transdiderit,  cummaximc  vereor:  quandoquidem  bruch  ,  &c  brach ,  unurrt 
idemque  fuerit  vocabulum .  quod  pluribus  quoque  diale&is  variatum :  unde  ho- 
dicque  quorumdam  Germanorum  manet  brook  ,  6c  Hibernorum  broges ,  An- 
elorumque  briches  ;  quod  farpius  iili  fchbunt  britches  :  Germanicc  fcripferis 
bntflches.  Prifci  certe  Romani  peregrinum  ld  genus  indumenti  peregrino  lem- 
per  adpellarunt  vocabulo  bracas  i  &  ,  ut  eorum  libri  crebro  variant ,  braccas, 
hrachas  ,  &  bracchas .  Pofterioribus  feculis ,  Germania:  populi  Franci,  Burgun- 
diones,  Svevi  ,  Gothi,  Vandali ,  Langobardi ,  &  alii ,  Romanorum  provin- 1 
ciis,  Gailia,  Hifpania,  6c  ipsaltalia,  occupatis,  Latinam  lingvam  adfedaiV 
tes,  braccis  fuis  per  imperitiam  caligarum  tribuerunt  nomen .  unde  etiamnum 
Italis  dicuntur  cal^e ,  Hifpanis  c akas  ,  Gallis  olim  calces ,  nunc  cbauces ,  k 
chy  &  /  poft  ain  tt,  pro  ratione  eorum  dialeeli ,  mutatis .    Sed  hadenu^ 
Batavorum  Vangionumque,  Cisrhenanorum  Germanorum,  veftitum  indicaiTe 

fufficiec- 


G  E  II  M  A  N  I  JE   ANTIQ^LIB.  I:  14J 
fufficiet.  Tempus  nunceft  ,uti  ad  gentiinum  Transrhenanorum  veftiturh  re- 
vertamur.  qucmftri&um  ruifte  tradit  au&or  nofter,  &  fingdos  artm  exprimen- 
tem.  Sic  Sidoniu.,  Appollinaris ,  in  carm.  v,  de  Gothis  loquens: 
Striffius  ajsuu  vcftes  procera  coercent 
(JMembra  virum ,  patet  iis  altato  tegmine  poptes: 
Latus  &  anguftam  fuficndit  baltheus  alvum. 
Anguftam  dixit  alvum     quia  veftis  ar&a  adftringebat  :  quod  fecus  fit  tu- 
nicam  laxam  ac  fluentem  gerentibus.    Nicetas  Chroniates  ,  inferioris  aeVi 
fcriptor  ,  de  quodam  Veneto  :  liv      cunog  i^rd  -n  ftw  woi^ov  •arg£/>c«V4y(^ 
Io  <riwv(pao-pfy lui  piKpx       o-oopot]i  ,  ^  pu(p^af^ulu>  tKctpjg  ra,  eig  Ket^g  ,  ^  to  <r>;0©* 
atpietrav  avijov.  id  eft ,  Erat  is  vestitu  patrio  indutus ,  qui  fere  corpori  attextus ,  &  ad- 
fitus  undique  erat ,  mambus  tantum  ac  brachiis ,  petforeque  apertis.  Tacitus  Germano^ 
rum  veftem  fingulos  expreflifle  artus  tradit:  Sidonius  tam  ftri&am  fuifle  innuit* 
uti  adfuta  videretur :  Nicetas  idem  veftis  genus  non  modeadfutum ,  fed  etiarrt 
attextum  videri  ait.  quas  certe  defcriptio  nulli  generi  vcftium,quibus  inferio^- 
rcsGermani  utuntur,  velfuperioribus  paullo  annis,  Lipfio  vivente,  uli  funt,  con- 
venire  poteft.  At  vcro  eft  hodicque  agreftibus  in  Francia  Transrhenana ,  Sve- 
viaque  hominibus  veftitus,  quamproxime  ad  Taciti ,  Sidonii ,  Nicetaeque  de- 
fcnptionem  accedens;  corpori  tam  ftride  adaptatus,uti  adfutus  plane  videa^- 
20  tur  :maximc  in  inferiori  corporis  parte:ubi  non  modo  nates  quamdifertiflime 
cxprimuntur;  fed  etiam,  qua:  pudoris  verecundiaeque  causa  abfcondere  decc- 
Dat>  ipfe  obfccena  quam  manifeftiflime  oftenduntur.  Qui  lane  cultus  foedifli- 
mus>atque  abhorrendus,nilnifiimprobam  libidinemnuptisjuxta  atqueinnuptis 
irritans ,  a  barbaro  illo  majorum  noftrorum  more  promanavit.-apud  quos  nu- 
^um ,  pecorum  ritu,  incedere,  tergo  tantum,atque humeris  ,lacertisque  primo- 
ribus  te&is,  &  promifcuc  in  fluminibus  viros  cum  feminispcrlui,  nullus  planc 
fuit  pudor.  Noftrum  fxculumjam  longc  cultius ,  cundem  quafi  per  fummam 
rdigionem,  antiquitatisque  vencrationem  mordicus  retinere,  fatis  mirari  ne- 
^eo.Differebat  tamen  veteium  Germanorum  veftitus  ab  liodierno  Francorum 
30  Svevorumquehabituj  quod  hitotum  corpus,ore  tantumatque  manibusapef- 
^s.  veftiuntur:illi  brachia  atque  crura  intedi  fuere.  De  brachiis  jam  antea  ex 
Nicet&  cognovimus  :  de  cruribus  fimul  atque  brachiis  fic  Sidonius  ,  epift. 
XX,  libri  i  v,  ubi  Gothorum  defcribit  cultum  j  Regulorum  ^fociorumque  comitan- 
tumforma  &  in  pace  terribills.  Quprum  pedes  primi  perone  fetofijalos  adufque  ,  vincie- 
*>*ntur.  genuay  crura  ,fir*quefine  tegmine.  pr&ter  hoc  i.veftis  alta,ftritta ,  verficolor ,  vi* 
*PPr°pinquans  poplitibus  exertis.  manic*  foia  brachiorum  principia  velantes.  Sic  fupra, 
carm.  v,  deiiidem: 

  patet  iis  altato  tegm/ne  poples. 

carm.  vil  ,de  Gothorum  fenatoribus: 

4°   Squalent  veftes,  ac  fordida  macrd 

Lintea  pingvefcunt  tergo  3  nec  tangere  pofunt 
^siltau  furam  pelles\  ac  poplite  nudo 
Peronem  pauper  nodus  fujpendit  equinum. 
Macrum  tergum  poeta  heic  dixit,quia  ftri&a  veftis  artus  fingulos,  prarfertim 
111  fenibus  ,  exprimebat.  His  vero  verfibus  etiam  materiam  ipfam  defignavit, 
Cx  qua  veftcs  Gothorum  fiebant  :  nempe  fupcrior  pars  ,  qui  eft  thorax* 
CxIino,five  tcla  linca;inferior,quas  brachas, five  bruchos  vocamus,  ex  pelli- 
Us  •  quod  de  Francorumetiam  inltalia  brachis  adfirmat  Agathias,loco  fupra 
citato.  Sed  &  thoraces  ex  iftiufmodi  pellibus  fuilTe  confecl:os,quemadmodum 
*°nuncfiunt,credibile  eft-  Porro  verficolorem  fuifle  illis veftem ,  tradit  idem  Si- 
donius  in  diaaepiftola  xx,libriiv.  Vnde  etiam  nunc  Svitzerisin  Helvetia  ma- 
net  idem  mos  \  viris  pariter  atque  feminis.  Antiqua^  tabula?  piclse  ■>  militibds 
rriaxime  familiarem  fuifle,fuperiore  ctiamfxculo,hujufmodi  veftitum,  per  om- 
?cm  Germaniam  teftantur.  Strabo,lib.iv,  audor  eft,  Gallos  quoque  gefta*  I  rc£ 
Mx},  ^xpvtroTrciw  id  eft.  vefteis  tintfas ,  ejr  mro  variegatas,  Et  Dio  dorus 


t-44  PHILIPPI  CLUVERH 

Siculus,  di&o  lib.  v,  eofdem  ufosfuitfe  fcribit  t&%(riKa&7rtekltKcijt  ,xtT&(ri  Ca?fe 
X%ufA.et(ri  <srowlo$cL7ro~ts  hwQtcfJStJots .  hoc  eft  }  vcflibus  mirificis ,  tunicis  tincJts , 
colortbus  dtflinttis .  Per  tunicam  intellige  ^«rcv  x*?^™*'-*  quem  fupra  e  Strab.o^ 
neexpofuimus.  Exemplum  Germanorum  veftis  ftri&ae  refert  figura  >:. 

Quo  genere  calceamenti  iidem  ufi  fuerint ,  indicat  Sidonius,  verbis  ante) 
relatis  :  Pedcs  jtrimi  perone fetofo,  talos  adusque  ,  vwaebantur .  Ejusmodi  perones 
frequentihodiequein  ufu  funt  apud  genteis  feptemtrionales,  ex  pcIJe  animalis 
confe&i,  quod  patria  lingvS  dicimus  ein  dachs ,  &  das :  vulgus  Latine  Joqticnti- 
um  taxum,  Plinius  vero  mekm  vocat:  pilo  fetofo,  ideft,  craflb,  atque  longo. 
Sedexquavis  pelle  duriore,  pilique  craffioris  confecros  fuifle  olim,  ex  eodem  10 
Sidonio  conjicio .  is  quidque,  carm.  vu,  ex  equina  pelle  Gothorumfenatoribus 
adflgnat  verfu  fupra  citato : 

Peronem  pauper  nodus  fnfpendit  equinum  . 
Horum  exempla  paflim  in  imaginibus  ad  Hncm  capitis  exftant .  Vc Am  pero- 
nesiftos  iocupletum  ,five  nobiiium  fuiflb  calceamenta ,  patet  ex  Sidonii  locii 
pra:dictis.  Pauperiores,  ik.  maximefervos ,  id  eft ,  colonos  nudis  incefliile ,  ut  rc- 
liquo  corpore,pedibus,credibileeft.  Nectamen  ego  dubicaverim,  eofdem  ho- 
mines,  qui  mattis  velati  erant,pedibus  quoque,  contra  filicum  fpinarumqj  inju- 
rias,induxifle  foleas  ex  arboris  libro  contcxtasj  quemadmodum  hodicqueagre* 
ftes  in  Polonia  homines  calceati  vifuntur,  funiculoidgenus  caJccamenti  in  pian-  :0 
tapedisadftringente :  quorum  exemplar  imagine  ix  rcdditum.  Quodequidcm 
genus  haudnovum,  necpoftcriori  demum  hoc  fuculo  dlemventum,  icd  jani 
antiquiilimis  temporibusin  aliis  quoqne  gentibus  ufitatum ,  liquet  cx  antiquo 
fcriptore  Philoftrato :qui  in  vita  Apoilonii,  lib.  vi ,  cap.  vi,  ita  Apollonium  apud 
gymnofophiftaSjNili  accolas,  introdueitloquentem:  rVoi^a^g  cwtcis  /3JGa#  &itt- 
p*  id  eft,  Calceamentum iiscx  arborum  libris  dabo. Atque  hattenus  de  veltitu  prifcufrt 
Gcrmanorum,  quantum  cx  antiquorum  au&orum  fcriptis  elicere  licuit  ,  di- 
dum  eft. 

Nuncdifpiciendum,  an  alia  etiam  corpori  adhibuerint  ornamenta  .  nam 
Gallos,  finitimos  atque  confangvincos  eorum,  haud  raro  torquatos  armillatosq)  }° 
referunt  auctores.  in  quibusStrabo  ita  lib.iv:  XpvQ^opQoi  Sinzyi  $u  roig^az^ 
trpvnlcL  t;gw?f$ '  ^eeJ  &  ™s  <°&XI00~i  ^  toIs  y.aP7rolg ,  tyfoicL .  id  eft :  Aurum gerunt :  archffi> 
colla  torqueis,  &  circa  comiffuram  manus  cum  brachto  armillas .Polybius ,  lib.  j  i  :dA 
%  Pci  Tciq  wtuTcH;  Ktdizofcs  an-etfcte,  XPvcrolg fxcutciKOts  £  m  te/x«potf  W**  Ka&KiKC<rpWiV°1' 
TUT0  j[w  xtvo-otwifAfoiov,  o  (pcoxtTi  vri^  t*s £  tqv  ^uwitev  c\  TuKaroui .  ld  eft:  I* 
frimis  cohortibus  neminem  cerneres  maniacis  armtliisque  aureis  non  adornatum.  Sunt 
autem  maniac*  auret  torques ,  ad collum  ejr  manus  gefiart  a  Gallis  foliti .  De  G erm an 
igitur  ita  nofter,  ineodem  librodeGermania :  Capdent  prtctpuefnitimarumgen' 
ttum  donis  i  quot  non  modb  a  fingulis  ,fed publice  mtttuntur ;  elccii  equi3  magna  arma,fh&' 
ler&>  torquesque.  Finitimarum  gentium \  id eft,  GaJlorum  ab  occidente,ab menclic  4^ 
Vindelicorum,  Noricorum,  Pannoniorumque .  nam  ab  oriente  Sarmatas  Vc- 
nedos  ne  ipfos  quidem  aurum  pofledifTe,  fatis  conftat.  Gum  Tacito  confen- 
tiens  Flortis,  lib.  iv,  cap.  ult.de  Drufo,  bellum  in  Germania  aufpiciis  Cxk& 
Augufti  gerente,fictradit:  Inde  validifftmas  nationes,  Cherufcos,  Svevosque,  &St- 
cambrospariter  aggreffus  eft .  qui,  vtgintt  centuriontbus  crematts,  hoc  velrt  facramcni* 
fumferant  bellum  s  adeo  certa  vtclort*  fpe>  nt  pr<tdam  tn  anteceffim paclione  dtvtderent- 
Cherufa  equos,  Svevt  aurum  &  argentum ,  Stcambn  capttvos  elegerant .  Sed  omnta 
torfum.  vtclor  namque  Drufus  equos, pecora,  torques  eorunh  tpfosque pr*dadtviftt,& vefi* 
dtdtt.  Modum  gerendi  torquem  haud  dubie  obfervarunt  eumdem,  quem  GalH : 
dequibusita  Virgilius,  locofupradido :  Laclea  colla  auro innechntur .  &  Silius:  f 

Colla  vmfulvoradiabantlaclca  torque . 
Item  Propertius : 

Torquis  ab  nicisa  decidit  unca  gula. 
Nempe  torques  coIloimpofitus,vuJgari  nuncetiam  more,  in  pedus  dependebat- 
Cetero,  armillarum quoque  aurearum  ufum  eosuna  cum  torquibus  a  finitim^ 
.    •  accc- 


GERMANIiE  ANTIQ^LIS.  I.  HS 
pilTe  gentibus,  ego  equidem  hauddubitem.  Jpfum  armiUarum  vocabulurnme- 
re  elfe  Gcrmanicum ,  idem,  quod  brachial/a  apud  Romanos,  fignificans,  fupra, 
cap.  vi  1  ijdocui .  Quamquam  nec  torqucs,  neque  armilla^  Gallorum  fuerint  in- 

i  ventum.  nam  Armenios  quoqueeadem  geftafie  ornamenta,aucl:or  eft  Appianus 
in  Mithridaticis  5  &  Perfis  adfcribit  armiJlas  Herodbtus  lib.  vm.  nec  rara  earurri 
mentio  librisfacris  in  Hebrcorum  gente.  &:  hodiequenon  modo  in  noftro  hoc 
orbe,  quemEuropa?,  Afia:,  Africacque  vocabulisdiftingvimus ;  fed  in  extero  eti- 
amomnes  barbarac  gentes  iisdem  utuntur,  tx  varia  materia  confeclis.  Vnde 
haud  leve  documentum ,  inventum  id  efie  vetuftiflimum ;  6c  haud  dubie  in 

Io  disperfione  gentium  ,  in  omneis  pariter  terra?  parteis  pervectum .  Annulos  quo^ 
que  geftifte  prifcos  Germanos  ,  haud  dubitaverim .  Tacitus  quidcm  ita  de 
Chaitis,  in  eodemlibro  :  Fortijfimusquisqueferreuminfitperannulttm  (ignominiofuni 
id  genti)  velut  vincttlum  geftat,  donec  fic  c&d:  hofiis  abfiolvat .  Verum  heic  non  i~ 
pfum  annulum,  fed  ferrum  in  annulo  ignominiofum  fuiffe  exiftimo  :  reliquos 
aurum  in  digitis  acque  ac  in  collo  honeftum  decorumque  duxiffe  .  Ha?c  igi- 
tur  de  virorum  veftitu  atque  ornatu  . 

De  feminarumquoque  cultu  nuncdcinceps  diccndum.    Auctoris  noftri 
jerba  fiipra  citavimus  ifta :  T egumen  omnibus  fiagum,JibuVi,  aut,fi  deftt  ,fipinacon- 

20  Jttm '  cetercL  intetfi  totos  dies  juxta  focum  atque  ignem  agunt.  Locupletifftmi  vefle 
dijtingvtmtur  5  non  fluitantc,  jicut  Sarmatx  &  Parthi ;  fid  ftricla,  &  fmgulos  artus  ex- 
pnmcnte.  Gerttnt  ejrferaram  pelles :  ulteriorcs  negligenter  >  ut  quibusnullus  percom- 
wercia  cultus :  proximt  ripA  exquijitiits.  Ft  paulio  poft :  lS(ec  altus  fieminis,  quam  vi- 
rts  habitus:  nifi  quod feminA  fikpius  lineis  amiclibus  velantur-K  eosque  purpura  variant : 
fartemque  veftitus  fuperioris  in  manicas  non  extendunt;  nud*  brachia,  ac  lacertos:  fed 
&  proxima  pars  pecJoris  patet .  quamqttam  fevera  illic  matrimonia:  nec  ullam  morum 
Jurtem  magis  laudaveris .  Verba  ifta,  nec  alius ferninis^  qttam  virisJoabitusy  non  co  ac- 
C1pienda  funt,  quafi  femina?  quoque  veftem  ftriclam,  &fingtdo$  arttts  exprimentem 
J?dutae  fuerint,  id  eft,  thoracem  ac  brachas:  hoc  enim  perquam  fuerit  abfur- 

j0  ^Um  •  fed  nonnullas  ftoreis  tantiim ,  pellibus  ferinis ,  rhenonibus,  aut  iagis  vcla- 
anturj  ceteraintecl:se,ut  viri.  quo  etiam  pertincnt  vcrba  ifta:  quamquam  fe- 
Veraillic  matrimonia:  nec ullam  morumpartem  magis  laudaveris .  quae  malc  quidarrt 
atqueinfcite  trahunt  ad  ifta,  nud*  brachia  ac  lacertos :  fed  ejrproxima  pars  pecloris 
tatet  >  quafi  hoc  adeo  fuerit  magnum  :  quum  tamen  in  pectoris  parte  nuda\ 
niuil  habueritTacitus,  quod  adeo  miraretur.  Et  quid  mirum  feminas  quo- 
^Ue  heic  maxima  corporis  parte  ,  adeoque  pudendis  inccfliile  nudas  ?  quum 
E^mifcue  &  ipf*  cum  viris  in  fluminibus  fe(e  laverint  ;  Sc  rei  Venerex  nulla 
iUerit  occultatio:  ut  teftis  eft  Cxfar,  locis  fupra  didis.  cujus  verba  ,  fupra 
Cltata,tam  ad  feminas,  quam  ad  viros,  pertinent.    Quod  autem  fkpius  fe-. 

^0  minM  Itneis  amiBibtts  velatas  fuilfe  nofter  tradit ;  id  adlocupletiorum,  nobilium- 
^efpeclat  uxores  atque  filias.  Plinius  quidpe,  lib.  xix^cap/i,  GaliU,  in^ 
^j^t ,  univerfk  vela  texunt .  Iam  quidem  ejr  Transrhenani  hoftes .  nec  pukhriorent 
*li<im  veftemeorum  femind  novere .  Notandum  hcic,  Plinium  vocabulo  vclo- 
Yum  eam  intelligere  materiam ,  quam  vulgus  nunc  Latine  loquentium  adpel- 
at  teh*n  j  patrius  fermo  limvand  ( quafi  dicas  pannum  lineum  5  nam  rvand  eft: 
t*nnus )  c\:  lynwat ,  fuperiorumque  dialeclo  kinwat.  Ami&us  autem  ilie  fe- 
^^arum  nihil  aliud  fuit  ,  quam  tunica  interior  muliebris :  quam  Angli 
unc  ^  Scotiin  Britannia  infula  vulgari  vocabulo  adpellant  *>  fimock-  quum 
clnIem  vocitent/2  shirt:    Dani  utramque  skiorte_j:  Germani,  citra  Cimbri- 

40  ijartl  Peninfulam  &c  Codanum  finum>  omnes  communi  nomine  hembde^  iltz- 
^*mfcia,  Hifpani  camifa^  Galli  chemifi_j .  Iudumentum  fuifieillud,  non  nu- 
ui  tegumentum  ,  quale  fagum ,  vel  pellis ,  patet  fatis  clare  ex  verbis  Taciti* 
^  1  Vcftitum  adpellat  fine  manicis.  Redcque  eum  hodie  referunt  agreftium 
Per  omnem  fere  Germaniam  ,  &  in  nationibus  Saxonicis  Pruificisque 
^vonicis,  opidanarum  etiam  feminarum  tunicannteriores  3  quibus  nulla^ 

N  manieas 


i4*  PHILIPPI  CLUVERII 

manicse  ,  &  proxima  pars  pe&oris  aperta .  quibus  aliam  hodie  veftem  fuper- 
induunt  manicatam  ,  mammas  commodo  tegentem.  Veteris  tamen  arvi  tu- 
nicas  infra  genua  defcendifce  haud  puto  .  etenim  nulla  erat  ratio  ,  crura 
potius  ,  quam  brachia  ac  lacertos,  te&a  habere.  Legitur  equidem  in  vul- 
gatis  exemplaribus  ;  partem  veftitus  fuperioris  in  mantcas  non  extendunt . 
verum  ego  legere  malim  ,  partem  veftitus  ftperiorem  .  nullus  enim  cis  erat  ve- 
ftitus  fuperior,  ab  veftitu  inferiore  diverfus  j  nififagum  illud,  vel  pellis.  Ex- 
emplum  hujus  veftitus  imago  xi  refert.  Ceteium,  ubiauclor  ait,  amit 
dus  iftos  lineos  purpura  eos  varialTe ,  ego  non  acu  pinxille ,  fed  ipfi  te- 
\x  intexuilTe  colorem  purpureum  exiftimo    ut  vuJgo  hodieque  fieri  videmus.  10 

Ad  pedeis  quod  attinet  ;  iifdem  calceamcntorum  quoque  generibus  fe- 
minas  ufas  ,  quibus  viri  ,  fiia  quamque  pro  conditione  ac  forte  ,  ordineque, 
maxime  credibile  eft. 

De  crinium  in  muiieribus  cultu,  nihil  adnotatum  reperiojnifiquod  fupra 
ex  Plinii  lib.  xxviii,  cap.  xii  ,  intelleximus  ,  majorem  viris  capillorum 
fuilTe  curam ,  quam  feminis .  unde  haud  dubium,  has  in  humeros  tergumque 
eos  fparfifte,  more  etiam  nunc  apud  barbaras  genteis  vigente ;  &;  in  Europa  ma- 
ximeapudHibernos.  nonnumquam  tamen  in  cervicenodo  adftrinxifle  credo. 

Torqueis  olim  ,  atque  armillas ,  annulosque  prifcas  Germanas  nobiliores 
loeupletioresque  juxta  cum  viris  geftafte  exiftimaverim.  10 

Cuitus  igitur  corporum,  veftitusque,  &.  ornatus  apud  prifcos  Germanos  fic 
fe  habuerunt.  De  cetero ,  quamvis  lotione,  ut  fupra  oftenfum,  quotidiana  fue- 
rint-ufijtamen  mira^  omnium  fuerunt  immunditix,  perpetuxque  fbrdes.  No- 
fter  eodem  Jibro ,  circa  finem :  Peucinorum ,  Venedorumque  ,  ejr  Fennorum  nationes 
Germanis  an  Sarmatls  afcribam  dubito .  fermone ,  cultu  Kfede ,  ac  domiciliis ,  ut  GermaM 
aqunt.fordes omnmm^  ac  torpor:  ceterum>connubiis  mixtis  >nonnihil  in  Sarmatarumha- 
ittum  fcedantur.  Rc&iffime  Jieic,  ac  fcitiflime  Rhenanum  vocabulum^ra-m*/^» 
quod  in  vulgatis  erat  exemplaribus ,  emendalTe  in  ceterum ,  infra  in  Peucinorum 
explicatione  liquebit.  Hoc  voluit  au&or ,  nimirum  Peucinos  fermone ,  cultu, 
fede,  domiciliis,  fordibus  ac  torpore  Germanos  referre:  uno  reliquo,  five  uno  3° 
cetero  Sarmatas ,  nempe  connuoiis  intcr  fe  mixtis.  Supra  eodcm  libro,  fic  ait: 
Numerum  liberorum  finire,  aut  quemquam  ex  agnatis  necare  ,flagitium  habetur.  plusqnc 
ibi  boni  mores  valent,  quam  altbt  bon£  leges.  In  omm  domo  nudt  ac  fordidi ,  in  hosarW , 
in  h&c  corpora,quA  miramur  ^excrefcunt .fua  quemque  mater  uberibus  alit  -^nec anctllis, 
aut  nutricibus  delegantur .  dominum^ac fervum  nullis  educationis  deliciis  dignofcas.  inter 
eadem  pecora,  in  eadem  humo  degunt>donec  <ttas  feparet  ingenuos ,  virtus  agnofcat.  Sed, 
prxter  Tacitum,  Sidonius  quoque  Apollinaris  communeis  omnium  Germano- 
rum  fordeis  difcrtiffimis  indicat  verbis,  in  carm.  vn .  ubi  non  de  infima  viliffima- 
que  plebe  >  fed  de  lenatoribus  Gothorum  fic  canit : 

—  Squalent  veftes ,  ac fordida  macro  4° 
Lintea  pingvefcunt  tergo. 
Et  quxnam  elTe  potuerunt  munditise  butyro  un&is  jotosque  dies juxta  focum  tf- 
queignemagentibtu?  idque  humi  ,fine  fedilibus,pelle  tantum,  velfagulo,  at- 
que  nonnumquam  nudo  gramine  fubftrato  5  ut  proximo  hinc  capite  patebic  • 
Quin  humi  etiam  quietem  eos  fumfifte ,  ex  Strabone  colligo .  qui ,  libro 
iv  ,  de  Gallis  ,  quos  moribus  atque  inftitutis  fimileis  fuifie  Gcrmanisjam 
dudum  conftat,  itafcribit :  x^e^v^^  vuz  &  ^.0^r  id  cftj  Humicnbant 
etiamnum  plerique .  Et  lib.  1  u .  Ka}  To  z^wjhv  ,  wvov  i£  tfig  K^n  <^g  txs  KeA- 
w:  ideftj  Humietiam  cubare  commune  est  Ht/fanis  cum  Gallis .  Subftraverunt 
hauddubieeadem,quibuscibumcapientesinfidebant:nempe  ideft^  5° 

toros  gramineos ,  tefte  Strabone  eodem  in  libro  ;  vel ,  ut  Pofidonius  apud  Athe- 
n*um,lib.iv,  cap.xin,  refert ,  ztfQVy  ideft,  gramen.  Strabo, lib.  11 1 ,  & 
Baftetanis,Hifpanica  gentc  :  M^uv^m?  iV«fl€$,    «aiov  h»  a-dycig  •  a,  oJaxr^  5 
Soxofeo-iv.  id  eft  :  Wigro  omnes  utuntur  veftitu ,  plerumque  in  ftgis  agentes  :  in  quibt* 
etiam,fubftratis thorts gramineis >  dormiunt.  Vel  arborum  etiam  folia fubftraveriint; 

teftc 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.  I.  £# 
tcfte Plinio,  in prooemio  libri  xi  i ,  his  vcrbis  ;  Summnm  munm^homini  datum,ar- 
horesy  filvxque  intelligebantur .  hinc primnm  alimmtum  ;  harum fionde  mollior fiecus,  li- 
bro  veftis .  etiamnnm  gentes fic  degunt.  5c ,  quod  poft  frond eis  antiquiflimum  cuba- 
tionis  genus  fuit ,  Xvkuv  #  kuv«V  4^*7* » id  eft ,  luporum ,      f^/^//         ,  quas 
cibum  capicntcis fibi  fubftraviflc  Celtas ,  au&or  eft  Diodorus  lib.  v.  vel  etiam 
urforum  pclleis,  in  hanc  rem ,  ob  magnitudinem ,  aptiffimas.  Herodotus ,  lib. 
iv ,  tradit,  Herculem  leonis  pellcm  ,  qua  femper  tegebatur ,  quietem  capturo 
fibifubftravifle.  Strabo,  lib.  xv,  Indorum  philofbphos  ait  cubaile  bt  <n£ctcn  k& 
ApyvSy  id  eft :  in  thoris  acpellibns.  Libro  vero  xvi  I ,  de  Mauris  ita  fcribit :  t<*; 
<J[i  rm  Movjuvy  s£  weto^dMcav ,  ^  eipKjuv  o\o^.g  dfATrix^cq ,  £  iyKoifAuvlctj ,  id  eft : 
»«w  ,  pardaltum ,  urforumque  pellibm  teguntur ,  iifdemque  incubant .  Etpoftea,  de 
cadem  gentc :    evvw  </|,e  3  c<pe«v ,  3  i;^0J«v  ^og^s  «tftwe^ovjfltf  ts  ,  3  rfupctcn  %ouvlcq . 
!d  eft :  Quidam  &ferpentum ,    pifiium  coriis  velantur ,  *r 7?r4/0  utuntnr .  Exem- 
plarinpellibus  cubandi  refert  imago  xn.  Atque  hinc  puto  apud  noftros  na- 
fum  vocabulum  illud  contumeliofum  barenhauter  5  quo  ignavos  atque  inerteis 
mceflunt.  Au&or  nofter,  dc  Germania  \   Quptiens  bella  non  ineunt ,  multum  ve- 
Wibus , plvs per  otium  tranfiguut  \  deditifomno  ^cl&oquc .    Somno ,  in  pelle  plerum- 
quc  urfma  >  cujus  plurimus  ctiamnunc  ufus  per  Germaniam .  undc ,  qui ,  per  ig- 
naviam,  pigritiamquc,  &  inertiam,hahc  numquam  rclinqucbant,  vocabantur 
Per  contumcliam  barenhauter ;  quafi  dicas  urfinarum  pelltum  incubttores .  nam- 
SUe  bdr  urfum ,  hant  pcllem  fignificat.    Dc  Fennis,  ultimis  omnium  Gcrma- 
fcorum  vcrsus  orientem  xili vum ,  ita  Tacitus :    Fennis  mira feritas ,  fceda  pauper- 
ta*  •  non  arma ,  non  equi ,  non  penates .  viclui  herba ,  vefiitui pelles ,  cubilc  humus .  At- 
<lUe  hunc  modum  vivendi ,  quem  ha&enus  defcripfi ,  omnium  fuilfe  vetuftifli- 
^m,  omnibusque  per  univerfum terrarum  orbem  mortalibus  communem 
^garcmque,  ciim  ex  hodierno  rcmotiorumin  oriente,  meridie,  atque  occL 
«cnte  gcntium  ufu  >  tum  ex  complurium  antiquorum  populorum  confvctudine 
colligerc  licet .    Praeter  jam  allata  exempla,  hoc  etiam  legitur  apud  Pompo- 
*lumMelam,lib.  1,  cap.  viu,  de quibusdam illis  Africar interioris populis, 
Cycrenaicx  provincia^  contcrminis :    Proximis  nulU  quidem  urbes  fiant  \ 
men  domicilia  funt ,  qu&  mapalia  appellantur.    ViBus  afper  ,  &  mundtths 
carens.  Primores  fagis  vehntur  j  vulgus  befiiarium  pccudum- 
que  pellibus.  Humi  quies ,  epuUquc 
capiuntur. 


N   2  Cap, 


PHILIPPI  CLUVERII 


Hcic  inferantur  figurae  xii. 


GERMANI  J5   ANTIQ^LiB.  1 


C  A  P.  XVII. 

De<vi&u,  ac  wodd  caficndi  cibum:item  de  LonVmis. 

'  jfAio  r  es  noftri  ,  uti  in  veftitu,  accorporis  cultd,  domiciliisquc, 

J\/|  fic  in  vidu  antiquum  morcm  ,  ex  Afii  in  gentium  difperfione  in 
A  Celticam  delatuttl  ,   bis  mille  quadringentos  amplius  pet  annos 
10  perpetuo  retinuerunt;  donec  tandem  in  alias  regiones  }  arnia  bellaque  confe- 
rentes,  transgrefli,  molliorem  omnium  rerum  cultum  didicerunt.  De  veftitii 
ac  domicilius  fupra  diclium  eft.de  victu  nunc  diccndum. 

De  cibo  igitur  fic  Cxfar,  belli  Gallici  comment.  I  v:  Non  mttltitm frttment^ 
fcd  maximam  partem  lacte  atque  pccore  vivttnt :  multumque  funt  in  venationibus .  \  x 
comment .  vi :  Agricultttra  non Jtudent .  majorqtte pars  vifltt-s  eorum  in  latte ,  &  cafeo, 
&carne  confiftit.  ltem  nofter,m  libro  de  Germania :  Cibtfimplices :  agreftiapoma, 
recensfera,aut  lac  concretum.  Strabo,lib.  i  v ,  eadem  ferc  dc  Gallis:  T^oQn  'srhelpi 
r1*®  ydlx*$©* ,  (£  xowv  vrotfloMv .  id  eft  j  Cibm  plerumque  cum  lafte ,  &  carnibm^  omnis 
gcnens.  Idem  de  Chaucorum ,  Germanica:  gentis ,  infulanis  inter  Amifia:  Al- 
*o  bisque  oftia,  Plinius  lib.  xvi,  <sap.  i:  Non  pecttdem  his  habere  ,non  latte  ali  ,utjimti- 
ntis^ne  cum  feris  quidem  dimicare  contingit ,  ommprocttl  abacto  fruttce.  Cxlar ,  belli 
Gallici  comment.  v,  de  Britannis  :  Ex  his  ommbm  longe fitnt  humanijftmt ,  qui 
Cantium  incolunt :  neqtte  mtdtitm  a  Gallica  diffcrunt  confvetudine .  Interiores  pleriqtte 
frumenta  non  ferunt:  fedlatte ,  ejrcarne  vivunt.  De  iifdem  Strabo,  libro  pracdicto: 
T«  J[  rrfyj  rci  (Jfy  cpoi*  Tolg  Ki?Qoig ,  rd  J['  diz\is<rEyc  x,  QctpGctouTiyL'  ug-ncviag  ,  yct- 
W7n>oSv\ot4  ,  fjuij  ivoommv  ,   $t*  rlw  %7n>e/ca>  '  ctTreioisg  e^eivcy  k&  x*}tretoa;  ,  3 
y.upytxuv.  Hoc  eft  :  Ingenio  partim  fimiles  funt  Gallorttm  ,partimJimpliciorcsi 
&  wagis  barbari^adeo ,  uti  qttidam  eorum ,  ob  imperitiam ,  cafeos  non  conficiant ,  quum 
k&e  abundent  s  nec  hortos  colendi  t  aliarumve  partwm  agricultura  ^narifint.  Herodo- 
3°  tos  quidcm  idem  de  Scythis  innuit,  lib.  1  v.  zdxnv  4«  M  >  ^ 

vbstuv .  id  cft.  ^ipn  abaratro,fedex pcconbus  vivunt.  Homerus  quoque  in  poema- 
tibus  fuis  ,  vetuftiflimo  illo  fkculo  vidum  omnibus  tribuit  iimplicem  paucis- 
contentum ,  ac  paratu  facilem :  eumque  regibus  pariter  ac  privatis ,  juveni- 
bus  ac  fenibus ,  diebtis  feftis  atque  in  nuptiis  eundem  j  nempe  carneis  aflas  j  eas- 
Su_e  ut  plurimum  bubulas.  Vnde  haud  leve  argumentum  .<  morem  hunc  pei 
pnmos  poft  terrarum  inundationem  mortaleis ,  fimul  in  Grxciam,  fimulque 
a  ^elticam ,  Sc  alias  terras,  ex  Afia  delatum.     Sed  de  Germanis  noftris  au- 
^01"es  quid  dicant ,  penitius  introfpiciamus.  Carfar,  ut  ante  relatum ,  tradit  eos 
nonftudutffe  Afrtculturs,  :  nec  multitm  frumento  vtxiffe.    Hoc  eis  commune  fuif- 
e  videtur  maxime  cum  Gallis  :  de  quibus  Pofidonius  ,  apud  Athcnarum, 
^  iv,  cap.  xiii,  TooCprj  >  inquit ,  \<£  apw  $j  oAiyoh  xoU  d[l  -srofod  •  id  eft  j  Cibus  eft, 
ptncs  quidem  pauci ,  at  mulu  carnes.    Ex  frumento  panem  conficiebant  prifci 
^etmani,ex  avena  etiam  pultem.  Plinius  lib.xvni,cap:xvil:  Primumomnium 
fiumenti  vitium  avena  eft .  &  hordettm  in  eam  degenerat  sficttt  ipfa  frumentifit  in- 
flar '  qttippe  ciim  Germanid  populiferant  eam  5  ncque  alia  pulte  vivant.  Hodie  nuls  ea- 
dem  per  Germaniam  frequens  .  quibufdam  tamen  in  partibus  ex  horcieo  fre- 
H^entior.  Tacitus  prifcis  Germanis  cibum,  inter  alios,  fuifletradit  agreftiapo- 
m**  Cruda  fiiifle  credoplerumque.  nonnumquam  tamen  &  cocta  .  unde  mos 
etiam  nunc  idem  nobis  frequentiflimus  manet  j  aliis  gentibus  parum  ufitatus^ 
aut  plane  ignotus.  Appianus  in  Celticis  ,  de  iMarcomannis  a  Ccefire  iii  Gallia 
cum  rege  Ariovifto  vidis  :  Uoct  i%owvlo  Dny,  7dg  ^n^Jocg  n^cffi ,  ^  0  "nnr<&  fyxoig' 
ld  eft  j  in  egeftate  hcrbis  victiiabant  icqui  vero  virgultis.  Tacitus  ,  eodem  libro^ 
e  FenniS)  extremis  versus  orientem  a-ftivum  omnium  Germanorum  :  fennis 
ifaferita* ,  fa>da  paupertas .  non  arma ,  non  equi,  nonpenates.  vifftti herba.    Ex  agre- 
tlbus  autem  fuit  illis  cibus  pomis  ,  quia  Cum  ubertate  &  amplitudine folulabort 
1  N   5  mn 


m  PHILIPPI  CLUVERII 

non  coniendebant :  ut  pomaria  confererent  yhortos  fepircnt  ,dr  prata  rigarent  :  ut  te- 
{tis  eft  Tacitus  >  eodemin  libro.  Ergo  nec  leguminibus  ,  neque  oleribus, 
neque  radicibus  ,  five  bulbis  vefcebantur.  quod  de  Britannis  quoque  tefta- 
tur  Strabo,  loco  fupra  diclo.  Plinius ,  in  proocmio  libri  xi  i  :  Summum  munus 
homini  datum  arbores  fiivaque  inteliigebantur .  Hinc  primitm  aiimentum  ,  harurn 
frondc  mollior  fpecm  ,  Ubrisvefiis.  etiamnum  gentcs  fic  degunt.  Lacte  GermanoS 
multo  viclitafle  ,  tradit  Caefar.  Tacitus  heic  nominat  lac  concrctum. 
quale  fuerit  ,  haud  fiitis  liquet.  nam  interpretes  heic  nihil  agunt.  Buty- 
rum  fuifle  ,  ego  dixerim  .  fic  enim  Plinius  ,  lib.  xi  ,  cap.  x  li:  CMirum 
harbaras  gentcs  ,  qu&  laBe  vivant ,  tgnorarc,aut  fperncre  tot  fkculis  cafct  dotcm  >  dcn- 1 
fantesid  alioquin  in  acorem  jucundum,  ejr pingvc  butyrum  .Jpuma  idefi  laciis  $  concrelttts- 
ijtte ,  quam  quod ferum  vocatur .  Non  omittcndnm  ,  in  eo  olei  vtm  ejfz_j  >  ejr  barbaros 
cmnes yinfantesquc  nofiros  tta  ungi .  Satis  apertc  diferteque  butyrum  heic  appd- 
lat  lac  conretum  ,  ut  Tacitus.  Idem  Butyrum  idem  Plinius,  lib,  xxvitu 
cap.  ix,  vocat  lac  coacium ,  in  his  verbis  :  E  iatie fit  &  butyrum ,  barbarum  gefi- 
tittm  laudatijftmm  cibm  ,  ejrqni  divites  a  piebe  difcernat .  piurtmum  e  bubnlo  ;  &tn* 
de  nomen  .  pmgvifftmum  exovibm.  fit  ejr  ex  caprtno  :  fed  hieme  calcfUio  l.icie ;  <tfa* 
te  exptefo  tantum ,  crebro  jactatn  in  longis  vafis ,  angujio  fortmine  (pirttum  ai  cipienth 
hm  Jub  ipfo  ore  ,  aitas  prfiigato.  ^Aadttur  pauluium  4qua  ,  ut  accfcat .  £upd eff 
maxime  coacinm  ,  in  fummo  fiuitat .  id  exemtum  ,  addito  fale  ,  butyrum  esi  ,  olco-  " 
fum  natura.  Reliqna  dccoquunt  in  oliis  .  ibi  qnod  fupematat,  oxygaia  appcliant.  SlC 
egolego  locummireab  lmperitis  hbrariis  luxatum :  quem  jam  an?ea  vero or* 
dini  reftituere  tentarunt  viridofti.  Ceterum  fatis  conftat ,  Plinii  xvo  barba* 
ras gentcts ,  quafi  pcculiari  vocabulo  ,  didosfuillc  maximc  Gcrmanos ,  &:  nori^ 
numquam  Britannos.  Ex  Strabone  fupra  quia  intelleximus  ,  Britannorum 
quosdam  cafeos  non  confecilfe;  de  eadem  gente  loquutum  Plinium ,  fimulque 
dcGermanis ,  apud  quos  fuit  ,  hauddubitaverim.  Ad  Germanos  fpcctare, 
quod  ait  barbaros  bntyro  ungi ,  fupenori  capite  oftenfumeft.  At  Tacitus  quia 
inter  cibos  Germanorum  cafcum  non  nominat;quem  tamen  recenfet  Qc-  Q 
far:per  iac  concretum  intellexiiTe  illum  cafeum  juxta  atque  butyrum  exiitimo.  J 
Falluntur,  qui  ex  Plinio  butyrum  Ccltarum  credunt  inventum.  quidpe  Stra- 
bo  ,  lib.  xv  11,  ^£thiopibus  id  etiarn  fuifle  pro  oleo  teftatur.  6c  1  d  c  c  c  circi- 
ter  annis  ante  Strabonem  in  Hebra:orum  gente  ejus  meminit  divus  Jefaia5' 
cap.  v  1 1. 

Super  carnibus  difcrcpare  inter  Ce  videntur  Carfar  ac  Tacitus  j  iWopecuinant, 
hoc  ferinam  tradente.  Ego,  utramque  Germanis  fuifle  in  cibo  , ex  hac  auclo* 
rum  diverfitate  colligo.  Sed  aperte  id,atque  difertc  teftatur  Mela,  lib.  1 1  h 
cap.  iii;  Germanorum  mores  recenfens.  Ficlu ,  inquit,  ita  ajperi  incultiqtte, 
cruda  etiam  carne  vefcantur  ,  aut  recenti^aut  chm  rigcntem  in  ipfis  pecudum  ,ferarnff*~ 
que  cortis  ,  ?nantbm  ,  pedtbusque  fubigendo  renovarunt.  Mos  hic  edendi  carneni  4 
cmdam  fervaturhodie  a  barbaragenteTatarorum.  Manibus  tamen,autpedi- 
bus  non  fubigunt :  fed  inter  equum  ftratumque  pofitx  infidentes ,  uno  atquc 
altero  curriculo  calefadam  macerant  \  flatimque  vorant.  Indorum  quoquc 
nonnullos  olim  pifcibus,  alios  vero  carnibus  crudis  viditafle,audor  eftHerodo' 
tus,lib.  1  1 1.  At  Germani ,  non  modo  manuum  pedumque  fiibadione  mac^ 
ratam,fedrecentem  quoque  ,  ideft,  pecori  ac  fera^  rcccns  madatas  excifanlj 
vorabant :  ut  liquet  ex  Mela.  quod  etiam  Tacitus  intelligere  videtur,  ubi  reccn- 
tem  feram  cibum  iis  fuifle  tradit.  Atque  equidem  nefcio  ,  an  pecuinant 
carnem,  manibus  pedibusque  fubadam ,  ferinam  vero  recentem  eos  comedif- 
fe  voluerit  Pomponius  .  nam  fera  facile  ftatim  omnis  confumi  recens  p0'  $° 
tuit  :  bovis  autem  ,  animalis  multo  majoris  ,  partes  in  pofteros  ^ieS 
adfervabantur.  Nifi  vero  &  ferarum  6c  pecudum  parteis  adfervatas ,  rn* 
nibus  pedibusque  fubigendo  renovafie  eos  ,  ideft,  iterum  calefeciile  pu- 
tcs.    Afsi  quoque  ufos  fuifle  carne,  luculentus  eft  teftis  Pofidonjus,  apufl 


G  ERMANI  M  ANTIQ^LI  %  t  i$i 
Athenxum >  dicto  lib.  i  v,  cap.  x  1 1 1 .  TtopMoi ,  inquit  Athenxus ,  ug  Igroei  tlocei- 
ouvt@*  \v  Tyj  T£/a,*crf  ,  ayifav  u^rCpipbvTOH  kAol  pifyfov  dvQqStf<&  id  cit :  Gcrma- 
m\  ut  aultor  eH  Pofidonius  lib.  xxx,  tn  prandtum  adficrunt  cames  membratim  ajps. 
Nonmodoailas,  fed&  elixas  habuiiie  confangvineos  Germanorum  Gallos, 
teitatur  idem  Pofidonius  apud  Athenxum,eodent  loco,  his  verbis :  n'  7~>o<p>j  fc^ 
aprot  (fy)  oXiyoi ,  nplct  J\\  mTkci  h  v$om ,  K&i  oTtld  vjf  ctpQpciKuv ,  y  oQiAionuv.  id  cit :  Cibtts 
W ,  fanes  quidcm  fauci ,  at  cames  mult&,  elixa  in  aqua$  vel  fitper  fruints ,  aut  in  veru- 
busajf*.    De  Germanis  juxta  atque  Gallis  eadcm  Diodorus,  hb.  v :  nXqrw 

<4  cuiTM  *%*P0ui  KttVTcti ,  yipiSo-cui  7rvpog  ,  n&j  Ae&fSf  t%xrcy  K&4  o&iKlontxg  •zzhyjpictg 
Jo  kpiuv  chofjtsouv  •  Hoc  eit :  Profe  eos focifiitnt  i<rne  ardentes,  ollisque  ac  verubm  inftructt, 
qud>  integrortim  mcmbrorum  carnibus  referta  funt.    Strabo  ,  lib.iv,  de  Gallisita: 
Tpotpjj  zsX&w  ydAct*]@»  ,  k&I  Kfituv  srewjotuv  ^puLhigzo  c/\\  T  viuv,  Kffj  vitiv ,  tyif  ciM- 

$$v,  id  cit :'  Cibus  Uurimus  cumlatte  cst ,  &  carnibus  omnts  generis ,  maximc  fttillisi 
rcccntibus  juxta  &  falitis.  Initid  autem  libri  vn  >  Germanos  fuilfc  ait  Gallis 
v-m^pfy^c,       yQio-i,  'tfi&vskwwi  ldeit,  &fatie,&  rnonbus,  &  viclu 

fimjleis.  Ergo  &.  ipfl  Germani  omnis  generis  carnibus ,  quemadmodum  ho- 
4ie,  olim  etiam  victitarunt.  Ac  de  iuilla  carne  ,  pndertim  (alita ,  quis  am- 
D1gat  ?  quando  cibus  ejus  in  tam  frequcnti  hodieque  eft  apud  Germanos  \ 
niaxime  Veftofalos ,  reliquosque  Saxonici  nominis  nationes,  uiu ;  uti  ab 
20  cxteris  etiam  populis  tamqinm  pro  pudore  objccletur.  ldem  Strabo ,  libro 
tertio ,  Cerrctanicas  Cantabricasque  ex  Hiipania  laudat  pernas  :  Athenxus 
Vc:  >  Hb*  xiv,  cap.xxi ,  Gallicas.  Marcusque  Varro ,  de  re  ruitica  lib.li,  cap, 
1  v?  tton  modo  pernas,  fed  5c  fiiccidias.  Athodic  Veitofalica:  pernx  omnium 
wabentdr  nobilifllrria?*  Salevero  ufos  jarri  olim  Germanos,  patct  exTaciti 
annalium  lib,  xi  1 1  j  ubi  hxc  leguntur  verba  :  Eadem  dtflate  inter  Hermundu- 
ros  Cattosque  certaturn  rnagno  frcelio  ,  dum  flumen ,  gignendo  fale fecundttm ,  &  conter- 
teimm ,  vitrahunt  >  fttfer  Ubidem  cuncta  armis  agendi ,  religionc  tnftta,  cos  maxime  lo- 
Cos  propmqttare  coclo,  frecesqne  mortaltum  a  deis  nusquam  frofrius  audiri.  inde,  indttlgen^ 
tl*nnmtnum^  illo  tn  amne^j ,  illisque  filvis  falem  frovemre ,  non ,  ut  afud  alLts  gcntes> 
$o  eluvie  maris ,  arefcente  ttnda  ;  fed  fufcr  ardcntem  arborum  flruem  fttfa,  contrartis  in- 
**rfe  elementis ,  igne  atqtte  aqttis  concrctttm .  Idem  dc  COllfecTtione  his  in  oris  fa- 
*ls  tradit  Plinius,  lib.xxxi,  cap.vu,  his  verbis :  Ga/lix  Germaniaque  ardcnti- 
m  hgnis  aquam  falfam  infundunt.  Hifiania  quadam  fui  farte  efutcis  haiirtunt;  mtt- 
r**m  appcllant .  Et  illi  qttidem  etiain  tignttm  rcferre  arb/trantur.  Qjtcrcm  oftima, 
u*  1U*  fcr  fe  cinere  fincero  vim  falis  reddat.  altbt  coryltts  laudatur.  ita  tnfttfo  liquore 
Mjo,  carbo  etiam  in  falcm  vertitur.  §)jiicumque  ligno  confit  fal,  nigcr  est.  Atque 
ftoc  eit,  quod  Varro,  de  re  ruitica  libro  primo ,  capite  oclavo ,  iic  refert :  In 
^aUik  Transalfina,  intrn  ad  Rhenttm ,  cttm  exercitum  dttcercm,  aliqttot  regiones  accefifi  j 
*bt  ncc  vitts,  nec  olca  ,  nec  poma  nafcerentur  ;  ubi  agros  fiercorarcnt  candtda  fojfi- 
ttacreta.  ubi  fialem  nec  fioffitittm  ,  nec  maritimttm  habcrent :  fied  ex  quibusdam  li- 
gnts  combuftis ,  carbonibus  fialfis  fro  eo  uterentur .  Doctiilimus  Lipiius  legendurri 
^ic  cenfet  5  intus  Rhenum ,  particula  addititia  rejecta  ?  At  quomodo  ?  An 
a*ia  etiam  fuitGallia  Transalpina  extra  Rhenumin  Germanico  folo  ?  Cave 
sredas.  Kcdc,intusad  Rhenum:  ldeit,  in  interiore  GalliaTransalpina,  qua 
^  feptemtriones  fimul  &t  versus  orientem  ad  Rhenum  vergit.  Sed  ad 
^crmanos  meos  redeo.  Fenna  carne  recenti  quotidie  veici  potuerunt? 
^uidpe  quum  ingentes  olim  per  omnem  Gernianiam  GLyx  5  6c  venatus 
^otidianum  in  pace  Germanorum  fuerit  exercitium.  Atque  in  ipiis  verum 
utique  fuit ,  quodPomponius  Mela,  lib.i,  cap.vi  1 1,  de  quibusdam  illis  Afri- 
c^  populis,  Cyrcnaicx  provincuc  conterminis,  tradit  his  verbis  i  Viclusafier^ 
mu*ditiis  carens.  fotusest  lac ,  fiuccusque  baccarum.  cibus  ettcaro,  flttrimum  ficri- 
neL-  namgregibus  ,  qnia  id  fiolum  oftimum  est ,  quoad  foteft  t  farcitur .  Germanis 
^uidpe  etiam  in  unis  gregibus  iiimmas  fuiile  opes,  infra  patebit.  Deprx- 
•  s  ^ennis,  ita  ibidem  Tacitus  :  fenttis  mira  feritas ,  fiocda  paupertas.  noft 
*ma>  non  equi,  non  fenates.    vifiui  herba ,  vefiitm  felles  ,  cubtte^j  htimus .  fioLt 

N   4  **f*tiu 


,ji  PHILIPPI  CLUVERtl 

m  fagittis ftes.-quds,  inopiaferri,  offibiis  afterant.  idemque  venatus  viros  fariterac 
femmasalit.  fafftm  enim  comitantur ,  fartcmque  frtdafetunt^  Idem  de  Scnto- 
finnis  refert  Procopius,rerum  Gothicarum  lib  .  ii  :  o\  J§  T.x^/Siepnot  &w<*' 
3j?  7tv*  $mlu>  t%it<rw.  irt  yctp  "tpalicL  cvhbvffxovTou ,  xb\  vzm&hAjot  fid^cnv ,  *T* 


CWOV 
T0~f 


^aAct/  vm^vus  Scrcu  ,  Jc&S  Tcd  optj ,  <&  wtii  .  w  jcoeW*  ^  &fie/uv  <*«  ttf J 

dbunuffyav  a-mfyvTcti.   Hoc  cft :  Scritofinm  belluarum  in  morem  Ditam  degunt  :  ut 
qui  nec  veflibus  ofcriantur  ,       oi&tttfJ  incedant  j  »<?f  //////^  £  1 

habeant  cibum :  fiquidem  ncque  excolunt  eam  ,  neqtte,  qtu  ils  uxores  funt ,  qttidquam 
operantur;  fed  juxta  cum  vtris  femper  venatibus  ftudent.  namferas,  &aliaanima- 
lia  ,  ut  magnas  opels  ,ftlv£  fcrunt  immenfe,  qu&  in  montibm  hujtts  regtonis  fternutt- 
tur.  ferarum  carnibus  caftarum  femfer  vefcuntur.  Hxc  igitur  de  cibo  prifcum  Gcr- 
manorum. 

De  potu  fic  nofter  ibidcm  :  Potui  humor  ex  ordeo  ,  aut  frumento ,  in  quam- 
dam  fimilttudtnem  vini  corrufttu.  Genus  hoc  potus  antiquiflimum  poft  aqu* 
lactisque  potum  >  ut  quod  ctiam  ante  terrarum  inundationem  primi  (xc^ 
li  mortaleis  habuifle  exiftimo :  fi  vini  ufum  primus  invenifle  rertc  creditur 
Noachus.  cujus  rei  nullum  ccrtum  habcmus  documcntum.  Poft  inunda- # 
tionem  certc  ,  ad  urbis  Babylonicx  ftru&ionem,  fuiflc  in  ufu  ,  quum  lm- 
gvx  nationesque  diftingverentur ,  eblligiturcx  eo  ,  quod  omnes  fimul  gen- 
tes,  mde  in  orbem  univerfum  foarfe ,  antiquiflimis  temporibus  eo  ul* 
funt.  Strabo,  lib.  x  vn,  dc  ifithiopibus :  Z«<tj  xvyxpx  k&  xptS-fc  >  a(P 

uv  m  TTojov  TrotSa-tv  aviotg.  id  eft  :  CMtlto  atque  hordeo  vUfttant  :  cx  quihus  etiarf 
fotum  fibi  confictunt.    Plinius ,  libro  vigeflmo  fecundo,  fub  finem  capitis  ul- 
timi  :  Et  frugum  quidem  h*  funt  tn  ufu  medtco.    Ex  iisdem  funt  &potus :  zythU0 
in  ^Acgypto  s  celia  ,  &  ceria  tn  Htftama  ;  cervifia  ,  &  plura  genera  tn  Gallia , 
que  provwciis.     Germaniam  cum  puto  intelligere  ,  &  infulas  Britannicas. 
Idem  auclor ,  libro  decimoquinto,  capite  vigefimo  fecundo  :  Ett  &  occiden-  f 
tispopulis  fuaebrietas  yfruge  madida  :  pluribus  modis  per  Gallm  Biffanmque  \  nornt' 
nwus  aliis  ,fed  ratione  eadem.  HiftanU  jam  &  vetuftatem  ferre  ea  genera  docuerttvt- 
JS(ullaque  in  parte  mundi  ceffat  ebrietas .  meros  quippe  hauriunt  tales  fuccos  \  nec  drttt* 
endo  ,  ut  vina,  mitigant .    Scilicet  idem  potus ,  eadem  ratione  ex  fruge  macu- 
da  confeclus ,  per  ^thiopiam  ,  ^Egyptum  ,  Hifpaniam ,  Galliam  ,  Britan- 
nias ,  Germaniam  ,  adeoque  per  omneis  mundi  partes  bibebatur  \  fpecie- 
bus  tamen  diveriis  ,  nominibusque  aliis.  Thracibus  eumdem  fuilfe  ,  ^o- 
mine  GovTcv,  aucbor  eft  Hellanicus ,  antiquiflimtis  fcriptor,  apud  Athen^; 
um,  libro  decimo,  capitc  dccimo  quarto.    Dc  Pannoniis  item  ,  ^Jy1"1^^ 
gente,  parte  Celtarum  ,  Dio  lib,  xlix,  his  verbis:  Tcej    x&O"*  >  K&  tii^tf 
X£M      icS-txQv  e/Mtas  w  -zrtvxo-tv .   id  eft :  Hordeum  ac  milium  edunt  juxta  ac 


cx  i,  per  ficeram  Hebrxorum ,  ipfum  zythum  intelligi ,  facile  fufj^icer  :  ntiJ 
que  quum  Hebrxi  ^gyptiis  fuerint  fere  contermini  ;  pars  certc  Syrix 
tiqux ,  qux  ^£gypto  contigua .  Zythi  igitur  ,  five  cerviiix  ufum  major^ 
noftn  habuere  jam  inde  a  primordio  gentis  Celticx  5  una  cum  gente  ex  Ana 
in  Europam  delatum.  Patria  hodie  lingva  vocatur  bier ,  &  Saxonica  di^ 
ledo  beer.  quod  antiquifTimum  ejus  efle  vocabulum,  ex  ipsa  Aiia,a  conrn- ) 
fione  primxvx  lin^vx  ,  una  cum  re  in  feptemtrionem  delatum ,  ex  eo  con- 
jicere  datur ,  quod  ex  eadem  radice  cum  Hebraica  voce  bar ,  qux  frugen1 
feu  frumentum  fignificat,  originem  cepifle  videatur;  quia  ex  fruge  fiebat' 
unde  6c  Grxca  vox  manfit  mpos ,  frumentum  feu  triticum  &;  ipla  notans- 
^Egyptiorum  quoque  vocabulum,  quod  Grxci,  fux  lingvx  accommod^ 


G  E  R  M  A*  N  I  JE  A  N  T  I  L  I  B.  t  tft 
tes  ,fcripscre  £J0S?,  five  fyfov  ,  eadem  ratione  a  fruge,  feu  frurrtento  pctitum 
videtur  .  nam  Grxca  etiam  ex  eodem  haud  dubic  manavit  fonte  vox  trmc* 
ipfaquoque  frumentum  fignirkans  :  &  fimilior  Sarmatarum,  quorum  partes 
nunc  Poloni  ac  Bojohxmi  ,  tpo.  Ab  Hebraico  bar  ,  fimili  modo  deductum 
eft  eidem  genti  vocabulum  biriah  \  quod  pulmentum  farinaecura  cxponuntin- 
terpretes  in  lib.  1 1.  Samucl.  cap.  x  m.  Athenxus ,  pradi&o  lib.  x,  cap.  xiv,  zy* 
thum  antiquilfimis  temporibus  vocitatum  fuilfe  &  fyuw,  citat  cx  Archilocho, 
Hellanico ,  ac  Sophocle.  ld  vocabulum  ego  nefcio ,  an  non  ex  eadem  origins 
cum  biri ,  feu  bera  noftra,promanaverit;quafi  fypurov  principio  diiftum.  At 

*°potus  is  in  ^gypto  ,  Hifpania  >  Gallia,  ac  Thracia  fublatus  eft.  quamvis  no- 
nti  hac  artate  in  quasdam  Galliae  parteis  confvetudo  bibendi,  ratioque  coquen- 
di  reveclx.  Manet  prxterea  per  Germaniam  :  cujus  partes  antiquar,  Nor- 
vagia,  Dania,  Svedia,  Finnia,  Lappia  .  item  per  Britannicas  infulas  ,  &  per 
Sarmatiam.  Germani ,  ut  antc  dictum  ,  nunc  vulgo  vocant  bier  :  Sc  Bri- 
tanni  ,  quamvis  aliis  litteris  beere  ,  eodem  tamen  fono.  Hinc  GalHs  etiam 
dicitur  biere  \  Italisque  birra  :  licet  antiquo  interdum  utrique  utantur  voca- 
cervoife ,  Itali  cervigia.  Dani  ,ac  Norvagi  nominant  ccl .  quod  voca- 
bulum  etiam  Angli  ,  ab  illis  traditum ,  in  ufu  habent  ;  alia  tantum  dialcclo 
*de  nuncupantes.    Diftingvunt  tamen  ale  kbeere    quod  hoc  lupulo  condi- 

20  tur ,  illud  vero  non  item.  Ea  gens ,  qua:  nunc  pcculiari  nomine  vocatur  Sla- 
vonica  ,  Hungaris  ab  meridic  contermina  ,  fua  lingva  adpellat  oU  veteri 
haud  dubie  vocabulo  Germanorum  \  a  c^uibus  innumera  alia  in  fuum  man- 
cipavere  fermonem.  ReliquasSarmatici,  livc  Slavici  gencrisnationescumdem 
potum  nuncupant  piwo ,  vocabulo  derivato  a  verbo  piti,feu  pict,  quodbibc- 
rc  5  potareque  fignificat  ;  qucmadmodum  Ariftoteles  ,  c*  tw  zFtg/  ptQns  ,  ad- 
pellavit  WTyay  ,  a  verbo  tfivw.  Germanice  eadem  ratione  dixeris  drinckens 
Anglicc  drincke  ,  Danicc  ac  Svedicc  dricke  \  quafi  potum  dicas.  Antiqui 
^ominis  Gallici  cervifia- ,  tam  ineptas,  tamqueabfurdas  redderc  dodos  etiam 
viros  etymologias,  miror;  ceu  id  di&um  fit  quafi  cerebibia ,  quia  Ccrcs  ,  ld  eft, 

30  «"Uges  bibitur ,  vel  quafi  Cererls  visin  aqua.  unde  etiam  ipfum  vocabulum  vulgo 
corrunipitur  in  cerevifiam :  quum  tamen  nomcnid  non  Latinum ,  fed  Gallicum 
eflc,tefteturdifertcPlinius,diao  libero  vigefimo  fecundo,  capite ultimo.  Ma- 
g*s  placet  illorum  ratio ,  qui  a  Gallico  ,  live  Celtico  vocabulo  zerroe  ,  quod 
nunc  inferioris  Rheni  ripx  accola:  vocant  terive  ,  fignificatque  frumentum, 
deduftum  exiftimant.  In  quo  pretio  atque  xftimatione  prifcis  fucrit  morta. 
«bus,  partim  indicat  Tacitus ;  ubi  in  qnamdam  fimilitudinem  vini  cerruptum  humo- 
r^clTeadfirmat:partimDiodorus  j  qui  diclo  lib.  i  ,  Ofirim,idelt,  Liberum 
Patrem  inventorem  ejus  tradit.  eJ  J[t  w  x*&  »  inquit,  tl<pv[h  fdfiTr'*** 
^C9<riJ^0g0  Udfa  cwuv  (pctai  ti  vk  ftjt  yJ&rwK*^0'  5  ^tto^  «'  wo. 

40  A0  *  me)  ™  £m  iuati*  xj  buvdpw .  id  eft  :  guod  fi  qua  tellm  plantam  vitis 
no*  admitteret  ;  conficiendum  ex  hordeo  potum  docutjfe  eum  ajunt  ,  fragrantta  & 
ffiacitate  haud  multum  inferiorem.  Hinc  etiam  Athenaro ,  lib.  x,  cap.xm, 
*lv:v  *eJfow  adpellatur  ,  id  eft  ,  vinum  hordeaceum.  Plinius  ,  lib.  xiv,  cap. 
*Xl*  >  ut  ante  relatum ;  HifianU  ,  inquit ,  jam  dr  vetufiatem  ferre  docuerunt . 
Vidi  ipfe  in  patria  terra  biram  Dantifcanam  annorum  lx,  mirandae  nigre- 
^is ,  fpiffitudinisque.  qua:  tamen  poft  tantam  vetuftatem  non  in  fitis,fed  mor- 
^orum  rcmediis  habetur. 

Ceterum ,  pra^ter  birx  potum ,  ladc  quoque  fitum  fedafte  majores  noftros, 
haud  dubium  eft ;  quando  etiamnum  pluribus  Germaniac  in  partibus  agrefteis 
oir^  defedum  ladis  potu  fupplere  videmus .  Prifci  quinetiam  moris  teftem  ha- 
ocmusapud  Athenxum,  lib.  iv,  cap.xm,  Pofidonium :  qui  ipfe  olim  Galliam 
( nefcio  an  etiam  Germaniam  Cifrhenanum )  ingrelfus  fuit.  rtppavoi ,  inquit  A- 
^henarus  ,  us^hUog-Mv»^  tv  rjf  ffwwwf  ?,  a&fov  ts&o-Qtfiovlcti  upU  f*tM&*  wjfo* 
**«  •  i  ShTTivxo-L  ydhct  k.  tov  olvcv  *k&Iov  .  hoc  eft :  Cermam  ,  ut  auclor  esi  Pofido- 
*'*  hb.  xxx  i  in  PratfdmmferHfft  carncis  membratim  afias;  ac  lac  fuperbifant ,  vinum% 

mcrumk 


ijt  PHILIPPI  .CLUVERII 

merum .  Sed  lac  antiquiflimum  potus  genus  apud  omneis  mortales ,  poft  aqu* 
potum.  Devinoquodait,iddeGermanisRheno,GermanuuGall!xquc  ter- 
mino,  propinquis  intelligcndum.  ulteriores  quidpe  nullumhabebant.nec  pa- 
tiebantur  vini  ulum.  Tacitus,  Ubro  de  Germania :  Vroximi  rtpa &vinnm  merca»' 
tur.  quo  pertinet  8c  illud,quod  paullo  ante  eodem  libro  dixit :  Crebr^nt  inttf 
vinolentos,rix<t.  minus  quidpe rectc  dixeris vinolentum  etim,  qui  nilnifi  cervi* 
fiam  bibit.  Au&or  tamen  de  omnibus  in  commune  loquens ,  a  potiori  pra> 
ftantiorique  potus  genere  vitium  denominavit.  Sicannal.xi,  vinolentiam  Chc- 
rufcis  adicnpfit  >  quum  tamen  ad  Albimflumenincoluerint,ultra  Cattosj  quos 
Vinaadfcinferri  negatpaflbs  Cxiar,belliGallici  comment.iv,  Svevos  eosj  », 
nomine  improprio,adpellans.  Gallos  vino  ufos,  Csdaris  etiam  a:vo ,  fatis  coii; 
ftat.  dellbiis  vero,  Germanica  gente,  fic  ipfe  diclo  commentario :  vbii  cetcrl{ 
humaniores  j  propterea  quod  Rhenum  attingunt ,  multique  ad  eos  mercatores  vcntitant  \  & 
ipji, propter propinquitatem,  Gallicis  funt  moribns  afpvefacti.  Contra  vero  paullo  antc 
de  Svevis  f  qui  mnt  Catti  aliis  auctoribus :  nunc  Hafli  atque  Turingi : )  Vinffl** 
inquit,  adfeomnino  importarinon  ftnunt:quod  eare  adlaborcm  ferendum  cmol/tfecre 
homines,atque  effcminari  arbitrantur.  Sic  comment.n,  de  Nerviis,Gcrmanicx  ori- 
ginis  in  Galliapopulis :  T^ullum  aditum  efead  eos  mercatoribus : mhil pativini,rcltqua- 
rumque  rerum ,  ad  luxuriam  pertinentium ,  tnferri.  quod  his  rebus  elangvefcere  animOSy  ^ 
eorumque  remittt  virtutem  exiftiment .  Hodie  magna  pars  ejus,  quaj  nunc  dicitur 
Germania , utitur  vino ;  incognito  illic,  vel  rariflimo  bira;  ufu .  a^k^lIov  autcm 
bibcre  vinum ,  atque  mcracum ,  hodicque  tamquam  fumma  obfcrvatur  reli- 
gioj  ridcturque  in  exteris  nationibus  vini  dilutio.  Atque  hxc  de  potu  prifcum 
Oermanorum 5  qui  trium  generum  notatur :  bira,  laclis,  atque  vini .  quartum  fai* 
adjici  debet,  potus  aquA\  intimx,  omniumq;  rerum  inopi plebi  ufitatus .  PorrO 
Diodorus,lib.v,  lta  traditdefeptemtrionafibus  Galliac  partibus:  Amil  rlw  vtnf 
GoALu  Tx\pu%ise  J[tctCp$<npofjLiVt)(  f  xctQ  tov  oitytKylcras,  irt  oivov  hi  tXcuov  Cpipa.  hotrtf 

TTcLXcLTM  M  TVTUV  T  KCLP7T00V  ^^/(TKOf^Ot  ,  7T0fJLCt  KCt&,<TKtVclttjQv  CK  T5  Kg/Qyjc,  TO  VS&O*' 

yoptvotlfyov  QQov  Tcl  Ktie/ct,  Tsshwjovjis,  t$  txtvv  $7nzJhvfAetTi  xpavrcq.  Hoc  clt :  ^ 
cejfus  frigoris  incausaett,  utcorrupta  deris  intemperie  nec  vinum  nec  oleum  prodttcaUtf'  * 
ideo  Galli ,  horum  fructuum  inopes,  ex  hordeo  ftbi  potum  confciunt,  qui  zythus  adpellttttf* 
favos  etiam  aqu&  dtluunt :  dilutumque  hoc potum  illis  pr&bct.  Hujus  potus,  miror,non. 
mcminifle  Tacitum  in  Germaniaj  quum  non  dubitem  jam  tum  mibi  eum 
fuifle  in  ufu ,  uti  nunc  etiam  eft. 

Cibus  igitur  prifcis  Gcrmanis ,  atque  potus  quales  fuerint,hacl:enus  exp^- 
fitum  eft.  Proximus  nunc  videtur  aptiflimusque  locus,  modumcapiendi  ci-j 
bum,&rationem  convivandi  explicare.  Audor  nofter,  in  libro  dc  Germani^ 
Statim  e  fomno ,  inquit,  quemplerumque  in  diem  cxtrahunt  Javantur.  Lauti  cibum  c** 
piunt.  SeparaU  ftngults  fedes,  &  fua  cuique  menfa.  Scdeis  iftas  non  fublimes ,  e*  0 
ligno,  aut  alia  materia  dura  ac  valida  fabneatas  fuifle,ex  aliis  aucboribus  di/c^ 
Strabo  lib.iv,  de  Gallis :  XaptuvSo-i  ^ pixtt vu"  0i  ^6^'  K&  Kct^of^uoi  2ei7rv90¥ 
cv  TiGcto-i.  hoc  eft :  Humi  decumbunt  etiamnnmplerique.  fedentes  in  toris  cibnm  capiu^* 
Et  Pofidonius  de  eademgentc  apud  Athena:um,  pr^cdido  lib. iv,  cap.xili: 
KeAro*  Tots  %cc<4  &&Ti$iVTcq ,  xopTov  L2ero£aMev7ef,  ^cffi  T^t^-e^yv  £v\ivuv,piKpov  ^ts  f  ytf 
\7rYip0jMvm .  id  eft :  Galli,gramine ,  fen fueno  fubflrato ,  libationes  proponuntyftper  m^ 
fts  lignets  ,  leviter  4  terra  ex/lantibus.  ubi  per  %opTov  idem  intelligit,  quod  Strab0 
per  qiGoLSeef.  fic  enim  Ariftophanes  in  Pluto;  eun  'j  K\(vv\g  vGdd*  %wt*r  id  cftj 
pr 0  lecio ,  torum  feu  ftratum  e  juncis.  Hunc  morem, juncis  integra  conclavia,  & 
cubiHa  confterncndi ,  in  Anglia  fervari  video  5  a  veteribus  haud  dubie  Britan- 
nis  acceptum .  At  prifcis  illis  Gallis  non  tota  conclavia  fuifle  conftrata  juncifc 
five  gramu  e,  aut  fceno  -y  fed  ea  tantum  loca,  in  quibus  quisque  feparatim  con- 
fiderc  debcbat;  docet  Strabo  vocabulo  M<rt,  quod  plura  numero  ftrata  de* 
notat.  quo  etiamTacitiyerba  intelligenda;  feparauftngulisfedcs.  At  magispro- 
prium  quiddam  de  Germanisinnuere  videtur  Diodorus,  lib.  v,de  Gallis  ii&ty 
Germanisque  in  h*c  vcrba  fcribens ;  AHwvin  KA&itfyn  wdvjis  i*  cffi  §th*h$$ 


GERMANIifi   ANTIQ^LIB.  I.  t$$ 

ryrjg,  \ssn<?pupa,Q  xpwpSpoi  Xvkujv  y  kwj&v  Siofic.o-t .  Hoc  eft:  Cibum  capitwtfe* 
dentes  omnes,  non  in fedilibus^fed humispro firagultsjuporum  aut  canum  exuvias fubjici- 
cientes.  Hoc,  inquam,  Germanorum  moribus  quam  maximc  conveniebat  5  ut 
qui  corpora  etiam  ferarum  pellibus  velabant  j  quod  fupra  oftenfiim  eit.  Sepa- 
rat*  igitur  fmgulis  fedes,  in  fua  cuiquepelle,  aut  fceni,  graminisvetoro. 

Et  fua  cttique  ?nenfa,  inquit  noiter.  idem  in  Galhs  notavic  Phylarchus,  apud 
Athenauim,  hb.  iv,  cap.xni :  To  cJet7rvov  rjv  Kct3tjf^/Jotg  kvkX»'  tTrtxQ,  J]),  r^/Trohg  eicr- 
mxQviQn  ztao-iv.  Stoi  cf]).  So-ov  etKoo-t.  id  eft:  Ccvnaturi  confidebant  in  orbem.  deindi 
menfe  inferebantur,  cuique fua.  crantque  numero  viginti .  Communis  igitur  hic  quo* 
10  que  Cekarum  mos.  Nec  Celtarum  tantum :  icd  &  Indorum  5  teite  Megalthe- 
ue,  Indicarum  rerum  fcriptore ,  apud  Athenxum,  eodem  loco.  6c  Graxorum 
item:  utexHomeronotavit  idemAthenaeus,lib.i>cap.Xi5  fingulis  fcilicetcon- 
v*vis  adponi  caniftrum,  meniam,poculum :  unde  iite  verflis : 

h'Sij  fjfyj  c^cujog  KtKcoqfjLivd,,  ScttTog  ttofig, 
T  Iamcoena  fumus  fattatiycoena  &quali . 

Unde  haud  inepto  collegeris  argumento ,  morem  hunc  ex  Afia,  a  difperfione 
|^ntlum ,  fecum  attuliile  Celtas  noitros,  a  Noachi  rihis  fibi  traditum .  unde 
&  indi,  6c  Grxci  habuere .  Zvxlvag  fuifle  r^Tre^  apud  Celtas ,  fitKpov  ^jto  4  yyg 
lQ  l7r*Z0$/Jcog ,  id  eft,  Itgneas  menfas,  leviter  a  terra  exfiantcis,  fupra  ex  Pofidonio  co- 
guovirnus.  quiipfe  Gallorum mores  ihfpexit,  ut  au&or  eft  Strabo,  hb.  i v.  Hu- 
ttlues  videlieet  fuere  ,  quia  ipfi  conviva:  non  fublimes  in  fedihbus ,  fed  humi  iii 
pelle,  autgraminis  toro  adfidebant. 

,   Locum  prandii  &:  ccenas  monftrat  Diodorus,  in  dido  libro  v.  nA^cnov  J[ 
i%ttyu  KetVTcq ,  yipxQq  7rvoog  ,  K&f  XtQrjTocg  ixxccq,  t&i  o&tXtoxisg  f&7\y\oetg  Kptoov  0 Aa- 
h^Sv .  id  eit :  Prope  eos  fitntfoci,  igni  ardentes ,  ollisque  &  verubus infirtttti,  qu*  inte- 
grorum  membrorum  carntbus  referta  funt .    Ignem  Itruxerunt  haud  dubie  eodem 
^odo,  uti  etiamnum  Ht  in  Vcftofalias ,  &  lllius  tra&us  agris :  ubi  integra  adge- 
^jntur  robora.  Sic  de  gentibus,  Iftri  oitia,6c  Thracue  monteis,Pontumque  dc 
Ma:oticaspaludeisaccolcntibus,  Virgilius  yeupytKuv  111: 
Jpfi  in  defoffts  Jpecubus ,  fecura  fub  alta 
Otia  agunt  terra :  congeftaque  roboraytotascj( 
»  \_Advolvere  focis  ulmos,  ignique  dedere. 

ocus  igitur  prandii  &  ccena:  fuit  juxta  focum:  unde  ftatim  cibus,  ex  veru^ 
us  atque  ollis  petitus ,  in  menfis  collocari  potuit .  Mela lib.i i,  cap.  n,  &  Soli- 
pUs.  cap'  x  v  1  Thraceis  tradunt  epulanteis  focos  circumfedifle .    Ceterum  de 
^ljis  ltaPhylarchus,  diclio  loco  apud  Athenasum  :  T&Trokg  do-lwtxQwx*  ?r£- 
°^v-  xtoi  c/^g  oo~ov  etKOcrty  Kptoov  fitgvt  vtvtfjLrjfyjuv'  K#i  ctojot  (%fMTouf  fttyccAoi  <z^azrt7ttoovri$uoi 
tsQq  T0~tg  xpcwi .  Hoc  eft:  CMcnfe  tripodes  inferebantur .  h*.  numero  erant  vi~ 
^0  &tJ*i>carnibus  tn fingulos  viros  diftributis  onuftx :  magniqs  panes  fermentati  carnibu*  erant 
wfixi .  jSJempe  fua  cuique  portio  difcreta,  una  cum  pane  adfixo  ,  in  mensa  ad- 
P°nebatur.  Alium  tamen  modum  adponendi  cibum  tradit  idem  Phylarchus 
^bidem  paullo  ante.  fic  enim  Athenxus :  iiayL  J])  TctKdTcug,  (prjtrt  ^vXapx©^ 
7?  ^T?  ,  cv  Tttig T^tTTt^cug  oioTng  zro^g  KctQ,KtKXctcrfA.iviig  vrfecpTiQtcfr  ,  ^  Kota& 

^■tuv  AgC^Tcdv .  id  eft :  \_Apud  Gallos^  ut  aucJor  est  Phylarchus  Itb.  vi,  affatim  menfis 
?*nes  multos  confiaciosimponi^  &  ex  ahenis  carnes.  De  pane  contrariam  refert  nar- 
ptionem  Pofidonius ,  apud  Athena:um  eodem  loco  5  &  ipfc  Gallia:  morum 
ea  tor>utantedicl:um.  Hl^o^, inquit,  d^ot fjitv oXtyot ,  KpU'j TroXJ.  hoc 
lia  6^y  Pancs  ^lu^em tmct »  at  camesfnult*>  Nifi  forte  in  quotidiano  fami- 

50  P]U[^Ue  v^c^u  Parus  ^dpohtus  fuerit  paucusj  in  conviviis  vero  multus .  nam 
te^v  ,arcnus  de  regiis  narrat  epulis :  Pofidonius  autem  de  quotidiano,atque  in- 
domeiticos  uiitato  cibo.  Porro  Phylarchus  tradit  rct  Kota  fuif  c  yevtptip&v* 
dtfatil  ^n°d  nonnulli [  interpretantur  carneis  difctffas.  verum  tn  fingulos  viro* 
etJ  ^intellexifle  Phylarchum,  patet  exPoiidonioj  qui  integra  membra 
^anT  lnprivatis  prandiis  atque  ccenis  adpofita  fuilTe  teitatur.  luperioribus 
^Ue  verbis       ftatim  apud  Athenxum  fubjungit :  u^frfipmai  ^traSTci 


ij6  PHILIPPI  CLUVERII 

xctQctyiug  (jfy),  MeHuiug  cf\).  idig  X*(><riv  dpQoliyiuf  dfyovjeg  oKct  piXfi  IhniSditvxmv  •  ld  efl' 
CMenfts  carnes  equidem  pur&  atque  mund<&  inferuntur  :  leonum  vero  ritu  ambabtts  W&" 
nibus  membra  integra  attollentcs  ymorfudilaniant.  Nec  mirum  integra  cuiquead? 
pofita  fuiife  membra  5  quum  prarter  hacc  atque  panem,  nihil  omnino  ad  pran- 
dium,  vel  ccenamhabuerint.  etenim  Tacitus, EpuU^inquit,  & quamquam  i$h 
comtijargi  tamenapparatus,  pro ftpendio  cedunt.  «Stpoltea:  Cibi  ftmpliccs)  agrefti* 
poma,  recensfera,  aut  lac  concretum.  fine  apparatu^fine  blandimcntis  expellunt  fdinet** 
Tum,  11  quid  alicui  ex  fuo  carnis  membro  fupererat,  id  in  craftinum  adferva- 
ri,  eidemque  iterum  adponi  poterat.  Unde  etiam  nunc  in  Germania  Saxo- 
nica,  item  in  Dania,  Norvagia ,  Svedia,  Finnia ,  Livonia,  Pruflia ,  confvetudo 
adfervandi  cibum  frigidum  111  totas  etiam  feptimanas.  Cetero,  integra  fera- 
rum  pecorumque  mcmbra  prifcos  verutis  adhxille  Celtas,  hdem  facit  mos  ho- 
diernus,  Gcrmanorum  maxime, & Britannorum,  Svedorum ,  Danorum,  Nor- 
vagiorumque  :  apud  quas  genteis  non  tantum  membra,  fed  corpora  integr* 
vc;  utis  adnxa  intcrdum  confpiciuntur.   Addit  Pofidonius,  apud  Athcnaum, 

ifta  :  EctV  jj  >|  Tl  ^vm7T0OJTCtq0V  ,  fZctXCU£/qi)  P>Mg$  tZp^jCTtfjlVxQv  ,  0  To7f  KoMoiC  CV  lHleb 

*z$£ytKQ\Tom .  hoc  eft :  Si  quid  vero  dtfficilius  divellatur,  cultello  idprdctdunt ,  qui  vagiw 
tetfus ,  &  loco  peculiari  conditm^  in propinquo  ctt .   Ab  hac  antiqua  Gallorum ,  iivc 
Celtarum  confvetudine  hodiernum  puto  mancre  morcm  in  Galha  j  uW 
etiamnum  uno  univerfi  utuntur  in  prandio  atque  cccna  cultro.  De  valis,  qui- 2 
bus  cibi  adponebantur,  ka  legitur  apud  Strabonem ,  lib.  in ,  in  defcriptioiie 
Hifpanorum :  K^g/W  3  dyyeiotg  x^odvrcq ,  KctQct7rep  £  01  KiXroi'  id  elt,  ut  vuleo  u> 
terpretantur  3  Vafis  utuntur  cereuy  ut  ejr  Calli .  At  quis  hoc  credat  ?  Dortiiiirnus 
Cafaubonus  ad  hunc  locum  commentans,  de  Gallis  idemDiodorum  lib. v> 
fignificare  putat,verbis  fiipra  citatis.  Sed  quid  geographo  cum  hac  metapho- 
ra?  Omnino  lego  Ktyt/Aivoig,  feu  jce^u«oi£,  id  eft,  rictilibus.  fic  enim  Pofidonius 
apud  Athenarum,  libro  pradicto,  de  Gallorum  conviviis:  To  j  v?o]ov  ol  hctKovotrf; 
*]eg  at  dyynoig  'sreg/Cpepiiriv ,  eoiKoai  yJjui  dpGiKoig ,  tj  Keytpeoig  ,  q  aqyvQoig.  ^  ydg  raV 
vaxctg  ,  e<p  uv  Totg  i%o(pct$  <zs&TiQevTcti ,  loizTvg  exxQv '  01    Z^kxs  1  01  0  xdviet,  ^uhivctK^  Q 
<zshe«& .  Id  eft :  ^uifunt  a poculis ,potum ferunt  in  vafis  olU ftmilibm ,aut  fitfilibns ;  0*  * 
argenteis.  Ex  eadem  materia  funt  & patind>  quibus  adponunt  cibos.  quidam  tamen  dtte^ 
habent :  nonnulli patinarum  loco  caniftra  lignea,  e  vittlibus  contexta .   Et  quis  non  cre- 
dat ,  Strabonem  illud  ex  eodem  Pofidonio  habuiiFe  j  quem  toties  fuper  rebus 
Gallicis  citat?  Cibum  igitur&  potum  hauddubic  Germani  noitri  mcnfisin- 
tulerunt  iisdem  vafis  hdilibus  atque  ligneis,  quibus  Galli. 

Polybius  etiam^apud  Athenaum  hb.  1,  cap.xi,Hiipani  cujusdamregis  tra- 
dit in  medio  domus  crateras  fuifTe pofitos  aureos  argcnteosque, vino  repletoS 
hordeaceo,  id  eftcelia>  flve  ceria.  fed  hoc  in  Hifpania  y  ubi  auri  argentique  m^" 
gna  vis .  In  Germania  tunc  nulla:  dum  argenti,  nedum  auri  vcna;  etiam  poftC"  . 
noribus  fxculis  repertx .  Auctor  tamen  nofter,  in  libro  de  Germania,  E& 
dere,  mquit.apud  il/os  argentea  vafa ,  legatis  cjr  principibus  eorum  muneri  data  ,  nofl** 
alia  vilitate,  quam  qu&  humo  fmguntur.  At  hxc  apud  legatos,  ac  principeis.  rcw* 
quos  fictilihus  tantum  ligneisque  poculis  bibifTe,  credibile  elt.  &quiafe£f 
lacte  fitim  expellebant^  catinis  id  acpatinis,non  pocuhs,contentum  habuii|c 
eos  exiftimo.  nec  lac  tantumi  fed  6c  biram  nonnumquam.  hinc  quidpe 
feptemtrionalibus  regionibus  morem  etiamnunc  durare  credo,  patinis  p0- 
tandi.    Auctor  nofter  dicto  loco :  gmmquam proximt  ( Rheno ,  &  Gallix ,  K0' 
manorum  provinciar)  ob  ufum  commerctorum ,  aurum  &  argentum  m  fretio  habeftt- 
Itaque  horum  forteprincipes  argcnto  quoque  &  auro  potabant.  Ahud  gcn^ 
poculi  oftenditPhnius5lib.xi,cap.  xxxvn:  Vrorum  cornibus  barbari  fep^\ 
trtonales  potant :  urnasque  bina*  capttis  unius  corntta  implent.  Item  Cxfar,  comm^" 
Vi :  Vrorum  comua,ftudiose  conqutftta3ab  labris argento  circumcludunt :  atquein  ampW 
mis  epulispro  poculis  utuntur . 

Ceterum  Diodorus ,  dicto  lib.  v :  AicuuvSvrtq  tiaro  r  veurd™v  vafiuv ,  x* 
im  faiKW?  ctffttwit  n  wi  &>jhtiuiv.  id  eft ;  Juntores  iis  miniftrant  ,femelUp^tA  ~* 


GERMANlyE  ANTIQ^LIB.  I.  i57 
mafculis  fed pueritU  limiteis  mndum  egrejjt.  idquenudi.  nam  nudos  perpetuo 
inceflifle  ,  donec  pueritiam  excederent,  fupra  oftenfum  cit.  In  conviviis  ta- 
men  alios  quoque  adhibuifle  rriiniftros,  mox  indicabitur. 

De  convi&ibus  igitur  fic  Pofidonius  ,  apud  Athenxum*  prardi&o  lib.  iv* 
cap.  VIU:  6'rav  <5e  txKhovic  <rtwSet7rvc2eriv ,  KciQlwTcm  cv  kvkX<».  id  elt :  Conviva  plu- 
res  ad  coenam  fi conveniant ,  inorbem  constdunt .  Etin  eamdem  mentcm  Phylar- 
chus  ibidem,  ut  ante  relatum  :  To  Shttw  lw  KaQrifyjoig  kvkX<*>.  eV«S4&  t&tt*- 

°t?  Ci0rlwi^yj(rcu>  7Tct<riV  .   VTOt  d]i  OCTOV  GiKOtTl  ,  KpiUV  ftt$Vl  vmpVlflfJUV.   llOC  eft  ClV/IA- 

turi  confidebant  inorbem.  dcin  menf&  inferebantuV  ,cuiqtte  fua.  e&  erant  mtmero  xx, 
0  carnibusin  fingulos  viros  diflributis  onujht.  Hxc  etiam  de  complurium  conviclu 
Phylarchus.  ubi  notandum ;  primum  eos  confedifie  univerfos  :  dein  menfas 
ruiife  illatas ;  non  vacuas , fcd  cibo  jam  antea  inftructas .  Modum  atque  ordi- 
ttem  in  orbem  coiifidendi  notat  graphice  Poiidonius ,  dicto  loco:  tfwtdfc 

'Khstoviq  triw$ei7rv6oQv ,ncl()lwTcq  ftyu  cv  KvKhy'  fti<r(&  <J]i  o  K£y,nq(&>,  oog  cu>  Koqv(p<q(&> 
y  hctcpi^uv  toov  aTkwv  j)  koQ,  tIuu  ^roXi^yJw  ivyjiptio» ,  tj  KcJg.  yiv@*,  %  koIcL  'zxtKStov. 

7rap'  cwtov  .  c<ps£*fc      iKart^uQi  Ka{  djriav,  y\c  txxo-i  V7rtp%%ijf.  tyif 

9i  f^/J  THg  Qugzxg  oZjXotpOOXVTiC  C%  T  oV«T0  7m^dQv  '    o\  j   ()6(>V(p0p0l  KctTcl  tIw  CWTlKpV 

*MYl<&fi>oi  kvkXc*  ,  Ka$ct7rto  ti  kazroTcq  <riwivc*>xxvla\.  Hoc  eft :  Convivx  pli/rcs  ad  coj- 
2q  nnm I1 '  conveniant ,  inorbem  constdunt :  in  medio  verb  prtt[tantiffimi  fedes  est ,  ceu  to- 
tius  coetus  principis  >  ejus  nimirum ,  qui  ceteros  vel  betiica  virtnte  ac  dexteritate ,  vel  no- 
Uitate generis  anteit,  vel  opibm.  huic  proximb  adjidct  dominus  convivii:  ejr  utrimqtte 
ctnccps  pr0  Jplendore  dignitatts ,  qua  excellunt.  hisa  tergo  ad/tant ,  qmjcuta  pro  armis 
%>eftant .  hajtati  verb  ex  adverfo  in  orbem ,  quemadmodum  domini ,  fedentes  cibum  twk 
CHm  tpfis  caphmt.    Hunc  conlidendi  modum ,  ordinemque  uti  rectc  teneas ;  lo- 
eum  convivii  finge  antc  focum,  ignemqiie.  dein  fac  confellum  virorum  nfkk- 
*?*fouSltv .  adpone  poftea  men/as  tripodcis,  cuique  fuam,  cum  cibo  fiipra  de- 
pipto.  quiconfeflus  ipforum  dominorumerit,  five  convivarum.  Exadver- 
°pone  alium  confelfum,  itidcm  iemicircularem,  cummenfis ,  ac  cibo  :  qui 
j0  Crit  ^aftatorum ,  id  elt,  clientum ,  five  militum  dominos  comitantium .  Hic 
tamen  fernicirculus  in  tantum  a  priore  diductus  fit,  uti  &:  difcrimen  inter  do- 
^norum  clientumque  confeflus,  6c  Ipatium  ad  inferendas  mcnlas  cum  cibis 
ma^cat.  A  tergo  deinde  dominorum  colloeenturfcutLiti  ftantes:  quipotum 
°nuhis ,  aliaque  miniftrent.  nam  hos  flmul  cum  dominis  ( quod  vult  vulga- 
,ainterpretatio )  cibum  cepifle ,  quemadmodum  haftati ,  falfum  elt.  Privatis 
zvenis  prandiisque  puelhc  puerique  miniftratant  parentibus  lmpuberes; 
(Upri  oltenfum.  majoribus  in  convidibus  miniitri  etiam  iiti  feu  famuli  fcu- 
atl •   Sic  enim  nofter ,  in  eodem  libro  de  Germania :  7{ihilneque public& ,  neque 
prtvatdt reitnifi  armati,  agunt.  &c  poftea  :  t^yfd convivia procedunt  armati.  Proinde 
40  ^°m^nos  ctiam  in  conviviis  armatos  fuilfe ,  fikem  gladio ,  certum  eft .  Ima- 
bInemluijusmodi  confeflus,  quo  clarius  intelligeretur,  adponendam  judica- 
^mus,    Ceteruma  veteri  ilta  Celtarum  confvetudine  morem  etiamnum  in 
^ermania  durare  puto,  quo  famuli,  feu  domeftici  eodem  m  conclavi,  una  cum 
^onijnii <>  difcretis  tantum  meniis,  cibum  capiunt,-  non  modo  in  opidanorum, 


1  /    ^.^i^i   >^^i^     """"""  1  1  )  ~*    ..^V.^.V^  V-pVl.mV^U.U, 

°oilmmque  domibus  >  fed  in  principum  quoque  aulis .  Quem  morem ,  uti 
lrrns  comem ,  nimisque  flimiliarem  ,  cetera:  nationes  mirantur  ,  atque 
^mnant. 

Am  ^dfuum  cuique  in  mensa  feparata  fuifle  cibum,  fupra  oftenfum  eft.  in 
^endo  igitur  cibo  quem  morem  obfervaverint ,  indicat  Diodorusy 


^  y  --^"uvj  lgicur  ciuu  qucm  juuicju  uuiervaverinc  ,  maicat  jL/iuuuiu^y 
50      ° .  .  v :  T^  a&QiiS  cwtyctc  Tcuq  Kctftsiciuq  r  K^ivv  poiyLic  ^^oacriv '  id  eft :  Egri* 


,      ullus,  dictpLcov  Kctld  tov  vrkvTov,  ei  pulcherrima  adponebatur  carnis  portio. 


Ho     nr°     111  deterior  T?  <!znS%x^^M  eft,  convivatori,  feu  ccena:  domi- 
•  achc  deinceps  reliquis ,  defcendendo  femper  Hctfd&av,  w<*Wv  wrytwte' 

r      o  Hufics 


i58  PHILIPPI  CLUVEHII 

Hunc  quoquc  morem  vetuftiflimum  ex  AfiaCeltx  noftri,  adifperfione  gen- 
tium,  in  Celticam  detulcrunt.  nam  ab  eadem  origine  Graxorum  quoque 
antiquiffimiheroasfuos.pr«ftautiffimis  carnium  membns  m  convivns  coho- 
neftarunt :  ut  patet  ex  Homeri  carminibus .  hinc  ifti  fiint  verfus,  Iliad.lib.vJi: 
NwTOiaw  cf['  AioL*t&>  iilwsxuosi  yi^/aoiv 
Hpcog  a'?£«^£  tvpvxpeioov  A jolliiliv uv . 
T crgis  autem  Ajacem  longis  honoravit 
Heros  Atrides  laie  dominans  Agamemnon . 
Audor  nofter  de  Germanis :  Quotiens  bella  non  ineunt ,multum  venatibus,  pluspet 
etium  tranfiguntjediti  fomno,aboque.  ac  cibo  quidem  largi  apparatus .  Hancvo-io 
racitatemne  quis  majoribus  noftris,  tamquam  ingens  vitium,  objedet,  ex- 
probretve,  caufa  ejus  fueruntcrebri  llli  vehementesque  motus.  nam&Yena- 
tionibus,  aut  pugnis  redeuntes ,  plerumque  efuriunt  homines .   Hinc  HercuU> 
omnium  bclutorurn  principi,  infignem  adiignarunt  voracitatem  poetae  an- 
tiqui.  ideoque  larum  avem,  quam  @£cp*,yov  appellarunt,  ei  tribuerunt .  & 
Milonem  Crotoniatem,  athletamnobiliilimum,iniigniter  fuifte  voraccm,an- 
tiquse  notant  hiftorix. 

Porro  Gcrmani  noftri,  ade6que  univerfi  Celta:,  utfuam  quisque  habuit 
menfam,  fuumquc  cibum  feparatum  j  hc  pocula  quoque  habuilTe  hngulos 
diftributa,  exiftimo.  Quod  etiam  ex  eo  colligo  argumento ,  quod  &  Grxco-  % 
rum  antiquiffimi  fingulis  convivis,  uti  caniftrum,c^  menfam,  t\c  poculum ad- 
pofuere  fuum  j  quemadmodum  notare  eft  apud  Homcrum .  Atquc  hinc  Fran- 
corumnunc  in  Galliamorem  durare  cenfeo.  apud  quos,licet  convivx  uni 
demque  menfe  complurcs  adiideant  y  poculum  tamen  adponitur  cuique 
fuum.  nec  temere  guisquam  alterius  convivx  poculo  biberit. 

Mutuo  fefe  prifcos  falutafle  mortaleis  propinando ,  cum  ex  aliis  au&ofl- 
bus,  tum  exprxdiclo  Homero,  omnium  antiquiffimo,  hquet.  QuaproptCT 
hunc  etiam  morem,  haud  novum  elle  apud  Germanos,nec  pauca  ante  &CLli* 
inventum,  judico  j  fedprimo  ftatim  poit  terrarum  inundationem  a:vo,ex  Aua 
in  Celticam,  per  Afchenazem,  ejusque  liberos  atque  nepoteis,delatum. 

Cetero  in  privatis  prandiis,  cccnisque  uxores  Celtarum,cumfua  quamquC 
marito  cibum  cepille,  ita  tamen,  uti  Sc  ipfis  feparatx  fuerint  fingulis  meni#> 
haud  dubium  eft.  at  conviviis  eas  interfuiife ,  nullibi  adnotatum  reperio.  Pe 
Illyriis  equidem  fic  tradit  Hermippus  apud  Athenxum ,  lib.  vni,  cap.  xn : 
*.v£/oi  $ei7rvx<ri  KctQrifyjot ,  H&j  Txrivis<ri.  ctytstri  j)  ttjcj  Totg  ywjcqKotg  etg  Totg  <rtwis<riotg ' 
xcthov  cwrctlg  <a&irlv{v  oig  cti  tv%um  r  -zrctpovlwv.  Hoc  eft :  illyrii  cibum  capiunt ,  pot0^ 
que  fedentess  ductis  in  eos  conventus  uxoribus:  quibus  indecorum  non  ect,  cuivis  eoru#" 
qm  adfunt,prMber<Ls.  Et  in  eamdem  mentem  apertius  ^Elianus ,  variarum  h{~ 
itor.  lib.III,  cap.  XV:  Ov  iwxiQivyottn  j  vwj  t!w  toicvjtIw  ctjTiotv  tx  m&vxAfi  ^ 
yioi.  dhh 'okhvqi  <yi  <a&o-{At)(pcto-i  %cLk&vq  to  SJnKAfifjL*,  oti  \<p&Toi\  Tolg  a>  tu  Qwi&f9* 
irafiSo-i  ^tvotg  <zs&7r'iv{v  Tctlg  ywjcu^tv  tKctgzv3  totv  ^ig^yjTctf ,  xctv  ^tjdlh  <ss&<ry\xzi  >f  y  wj*1  ^ 
Hoc  eft :  l^eque  Iltyrii  carent  hoc  temporetali  culpa  bibendi.  fed  illi  hocquoque  dedec 
adjecerunt ,  quod  in  convivio  ho/pitibm  permittitur ut  unusquisque  mulieribm propt#e  j 
fi  libeat  5  etiamfi  mulier  ad  eum  nihil fpectet.     Verum  hic  mos ,  quia  pro  iinguia 
quodam  refertur  in  Illyriis  j  ipfis  folis  proprium  fuifte  judico .  Germanorun1 
feminas  conviviis  non  introduclas  fuiife,  haud  itaobfcure  indicat  nofteo1^ 
libro  de  Germania,  his  verbis :  Ergo  feptapudicitia  agunt\  nullis  fpeclaculorum  i"eC  " 
bris>  nullis  conviviorum  irritatiombus  corrupu.  Ceterum  de  potatione  atqU^ 
ebrietate  Germanorum  infra  dicetur  j  ubi  de  virtu- 
tibus,  vitiisque  eorum  erit 
fermo. 


GEP.MANIifi  ANTIQ^LIB.  I 


Cap.  xviii. 


i)e  ftudiis ,  ofibus ,  (ffi  ofificiu :  ittm  de  nayi£ationc . 

DE  veftitu,  cultuque  corporum,  ac  vi&u  prifcum  Germanorum  poft- 
quam  di&um  eft ;  tempus  nunc  locusque  fuerit ,  ftudia  quoque  eo- 
rum  indicare,  quibus  linguli  intenti  vitam  transegerint .  De  his  ita 
10  CaeJtar,  belli  Gallici  comment.  vi:  Vita  omnis  in  venationtbm  atquein Jludilsrei 
militans  confiftit .  Et  nofter,  in  libro  de  Germania  :  Quotiens  bella  non  ineunt, 
multum  venatibus ,  plus  per  otium  tranfigunt ,  dediti  fomno,  ciboque.  fortijfimus  quis- 
yic  ,ac  bellicofijftmus  nihtl  agens ,  delegata  domus ,  ejr  penatium  ,  ejr  agrorum  cura  fe- 
niinis ,  fimbusque ,  &  infirmifiimo  cuique  ex  familia,  ipfi  hebent .  De  militia,in 
qua  plurima  omnium  vita:  pars  fuit ,  poftea  plunbus  duTeretur  capitibus, 
ln  pace,  ut  ordines  feu  genera  hominum ,  ita  ftudia  fuere  diverfa.  Ad  no~ 
oueis  maxime  fpe&ant ,  qu#  Tacitus  narrat .  quamquam  non  dubitem ,  ad  in- 
genuos  quoque,  live  liberos  ,  quos  burgarios  adpellabant,  pertinuifle  vena- 
wones.  huc  quidpe  tres  magnac  faciunt  rationes.  quarum  prima,  quod  cibi 
20  Plerique  fuerunt  in  lacle,  cajeo ,  agrefiibus  pomis,  &  recenti  fera  :  altera ,  quod 
^quali  hbertate  ingenui  juxta  cum  nobilibus  vixerint  :  tertia  ,  quod  gregi- 
^Usi  quoad  potcrat ,  parcebatur ;  ut  fupra  demonftratum  eft.  Porro  Cx~ 
lar)  pnedi&o  commentario  :  CMagna,  inquit,  vis  cH  urorum,  &  magna  veloci- 
tas  '  neque  homini ,  neque  fera,  quam  con/pexerint  ,parcunt.  hos  fiudiose  foveis  captos 
Werficiunt.  hoc  fe  labore  durant  adolefcentes  \  atque  hoc  genere  venationis  exercent: 
&  qui  plurimos  ex  his  interfecerunt ,  relatis  in  publicum  cornibus ,  qttdt  fint  teftimonio, 
m*gnam  fertmt  laudem  .  Domi  omnes  per  otium dediti  crant  fomno,ciboque.  nam 
*0nvit~Hbus ,  &  hojpitiis  non  alia  gens  effufik  indulgebat  ;  ut  teftatur  nofter,  eo- 
dem  libro  .  Tam  ad  ingenuos  quoque ,  quam  ad  nobilcis  pertinere  puto, 
30  quod  idem  nofter  poftea  recenfet ,  his  verbis :  ^Aleam  (quod  mirere)  fobrii  inter 
Jcrta  excrcent  5  tanta  lucrandi  ,perpendive  temeritate ,  ut,  cum  omnia  defecertmt ,  extre- 
m°  ac  novifiimo  jatlu  de  libertate^,  &  de  corpore  contendant.  Hoe  tamen  haud 
Vuigare,  nec  crebrum  fuifle  exiftimo  in  universa  gente :  fed  quemadmodum 
*}Unc  etiam  per  omnem  Europam  leviflimus  quisque  ,  ubi  omnia  alia  lu- 
u!  ^efccerunt,  temere  membratim  de  omni  veftitu,  ac  dcnique  de  tunidi 
jtlaru  mteriore ,  adeoque  de  capillo ,  ac  barba  ,  novhTimo  jadu  conten- 
^nt .  Servos ,  inquit  idem  nofter ,  conditionis  httjm per  commercia  tradunt  >  ut  Je 
1uoque  pudore  viciorU  exfolvant .  ideft,  ad  alios  populos,  extra  fuam  civi- 
4o  !?teai  >  Per  mercatores  amandant  5  ubi  ignoti.  Hinc  fatispatet,  turpcm  fuifle, 
^  victo,  &  vktori,  noviflimum  illum  delibertate  6c  corpore  jadum. 

Mercaturam  nobilitas  Germanica  nullo  fa^culo  exercuit ,  nifl  hoc  po- 
,  ern°  ;  quo  jam  pleraque  majorum  pra^clara  inftituta  in  peflimos  mores 
abiverunt.   quamquam  ne  hodie  quidem  omnibus  per  univerfam  Germa- 
niam  nobiJibus  decorum  eft  id  ftudium :  fed  iis  tantum ,  qui  exteris  provin- 
^iscirca  Rhenum  ac  Danubium  Alpeisque  conterminL  apud  reliquos  no- 
Ultatem,  utolim,nunc  etiam amittere  cenfetur>  qui  negotiatione,  ut  refer- 
y*}>     floerali,  ingenuoque,  acgenerofo  animo  minime  digna ,  fefe  conta» 
Ulat.    Sed  antiquis  temporibus ,  ut  in  reliquo  orbe,  quo  exfecranda  illa 
5o  p-mn^  ^irnu*  Pietatls  >  omniumque  bonorum  morum  peftis  nondum  perva- 
qu1)  rC  aPUt^  Germanos  noftros  nulla  omnino  fuere  commercia.  quidpe, 
^.Una  fecundum  naturam ,  ut  infra  oftendetur ,  viverent ;  pro  fe  quisque  cum 
j  t  .  at^raB  vidui  necelTaria  ex  agris ,  pecoribus,  ac  feris  quatrebant.  Po- 
rijg  iUs,^k- 11,  in  univerfum  de  Gallis  Italicis  :  d!Uqwj  J[l  ko!Q  ku>^  <L™x&isu 

r"l  i  pJao  zs)Jw  Tei  -wsteyum ,  yjj  Tci  KcC\dL  ^tu^iocv  don&fv  dvskSi 

O      2s  If 


%6t>  PHILIPPI  CLUVERIT 

£t  3h?r,piig  ATi^q  ,         Te^ff  wcl(>  cwToig  to  <5^ft7nLV  yiVMcrKOffyjviQ .  V7ixp£*S  ^ 
kx,asvLg  Iw  {jpifLfActQ,  n&f  ggtwfc '  T/?  H*va>  rcL^lzt         Xc/-g  zrz^/.qoia-ie  paitcoe  ^uvctcS^  zrctv- 
rctxn  Tffi^/ctyotyeiv  «af  fJtiSiqctvcn  katcI  Tote  cwtcov  'zs&cuAo-iais •  Ideft:  Habitabant  au* 
tem  vicatim ,  fine  muris  j  #^//*  fiupellecttlis  ullttm  ufium  norant .   quidpe  fimptcx  i'M 
vivendt  modus  :  ut  quibus  fomnus  in  herba  ,  ant  ftramenti  toro  erat  ;  alimoninM^ 
carnes  tantiim  >  ncc  quidquam  alwd  cura  ,  nifi  rcs  bellkdt ,  ejr  agrorum  cultus  :  nuutt 
alia  neque  fcientia  ,  neque  arte  apud  eos  cognita .  opes  fingulorum  erant  in  pccore  & 
auro.  qttbd  fiolahac  ad  omneis  forlttna  cafitsfactle  fit  circumdiuere ,  &  pro  arbttrio  trafts- 
ferres .    Unde  etiam  illud  auctori.s  noltri  in  eodem  libro :  Pecorum  fecunda  •■>  fid 
plcraque  improcera .  ne  armentis  quidem  fiius  honor ,  aut  gforia  fiontts .   numero  gau-  1 
dent .  ctque  foU  ,  ejr  gratifiim£  opes  fiunt .    Ne  agri  quidem  modum  certum,  *!it 
ftneis  prupnos  quisqttam  habebat  :  fed ,  arvis  per  annos  mutatis  ,  lua  ciiiqUe  fiecuft- 
ditm  diqnattonem  ,  feu  ordincm  portio  per  magiftratus  attribucbatur  j  Ut  fiiprai 
cap.  x  11 1 ,  ex  Cxfare  ac  Tacito  didicimus.    Huc  &  illud  pertinct,  apud  1 
citum  ,  eodem  libro  poftca  :  Levtoribus  deltctis^pro  modo pcenarttm,  equdrum  ,  pcco- 
rumqtte  numero  convicii  multantur.  Scd  Dunctis  per  univerfum  terrarum  orbefl* 
gentibus  olim  omneis  in  uno  pecorc  fuifli  opcs,non  modo  profanat, i\ vc gcnA 
tiles,led  facrx  etiam  paflim  teitantur  hiftorix.  Hinc  apud  ipfos  Latinos  voca^ 
bulum  pecunU  ,non  ab  auro  &  argento  primb  quxiiturn,  led  a  pecorc :  qtiia& 
apud  iplbs  hx  initio  unicx  opes,unicx  divitix.  Prxtcr  pecora>fummx  divitia:,  i° 
(ummaquc  gloria  Germanis  noltris  erat  inarmis*  eV:  aliis  ornamentis  beu> 
licis .  undc  hoc  etiam  Taciti  •  Gattdent prxcipuc  fihittmarum  gentium  donis :  qtlA 
non  modo  a  fmgulis ,  fed  publice  mtttimtur  ;  electi  eqtti ,  magna  arma ,  phalera ,  toff 
qttesque.    AtRhcno  rinitimos  jam  Jul.  Cxfaris  xvo  commercia  exercuiilc* 
teftatur  ipfe ,  commcntano  i  v,  his  verbis :  CWcrcatoribm  esi  ad  eos  aditns  tto** 
gis  cb,  ut,  qttA  bello  ceperint  ,  qutbus  vendant ,  habcant ,  quam  quo  ullam  rcm  adjc 
\mportari  defiderent .    6i  paullo  pbft  :  Vbii  paullo  fiwt  ccteris  Cermanis  humantO' 
res  ;  propterca  ,  qubd Rhenum  attingunt ,  multique  ad  cos  mercatorcs  ventitant  ,&  lfy7 
propter  propinquttatem  ,  Callicis  funt  moribus  affvefatti .    Tacitus  :  Troximi  rtp* 
cjrvinum  mercantur.    Reliqui ,  quia  nulla  inter  eos  erant  commercia  \  neqtie  ) 
pccunia  utebantur  ,  nec  auri  argentivc  fplcndore  adriciebantur.  Idem 
ftcr  :  ^Argentum,  ey  atirum  propitti  an  irati  dit  negaverint,  dttbtto .  r/cc  tamenafir- 
7navcri?n  ,  nullarn  GermanU  venam  argentum  aurumve  gignerc  :  qttis  cmm  firittA~ 
tttsest  ?  poffefftone  ey  uftt  haut  pennde  afficiuntttr.  Est  viderc  apud  tllos  argentea  v*' 
fia ,  legatts  ejr  principibus  eorum  muneri  data ,  non  in  alta  vilitatc ,  qttam  qttx  httmo  fin~ 

funtur .  quamqtiam  proximi ,  ob  ufium  commerctorum  ,  attrttm  ejr  argentum  itt  prcti0 
abent :  formasque  qttasdam  noftrt  pecttnu  agnoficttnt,  atqttc  eltgunt .  tnterioresfi^ 
plicius,  &  antiqutus  permutatione  mcrcium  utuntur.   Pecuniam  probant  veterem  >  & 
diu  notam  ,  fierratos ,  btgatosque  .  argentum  quoque  majis  ,  qttam  attrum  fiequuntw  \  ^ 
nutta  affcctione  ammi  \  fcd  quia  nurnerus  argenteorum  faciliori  ufiui  cst ,  promijf^ 
ac  vilta  mcrcanttbm.   Ergo  ne  tpfi  quidem  Rheno  proximi  pecuniam  apud 
cudebant:  led  Romana  utcbantur.    Non  modb  Rheno,  fed  Danubio  C*- 
iam  proximos  pecunia  eile  Taciti  xtate  ufbs  ,  liquet  ex  eodem  libro  infw 
ubi  lta  de  duabus  nationibus  ,  Danubii  accohs  fcribit  :  CMarcomanW{-> 
Qjvadisque  ufqtte  ad  noflram  memoriam  reges  manferunt ,  ex  gente  ipfirum  ; 
CAdarobodui  ejr  Tudrigenus.  jam  &  externos  patittntur.   Sed  vis  ejr  potentia  rcgibt^ 
ex  auctoritate  Romana.  raro  armis  noftris ,  fiapius  pecunia  juvantur.  Quam  ftudi0' 
fi  pecumx  redditi  fuerint  mox  poftea  ,  tam  Danubio ,  quam  Rheno  proxi^ 
mi ,  teftatur  inter  ahos  maximc  Herodianus,  libro  v  i ,  his  verbis  ;  Boofef®  | 

c^vcito  wct(>t£etv  ,  CQ-av  hovTcq  ,  ngjj  xpvpcLTM  eLtp&tSoog  iX&v  .    txtw  ydp  Ltdht&t 
pcMOi  7T6i9ovTCLf ,  (pvhdpyvfioi  tb  ovTig  ,  ^        frolwlaj  ctei  <zs&g  fuLtcLjxg  Xfv(T'liS  *A*r^ 
Mvovlig.   Id  eft:  Decrcvtt  ^Alexander  oratores  ad  tltos  de  pace  rmttere .  pot/ifcbatfr^ 
que ,  fie  omnta  illis  ,  qutbus  forct  opus  ,  pr&biturum  \  pecumamqtie  daturum  magniC° 
fia.  fiunt  cnim  Gcrmwi  pecunk  admodim  avtdi :  femperqite  Romanis  pacem  venm '  ^ 


G  E  R  M  A  N  I  y£  ANTIQ^LIB.  I.  m 
habent .  De  cetero,  idem  nofter  inft&  :  Fenui  agitare  ,  &  in  ufiuras  extendere^ 
ignotum .  idebque  magis  fiervatur^  qnam fi  veutnm  cjjet .  Tanta  igitur  animi  arqui- 
tate,  acmodeftia  ,  tantacontinentia  cgerunt  prifci  illinoftri  Germani  5  ifatfs 
fcilicet diis ,  quiaurum&  argentum, mitioremque  vitam,  ut  innuit  nofter,  ne- 
gabant .  At  idem  fie  in  fine  libri  :  Fennis  miraferitas ,  fceda  panpertas  .  nofi  ar~ 
ma ,  non  equiy  non  penates .  victm  herba ,  vefiltttttpelies ,  citbile  humtts  .  fola  m  figi/tis 
ftes ,  idemque  venatus  vtros  pariter  ac  feminas  altt .  paffim  enim  comitantnr  ,  partem- 
que prada  petunt .  nec  alittd  infantibuiferarum  imbriumqtte  fttjfigjum  ,  quum  ut  in  ali- 
quo  ramorum  ncxti  contcgantur .  huc  redeunt  jvvenes  s  hoc  fennm  receptaculum  .  id 

Io  beatim  arbitrantur ,  quam  ingemere  agris ,  tllaborare  domibus ,  fitas  alienasque  forttt- 
nas  fie  metuque  verfiare  .  fiecnri  adversus  homtnes ,  fiecuri  adversus  deos  ,  rcm  dififialli- 
niam  afiecuti  fiunt ,  tttiHis  ne  voto  qutdem  opws fit.  Cui  ne  voto  quidem  tipUS  eft , 
an  non  ille  vere  beatus  ?  non  res  enim,  fed  animus  eft,  qui  te  beat .  At  ubi  bea- 
titudo ,  quomodo  lllic  fceda  efle  poteft  paupertas  ?  Veriffimum  illud  Socratis  ; 
®tx  fJfy  mcy ,  Ta  pqhvog  fes^  •  TO  cf[ as  \KaL%i<;m ,  tyyuQ.ru  &t$  .  id  eft  :  Vei  tffe ,  HuU 
itus  rei  indigere  e  minimis  vero  rcbus  opns  habere ,  proximttm  deo .  Certe  non  mi- 
°us  propitius  Deus  Germanis  noftris ,  erga  aurum  argentumque  ,  &  reliqua, 
quar  pretiofa  habentur  ,  dedit  animum  averfantem  ,  quam  primis  omnium 

**o  ?°^ta^um  parentibus ,  Adamo  ac  Hevas ,  quibus  6v  ip/is  pelicis  tantum  de- 
clit  in  veftitum  j  viclum  vero  ex  hcrbis  &  arboribus  monftravit .  pofterioribus 
carnisefiim,  aurumque&  argentum,  gemmas,  ebur,  &  quidquid  adluxum 
pertinet  ,  iratus  rriagis  conceffit  ,  utparensinfantipertinaciusvagienti,quam 
Propitius  largitus  eft .  neque  enim  hos  magis  amavit  ,  quam  primum  om- 
nium  parentem  Adamum  :  neque  hoc  fuere  probiores  illi.  Vis  dicam, 
CjUantum  damni  per  opeis  mortalium  generi  inveelum  ?  Nempe  immode- ' 
rati  paucorum  dominatus  >  reliquorum  vero  omnium  inrima  fervitus  ,  & 
per  fervitutem  fumma  mollities  ,  ignaviaque  foeda  ,  &:  quicquid  impro- 
oorum  morum,horrendorumque  fcelerum  enumerari  poteft.    Sed  de  vitiis 

3o  acfceleribus ,  exopum  cupiditate  nafcentibus  ,  fupra  abunde  mihi  di&um, 

3  ubi  de  nobilitatis  origine ,  atque  dignitate  fuit  fermo  .    De  fervitute  egre- 
gium  notat  exemplum  auctor  nofter  in  Svionibus  antiquis  ,  qui  vulgo 
^Unc  Svedi  adpellantur  ,  his  verbis  :    Eft  apnd  illos  &  opibus  honos:  ebque  ttnus 
lrnpcritat\  nullis  jam  exceptionibus ,  non  precario  jnre  parendi  .  nec  arma ,  ut  apud  cc- 
t€ros  Germanos ,  in  promificuo  j  fiedclaufia  fiub  cuftodey  &  quidem  fiervo .  enim  vero  neque 
obtlem  ,  nequeingenuum  %  ne  libertinum  quidem  armis  praponere,regia  utilitas  eft. 
P'|  Romani  fatis  bene  libertatem  fuam  ,  multis  fkculis  ,  paupertate  & 
^tJarum  contemtu  tuiti  funt  ,  donec  Afia,  Africa,  Grxciaque  deviclis,  cum 
arurn  regionum  opibus  luxuria  fimul  Romam  inveda  fuit.  quas  quid  aliud, 
P^tcr  omnis  generis  flagitia /fceleraque ,  progenuit,  nifi  Cinna:,  Sulla:,  Ma- 

4o  ru  ,  Pompeji  ,  Ca^faris  ,  &c  aliorum  atrociffimos  dominatus  ,  quibus  om- 
nis  populus  Romanus ,  tam  patricii  acnobiles,  quaminfima  plebs  in  poftre- 
^^rn  fervitutem  redadU  fuere.    Divitiis  vero  &  opibus  emolliri  ,  effimina- 
ri^ue  animos,  quis  aufit  negare  t  Tota  v£gyptus,  tota  Syria,  adeoque  tota 
Aliateftis  eft.quarum  regionumopulentiffimarum  viri  ubique  molles,  &  ef- 
errunati  adpellantur  apud  rerum  fcriptores.    Bellicoffimi  quondam  fucre, 
Pr;tter  Germanos  ,  reliqui  Celta:  ,  Hifpani  ,  Galli  ,  Britanni  ,  Illyrii .  at 
um  6c  ipfi  cum  Germanis  pauperrimi .  nam  Grarcorum  Romanorumque 
0fes  6c  opum  ftudium  poftquam  irrepferUnt;  molles  c^ipfi,  ut  alia:  gen- 

i0  s  1  redditi  funt  :  dtdicernntque  jam  tttnc  barbari  ignoficerc  vitiis  bkndkntibw\ 
Muod  de  Britannis  prxdicat  Tacitus,  in  vita  Agricoke.  Hinc  illud  ell:  C. 
p  -!V .excrcitus  Romani  legati,  apud  eumdem  audorem,  annal.  1 1 1:  £>uanto 
(*untadites ,  &  voluptatibm  opulentos ,  tanto  magis  imbelles  AEduos.  item  illud  ipfius 
tione"1 5  ar?^a  x  1 :  Chaticiinferiorem  Germaniam  incurfiavere ,  duce  Gannafco  :qtti,  na- 
j  e  Caninefas ,  levibus  navigiis  pradabundm ,  Gallornm  maxime  eram  vaftabat  s  noti 
*  ar^,dites  &  imbelles  effe.  Idem  auclor ,  de  Britannis,  in  vita  Agricolx;  Seauenf 

0  j  hitms 


0i  iP  H  I  L  I  P  ^  I  CLUVERII 

htems  faltiberrimis  confiltis  abfnmpta.  namque  ut  homines  dijferfi ,  ac  rndes  ,  ecqnt 
bc/io  factles ,  quieti  &  otio  per  voluptatcs  ajfvefcerent  \  hortan  prtvatim  ,  adjuvare  f»- 
hltce.ut  templa,fora,  domos  exftruercnt ,  laudando  promtosy  &  cafttgando  fegnes.  tttt 
honorts  dmnlatio  pro  neceffttate  erat .   Iam  vero  prtncipum  filios  liberaltbus  arttbus  cru- 
dire ,  &  mgenta  Britannorum  ftudiis  Gallorum  antcferr<L^\  ut ,  qut  modo  lingvam  Ro- 
manam  abnuebant ,  eloquentiam  concupificrent.  Inde  ctiam  habitus  nojirt  honor,  6vfie' 
quens  toga.  paullatimque  dtfiefium  ad  delimmcnta  vtttorum,porticus,  &balnea,  &  con- 
viviorum  eleganttam.  idquc  apud  tmperttos  hnmanitas  vocabatur ,  quum  pars  firvituus 
tffet.    O  os  veraciflimum  !   Certc  ncquc  ipfum  populum  Romanum  ulla 
ahare  magisprimi  illi  principcs  in  fcrvitutem  pertraxerunt ,  pofterioresque 
in  eSdcrn  continucrunt ,  quam  ejusmodi  vitiorum  blandimentis.  Atprilci 
noftri  Germani,  quamvis  barbari ,  quamvis  rudes,  quamvis  vani,  quatnr 
vis  ftolide  feroces  pallim  a  Romanis  adpellati  fintj  tamen  mirum  dictUi 
quam  adversus  ea  Aiennt  prudentes  ,  &:  obHrmati .    De  Nerviis ,  Gcrma- 
nis  Transrhenanis  ,  tradit  Cxfar  ,  commcnt.  n,  Nullum  aditum  effe  ad  eos 
mercatoribus  :  nihil  pativini,  reliquarumque  rerum  ,  ad  luxtmam  perttnentium ,  ffi* 
fcrri  :  quodhis  rebm  elangvefiere  animos  ,  eorumque  remtttt  vtrtutem  extjliment* 
Eamdem  fuiile  omnibus  reliquis  tians  Rhenum  Germanis ,  mentem  pa- 
tet  ex  ejusdcm  Carfiris  vcrbis  ,  commerit.  v  i  Perfcriptis .    Neque  q/ajquam 
agri  modum  ,  inquit ,  certum ,  ant  fineis  proprios  habet .  fid  magtftratus ,  ac  princh 
pes  in  annos  fingulos  gcnttbus  ,  cognationibusque  hominum  ,  qtti  una  coicrunt ,  qudfit 
tum  ets,  ejr  quo  lcco  vtfiim  est,  attribuunt  agri :  atque  anno  poH  alio  tranfire  cogunt* 
JEjus  rei  mutias  afferunt  caufas .  ne ,  ajfidua  confivetudine  capti,  fiudium  belli  geren- 
di  agricultura  commutent :  ne  latos  fineis  parare  fiudeant >  potentioresquc  humiUores 
foffefftombus  expellant :  ne  accuraitus  ad  firtgora  atque  ntftus  vttandos  tdificent  :  »f 
qua  oriatur  pecunu  cupiditas  ,  qud  ex  re  facltones  dtjfenfionesque  nafcuntur :  ut  an* 
tni  xquitate  plebem  conttneant  ;  quum  fiuas  quisque  opeis  cttm  potenttjjimis  aqu^n 
videat.    En  tibi  arteis,  modosque ,  quibus  Germani  Ubertatcm  fuam  ,  & 
cum  libertate  bonos  mores  multis  feculis  cuftodivcrunt .    Vis  nunc  often- 
dam,  quibus  telis  potentiftimum  illud  valtiilimumquc  Romanorum  impe-  3 
rium  cxpugnaverint  ?  Unis  duobus  tantum.  fua  icilicet  paupertate  ,  feU 
continentia,  6c  ipforum  Romanorum  luxuria.  hac  quidpe  Romani  molli^1" 
mi  ignavillimique  redditi :  illa  Gcrmanis  libcrtatem  pcrpetuo  intactam  cufto' 
divit,  gloria:que  cupiditatem  fubinde  fuggeftit :  doncc  tandem  6c  ipfi  in  u*" 
lorum  provincias,  Galliam,  Hi^aniam ,  Italiam,  ac  Brltanniarri  transgrcU!» 
iisdcm  vitiis  corrupti  fimt.  Certe  hoc  ipfo  tempore,  quo  jam  ipfa  Germani^ 
reliquarum  gentium  moribusagit,  ni  una  nobilitatis  dignatio,  atquc  honof 
in  majore  apud  plerosque  haberctur  pretio ,  quam  opes  ac  divitise  •  jam  du- 
dum,  ut  apud  alias  genteis,facrofancl:aillalibertas  ccclo  reddita  fuiflet-  Vc- 
rum  de  beatailla  majorum  noftrorum  paupertate  fatis  diclum  puto.  reliqu^  * 
eorum  ftudia  nunc  expcdiantur. 

Omnibus  fimul  ordinibus  commune  fuit  findtum  nandi.  dcquo  ita  Pom- 
ponius  Mcla,  lib.  1 1 1,  cap.  111  :  N^andi  non  tantum  patientiatliis^fiudtnm  ettamw- 
Et  Herodianus  lib.  vi  i :  Eicnt  efi).  o\  reppcu>ci  <gs&sto  v^ec^  ly^eyv^vua-fj8/joi ,  an 
ya  Xxt$£  rolg  'zs-o^Q.fiolg  ^pw^o*.  id  eft  :  Sunt  Cermani  nandi  peritifjlmi ;  ut 
in  fiuminibus  tantum  perluuntur .  Aliter  de  hac  re  nofter  in  libro  de  Gcrma" 
nia :  Statim  e  fiomno  lavantur  :  fitpius  caiida  ;  ut  apud  quos  plunmum  htems  occU- 
pat.  Calida  fepe  lotos  fuifte,  equidem  haud  dubito  .  at  prascipuum 
men  eorum  ftudium ,  nandique  exercitium  erat  in  ftuminibus :  non  tantufl* 


viris  ac  pueris  j  fed  6c  mulieribus  ac  puellis.  Ca:far,  dtcto  comment.  vi :  & 
tra  annum  vigefimum  femina  notttiam  habutffLs ,  in  turpijfimis  habent  rebus.  CUJ& 
rei  nulla  eH  occultatio  j  quod  promifiue  in  fluminibus  perluuntur.  Ceteros  qu°' 
que  Celtas,  atque  in  his  maximc  Britannos,  nandiarte  polluifte ,  patet  eN 
Dionis  lib.  Lxn:  ubi  fic  regina  eorum  Bunduica  loquitur  \  Tovs  'zro&p0^ 


0 


GERMANIiE   ANTI^LIB.  I.  i£j 

flumina  nando  ftudi  transjiamtts .  illi  ne  navibus  quidem  fiacile  trahsmittunt .  At  ve-. 
ro  Germanis  equos  quoque  fuos  eidem  arti  adfvefaciebant .  atque  iri  eorJra:- 
cipui  Batavi ,  mfulairi  Rhcni  incolentes.  De  quibus  ita  nofter,  hiftofiah  lib 
i  y  :  Erat  &  domi  equcs ,  prdcipuo  nandt  flndio  i  arma  ,  equosque  retinens  tntegris  tur~ 
mis  Rhenum  perrumpcre .  Exempla  de  his  creba  in  Romana  hiftorn  .  Alios 
quoque  Germanix  populos  ejufdem  rei  fiuiie  pericos  ,  oftendit  Herodianus 
lio .  v  1 1  j  ;  Ourg  otw  yityvqag  xoyg ,  ovtzjvmv  ?  o  g^^tTog  cp  dotttplix,  KctQe-iq-yKH  .  Tep 
ftot.{>Qi  <f\^7tng  ^dong  t£v  i  luXiodToov  mT&i&uv  tcL  <r(poJ)icl  tyif  Kctt&pptjyvvfjiivct  ptvjActQ, 
Iq  *loj®PQt  %oXcon^t.  cRnvrjXi^  ™$  'BnKoig  ,  ooc.7rep  ixrctp  cwrmf  '  iTreicnrqfyo-acvTtg  ctfJtct 
f  75<£  wsreig  of[ictv^icd^  eiQirftyuoig  ,  'ZB-ctgmxQivTis  airahovTo  .  HoCeft  :  Itaqae>quuni 
neqnepons,  neque  navigia  adejfent  ,  quibus  transmttteret  amnem  exercitns  •  fiubjlU 
tit  tnccrtus  cenjilti  miles .  At  Germanorum  quidam  ,  tgnart  quam  raptdo ,  abr/ipto- 
que  impetn  feruntur  ItaliA  flumina  >  ratique  fenfiminfluere  campis,  quemadmoditm 
ofnd  ipfos :  aufi  feque  &  equos  ,  nandi  pentos ,  alveo  credere  ,  vi  amnis  abrepti pcr- 
lerunt ,  Transrhcnanos  fuiflej  cum  quibus  tunc  temporis  Alexandro  ,  & 
Maximino  in  Germanina  fuerat  belium  ,  oftendit  Herodianus  libro  pra> 
cedenti. 

M        aSricuItur*  fic  tracnt  Stfabo  ,  lib.  VIl  :  M$  ytisoyjtm  ,  p^e  S-qravc/Qttriv. 
^  |d  eit :  Neque  agros  colunt ,  neque  frugcis  retondunt .  Divcrfum  tcftatur  Tacitus, 
libro  de  Germania  :    Solcnt  &  fiubterranes  fpecus  aperire  $  eosque  mnlto  in* 
fuper  flmo  onerant ,  fiuffugium  hiemi ,  &  receptaculum  frugibus .  Conciliat  diiicn- 
^enteis  C*far,di&a  commentario  vi ,  his  verbis  :  Agrtcultur*  non  (ludent .  ma~ 
prque  pars  viffus  eorum  lacie ,  cafeo  t  &  carne  confittit .    Jd  eft,  aoricultnra:  non 
nlultum  operx  laborisve  impendunt;  eamque  non  enixc  ctirant .  riarfi-om- 
nino  agricukuram  non  exercuiiTc ,  ut  quidam  hunc  locum  indocTx  intcrpre- 
tantur,  faJfum  eft.    Ipfe  Ca:far  ,  comment.  iv  ,  fic  ait  :    c.iufii  transeundi 
yipetibus  Tenchtherisque  Germanis  fuit ,  quod  ab  Svevis  complureis  annos  exa^itati 
eeJo  premcbantur ,  ejr  agrtcultura  prohibcbantur .    Svevornm  gens  efl  longe  maxima, 
&  belltcofiffima  Germanorum  omnium  .     //  centum  pagos  havere  dicnntur  :  ex  qui- 
us  quotannis  fingnla  miUia  armatorum ,  bellandi  causa,  fuis  ex flnibus  educunt.  rcli- 
qui  domimanent  5  profi  atque  illis  colunt.  hi  rurfius  invicem  anno  pott  in  armis fiunt;  illi 
tomt  manent.fic  neqne  agricultura,  neque ratio atque  ufm  befli tntermitfitnr  .  fiednon 
mLtumfrumento  ,fied  maximam partem  Uctc  atque  pecore  vtvunt.  Audor  nofter ,  li- 
• IO  e^cm  :  v       ifro  wMero  cultorum  ,  ab  untverfis per  vicos  occupantnr :  qnos  mox 
tnter Jejecundum  dignationempartiuntur .  Arvaper  annos  mutant :  & fitpereft  ager .  ncc 
emmcum  ubertate  &  amplttudine fiolt  labore  contendunt,  ut pomar/a  conferant,  hortes fiepi- 
WO-pratarigenti  fiokterrA fieges  tmpcratur .  De  Britannis  idem  tradit  Strabolib. 
>  ctTTH^ag  eivcq-ytj  %i\7reici$  ,  ^  dft.uv  ytuqyutoZv .  id  eft  \  hortos  colendi  &  aliarum  agricul- 
partium ignaros ej]e .  Caufa ,  cur  Celtx  omnes  agriculturam  neglexerint,  fu- 
Pfa  patuit.    De  cetero  t  non  viros ,  fed  feminas  coluifle  agros  ,  tradunt  au&o- 
Jes .  ^  Nolter  de  Germanis  :    Fortifiimus  quisque  ac  bclltcofijumus ,  nwtla^ens,  de- 
%Madomm  &pcnatium  ejragrorum  curafemtnis  ,fintbufque  &  inflrmijtimo  cuique  ex 
tyiilia^  ipfihebent :  miradiverfitate  natura  -y  citm  itdcm  homines fic  ament  inertiam,  & 
j  *mnt yuietem .    Amabant  inertiam  domi  -y  oderant  quietem  foris :  id  eft ,  a  bel- 
K°c^Pcce^ibant.  Strabo,  lib.  1 1 1 ,  de  Hifpanis  &  Gallis ,  aliisque  gentibus : 

tlT  *****  ™  KgA77^  ^  5  ^  T*  ^KvGlKci  '  KOlvd  it  Kj  V&g  dvfyvou,, 

ctimr  ■>  %j  fhv  t  ywjcuKm .  yeupyxoi  yd^  ahctj .  id  eft :    Hdc  illts  communia fiunt 

rtm  t  rhrac^m^ScflhiS:flcut^f^ 

^gZj    "  ^      yW>  ^K<^f°  ™  tqpt  vTnvcwTlui  rolg  >mp  tfiv ,  koivov  £  v&g  dX- 

&  ft****  T  @e($G<*za>v  ifi •  hoc  cft :  ^lifod contraria  noftris  moribrn  ratione  virorum 
Vtr^i  mai  iim  $CIA  ha^ent  dftrdut*  ,  id  els  cum plnrtbus  altis  barbarts  est  commune^ . 
his  •  rS  tamen  nobiIeis  llis  kboribus  abftinuiflc  ,  ex  hisce  Taciti  difco  ver- 
firvut  i  modum  dotninus  ,  ut  pecoris  ,  aut  veftts ,  ttt  colono    injungit  i  & 

^enusparet.cctera  domus offictA uxor 3ac liberiexfequuntur.  Nempcquum 

O    4  eornpItJ- 


164.  PHILIPPI  CLUVERti 

complureis  unus  dominus,  fivenobilis  homohaberetcolonos,  quos  burios^ 
camusifacileuniYerfitantum  frumenti  elaborare  potuerunt  ,quantum  domi- 
no,  uxonque  cjus  ac  libcris  fufficeret.  . 

Cetenim ,  verba  Taciti  fupra  citata  funt  ifta  :  Intcriores fimplicius ,  ejrantiquius 
commutatione  mercium  utuntur.  Merces  iftx  qux  fuerint  in  tanta  omnium  rerum 
inopia  vel  potius  contemtu  ,  haud  immerito  mneris.  verum  paucis  ego  indt* 
cabo.  Nobiles,  locupletioresque  homines  indominibus  egerunt  paullo  fupia 
plebeium  modum  accuratius  ardificatisj  carpentisque  ac  carris  in  itineribus,  ac 
beflis  ufi  liint.  dein  veftibus  tedifuerunt  verficoloribus exlana,lino,autaluta,  ^ 
eleganter ,  concinne,  atque  fcitecompofitis  :  fagaque  infuper  gefTerunt  verhco- 1 
loria ,  non  modo  ex  lana ,  fed  peliibus  etiam  tin&is >  ac  variegatis.  ad  hax  vario 
ufi  funt  ^enere  armorum  utinfra  patebit:in  quibus,  inter  alia  ,fcuta  pida,6C 
nobilium  infignibus  exornata ;  galea:qne  afFabre  in  varias  ferarum  aviumque 
formas  effictx.  Hxc  ,  atque  talia  qui  elaboraverint ,  certi  artifices  opificesquc 
fuerint  neceiTc  eft:  utfabri  lignarii,  ferrani  ,a:rarii ,  gladiarii,zonarii ,  coriani, 
alutarii,  textores,  tinclores,  pidores ,  fartores,  &  id  genus  alii.  Hi  igitur  quum 
multa  in  fuo  quisque  genere  elaborarent ,  quibus  ipii  omnibus  opus  nonhabe- 
bant  j  cum  alius  opiricii  rebus  neceflariis  res  fuas,  nonnunquam  etiam  operam, 
commutarunt.  Sic  etiam  pelleis  lllas  >quas  exterior  occanm,  atque  ignotum  m^e 
mittebat  j  rerum  commutatione  accipiebant.  fic  fervos  alea  acquilitos,  fic  alias  i 
res  per  commercia  eadem  tradebant. 

Atque  hactenus  de  ftudiis  dictum  eft  terreftribus ,  quibus  olim  Germani  oc- 
cupati  vitam  transegerunt.  Ipfa  terra  Germania ,  quum  ab  feptemtrionibus  im- 
inenfo  oceani  latere  cingatur ,  ingentemque  ex  eo  finum,  qui  olim  Codaniis, 
nunc  Ooft  fee  dicitur ,  gremio  fuo  recipiatj  quxritur,  an  &  marejam  tum  accolx 
ejus  exercuerint,&:qua  dexteritate.  De  Svionibus  igitur,  didum  finum  acc°- 
lentibus,  manifeftum  eft  teftimonium  Taciti , in  eodem  libro  de  Germania ,  hrs 
verbis:  Svionum  ctvttates,  ipfo  tn  oceano,prater  viros  armaque,  clafftbm  valent.  Plinius, 
lib .  i  v.  cap,  x  v  i :  Timtm  hifioricm  a  Brttannia introrfm fex  dierum  navigatione  abejje 
dicit  infulam  Micitm  ,  in  qua  candidum  plttmbum  proveniat  .ad eam  Britannosvitiltbu*  3 
navigiis ,  corio  circumfutis ,  navtgare .  Sunt ,  qui  ey  alias  prodant\  Scandtam ,  Dumnanh 
Vcroos ,  maximamque  omnium  Nerigon  ;  exquain  Thulen  navigetur.  Thulen  hanC 
efie  lflandiaminfulam ,  Nerigon  vero  Norvagiam ,  infra  fuo  loco  oftendetur. 
Navibus  igitur ufi  (Unt,  non modo  Sviones,  fupra  memorati, fed & Sitones, quos 
vocat idem Tacitus ,  Svionum  contermini ,  Norvagiae incola:, jam  dudum  ante 
plinii  tempora,quum  Grarcorum  antiquiflimi  auctores  hancplagam  defcribe- 
rent.  navigaruntque  non  cirea  fua  tantum  litora  \  fed  vaftiffimum  illud  mare  fe- 
ptemtrionale ,  quod  eft  inter  Norvagia  8c  Iflandiam.  Nec  dubium  eft,hanc  iflJ 
fulam  primosincolas  accepifle  eft  Norvagia  .  quod  lingva  indicat  ,lingva:  Nor- 
vagicrc  haud  perinde  abfimilis;  fimulque  imperium^quod  femper  poft  hominurri  4 
memoriam  Norvagii  habuerunt  in  Iflandos.  Britannorum  illa  navigatio  ad  M*- 
ctiminfulam,in  Britannico  fuitoceano.  ficenim  idem  au&orlib.vi  i,  cap.Lvi: 
Etiam  nunc  in  Britannico  oceano  naves  vitiles  corio  circumfuU fiunt.  Oceanus  autefli 
Britannicus  ubi  fit , indicat  lib.  l  v,  cap.  xix  :  CMaria  circa oram;  adRhenum  SeptcW 
trionalis  oceanm  >  inter  Rhenum  ejr  Sequanam  Britannicm  >  inter  eum  &  Pyrendttm  GaI*** 
cas.  Sed  rectius  Mela  Britannicum  ad  Oflimiorum  ufque  promontorium  exten- 
dit;  quod  Ptolemxo  Gobeum, nunc  vulgo  accolis k 'Four  vocatur.  VerbaMel*> 
lib.  ln.  cap.  vi,ha:cfunt:  Sena  infula  in  Britannicomari,  Ofismicis adverfiiliton 
CAUttis  igitur  in  Britannico  mari  infula  nulla  alia  eft,quam  qux  apud  Diodo-  ^ 
ium,lib.v,vitiato  itidem  vocabulo  legitur  fafe,  proou^-  vulgoque  nunc  $ 
Anglis  Wight ,  Germanis  Wicht:  in  quam  Diodorus  tradit  plumbum  album  c% 
Bntannia  transvedum,atqueinde  in  Galliam.  idque  clarepatet  ex-eo,  quod  Vn- 
nius  aiti  Britannia  tntrorfmM  eft,  cis  Britanniam  versus  Galliam  navigantibus. 
Erratum  igitura  Tima^o  primum  in  eo.quodin  ipsa  hac  infula  plumbumprovC' 
txvct  credidit:  dein,quod  vi  dierum  navigatione  eam  a  Britannia  abefle  p^ta" 


G  E  R  M  ANI^   A  N  T  IQ^  L I B.  I.  U$ 
Vit.  qui  ejiis  enor  multo  tfravior  errorc  Pvthea: ,  qui  Cantium"  Rritanniaf  prd- 
ilSoCtorium  aliquot  dierum  navie;atione  a  Gallia  abelle  prodidit,-  tefte  Strabb- 
ne,  in  lib.  i.  tercio  in  eo  cciam  a  Timseo  crratum ,  quod  OVitciim  adpellavic  inflP 
larn,  non  vcro  nomine  Viclim .  neque  enim  mendum  eiVe  in  Plinii  exemplaribtis 
dixerim  j  quando  ipfe  Plinius ,  eodem  capite  paullo  ante ,  VtSHsvaMx  meminit: 
quam  ille  haud  dubie  nelcivit  eflc  eamdem  cum  Timaej  Vi.ctt.  Ncc  camen  nc- 
gaverim,  mendofo  fortatte  Plinium  Timxi  exemplan  fuiileufum  :inquo  Utxjti 
ab  incuriofo  librario  erat  fcriptum,pro  oV&ta  Sed  de  alienis  hacFenus  (atisj 
Nunc  ad  noftra  redeo.  Taciti  verba  ex  annalium  Kb.  xi ,  hic  fupra  citata  (unti 
10  Chattci  inferiorem  Germaniam  incurfivere  ,duce  Gannafico :  qni}natione  Caninefias,  levi- 
bus  navigiis  pr,edabundus  ,  Gallorum  maxime  oram  vafiabat.    Quia  alii  etiam  Ger- 
niani  navigationes  tum  exercebant,  ne  hos  quidemChaucos  navium  in  ocea- 
no  ufum  a"k omanis  demum  didicifle  credendum  elb  Atque  equidem  nefcio, 
an  non  Saxones,  poltquam ,  ex  HolfaKi  (quod  fuo  oftendctur  loco)  profecti* 
taus  Chaucorum  oecuparunc,  ab  his  demum  periciam  illam  rei  nautica:  accc- 
pcrint  t  qua  ,  a  dicro  litore ,  &  Rheni  oftiisfnam  &  hxc  poftmodum  occu- 
parunt )  in  Galliae  Britanniasque  litora  piraticam  exercentes  5  clari  faeli  func. 
cjuidpe  antequam  patriis  fedibus  egrefli  fucre.nihil  de eorum  navigitionibusj 
pta:dationiL>usque  maritimi:  umquam  auditum.    Francorum  novum  nomea 
.•2o  habuere  populi  omnes  inter  Rhenum  &  Albim  ,  occanumque  ftti  5  ut  fuo 
oftendam  loco .    Mox  poft  nomen  id  corpusque  exortum  ,  Saxones  ,  cx 
ftolfuu  profecli  , oceani  proximum  litus,  ad  Rheni  ufque  oftia  ,  occiipave- 
nint  }  pulfo  inde  Francorum  nominc  ,  acque  exinde  un.i  cum  reliquis  Fran- 
cis,  oftia  Rheni  eciam  cum  cenencibus,  Gallise,  Bricannix*,  Hifpaniarque  oras  in- 
fefta  runt.    Futropius ,  lib.  1  x  ,  in  Diocletiano  :    Per  h*c  tempora  Caraufitts  apttd 
Xononiam  per  traclum  Bel%ic#  &  ^Aremortcx  pacandttm  rnare  accepit ,  quod  Vranci  & 
Sfxoncs  infeftabant.  Mamercinusjn  panegyrico  ad  Maximianum :  Domitis  opprcffa 
Francis  be:7a  piratica  Bioclcttannm  votorum  compotem  reddtderunt.  Nazarius,  ih  pane- 
gyrico  ad  Conftancinum  Augudum: J-V^t /  ipfiprtter  ceteros  truces.  quorum  vis,quurft 
ad  befittm  efervefceret  ,ultraipfium  oceanum  d/tu  furoris  evefia ,  Hiftaniarttm  etiam 
oras armis  tnficfias  habebat.  Marcellinus.  lib.  xxvi,  fub  Valcntiniano  ac  Valente  im- 
peratoribUs:^bf  tempore  PicJi^Saxones,  Scoti,&  Attacottt  Brttannos  &rumnis  vexavcre 
continuis.  Fc  lib.xx v  1 1:  Gallicanostrattus  Franci ,  ejr  Saxones,  iifdem  confincs,  qua  quis- 
queerumperepotuit,  terra,  vci  marifradis  acerbis jncendtisque y  ejrcaptivorum  funeribtts 
mminum  violabant.  nempe  Franci  terra,Saxones  mari,quod  accolcbant  in  Chau- 
corum  Fnhorumque  rinibus.  De  cadem  eruptione  lequenti  libro  ita  -.Erupit  Att- 
guftis  Valentiano  &  Valentc ,  ter  Coss.  Saxonttm  mttltttudo:  &  oceani  diffcultatibus 
f&meatis  ,  Romanttm  Itmitem  gradu  petebat  intcnto ;  fiepe  nofirorum  funertbus  pafia  . 
Ciaudianus ,  in  x  1  panegyrico  Stiliconis : 
4°  .• ,'  * —  Tiec  litore  totd 

Profiicerem  dubiis  venturum  Saxona  ventisi 
Sidonius  ApoIIinaris ,  in  panegyrico  Aviti: 

Qtiin  cjr  {^kremoricus piratam  Saxona  tracius 
i ,  Sperabat. 

"Pem,  in  epiftoM  vi,  lib.  vi  11:  Sedeccet  dttm  epiftolam^qttx,  diugarrit,  claudere  optarem, 
Jueitus  a  Santonis  nuntius,cum  quo  dttm  tui  obtenttt  ahquidhorarum  fermocinanter  extrd- 
x^us.eonftanter  affeveravit ,mper  vos  clafiicum  in  claffe  ceciniffe  ,  atque  inter  offidi 
nu'tc  nautA  ,  modo  militis  ,  litoribus  oceani  cttrvis  inerrare  contra  Saxonum  pandos 
inyoparones.  Idem  in  carmine,  quod  epiftola:  ix,  libri  vni,  adpofuicide  Burde-* 
loquens: 

iftic  Saxonaccerulum  videmus 
*         }         ^Ajfuetum  ante  fialo,folum  ttmerc. 
que  ab  his  continuis  Saxonum  ineurfionibusIitoraGallix  &  Britannix  proxi- 
a  cognominata  fncre  Saxomca  :  quibus  duces  cum  exercitibus  cvclaffibusad 
pnmendos  hofteis  prafedi,  teite  Noutii  imperii. 


t66  PHILIPPI  CLUVERII 

Ceterum ,  qua  dexteritate  nauticam  exercuerint  hi  Saxones,  a  Chaucorum* 
Frifiorum ,  Batavorumque  litoribus  profe&i  ,  indicat  idem  Sidonius  in  predi- 
cta  epiftola  v  i ,  ha:c  continuo  fupra  relatis  fubnectens :  guprum  quot  remigesvi- 
deris ,  totidem  te  cernerefutes  archipratas ;  ita fimul  imferant ,  farent ,  docent ,  dijcunt 
latrocinari.  unde  nunc  etiam ,  ut  quam  flurimum  caveas ,  caufafuccejfit  maxima  monendu 
Hofiisefi  omni  hofle  truculentwr .  imfrovtfius  aggrcdttur^  frovifius  elabitur:  /pernit  obje- 
61  os  sfternit  incautos  .fi fequatur ,  intercifit ;  fi fugiat,  evadit.  adhoc ,  exercent  tllosnanfir 
gia  ,  non  terrent.  efieis  quadam  cum  dtfiriminwus  felagi  non  notitia fiolum  ^fiedfiamili^ 
tas.  nam  qnoniamtffiafi  qua  temfcflas  ef>  hinc  ficcuros  efficit  occufandos,  hinc  frofiici  W' 
tat  occufaturos-,  in  medio  flucinum  fcofhlorumque  confiragoforumjpe fiuferventus  Utt  feri- 
clitantur.  Huc  adde  illud  MarceJlini ,  ex  lib .  xxviii  ;  Pr&  ceteris  hofiibus  Sa- 
xones  timentur  ,ut  refcntini .  Atque  hinc  eft,  quod  etiam  nunc  non  modo  Fri- 
fi£  Batavixque ,  fed  8c  Anglix  incolic  optimi  ac  pr&ftantiffirni  toto  orbe  cxfc 
ftant  nautxj  arte  nautica  a  prifcis  Saxonibus,  majoribus  fuis ,  qui  has  oras  tenuc- 
runt ,  accepta  .  a  quibus  Galli  quoque  &Hiipani,  qui  oceanum  magnum  navi- 
gant,nonmodo  artem,ied  &  pleraque  vocabulanautica, qux  merc  funt  Ger- 
manica ,  in  hanc  ufque  diem  retinuerunt.  Exhisigiturpatet,  oceanum  feptcm- 
trionalem  jam  antiquis  feculis  a  Germanis  Britannisque  fuifle  navigatum : 

ideft, 

Timad,  &c  Himilconis,  &;  Pythea:  temporibus  3  qui  primi  exterorum  lias  oras  fcri- 
pto  prodiderunt.  1 

Naveis  veterum  Saxonum  fandos  myofarones  vocat  Sidonius.  quo  vocabulp 
paffim  apud  auctores  piraticae  adpellantur  naves.  Idem  genus  fuille  Saxoni- 
bus,  quod  Tacitus  afud  Chaucos  levianavigta  vocat ,  patet  ex  eodem  Sidonio  , in 
panegyrico  Aviti : 

guin  &  Aremoricus  firatam  Saxona  trattus 

Sferabat-y  cutfelle  fialum fiulcare  Brttannum 

Lndus . 

SicFeftus  Avienus,in  carmine  ad  Probum,  de  Britannicis  mfulis  loqucns,  qu*s 
ille,  ex  Himilconis  Carthaginienfis  traditione,  adpellat  Oeftrymnidas: 

Tiavigiajunclis  fiemfer  aftant  fellibus :  * 
Corioque  vafium  fikfe  fercurrunt fialum . 
Accuratius,  ac  plenius,  locis  fupra  diclis,  Plinius,  adpellavit naveis  vitiles, corio cff" 
cumfiutas.  Vitilia  quid  fint,  oftendit  ipfe  libro  x  xiv ,  cap.  ix:  2{on  multum  a fialicci 
vittlium  ufiuydiftat  vitex.  Fuerunt  igitur  in  navibus  vimina.  Solinus,  cap.  X*y: 
OWare,  quod  Hiberniam  ejr  Britanniam  interluit ,  navigant  vimineis  alveis,  quos  circurn- 
dant  ambttione  tergorum  bubulorum.  Ca^far,  belli  civilis  comment.  1 ,  de  navigiis  > in 
Hifpania  ad  Sicorim  flumen ,  &  opidum  Ilerdam  a  fe  exftructis:  Quum  in  his^' 
gufiits  res  efifet  5  atque  omnes  vU  ab  Afranianis  militibus ,  equitibusque  objiderentur  >  neC 
fontes ferfici  fofifent:  imferat  militibus  Cafiar \  ut  navesfaciant ,  cujusgeneris  eum fuferiO' 
ribus  annis  ufius  BritannU  docuerat.  Carins.  frimiim  acfiatumina  ex  levi  materti  fe' 
bant.  reliquum  corfus  navium ,  viminibus  contextum ,  coriis  integebatur.  Has  ferfett** 
carris junclis  devehit  noclumillia faffuum  a  cafirisxxi  1  ;  militesque  his  navibusflumc^ 
transfortat.  Atquehincrede  levta  navigia  eaadpellavit  Tacitus.  At  &  ipfi 
fpani  eo  tempore  iis  utebantur.  Strabo  lib.  1 1 1 ,  de  ea  gente  :  Ai(pkg/vois  ^ 
%sho'm  t%(><2vlo ,  tas  cf)n  b^tv  .  id  eft :  Coriaceis  ufifunt  navigiis ad Brutum  ufique.  An* 
tiquifiimum  hoc  efieinventum ,  ex  eo  crediderim ,  quod  ali^e  quoque  gentes,  * 
Germanico  Britannicoque  6c  Hifpanico  oceano  remotiffima: ,  eodem  gener^ . 
ufa:  funt.  Solinus,  cap.  l  x:  ^rabicas infulas^ficiu  habent  Arabes :  quibus  ere  n*t* 
datumnomen  ,  nam  bubulis  utribus  contabulatas  crateis  fiuferfonunt  -.vettitatiqM  9 
ratisgenere.fmereunteisimfetuntfiagittisvenenatis.  Lucanus,  lib.  1  v,  eamdem  cui-1  ^ 
Ca^farc  hiftoriam  referens: 

Trimum  vana fialix>  madefiaclo  vimine>farvam 

Texitur  in  fuffim  s  c&foque  induta  juvenco 

Vecloris  fatiens  >  tumidum  fufernatat  amnem. 

Sic  Vwem  ftagnante  Pado  ,fufoque  Britannus 

<Havi$f>* 


\ 


GERMANI^E   ANTIQ^LIB.  L  itf 

Ttyvigat  oceano.  ftc,  qttum  tenct  omnia  Niltts  > 
Conferitur  btbul  i  (JMcmphitis  cymba  papyro  . 
Cetcro,  dc  Svionumnavibus  ita  nofter,  loco  prxdi&o  :  Forma  navium  eo  dtf 
firty  qubd  utrimque  prora  paratam  femper  appulfidfrontem  agit .  nec  velis  miniftrantt 
necremos  tn  ordtnem  lateribws  adjnngunt .  folutum  ,  ut  in  quibusdam  flumtnnm  ,  & 
mutabiIe}utrespofcit,  htnc vel illtnc remigium .  Eamdem  &  Saxonum  navibus  fu- 
iflc  formam,  inde  conjecerim,qu6d  hae  etiam  remigio  impellebantur  5 ,  quod  ex 
Sidonii  epiftola  patuit.  Aperte  hoc  atque  diferte  docetProcopius,  Gothiear. 
rer.  lib.  iv,  ubi  de  Anglorum,  qui  una  cum  Saxonibus  ad  Rheni  oftia,  atque 
xo  hinc  in  Britanniam  traniierunt,  clafle  ita  tradit :    ntejvws  J])  xk  w  h*  tx™  t$ 

TcAw  •  dXKci  cLvTtptTctj  'zrdvTtg  .  4'  TXTOig  J[tj  Tolg  vvjo-iUTcug  Tvyxowi  ovQ> '  tiiosov- 
ttg  ct«  vctvTiXAovJctf  povov .  id  eft :  Veclores  in  hac  claffe  nulli  erant :  fed  remiges  omnes. 
neque  enim  velis  infuUni  hi  ntuntur  :fed remigantes  tantum femper  navigant .  Ha;c  igi- 
tur  deprifcum  Germanorum  navigatione  dixilTefurliciat. 


C  A  p  v  T  XIX. 


^De  njittuubm  ac  rvitiu  prifcum  GermamrurU, 

20 

TEnuitatem  cultus, ftudioritmque fimplicitatem In majoribus noftris 
poftquam  indicavimus ;  res  atque  ordo  pofcere  videntur,  uti  nunc  etiam 
oftendamus ,  qua:  corum  fuerint  in  tanta  rerum  mopia  atquc  animi  iim- 
plicitate  virtutcs  >  &:  item  quar  vitia . 

Auclor  nofter  in  libro  de  Germania* :  Literarnm  fccreta  viri  pariter  ac  feminne. 
*gnorant.  Legesigiturfcriptas  habuere  nullas.  Interim  tamen  fuis  fibi  confvctu- 
dinibuseos  vixiile ,  juraqueac  juftitiam  in  bonosjuxta  ac  malosexercuifte ,  cer- 
tum  eft.  Cicero,  de  legibuslib.  n,  Hanc  igtKrvideofmqultifapiertffi 
tentiam,  legemneque  hominum  tngeniis  extcgitatam,  neque  fcitum  altquodt(fe populorttm:  fed 
30  Atcrnum  qutddam ,  quod  nniverfum  mttndum  regeret  ^imperandi  prohtbendique  fapientia. 
Et  poftea:  Intelligi fic  oportet  ;  ejr  h<ec ,  ejr  alta  juffa  ac  vetita  populorttm ,  vim  habere  ad  re~ 
ftc  facJa  vocandi,  &  a  peccatis  avocandi .  qtu  vis  non  modo  fenior ,  quam  <ttas  populorum  & 
uvttatnm  ,  fcd aqualis  illiusccelum  atque  terras  tuentis  cjr  rcgentisdei.  Item  pofktk:£taf 
e"im  ratioprofecla  arerumnainra,&  adrecl}  faciendum  impell$nst&a  delitto  avocans. 
0«*  non  tnm  deniqne  incipit  lex  efle,  cum  fcrtpta  efl  >  fed  tum ,  ciim  orta  tfl .  orta  autem  flmul 
elt  cum  mente  divina.  J^namobrcm  lex  veras  atque princeps,  apu  ad \ubendnm  rfr  ad  ve- 
tandurn  ,  yatio  eft  rechi  fummi  Iovis.    Nempe  primi  mortalium  Adamus  &;  He- 
Va ,  quum  ab  xtcrno  illo  univeril  mundi  audore  fimul  atque  reclore  ad  imagi- 
ttem  ejusperfedillima  natura  conderentur^  legem  iftam  una  cum  divinaaura 
4o  ^cceperunt.  quam  etli  poftea  per  lapfum  horrendumin  modum  vitiaverint;  ta- 
^en  tantum  ejus  in  omneis  pofteros  corum  promanavit,  uti  etiam  nequiflimi 
iceleratiflimique  homines  aquum  ab  iniquo ,  verum  a  falfo  fuopte  ingenio  dis- 
eeniere  ubique  po/Iint,  &  fateri  cogantur:  quamvis  exvitiata  illa  natun  pefl 
hrria  quarque  plerumque  fequantur.    Atque  ita  quidem  seterna  illa  impe- 
la-ndi  prohibendique  lapientia  hanc  boni  rectique  opinionem  animis  homi- 
num  impreifit  j  uti ,  licet  maxima  pars  eorum  fit  peilima  ,  &:  omnis  gene- 
Jls  vitiis  fceleribusque  dedita  3  tamen  a  bonis  ,  numero  multo  inferiori- 
Us  >  fe!egibusregi,pocnis  coerceri5fuppliciisqueadfici  patiantun  IdemCi- 
5o  m 10  *  ^C  ^eS^us  «b.  1  :  Certe,  inquit,  resita  fe  habet ,  tttex  natura  vivere  ,  fum- 
tftm  bonum  flt  ^  id  eft  y  vita  modica  &  apta  virtuti  pcrfrui  :  aut  naturam  fquiy 
,  yvs  qnafi  lege  vivere  >  id  eft  ,  nihil  >  quantttm  in  ipfo  ftt  ,  pMtermittere  ,  quo 
**us  ea  ,  qUA  natura  po/Iulet  ,  confequatur  ;  quod  imer  hdC  velit  e  virtute  tam- 
l%e  vivere.    Naturam  intellige  perfeaam  ,  primis  mortalium  in  crea- 
°ne  inditam.    Hanc  opinionem  multis  fatculis  fervalle  Germanos  noftros, 
°nec  R°manorum ,  Rheni  Danubiique  ripas  fub  imperio  tencntium,  moribus 

corriipti 


i£g  PHILIPPI    C  L  II  V  E  H  I  I 

corrupti  fuerunt,fatis  exiis,  quacha&enus  cx  veterum  fcriptorum  monumenttf 
adductafunt,  intelle&um  efle puto.Hinc  nofter ,inprxdicto  libro  de  Germania, 
paullo  poft;  ?lm  ibi  bommores  vaicnt,  quam aiibt  bon& leges.  Veriflimum  eft  Platoius 
didum  j  oTi-srap'  oig  vs7\£<?0'  vopoi  ,k,$ikoii  'uP^yi  TXTvig,  Kj  @toi  ^ox^npoi  •  KcSctmo  %  0ig 
tctTpo)  -ara&oi,  g  vocnsg  hkqq  (Hvcq  m^selg .  id  eft  j  apudquos  p/urtm*  J/nt  lcges ,  apudeos  ettm 
liteisefte  ,  ejr  malos  mores :  qucmadmodhm  morbi  fokant  cjfemulit,  ubt  multt  funt  medtCL 
Cicero,  prxdicto  lib.  i  i  de  lcgibus  :Lex  ejl  \ufioruminjufiorumque  difiinciio  yadilkr» 
antiqntfstmam  ejr  rerum  omniumprincipem  exprejjam  naturam,  adqnam  leges  homtnum  diH- 
gtntur:  m*  fnpf/icio  improbos  afficiunt^  defendnnt  ac  tuentnr  bonos.Lex  autem  illa  ncque  tot/'h 
neque  abrogart fotefi.  Et  eodem  libro  antea  :cQtu  funt  autcm  varu,  & adtemptts  fcript*\ 
fofult favore  magts ,  quitm  re,  legum  nomen  tenent.  Item  li  b .  i :  Iam  vero  falffttmum  tttm 
exijltmart  omnta  )ufta  efte ,  qn±  fcita  fmt  in  fopu/orum  injittutis ,  aut  legtbu*.  Et  dicto  Ilb. 
1 1  :  ,Quid,  quod  multa  pernictofa  ,  multa pefltfera  fcifcuntur  in  fofults  ?  qu<e  non  magis  /egH 
nomcn  attingant ,  quam  Ji latrones  aliquas  confeffu  fuo  fanxerint.  Multa  hujusmodi  ho* 
dieque  paflim  in  Chriftiani  etiam  nominis  gentibus.  quibus  fane  multo  jufti°- 
res  egerunt  prifci  noftri  Germani  j  unam  illam  virtutem  ^^«cia),  6c  bellandi  la- 
trocinandique,  etiam  per  vicinas  &.  conterminas  libi  invicem  ejufiiem  generis 
Germanici  nationes,  confvetudinem  fi  excipias  de  quibus  itaC^far,  belli  Gal- 
lici  comment.  vi  j  ubi  Germanorum  mores  defcribit:  Civitattbus  maxima  M 
ejl ,  qttam  latijstmas  circum  fe ,  vaftatts finibtts,  folitudtnes  habere .  hoc  frofrium  virtutis  t&  2° 
Jiimant,  exfn/fos  agris  finitimos  cedere,  neque  quemquam  frepe  fe  audere  conjifiere.  Et  tt\o%: 
Lnrocma  nu/iam  habent  infamiam,  qu&  cxtra  fineis  cnjnsque  civitatis  fiunt.  atqueeaft' 
ventutis  excrcend*  ,  ac  deftdiA  imminucnd*  causa  fieri  pmdicant.  At  intra  fuam  qUl- 
que  civitatem ,  feu  nationem ,  tam  omneis  populares,  quam  proximc*  cognatos, 
pro  confangvineis  habebant  :  quod  clarius  infra  oftendetur.  Ftunde,quxio> 
mali  mores,  ac  fcelera^ nifi  ex  cupidine &  pofTellione opum :  quibus  unis  maxi- 
ma  pars  hominum ,  ut  olim  apud  opulenus  genteis  ,  fic  hodic  non  modo  ad 
dignitatum  faftigia  nituntur  jfed  &:  flagitiorum  impunitatem  fibi  concedi  p0' 
ftulant.  Praiclarum  eft  exemplum  ,  quod  Strabo ,  lib.  vi  i ,  notavit  in  Scythis: 
Kfit/  Ai^/JA©^  cf[  \ptyct\v\  o-iwtjyo^uv  tw  'sroi^ ,  Cpy<ru$  txriy.  r  ZkvQuv, 

A'?)t<f  WTXTCLKYig  @>PWTY}(>1$  IVVOfJLOl  J,KvQoCf  . 

h''vv/i  J[y\  v7Tos\Y!\pig  k)  viw  %n  o-vpfyjet  <Gp£y,  roig  £'}&y\otv.  dtnhXfclTxg  t\  ydp  cwTyg  vofjifyj 

,  Kj  YIKl&C  KAKiV^X^  >  i^TlM^iOHg  T8  TXTOhv  V,(jt,Uf  ,  k)  CW^pKi^iSg •  KOU\  TOi  0  yi  KClQ' 

&i@*  ng  tffdv\ocg  %e$ov  ti  cf[tctliTctKi  tIw  <zs&g  to  x^ov  pi(&G>oXlw  ,  <t^v<plw  3  Kj  Yj^ovctg,  Xj 
Kojtxvic^  «V  txhiovijriots  ^v^/otg  <zs&g  tcXvt  H<rciym  .  txroXv  oiw  Tvjg  ToiotvTYjg  KctKicig  k]  ei(  ^ 
@ctp£oloxg  \y.7riir]ooKi ,  rig  Ti  dtXisg,  k)  Txg  NopdSotg  .  Kj  ydp  S-ctXdrlfig  d^/df3/J0i  X«pM  f[ 
yovacri ,  ?\r,?ivov}ig ,  itj  <j7nzrXwc$poi  Txro)t\oig ,  f^iJff.XctfxQdvacn  tJj?  ckmvoov  txroXvTiX&ctt*  % 
KctTrqXeiott .  d  a\oKei  {Jfyj  «V  r]fjLtpoTYiQ,  criwleiveiV ,  d\}ct<p^eip\  c/[g  ta  %Qy}  ,  Kj  TxroiKiXiout  dvrt r^ 
d^Jrifi&y^  dpTi  XixQxoTjg,  $i<rdy{.  Hoceft.  ^AEfchj/tu  quoque 

haudolfcureHonicf0 

adfiifuLitur ,  fic  de  Scythts  fronumians  •  Gensjufia ,  ejr  equints  cajets  viclantes  Scjthjt.  MJlf  * 
faneopmo  etiamnnm  afud Grtcos  durat.  extj/imamm  enim  eoseffe  fimfliciftmos ^mini^' 
que  fraudu/entos  ,  tum  nobis  multo  fruffliores ,  atque  fatf  iortbtts  longe  rebtts  contento^ 
tamctjt  noftra  vivcndi  ratio  fere  in  omneis  gentes  frofagavit  mutattonem  morum  in  &c' 
tertusjntroduclis  luxu  ,vo/uptatibus ,  malis  artibus ,  &  mille  concufijcendi  aiiumque  &c* 
fraudttndi  fiudtts  .  cujus corrufteU  magnafars  etiam  ad barbaros permeavit,  cumalios}tu^ 
^jmades.  hienim  ,re  maritima  tentata,ficli  funt  detcriores  slatrocima  jum  exercenteh 
ejr  hofpttes  interficientes ;  ejr  quia  cum  variis  hominibusres  ifjisejfecoepif.exiis/uxuri^ 
ejr  negotiandi  arteis  didtcere .  qiu  quamquam  videantur  ad  exfuendam  ferociam  confej' 
restamenmores  corrumfunt  Jnque  locum  modo  dicld  fimfluitatis  vcrfuttam  ac  do/o>  *n'  . 
troducunt.  Idem  fane  accidit  Hifpanis  ac  Gallis  a  Gracis  fimul  Sc  Romanis' ; 
Britannis  vero  &  Germanis  maxime  a  Romanis  ,  &  horum  fubjedis  f0' 
vincialibus.  At  apudprifcos  illos  Germanos  ,  Nemo  ,  (  ut  inquit  dido  \oc° 
Carfar  )  agri  modum  certum  ,  aut  fineis  froprios  habuit  .  fed  magtflratus  ,  ac  pr&* 
cifes  tn  anms  Jingulos  gemibus  ,  cognationibusque  hominum  ,  qui  una  coierant ,  f^' 
ium  eis  ,  &  quo  loco  vifum  erat  y  amtbuebant  agri  :  atque  anno  poft  aito  trttfirC 

cogeb^' 


4 


GERMANIjE  ANTIQ^LIB.  t 
fogebant.  Cujus  rei  multas  affercbant  caufas.  ne,  afidua  confvetudine  captiyftudium  bcllige- 
rcndi  agricuitura  commutarent :  ne  latos  fineis  parare  ftuderent  5  potentioresque  hnmiliores 
fofiefitonibus  cxpettercnt :  ne  accuratius ,  ad  frigora  atquc  <tflus<vitandos ,  ddificarcm  :  nc 
qua  orireturpecutiUcuptditas  3  quaexrefaclioncs  difsenfoncsque  nafcuntur:  denique,**/ 
animi  &quitate  plebem  contmcrent ,  quum  fuas  qtiisque  opcis  cum  potentifitmis  aquan  vide- 
ret.  £a3  qUjd  \ocl  pUtas  heic  relictum  fuitfe  pravis  ciipiditatibus  »  ac  vitiis? 
An  non  hoc  aureum  fere  fuit  illud  fxculum  ?  A  rerum  omnium  Domino, 
«terni  Dei  filio  ,  Iefu  Chrifto,  ejusque  dilcipulis  &  apoftolis  inftructos  funTe 
diceres ,.Omnia  inter  bonos  debere  ejje  commuma.  Apud  Strabonem,  lib.  xv ,  haud 
10  perinde  malefunus  cx  Indorum  fapientibus,  Mandanis  nomine,  fic  refpon- 
det  Oneficrito  ,  Pythagorx  ,  Socratis  ,  ac  Diogenis  dogmata  extollenti, 
°ti  ToLfaa  yopiQi  (p^oiifAUS  cwtoIs  J[ozeiv .  h  d['  dpapTctvetv  ,  vopov  *z<r£p  tv}$  (pvctoc 
TiQi/AiViiS  •  j/  ydg  cui  ctfcj/ujui^  yupvxg  >  wq7np  cwtov  <J[idyeiv ,  ^ra  Ait&i  tjvvrccc.  f&j  ydc 
nvom  ,  ijug  otv  P/nantv^g  tK&xwg  ^rcq  .  id  cft  :  de  ceterts  quidem  re- 
^  frudenter  illos  femire  fe  exifttmare  5  in  nno  autem  errate .  quod  lcgcm  anteponant  natura, 
altas  enim  non  pudcret  eos}  nudos  agerey  ut  ipfe  \  ejr  tcnui  viclu  ejjecontentos :  quum  ea  optima- 
fodomus ^qiuminimo  adparatuihdigeat.  Sed  age^iingulas  virtuteis,  cjiiibus priJci 
^ermahi  prarditi  fuerunt,circumire  libeat. 

Religione  atque  Pietate  crga  deos  (  utinam  crga  unuhi 
20  verum  Deum  dicere  liceret)  idem  de  ipfs  intelligendum  eft.quoddeconfangvi- 
pcis  eorum  Gallis  tradit  Ofar  ,  de  Britannis  Solinus  ,  de  Hifpanis  Strabo: 
Hujus  vcrba,  lib.  n  1 ,  ha:c  funt :  ®vukoi  d^tltri  Avo-i&vot  ■  id  eft :  immolattonibm  fiu- 
dcnt  Lufnani.  Solini,  cap.xxv,ifta  :  Dcos  pcrcolum.     Ca:iaris  ,  libro  prsedi&Oj 
hax:  TSfatio  efl  omnis  Galiorum  admodum  dcdita  religionibus.  SedSc  de  Scandinavix 
mcoJii>  ita  Procopius ,  Gethic .  lib.  1 1  :  evxcn  cf]).  cvkxtxizu& '  id  eft :  ficrificant  frc- 
■pcmijiim}..  De  parentum  pietate  in  liberos  ita  nofter  in  libro  de  Germania : 
Merum  Itbcrortim finire^aut  quemqttam  ex  agnatis  necarcfligttinm  habetur.  Quod  /ane  pau- 
ciffimis  in  gentibils  notatum.  Adde  huc  6c  illud,  quod  paullo  poft  ibidem  fequi- 
tur:,S«^  qnemque m&terubcribns  alit:  necancillisyAC  nutrictbus  delegantur '.Liberorum  erga 
3°  parenteis,  propinquorumque  erga  propinquos  pietas  &  amor  vel ex  uno  hoc  ar- 
gumento  pcrlpici  poteft,  quod  fufctpere  tam  inimicittas  fcu  patris  (eu  prcpinqui.quam 
amicnm  ncccjjc  fuerit^  ut  auctor  eft  idem  TacitUs ,  ibidem.  Adjice  huc  &  illud,ex 
codcm libro :^uodque  pracipuum  fortitudinis  incitamentum  efi\nen  caffts,  nccfortuita 
•  congbbatio  turmam  }aut  cuneum  fucit  ^fedfamtli^ejr  propinquitatcs.  Quin  mtegra:  co- 
gnationcs  in  fingulas  habitationum  congregationes,id  eft,  infingulos  vicos  coi- 
bant.  De  conjugum  interfe  amorc,ac  n'de,proximo  capite  privatim  agetur. 
.  .      Univerfas  gentis  Fidem  vel  ex  eo  difcas  ,  quod  omnes  Romanorum 
irnperatores ,  abufque  Augufto  Carfare,  corporum  fuorum  cuftodiamGerma- 
*}s  >  pra;  omnibus  aliispopulis  ,  commiferunt.  quod  hodieque  ab  omnibus 
<o  terc  £uropx-  fit  regibus.    Dio ,  hb.  lxxvi  n ,  in  vita  Antonini  Caracalli  rzxJ^ 
*b  Ktfaxc,  £  ju,ovovt/\wQtoxg ,  d&a  K&}dlxtes>      srcudodv  vjq  yjvcuauv  «6(pgAo^o(^  u- 
^%et  ,  ^  Ts-iyi  dvTcv  «^ev ,  ug       pcifoov  duToig,  tj  <?£pTicoTcug  5  B-cifo2v  .   id  eft  : 
cythas  &  Gcrmanos ,  non  ingcnuos  modb ,  fed&fcrvos  d  liberis  &  uxortbm  abHraclos, 
armaverat  ,  &  drcum  fe  habebat  ;  qnbd  mtgis  his ,  quam  militibus ,  fideret.  Scy- 
hi  nulli  alii  elle  potuerunt  ,  quam  Sarmata:  Jazyges  \  inter  PathifTum  8c 
*  anubium  Pannonia;  contcrminij  vel  alii  hinc  Sarmatar ,  oftia  Danubii  Pon- 
i^que  accolentes :  quos  vulgariter  omneis  fub  Scytharum  nomine  pofuerunt 
racci  auctores  :  utfupra  cap.  11  dictumeft.  At  horum  fide  longe  fpcdatior  fi- 
50  ri^  ^fermanoruin  •     enim  nofter ,  hiltoriar.  lib.  1 1 1 ,  quum  Vefpafianus  impe- 
WfUm  R°nianum  occtiparet  :  \^Ac  ne  inermes  provincU  barbaris  nationibus  expo- 
Jrce"iur    pwcipcs  Sarmatarum  Iazygum  ,penes  quos  civitatis  regtmenftn  commilutum 
J  ^em  <Ju*qt*e ,  &  vim  equitum ,  qua  fola  valent,  offerebant .    Remifam  td  mu- 


ne  inter  difordias  externa  molirentur  ,  'ac  majore  ex  diverfo  mercede  ,  )us  fasque 
e"rrCm%    Trahumur  in  partes  Sido  atque  Italuus  ,  reges  Svevorum  ,  quibus  vetus  , 
Jtqmum  erga  Rcmanos  j  &  tens  fidd  commifa  patientior.    Ut  aliis  rcbus  ,  llc 


,?0  PHILIPPJ  CLUVERII 

etiam  fide  Celticx  nationes  fibi  invicem  fuere  fimilcs.  undeeft,  qu6d  Appia* 
nus,  bellorum  civil.HU  i.Sertorium  tradit  Ccltiberorum  in  Hifpania  ndern, 
in  cuftodiundo  corpore  fuo ,  ipforum  Romanorum  fidei  prartulifle.  Caia- 
rcm  quoque  &  Auguftum  Hifpanorum  cuftodias  circa  fe  habuifle,aucl:or  eit 
Svetonius.in  vitiseorum.  At  mox  utfub  eodem  Augufto  Germanicx  gentis 
morespenitus  perfpedi ;  fidesque  eorum  expertaj  primus  Auguftus ,  Scpofteum 
omnes  reliqui  imperatores  fidem  horum  omnibus  aliis  gentibns  prctulerunt. 
Prxclara  fuit  ,  &  notatu  etiam  hofti  Tacito  digna  vifa  illa  principum  Frilio- 
rum  Komx  in  theatro  emifla  vox  j  Nullos  mortaltum  armis  ,aut  fide  ante  Gerrn*- 
vostjfe  :  utreferturannal.xiu.    Admirandi  fane  fideileguntur  exemplacom- 
pluradeiis  ,  qui  aliorum  fefe  vitx  necique  devovcrunt.  de  quibus  mfra  rU- 
fius  dicetur  fuo  loco.  heic  cx  uno  ,  quod  adponam ,  de  reliquis  conjicias. 
Meam  ,  inquit  nofter  ,  in  librode  Germania  ,  fobrit  inter  Jeria  exercents  tM~ 
ta/ucrandi  perdendivetemerit4te,ut,cum  omnia  defecerunt  ,  extremo  ac  novifime  )** 
clu  de  libertate,  &  de  corpore  comendant.    Vtclm  voluntariam  Jervitutem  adtt.  qu-irn- 
<vis  ymior ,  (jttamvts  robttstior ,  alhgari  fe  ,  ac  venire  patitur .  ea  eft  in  re  prava  pcrvf 
cacia  :  ipji  fidcm  vocant.    Sed  ne  hodie  quidem  ea  virtus  in  minori  eft  pretio, 
honore,  atque  religione  .ita,  uti  etiam  apud  exteras  genteis,  non  modo  impe- 
ritum  vulgus  ,  fed  magnos  viros  ,  rerumque  pcritiflimos  farpe  audiverim 
prcxdicanteis  jfidem,  fi  toto  reliquo  orbe  pelieretur ,  in  una  Germania ,  apud 
viros  pariter  ac  feminas  ,  exfilium  tutum  inventuram.    Faceflant  hinc  ma- 
ligni  llli  obtreftatores ,  qui  non  ob  fidem,fedob  fimplicitatem  ,Germanos  O; 
lim  in  principum  cuflodiasfuiile  deledos,  &  nuncdeligi,  adfirmant.  Simpli^ 
tatemnufquam,fidem  ubique  adpellant  veteres  auclores  graviflimi :  quoruffl 
omnium  judicium  qui  unus  nunc  damnare  velit ,  ftultiflimus  ac  maximc  teme; 
rarius  a  fapientiflimo  quoque  merito  habeatur.    At  objicient  hcic  iftihomi* 
nes  majoribus  noftris perfidiam  in rumpendis  fcedenbus ,  &  pace  pada :  quas  u 
frequens  in  Romanorum  Graecorumque  hiftoriis,fic  exempla  ejus  vel  gravimn1* 
notanturStraboni,inlib.  vn,  hisverbis:  Ho£ct*1o  ef\)r2  vroXipx  Sxpxpfy0'' f^"  f 
xrUv  oixa      rS  vluua  ,  Uihuvct  tx0VTK  Wpova  '  KaK&kv  rtJ[^  d[ieixQV         >  d[iwd^ivov^ 
H&l  KcL&Kvctfycty  'ardhiv  d\  d(pi<rd^joi  >  <2so$i$ovng  njj  rd  cpj^,  K&f  rdg  Tsrkii  •  <zrO<> 
ffy)  dmsldL  \M.yct  o<peA@^ .  ci  J]).  txri&vQivlig  rd  fjLiytgzx,  KaT&hctipccv ,  Kot^dmp  oi  Xypiioxot ,  *f 
ci  rirm  v7rY\Koci ,  zsap  oig  rd  tqcl  TdypctG.  T^apaicov ,  f«S  r£  T^rvjyS  Ovdgx  KxivwW* 
^^carov^kv^  d7T6otero  cv  cvifyoug.  Hoc  eft  :  Belli  initium  fetere  Sugambri,  w)en 
accoUyduce  CMelone.  huic  alii  (kbinde  atcjue  alii  fuccefferunt ,  principatu  potiti  ,  at(ltit 
debelLti  j  rttrfmqae  deficientes  ffide  ejr  obfidibm proditis.    ^sfdversiis  hos  plurimuntt^ 
Ittatis  efl  in  incredulitate .  nam  quibus  fides  habit* ,  //  maxima  damna  intulerunt:  ut  Cherufh 
&  horum  fub)ecli  ^  apud  quos  tres  Romanontm  legiones  t  cum  dttce  ^uintilio  Varo  , 
tra  datam  fidem,  infidiis  ctrcumvenu  perierunt.    Verum  de  hac  re  ita  habendurn^ 0 
Fidem  eos,  amicis  fponte  ac  voluntario  datam,  padamve,  quam  fanainjni 
coluifle.  ab  hofte  vero  ,  imperium in  fe  occupante,  expreflam,  omnino  nullam 
<iuxifle.  ideoque  haud  diutius  hanc  fervarunt  ,  quam  aut  conduxerit  rebu 
fuis  ,  aut  cocgerit  neceflitas .  quamprimiim  occafio  excutiendi  jugi  pateb^ 
tanto  amore  in  communis  patria:  libertatem  ardebant,  utietiamliberosjobl1' 
dum  loco  apud  hoftem  depofitos,  civitati  donarent.    Sed  de  his  fatis .  vidca" 
nius  reliquas  virtuteis. 

Quum  paflim  apud  au£tores  adpellentur,  immanes,  truces,fcrocesy  immite$>  "0  ■■ 
ridi,  atroces,atquefuperbi;  infigni  tamen  fuere  erga  fupplices  adfecli  M  A  n  s  v  e t  u" 
d  i  n  E  &  ClemEntia.    Mela,  lib .  1 1 1 ,  cap.  i  n  >  Tantum  hofpitibus  bont ,  mit^f  ^  ^ 
fttpp/icibus.  Exemplum refert  Tacitus,  annal.  xin  :  Fosdem  agros  Anfibaru  occu^'^ 
<validiorgens,non  modb fuk  copia,fed adjacentium populorttm  miferatione:  quta  pulfia 
cis>  & le~dis  incpes ,  tutum  cxfiluim  orabant.  Sic  Sigambri  partem  equitatus  VfipctLJf\ 
Tenchtherorumq,-,  poft  eorum  cladem  ad  fe  receptam,Ca:fari  poftulanti  deder 
abnuerunt:tefteipfo,  in  comment.  iv.  Omnino  intellexifle  videtur  gens  6& 
manorum  idem,  quod  Plato  tradit3delegibus  lib.  UiZmKM       «&i  Shx^^ 

dpat 


GERMANU   ANTIQ^L.IB.  I.'  vfl 

^uprtjfictroiV  to  Txrtyi  tx$  iKtTctg  pttytqov  ytyvtlctf  dficl^^a  tKct^tg.fit^  x  yctp  Mirsvo-az 
l*<yTvp@*  o  tKiTtj?  3-i£  \%uxw  ojuLoAoytcov ,  <p vActfc  d[tu(pt^m  xt(&>  Tif  wctQov\(&>  yiyvzTctj .  cag 
f  xk  a*  TxroTt  oiTtfjLcapviT©*  6  tvx^v  «        •  Hoc  eft :    Omnium ,  tam  inter  pe~ 

regrinos^qukm  civeis  ,peccatorum  maximum ,  quod  in  fupplicets  eH  comtfifum  .  deus  qutd- 
fe>  fer  quem  fufflex foedus  est  confequtttus ,  diltgentijfimus  ejus  eH  cufios .  quare  nemo  irt 
fiffliceis  fceleratus  impunis  abibit . 

Jam  vero  Liberalitas,  Comitas,  Hospitalita  sque  > 
non  modo  in  Germanis  noftris  ,  fed  Sc  in  reliquis  Celtis  tanta  fuit ,  quantain 
nulla  alia  gente  ab  antiquis  au&oribus  notata.  De  Celtiberis ,  Hifpanica  gente  > 
Io  lic  Diodorus  lib.  v  :  Hdtor  vrQg  T*g  KctKxpyxg,  £  moXtfjuxg  v7rotpx>sQTv  ajAOt,  <srfjs 
<pt/\ctv^oc»)7rot'  Txsycip<^$*}fAqrct#lct$  ^tvag  ctTTctilotg  ot^tSa-i  zsctp 
ctvTotg  TxrotficQg  rdg  KctX&Kv(r{g ,  Xj  tz&g  ctA/\r\A8g  ciptXXodVTom  'srtyi  ^tvictg  .  oig  J]f  ctv  01  '^tvot 
^^ctKoXa^Yio-caa-i ,  TXTxg  t7rctfvSo-t  ,  Xj  S-iocpiXHg  v\yo\wTct\ .  Id  c(b :  £upd  admores  attinet\ 
erg&  maleficos  ejr  hofieis  funt  crudeles :  crga  hofptteis  vero  mites  atque  humani .  feregri- 
nts  cnim  omnibus  hojpittum  ultro  obferunt :  hofpitalitattfique  inter fe  ojficiis  certant .  £  \  oi 
feregrint  comitantur ,  eos  laudant,  ejr diis  caros arbttrantur .  Idem  auctor  paullo  ante, 
Gallis  fimul  atque  Germanis  :  K«A*<n  x,  rSg  fyvxg  3fa  rotg  tvooxtotg  •  £  f*«S  to  J[h- 
^ovtTTspuTucriy  Tivtg  eio-t,  Kj  Tivwxp&out  txxo~iv.  ld  eit :  Ad  convivia  feregrinos  quoqtte  vo- 
1  ant .  cKnaque  finita ,  tum  demurn  quifint ,  quidque  fetitum  venerint  fifctficitantur .  D  c 
20  Ullls  Germanis  Tacitus  nofter ,  in  libro  de  Germania :  ConvicKibus,  ejr  hojpitiis  nott 
alta  gens  effufius  indulget.  ^uemcumque  mortaltum  arcere  teclo ,  nefits  habetur .  fro  fiortu- 
na  ywque  apparatis  epulis  exciptt .  citm  defecerit  ,qui  modb  hojpes fiuerat, id  eil,  qui  exce- 
perat ,  monfirator  hojpitii ,  ejrcomes,  froxtmam  domum  non  invitati  adcttnt .  nec  inter- 
€fl  'farihumanitate  accifiuntur .  notum,  ignotumque ,  quantum  adjtts  hojpitii,  ne?no  dts- 
wrnit.thc  paullopofl:  VicJnstnter  ho/ptteis  comis .  Et  in  eamdem  fententiam  Ca> 
*ar,  comment.  vi:  Hofipiteis  violare,fas  non putant.  quiquaque  de  causaadeos  vcnerunti 
*b  injurta prohibent,fianciosque  habent :  iis  omnium  domtts patent,  vittusque  co?nmuntca- 
*ur~  Adamus  BremenGs ,  de  Sveonibus ,  quivuleo  Svedi  vocantur:  Hojptlijate 
Jnnt  tnfignes  Sveones.  quibus  ctt  omnifrobro  gravitts  hojpilium  negare  transcuntwus ;  ita, 
3  0  ut  certamen  habeantinterfie ,  quis  digntts fit  hofpitem  rectpere.  cui  omnia  exhibens  huma- 
nttatts  jura ,  quot  illic  commorari  voluerit  dtebtts,  ad  amicos fiuos  illum  certatimfer  fingti- 
(xs  dtrigit  manfiones.  Idem  de  Thules  infula: ,  qux  nunc  eft  iflandia ,  incoiis :  Mul- 
mfigniainmoribus  eorum ,  frtcifue  chartLts :  ex  quafrocedit,  ut  inter  eos  omniajint 


ttinmuni*  tam  advenis ,  quam  indigenis .  Ifta  igitur  prifcis  Germanis ,  ceterisque 
^jCUis ,  unde  religio  ?  nifi  ex  eodem  fonte,  ex  quo  Lotus  hauferat ,  fatiu^  eife 
uias  virgines  improborum  illufionibus  atque  injuriis  objicece,  quam  percgrinos 
^fpiteis .  unde  etiam  non  modo  Celtis ,  fed  &:  aliis  gentibus  hofpitum  corpo- 
ra  fuere  ficra.  Nempe  a  primis  id  univerli  habueie  mortales  parentibusj  &c 
^  ftam  quarque ,  poft  lingvarum  confufiopem  ,  detulit  terram  natio .  Hinc 
4°  1  latonis  lunt  ilia,  eodem  libro  paullo  ante  perfcripta  :  Upog  J])>  T*g  fyvxg  J[tct- 
"°»Tg3y  ug  dytdoTuQ,  ^v^ohcuct  ovQ. '  %t$ov  ydp  ttglvt  ift  Tct  tcov  fctvuv  k]  «  g  rxg  fyvxg  cifjictp- 
TyiftctQ,  <sp£cjL  r  woXtim  elg  S^tov  dvt}PTt}$vci  Ti^oioov  fioL>Xov.  t^fjt^  yctqav  0  ^iv©»  irelh 
5?y  71  K&i  ^vyyivuv ,  tXt6ivoTt()@*  ctv^pumtg  S-tolg  .  Hoc  eit :  Cum  feregrinis  fim- 
lJftma  ejje fiedera ,  quisque  cogitet .  fierme  enim  omnia  feregrinorum  contra  feregrinoi 
Peccata  ,  frA  iffo  q/u  inter  civeis  committuntttr  ,  ultori  deo  cur£  fiunt .  nam  ,  quum  fe- 
rcgrintts  amicis  cognatisque  careat ,  majorem  &  apud  deum  ,  ejr  apud  ho?nines  meretnf 
mtJericordiam .  Certe  neque  hodie  conviclibus  ejr  hofpitiis  gens  alia  efifnfius  induU 
$>et  >  quam  Germani  noftri  interfe  '.notumque  ejrignotum.,  quantum  ad jushofpitiL 
jo  ^arum  difiernunt :  maxime  vero  ii, qui  e  Saxonico  genere  mare  accolunt.  In 
^llcanma  etiam nuper  eadem  duravit  confvetudo  apud  Anglos, Germanica-  ori- 
ynis  gentem.  neque  adhuc  omnis  fublata:  prarfertim  ad  feptemtriones  ViB&i 
^quid  noilerjnterhojpitescomis.  Hodiemaximeapud  inferioris  Germania*  natio- 
Mt  ndros'  Brabantios,  Selandos,  Hollandos,  Geldrios,  ac  Friiios.  Dc  liberx- 
q£e! lta  1Didem  nofter :  ^Abeunti  ,fi  quid  pofofieris ,  concedere  moris  &  pcficendi  in- 
Cem  CAclemfailit4s.  Ethicmaxime  in  Germanununc  v^et  nv  .  :udent,wowt 

p    j,  idcm^ 


^  PHILIP  PI  CLUVERH 

idem,  munertbta.  fedneedatamlmtanUitoto^ 

poftulet ,  ridetur.  Sane  liberafitashodieque,  ficubi  alias  Gerrnania  ndftra, 
tam  er-a  peregrinos  Zt  alienos,quam  erga fuos maximum  locum  obtinet.  quam 
quamliac  virtutc  gentes  contermin*  Poloni  atque  Bojohacmi  miruminmo 
dum  nobifcum  certent.  v     f  «;/nffli 

AMicniiE  nomen  jusque  prifcos  Germanos  coluifle  quam  fanciiiiin 
quis  dubitet ,  quum  tanta  inter  eos  fuerit  fides:  quumque  adulationis  yitio ,  q 
ceterx  eentes  Europaac  immensum  premuntur ,  nihil  etiam  ntinc  alienuis  a 
Germanka  fimplicitate  :  quam  rufticitatem  nuncupare  eodem  jiire  Hib  ^ 
ceat    quo  aduiationem  fuam  comitatem  humanitatemque  adpcllare  UD c  • 
Tulianus  Casfar ,  in  mifopogonc  :  E>)  4«  ^A^  ^  r6^«  ,  5  «JW**  £  «f. 
A*  <£*tj  irp«™  «V  «J>«f  reAam  •       ^jiJ,*  ^Kwj  ^  Xoovov  >  T*  ^^ff^. 

ut  primum  virilem  ttatcm  attigi ,  ftatim  ad  Galfos  Germanosqtte ,  &  HercyntamftW 
fum  dtmtfus .  &  vixi  cum  Ms  gentibm  multo  tempore ,  timqufm  vemtor  ™mJcr{\ 
tando:  quoodtn  cos  mores  inctderam ,  qui  adulari  neftitmt Jedfimpltctter  ac ftberc  cu 

ommbmAquabtfiquejurevivere^.    !!„„.„.  fpi- 

Gravitas  fane  in  lplis ,  ut  in  Martus  vms ,  ac  nii  mu  arma  bellaqucij  ^ 
rantibus,  quum  nimia  foret,  morofitatis  fpeciem  obtinuit .  hinc  eft  illud  D»  * 
dori ,  in  lib.  v :  a'vtoi  <f[  mVj  tIw  ^jb^iv  zot^vsKn^Kot  ,  3  tkT?  p»y*7?  £*£tW' ,  K# 
Wou>t\\us  <rrciXv<pu>m '  KcJa  J$  rds o/juXlcte  Q&zvtiyoi ,  5  cqny^tcu ,  5  r*  w»*^ 
^oi«u;«iw^-  Heft  :  Ipft  terrtbdt  funt  adftcciu :  voccmque  edttnt  gravtj°nam 
ac  plane  horrtdam ,  m  afloqutts  pauct  verborum,  &  obfcun ,  per  involucra  fynccdochac  p 
raaue  cnuntiantcs .  Manet  idem  mos  hodiequc  in  iis  Germani*  nationibus ,  qu  ' 
a  Rheno  Danubioque  remotiores,  Galliae  Italiaequc  mores  nondum  induci  un  - 
nuibusque  vitia  fub  virtutum  nominc  nondum  obrepferunt.  Notatu  dign 
eravitatis  exemplum  in  Hifpanica  gente ,  Germanorum  confangvinea  ,  rert 
Strabo ,  lib .  1 1 1 ,  his  verbis  :  Txs  4«  Oueflav^  fetrt ,  on  ^proi/  eis  to  r  Tcap**  ^ 
vrebofaQov  <?e$o7rt$ov ,  liovlets  T  Tufy^xuv  Tiva;  dvdKci^oilcc;  cv  Ttug  oiols  ^  wie/TrctTX  % 
€p  uouicut  \ssn**Govlccs  ny&<%  rlu)  oiov  cwms  sfti  rcts  <nJwds  .  ft>ff  <%°v  $  f^etv  *aB  1 
Xj™  \fyvM*e ,  ^  udx^  •  Hoc  eft  :  ^fjunt  Vettonas ,  quo  tempore primurn  in  Rot»_ 
norum  venerunt  caflra ,  quum  quosdam  centurtones  viderent  deambulandiqratia  viaW" 
illac  fletfere  j  opinaios ,  infkmre  homtnes  ,        y£  ^/k  adtabernacula  prdbuijje .  futa  .  ^ 
emm ,  ^^/  w  tabernaculo  quiete  fedendum ,      pugnandum  ejfe .  Certe ,  hinc  inde  u1  ^ 
currere ,  hodicquecnagis  apud  Germanos  ,  quam  apud  quosdam  alios  Eur°' 
paros,  turpe  duckur.  quamauam  gravitate  Hifpani,  Poloniquemaximeinfigt^ 
fint  Tulianus ,  libro  iupra  dido ,  narrat  Cappadocem  quemdam  faltatores  c 
Antiochia  in  Galliam  deduxifte :  additque  rei  eventum,  hisverbis  :  oi  KeA^ 

tZs  «ouccvtff ,  hoc  eft :  ^t  Galii faltatores ,  quum  artemfuam  tn  theatro  oftendtjjent , 
Uquerunt-,  qubdfurcns  &fanaticai//avidereturjpecies.  i 
Temperantia  prifcis  Germanis,  quamvls  in  Cerere  &  Baccho  min^ 
in  Venere  tamen  multo  maxime  obfervata  fuit.  Csefar,  bclli  Gallici,  commen " 
v  1 :  Irttra  annum  vigeftmum  femim  notitiam  habutjfe ,  in  turptftmts  habent  rebus.  CujttS* 
nulia  occultafto  eft \quod& promtjcue  influmimbus  perfauMur.,&pefIibus,autparvtsr0_ 
vonttm  tegumemis  utuntur  ,  magna  corporu  p  rte  nuda.    Et  in  camdem  fentenCia 
Tacitus,  libro  de  Germania  :  Sera  ytvenum  Venus:  ebque  inexhaufta  pubertas.  * ^ 
virqines  fcflinantur:  eademjuventa  ,fimilts  procerttas:pares  tftmifesquemifcentur.  Atqu  j 
hi  equidemad  pubertatem  ufque,  &  atatem  nubilem  totum  corpus  nudl 
cedebant  \  ut  fupra  di&um  ,  pluribusque  infra  oftendetnr.    Quin  reliq^ 
etiam  feminas  raro  ,  aut  exiguo  veftitu  fuifle  tedas  ,  jam  antea  abun^, 
demonftratum.    De  matrimoniorum  fanclitate,  adulteriorumque  fevenllim 
pcenis  poftenus  dicetur.  Hanc  igitur ,  in  tanta  corporum  nuditate ,  continen' 
tiam  quis  non  cunt  Tacito  miretur  \  Non  valuit  heicilludHerodoti,inlibro  ^ 


,r- 
>h 

U 
if- 
m 

lif 
:o- 
ies 
e* 

ttt 
■hc- 

ttft 

ifl-' 

a& 

i& 

nrt 

efl' 

oi> 


GERMANI^E   ANTIQ^  L  I  B.  I 

Apct  cf]).  miavi  citSvoffyjw  rtwtK$uiTeq  £  rrtv  a}$w  yiwy .  id  eft :  CMulier ,  extttatunica 
&  verecundiam  pariter  exuit.  Sed ,  proh  dolor ,  quanta  mutatio  !  nunc  fere  fola 
Germania  inter  £uropa:os  (  eam  adpello  Germaniam ,  quas ,  fub  veteris  Ger- 
rnania: finibus ,  Germaniae  lingva:  dialeclis  etiamnuncutitur  in  Daniaquoque, 
Svedia ,  Norvagia ,  ac  Finnia )  non  modo  brachia  ac  lacertos ,  fed  omnem  pe- 
ctorispartem  tegit ,  nuditatemqueheic  in  aliis  gentibus  miratur,  &  abhorret: 
nontamenrara  Venus  illicita ,  non  rara  adulteiia.  Tegere  omnem  corporis 
partem  in  femina ,  qua:  libidinem  irritare  poflit ,  laudabife  equidem  elt ,  maxi- 
mcque  pudicitice  conducibile .  atubi  animus  corruptus  eft;  nequidquam  veftis 
}o  tegit ,  qiix  ille  adpetit.  Nec  tamen  negaverim  ,  nuda  mulierum  per  alias  Eu- 
fopae  parteis  pe&ora ,  atquehumeros  pudicitiam  fepius  prodere  ,  occ.ifionem- 
que  adpetentibus  pra^bere ,  uti  tec~tee  quoque  partes  petantur  .  Veriflimum  il- 
wdPlauti,  inCurculione; 

Semper  tu  ficito ,  pdmma  fittmo  eU  proxima . 
Fumo  comburi  nihtl  poteH  5  flamma  potefl . 
§)ui  e  nttce  nucleum  cfie  volt  ^fiangtt  nucem . 
volt  cubare  ,  pangit faltem  fvavium . 
Antequam  ad  quintam  (ut  Horatii  poetae  utar  verbis )  necWis  Venerei  parteiri 
pcrvenias ,  quatuor  priores  ante  occupandse  fiint :  confpe&us ,  colloquium  ,  o- 
20  icuiUtn ,  contrcctatio  .    IIxc  autem  quibusdam  hodic  in  gentibus ,  non  modo 
Fjvatim  in  fecreto,  fed  publicc  in  ccetibiis  eriam  cuique  patent.  Proinde  nega*. 
n  haud  poteft ,  quin  multo  minoris  fit  laboris ,  unum  folum ,  quam  quinque  ex- 
pugnare caftella .  apud  Gcrmanos  quidpe  (  Germanos  intelligo  eos,  qui  exter- 
*}is  vitiis  minus  adhuc  imbuti ,  longiiisquc  ab  illorum  Hnibus  remoti )  nec  con- 
•peAus  mulieris  ,  nec  colloquium  facile  dantur  :  o/culum  vero  &  contactus 
etiam  in  dedecore  ,  atque  opprobrio  ,  adeoque  in  flagitio  ponuntur .    Ac  fii- 
ne  ,  verc  arftimare ,  nec  veterem  illarri  ,  fimplicem  ,  horridamque  Germa- 
J^am  ,  fed  ceteras  nunc  genteis  cum  hodierna  Germania  interiore  conferre 
fi  velis  j  fatearis  necefle  eft  ,  apud  nullam  omnium  hanc  morum  partem  magis 
30  kudandam  :  & ,  quod  idem  audor  infra  de  fui  fxculi  Germanis  ait  ,  pauctjfima 
omnium  in  tam  numerosa  gente  hodicque  adulteria  .  quorum  poena  etiamnum 
neic  ,  quam  alibi  ,  prafentior ,  ac  feverior .    Sed  ad  prifcum  Germanorum 
ttiores  mihi  heic  commentandum  elt .    De  Perfarum  gente  fic  fcribit  Hero- 
Ootus ,  hbro  prxdido ;  oVi^  J[i  ^  ^{«v  k'k  ifa,  tuvtcl  x'J})  xiynv  ifcv .  id  eft : 
hlufcumqueapud eos  nefas  est  facere ,  ea  nec  dtcere  fa  ett .  Idcm  olim  in  Germanos 
aoltros  nudc  agenteis  convenerit ,  nec  ne  ,  haud  facile  dixerim  .  hodie  certc 
°iUam  rnaximein  eos  quadrat.  quidpe  nonmodo  turpeis  corporis  actiones ,  fed 
quodvis  ejus  membrum,  veltitu  tedum ,  nominafle  nefas  habetur .  tanta fci- 
'cei  heic  agitur  pudoris  reverentia .   Ceteriim  auctor  nofter ,  annalium  lib .  x  1, 
40  aeltaloCherufcorum  duce ,  Roma  petito ,  hxc  tradit :  Primo  Utm  Germanis  ad- 
Ventu*\  atque  eo  magts,  quod,  nullis  difcordtis  imbutus^  pari  in  omnes ftudio  ageret:  celebra- 
rt>  coli:  tnodo  comitatem ,  &  tcmperantiam ,  nulli  invifam^  fizpius  vinolentiam  ac  libidinesy 
gftta  barbaris,ufitrpans.  Quas  heic  mtelligat  libidines , parum  liquet.nam  cum 
*Ws  interpretibus  eas  accipere,  qua:  funt  circa  Venerem,  piget^quum  hae  ab  gen- 
z  noftr3  femper  fuerint  alieniflima:  5  maxime  vero  antiquis  illis  temporibus. 
xuam  feverx  fuerint,  ac  rigidas,  tam  in  innuptis,quam  nuptis,  contaminata:  pu- 
^citiae  pcenas,  infra  patebit.  Quapropter  aut  alias  heic  intellexifie  Tacitum  Iibi- 
t.jIsnes>  aut omnino ab hac  morum parte aberrafle ,  certumeft.  Julianihocfi- 
io  li|  C?^vincet:  locupletiflimum  teftimonium :  qui ,  quumaliquotannosin  Gal- 
mk  '  ^leni  riP^  egi(ret: '  noc  fcriPtum  reliquit,  in  hbro  fupra  dicto  :    Hc  J[i  cv 
M^lV  afriS(>Va'        ™s  y<a'XlH'V&TOis  H&f  S-vpMa&Tois  reSv  tQvwv  yiyoviv '  07ns  Ttjv  y*' 
(  «w  A<Ppo%Tlut,  q&  tov  fJLtQvioTiw  AiowTov  ,  ydfJLis  ti  mk*  ,  y&f  'sreuSoinucif  ,  o'ivx 
te/?7r0a'yig  <J\wjcltov  vrocrEag  towt  \10vov .  Hoc  eft  :    Vir  jam ,  dr  robuftus  ,  po- 

fi(£t€m  a<^ePtHS  meo  more  arbitratuque  vivendi ;  inter  ferocifimos  omnium  bellice- 
mos1u*  fopulos  cgj  ,  qui  Venereni  ,  nuptiarum  deam  ,  &  Sacchum ,  ktiti*  da~ 

p  ^  1  tQTtnii 


i74  PHILIPPI  CLUVERII 

torcm  ,conjugtifrolisquegratia,  &rUini,  quantum  cuique  libeat ,  potandi  causa ,  Ufr 
titm  norttnt  .^QixWos  6c  Germanos  continuo  ante  nominaverat.  Tdfia  n  mk***) 
vmilo7rmctr}  povcv  ubi  ait ,  wcpveicu) ,  £  dxaQctpo-icw ,  omnem  cxcludit .  Incidit hoc lo- 
co  quxftio  illa,  jam  dudum  interdo&iffimos  etiam  viros  jactata,nunquam  cer- 
tiorreddita:  nempe,  anmafcula  Venere  uli  fint  prifci  Germani,quemadmo- 
dum  complures  alix  per  ternc  orbem  gentcsjnec  nc.  quam  cquidem  quxIHo- 
nem  movit  ifte  auctoris  noftri  locus,  eodem  libro  de  Germania  perfcriptus: 
Trodttores ,drtransfugas arbortbus  fufiendttnt:  ignavos,  cjr  imbeUes  ,&corpore  infarncs, 
cceno,  autfalude,  injetta  infufercratc,  mergunt.  Heic  magnus  Liphus  vocem  corfore 
corrigere,  ut  mendofam,  tentaverat  in  torfore;  Athenarumq,  mendacii  infimu-  . 
lare,  quod  tale  quid  rclq KtXroig  adfcripiillet.  Verum  recte  ac  peritc  redargu^ 
Lipfiu  doctiflimu!)  Cafiubonusjjunctis  Ariftotelis,Diodori,Strabonis,c^:  Athe- 
na:i,teftimoniis;  quibus  locum  Taciti  pnftinaj  lectioni  vindicavit.  Cujus  fente- 
tiam  uti  ego  magis  cdam  firmem,alium  locu  Taciti,qui  eft  fub  rinem  ejusdem 
libri,  in  medium  adducam.  is  fic  fefe  habet :  Peucinorum,  Venedorumquc ,  ejrVenno- 
rum  'nationes  Germanis  ,an  Sarmatis  afcribam  ^dubito.  quamquam  Peucim  ,  quos  quidtiM 
Baftamas  vocant ,fermone ,  cultu,fede,ac  domiciliis,  ttt  Germani  agunt.fordes omntum,  AC 
torfor.  ccterum  connubiis  rnixtis,  nonnihtl  in  Sarmatarum  habttum  fcedantur.  Quibus 
verbis  quidTacitus  intellexerit,  jam  antc  dicTium,  cap.xvi.  nempe,  Baftarnas  ^ 
Germanis  fuiflc  fimileis,  fermone,cultu,fede,ac domiciltisfordibmque  iniiipcr,  ac tor- 
-pore:  Sarmatis  vero ,  connubiis  intcr  fe  mixtis.  Quiim  igitur  hoc  loco  torporefli 
omnibus  pariter  Germanis  ccu  communem  tribuat;qui  fupra,morte  eumdem 
fuifle  punitum,fcnbcre  potuit?  Non  video:  nifi  fortc  libi iph  maximc  contra- 
dicere  voluerit .  Aft  hxc  ejus  quoque  funt  verba,jam  fepc  recitata : Fortiftiwu* 
quisque,ac bellicofiftimus,  nihil  agcns,dclcgata domtts,  ey  fenatium^ejr  agrorum  curafcn^ 
nis,fentbusque,&  injirmiftimo  cuique  ex  familta,  iffthebent :  mtra  diverfitatc  natura  ;  cu& 
iidcm  homtncs ftcament  tnertiamy  cf  oderint  quietem.  £n  j  quid  heic  aliud  quam  tor- 
porem  defignarc  voluit?  Maneat  itaquc  maxime  hrma  vulgata  illa  le&io,  cor~ 
fore  infames.    Ariftotelis,  Diodori,  Strabonis,  &:  Athenad  nunc  infpicere  haud 
pigeat  teltimonia;  remque  ipfam  examinare.  Ariftotehs  verba,lib.n  de  repub»  5 
cap.  i  x ,  hxc  funt :  KuSdtno  tu,  tto^cl  r  ryLTiuTiKav  njif  TroXifjLMuv  ytvuv ,  e£«  YLihTtfh 
%  k£v  Tim  inoci  cpounoug  TiTi^Kdri  tIw  vrfjg  rxg  dfpivouj  Qiwao-icu> .  id  eft  :  Quernd' 
modiim  mulu  militares  ac  bellicofz  gentes ,  frater  Celtas,  & fiquialii  confvetudtnem  &t 
concubitnm  cum  mafculis falam  comfrobarunt .  Diodorus ,  cfido  lib.  v :  Tiwctj[Koi4  A 
l%ovltg  ivei$eig,  yMgvcTavTcug  ^rixxQv,*^*  <zs&g  Todg  t  dppivoov Sh^oKctg  OK-xoTTug^" 
c-uasv.  eiuQari  ^  Sm  Scyug  dfj^/uv  ^ct^o)  KaQivfrcvjig ,  s|  aLuQoTiouv  tuv  fMp£v  'Srfey.Kehot 
cvyKvhkcdg.  to  j  7rctVTCt)V  tT^cSo^oTctloVy  $  iiictf  ivc^rjjuLoo-uvijg  d<PpovTiqxvlig,  tIw  tS  o-oouctl0* 
a^v  iVKOTroogiTiooig  <5rQimctJ\*  5  txtq  cq%oov  x%  nyww,'  d&d  pct&ov  otovd  ug  cumJv  Xa&' 
Zpj$/jct)v  fjL>)  <z^so-li^Y\Tct\  tIuj  lih^jliu         ,  ctTipov  YjyxvTou .  Hoc  eft :  Feminsts  licet  ,j 
nufias  habeant,  minimum  tamen  earum  confuetudine  adficiuntur.  quin  fotiusnefartisW^ 
fculorttm ftufris  infaniunt.  &  humi  cubantesin  ferarum  felltbus,  ab  utroque  laterecutn  c0' 
cubinis  njolutantur.  ejr,  quodomnium  indigniftmum  eH,frofrii  decoris  ratione  fosihabitfo 
corporis  uenuftatem  quam  leuif  ime  aliis  froftituunt.  nec  turfeid futat:fedfottus,quum  fj*{t[ 
oblatam  ab  iisgratiamnon  acceferit,  inhoneftum  att^  infameidducunt.  Strabo  lib.iv: 
iXTO  3  T  Qpvykofyjav  iqiv.oTi  TxrouiTig  KiXTOt  (pi\ov<lKci  Ti  eiri.^xvcpi^iTcv.  Txrctp'  cwTOig  cq%?cf 
70  £  dKjjLYjg  d(p{()Hv  Txg  vlxg.  Id  eft :  Hocquofe  ruulgi  fermontbm  tritum  esl, omneis  Gal^ 
contentiofos  ejfe;  neq?  afttd  eos  turfejudicart,jiflorem  atatis  frofiituant  adolcfcentcs.  Ath^' 
na:US,lib.Xlll,cap.VIIi:Ka)  KiXroi q  T&ctp&dowKcuTOi  KctT^tqugixcvlig  yuuouiKctg,  trcw* 
y.oig  fJLoifaov  x&H>x°~iV'  ^g  Tro^uKig  cvixg  cRn  Tct\g  ctogyug  fjLtQ  ive  ipodfJ^oov  cwct7rcLVit8r.  Id  elt: 
Ex  barbaris  Celu,quamvis fttlcherrimas habeat  uxorcs,  amore  ftterorum  magis  cleleB^' 
tur : ut f&fiu*  quidam  in felltbus  cum  duobus  amafiis cubitent.  Tot  fane  gravirhmorufl1 
auctorum  difertillima  teltimonia  mendacii  argui  haud  temere  debebant :  pr^- 
fertim,  quum  nihiladGermaniam  noftram  fpectent.  quidpe,quamvis  Celta- 
rum  vocabulum  tam  Germanis , quam  Gallis  fuerit  communej  tamen  Arift0' 
telis  a:vo  parum  Grarcis  de  Germanorum  moribus  conftabat :  uti  nihil  certius 


4 


G  E  RMANIit  ANTIQ^  L  I  B.  t 
n"t}quam  de  unis  Gallis  loquutum  efle  philofophum:  quorum  mbres  jam  turrt 
Grazcia:  maxirnc  palam  fuerunt  redditi  per  Mafiilienfeis  Grarcos.  Diodorus 
vero,  quarnquamde  utraque  gentc,tam  cis  quam  trans  Rhenum,fe  dicturum 
poiliceaturj  tamen  nonnulla  de  Gallis  narrat,qua:  Germanorum  moribus  mi- 
nimcconvenerunt.  Strabo  certcatqj  Athena:us5Pofidoniumfequentes,a  quo 
omnia  fere fua  de  Gallorum  moribus  fe  habere fatis  aperte  fatentur ,  Gallos  per- 
petuo  ac  conftanter  KeAw,  Germanos  vero  proprio  hocnomine  re^now  ad- 
peliat .  Quapropter  hoc  de  puerorum  confvetudine  omnino  de  unis  Gallis  acci- 
pi  debet.  qui  fcediMimum  hunc  flagitiofiriimumq}  morem  haud  dubie  ab  iiidem 
10  "?Duerc  magiftris,a  quibus  &  literarum  peritiam,  &  ceterasmollioris  vita:  difci- 
plinas,  vitiorumqueirritamenta  ^nempe  a  praxiictis  Maflilienfibus  Graccis.  Nam 
Jjms  Graxis  puerorum  amorem  ab  initio  fuifle  proprium  >  adeoquelegitimum, 
iatis  conftat .  ab  iis,  practer  Gallos ,  6c  fi  qua:  alia:  eo  fccdata:  fucririt  Celtici  no- 
nnnis  nationcs  in  Hifpania  &c  lilyrico,  ^cceperunt  Itali.  quibus  &  ipfis,  maxime 
Rornanis, iuifle  vuigarem,  patet  vel  ex  unis paffim  poctis.  Perfas  quoque  didicif- 
!?*  Gtaxis  averfam  Venercm ,  teftis  eft  antiquiflimus  rerum  fcriptor  Herodotus, 
.  1 '  Itaque  de  Germanis  verius  Quintilianus,  in  declamatione  pro  Mariano 
Mlte,  cujus  pudicititiam  tcntaverat  tribunus:  Htjriltalc  novere  Germani : &fan- 

20  cr  a^ ocemtim  vivitur.  Non  prorfus  tamen  ejus  rei  fuilfe  ignaros ,  Taciti  ma- 
gnateibturaucloritas.  Et  quomodo ignari  effe  potuerunt,  automnino intadi, 
^allis ,  huic  flagitio  deditiflimis,  tam  prope  colentibus  5  infuperqj  Romanis,  raro 
continentioribus ,  intra  ipfbs  Germaniarum  fineis  agentibus  ?  Tacitus  hiftoriar. 
1 V :  Iufu  Vitellii  Batavornmjuventm  ad dilettum  vocabatur .  quem  ,fuapte  natura  gra- 
vem,  onerabant  miniftri  avaritia,  ac  luxu  \  ftnes,  aut  invalidos  conquirendo,  quos  pretto  di- 
mnterent :  rurftts  impnbercs  ,ftcd forma  confticui ,  ad /luprum  trahebantur .  Rariflimi  ta- 
men  Germanorum  huic  fiagitio  obnoxii  fucre.  &,  fiquis  deprehenfus,  pocna  prar- 
fe&s,  ac  graviflima.  quum  c  contrario  apud  Galios  nuliiid  fueritpudori ,  nedum 
vita:  periculo  fubjettum .  Batavos,  Germanicam  cis  Rhenum  gentem ,  alteram 
hanc  c  duabus  habuifle  caufarn ,  cur  rebellarent ,  nempe  quod  liben  eorum  ad 

30  itupra  a  Romanis  traherentur,  teftatur  Tacitus  eodem  loco. 

Atque  hadenus  de  virtutibus  majorum  noftrorum  differuifle  fufficiat .  Nunc 
etiam  vitiaeorummdicentur.  Heic  equidemhauddubito,  quin  aliquis  objicere 
velit  pro  vitio  haud  levi  illud,  quod  e  Csfare  fupra  attulij  Latrocinia  nullam  babutft 
Je  tnftmiam ,  qn&  extrafneis  cujusquc  civitatis fierent.  Verum,  fi  hoc  eft  vitium,  certe 
commune  fuit  ab  initio  univerfo  terrarum  orbi.-quod  nemohiftoriarumperitus 
negaiepoteft.  nam  omniailia ^gyptiorum ,  Scytharum,  Aifyriorum,  Medo- 
rum  ,  Perfarum ,  Grarcorum ,  Romanorumquein  externasgenteis  imperia  per 
niera  occupata  fuerunt  latrocinia :  atque  ideo  ipfe  Alexander ,  populusque  Ro- 

j  1Tlanus>Iatronesapudauc1:oresaudiunt.  Acferetales  reipsafueruntj  quamvis^ 
^  communi  omnium  gentium  opinione  ,  maxima  id  viitutum  facere  fibi  vift 
*jnt,  nempe  animofitate:  de qua fupra nonnihil  diximus ,  pluraque  infra ,  in  tra- 
clatude  religione,  dicentur.  Proindcnullo  jurc  quisquam  Gcrmanos  noftros 
Pr:CaIiis  gentibus  hac  re,  ceii  vitio ,  notaverit. 

.  At  Ebmetatem,  qua*  6c  olim  apud  eos  viguit ,  &  nunc  maxime  bm- 
^Utn  aliarum  Chnftiani  nominis  gentium  viget ,  quis  fatis  excufaverit  ?  De  hac 
a  nofter  eodem  libro  de  Germania :  Conviclibtis  non aiia gens effufius  indulget .  Sc 
PanII0  poft :  Btem ,  nociemque  continuare  ptando ,  nulltprobrum .  &  mox  :  Cibi ftm- 
eTSfi  a&reftu Poma  3  recens  fera  5  aHt  lac  cmcre*um  .fine  apparatu ,  fine  bkndimentis 

5o  'Jffowfamem .  i^Adversiis  fitim  non  eadem  tcmperantia .  fiindulfteris  ebrietati ,  ftug- 
biT  ^uantumconcupfcmt   hautminusfacilevitiis ,  quam  armis ,  vincentur .  Qui- 
sadde,  qua:  fupra  ex  Julianodepotatione  Gallorum  fimul&  Germanorum 


l76  PHILIPPI  CLUVERII 

ttyStfiq  v&  r  TctXctTuvQitomM-  Sroi  ydp  J[icl{Av  r  tiKmav  Tzro&unV  zsholojt,  A'*jf\>*^' 

fyth*i®>  %FP*t  ipijrCUS  KOfltfyvltS  TOV  olvOVy  UVTiXcl^dviiOT  Tipvj$  &tij9<&*  ATH^V  .  ^°V' 

7iS  y*£  oiva  Ki^(Xiov ,  civj^ctpGaivxor  vrctjbci,  tS  txto^at®^  $iJkovov  apetGoffyoi .  HoC  eit . 
3uum  vcro  pr<etcr  modnm  vino  capiantur  limpottatnm  amercatonbm  meracum  ingurgt- 
tant:  ejrcupiditate  ad  largiorem  potationem  &  ebrietatem  provecli ,  attt  fomni  graycdt^, 
aut  infanu  vcrtigine  corripiunmr .  Propterea  mnlti  ex  Italta  negotiatom  ,  pro  fannlurt 
jibi  avarttta ,  temulcntiam  Gallorum  in  quxftum  fuum  vertunt.  hi  cnim per  amncts  navigWt- 
les  naviqiis\per  campcfrta  ve>b  loca pLuftris  vinnm ad eos  devthttnt,  incredibile indc pre- 
tium  rcportames .  pro  cadoqntdie  vini  recipiunt puerum}potu  miniftrum  permtitantcs.  1  a- 
citus  equidem  fuo  xvo  potandi  morem  tamquam  finguiarem  in  Germanisno- 
tavitvcrum  habuit  ille  domi,quod  Romanis  fuis  multo  ignominiofius  expro- 
braret.  quidpe  Plinius ,  hiftoria;  naturalis  fcriptor,  Taciti  coxtaneus ,  tam hor^ 
renda,tam  abominanda,  acncfanda  de  Romanorum  ebrietate,  lib.xiv,cap.xxil 
refert',  uti  nemo  mortalium  facile  credat,  apud  quamquam  aliarum  nationum* 
nedum  apud  Germanos  ,fimp!icem ,  ac  nullis  propemodiim  aliis  vitiis  imbutam 
crentem,  eadem  in  ufu  fuifle.Quin  Plinius,dido  capite,  quantumlibet  multarum 
^entium  ebrietatem  recenfeat ,  etiam  Hifpanorum,  8c  Gallorqmj  tamen  Ger- 
manorum  ne  uno  quidem  verbo  meminit:  quorum  tamen  mores,  vivendique 
rationemnon  ignorabat,  utquiipfecoramin  Germania  fitis  infpexerat.  CujuS  ^ 
fane  rei  ratio  dari  nulla  poteft,  nifi  quodnoftri  ferc  fobrii  videbantur  prxalii^ 
Nec  mirum  ,  quod  Tacitus  tamdiligenter  ebrietatem  in  noftris  notavit ;  hqui- 
dem  is  unum  Germanorum  mores  lioc  librodefcribere  inftituit5non  vero  on> 
niumiimulgentium.PlatOjdelegibuslib.  i  :    M^g  d])^icv9ccf  %puvtcu.,  k&  m(' 
e~cq ,  K&l  W  Kapx>l$ovtoi ,    KeAw  ,  £  i'Gtiptc ,  *J  ®Pum ,  txtoXi^ikcI  ov&  tccvta  ytvtj  •  id  c*  ' 
IncbrUntur  autemScythd  ,Pcrfx^Pceni,Ctltct%(iifpani ^Thraces:  qu&  belltcofx  funt gentt** 
Indos  potandi  certamina  habuilfe ,  auftor  eft  iElianus,  variar.  hiftor.  lib.  iU 
cap.xLi.quod  caput  intcgrum,  una  cum  xv,libriin,  perlegcre  haud  pigeat> 
quo  eximii  ac  celebrati  vanarum  gentium  potatores  cognofcantur.  A  Gra?c0> 
rum  more  rei  perditiffimce  quxfita  funt  Latinis  verba  gracari  ,  &  pergrtcari.  .0 
manorum  horrendam  ebrietatem  cognofcere  fi  velis  >  legas  prxdidum  Pli°u 
cap.xxn  jlibri  xiv.  invenies  illic  tam  nefandos  bibendi  modos,tam  aborni- 
nanda  vinolentix  irritamenta  ,  uti  fimilia  olim  habuiiTe  gentem  illam  fimpu* 
cem  atque  rudem,haud  facile  credideris:  utique  quumhodie  etiam  Gernnanis 
noftris,multisjam  fcedisque  aliorum  populorum  vitiis  infeclis,  eadem  ignorefl* 
tur.  Quamquam  non  negaverim,  varios  nunc  quoque,  Scdiclu  pudendos  ob^ 
fervari  in  Germania  bibendi  modos,  atque  leges.  Quin  etiam  pra:mia  paflim 
ebrietatis,  non  modo  apud  privatos  homines,fed  apud  nationum  quoque,  ( pr°l1 
pudor  ! )  principeis  conftituuntur:  utquanto  quisque  plus  bibat,  tanto  plus  gl0' 
ria'  atque  laudis,  prarmiique  ferat.  Ac  funt  quardam  in  prardicto  Plinii  capite,qu^  ^ 
nefcio  an  a  Romanis  Germani  acceperint ,  an  verocommunes  fuerint  aliaru^1 
quoque  gentium  confvetudines: nimirum ,  biduo duabusque noclibus pcrpotationcs  co*' 
tinuap :  non  labajje  fermone  3  nec  levatum  vomitione  5  non  altera  corporis  parte:  dum  btbcr^ 
matutinas  obtffe  vtgiiias: plurimum  haufiffe  uno  poculo  \plurimum  prxte/ea  aliis  minoriw1 
addtdifc  opttma fide  non  refpirajje  in  hauriendo:  neqtte  exfpuife^  nihtlque,ad  cltdendum  in  f** 
timentis  fonum,  ex  vino  reliqmfje:  &  id  genus  alia.  Sed  inquies;  Glortam  virtute  bibcn^ 
Parthi  qu&rebant ;  tefte  Plinio ,  didoloco :  Germanorum  item  nullidicm  noclcmf^ 
potando  continuap ,  erat  probrum .  at  Romanis  quamvis  ebrietas  frequens,  &  in  vU*' 
gari  vitio  j  tamen  non  gloria,  fed  maximum  fuit  probrum :  id  quod  fatis  ape^6 
mnuere  vidctur  Tacitus.  Re&e  mones.  verum  tamen  ego  fic  exiftimoi  uti  njj'  ^ 
que  olim,neque  nunc  gloria  in  ebrietate  Germanis  quxritur  ,nec  tamen  ul 
eft  probrum;  fic  quoque  Romanis,  ut  nullagloria  ,  fic  exiguum  fuit  probruU1, 
&  11  quarris  quantum,  quemadmodum  nunc  quibufciam  populis  lupanaria  atquC 
ganeaspublicc  ,  omnibus  infpedantibus, introgredi  nullum  ducitur  dedecu5» 
neque  turpitudo  :  quod  tamen  per  fe  fatis  magnum ,  aliisque  populis ,  maxiu11 
Germanis  noftris,  exfecrandum  cenfetur  flagitium.    ita  fane  cft ;  ubi  vitia  ^ 


GE-R-MANIiE  ANTIQ^LIB.  L  t7j 
morem  atque  confvetudinem,  non  hominis,  fed  gentis,  nort  exigui  temjiorisi 
fed  tkcuU  ahivere ;  illic  nemini  ducunturprobro.  Non  paucos  Romanorum^ 
fed  omnem  civitatem,  principeis  juxta  ac  plebcm.potationibus  crebris,adeo- 
que  continuis  indulfifle,  cuique  libros  eorum,maximevero  poctasdiligentius 
legenti  liquet.  In  plebe  egregium  exemplum  memorat  Ovidius>faftorum  lib; 
ii  ij  Annx  Pcrennx  feftum  graphice  defcribens.  Quapropter,  ut  ante  dixi,ni- 
nil  habuit  Tacitus,quod  Germanis  magis,genti  barbara:,  mitiorumq$  morum 
plane  experti,potationes  exprobraret,quam  Romanisfuis,morumcultu  prin- 
cipatum  inter  genteis  adfeclantibus.Quin  non  viros  tantum  principeis,fed  fe~ 
10  minas  quoque^illuftres  vinolentix  deditas  Roma.  fuifle,hotavit  ipfe  annal.xn. 
ubi  Domitiam  &  Lepidam,  illuftreis  feminasrefert,  utramq;  impudicam , infamemi 
'vinolentam.  quod  fanc  numquam  fuit  in  natione  noftra,  neque nunc  eft.  Apud 
alias  vero  nonnullas  Europx  genteis,  quum  viris  turpe  lit  inebnari  j  tamen  fez 
ttunac  etiam  reperiuntur  vinolentac  ,b  aud  rarse ,  nec  plebejx  tantum.  Verum 
nunc  fi  revivifceretTacitusj  proh  fumme  Deus!  quanto  juftius  vitium  hoc 
ebrietatis  geti  noftrce  opprobraret  ?  ut  qux  fola  pene,etiam  numanioribus  jam 
^oribusceteris  in  rebus  mitigata,mordicus  ld  rettnetjquodrcliquaeabje&um 
^boniinantur,  exfecranturque.  Pudeat  f^nc,\mdcat,diih\:dcatq^tritumi//f/dScy- 
tharnm  kgaii  in  Parthos  dictum ,  quod  Plinius  prardido  loco  refert,  in  unam  no- 
20  *~ram  gcntem  ab  omnibus  exteris  vulgo  jacTari  ;  Quanto  p/us  hiberintytanto  maqj* 
ptire  Germanos.  Manet,  (eheu ! )  manet  ldem  hodie  mos,  quo  dies  noxque  potando 
c°tinuatur:&L  quod  unumpotiflimeab  exteris  exprobratur,id  nullum  interiplos 
Probrum.  Verum  tamen/i  fuus  cuiq;  populo  attributus  eft  erron  fi  vitii_,nemo 
«ne  nafcitur,&  optimus  ille  eftXqui  minimis  urgetur:maneat,maneat,inquam, 
«oc  vitiu  noftris,  dum  graviora  abfint,levitas,rraUs,doIus,perridia,perjurium, 
pafphemia,immodicafed  &  inconcefla  Venus,  in  nuptas,  in  virgines,  in  puel- 
|ulas,ii_  pueros,  in  bruta  animalias  quibus  maxime  urgenturexprobratores  no- 
ftri.  Jupiter,  apud  Lucianum,  Junoni,  mollitiem  &  enrietatem  Bacchi  flbi  ob^ 
Jicienti,flc  refpondetjenarratis  ante  rebus  prxclarcab  ipfo  geftis.  k<x)  pciM&t « 
hoytnuro  ng  citp*  cw  vj<pav  Sr&  ,  orra  idSizt piQvav <met .  id  eft :  Maxime  fi  quis  cogi- 
tet,  qtidishicjobriusfuturuserat.quandoctiam  ehrius  hzc  facit.  Hxc  eadem  ego  haud 
inepte  pro  Germanis  meis  re/pjderim  ebrietatem  iis  objicientibus.  nam  licet 
vitio  huicmmio  plus,quamfatis  crat.deditifint.  interim  tamen  ciin&a&di- 
Vjna&humana  orEcia  tam  ferio,tamque  fedulo  obeunt,  uti  nec  religionc,nea 
virtutc  cuiauam  aliarum  gentium  concedant*  imo  omneis  fere  fupcrent.ingc- 
*Ua  autem  U  fpedesjin  quanam,qux*fo,  alia  gente  omnes  fimul  artes  fcientia;- 
que  magis  excoluntur,quamin  unanoftra  Germania?  At  hxc  fi  ebni  pra^ftant*, 
^uid  putas  futurum ,  fi  eadem  fobrii  tractarent  ?  Miranda  fcilicet  omnia .  Sed 
aSc>  an  foli  nunc  Germani  potant  ?  Nonne  &  inter  Britannos  paflim ,  non 
40  u^odoinplebe,  fedetiaminnobilitate,ebrietas  frequentatur?  ScGalliarum 
m^gna  pars ,  Picardi ,  Normanni ,  6c  Vafcones  ,nulla  alia  re  hodie  magis  noti, 
quam  vinolentia.  Jam  vero  Poloni,  Hun^ari ,  Litavi,  &  quicquid  gentium  ul- 
tra.iad  extrema  ufque  Europx,  abfcondunt  magis  terrarum  longinqukate, 
SlJam  fugiunt  hoc  vitium .  Qum  ipsa  in  Italia  reperi,  qui  tegerent  melius,quam 
uarent;  In  quibus  fane  tanto  turpius  haberiid  debebat,  quanto  minus  per 
Qchiohque  naturam  excufaripoflit.  namquuminter  phvfieos  conveniat;ho- 


fij"  nos  commeant ,  vel  migrant ,  ipfi  fatentur,  fe  multo  magii 
rite?  ^^1^11^  domi  m  g-enitivo  folo.  Verumperpotandi  mos,omnibus  pa- 
Nim^eftt  °lim  communis' anam  >  eamq^  antiquilTimam  habuit  originem0 
diti /rum^uQPnfci  1111  mortalcs nullis aliis ftudiis,quam  bellisvenatibusq5de~ 
fitire0^^  CUnteis  aD  exercitus  ^cc  crebris  atq;  vehementibusimmesum 
necclium  erat .  Svavitas  dein,atqj  voluptas,  qua^  in  ipsa  fitis  exftinaione 

percipie- 


i7« 


PHILIPPI  CLUVERII 


pcrcipiebatur,adco  eos  attraxit,uti  etiam  fepenon  fitientes  biberent.  quain- 
quam  verum  fit  illud  in  Parthos  quondam  jactatum  verbum  s  quanto  quis  piu> 
bibat,tantomagiseumfitire.  Atque mde  eft ,  quod  Plato.ut  antcrelatum, 
tIw  piQlw  <m  mtopum  Wmi»  adfcribat.  Verum  de  ebrietaus  vitio  fatis  abun- 
deque  di&um. 

Aliud hinc vitium objici noftris pofle reor, Pigritiam, five  I N E k t i a m. 
de  qua  ita  nofter :  Quottens  bella  non  incunt ,  multum  venatibus ,  flusfer  otium  tranjt^ 
gunt;  dcditifomno,  aboque.  forttjftmus  quisque  ac  bellicofifftmus ,  nihil  agens ,  delegat* 
domus  &  fcnattum  &  agrorum  curafemtnis  fenibusque  &  tnfirmtfpmo  cuique  ex  fwt-  ^ 
Ua,  ifft  hebent:  mira  diverfttate  naturd  3  cum  iidem  homines  fc  ament  inerttam,  &odc~ 
rint  quictem .  Verum  hoc  quoque  non  tam  ex  nationis  noftra:  vitio,  quam  ex 
omnium  bellicofarum  gcntium  more  antiquiffimo:  ut  patet  ex  Thracum  con- 
fimili  exemplo ,  quod  Herodotus  citat,  lib.v,  his  verbis :  A^yov  etvcq  x,dfowv  ytf 
«fo  loydrlw.cin^TctTov.  id  eit:  otioftmeffe,prohonefttfftmohabctur,agnvcrocultorem, 
pro  contemtijfmo . 

Superbiam  noftris  ,  atque  Jactantiam,  ingeniique  VanitatP 
adfcribit  Diodorus,  prxdiclo  libro  v,  his  verbis:  iioT^d^  Xiywv  a>  v7rifaMf> 
\tt  cwtyA  ictvToov  ,  fietuo-i  j  Tcofoav.  d7r{^Tcq'j  k&  dvara\tKot,  TiTytyvh^0' 
v7rdoxxQv .  id  eft :  CMttlta  hyferbolice  ad fu&  laudis  amfliftcationem,  aliorumque  conter»- 
tum  jatlant.  Cfrtinaces fr&terea  ftunt,  &elati  tragicique  exaggeratorcs .  Lxemphim 2 
exftat  apud  Tacitum  ,  annal.  11 :  Neque  OHaroboduus  jattantia  fuit  attt  frobris  tn 
hoflem  abftwebat.  Idem  au&or,  hiftoriar.  v3  vanitatem  Germanorum  notats  it* 
de  Civile,  Batavorum  rebellan tium  duce,  loquens :  Ctvilem  cufido  incefftt,  n^A' 
lem  aciem  oftentandi.  &  mox :  Caufa inftrttend*.  claffts.ftuper  infitam genti vamtat em, tt 
eo  terrore  commeatus,  Galiia  adventantes,  interciferent .  Verum  hoc  vitium  ftr^ 
nuitati  eorum  condonandum  eft :  qux  certe  tanta  fuit ,  quantam  haud  factfc 
apud  alias  genteis  reperieris  j  quamquam  omni  arte  ac  difciplina  militari  dciti- 
tuti  fuerunt;  ut  infra  oftendetur .  Hodie  vanitatis  jadantixque  vitium  nefci° 
quo  jureomnes  ferereliqui  Europaei  Germanis  prxripuerint.  etenim  nonm°' 
do  in  fermonibus  &  colloquiis  pr1vatis,fed  pubfice  etiam  mftitutis  hbris, qu#' 
vis  fe  natio  reliquis  praftantiorem  efle,per  fummam  impudentiam  ementitub 
vanisque  id,  ac  maxime  falfis  argumentis  probare  conatur.  ; 

Ceterum  Strabo,  prardi&o  Iib.  1  v,  ita  de  Gallis :  Kdj  tSto  t  QovXXxfip^ 
tsiv,  en  -zrdvjic  KtXTot  QihovetKot  eio-tv.  id  eft :  Qutn  &  hoc  vulgi  fermonibus  tritum ,  o&' 
neis  Gallos  effc  rixofos.  Idem  de  Germanis  Tacitus ,  in  libro  dc  Germania :  Cre' 
brd, ut inter  vinolentos ,rix* .  Sed hoc  etiam  ftrenuitati ,  animofitatiquc  adfc^" 
bendum.  fic  enim  continuo  fubjicit  Tacitus  :  Rarb  conviciis ,  ftefius  c*de  & v»** 
nenbus  tranfiguntur .  De  utrisque  Diodorus,  di&o  lib.  v:  EluQari,  %  ToSet^ 
6k  t  tvwvtwb&s  tIw  hd  r  Koym  dfxtXXa*  xa&<rdvTts,  ott  «fpxAjjVewf  ^ovo^ax^  jf 
dXXntes ,  *V  ov'b*  ^  ^ t&wtM.    Hoc  eft :  Solent  &  tnter  eptd^! 

causaex jurgto  quomodocumque  arrefta,  infurgere,&  ex frovocatione  interfe  digladU^ 
nihilt  viu  jacfuram  .fltmantes.  Hodie  quoque  gens  conviciorum  impatientio 
nulla  ,  quam  Germani.  commune  quidpe  omnibus  atque  ufitatiflimum  & 
verbum  5  Pauca  verba,  qu<eft> :  res  brcvius  tranftgi  foteH.  moxque  ad  gladios  fe  p*'0' 
ripiunt.  Quin  adeo  conviciis  abhorrent ,  uti,  fi  quis  etiam  plebeius  &  inhm^ 
conditionis  homo  in  ea  prolapfus  fuerit,ignavum6c  muliebris  animi  homincUj 
dicant.  Livius,Iib.  v,  Gallorum  tradit  gentem  ira  imfotentem  eflb.  libro  vcr°  j 
xxx  iii,  eamdem  minime  ad  mor*  tizdium  fatientem .  Idem  hodie  de  noftris  praC" 
dicari  poteft.  raro  enim  heic,  ut  apud  alios  populos, in  longum  cxtenduntuO 
,aut  in  lecretum  abfconduntur  odia:  numquam  toxica  in  ultionem  mifcentur'  r'M 
fed  quamprimum  diflidium  aliquot  natum ,  ftatim  alter  adversus  alterum  p*'0* 
palamexfurgitjremqueeveftigio^ubi  adverfariusdetur,ferrofinit.  EamdeUi  | 
fuifle  prifcis  Germanis  mentem,patet  ex  iis,  qux  adduda  funt.  Verum  de  an^ 
mofitate  illorum  alio  loco  fufius  dicetur.  Hactenus  de virtutibus,vitiisque  z0* 
rum  prxcipuis  dilferuifle  fufliciat. 


GERM  ANIi£  A  N  T  I       L  i  B;  L 


C  A  P.  .  XX. 


o 


t>e  conjugio,     awore  fideque  conjugdlu 

Mn  i bus  fere  privatx  vitx  partibus  explicatis ,  reftat  nunc uti  de  ma- 
trimoniis,  &  libcrorum  educationc  pauca  quxdam  dicantur .  De  illis 
igitur  ita  nofter,  in  libro  de  Germania :  7{ec alms feminis ,  quam  viris  habi- 
^  tu&\  nifi  quod feminoi  fi&piws  lincis  amiclibus  veUntur:  eosqtte  purpuravarimt^  partemfa 
.  vefiitus  fiupertorem  in  manicas  non  cxtendunt ,  nndt  brachia  ,  &  lacertos :  fied  &  proxi- 
ma  pars  pecloris  patct.  quamqttam fievcra  illtc  matrimonia :  ncc  ttllam  morttm partem  ma- 
gts  laudaveris.  namprope  foli  barbarorttmfingitlis  ttxoribtts  contcntifimt  •  exceptis  admo- 
dumpmcis,  quinon  Itbidtne  ,fied  ob  nobilitatcm pluribw  ntiptits  ambiuntur .  Et  poftea  : 
^MeUus  quidem  adhuc  c&  civitates  ,  inqttibm  tantim  virgtncs  nubunt ,  &  cum  Jpe  voto^ 
uxorts  fiemel  tranfigitur .  ficunttm  acctpitmt  maritum>qtto  modo  ttnttm  corpus,  tmamque 
vitam ;  ne  ulla  cogitatio  ttltra ,.  ne  longior  cupiditas  j  nc  tamquam  maritum ,  fied  tamqtiam 
matrimonium  amcnt .  Hoc,  quxfo ,  unde  G ermani  noitri  barbari ,  nifi  ex  memo- 
na  6c  obfcrvatione  divini  prxcepti,  quod  Deus,  rerum  omnium  conditor^ 
Adamo ,  mortalium  primo ,  dedcrat  in  paradifoj  ut  adnotavit  Mofes  ,  in  lib. 
Sen- cap.i  i,ver.xxiv :  quodque  ipfe  Dci  riIius,Dominus  nofter  Jefus  Chriftus, 
^epetiit  poltca,  pharifvis  fiiper  divortio  eum  percuncTantibus  j  referente  divo 
Matthaco ,  euangelicx  hiftoriae  cap.  x  i  x,  ver.  i  v,  &.  lequcntibus,  his  verbis  :Non 
0US)  quody  qtti  fiecit  ab  initio}  majculum  &  fcminamfecit  eos:  &  dtxit  \  Propter  hoc  rc- 
vvqiict  homo  patrem  ac  matrem^  cJr  adh&rebit  uxori fit<e :  dr  erunt  dtto  illi  in  carnem  unam. 
ttaque  non fitnt  jam  duo^fied  caro  una .    Hoc  igitur  prxceptum  prifci  Germani ,  ut 
*d  proavis  fuis,  Noacho,  Japheto,  Gomero,  6c  Afchenaze,  in  Afiaacceperant, 
^uam  religiofiilime  poftea  in  Germania  obfervarunt;  quamvis  veri  Deicultu 
jam  dudum  rclicto .  Nec  tamcn  id  foli  Germani  cuftodiverunt  ex  idololatris 
jQ  gentibus  \  fed  alii  etiam  nonnulli  barbari,  quod  apertc  indicat  Tacitus:  &,prx- 
ter  barbaras  genteis,  Grxci  quoque,atque  Latini.  Ex  barbaris  alii  qui  fuerint, 
Prxter  ^Egyptios,  de  quibus  id  tcltaturHerodotus  lib.n,  &  Judxos,  haud  raci- 
lc  monftrare  queas.  Germanorum  fuifle  confangvineos ,  Gallos  atque  Hifpa- 
nos,  conjicere  tantum  licet.  Apud  rcliquas ,  poitquam  in  fuas  quxque  terras  a 
Babylonc  digrelfx  funt,  contemto  tam  lando,  tamque falutari  Dci  prxcepto ; 
aut  unam  complures  habuere  viri  uxorem,aut  e  diverfo  finguli  plureis  habucre 
u^orcs,aut  communcis  interfc  complures  viri,aut  etiam  umverfi;  concubinas 
TfrJu^  quam  uxores.  Cujus  rei  primus  auctor  fuit  Lamechus,maledicl:i  a  Deo 
v^aini  propago :  dignus  eo  genere,  quo  prognatus  >  quado  multis  horrendiflimis 
4o  Plmui^lu<>a  majoribus  ejus  in  xternumDeum  commiiTis,hoc  etiaipfe  addidit 
haud  poftremum.  Ab  hoc  in  reliqUam  ejus  pofteritatc  diffufum  fuit,ad  inunda- 
tioneni  ufque  terrarum.nam  hocquoqj  inter  alia  peccata  haud  dubie  in  causa 
*^it,cur  genus  humanum  aquis  deleretur.  Memoria  tamenejus  acjuis  exftingvi 
nonmagis,quam  aliorum  peccatorum,potuit .  unde  enatata  eluvie  in  arca  No- 
acni)ad  hnjus  etiam  pofteros,  adeoque  ad  fan&os  Dei  viros  penetravit. 

Ceterum,  quod  auct or  nolter  Germanos  prope  fiolos  barbarorum  fingttlis  ttxori- 
i  c°ntentos  fuifle  tradit ;  cxceptisadmodumpaucis,  qtti  non  libidine,fied  ob  nobilitatem 
rlir^nismtptiisambiebatur:o.)\\s  rei  exemplum  eft  in  Ariovifto,  Marcomannorum 
r^gej  de  oAuo  fic  Cxfir,in  commentariorum  belli  Gallici  primo:!)^ fucritt  Ario- 
5  o  rlj  Uxores :  ma  Sveva  natione.qttam  domo  fiecttm  adduxerat ;  altera  JSforica ,  regis  Vocionis 
Joror  3 quam  j?2  (ja/^  dttxerat ,  a  fratre  mififam .  Regibus  hoc  tantum ,  atque  princi- 
pious  licuille,  patet  ex  Taciti  verbis,  admodum  paucts.  Verum  &  iili  hoc  ex  vici- 
^riirn  gentium  traxifle  moribus  videnturi  non  ex  majorum  inititutis.  namfic 
a  tarna?,  Gcrmanica  gens,Sarmatis  pariter  atq;  Getis  vicini, horu  more  com- 
jj  LileiS}aut  comuneis  inter  fe  habuere  uxores.  Tacitus  ibide :  Peuciniyqnosqttidam 
fyarnas  vocatfermone^ultttfcde^cdomkiliis^ut  Gerniani  agunt.fordes  omniu^  torpor. 

ceterurii 


sg0  PHILIPPI  CLUVERII 

cetcrum ,  connnbiis  mixtis ,  nonnihil  in  Sarmatarum  habitum  fadantur .  Prxclara  illa 
confvetudoquarumdum  nationum  Germanix,  in  quibns  tantitm  virgincs  nubc- 
hant ,  &  cnm  Jpc  votoquc  uxorts  femel  transigcbatar  h  ftcque  unum  acciptebant  marttum, 
quo  modo  unnm  corptts,  unamque  vitam :  ne  ulla  cogitatio  ultra ,  ne  longtor  cupidttas  5  ne 
tamquam  maritum,fed  tamquam  matrimonium  amarent.  prxclara  hxc,  inquam, 
confvetudo ,  5c  imitatione  maximc  digna,  ii  duram  illam ,  aliis  quoque  gerrn- 
bus,  ut  infra  patcbit,  obfervatam  conmtionem  removeas,quft  uxori  marito  lu- 
pervivere  non  Iicebat  j  fed,  1II0  defuncto ,  ftatim  fefe  laqueo  juxta^  ejus  fepul- 
chrum  induere  cogebatur;  nifi  invifa  propinquis,  &  ommbus  mramisvivere 
mallet :  quod  dc  Hcruiorum  gente  tradit  Procopius,  lib.n  rerum  Gothicarurn. 
Hodie  in  quibusdam  Chriftiani  nominis  regionibus  feminas  non  modo  le- 
curidas ,  ac  tcrtias,  fed  fxpe fextas ,  feptimas ,  8c  oclavas  abfolvifle  nuptias  viUi- 
quas  pudicas  pudicx  matronx  vix  dixerint. 

At  videamus  tandem ,  quasnam  in  uxores  duccrc  prifcis  Gcrmanis  licue- 
rit.  quidpeMofcs,DeijufTu  legcs  Hcbrxorumgenti  ferens,oftcnditipiis,qui- 
bus  in  gradibus  matrimonia  contraherc ,  quibusque  minus  liccrct.  idemqu* 
poftea  llomanorum  lcgislatores  fcccrunt:  quod jus  corum  civile,  lcgesquc» 
multis  abhinc  fxculis  confcriptx,  ctiam  nunc  oftcndunt.    Vcrum  leges  iit# 
per  Mofennondum  latx,quum,poft  terrarum  inundationcm  ,  genus  mort>  ^ 
fium  ln  diverfas  orbis  parteis  difpcrgcretur.  cftquc  credibile,  ut  ab  initio  Ada- .  k 
mi  filii ,  fic  polt  diluvium  quoquc  Noachi  nepoteis  duxuTe  in  matrimonjupa  . 
forores .  qui  mos  a  difpcrfione  Babylonica  in  omncis  pariter  genteis  dirfulus 
fuit,  multisque  fxculis  obfervatus;  nec  nunc  quidem  in  orbe  barbaro  cxfti*1" 
clus.  Dc  Athenienfibus,  Grxco  populo,  teltis  eft  ^Emilius  Probus,  in  Cimone, 
his  vcrbis :  Habuit  in  matnmonto  fororem  germanam  fuam  Eipentz.cn ;  non  magis  a&0' 
re,  quampatrio  morc  dutftts.  Athcnienfibus  entm  licet  eodem  vatrc  natas ,  uxores  dutere-  f 
De  eodcm  Cimone ,  fimulquc  Perfarum  gente ,  Cyrillus  contra  Julian.  imp^ 
rat.  lib.  v  1 :  Cimon  Elpenizen ,  eodemfeminc  &  fangvine  ortam,  pro  uxore  habuit.  C? 
Perjas  ipfos,  imo  &  ipfum  Iovem  imitatus ,  eodem  cum  forore  toro  ufus  cH .  Strabo,  lU* ' 
x,  de  Cretenfibus :  Qtpvrj     Uw,«tJ  dhhtpoi  uo-i>to  ijpitrv  <f  rS  dSiXtyu  pi£/.l(&>-  i^  c 
Dosest  ,fiquidcm  foror firatri  nubit,  dimidiumportionis fiatern*.  De  ^Egyptiis,  maX1'  < 
mcquc  eorum  regibus ,  idem  vulgatum  eft  apud  rerum  audores .    Dc  Perli*  \ 
multo  ctiam  fcediora  tradit  Theodoretus ,  contra  Grxcos,  orat.  ix  dc  legihus' 
KeiTO.  txs  Zct^L^a  7rdhtXj  Ilipcrcq  TroXiTivofBfjo^  vopxg  5  fi^j  ptjTgcttn,  H&f  dhAtpoojc. ,  d£t£$  j? 
(B/JT01 ,      Qv?a,Tgct<n  fjtiyvvffysoiyVopov  Ivvoijlov  tIw  ^s^cvo^iou  cropicov.  Hoc  elt. :  Perry  I 
quibm  antiqntttts  Zarades  legcs  prafcripfit,  matrum  ,fororum,filtarumquc  connubiis fu*1f<( 
dequc  commixti ,  rem  jufiiffimam  arbttrati  fiunt  id,  quod  crat facinus  injufiifftmum .  v\  I 
lisdcm  Diogenes  Laertius,  inproccmio:  Txs  'rj  futyxs  o<nov  vopttyiv P^v^f} 
ftiywcSg •  id eft :  CMagos jufium drbitrari> matriautfili* mificri.  Strabo ,lib. xv, »  . 
eadem  gente  :  lolq  'j  ^otynig  k&  f*iTfcl<n  o-wjiox^  >  7rctTfi/ov  vtvofti<rcq.  id  eh: :  W 
ctiam  cum  matribus^  infittuto  majorum ,  coeunt .  Et  li b.  x vi ,  dc  Arabibus :  M iyvvJ^ 
3  ^  f*»jT^Vr  mifientur  &  matribtss.  Superabant  hxc  fidem,  ni  Cxfar,  belli  G*1 ' 
comment.  v,  de  Britannis,  Germanorum  confangvineis ,  idcm  fere  adfcvera  ' 
fet,  his  verbis  :  Vxores  habent  dcni duodenique  inter fe  commttnes',  dr  maximc  fi^r 
cum  fiatrtbus,drparentes  cum  liberis.  Sed  Germanos  noftros ,  qui  tanta  egerU^ 
con tinen tia ,  tan taque  fanct imonia ,  u  ti  prope  foli  barbarorum  fingulis  uxoribtts  c<${ 
tenti  fuerint;  ab  ultimis  iftis,  abominandisque  flagitiis  abftinuifle ,  maxiijc 
veri  eftiimile.  quod  11  aliter  fechTent ;  haud  dubie  auctor  nofter,  diligentill1' 
mus  omnium  ejus  gentis  morum  notator ,  memorafTet,  Quin  forores  quoqu<?'  j 
adeoque  fratrum  hlias  in  matrimonio  habuhTe,  etiamnum  dubito . 

Ollenfumigiturhadenus.quot  uxores,  item  quas  ducere  licuerit. 
xtatis  duxerint  annis,nunc  etiam  indicandumeft.  Cxfar  comment.  vi,  ubi | 
moribus  Germanorum  agit:  gui diutiffime ;  inquit,  impubercs permanfierunt.n^' 
mam  inter  fiuos  ferunt  laudcm .  hoc  alifiaturam,  ali  hoc  vircs  t  nervosque  confirmari  f  ' 
tant.  Intra  annmn  vcro  xx  femina  notittam  habutffc ,  m  turpifimts  habent  rebtts.  * 

cam^ 


J 


e- 
i- 
\c 
*> 

# 
a- 

m 
us 
[i- 

Ci 
'0- 

re. 
c 

& 

b.)c 

(l: 
a- 
lis 
15: 

/i, 

lll 

>U$.  I 


10 


GERMANi^  ANtlQ^LlB.  I,  i*t 
camdem  fententiam  nofter ,  libro  de  Gerrrtania :  Sera juvenum  Venus :  ebqitt  in~ 
exhaufla  pubertas  .nec  Virginesfefiinantur :  eadem  juVenta  Jimilisproceritas^pares ,  va~ 
lidtque  mifientur :  ac  robora  parentum  liberi  referunt .  Ergo  adolefcens  j uxta  ac  virgd 
poft  vigeiimum  demum  artatis  annum  matrimonio  inter  fe  jungebantur .  Hie 
certe  mos  in  filiabus  hodieque  apud  Germanos  magis ,  cjuam  apud  alias  genteis* 
obfervatur .  Adolefcentes  plerumque  in  altiorem  iervantur  astatem. 

De  dote ,  Sc  amore  conjugali ,  item  de  officio  uxoris ,  fic  Tacitus ,  eodem  li~ 
libro  :  Botem  non  uxor  marito  ,  feduxori  maritus  offert .    Jnterfunt  parentes  drpro- 
ftnqm ,  &  muneraprobant ;  munera ,  non  addclicias  muliebres  quafita ,  nec  quihus  nova 
nupta  comatur  5  fed  boves ,  &  fienatum  equum  ,  drfcutum  cum fiamea  >  gladioque .  in  hotc 
Munera  uxor  accipitur :  atque  invicem  ipfa  armorum  aliquid  viro  affcrt .  hoc  maximum 
vmculum  ,  h<zc  arcana  facra  ,  hos  conjugales  deos  arbitrantur  .  ne  fe  mulier  extrd 
virtutum  cogitationes ,  extraque  bellorum  cafusputet ,  ipfis  incipientis  matrimonii  aujpi- 
ws  admonctur ,  vcnire  fi  laborum  >  pcriculorttmque  fociam  \  idem  in pace,  idem  in  proelio 
PpjHram ,  aufitramque .  hocjnncli  boves  ,  hoc  paratus  equm ,  hoc  dataarma  dennntiant, 
Jtc  vivendnm ,  fic  percundum .  accipere fe ,  qu<e  liberls  inviolata  ,  a c  dtgna  reddat ,  qiU 
nums  accipiant ,  rurfimque ad nepotes  referant .  Virtus  tunc  rhaxime  ac  probi  mores 
fpp&abantur,  atque  ipfum  matrimonium.  at  nunc  ,  anteqUam  eam  ,  quam 
^uis  ducere  velit,  veloculis  confpexerit,  vel  ex  aliorum  relatu ,  qualis  fit,  ac- 
20  ®epcric 3  de  dote  ,  quam  aliatura  fit ,  primo  loco  inquirere  fumma  ei  eft  cura* 
dehac  li  fetis  ampliter  conftet  j  de  reliquo  nihil  prorlus  vir  eft  folicitus .  fit  de- 
formis ,  litmanca,  fit  membris  capta,  vel  mutila,  quam  numquam amare  que- 
at?  fit  improbis,  fceleratisque,  atquc  infamibus  prognata  parentibusj  fitetiarrt 
!p&  impudicitise  crimine  notata :  nihil  intereft,  dum  dos  hxc  ampla  compenfet* 
Atque  hinc  tot  difcordantia  matrimonia,  tot  adulteria,  tot  flagitia,  tot  divortia  s 
^d  &:  ferro  venenoque  parata:  ca^des .  Verum  ha?c  deploranda  potiOs  hoc  fx- 
culo  inter  Chrifbanos ,  quam  meliora  fperanda  1  Porro ,  adde  fuperioribus  ea^ 
<]ua:  eodem  libro  antea  referuntur :  Quodque pr&cipnum  fortitudinis  irritamentuni 
es~t  j  non  cafws ,  nec  fortuita  conglobatio  turmam ,  aut  cunenmfacit  \  fed  familU ,  &  pro- 
3  0  pinquita*.  ejr  in  proximopignora :  unde  feminarum  ululatus  audiri ,  unde  vagitus  infan* 
tium.  hi  cuique  fanctifftmi  tefies ,  hi  maximi  laudatores.    ^Ad  matres  ,  ad  conju- 
ges  vulneraferunt .  nec  illdt  numerare ,  aut  exfugere plagas  pavent.    Exemplum  con- 
jugalis  amoris  efl:  in  Arminii  uxore ,  de  qua  Tacitus ,  m  annal.  1 ,  ita  :  Pugnatum 
™  obfident ts ;  &  ereptus  Segefies ,  magna  cum  propiquorum  &  clientum  manu .  Ineran  t 
jcmn&nobiles:  inter  quas  uxor  k_Arminii  ^eademqnefilia  Segefiis ,  mariti  magis ,  qnam 
parentis  animo. 

Hactenus  de  uxorum  erga  viros  amore.  fobne&it  modo  didis  continuo  au- 
^or ,  de  virorum  amore  in  uxores  ,  ifla :  MemorU proditur ,  quasdam  acies ,  inclina- 
^jam^  ejr  labantes,  a fcminis  refiitutas>  confiantia precum,  ejrobjeffu pec~torum->  ejr  mon- 
^firatacomminus  captivitate.  quam  longe  impatientius  feminarum  fuarum  nomine  timent: 
"deo ,  ut  ejficacius  obligentur  animi  civitatumt  quibus  inter  obfides  puelU  quoque  nobiles 
tmperantur.  Exemplum  maritalis  amoris  eft  in  Arminio  ,didi  annalium  libro 
paullo  p6ft:  ^irminium>fiuper infitam  violentiam ,  rapta  uxor ,fiubieclus fervitio  uxoris 
ttterus,  vecordem  agebant:  volitabatqueper  Cherufeos,  arma  in  Segefiem,  arma  in  Ctfarem 
Pfiens.  Reciprocum ,  ac  parem,  conftantemque  fuiffe  invicem  conjugumamo- 
^em  haud  dubitandum.  firmiflima  quidpe  efl:  amatio,ubi  nudus  amor  amore  nu- 
y°  vincitur :  ubi  non  dos  atque  opes ,  fed  matrimonium  amatur.  Hinc  tanta  illa 
J_n  ^inis  pudicitia,  tanta  in  communibus  laboriblis  atque  periculis  conftantia, 
5o  uanU  ^eniclue  virilitas.  Ac  in  pace  quidem  plus  cure  laborisque  incumbebat 
x°nbus,  cjuam  maritis  5  quodfupra  oftenfum  eft. 

^etero  aucl:or  nofter  quumintelligeret,quibusmaximerebuspudicitiamu- 
fuTTIS  a^UC*  aUaS  §ente^s  corrumperetur,-  longe  easa  Germanorum  moribusab- 
nlw  °^encJit ' nis  verbis  :  Ergo  feptapudtcitia  agttnt ;  nu//is  Jpeclactdorum  illecebris, 
ift  tS  C(TVlvl0rum  irritationibus  corrupu.  Spectaculorum  ignaros  fuifle  prifcos 
0S  Germanos  ,  docet  exemplum  Verriti  ac  Malorigis  ,  principum  gentis 

Friflorumi 


%n  PHILIPPI  CLUVEHII 

Frifiorum:  de  quibus,  Romam  lcgatione  miffis ,  fic  tradit  nofter  atinal.  xiliJ 
tntravere  Pompcii  thcatrum ,  quo  magnitudincm  populi  viferent .  ////'  per  otittm  ( rieque 
enim  ludicris  ignari  oblectabantur )  confejfum  cave& ,  difcrimina  ordtnum,  quis  eques.uvt 
fenatus .percontantur.  De  corruptcla  lpectaeulorum  qitam  veriliima  prxdicavit 
Seneca,  in  epift.vn :  Nihilvero  esi  tam  damnofum  bonis  mortbus ,  quam  tn  aliquoftt' 
Baculo  defiderc.  tunccnim per  voluptatem  facilius  vitia  furrepunt.  O  v.ocem  fatidicarn 
atquedivinam,  tantoque  fapicntix  doctore  digniflimam?  Hoc  equidemilfo 
homo  gentilisjdivinorumprxceptorum,  qux  pcrMofen  olim  ahosquepro- 
phetas  Deus  xternus  populo  fuo  tradidit,  plane  rudis .  Nos  igitur  nunc ,  qui  ^ 
Chriftianx  difciplinx  militixque  dedimus  nomina ,  qua  fronte  ludorum  fpe- 
clacula  non  folum excufamus ,  fedlaudamus  etiam,  atque  ultro  inftituimus? 
quse  fmceo  minus  erant  toleranda,  quo  magis  veteris  lilius  gentiJisque  mo- 
deftix  modum  excedunt.  Non  enim  vitia  nunc  folummodo  per  fpeclancli  vo- 
luptatem  furrepunt :  fed,  quafi  per  vim,animis  integris  atque puris,  qua  excm- 
plis,  qua  voce,quamanu  ingcruntur:  adeo,  uti  vix  umquam  corruptiore  licen- 
tia  fi&ores  juxta  a&oresque  fabularum  exftitifle  crediderim .  Sed hxc  extcrna 
potiiis,  quamnoftra.  fpe&aculis  quidpe  nunc  etiam  minus  fblicitantur  G&~ 
manorum  feminx,quam  aliarum  gentium.  Convivia  tamcn  vcl  crebriora  et- 
iam,  quam  alibi,apud  nos  inftitui,  haud  negaverim.  &:  licet  minus  heic,  qualfl  ^ , 
alibi,  tamen  nonnihil  irritationum  ad  libidinem  in  fymphoniis ,  in  filtatioiu- 
bus,in  variis  lufibus.  ncc  aliam  partem  vitx  apud  Gcnnanos  corruptiorcfl$ 
nunc  dixeris,  quam  qux  convictibus  transigitur . 

Alium  prxterea  corrumpcndi  pudicitiam  muliebrcm  haud  levcm  moduni 
qui  eft  in  literarum  fcientiS  atque  ufu,Germanis  procul  fui£Tc,docet  contin^ 
nofter  ibidem  his  verbis  :  Literarum  fccrctaviripariter  ac  femin&ignorant.  Haud 
ita  pridem  etiam,  in  Saxonicis  Germanix  nationibus,  ubi  plurimum  adhuc  vc* 
terum  morum  perdurat,  item  Pruffia  ac  Livonia,  ceterisque  feptemtrionis  par- 
tibus,turpe  fuit  feminx  literas  fcire  ;  camdc  ob  caufam,quam  antiquus  fcripto* 
Tacitusinnuit:videlicethispudicitiamfolicitari,his  prodi.  Nunc  cquidemf^  Q 
minxnoftrx  literas  fciuntvulgo:at  fuasj  non  externas,nec  Latinas,Grxca$vc: 
quibus  aliis  in  getibus  feminx  quxdam,maxime  nobiles  atq;  illuftres,  adnciun* 
tiir,imbuuntur,corrumpuntur.  femina  quidpcquxfupra  feminam  fapitjfenH- 
narum  ftudia  afpernatur,  faftiditque  >jamque  viris  fcfe  mifcet.  Neque  tamcu 
abnuerim  etiam  inGermaniaGermanicisliterisfxpiuscorrumpi  virginesjuxt;l 
nuptasquc.  veriflimum  namq;  eft,  epiftolam  haud  erubefcere.  fxpiusque  fitertf  • 
petuntur,qux  ore  numquam  audeas.  Verum  hxc  de  matrimoniis,&  caftitatC 
prifcarum Germanaru  difleruifle  fufficiat. paremhuicin  toto orbe  vix  reperia* 

Cap.   xxi.  if 

De  mulierum  partu ,  liberorumque  educatione.  item  de  cognatio- 
ntbus  }^  hereditatibus . 

DE  matrimonio  poftquam  fuperiori  capite  di&um  eft ,  commodus  nuflc 
fuerit  locus,  de  partu  mulierum , liberorumq;  educatione,  item  de  pr°' 
pinquitatibusnonmilla adnotare.  Strabo igitur,lib.  iii,  HilpanicarU^ 
mulierum  fortitudinem  duritiamq;  notas,hxc  verba  refert:KoW  3  j  TctJra 
t&  Kitfixci  livtiyXjT*  Q&ictajXjZKuQiKcl.  Koivd  j  Kf  w^cff  cwfytkcM,  rlw  n  r  cuifyuv,  XjT^f  p 
ywjcuKm.  yfuqySw  clvtoj{.  hkSQcu{  ^  &ctKOvScriTo7$  cwtydcriVi  OKHvag ewff  kavr  xctfe*^' 
vao~ctf.  h  Tt  Tolg  'ioyoig  7n7ketKi$  avTctf  >L  \xx<ri  rd  Qfityq  ,  x.  cmao^avSo-iv ,  "hTTOKXlvaCcxJ  Tfoof ri 
f&Qpov.  Ev  §  Aiyvsinj  <P*l<riv  0  Tloo-$a)vi@»  i^yvia-ctc^  tov  ^ivov  ictvru  XctpjmoXzav ,  McU#** 
^iutLo  a,vajsa,oTi pic&too-cuTO  avtyctg  opS £  yiwajKcAg  crxa<pn7ov.  u^ivacra  j)  pia  r  yW^, 
xwv>a7rihoot  3ii  to  tpyov  cw7lKa,07rug  ^><7raAecr</g  tov  jui&ov.KavTog  tTmrovoog  ificjv  ipy&ffVK 
v!w,  Sk  ei^ug  tlw  ajTtcw  woonoov ,  l\^\^a^oi,  ^  dtyiqo-i,  SSs  tov^S"ov*  >J  J[  GKKOfAfoeto*  ^ 


GE  RMANIvE    ANTIQ^  LIB.  I.  *Sj 

**l7riQv  tj  k$wm,  Xxoao* ,  £  azragyavdoao'*  olg  «%e>  Siaodoetw  otKciSt.  Id  eft  j  ttijf 
MJjtanis  commnnia  funt  cum  Celticis,  Thracuis ,Scythicisque  genttbus.  ficttt  ejr  fortttudo, 
non  virorum  modo  ,fid  &  feminarum .  hd  namqne  agros  colunt.  &  quum  pcpererkm,fita 
loco  viros  decnmberc  jubent,  iisque  miniflrant.  atquc  inter  operandum  fiepe  infanteis  la- 
vant^  crfafciis  t,?voivunt,ad fiumen  aliquod  inclwantes.  Pofidonius  tradttffibi  in  Li- 
guria  hojpttem fiuum,  Charmolaum  CMaJfdienfem,  narrajfe  j  qunm  a  fe  adfoffionem  quam- 
dam  condncti  effent  viripariter  ac femina  \  inter  has  quamdam^dotortbus partus  correptam, 
non  ,onge  ab  operc  feccjjjje;  editoque  fcetu,  adopus  redijfe  \  ne  rnercedem  amitteret.  ^uarn 
ipfe-,  qmm  dgi  e  cpus ficere  videret;  primoque  caufiam  igrioraret^  tandem,  re  cognit.i,  mer- 
10  cede  data  dtmijh \  rnulierem  ad  Jonticulum  quemdam  extulijfe  infantem  \  lotumque,  & 
panntSy  qnos  hdcbat  ,involutttm ,  domnm  incolumem  detulijjc_j.  Eamdem  hiltoriam 
Jecitat  6c  Diodorus,  lib.  iv,  hot  modo :  oi  3  At^es  eiSudat  tctg  ywjctjKag  toov  Ka- 
xrj7&$-au)v  mv  cv  Tulgtpyzoicvg  Koivuvisg  'sroific^.  [ticS-isy  d^Xoigip^a^o^/joov  r  re  atfyodV 
Ksm  TMvywjcuxuv,  1S10V  n  ,  yjy  "Sp^So^ov  tatg  Kaff  n^dg  ^  oujuiG>ri  7rs{ji  ptav  ywjdjKa  y$- 
vifig.  lyaxj^  xQ-a,  f>  piTci  raUpMV  ipyxtyfJfyjY)  (jlic&x  ,  pe&£i)  awjixo$J>n  T«7ff  dS"iatv> 
a^\v  "?  TiVoe*  Qtiij.vxc.  dvopyvctg.  eig  dg  tikxocL,  k^to  7rcuSiov  <pv?hoig  cvetAycao*,  txto 
(■^petg  rtvcig  3-ctfA.vxg  d7TW(>v^iv'  doryj  3  ,  ovpjat^aoa  rotg  'ipyalo^otg ,  tLu  cwtIuj  ojcetvotg 


*"  tqyav.  >}  d[  x  <5rfJrepov  a7>  iw  <v>  KaK07mosiag ,  "mg  o  ^icB-uo-dfJStjj®-»  tteijQxe  j  tov  ut- 
#7n$xg  dTriXvas  r  Ipyuv  •  Ideft:  Ltgtircs  feminas  quoqite  in  laborum  communio- 
*m  adfcifiere  fiolent .  J^wtmquc  mercede  mttlieres  fimttl ac  viri  operam  elocent  j  res  qtu  - 
dam  mira ,  ejr  nojhatibus  injolens ,  mulieri  cuidam  evenit.  pragnans  dttm  opm  inter  vi- 
ros  mercenarium  facit,  parttu  doloribut  coacta ,  in  virgttltttm  quoddam  j  abfqtte  firepittt 
fecedit .  tbiqne  enixa  infiantem ,  fioltls  involutttm  inter  arbttfia  abfiondtt  :  cr  operariis 
denuo  immtxta ,  citra  parttts  indicium  ettmdem  cum  ipfits  laborem  continuat  .  Re  atttem 
per  vagttttm  tnfiantis patefiacla ,  prtfecJu*  operis  nulla  ratione  puerperam  indttcere  potuity 
#tt  ab  operc  defifleret .  nec  illa  ante  cejfavit ,  qttam  conduclor  ejus  mifiertus,  perfiolttta  mer- 
i0  Ce^e.  VM*fc****  *b  opere  ei  concejftt.  Non  uni  foli  id  apud  Ligures  mulieri  eve> 
3  niffc ,  fed  vulgare  inter  reliquas  fiiifle,  oftendit  Anftoteles ,  Pofidonn  a!tate 
muko  pnor,  in  mirandis  (his,  his  verbis  :  ihov  Si  cpaoi  k&  tSto  ^  tols  Aiyvotv 
*vai .  aj  yiwdfKts  *pd  yyotQflpaJi  w  «  wmSm  ,  SS*n  TTi^Khvoaoa^, 

7&w*  mvjkm   hch  o%cLtoxiri9  w  Tdfra  otmvo^otv,  a  ^  TtK%ocug  lw  tt&kIw.  Hoc 
eit :  Pcctdtare  cr  hoc  apud Ltgures  atunt  f/oj  quod  mttlteres ,  dum  opus fiaciant ,  pan- 
wt:  lotoque  infiante ,  ad  fiarctdnm  mox,  ac  fiojftonem  redettnt,  aliaque  obeunt  mttnta, 
ptterperts  minime  conveme?uia.    Non  XSm  hoe  Ligurum  mulienbus,  icd  Hifpa- 
ttorum  qupque,  Gallorum,  Germanorum ,Tnracum  >  atque  Scytharum  fc~ 
^irns  fuifle  commune ,  fatis  aperte  docet  Strabo,  verbis  fupra  citatis.  Unde 
40  A?ai^  ^C  P^^°^°PnLls>  *  politicor .  lib.  vu,  cap.  ult.  ita  fcriblt :  'Zvfitptpet  J\p  tv\ 
vt      <&cj)g  Tcl  '^v%v\  Qwji3-i(°etv  cn  fiutpuv  TsrajSocv.  tSto  ydp  kJh  <zsfjg  vyietav  ngj.  vs&g 
^°^iKug  nr^i^{g  ivx^&zlov .  Sto  ^sr0^  Tsofkotg  tqi  toov  (Zap&doodV  io@*3To!g  /tyj  etg  >sro- 
"^TnQci^v  Ta  ytyvo(j%ja  ipvxpov,  Totg  S\  OKiTraofia  ^tK^ov  ifJLm^v '  oHov  KiXTotg. 
i(>c  eft ;  Conduciiautem  titm fanitati^tum  bellicis acHonibus ,  ftatim adfitgora adfuefa- 
cerca  farvtdis.  quoctrca  mttlti  barbarorum  httnc  babent  morem ,  ut  alu  tnfianteis  ,fimul 
*C  t&tifitnt,  fitgtdo  fiumini  immergant;  alu  brevi  tegttmento  vefitant :  ut  Celu  faci- 
Non  tantum  Gallos  heic  intellexit  philofophus  per  Celtarum  nomenj  ut 
te  A   Latinus,mterPrcs  i  nec  ^os  Germanos  j  ut  contra  int^rpretem  con- 
ami  Uit  alil :  icd  utramciue  gentem-  Verum  tamen,  quia  hic  quoque  locus 
50  eti 1  SUI  cft  fenfusi  ita  utihaud  fatis  intelligas ,  Celta^ne  fcetus  fuos ,  recens 
tint-  r  rigi(^is  unclis  immei^erint>  an  vero  curtis  tantumtegumentis  veftie- 
aua    "fl^^e  producendi  erunt  fcnptores.  In  his  Galenus,  fatis  antiquus 
r°r>  m  '^1-0  de  tuencl^^nitate  pnmo,  katradit:  rig  ydp  **  jpuv  xjzn^ 
^^{^P  Ipiv  avQpdTruv  ivQvg  ctfKt  t$  ytvvyjcdg  hi  3-igpov  ro  fyty©»  Stti  toL  toov 
fvrtto*9  ^ft^'  ^tdSda, ,  Ketdam^  (petrt  T«f  Tipfjtavxg  >  d[ia  Txreipav  caW 

US  7  *r<>*  ti  ^  KfytwJety  rci  crdpctQ,  ,  fiaiSlotigtg  ris  ro  TpvxpQy.vSai(  >  Staari^  th 

Q^2  h*7rv§Qii 


,84 '  PHILIPPI  CLUVERII 

Utwpov^pov.  Idcft:  ^*,q«*fe>»'JMmfi^ 

abtttero  adhuc cdentem ,  ad flnmen  deferre^h  ibique ,  ut  apud Germanos  Jieri  ajunt,  cc 
candens ferrum,  w  frtgtdam  aquam  immergcndo  jmulde  naturx  vtgore  pertculumfacer , 
fimulquecorpmipfim  roborare.  Veras  heic  genuinasque  protuhfle  ejus  rei  cap- 
fas  GalenUm,  atteftatur&Virgilius,^£neid.  ix:  ubi  Numanum  Remulum, 
natione  Rutulum,  introducit  ita  loquentem : 

Vurum  a  flirpegcnus:  natos  ad  flumina  primum 
Deferimut  s  fivoqtte  gelu  duramus ,  ejr  undis . 
Germanorum  peculiarem  morem  adfinxifle  heic  poetam  antiquis  Itali*  i.nco- 
lis,arguit  Goropius  in  Aduaticis.  at  communem  fuiile  multis  alus  etiam  gen-  j 
tibus ? fupra  c  Strabone  &c  Anitotele  intelleximus .  Hinc  Sidonius  Apollmai^ 
in  carmine  H,Thracibus  eum,  una  cum  Strabone ,  tnbuit: 
Thracum  terra  tua  eH ,  heroum  fertilis  ora. 
Excipit  hic  natosglactes :  &  matrts  abalvo 
K_Artus  infantum  mollcis  nix  civica  durat . 
Tazygibus  Mxotis  Vaicrius  Flaccus,  A^yovavTMuv  lib.vi: 
—  vbi  tam  fivo  duravimm  amne 
Progeniem,  natosque  recens .  . 
Laconibus  Scneca ,  controver.  i  \<^Athen&  cloquentta  inclyu  habebantur  \  ThebdJ*  I 
cris;  Sparta  armis.  Eurous  amnis  hanc  circumfluit  \  quipucritiam  tnduret ,  adfutur&  mW 
iU  \atientiam.  Itcm  Vibius  Sequefter,  in  libcllo  de  fluminibus :  Taygeta  Lac^ 
ntces.  ubtfiltos  fuos  moris  habent  durare frtgore  aqtu .    Thraccis  idcm  fecifle  pU- 
tant  Laconum  inftituto .  at  unde  Germani  ld  noftri  habucre ,  undc  Ligures, 
Galli,  Hifpani ,  adeoque  ipfi  Itali?  ab  iifdem  Laconibus  5  an  aThracibus? 
Nucrxfunt.  antiquiffimushic  omnium  paritcr  gentium  mos,  ex  una  Aha»1 
eentium  difperiione  ,  in  omneis  tcrrx  partcis  pervcclus  .    unde  etiamnufl 
fs  vieet  apud  Americanos  maximc .  Caulam ,  cur  ld  factum ,  ex  tot  auclon- 
busfatis  certam  didicimus.  Longe  tamen  aliam,  fatisque  in/olentem  narra 
Julianus  Caefar ,  in  epiltola  ad  Maximum ,  his  verbis :  ndvrug  ti$i  o  fhZ®*  ^ 
T*g  KtATxg.  og  to,  (B/j  voGar  fyiQuv  {ssnfyvx1*  tmg  itvcus  m^W»  Ka^dm^  aKoM^  • 
Atx^  Ttpufig  ,zrpi7ruv.  o<ra     euoftnyvS  Ka&ac-S cari^ftctl@->,  V7rtcy.vu  t£  vicbT&cyvt*1 

Tijj  ^y}^t^f^iio-yi  vrdAtv  etg  Slicao-tv ,  oog7rio  diwaqcv  Tiva  ftaprv^/cw  aury 

(japuv  jc  dftif^^v  ydpcov ,  -njv  t£  vrculog  auTYi^/av  ctvTi$upx(fyj@-> .  Id  elt :  Certe  Ce 
injurUm  nnlkm  facit  Rhentts  >  qui  Jpurios  infanteis  tindts  ahripit ,  tamquam  imPr. 
lecli  vindex.  quos  autem  ex  puro  femine  ortos  agnovit ,  hos  in  fumma  aqtta  fijpeffdtf* 
mntrisque  trementis  mmibus  reddits  &quafiverum  incorruptumque  cafti  ejr  lattd^ 
conjugti  tcftimonium  fervato  infinte  perfolvtt .  Huic  &  alii  audorcs  fubfcnbun^ 
ut  Nazianzenus  hoc  verfu : 

KeATOt  (Jtip  Kg/vx<ri  yovov  ?'yvoio  pHtfoig  jf 
Celt£  quidem  explorant  prolem  Rheni  flttcntls. 
Etepigramma  quoddam  Graxum: 

Qa^a-ctAiQi  KiATOi  -arfl&po  fyAypm  v'uua> 
TiKva  TaAcuTivxo-i ,  t&f  X7rapog  eitri  TOKrjig 
Tl^/v  Tvaiv  dQpq<ru<n  AiAxfJfy ov  v$aTi  o-ipvod 
AiiJ/a*  yd^  IwtKa  [trji^og  oAtcQ-yQzg  Htd  KoAnm 
J^YiTriax^i  'srguTov  ^srOxH  ^d^pv ,  70^  f$j>  detcytg 
\  hvTog  W  danri^i  QijKi  viov  Trdiv,  yc^  aXiytQ' 
Ov7ru  ydp  yuiG.0  (p^{  vocv,  ?xrg/v  y  iraQgvio**] 

KtK£/ptvov  Aa^oto-tv  \Xtyyj.yd\JUX  Tro&poHa  j 

H*  3  fttf  EtAeiGtjctt/  W  aAyeo-tv  ctAy(&>  txao-d 

My]Tf}p  ei  ngj\7*rct$og  dA^ta  oth  TOKvja, 

BK^iXirotJl  Tfoftixo-a,  tI  fiYjo-iTOi  a&dov  vbup. 

^Animofi  Celu  flumine  zelum  habente  Rheno 

*2{atos  exphrant:  ejr  non  prius  funt  parentes 

Quam  viderint  puerum  ablutum  flumine  venenndo 


J 


G  E  R  M  A  N  I  &   A  N  T  I       L I  B.  t.  2S5 

Statim  enim  ubi  matris  lubrice  excidens  fer  flnum 
Infans frimum  frofundit  lacrymas ,  illum  attollens 
Iffe  fcuto  imfofuit  novum  fuerttm  s  nequecurat. 
^ndum  enim  genitoris fert  animum,antequam  intuetur 
Iudicatum fluentis  leclum  reprehendentis  fluvii. 
Illa  vero  a  fartu  dolores  foH  dolores  habens 
<JMater\  quamvis  etiam  fueri  verum  novit  fatrem , 
Excifit  trefidansyquidnam  machinetur  inflabilis  mda. 
Item  Claudianus,  m  Ruffinum  iib.m : 
1 0  Et  quos  nafcenteis  exflorat  gurgite  Rhenus . 

Noimus,lib.xxin: 

v'Lu@-  f&jp  Qpttyitos-i  Kopvetereq'  &Kct£uv, 
Kaj  Kfvtpllu/  udlvct  ^ct^iQav  TOKtrolo > 
Kthv^  ^etvet  ytvtQXct' 

Rhenus  iberus  contra  infanteis  armaturijed  utjudex  3 
Et  occultum  fartum  difcernens  generationis , 
t  Occidit feregrinas  froleis \ 

Et  libro  xlvi: 

%d()Gdyt  QeafidQipisceu/  WoXCi^u  y$om  THthTuv* 
*°  H'^i  viuv  (Zqttytuv  kcScl^Iuj  ud\jvct  i^ctoituv 

Vlw©»*  cio-riftcZvToto  06jt*tfBWoA©*  TOKtroioy 
Aifjca,T@«  dyvu<psio  voQov  ytv@»  olhv  \Xty%ou{  • 
$arbaras  legeis  ferentem  judico  beatamterram  Celtarum: 
Vbi  recens natorum  infantium  furum  fartum  docens 
Rhenus,  incertijudex  farttts , 
Sangvinis  ignoti  adulterinum  genus  noDtt  arguerCJ. 
Theophyla&us  quodam  loco  :  Kol)  0  ksAtwww-  «aro&juoc , yvw^  »W  wfa ,  k& c^tTt^ 
>&t  KctKtctt  iteyxos      d\rfit<&\(&.  id  eft :  Celticus  quoque  amnis  inter  genuinum  ac 
/purium ,  interque  virtutem  ac  imfrobitatem  verijfmus  cH  judex.  Euftathius  in  D  io- 
30  nyfium  Alexandrinum  :  oJr©*  j  0  KtAmoj  ?'lw&  t^,  0  XtyofJfy©*  ™  >M*  ™v 
yvwiuv  hoeJgiv  ytvnitofo  ,  ollct  Tct  $o  vivautt%uv  Tctyvfrict,  Tct  j  fiij  TOiudrct  Mis  jSuJ» 
Hhf  W  t^aj©- .  id  eft :  Hicautem  Celticus  eH  Rhenus,  quidiciturfoetus  flurios  a  legi- 
timis  difcernere .  nam  legitimos fuftinet  • flurios  vtro  in  aqutfundum  fubmergit.  Hujus 
igitur  rei  quum  tot  lint  fatisgraves  au&orcs,  haud  lmmerito  quis  miretur, 
nullam  ejusmentionem  fieri  a  Tacito  noftro ,  alioquin  morum  Gcrmanico- 
rum  accuratiffimo  fcriptore.  unde  ego  etiam  diu  animi  dubius  fui,de  Germa- 
nisid,  an  de  Gallis  accipiendum  quandoquidem  omnesiftiau&ores  uno  eo- 
^emque  vocabulo  conftanter  ki\txS  nominant.  Julianus  certe,  haud  femel 
^allorum  citans  nomen ,  faepius  ksAts*,  nonnumquam  r<*Aa£j  adpellat.  con- 
4o  traYero  numquam  Germanos,  nifi  peculiari  eorum  vocabulo  Ttopou>i<; ,  vel 
etiam  T$s  yv^  flwov  /2a^d^ng'  id  eft,  trans  Rhenum  barbaros*  Quapropter  ex 
hocjquiomnium  primus  eam  remprodidit,jam  fatis  certumeft,adGalios,non 
Q ermanos,eam  pertinere.  Atque  in  hanc  fen tentiam  Claudianus  quoquc 
aperta  via  ducit  j  cujus  vcrba  integra  hxc  funt : 

Inde  truccs  flavo  comitantur  vertice  Galli  j 
Quos  Rhodanus  velox ,  Araris  quos  tardior  ambii  \ 
Et  quos  nafcenteis  exflorat  gurgite  Rhenus ;  ' 
a      .  ghosque  rigat  retro  fernicior  unda  Garumna . 

jQp  fl^amGallicigeneris  populi  Juliani  sevo  accoluerunt  Rhertum^  nifi  Uni 
^clvetii,ac  Sequani?  nam  infrahosTriboehi,  Ncmetes,  Vangiones ,  Trevcri> 
^  11 » ^ugerni,  ac  Batavi ,  Germanici  fuere  nominis  in  Gallica ripa  nationes: 
MUamqu^  non  ^m  ncfC][US)  nos  omneisplerumque  apud  fcriptores  adpellari 
c  ^s  •  Univerfam  Rheni  ripam  intellexilTe  fupra  didos  audores,  inde  conji- 
duW  tur*  ^11^^  nullam  ccrtam  nationcm  nominarunt .  Ego  equidem  non 
uoitaverim ,  ab  uno  Juliano,  primo  audore,  idlxabuifle  reliquos  omneis :  qui 


tU  P  H  I  L  I  V  P  I  CLUVERII 

le&a  magis ,  quam  comperta  prodiderunt.  Julianum  quoque  ipfum  hanc  ex- 
plorandx  gentiinae  prolis  caufam  conjeciire  magis,quam  comperifle  diccrcra, 
nifi  epigramma  teltaretur ,  fcuto  eos  prolem  impoiitam  flummi  commififf^ 
quod  dc  ablutione  6c  mduratione  corporis  mtelligi  minimc  pote/t.  Scd  quid 
non  poetx  veris  etiam  rebiis  adringunt?  Julianus,  quamvisaliquot  pcrannos 
in  Gallia,  6c  apud  infim  Rheni  ripam  egerit $ tamen,  non  expernindo,fcd  faa- 
do  fe  id  accepifle ,  dilertc  teftatur  in  libro  de  rebus  a  Conftantio  geffcis.  Verbi 
ejus  harc  funt:  TC7rctt>x{v  &  $0.0-1  ngy  Kt^Tolg  7to&[mv  d^iKctc^v  K£/tIuj  r  6?cyovco'V  Kfl* 
7rei§xnv  cujtov  £ti  ol\  [trjipzg  odupo^cu  avyKctKv^v  rlw  cipcctDTct^ct,  xti  o\  7rct\ipig->  \JZ&  r 
pztMTuv  y&f  r  'wyovm  StW  ry  K^/tra  $$iju,cLjvovlig  •  ctTfiKrjg  €<ri  Kffj  ct\]/ev$tjg.  HoC  eft:  ^ 
Gallis  quoque ajunt  flumen  contingere  prolis  incorrnptum  judicem.  quem  non fleciunt  ,#c~ 
que  rnatres  lamentantes ,  uti  peccatum  occultet ,  neque  patres ,  uxoribtts  ac  progeniei  Ju* 
diciurn  metuentes.  verax  autem  eft  ac  minime  fallax.  Proinde  e^o  vereor ,  ne  qLlls 
ignarus ,  aut  mendaxj  fabulam  (  ut  ficri  fblet  )  rci  verx,  ac  per  fe  fitis  nOV# 
adfinxerit  apud  Julianum .  Verum  quidquid  id  fuerit  3  de  folis  lxvar,  feu  Gal- 
licae  ripx  accolis  accipiendum  efle,  patet  cx  Juliano ,  Claudianoquc  Ipios 
trans  Rhenum  Germanos  recens  editosfoctus  frigidis  aquis  ad  indiiranda  cor- 
pora  immeriiHejUt  Hifpani,  Galli,  Ligurcs,  ItaIi,Gra:ci,Thraccs,Sarmatiu,Scy- 
thx,  aliique prifci  mortales,  e Strabone&  Galeno  conftat. 

Cetero  Tacitus,  in  prardicto  libro  de  Germania  $  2{ttmerum ,  inquit,  Uberfc l® 
rum  finire ,  aut  quemquam  ex  agnatis  necare ,  flagitium  habetur.  Agnatos  hcic  prO 
liberis  accipere  ,  maxime  placet  ex  fcntentia  magni  Lipfii :  quam  ita  inter- 
prctor .  Finirc  numerum  liberorum  dicebantur,  quum  procrcandx  fobo- 
li  operam  amplius  dare  nolebant.  Agnatos  jam  liberos  necare  maximefok- 
bant  Latini,Grxci,Scalix  in  oriente  gentes.  in  quibus  etiam  nuper  Indi  id  mo- 
rishabuerunt:  nempequoties  ob  inopiamfc  alcrc  eos  pofle  dirhderent.  Cufli 
Gcrmanis  noftris  nefcio  analiquaalia  gens  eamdcmhabucrit  hacinrc  opi- 
nionem,prxter  ^gyptios,  atqueHebrxos.  De  ./Egyptiis  itaStrabo,lib.xvU? 
Kct)  t$tq  3  t  ^ihau%jcov  [tcthi^c  'srct^  oujtoIs,  to  zsrdvQ.  <rfi(p<(v  tcL  ytvuf/3/Jct  Trcullct* 

id  cit: 

Atq ue  hoc  de  maxime  kudatis  eorum  moribm  e&,  quod  omnem  prolem  aitnt .  1,0 

Dc  educatione  liberorum  apud  noftros  fic  Tacitus,eodem  loco :  Sua qi^ 
que  mater  ubcribw  altt  s  nec anctllis ,  ac  nutncibus  delegantur .  Hoc  de  nobiliihmi5 
etiam ,  ac  principibus  feminis  mtelligas.  nam  plebejis  nullar,  aut  raro  eranC 
ancilla: :  quum  ipfe  matresfamilias  non  modo  domeitica  officia,  fed  6c  rure- 
ftres  labores  obiverintj  utfupra  ex  eodem  hoc  audore  oftenfum  eft.  Ancilli^ 
atque  nutricibus  prolem  nutricandam  delegare,mos  erat  ufitati/Iimus  Rom^- 
nis  feminis.  Nunc  non  modo  eadem  Italia,  pneterque  HifpaniajGalliajBritan- 
nia.aliarq^  gentes,fedetiam  Germaniaimitatur.  ha^ctamen  minus,quam  reli' 
qux  nationes.  Vulgare  elt  quibusdam  in  regionibus,Iecundo  mox,  vel  tertio  * 
luftrationedie,infanteminrus  nutricatum  amandare:nec,nifi  tcrtio,ve!  q!ial" 
to,vel  etia  fexto  men(e,imo  interdum  anno,  ac  biennio  poii  revifere,aut  vifilfTl 
accerfere.  Quibus  fane  foetibus  injuriam  feciile  videtumatura,  quod  non  & 
tigride,vel  ursa,vei  lea^na,vel  alia  quavis  ferarum  gigni  dederitj  quarum  null^11 
tam  facilc  relinquere  pofle  foctum  fuum  comperimus.  Novi  puerpcras,  quXyM 
pnmum  proles  in  lucem  edita,quiefccre  omnino  vel  nequibant,  vel  nolebaii& 
antequam  eadem  foras  nutricatum  protruderetur;  quiritantes,quoad  inflinsi^ 
iisdem  fecum  maneret  axiibus ,  numquam  fatis  a  domcfticis  fibi  miniftrari.  0 
egregium  amorcm  maternum!  6  humanitatem  mirandam!  Quid  tu  jarri  ^cl° 
fien  cenfcs  verbo  illo  Domini,apud  Jefaiam  cap.xLix,ver.xv5  ubi  quxrit,o^  0 
oblivifa pojftt mulierfoetusfui; ut  non  mtfereatur filiiutcrt  fuif  Perht  fanc,periit om^'  * 
Verum  rationem,  caufamque  habent  iftas  haud  levem.  videlicet,ne  tcnera  ^ 
licatarum  corpora  macerentur:  fuusque  mammis  fervetur  honos  ac  duriti^  \ 
quo  maritis,  fed  adultens,  magis  placeant.  At  apud  pnfcas  noftras  Gcnra^ 
non  magis  marttus,  quam  matrimonium  amabatur^tdque  feverum. 

Ceterum  Ariltoteles^  ut  fupra  relatum  5  morem  aitfuiflcCeltis,  infentc»? 


GERMANIiE  ANTIQ,  LIB.  fc  rtj 
brcvi  veftire  tegumento.  At  ne  hoc  quidem  fera  illa  Germanorum  paflfa  eft  du- 
ritia.  de  his  quidpe  ita  nofter ,  eodem  loco:  /«  omnidomo  nudi ,  ac  fordidt,  in  bos  artns9 
hi  bac  corpora ,  qu«>  miramur^  excrefcunt.  Id  fane  experimentis  docemuri  quo  negli- 
gentiusinfantes  educentur,  ed  robuftiores  reddiartus,  validioracorpora.  Cc- 
far,  belli  Gallici  comment .  iv :  £>u<e  res  ejr cibigencre,  & quotidiana  cxercttattone,  & 
hbertate  viu ,  qubd  a  puerts  nullo  officio  aut  difciplina  afivefacli ,  nihil  omntno  contra  volnn- 
tAtemfuunt,  &  vires  alit ,  &  immanem  corpornm  magnitudtnum  cfficit.  Sbjicit  ndfter 
prioribus  ifta :  Dominum  ac  fervum  nullis  educathnis  deliciis  dtgnofcas .  intereadem  pe- 
cora ,  in  cadem  bumo  degunt ,  donec  aus  fcparet  tngenuos ,  virtus  agnofcat.  Maxima  etiam 

io  nuncGermanixparte  feptemtrionali,  in  agris  maritum  &: uxorem ,  liberosque 
&  °ninem  familiam ,  pecoraque  fub  eodem  te&o,  in  eaderri  humo  cubare  vi- 
deas .  in  quibus  cquidem  regionibus  magna  morum  vetcris  Germanix  pars 
m  hanc  diem  edurat.  In  eamdem  cum  noftro  fententiam  Cafir,  comment.  v  r, 
^bprvulis  ,'mquit  yduritiei  ac  labori fiudent.  EtMela,lib.  m,  cap.  iii  '.'JMaxtmo 
fngore  nudi  aqunt ,  antequkm puberes fmt .  ejr  /ongifitmaapudeos pueritia  efi.  nempe  ad  vi- 
gefimum  ufque  xtatis  annum;  quo  £tas  jam  feparabatingenuosa  fervts,  virtus  agnofce- 
*  111  bello ;  ut  fufius  fuo  loco  dicetur.  Sed  non  pueri  tantum,  verum&  puelke 
nuda:egerunt,  addi&am  ufquestatem.  hacquidpeplerumque^tatenubebanti 
fupra  oftenfum.  Et  nc  hocmireris  :  matres  quoqueipfas  maxima  corporis 

20  parte  nudas  egiire,humerostantum  ac  terga  brcvi  fagulo,  vel  pelletectas,quem- 
^dmodum  viri,  fupra  demonftratum  eft.  Nec  certemajori  poterat  efle pudori 
in  puella  nuditas,quamin  pueropubefcente. 

Porro  Cxfir,pra:di&o  com.  v  1 ,  Gallorum  mores  cnarrans,  Tnre/iquis,  inquit, 
vita  infiitutis,  hocfere  ab  reliquis  dtffcrunt,  qiibdfuos  Ltberos,  nifiquum  adoleverint,  ut  munm 
^HtUfufiinere pofiint,  palam  ad fe  adtre  non patiantur  ifiliumque  in puerili  <etate  in publico, 
inconfpeclupatris  afiiflerejurp* ducunt.  Idem  Germanorum  gcnti,Gallorum  confan- 
gvineis  atq^  finitimis  fuilfemoris,  hauddubiumfinunteiTeau&orisnoftri  verba 
niodo  citata :  Dominum,  ac  fervum  nullis  educatwnis  delu  iis  dignofcas.  inter  eadem pecora9 
tn  eadcm  kumo  degunt  >  donecttas  feperet  ingenuos,  virtus  agnofcat.  Quin  ex  eodem  pri- 

3 o  lco  more  hodieq;  Gcrmani  liberos  impuberes  nec  in  conviviis  una  collocant,nec 
m  publicum  ducunt :  &  perquam  turpe  eft  filio,  ilmulque  parentibus ,  fi  quid  ta- 
leilie  conetur.  quum  e  diverfo  aliae  gentes  etiam  parvulos  fuos  quoquovcr^ 
sum  tecum  trahant.  Effedus  hincdiverfi.  apud  Germanos  puer  adolefcentix  an- 
ttos  jam  jamque  ingreffurus , neque  quomodo  fefe  in  congrcffibus gerat,  ndquc 
<]uid  loquatur  taceatvc ,  tenet.  apud  illas  vero  genteis  puer ,  etiam  intra  xi i  an- 
*jurn,utrumque probe &  elegantcr  cdoclus.  Quorum  hoc equidem  maxime  lau- 
arem ;  ni  magnum  id  plerumqj  eomitaretur  incommodum .  fcilicet  idem  puer 
°mms  impudentia;  omnisq;  nequitia;  redditur  peritiiTimus,  dum  in  quosvis  coOi 
g^effus,  confelfusq; ,  nulla  loci  hominUmve  habita  ratione,  ducitur,  mittiturque. 

4o  xiiocirca  pra-ftare  ego  Germanorum  cenfeo  confvetudinenl  ;ut  apud  quos  polr. 
Xx  etiam  xtatisannum  locus  difciplinx,  virtutiq;  ac  bonis  moribus  relinquatur, 
quamvis  fero:  quum  c  di  verfo  apud  alios,bona  mdoles  ante  etiam  xn  annum  ex- 
pellatur.  Vulgare  eft  didum,idque  veriffimum  s  Satis  cito, qui fatis  berie.  Verum  ad 
Pl'ifcos  Germanos  redeo.  Non  otiofos  egifte  per  omnem  pueritiam  liberosjquod 
AX  ?traris  fllPr^  recitatis  vcr^lii Poffis  conjicere  j fed  domefticis  officiis  fuiife  di- 
in  aS' patCt  CX  aU(aore  nol^ro' atcl^  Diodoro.  Noftcr  eodem  libro  ita : Servis not% 
£  nofirum  moremjefcriptuperfumiliam  minijleriis,  uttmtur.fnam  quisfo  fedem,  fuos  pcnates 
Ju!  Ummt  mo^um  ^omtnm  i aut  pccoris ,  aut  vefiis,  ut  colono,  in)ungit:  &fervushacle- 
C\q  ^aVet' C€tera  ^omus  °$cia  uxor  ac  ^criexfeqMntnr.Nimimm  impuberes  maximc. 
^nim  £odem  libro  ante.  Tortifiimm qnisque,ac  beliicofifitmus,  nthilagens,  delegata  do- 
hebe  tenatium*  & agY°rum curafeminis ,  fenibusque ,& infirmipmo  cuify  exfamiliiuipft 
A J*T  n^rmi  etiam  nabcbantur libcri,ante>  pubertatem.  hineDiodorus,  lib.  v: 

Cft  •  ^0"^7^  4'  TCOV  VtUTCCTUV  'STeLliuV  ,  iiit  t%Ov]uv  $  f\MUW  ,  CLpptWV  Tt        BfjM^V  -  id 

-   umores,  pueritU  limiteis  nondum  egrefit,  iis  minifirant  ;feme/U  pariter  ac  mafculj. 
div:rosc,Ue  nobilium  filios,  ubi  adoleverint,  facerdotudiiciplinae,  ad  perdifcenda 
^rumhumanarumqi  rerurri  fccrcu, fuiflc  traditos,  infra  fuo  ioco  aperietur. 

Q   4  Univcr^ 


itt  *  H  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

Univerfbs,  tamnobiIium,quam  ingenuorum ,  fervorumque,  fivC  colonorurrt 
pueros  natandi  ftudio  jam  inde  a  prima  pueritia  fuifle  deditos,  maxime  credibil* 
eft:  quandoquidem  hac  arte  gens  ipla  au&oribus  maxime  celebratur.  nec  pue- 
ros  tantum  ;  fed  &  puellas:  promifcuc  enim  feminas  cum  virisin  fluminibus 
fefe  lavifle ,  fupra  oftenfum  eft. 

Au&or  nofter  eodem  libro  :  1%jhil neaue  public* ,  neque  privat*  rei^  nifi  arntatt 
aqunt.  Sed  arma  fumere  non  antc  cuiquam  moris,  quam  civitas  \ufftclurum  probavertt^ 
Nempe  ,  quum  pueritia:  annos  egreffi  militix  munus  fuftinere  juvenes,  fi*e 
adolcfcentespoflent.  Gcftare  equidcm  arma  antc  non  licebat:  at  uti  tameniis  ^ 
etiam  pueri  difcebant.  Scneca,  de  ira  lib.  i,  cap.  xr :  Germanis  quidcft  anmiofuts- 
quid  ad  incurfum  acrius  ?  quid  armorum  cupidius  ?  qutbus  innafcuntur ,  innutriunturft- 
£t  epift.xxxvi:  Si  in  Parthia  natus  effet.arcum  infans  flatimtenderet.  fiin  Gcrmanri, 
protinus  puertenerum  hafttlevibraret .  Sed  St  equitare  impuberesdidiciiTe  reor.  No- 
fter,  eodcm  libro  de  Germania :  ?fjc  major apud Cattos  pcdttum  lausy  quamTentteri* 
eqhitum.fic  inftitucre  majores ; pofteri  imitantur.  hi  lufus  infantinmy  h*c  \uvenum  dmttldtio; 
perfeverant  fenes.  Infantibus  equidcm  in  baculo:  pueris  vero  &  juvenibus  in  equo. 
Atque  hatc  ferc  funt,  qux  departu  mulierum  in  Germania,  hberorumque  edu- 
catione,  vctercs  auctores  adnotarunt. 

Haud  alienum  abs  renuncfuerit,pauca  qua:dam  de  cognationibus  ac  he- 
rcditatibus  hoc  loco  dicerc  Audornofter  eodem  libro :  Sororum filiis  idemapw1 
avuncuium ,  quiapud  patrem  honor.  J^ttdam  fantltorem  artioremque  hunc  nexum  fwgviW 
arbitrantur;  ey  in  accipicndis  obftdibus  migis  exigunt:  tamquam  ii  ejr  animum firmiuf ,  & 
domum  Utius  teneant.  Geminum  videlicet  animum ,  geminamque  domum ,  p^* 
tris  &  avunculi.  Scd  quare  id  minus  fratrum  filii !  An,  quia  de  fororum  magis> 
quam  de  fratrum  filiis  conftat  ?  Lyciis  certc  nullam  aliam  fuifle  outo  antiqu^ 
tcmporibus  rationem,qui  arnatribus  omnesgcnus  duccbant*  tefte  Herodoto, 
lib.  i.  Pcrgit  noftcr:  Heredes  tamen,  fuccefioresquefui  cuique  liberi.  ey  mllum  teftamM* 
tum.  Et  quorfum  tcftamcntum  in  gente  innoxia ,  fine  fraude ,  fine  dolo  ;  qu°" 
rum  liberi  fine  contumacia ,  fine  corruptela ,  a  parvulis  non  nifi  duritiei  ac  labo* 
ri  ftudebant ;  moxquc  armis,  St  vcnatibus,  aut  patria:  philofophiae  5  dc  qua  p°-  3 
ftea  dicetur  ?  At in  hcreditatc  capienda  primogeniturc  obfervabatur  illa  hve 
seterni  Dei  lex,  five  communis  omniummortalium  confvetudo ,  ex  facris  etiafl* 
libris  notiffima,  qua  etiamnum  quaxlam  Chriftiani  nominis  gentes,  maxime  VC- 
ro  Britanni  utuntur.  De  prifcis  iliis  Germanis  teftis  eft  Tacitus ,  codcm  in  libroj 
Tencleri  ,fuper  fohtum  bellorum  decus ,  equeftris  difciplin<t  arte  prtcclknt .  nec  major  apw 
Cattcs  peditum  laus ,  quam  Tencleris  eqttitum.ftc  infiituere  majores  spofleri  imitantur-"* 
Ufus  infantium ^h&c  \uvenum  &mulatio\perfcverant  fcnes.  inter  familiam  9& penatcs,& 
)ura  fuccefitonum ,  equi  traduntur.  excipit filius ;  non ,  ut  cetera ,  maximtts  natu  ;  fcd  prout  fc' 
rox  hcllo ,  ejr  mclior.  Quod  fi  nulli  filii ,  haud  dubie  filia  maxima  natu  in  bona  foc*  Q 
ceffit ;  quemadmodum  etiamnum in  Bri tannia.  Hinc eft , quod  idem nofter,  co- 
dem  libro  fupra,  de  adulteriis  dixit :  PubBcau  pudicitU  nulla  vcnia.  nonforma^ 
dtate  ,non  opibus  maritum  invenerit.  Porro  idem  audor ,  Siliberiy  inquit,  nonf^* 
proximus gradus  inpojjefitonefratres.patrui^avunculi.  Jguanto  plus  propinquorumyqno^' 
jor affinium  numerus,  tanto gratiofior feneclus .  nec  ulla  orbitatispretia.  Ab  omnibus  cO' 
lebatur  ilia;ha?c  negligebatur,ac  defpiciebatur,  tamquam  ignava,iners ,  & reI' 
publicx ,  qux  armis  ac  juventute  tuebatur ,  inutilis.  Contra  ver6  Roma:  5  qu°d 
heic  innuit  nofter.  Sencca ,  in  confolatione  ad  Marciam,  cap.  xix :  In  civttdtC 
noftra  plus  gratU  orbitas  confert ,  quameripit  .adebque  feneclutem  folttudo  ,qtu  foiebat^ 
ftruert  ,  ad  potentiam  ducit ,  ut  quidam  odiafiliorum  fimulent,  rjr  tiberos  ejurent,  &  or^'  <0 
tatem  manufaciant.  Marcellinus,  lib.  xiv:  Nec  credipotefi,  quam  obfequiornm  div*' ' 
fitate  colantur  homines  fine  liberis  Rom&.  nempe  ob  captationem  hereditatis.  P*1' 
nius ,  in  prooemio  libri  x  1  v  :  Poftquam  ccepere  orbitas  in  aucloritate  fumma  ejr pott#* 
tia  ejfe ,  captatioin  quAftufertilifftmo ,  acfolagaudiainpojfidendo;peffum  iere  vitAp*'etlf'** 
omnesque  a  maximo  bono  liberales  dicla  artes  in  contrarium  cecidere ,  ac  fervitutc  Jo* 
proficicceptum.  De  cetcro  pergit  ita  noftcr;  Sufcipere  tam  inimicitiasyfeupatrlf  >Jef* 

prop*r*fh 


*0 


GERMANM   ANTIQ,  LIB,  1.  n9 

frofinqui,  quam  amkitHs ,  neccjfe  efl.  Nimirum  reverentia  fangvinis:  a  qito  diflen  • 
tire,aut  feparari,  nefas  erat.  Quanta  fuerit  omnis  propinquitatis , cognatio. 
nisque  obfervantia ,  vel  ex  eo  perfpicitur,  quod  integra:  cognationes  fingu- 
los  vicos  incolebant.  Cafar ,  belli  Gallici  commenr.  v  i ,  ubi  Germanorum  mo- 
fes  exfequitur  :  T^eqtte  quisquam  agrimodum  certum ,  aut  flneis  frofrios  habet :  fed  ma- 
giftratm  ,  ac  frincifes  in  annos  ftngulos  gentibus  cognatwnibufque  hominum ,  qui  und  coie- 
runt ,  quantttm  eis  ,  &quo  loco  lifum  efl  ,  attribttunt  agri.  Quo  illud  etiam  referen- 
dum  aucloris  noftri,  in  eodem  libro  de  Germania  :  £>aodque  fr<ecifuum  fortitu- 
.  dinis  incitamentum  efl  >  non  caftts ,  necfortuita  conglobatio  turmam ,  aut  cuneum  facit  [fed 
10  far*iti*  ,  frofinqnitatcs.  id  eft ,  integri  vici  :  quorum  magiftratus  ,  in  bello 
etiam  fingulorum  ordinum,  feu  cuneorum  fucre  du&ores  j  utfufius  infra  often- 
detur. 

Cap.  xxi  1. 

^De  rel\oioney  ac  deorum  cultu.  ubi  pr\mum  oflenditur ,  deoruni 
cultum^culttuque  procuratores  facerdoteis  babuijfe 
Germanos  jam  inde  a  primor- 
dio  gentis. 

■*pv  E  r  a  c  t  i  s  hactenus  omnibus  ferc  vita:  ac  morum  partibus ,  qua*  ad  pri- 
IJ  vos  fmgulosque  homines  fpe&abant,tempus  nunc  cft  ad  ea  transgredi,qiiae 
publici fuemntjutis^quxque  publice  ab  univerfis,  vel numero  pluribus  ad- 
^iniftrati  funt.  In  his  primum  ordinem  atque  locum  merito  fibi  poftulaverint 
religio  6c  deorum  cultus  j  ut  qua:  ad  animum  potiffime  pertinent.  in  iis  vero  ex- 
plicandis  fi  paullo  diutiusimmorabor,xquumque  reliqui  operis  tenorem  exce- 
dere  videbor  ,  veniam  mihi  dari  parfuerit :  fiquidem  pleraque  nova ,  nec  facile 

30  r^*S  a  clnotata  m  medium  adferentur.  quibus,  in  tanta  rerum  obfcuritate,  haud 
racile  fidem  me  inventurum  fcio,  nifi  multis  magnisquemagnorum  au&orum 
teftimoniis,documentisque  certiffimis  comprobatafuerint. 

Barbara  igituradmodum,&  immanitate  efferata  cunctis  in  rebus  quum 
tuent  pnfca  gens  noftra  Germanorum,  funt,qui  negant,ullum  eos habuiffe  deo- 
*um  cultum ,  ullam  notitiam ,  ullamve  fufpicionem ,  antequam  Romani ,  fupe- 
*ato  Rhenoamne,  Germaniam  ingreffi  funt.idque  Cicfaris  indufti  arbitran- 
ur  verbis,  qua:  funt ,  belli  Gall.  comment.  vi,  hujusmodi :  ?{eque  Druides  habent, 
1m  rebtis  dtvwis  frjtfim  ^neque  facrificiis (ludent.  Quod  argumentum  fanc  haudle- 
Ve  >  nec  vanum  ,  nempe ,  fi  neque  facra ,  neque  racerdoteis  habuerint ;  ne  deo- 
*Um  quidem  venerationem  habere  potuifle.  At  pratereuntur  heic,  feupotius 
^"nnulantur  ea,  qua:  continuo  Cafar  fubne&it,  hisVerbis  :  Deorum  numero  eosfo- 
s  ducunt,  (jttos  cernunt*  &  qttorum  ofibrts  afert}  juvantur>  Solemy  ejr  Vulcanum,  ejr  Lttnam. 
feiiquos  ne  fama  quidcm  acceferunt.  Verum  lllorum  fententia ,  opido  quam  abfur- 
cta)  ficilc  uno  atque  altero  aliorum  aucl:orum  teftimonio  convelli  poteft.  Cice- 
r°>  m  primo  de  natura  deorum,  ex  Epicuri  libris  hanc  de  diis  adfert  opinio- 
nem  :  £>u&  cft  gens  ,  aut  quod  £enus  hominum ,  quod  non  habeatjme  doclrina  ,  an- 
£*tWo»em  qnamdam  deorum  ?  Et  paullo  poft  ,  non  inftitttto  aliquo ,  aut  more,  aut 
of  eJIe  ^  ofmionem  conftitutam.  Ipfe  Cicero,in  fecundode  divinitatione, 
lic  ^  *  ^i^^^yp1^  y  mtiones.utuntur  aufficiis.    Sed  clarius  Dionyfius  Ha- 

jowIna  nfi?  1  antiquitat.  Rom.  lib.  vu  :  ovX  ^m  ^mX^v  w  *v*- 
fi07/m  T^  K^  jamn^  i&e/cet ,  ag  <g?^       Shxu&uv  cufl&g  woto^ctQov ,  d- 

h^Wg  ^,ii*f**V  \  ^  pap-wg/uv  ctopctji  cujTolg  d[mv  wofoM  *<&  J[vouvti\iktuv ,  « 
v*s  '>ud™l^f  ^""f0*^  '  ^  Uig  '^to,  k#i  Kv^aTcdQ.  TxrcLVTodV  stvcq  'sreiQopoci  Txg  ytvopi' 
keovw  ^v  *W  AfupovM  Txra^ixg  o~i&ciQpxg  .  tuvtcc  yd^  o&  pfawif 

Mo  ic  ^  V^rfs  txijz&us  ti  5  Gdp&ctpog  X^e^'  ^  *®w  *froi  kcuvoto^&Iv  sig  cw'Q  lW  $K- 
1  S  tpyrxpuy  [M)updT  Satpwuv . [4,cl/\t&c  h  tQtq  7n7TQi/QctG-ty  q\  £ci{)Gci£ctbsid  mfactg  cttiixq^ 


i9o  PHILIPPI  CLUVElUi 

MtqaJ  77  73-ie/  Txg  upyMffyxt  tm         t*iffV  >  Sn  Aiyorf'm<  ,  *  ri  A^w* ,  a  re  KtAWI , 

WflTl  yivo^©*,  rci  fmv  K&7fi<r*fov  w*yKdpiQu>  Sfarfihvpafo  /n^AaQetv .   Hoc  ?  - 
^fntiquttates  altcujm  rcgionis fcrtbenttbus  non fatls  ejje  extfttmo  ,Jt  tn  ers  percenjcndtsjer 
quuntur fidem  tndtgenarum  t fcdopus  etiam  ejfe  ftito  mulus  &  trrefragabtltbus  tefttwoW* 
fi  fidem  mereri  velint.  inter  qtu  frtmum  &  fr&ctftittm  locum  trtbuo  ceremonus ,      «  ' 
,  0*  f         ^5r  tfjw         ,  fnt  fatn* .  ^  dtuttjftme fcrvant  > 
citmGraca ,       foir&fr*  wto :  Wf  qutdquam  tn  els  cenjenttmmutandum.,  tr*  dtvW 
fncttt .  pottfftmum  vero  barbari  hoc  ferfvafum  habent  5  mflfe*  ^Wrw  ^         >  f 
cnumcraretcmftts  nttnc  non  ftmt .  nec  longa  tcmporum  fcrtc  adduct  potuerunt  htUreat^ 
Ut  ctdturn  deorum  ,  quorttm  facra  patrto  ritu  cclebrant,,  dedtfccre ,  attt  altqua  ex  parte  W- 
nMarcvoluerint,vel^E?ypttt,vel^ffri,vel  Celt*,velScytha,vel  Indt ,  altave  m 
U  ffcns  barbara  ?  niftqua  fortc  tn  altcnam  poteftatcm  redacJa  ,  rttm  vttforts  rcctpcre  co. 
ctaftterit.    Gallos ,  aliasque  genteis  occidentales  ,  fua  etiamdum  astate  ,  Wj 
Aueufti  Cxfaris  principatu,  SatUrnb  humanis  litafle  hoftiis,  teftatur  idemau- 
dor ,  lib.  i .  Tiberium  id  demum  fuftulrfle  ,  auclor  elt  Plinius ,  lib .  x  xx ,  cap.  *• 
quamquam  Claudio  id  adfcribat  Svetonius ,  in  viti  ejus .  Germanos  vero  etiam 
longe  poft ,  quam  Romani  Rhenum  transierunt,fimilibus  Mercurio  facrincai-  ^ 
fe  vidimis ,  teftis  eft  Tacitus,  in  libro  de  Germania  5  ut  mox  videbimus .  Gerflia- 
ni  imtur ,  Celtarum  pars  multo  maxima,  deorum  &  notitiam ,  &  cultum,  quem- 
admodumalix-  gentes  barbarx ,  multis  habucre  fxculisantc,  quamRomano- 
rum  nomen  umquam  inaudiverint .     Et  quidem  deos  a  primo  ufque  initio  ria- 
bucreeosdem,quosreIiquxgentes.  quodne  plunbus  exemplis  atque  teftimo- 
aiis,longc  petitis,coniirmareopus  habeam  \  unam  ipfius  Cxfiris ,  Roman  - 
rum  principis,  citabo  ridem .  Is ,  prxdiclo  commentario ,    Deum  maxtme,  1  - 
quit,  CMercurtumcolunt.  hujusfunt  plurtma  ftmulacra  :  hunc  omntum  mvcntorcrn* 
tium  ferunt  \  hunc  viarum  atque  itinerum  ducem  \  hunc  ad  qu&ftm  fccunu  mercatttr* 
que  habere  vim  maximam  arbitrantur .    PoH  hunc ,  KjffoUtncm  ,  &  LMartcm  ,  l.  . 
vem    &  CMtnervam  *   de  his  eamdcm  fcre  ,  qu.im  rcliquA  gentes  ,  habcnt  op  r 
nioncm  i   ^yffollinem  morbos  defellere  •■>  iMtnervam  oferum  atque  artificiorttm  ini 
tia  transdere ;  Iovem  impertum  ccclcftium  tcnere  \  <j\  fartem  bella  regcre^j .    At  non 
Germanis,  inquies,  haec  refert  Cxfir  fed  de  Gallis .  e  diverib  dc  Germanis  u*  ' 
paullo  poft  :    Deorum  numero  eos  folos  ductmt ,  quos  cernunt ,  &  qttorum  ofibtts 
ittvantur  5  Solem ,  &  Fulcanum,  &Lunam.  rcltquos  ne  fama  quidem  acceferunt  .^s 
clc  equidem  mones .  verum  ego ,  Cxfarem  hxc  de  Germanis  partim  veriffim^ 
partim  nimisignoranter  prodidiflc  ,  audadcr adfcvcro.  Decemfere  pcranno 
bellum  in  Gallia  quum  geiferit  j  facilc  Gallorum  mores  atque  ritus  exachus  pc  ' 
didiciflc  potuit .  in  Gcrmania  vero  quum ,  Rheno  transjedo,  vix  pcdcm  poiu.  ^ 
rit  j  plurima  illic  eum  ignorafle  necelTum  eft  :  qua  de  re  plura  rnihi  fupra ,  mi  fi 
capitis  xiii,  dida  funt .    Convincit  id  aperte  Tacitus ,  prxdiclo  libro  , 
confulta  opera  teftimonium  ejus  de Germanorum  diis  refellens,  his  verbis :  v 
fum  maxtme  Mercurium  colunt .  cui ,  certis  diebus  ,  humanis  quoque  hoftis  litarcj^  ^ 
bent .  Herculem  ac  Martem  concejfts  animaltbm  placant .  Pars  Svevorum  &  Jf  ^riC^ 
ficant .  Et  eodem  libro  poftea :  Deuringi  deinde ,  &  Caviones ,  &  t^fnglt,  &  ^  7 
&  Ettdofes ,  &  Svardones ,  &  Nuithones ,  fluminibtts ,  attt fdvis  muntuntur .  nec  ^ 
quam  notabtle  in  ftngulis,  nifi  quodm  commtme  Hertham,  id  est ,  Terram  matrem  colu^4 
Et  poftea :  AftidNaharvalos  antiqua,  religionis  luctts  oftenditur  .frdftdet  facerdos 
bri  ornatu :  fcd  dcos  interfretatione  Romani  Caftorem  Pollucemque  memorant .  Et  m    .  ^ 
de  ^iftiorum  gente :  Matrem  deitm  venerantur.  Atque  hxc  Tacitus  fub  Traj  ^ 
pnncipatu  :  quibus  temporibus  jam  dudum  Germanorum  populi  moresqUe  P  ^ 
nitus  Romanis  perfpedi  fucre .  Ne  vero  fufpiceris ,  poft  Julii  Cxfaris  demu 
Galiia  difceflum  Germanos  diftorum  deum  notitiam  cultumquea  Galhs  ac 
pifle :  poftquam  Galliaa  Romanis,  Cxfaris  debcllata  duclu,  in  provincis 
mam  redacla  cft,  nullaprorfus  Gallis  cum  Germanis  fuere  amiciora  commef^ 


GERMANI^   A  N  T  I  Q.    L  I  B,  t  t9i 

inyicem  commeatus  5  fed  hoftiles  perpetucJ  Gernianortirri  in  Galliarh  irrii- 
ptiones  :  dofcec  8£  Sigambri  ,  &  alii  nonnulli  Transrhenani  a.  Romanis,  Qat& 
hs  Augufti  aufpiciis  devicti,  in  Gallicam  ripam  transducli  funt.  poft  quod  tem- 
pus  ftatimin  ipfum  Germanice  folum  Romana  prjefidia  tranfportata:  moxqufc 
inibi  Quintil.  Varus  cum  tribus  legionibus  ab  Arminio ,  Cherufcorum  duce^ 
ca:fus.  dequa  cladefic,  inter  alia,  Tacirus  annalium  lib.  1  ;  Lucis  propinqius  bar- 
vaY<& w&\  apud  qu.is  tribunos  ac  primornm  ordinnm  centuriones  maclaverant.  Cui  deO~ 
nim  madaverint,  oftendkinaIiacIade,annal. xi\.\:Sed  bellum Hermnndttris pro- 
fperum }  Cattu  cxitw  fuit :  quia  viclores  diverftm  aciem  CMarti  ac  'Jliercurio  facravere ; 
10  ff°  wto  equi ,  viri,  cuncla  vicla  occidoni  dantur.  Antiquum  hunc  fuifle  omnium  pa~ 
nter  Celtarum  morem,  adparet  haud  obfcure  ex  Cxfare ;  qui,  dicto  comment. 
v  *  ?  Gallis  eumdem  adfcribit.  CMartcm^  inquit,  bclla  regtre  arbitrantur.  hnic,  quuni 
proelio  dimkare  conflttuerunt ,  ea,  qtt£  bello  ceperint ,  plerumqne  devovent.  qui  fuperaverunt^ 
awmalia  capta  immolant.  Lucianus,  in  libro  de  dea  Syria  :  ufijii  txiv  dv^toircdv^  r  yjzei g 
\  PWy&tyv-nlidi  Xiytvlcm  Qtuv  n  cvvoilw  A#£«i>,^  f££g  etau^.xfi^mct  Kj  7raui)v\yx)^/a4  *bavofc%a\  i 
1  e^ :  Prittu  hominum  tquos  fctmns^  AEgypttidicuntur  dtornm  notttiam percepiffl\  ejr  facra 
conftituifk ,  tcmplaque ,  &  conventus  folenneis  inflttuiffe.  Idem  adlerit  Herodotus* 
p  •r.I,^UC'anUS'PaU^°  P°^;T*  t**v  ttolXcuqv  X)  7rap'  kiyj7t\lotai  d£pou»0i  vtjoi  lcow'  llOC  eftj 
njcts  aiitcrn  temportbns  ettam  iptid  AFgyptios  absque  fimuUcris  templa  erant.  Ab  ^Egypti is 
*°  ^ox  ad  Aifyrios ,  St  porro  adGrarcos  templorum  limulacrorumque  ufurpatid 
penetrafle  putatur  *  6c  ab  his  ad  Italos.  Omnium  horum  templis  Germanorurri 
rcIigionem  ac  facra  efle  antiquiora,  clare  patet  ex  eo,quod  etiam  aliquot  fxculis 
P°ft  natum  Jcfum cohibere parictibus deos ,  atque in ullam humani oris fpeciem  apmtlare^ 
llefos  duxerint  ;  tefte  Tacito,  in  libro  de  Germanil  quod  ex  vetuftirlimo  inftitu- 
t0  habucrc  illi ;  ut  latius  oftendetur  fuo  loco.  Itaque  velhoc  unico  argumentc* 
0fnnis  illarum  fublata  fueric  pertinax  opinio,  qui  a  gente  ad  gentem,  per  longiiv 
°iuarn  annorum  feriem  deorum  cognitionem  cukumque  manaire  ,  atque  ita, 
°iui  ab  Syria  &  yEgypto  fuerint  remotifTimi ,  eos  quoque  omnium  ultimos  ea 
3  0  UcceP^e,  arbitrantur.  Sedjam  ante,  cap.  ix,  demonftratum  eft,  tam  Germanos* 
^uam  GaJIos,primam  nationum  fuarum  originem  deduxille  a  Mercurio  \  ip- 
Urnque  dcum  adpellaiTe  Theuth  ,  antiquiffima  inter  mortaleis  veri  Dei, 
CQeu  terrx-que  6c  cunclarum  rerum  conditoris,adpellatione. 

Qiuim  igitureosdemjam  inde  abipfofui  primordio  coluerint  deos  Celta^, 
Jluosreliqua:gentes ;  Mercurioque,  deorummaximo  antiquifTimoque.idem  tri- 
ucrint  nomen ,  quod  &  longiffimc  ab  iis  defliti,ignotique  ^Egyptii,  dc  Arabes, 
Graxi,     Lat;nij  quod  partim  fupra,  cap.  ix,  oftenfum  eft,partim  infra  clarius 
Patebit :  validiflimum  inde  conftruitur  argumentum ,  omneis  fimul  gentes  ex^ 
nacadcmque  Afia,  poft lingvarum divifionem,  in  mortalium  difperfione , om- 
niumpanter  deorum  notitiam  atque  venerationem  in  fuas  quamquedetulifte 
terras.  Atque  ha:c  unica  ratio  eft,  cur non  modo  in  hoc  noftro  01  be ,  quem  £u- 
rcJP^>  Africa:,  Afixque  vocabulis  diftingvimus,fed  etiamin exteroy  quem  vnl~ 
p  A^iericanum  nunc  vocant ,  omnes  pariter  gentes  Unos  eosdemque  deos, 
nis  eivdem  ritiDUS  ?  nifi  quod  in  levioribus  quibusdam  rebtis  pauiulurri  varia- 
ls,  perpetuo  coluerintj  eamdemque  de  iis  linguke  habuerint  opinionem^  do- 
Cc  magna  earum  pars  ad  veram  unius,  veri,  aeternique  Dei,  rerum  omnium  au- 
Co°ris>  n°titiamvenerationemque  perduda  fit.  Gentem aliquam  llne  deorum 
^°guitione  cultuque  fuifte,  nullum  idoneum,  certumque me  leguTe  audorem 


>?mc  nominej  utilli,  de  quibus  hasc  continuo  fubjieit  idem Strabo: 


sitsC^7^  ^izrvXujv  ivctvottci Tex&gwiv ,  ^ttuvvvx^v.  hoc  eft:  Celtiberos  autem,  &quii 
i>Qrttemtri0nes  C0YU*n  funt  fnittmi,  innominatnm  quemdam  deum  noclu  in  plenilurno  ?  ante 
dem 'l totlif'imi\lls  choreas  ducendo,  totamquenoclem  fflam  agendo,  veneraYt  ajunt.  Ea* 
€ert  hauc^  ^ubic  de  causa  Lucanus ,  lib.  1 .  Judaos  non  modo  fine  nomine,  fed  in- 
Urn  on^nino  deum  colere  arguit,  his  Yerbis:  ~  Dcdtu  ficris  imerti  ludM  dei4 


19i  PHILIPPI  CLUVERII 

Prifcos  quoqUe  Pelafgos  fine  nominibus  coluifle  deos ,  auftor  eft  Herodotu 
lib  ii.  IdernStraboJib.xvn,  itafcribitde  ifcthiopibus :  T«y  4i«©> 

i&YExiisJui  adtorridam  flagam  incolunt  ^nonnulh  fine  deorum  veneratwne  creaw 
tffesfolmqueodiffe.acdeteftari.^  ScDiodorus  tradit  lib.  i.  Verum, 
lem  exfecrabantur,  ut  calore  nimio  infeftum ,  quem  plenque  aln  fup^"1 
deorum  exiftimabant ,  ideo  plane  athei  credebantur :  quum  intenm  alia  potu 
rintcoluifienumina.  Mela item, lib.  i , cap.  vm,in  Africaedefcripaone,  ltarc 
ferr  ^fugiU  manes  tantum  deos  putant .  fereos  dejerant;  eos,  ut  oracula,  \ml"lmu}  ,0 
catique,  qu*voluerunt,ubttumulisincubuere,pro  re(ponfis fcrunt fomma.  Athihocipu 
cprima  ilderumreliquorumque  numinum  veneratione  habuerunt.  ^crtcnu 
la  gens  umquam  ne  pofterionbus  quidem  hisce  iscuhs  reperta  eft,  qum  deoiui 
ahquam  habuerit  notitiam  ac  venerationem  ,  hcet  nonnulke  admodum  cx 
£uam.   Proinde  veriflimum  eft  Maximi  Tyrii  teftimonium  ,  quod  ,  di«« 
tatione  xxxvni,  hacdereitaprofcrt:  u\!w  *ih  yh(&> GapQae/*0V ,  *x  E'»k"^ 
^S-ctXd^ov^K  rM^TtKh,iiVOfjL^tKov,iSK  d^VTnXiv ,  civiXtTai  to  w  Ka&wo-acd^  <rv(*' 
Qohct  i$*  $  f  Swv        hoc  eft  s  Verum  nullum  eftgenm  homimm ,  neqne  ^rbarum,^' 
que  Grxcum  yfive  in  mari,five  in  continente  vivat  ,  five  fine  jede  vagetur  ,Jh'e  uro  ^ 
mcolat ,  quodnonaltqua  cultm  deorum figna  ertgat.  Cui  adfentitur  Seneca,  epift.  cxVJ  •  jfl 
<2{ullagen$  ufquam  eftadebextra  leges  moresque  projecla,  ut  non  aliquos  deos  credat .  &  * 
denus  igitur  de diis  > quorum  notitiam,  cukumque  Germanosjam  indeapr- 
mordio  gentis  habuifle ,  fatis  conftat.  Quos  habuerint,  &  ex  qua  origine ,  itcm 
quibus  nominibus,  pofterius  dicetur.  .  i 

De  facerdotibus  etiam  nuncpauca  quardam  cxpcdiantur.  Cxfar,  utan 
relatum ,  facerdoteis  fuifle  Germanis ,  qui  rebus  divinis  praeifent ,  quiquei*' 
crificiacuraviflent,omnino  negat.  nihilo  minus  tamen  deoshabuifle  eos^  - 
lem  Lunam,6c  Vulcanum,  ultro  fatetur.  Quis  umquam  populus >qu*ge»  , 
qu*  natio  deos  habuit  fine  cultu  ,aut  deorum  cultum  nne  facerdotum  admi» 
ftratione?  Certe  nulla.  Ergo  hoc  jam  Carfaris  de  Germanis  opido  quam  ™m™_  f 
quod  ille ,  ut  multa  in  commentariis  fuis  alia,  antcquam  /atis  compertum  u  * 
buit ,  nimis  negligenter  perfcripfit.  Nihil  eos,  neque  domi,neque  militix , un 
facerdote  geflifle,  ex  aliis  compluribus  infra  oftendam  audoribus. 

Deorum  igitur  cultum,  cuitusque  procuratores  facerdoteis  quum  non  nj 
nus  Germani,quam  contermina>omnibusque  morum partibus  fimilis  eisa 
Celtarum  pars  Galli,habuerint;  tuto  jam  ea,qua;  Cadar  de  Gallorum  diis  a^ 
facerdotibus  tradit ,  cgo  ad  Germanorum  meorum  theologiam  8t  religi°nC 
accommodaboj  li  ante  de  origine  earum  pauca  qua^dam  dixero, 

Cap.    xxiii.  ^ 

^De  origlne  facerdotii. 

ANteqUam  de  religioneacdeorum  culcu  dicatur,  d e  origine  faccrdotv^ 
qui  ea  docuerunt,  procuraruntque ,  fermo  expediendus  erit .  Sacer  ^ 
tum  igitur  munus  atque  dignitatem  non  magis  ego  in  Germania  p^1111^ 
inter  Germanos  exftitifle  arbitror,  quam  ipfum  deorum  cultum .  Nam,  q11  .  : 
deorum  facra  primi  Celtse,  quorum  pars  maxima  Germani,  ex  Afiafecum  ^ 
Celticam  attulerint,  facerdoteisquoque^facrorumprocuratores^divin^que^ 
luntatis  intcrpreteis  ,  una  indc  adduxifle  ccrtum  eft  .  In  Afia  autem  faccr  ^  f 
tiumjamindeab  ipfiusmundi  primordio  originem  accepifle,  cummaxime 
credibile.  quidpe,  licet  legem  fcriptam  primi  mortales  antc  aquarum  eluviofl  ^ ; 
nonhabuerint ;  tamenhaud  dubieDeus,  rerumomnium  conditor,  A  d  a 
omnium  mortalium  primo,  modum  fefe  venerandicolendique,  ac  r^tionerrj 
vendi,  ceu  legesacftatutaquadam,  vocetenus  tradidit.  Vnde  enim  Ab cl^ 
fecundus  mox  Adami  filius,  gratum  Deo  facere  didicerat  facrirlcium,  nifi  , 

magllu 


GE  RMANI^E  ANTIQ^LIH  I. 
iiiagiftro?  unde  Noachiis  ante  aquarum  inundationem  £  ^txcuea-twtjs  tuiiktjpv^i 
id  eft,  iufittU  ac ftetatis  fr&co  5  (quod  divus  ait  Petrus ,  in  epift.  n ,  cap.  ir ,  yer  .v ) 
nnde ,  fimul  ac  egrefltis  eft  arcam,  Deo ,  fervatori  fuo;  flicra  faccre  meminit,niu* 
traditionibus  majorum  monentibus,  vel  ipfo  jubente  Deo  ?  Nuliam  umquam 
placuifle  Deo  tQ&oQtoioiui** ,  gratamve  fuiiie,  teftis  eft  facra  fcripturapaifirri :  ut 
inepiflola  Pauli  ad  Colofienieis, cap*  ri,  ver.xxm  >  Deuterom.  cap.  xi  i,ver.vi ; itj 
Matth.  cap.  xn,  ver.  ix.  Quin  divus  Paulus,  in  epiftola  ad Hebneos, cap.  xi, ver. 
iVj  Abelum  perfidem  facriricafle,  diferte  tradit.  unde  fequitur,  exDei  id  eum 
tecilfe  mandato .  peceatum  quidpe  eft,  quidquid  fitflnehde:  tcfteeodemapo- 
10  J^olo,  adRomanos  cap.xi  v,  ver.  xxm  .  hdes  autem  absquepnrcedente  Dei  ver- 

,  e^"e prorftis  nulla  poteft :  tefte  eodem,  ad  Hebr,  cap.  xi,  ver.  i :  &:  item  pro- 
pneta  Je/aia ,  cap.  i.  ver.  x  1 1 .  quaj  omnia  conhrmat  divus  Petrusj  epift.  1 i ,  cap.  r. 
VCt.  ultimo  \Qvyo\o  S-tA-^ctTj  oivQptftfi  IwixQy)  tz-ovi  -zrpotpYjTttcf  d?&'  V7ro  7n>iv^ctT@^ 
*yiu  (ptpofyjot  iXoihvia-ctv  ctyiot  ©e*  ivSmiroi .  id  eft  :  Non  enim  libitu  hvminis  allata 
€fl  nmqukm  profhetia :  (edy  afii  k  Spiritu  fanch ,  loquuti  funt  fancl:  Dct  bomines.  Deus 
px\SS  jpfe  primum  mortalium  Adamnm  /icra  facere  dociiit  :  hic,  vero  hlios, 

ainum  Sc  Abelum .  unde  ad  omneis  eorum  pofteros  facrorum  promanarunt 
ritUs;  quos  idccc  tandem  annispoft  terrarum  inundationem  Mofes  Dei  juflii 
2Q  .  ^t0  niandavit.  Hinceft,cur  apud  omneis  pariter  reliquas  gentes  plcriquc 
lltus  circa  flicrihcia  &  alios  cultus  divinos  veri  Dei  inftitutiombus,per  Mofen 

onicriptis  ,  pares  reperiantur  ,  fereque  eidem  >  ut  irifra  patebit .  qui  certe 

°nex  MoiLs  demum  legibus  ,ut  quidam  volunt  imperiti  ;  fed  jam  inde  ex 

oachi  arca  in  cun&as  profluxcrunt  genteis.  Poft  Mo/en,ab  Hebrais,Ion- 
piqua  dcmum  perfvaflone ,  reliquas  eos  accepifle  genteis  ,  qui  adhrmare  ve- 
J?>  iseadem  opera  ad/everet ,  iilas  ante  Mo/en  nuflum  habuifle  deorum  cul- 

urn,  nullamnotitiam.  quod  quam  iitfalfum,  fatis  fupra  pluribusoftenfum  eft 

°cumentis .  quibus  hoc  etiam  ,  fi  lubet ,  adjicias  3  quod  jam  tum  Mofes , 
SuUttilegeis  a  Deo  ad  populuin  ferret,  eum  monuit,negentiumfuperftitiones9 
3  oj  lenosque  ac  fal/bs  deos  fequeretur.  Quod  fl  igitur  gentes  jam  tum  deosco- 

euint.  certc  facrihcia  etiam  ac  ritus  habuerunt ,  quibus  eos  coluerunt .  Pri- 
^us  igitur  /acerdos ,  flve  facrorum  procurator  ftlit  idem  ,  qui  primushomo  a 
cref  Concutus-  proximi  deinde  ,  hujus  filii.  Tandem,  quum  hominum  ex- 
^c  ceret  mukitudo,ita  uti  jam  alii  aJia  curarcnt  humana:  vitx  munia  5  certi 
Xclam  °mmcs  ^cris  curandis  praepofiti  funt :  quos  Graxi  poftea,  thn  r£  UpS,  di- 
e  y&r  Latini  eadem  ratione  ,  ab  facro ,  (acerdotet'st  Ceterum  inventis  fal/b- 
adrl-  .  01  Lirn  veneratione  ac  ficris,  ficerdoteis  his  quoque,  qui  ea  curarent,mox 
a  ltluJnt.  quorumhaud  dubie  primus  fuit  idem  ,qui  ipfius  falfac  venerationis 
•^ctor,  Cainusjquod  infra  oftendetur.  Per/a:  poftmodiim  ,  Parthi  ,  Badri, 
40  f  lll'^aca:,  ac  Medi,  aliiqueorientis  populi,  fuosnuncupavcrec^f^,-  tefte,  in- 
^  r  ^lios ,  Luciano  in  Longaevis  :  Indi  fuos ,  Brachmanes  2c  Germanes  5  Aflyrii ,  ChaU 
<*0s > -^Egyptii  atque  Hebnei,/uo  quxque  genspatrio  vocabulo  ,  quod  Grarci 

terpretati  funt  ^(pfe:  Celta: ,  Druid^s :  alii  fuos  aliis  nominibus.  Nec  quid- 
\  tlrnobeft  huic  fententiae ,  quod  Perfarum  magos  Grxci  Latinique  interpre- 
u  [il]ntpbi/ofcphos .  primis  quidpe  illis  farculis  apud  omneis  paritergentes  penes 

°s  facerdoteis  omnis  tam  divinac ,  quam  naturalis  moralisque  erat  philofo- 
Jie|*  tra&atio  5  quod  fequenti  capite  oftendam  .  unum  heic  audiamus  Plato- 
ait  •       ' in  Alcibia^e  1      pcedagogis- ,  Perlarum  regum  fllios  erudi  entibus,  i  ta 

C^ii       ^  °  ^  Pct>yUM>  ™  cf[^Ct(TKei,TYlV  ZUpOCt^pa  T£?  tipOfJLclcji  (  60  J]t  TXTO  S"io1)V  §ipct7T&lCl) 

Jo  dec^m  4^  rd  @ct(rihiiict .  hoc  eft  :  ^uorum  unus  magiam  Zoroaftrisy  Horomaz  is  filii, 
fiii/f 5  cultm  deorum :  idemque  tradit  inflituta  regia.  Hunc  Zoroaflrem  primum 

ipfe€artis  magicac  repertorem,  inter  omneisolim  convcnit  audores.  An  non 
^ori^nrnUS  mortauum  fucri£  Adamus  ,  vehementer  ego  dubito.  Juftinus  hi-^ 
rene  £US/  .^UD  nhtium  libri  primi ,  PoJIremum ,  inquit,  T^ino  bellumcum  Zoroafhe, 
dtru      imorHm*  fuit :  qui -primus  dicttur  tirtes  magicas  invenifleJ&  mundi  frincifU 
m1«e  motm  dtligentiftmc  fpeftafie ,    Baarianum  ego  hunc  non  magis  1  h  h 


m       '  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVEZ.ll 

puto,quamDeucahonem,id eftNoachum,  Scytham:  quod  tamcn  credidc- 
runt  antiquiflimi  Grxcoruhv,  tcfte  Luciano,in  libro  de  dea  Syna.  Phnius,iiD- 
xxx, cap.i,  de  c.iderri arte  loquens,  Stnedubio,  ihquit,  iUic  in  onente  orta,  tn  U'r 
de>  a  Zoroafire.ut  tnter  auciores  convenit.  Hi  equidem  audorcs  propius  id  lolum, 
in  quo  & ex  quo conditus  Adamus  > adduxcre  Zoroaftrem.  ldem Phnius ,  eo- 
demcapite,  ait  Eudoxum  atque  Anftotelem  prodidilIe,Z«r^r^  buncfixwU-  I 
Itbusannorumante  Platonis mortemfuifie;  Hermippum  vero  tradidifle,  f»Hu*m!r 
Itbus  annorum  ante  Trojanum  bellum.  quod  cC  Plutarchus  refert ,  m  hbro  de  l 
de:  Diogenes  vero  Laertius,  m  proocmio,  idem  citat  ex  Hermodoro.   lp  ^ 
Plinius,  eodem  capite  poftea,adhrmat,Zoroaftrem  multis  militbus  annorum  an 
Mofen  fuilTe.  Qikc  computationes  mUlto  magis  profecto  in  Adami ,  quam  ^ 
Nini,  quipoftterraruminundationemregnavit,tttatem  conveniunt.  Aa 
h'uc,quodJu(Unus,interalios,  de  Zoroaitre  xx2&t\frinum  mmmtmdtfr^' 
pafiderumque  motus  dtligenttjfimt  Q>eftaffL;.  quod  uni  Adamo  quam  rcdiiH^ 
convcnit .  hic  quidpe  primus  6c  verum  Dcum,cccli  terntque  opiricem,o£  on 
nium rerum  naturam>  &  iiderum motus , &: quidquid  fcientiarum  ex his  fr  " 
fluxit ,  ipfo  Deo  magiftro  cognovit ,  filiisque  ac  ncpotibus  tradiditi  ut  etia 
infra,  cap.  xxxiii,fuiius  clariusque  oflendetur.  Adde  etiam,  quod  dictus  He  * 
mippus  apud  Plinium,  locoprxdido,  prodidit,  Zoroaftrcmfr&ceftortvnfiaquo^  ^ 
fittutus,  habuifie  Az,onacem.  qui  nullus  alius  fuit ,  quam  ipfc  fummus  artcrnusq 
Deus :  qUem  prifcos  mortalcis  adpellafle  t^tden,  Aidcn ,  Atten ,  Aten,  Attin ,  Atl  > 
Atyn ,  Attinen ,  Adonin ,  Adoneum ,  Adonaim ,  infra ,  cap.  xx vi i ,  docebo .  Q^a 
tum  autem  differt  ^zonac  ab  ^Adonai?  nam  £  quoque  litera  in  fe  <$  babc  • 
Si  igitur  altcram  ejuspartem,  qua:  eft  <r,  rejicias }  crit  vocabulum  Adonac .  n 


faciunt&  ea,  quac  Lucianus  tradit,  ih  libro  de  dea  Syria:  Ka}  t*         ,  K#  i 


wK&ctSueivwxwwe/*'  icl  eft5  Hicdocutt  votivas  &  cbartfti  _ 

immolarc^.  Item,  qux  dehis  rebus  ex  ^Egyptiorum  theologia  narrat  Di°c  v 
rus  lib.  I :  TVo  q  tS  E*^£  txtputov  $j  rlw  tz  xqivIlo  Sutteiijov  <f[tct(>()pc*)Qla>cq  ,  K£H  ^e  ^ 
ctvuvv^cov  Tvxeiv  <af3<rnyt£/ctc. ,  t/o/  rg  eu^fjv  t^v  ^ctfXfzctToav  ymcdg  ,  K#  Tcfc  ^ 
twv         wfti*ff      Shtrutf  $L<&xfilwaui.  id  eft  :  Primum  CMercurtum  ajunt  c0fnfn ff 
nem  loquelam  articulatim  diftinxifie ,  ejr  multis  rebm ,  qu&  antea  fine  nomtnibus  crt 
nomina  indidtffe  :  literas  item  inveniffe ,  &  deorum  culttts  fitcrifciaque  ordindjj^ 
Idem  teftatur  6c  Plato ,  in  Phxdro  >  qui  Mercurium  iftum  ^Egyptiorum  * 
pellat  Tbeutb:  de  quo  fupra  cap.ix,  mihi  dictum ,  pluraque  dicentur  mfra, 
xxvi.  Deum  lpfum,  rerum  omnium  audorem ,  omnia  ifta,  qux  Diodo  ^ 
heic,  &Plato  dido  loco,  enumerant,  primummortalium  Adamum  cdoCll!l!^ 
hunc  verohberosfuos,  mox  infra  patebit.  Adde  jam  his  &illud,  quod  v 
maXes  iWz,  quem  patrem  magi  praedicarunt  Zoroaftris,  maximus  apudi  . 
fas  iit  habitus  deus :  isque  non  e  mortalibus  five  in  his  terris  natis  dns  un^ '  ^ 
ipfeomnium  rerum  conditor  5  teftePlutarcho,  in  libro  de  Ifidc  .  De  coci 
Oromaze  ita  Diogenes  Lacrtius ,  in  proccmio :  A'g/^TgAjjff  0%  cv  tvputm 
toreQiccg  £  Trpo-Gvrtyits  avcq  r  AlywfiiM  tx$  fJLcoym ,  itj  ^vo  Kctt  cwtxs  eivcq  copx&i  a^^' 

^Ctll^OVCt^iCCtKOV  ScCjjuOVCt'  K£J\  T60  ^LIV  CVOfJLCt  HVCL\  ZlVC  ^  tipopctoSfjf,  TM  j)  A^ff  Kj  A  P*1^ 

tpn<ri  3  thto  k)  EPfjuixr7r(&,  Kj  Lviog©*,  ^  Qio^7r@- .  hoc  elt :  ^Artfiotcles , 
^ fbilofiofbhhtradityAegyftiis  antiquiores  efife  magos:  duoque  juxta  illosejfe  rerurnf1  ^ 
pia,  bonum  genium,  &  malum.  alterum  ex  bis  Iovem  &  Oromafiden.alterum  Pluton^^  j 
t^Arimanium  dici.  quod  &  Hermiffus  &  Eudoxw  &  Tbeofomfus  adjirmant*  ^ 
Grarca  vocabula  zws  6c  Av^?,  Perfica  tipopao-hs  &c  A^«^<@-,interprC  ^ 
voluerunt.  Vocabulum  autem  Zguj  idem  efle  quod       id  eft,  ven  Dei,rel 
omnium  opificis,  antiquiflimam  inter  mortaleis  adpellatipne,  infra  cap.  * 
docebo.  Zoroaftres  igitur  nullus  ahus,nnl  Adamus,a  vero  Deo,  una  cum  i' 
quis  rebus, conditus.  idem  Diogenes,  ibidem: Aiyu  fitci yup  Qcto-i,  N«^7e^ 


GERMANIvE  ANTIQ^LIB.  I.  i9J 

9euiei  tftyou&v ,  ov  a^oui  (piXoootytctg ,  v\g  Txg  ^s^i^uToeg  U^iotg  eivcu  ,  j£  *zsZs$v\tolc ,  id  eft : 
AEgyptii  tradunt ,  Ntlijilw.m futjjc  Fulcanum  >  qui philofephti  aferuit principia  •  cujta  an^ 
tifiites funt facerdotcs  ac propheta, .  Plato ,  x  1  de  legibus  :  u  <p<tk^  ^  &QZw£s  \100v  to  r 
Alfuxpyav  yiv@« ,  01  tov  (3iov  qfiiiv  £wyKdG,o-Kwa,Ka<7j  n%voug .  id  eft :  Fulcano  ac  MinervA 
opificum  genus  confecratum  est ;  qui  <vitam  nobis  fuis  artibm  infiruxerunt .  Hunc  quo- 
que  Vulcanum,  verum  a:ternumque  fuifle  Deum,  infra  cap .  x  x  1  x  oftendam. 
Idem  Diogenes ,  ibidem ,  de  JEgyptiis :  HdiQow  J\jt  £  vofjutg  vtt\o  </[tKGuoQwr}g ,  Sf  «V 
E  PMv  dvv\viyKou> .  hoc  elt :  Deju/tttid  quotfcleges jiatuerunt,  quos ad  Mercurium  referunt. 
Et  ^Elianus ,  variar.  hiftoriar.  lib.  xiv,  c.  xxxiv  :  Alyv^toi  cpuQ  -zxrap  E/y**  tcX  vofitfjut 
^ftxQuQtjvcq .  Htu  J\jt  XjWcLstu  tcL  7mf  \cov\otg  trsfwuusiv  <&&n  %bu\ctj\ .  id  eft:  i^AEgyptii  fua 
)»ra  a  Mcrcurio  profetta  efseajunt .  Ita  pleriqne  fua  commendare  ,  &  augufiiora  reddere 

folem.  Quum  complures  fabulofa  ftatueretantiquitas  iisdem  nominibus  deos, 
dc  Mercuriis  fic  ait  Cicero  ,  in  tertio  de  divinatione:  J^uartusT^jto  patre^  quem 
i^fEgyptii  nefas  habent  nominare.  quintu*y  quem  colunt  PheneatA :  qui  Argum  dicitur  in- 
teremiffe ;  ob  eamque  caufam  in  AEgyptum profugifie ,  atquc  AEgyptiis  leges  &  ttteras  tra 
didijfe.  hunc  AEgyptii  Theuth  appellant .  Non  modo  leges  atque  literas ,  fed  alias 
arteis  fcientiasque  hunc  Theuth  apud  ^gyptios  invenille  ,  auctor  eft  Plato  in 
*  hcedro  .  ubi  equidem  hunc  Theuth  unum  ex  antiquiflimis  facitdeis:  regem  ve- 
r°  totius  ^Egypti  Thamum  \  cui  Theuth  cum  literarum  tum  aliarum  rerum  fcien- 
tlas  aperuerit,  quas  diftribui  ceteris  ^Egyptiis  poftulavit.  ex  quibus  Thamum 
regem  alias  iaudaffc,  alias  vero  damnaile.  Satis  ineptc  ,  ac  ridicule  ;  quod 
poftca  excutictur.  Theuth  ifte  quum  idem  fuerit  qui  verus  Deus  ,  id  eft, 
rerum  omnium  conditor  \  ut  partim  fupra,  cap.  ix,oftenfum  eft,partim  in- 
tra  >  cap.  xxvi,  oftendetur :  Thamus  ille  haud  dubic  nullus  alius  fuit ,  quam  qui 
\-Adamus  in  facratis  vocatur  libris,  id  eft ,  primus  a  Deo  conditus  homoj  quem 
^eus  ipfe  Ad  a  M  ,  #gyptii  poftea  ,  demta  prima  fyllaba,&  A,  per  commu- 
Jjfm  omnium  gentium  confvetudinem  ,  in  confine  0  converfo  ,  adpellarunc 
J  h  a  m  .  qui  non  modo  totius  iEgypti  ,  vcl  Ba&rianorum  ,  quod  dc  Zoroa- 
{tr5  traditluftinus  3  fed  univerfi  terrarum  orbis  rex  verius  dicipotcrat.  Huic 
Deus  ,  ceu  pater  filio  (  quod  de  Oromaze  ac  Zoroaftre  tradiderunt 
magi  )  quem  e  terii  ad  imaginem  fuam  condiderat ,  tam  cccleftium  ,  quam 
terreftrium  rerum  ,  ab  fe  conditarum,  naturam , virtuteis,  effectus,&;  ufum 
expofuit  •  quidpe  cujus  causa  eas  condiderat  .  huic  item  leges  ,  acmodum 
v.jvendi  prafcripfit  :  qua:  omnia  voluit  uti  ille  cetcris  mortaJibus  ,  id  eft, 
!  CTls  fuis  transderet .  Huc  facit  alia  etiam  AFgyptiorum  facerdotum  narra- 
tl0  •  nempe  primum  omnium  mortalium  OWneuen  legcs ,  a  Mercurio  acce- 
Ptas ,  dedilfe  AEgyptiis  j  ut  refcrt  Diodorus ,  in  libro  primo .  qui  CMneues  nul- 
jUs a|jus  fuit,  quarn  quem ibidem  Diodorus,  exeorumdem  AEgyptiorum  theo- 

0  .°gIa  >  vocat  mLucZv  .  de  quo  ita  fcribit  :  Tuv  kupttoov  tIw  ivpio-iv  cl  ^  sig  tLu 
1  ™  waQipxo-v ,  ei  J\p  etg  tiv*  v  ^rcthouo^v  Qclo-iXiuv  tov  mZwuv.  id  eft  :  Frugum  inven- 
ttonem  alii  ifidi  adfcribunt  ,  alii  in  quemdam  antiquorum  regum  CMenam  referunt. 

crIfin  ipfum  intellcdumfuiiTe  AEgyptiorum  ficerdotibus  verum  Deum ,  orru 
mum  rerum  audorem ,  infra  oftendam.  Deusigiturfruguminventor.acprimus 
^nftrator  3  quia  a  fe  creatas  primo  mortalium  Adamo  monftravit :  hic  deinccps 
^risfuisac  nepotibus.  Deeademreita Pollux,lib.  iv,  cap.  vii ,fecr.n:  a*- 
Wutg  fyj  0  Mcuspag  ysupyictg  WPiT*jg  ,  fiaQuv  paOriTqg  .  id  eft  :  ^AEgyptii  CMane- 
Jj*1  tradunt  fuiffe  agriculturA  repertorem  ,  eumdemque  tMufarum  difiiputum .  Mu- 
rumnornen,inter  alia  vocabula,  ad  Solemfpeciare,  indicat  Maciobius,  Sa- 

0  rna*'  nD-  i,cap.  xix.  ego  vero  ,  omneis  variorum  numinum  adpellationes, 
M  a5  Macrobius  uni  Soli  tribuit,  ad  unum  verum  xternum  Deum ,  rerum  om- 
jJUm  contlitorem  ,  efie  referendas  ,  infra  pluribus  documentis  oftendam. 
C  ^P^^!^0  ^ena  ita Diodorus paullo poft :  Mtl* raj  Ssxg  •stputbv <p««  @*Qtev- 
^Qn  A^^M4ow,  %KctG,$£t>cq  Tolg  ^etolgS-algno-^ic^,  ^S-vo  'icog  ShTthnv .  ideft: 
cand'  ^nmum  AEgJpti regem  ajuntfuifie  CMenam  5  qui  deorum  <uenerattonem ,  facrifi- 
lque  ritus  populos  docuit .  Et  Herodotus ,  lib.  1 1 :  buQMvo-cu      hiyvdx  vtoutov 

R    2  dvQpcl- 


s  phILIPPICLUVERII 

fatt.  Vel  ex  his  fatis  clarc patet , quu  M  E  n  a  ifte,  fivc  M E  n, fcu  M .  an  e 
fuer  t  nempe  quiprifcis  Germanis,  ut  fupracap.  .x  oftenium,  Man,  HeDW 
Srf  A dTm  &  nsdem AEevptiis Tham  diftus eft. nam h.c omn.um moio 
yero  A  d  a  M,  &  usd e™*  ^    imperium  obtinuit  in  liberos  fuosatquene- 

Eptios  vero  primi  homin.s  originem ,  &  quidqmd  .s  m  h.s  ««J^ 
fdSfiiTefolo,  vulgo  notumeft.    Satis  .gitur  ex  hadtenus  ^quereput^ 
omnefs  tam  divinarum,  quam humanarum  rerum ,  fc.ent.as, '^SVI^  «« 
modum  ac  leees  primum  inter  mortale.s  docu.flTe  AdaMum  .  qui  .pie 
"ftfum  habuft  euPmdem  quem  patrem  ,  five  cond.torcm    —  J 
THEUTH;Cujus  nomen Grxci fecere  zeif,  Perfx  a^v-  Atque^,,mrC. 
fa  fifit  curomnes  .lluftres  legumcondicores,  .nvenuonem  earum.n  DeumJ 
ferrent  •  quem  alius  alio.prl  rauone  patrix  hngv*,adpellav.t  nom.nc.AJ 
difcipli.  as  autem  quod  attinet ,  quas  gentium  profefll  funtfaccrdotes;  quer 
admoS  perpetuus  .Ue  humani  generis  hoftis  Satanas  pnmum  pto  J 
HeTvenerat.one  faiforum  numinum  cultum  d.fcipulis  iu.sfubjec.t  }  ficpoj 
ea  etiam  ubique  ™  **i  m  AyMt  permiicuit  j  ut  ex  magorum  theolog 
refert  Plutarchus ,  in  libro  dc  If.de.  unde  natx  funt  inept.fl.mx  .llx  pcflim*  „ 
nue  fupcftitiones  ,  fimulque  artes  abominandx,  quas  vulgo  magtcas  vocam  ; 
feu  venus  vtneficas :  quarum  omni  xvo  pent.fllmos  fu.lfe  ommum  gent.um  ( u 
populum  excipio;  facerdoteis,  ex  auftorum  leOione  d.fco.  A.,„|orUm 

Ab  A  d  a  m  o  igitur,  omnium  mortahum  pr.mo  ,  per  longam  <*culoru 
feriem,  quemadmodumadalias  genteis  ,ficad  Celt  as  noftrostum  ^ 
dotium.tLdiaxdivinarumjuxta&hum^ 

runt  :  quas  unis  adfcr.b.t  facerdotibus ,  five  dru.d.bus  Cxfar ,  loco  fup  a 
tato  Ceterum  hx  fcientix,  una  cum  falforum  num.n.um  lacerdot.o  ,  ead» 
Sncaquarumeluv^ 
vcnerario)  dc  qua  poftca  dicctur. 


Cap.  xxiv. 

De  <variis  prifcorum  facerdotum ,  fhe  fapitntum  generibus  ■, 
de  autloritate,  ac  difciplinu  eorum :  item  de  nomme 
apttd  Germanos. 


o 


Stensa  hadenus  Celticorum  facerdotum  origine  ,  ordo  rjj 
pofcere  videtur  ,uti  de  munere  eorum  ac  difciplmis  proximo  loco 


r  catur.  .  r  j?' 

Prifcis  illis  feculisapud  omneis  terrarum  orbis  genteis  penes  uno*  ^ 
cerdotcis  omnem  tam  divinx  ,  quam  naturalis  morahsque  philolophi*  ru 
tradationem  >  fuperiori  capite  didum  cft.  hoc  igitur  hquidis  nunc  prot* 
audorumteftimoniis.    De  AEgyptiis  Strabo  ,  lib.  x  v  1 i :  °*<kw*wf%0 
*    ,W  ,  W  W**r ,  ip*wnr  MM» i-M  eft :  ^^Jf^ftfi  , 
quoque  exercebant ,  &  afironomum  \  cumque  regibm  -vcrfabamur .  De  Indis  ac  i  f 
Appianus  >  in  fine lib.  i  de  beUis  civilibus :  oi  *p*zt*ans  A><**™  \Mv «'? ^.0 
Jly» ,  «  *°<P»>        nie^»  •!  udyor  id  eft :  Brachmanes  hahmur  Indorumfubtt^ 
ac  dpennpmiJcutPerfarummagt.  Deiisdemlndorum  fapientibus  Strabo,  ^ 

xv-  ^Qn  <K  "»T**    rS*  ™e/  Q»™  ^0^*  £  ©e?^^  *^ 

jy ,  yoVa>y .  hoc  eft  :  ^Ait ,  multa  eos  de  rerum  natura  ,  deftgms  tmbrium 
tum7  acmorkrm  dtfptare.  Atqueob  hoc  ipium  cpitorocpxs  eos  adpellat  btr^ 


GtRMANi^E   ANTIQ^LI^.  I. 
eodem  Ioco :  Philoftratus  vero ,  in  vita  Apollonii ,  cum  Appiario ,  ov(p£g .  Hinc 
eftillud  larchar,  Indicorum  brachmanum  principis ,  feu  prarfulis ,  diclumad. 
Apollonium,quod  Philoftratus,  lib.  iii,  cap.  vi,  refert  hujuftnodi :  ^^tu,-, 
c  ™  $a  A«  •  Tzrct?  avfyotg  yde  Y\KHg  'srctvHgt  c^oTocg  .  hoc  eft  :  Jnterroga ,  quidquid  veUs. 
ad yiros  enim  venifti ,  qtti  cttncta fciunt.    Quin  hodicque  cjusdem  nmul  gentis  iri 
oricnte,  fimulque  Africanorum,  Americanorumquefacerdotes  prasdictas  om- 
neis  profitentur  fcientias .    Celtarum  quoque  olim  druidas  iis  fuifle  fimileis , 
^ox  infra  oftendam  .  unde  illud  Mela:,  lib.  1 1 1 ,  cap.  ji  :    Habent tamen  &fa- 
eundiam  fttam  magifirosqtte  fipientU  druidas  .  hi  terra  mundique  magnitudinem  ejr 
10formam ,  motm  cocli  ac  fderttm  ,  ac  quid  dii  velint ,  fcire  profitentttr .    Quos  hic  fa- 
ftentU  magijiros  ,  Diodorus  ,  lib.  v,  (ptXocro^ag  vocat :  additque  ;  ld&,  Jl'ao- 
™*     ,  pjoW  S-vo-ia*  Txrciitv  ctviv  (ptXcQoQx  .  id  eit ;  absqtte  fhilofopho  ncmtni  facrttm 
faerefas  ctt  .    Qiiod  de  Perfarum  quoque  magis  penc  iisdem  tradit  verbis  He- 
0c»otus,  lib.  i  :    &viv  ya(>  d\v\  fjLclyais  o-(ptv'c^(^>  fcj  Svvtotg  7xrom<Q^'  id  eft:  Si- 
w  ntago  nullum  ficrijicium  facere  iHis  fas  est  .    Atque  hinc  Piinius ,  lib.  xvi* 
caP-  xliv,  Gallorum  facerdoteis,  quos  druidas  illi  vocabant,  ipfe  adpel- 
■    mAgos :  &  lib.  xxx,  cap.  i,  eisdem  artem  magicam  adfcribit.  cujus  ta- 
^en  maxima  parsnihil  aliud  erat,  quam  iioxpyta,,  ideft,  facrorum  opcratior 
2oferumque  futurarum  pi^diclio    tefte  Platone,  in  Alcibiade  :  cujus  verba, 
i:     *       ,  haxfunt* 

1  SiPJL- 


vfuprum  ttntu  magiam  Zoroajtris , 
rontazts  jiln  ,  dccet ;  etm  ett  cnlttu  deorttm  :  idemqtte  tradit injlitttia  regia  .  Idem 
ex  Sotionis  libiis  tradit  Diogenes  Laertius,  in  proocmio,  his  verbis  :  Txg  J]) 

ftxyxg  (pctat  vri£/  TiSicy.7reiotg  Sicov  o\ictr^/.^av  ,  yjtf  Svo-tocg  yjif  ivy^otg  ,  clarKHv  n  y&f 
M*)ikIco  ,  yjy  ^yonatv .  id  eft  :    CAiagos  tradunt  deorum  vacare  cultui ;  preceisque 
yfcrifcta  illis  ojferre :  divinationem  prtterek  ,  prdtdiclionemque  exercere^j .  Hinc 
J&tur  /iilianus ,  variar  .  hiftoriar  .  lib.  1 1 ,  cap.  xxxi ,  omnium  gentium  theo- 
30  /^1^  vocat  mtpicut .   Strabo  lib.  vii ,  tradit ,  orno  Tsrahcuh o\  pclvleis  ^  pxri- 
j    ^pycl^cfjo  *  id  eft  ■■>  olim  facerdoteis ,  five  vatets  muficam  quoque  exercuijfe^ .  Sed 
^euniverfohoc  omnium  gentium  (apientum  genere  ita  ldemaudor  lib.  xvi : 
ciyrj^,      0c  ApQtct^ac.  ,      0  l$o<pwt(&>,       o  O^ivg  ,  ^  e  Mx<rctt(&> ,  ^  o  Txrct- 
^  T°'f  r^cug  ,  S-icg  to  $j  TxrctXcuov ,  Za.fjLoX^tg ,  IlvQctyopetog  Ttg  ,  k*$'  y\\icig  cf]).  ,  o  r£ 
^  i^7ot  $-gazri(av ,  AiKcttvi©» '  ttP^y,  J[t  Totg  ?,omopou)0tg  A'xciu<>ctp(&> '  'Sr^t       rolg  l^viotg 
^>uv°™(pi<Tclim  <ctp£y,  J\jt  TOtg  UtpQug  ot  pctyoi ,  yjjj\  vatvo{jtctVTag ,  hJi  Iti  ot  Azyafyuoi  Ag- 
CftctVTag  ,  y^f  vctyopclvTetg '  'ZtP^p  cfj)  Totg  A'oTvg/etg  ot  ^ctXc^cttot '  <5p£ji  cf\)  Totg  p' 'apcttotg  ol 
fpkvtKGt  \ipoo-K07rot «  Tc&Tog     Ttg  v\v  KjO  Moooijg,  Kjo't  ^tct^s^ct/^uot  6x3vov.  Hoc  eft  :  Talis 
Jtjtt  Amphiaratts^  &  T rophonius^  &  Orphetts,  ejr  tMufius,  ejr  apttd  Getas,  deus  olim  qui- 
ij.0  e m>  zamolxis  Pythagorictts,  nojlra  autem  £tate,  qtti  Byrabijl*  vaticmatur ,  Decxneus :  ejr 
aPnd  Bosphoranos  Achaicarus  j  apud  Ipdos  gymnofophtji* ;  apttd  Perfts  magi,  &  qtti  ex 
*?°rtuor/m  umbris,  ejr  pelvibtts>  &  aqttts  ftttura  firxdicttnt :  apttd  Affyrios  chaldai\  apud 
J.manos  Hetrttfci  harufpiccs .  ac  talts  fere  fttit  &  CMofes,  fuccejforesqtte  ejus .  Hinc 
Wnius,  pixdicto  cap  .  i>  libri  xxx,-  Mofi  quoque  magices  factionem  adfcribitj 
^edo  ob  eamdem,  quam  impenhllimc  ille  ex  Deiprxcepto  defcripfit ,  Upxyictv 
^Vt  §-iS  S-ipjLTreiotv .  quamquam  forta/hs  primum  Plinius  arripuit  argumentum 
miraculis ,  qux  coram  Pharaone  edidit  Mofes .    Idem  Plinius ,  eodem  ca- 
P^e  paullo  ante,  ita  tradit:  guamquam  animadverto  ,  fummam  literarttmclarita,- 
£m  ^j  Umclue  exe*  fiientia  antiquitus  \  ejr  pene  femper  petitam .  certe  Pythagoras , 
50  vP         5  Vtmocritus ,  Plato ,  ad  hanc  difcendam  navigavere  5  hanc  reverji  prtdica- 
*5  hanc  in  arcanis  habuere .    In  ^Egyptum  navigaiFe,  audor  eft,  inter  com- 
^jeis  ahos ,  Plutarchus ,  in  Iibro  de  Ifide.    Hinc  Lucanus  etiam,  lib  .  tili 
gyptiorum  theologiam  adpellat  magicam,  in  his  verfibus  : 
j^ondum  flumineos  CMemphis  contexere  biblos 
IStoverat :  ejr  faxis  tantitm ,  volucresque ,  fer<tque~>> 
Sculptaque  fervabant  maqicas  animalia  lingvas. 

R    }  $$4 


,9s  V  H  I  L  I  V  P  I   C  L  U  V  E  R  I  t 

Scdtcmpus  eft,ad  Ccltarum  fapicntcis  transgredi    C*far,  belh  Ga  L  co 
«nent.  vi,  inquit ,  GaBaeernmheminum9qm  ^ftj 

W<,  fentrafuntdm.  &  mox :  «V  tti  ****  genertbus  alterum  ejl  drutdun ,  « 
rumequitum.  k  rebm mvinis intetfunt ; /mr^f^s^fii;^^^ 
nes  interpretantur  .  adokfienttum  numerm ,  ^***  ^  pri. 

r*s  mJnoaue  n  fimi  amd  eoshonore.  nam  fere  ^mmbMcont^ 
JttsqtcolfttttL 
bmJentreierftae/tjiJemdecew^ 

omncfapicntum  apud  Gallos  corpus  ac  ^V*  fub  uno  comprchcndit^  l0 
nominc:quod  &  Cicero,  inprimodcdivinatione^cafTevidctur.  »^J^ 
quit,  drutdesfunt.  i  quibus  tffe  Divitiacum  Aeduum  cognovt,  qut  cr  naturd  raiumm^ 
fhyfio/ogiam  Grdcilffellant  .notam  effe fibi  frofitebatur '^^^^^^ 
yU^ueffentflturaJuebat.    Diodorus  tamcn Strabo ,  &  MarccUinus, 
triauniverfos  diftingvunt  gcneraj  quorum  nomina  Bardt,  Vates,  ^  vr 
Diodori  verba  ,  in  libro  v,  funt  ifta  :  El<rt  d\i  W^^^  w0?&ifcgA»^  f 
l*t  c\cui?x<riv .  Sroi  <f\ji  pfQ  o^ydvm  iulg  Kv^cug  o>iw  ddov\ig  ug  vpvxciv ,  ag  W  P '  _ 
0***0-7.   (DiAoVopoi  ri  rfftfffVj      dtotiyu  «f^flaff  ti/*»^oj ,  *g  A^fa  ovoputCfr 
J&neu  Jfr  W  r*mQ* ,  Wo*5f  «W* .  aroi     4<«  ^ '"'"JK 

twTcig  \* ,  p«e?f  v«  ™w  im  QiKwQx  .  «fo*  y*<>  ™v  tiartiom  *  £«ov  <Py*V 

iJfW  TJWW  OfMpMWy™  X«e/SW*  ™*  $W  «O^*  ,  WTtf^ 

Tfltf  <4«v  wp«9*  *"«<% .  «  >>w  co  w  ti^Luuuus  X^cug  ,  *M*  ^  W  ^0*  ^  ( 
tstojj  /**Aj«*  *r«tfovT«f ,  To7gfu\»SS<n  vcv&ig  ,  ar'  ^w»  0<  <pi>« ,  W  °^oM^ 
mXidxig  cf  T^Tff  «9^81««  vtofrmKftm  d^Xoig  tuv  ^miriSm ,  W  wif  ^Kpi^" 

Ti5f*/«f  ,  ^  T A  Afl  W W  ,  «V        ^(T0V  ^7,1  ^08Atffl'y7£f  ,  ,  « W  Tl£ 

e.'^  jmht^tic  •  Hoc  eft  :    5««  «m*  W  ^  carmtnum  yoeu  ,  ^  ^ 
cant.  hi  adinflrumenta ,       non  difimilta ,  4/^^  W/i ,  aliorum  vttufcrationes  a 
Uttt.  Philofophi  etiam  quidamfunt,  &  theologi ,  extmto  in  honore  habm  quos  Vrmdas  W 
lant     Sunt  &  Vates  magn*  afud  eos  exi/ltmationis .  hi  ab  aujftcits  &  vtcltmarurn  ey  j0 
de  futurisprddicunt:  omnemque  flebem  dtclo  audientem  habent.  Absquephilofopho  at*tern 
mini  facrum  facere  f*s  efl.  per  hos  enim.utdivin*  natur*  confctos  ,& quaji  coHoqunt 
cratiarum  ftcrificia  diisojferenda  ,per  hos  intermtntios  borta  abiis  exfetenda  cenfent  .  #e  , 
pacis  fo/ummodo  negotiis ,  fed  etiam  in  bellts ,  his  maxime ,  fmulque  melicis  poetis  ttuj^ 
tant  ,  non  modo  amici  ,  fed  &  hofies .  hi  inter  adverfis  fiefe  acies  ,  dum  firtctis  gl* 
&  protentis  hafiis  inter  fe  exercitus  profinquant ,  in  medtum  frogrefji ,  acfiferas  tn[ 
tamentisscicmarent tfrce/ia  dirimunt  ^  Sic6cStrabo,lib.  1  v  :  ^  Uaf  *7r*Gcf[ M * , 
7Tou  ^ioi  (pyAa  tuv  T^uf^juv  J[ict(pi^ovTug      BeLpSoi  ti  ,      oC*T\g ,  n& ^  Apvify  •  ?- 
S01  $u\  vfjuvnTcq  ,  K&  ^*' '   Owig      ,  UpoTrcioi  w  tpvQotiyu  •   A^vSSai  <f\) 

wwovrcvTJgTeiUiKcigKeJo-ig,  &  TcigKoivdg' 

^Tciilicdr^cvWwctvov'  TdgdXiCpoviK^g  iim*  /*^«»  wtou  f«Tf^o^«^ 
^JS  4' ^vf»  ApviSoov*  Hoc  eft:  Jfuduntverfos  trta  fere  homtnum  genera  ™fi^ 
habenturhonore  5  J5ir^,  r^«,     2)r«/^.    fcirdi  ,  carmtnaque  conpv 

Vates  ficra  curant ;  mturamque  rerum  explicant.  Druid<t ,  />™/*r  natura/tum  fcicrtl  ^ 
etiamdemeribus  diffutant .  <fe  ^r//w  cfinio  .ttaque  &f^^ 

iis  &  fublica  )udicta  committumur  j  ita  uti  etiam  bella  ,  jam  acicbus  congrejjuw  , 
pnant .  his  maxime  judicid  queque  de  c&dibta  committuntur  .  ceterum  facra  nuM)^ 
druidis  faciunt.  Marcellinus,  lib.  x  v :  Verhoc  loci,  hominibus  faullatim  excultts*  \ 
euereftudta  /audabi/ium  doclrmarum .inchoata  per  Bardos ,  Vates ,  cjrDruidas.  & P  j 
quidemfortia  virorum  t/luftrium  faffa  hercicis  compofita  verfibus  ycttm  du/cibus  lf& 
duhs  cantitarunt.  Vates  verofcrutantes  fumma  &  ptblimu  natura  9  pandere  ccnao^ * 
Jnterhos  Druidtt  tngeniisce/fioresy  ut  authritas  PythagmrAdecrevitffida/itih 
firtiis,  qudftionibus  occu/tarum  rerum  a/tarumque  erettifunt,&  defpectantes  h^.^s 
pronunttarunt  animas  tmmortales.  In  vulgatis  equidem  Marceliini  exempjarI  ^ 


p 

i* 

th 
i» 
d- 
& 
iti- 

k 
fl 

jfc 

tfit* 
0) 


ttt' 


GERMANI^  A  N  T  I       L  I  B.  1. 

legitur  vox  Eubages.  Verum  Vates  legendum,difertiffimisevincunt  verbisDio- 
dorus  atque  Strabo :  quorum  hic  vocabulo,  quod  ab  Romanis  au&oribus  ac- 
ceperat,  utitur  Latino :  ille  idem  Gr^ece  interpretur  Mavretg. 

Ex  di&is  igitur  tribus  fapientum  genenbus  jDruid^e,  teftibus  Diodoro 
ac  Marcellino\fuere  theologi\  qui  divinarum  rerum  occulta  atque  alta  fcrutan- 
tes,animas  immortaleis  elle  pronuntiabant.  eosdem  etiam  phyfiologos^cetUicos > 
legumque  peritos  facit  Strabo :  dc  item  facrificos  idem  audor  cum  Diodoro.  V  a- 
tes  Straboni  ac  Marcellinofunt  phyfiologi jDiodoro  etiam  arujpices.  iidehaud 
dubic  fuere &;  medici.  Plinius  lib.xxx,  cap. i :  T iberii  C^faris principatus  fuftuUt  Drui  - 
10  das  Gallorum ,  &  hoc  qenm  vatum,mcdicorumquc.  Eosdem  fuitfe  &  afirohgos  puto. 
Carfar,dicto  comment.  v  i :  Multa  de fiideribus  atquc  corum  motu.de  mundi  ac  tcrrarum 
magnitudine  difiutant .  Mela,  lib.  m,  cap.  n:  T erra  mundique  magnitudincm  ejr  for- 
mam,  motus  cceli  ac fiderumficirc  profitentur.  Bardi  poetica,  ac  mufica,  id  eft,  com- 
ponendis  decantandisque  carminibus  operam  dabant ,fimulque  oratoria: quo- 
rumhoc  exDiodoro  patet;  qui  Bardorum  juxta  atque  Druidarum  perrvafio- 
nibus  omniatam  domeftica  quam  hoftilia  certamina  compoiita  fuiOe  tradit. 
conhrmatque  hancfententiam  de  oratoria  Mcla,dido  capite,  his  verbis :  Ha- 
benttamen  & facundiam fuam  3  magifhosque fapientia  Druidas.  Druidarum  lummam 
luiiFeaucloritatem,  ex  eo  intelligitur,  quod  omnium  rerum  judicia  iis  pcrmit- 
20  teqantur.  maximam  tamen  reverentiam  obtinuillc  Vateis,perlpicitur  cx  Dio- 
doro  •  qui  zsrav  to  •5)A»j0@-  v7rr,Koov  ipils  fuille  teftatur. 

Coniimile  corpus do&orum  apud  Germanosquoque  fuiile,partim  cx  iis, 
Sua:  fupra  oftenia  funt ,  patuit,  partim  infra  manifeftius  patcbit .  Prarter  Vateis 
atque  Bruidas,  habuiile  eos  &c  Bardos  fuos,id  eft,  poctas,  mulicos,atque  orato- 
res,  teftantur  carmina  eorum;  de  quibus  ita  auclor  nofter,  in  libro  de  Germa- 
nia :  Celebrant  carminibus  antiquis  (  quod unum  afudillos  memoria  &  annalium  genus ) 
Tuitonem  deum ,  terra  editum ,  & filtum  CMannum ,  originem  gentis ,  conditoresque .  E  t 
J&nal.  1 1 :  Arminius ,  abficedenttbm  Romanis,  cjr yulfio  CMaroboduo ,  regnum  adfettans ,  //- 
fortatem  fopularium  adverfam  habuit.  petitmque armis^cum  variafortun  1  certaret  ydolo 
propinquorum  cecidit\  liberator  haud  dubte  Germania\  &  qui  noprimordia  popnU  Romani^ 
Jlcut  alii  reges  ducesqueyfed  florentijfimurn  imperium  laceffierit :  proeliis  amiiguus ,  bello 
n<*n  vicius.  feftem  &  triginta  annos  vita ,  duodecim  potentia  explevit:  caniturque  adhuc 
barvaras  apudgentes .  Rerum  tamen  forenlium  curam , lummamque  reipublicae 
^niniftrationem,  non  facerdotes,  ut  apud  Gallos,led  magiftratus,in  id  iingu- 
J^Pagis  vicisqueprxpoliti,  fiiftinebant  apud  Germanos:  qua  de  re  fufius  m- 
J,ra  luo  loco  dicetur.  In  ceteris  rebus  gcrundis,  iimul  rex  iimulque  populus  ex 
acei'dotis,quilbrtcisdeorumquenutusexplorabat,nutu  pendebant.  cujus  re- 
yei-entiamulto  regis,principis,magiftratusqi  obfervantiamajor.  nam  6v  in  bel- 
|?  &  in  pace,  penes  hunc  unum  omne  erat  jus  cocrcendi,  vcrbcrandi,  vincicn- 
40  di ,  graviiisque  puniendi  j  non  quaii  fua  auctontate  vel  poteftate  $  fed  veluti 
diisirriperantibus,  quorumille  habebatur  minifter:ut  ex  auctore  noftro  co- 
gnofccre  eft,  in  hbro  de  Germania.  Regesy  inquit,  ex  nobilit.ite ,  duces  cx  virtnte 
Jumunt.  7{eC  regibm  injinita  aut  Ubera  potefias  ■■,  ejr  duces  exemplopotius ,  quam  h  , 
Jlpromti  yfi confiicui  yfiiante  aciem  agant ,  admiratione  prafunt .  ceterum  neque  ani?nad~ 
^ertere ,  neque  vincireyneque  verberare  qmdem ,  nifi  fiicerdotibus permifium :  non  quafi 
tn  pmam ,  nec  ducis  jufiu  3  fied  velnt  deo  impe^ante ,  quem  adeffie  bellantibus  crcdunt .  Et 
poltea :  Proprium  gentis  ycquorum  quoque  prafigia  ac  monitus  expenri.  publice  aluntur 
tlsdem  nemoribus  ac  lucis y  candtdi,  &nullo  mortalt  ofere  contacli  >  quos  freffios  fiicro  cur~ 
ruJacerdos  ac  rex ,  velprinceps  civitatis ,  comitantur ,  hinnitusqnc  ac  fremitus  obfirvant. 
nec  uUi  aufftcio  major  fdes ,  non folum  aftid  plebem  yfied  afud  proceres,  apud  fitcerdotes .  fie 
€*um  minifiros  deorum ,  illos  confcios,  putant.  Ideo  etiam  in  bellis  prceliisque 
lnmendis  > ac  pace  eoncilianda,  apud  adverfam  juxta  ac  fuorum  aciem  maxi- 
k  a  corum  fuit  audoritas,lummaque  reverentia:  quod  de  Gallorum  facerdoti- 
us  tradunt  Diodorus,ac  Strabo.  quidpe,licet  milttia  vacationem  (quod  de  drui* 
is  llarrat  Carfar)  omnium^  rerum  habuerint  immunitatem  5  tamen,  ceu  facerdotes, 

R.    4  tini 


ioo  PHILIPPI  CLUVERlI 

una  cum  rcliqua  civitate  ac  populo  ad  cxpeditioncs  proficifcebantur  5  atlfpicj* 
ante  prcelia  explicaturi ,  aliaque  adminiftraturi  facra,  &  pcenas  ,  quoties  ratid 
poftularet,  delinquentibus  irrogaturi:  quibus  de  rebus  plura infra,  ubi  dc  diici-  .  * 
plina  militari  erit  fermo.  Nec  tamen  dubitaverim ,  in  conciliis  quoquc  Ger- 
manorum  acjudiciis  publicis  adfedifle  magiftratui  facerdoteis,  tamquam  juris 
interpreteis .  In  univerfum  xftimanti ,  verum  heic  eft  in  Germanis ,  quod  de  I 
Slavis, Rugiam  tunc  colentibus  infula ,  teftatur  Helmoldus,  lib.  1 ,  c.  vi5  Flaminem 
eosfeum  non  minus  quam  regem  venerari .  &  cap.  x  x  x  v  II ;  Majorem flamtnisy  quam  r£ 
gis,  vcnerationem  apud  tpfos  ejfe .  Sc  clarius  lib.  1 1 ,  cap.  x  1 1 ;  Regem  apud eos  modicd  djt>  [Q 
mationts  efe ,  comparationc  flaminis .  illtim  emm  rcjponfe  perqttirere ,  ejr  eventiss fertttttn 
explorare:  tllttm  ad  nutum  forttum  ,  &porro  rcgem  & populum  ad  illius  nutum  pendere. 
Idem  quidpe  Marcellinus ,  lib.  x x  v  1 1 1 ,  de  Burgundionibus ,  Germanica  gente, 
tradit.  Apudhos,  inquit , generalt  nomine  rex  appelUtur  Hcndinos j  & ,rituveteri,pote; 
Jlatc  depofta  removetur,  flfeb  eofortuna  titubavcrit  bcl/i,  vclfcgctum  copiam  negavcrtt 
tcrra :  qucmadmodum  felent  <^4Egyptitcafe*s  ejmmodi  adjignare  recioribtis.  K^dtfeccY- 
dos  apud  Burgundtos  omnium  maximm  vocatur  Stniftm :  &  est  perpetum  ;  obnoXti* 
dtfcrtminibm  nttllis ,  ut  regcs .  Atque  his  equidem  antiquiflimus  oinnium  gentium 
mos  \  haud  dubie  inde  ortus  ,  quod  facerdotes  deorum  fcire  voluntatem ,  e°* 
rumque  juifa  ad  populum  perferrc  credebantur :  quod  ex  Diodori ,  Melx,  Ta-  ^ 
citi,  &cHelmoldi  verbis,  modo  allatis,  fatis  clareper/pe&um  .  SicPhiloftr^ 
tus ,  in  vita  Apollonii,  lib.  1 1 1 ,  cap.  1 1 1 ,  de  Indorum  brachmanibus:  i^"' 
ydp  J\ilisL<n  tx$  <ro(px$  fjtcc^ov  ,  %  tuv  a-Qoiiv  cwtuv  Qamhia '  071  kch  Qacrttevg  cuuTog  ,  v$ 
Z  tsiv  i  XfJ*W'  >  vtmtm  >  *  MKnct  t\  cwtS  tyuf  TXTpyMTia  ,  ipUTM  Txgdt  Txg  aifyoic, 

7rep  o\  nV  8*8  vrifjL7n)VTis  .  Id  eft :    Indimulto  magis  fapicnteis ,  quam  regesfuos  vcren- 
tur .  namejr  ipfe  rcx ,  feb  quo  terrarum  qtuque  eH ,  de  omnibm  rebm  ,  dicendisj'^ 
ac  gerendis  ,  hos  confelit ,  velutiquiad  oraculum  mittunt .    Strabo  ,  lib.  xvi  »  dv 
oraculis  agens :    TavTct       w«ti  '*hjt«*e  i%A  >         7f  T0~*  dvfyuTrotg  vtnm^v^  5% 
trtfofuft  -  ^  ^tct  tuto  n&  n  ftdmn  fapmto ,  m-n     Qao-iAeictc  dfyxcdg  ,  m  xd 
ruv^^vc^cptpovTic^is^yyi^a^y       'umvopQapoiti .  Hoc  cft  :  H<xc ,  utut  verapjj  *  y 
hominescerte  credebant ,  &  legibm  confirmabant .  idebque  divinatores  intanto  hM** 
runt  honore  ,  ut  etiam  tmperio  dtgnarentur  ;  quidpe  qui  deorttm  nobis  jujfa  monitaf^ 
exponcrent .    Idem  auclor ,  lib.  1,  ex  Polybn  hiftoria  refert  ifta  :  ^avaov  $j  T<* 
voy*ta  Tci  cv  A/py{'^Fftyosei£a*'&- »  ATgia  d]),  t«  qA'w  tov  v7r£vavuov  t«  xpjtvS  J^of^ov^^^ 
76  K&i  koocnco7ris$uisc;  >  "&7n<}toMvcQg  @a<nhict£  •  T^f  (f  Uptotc  t£v  AtyvAcov  ^  %ebh$eLusS  >^  *f 
fjcdyag  ,  o~o(pia  tsh  d[ia(pipovTotc  tcov  aK\uv ,  yyefiovtccc      Tt^c  Tvy%dv\v         Totg  'ZrfS  ^ 
tx  .  Id  eft  :  Danaum  ,  quod  ^rgis  aquatica  inftrumenta  demonftrafet ,  &  ^Jtreti&> 
qttod  folis  curfum ,  coeli  converfiom  renitentis ,  docuifet ,  quum  vates  &  aurttflicrt '  er 
fent ,  reges  fuifte  creatos  .  &  ante  ejm  tempora ,  <^AEgyptiorum  flmul  facerdotibns ,  y 
"  Chaldm,  magisque ,  fapientia  quadam  ceteros  homines  fuperanttbm ,  honores  &  twfrl* 
fuifle  delata .    Cambyfen ,  quum  adversus  ^gyptum  bellum  moveret ,  PafJg  ^ 
then  magum  regni  \icarium  reliquiile,  audor  eft  Herodotuslib.  1 1 1 .  ^thi^P^ 
c  facerdotum  numero  reges  fibi  crealTe ,  au&or  eft  Diodorus ,  lib,  111.  Idem  a  ' 
<ftor,  eodem  libro,  de  Meroe  Nili  infula ,  in  eadem  T^Ethiopia  ,  hxc  narrat : 
tIw  Mtpotw  01 7npy.  Tag  r  &iuv  $epjt7retccc  re  ^  rtpdg  cttajflGovjig  npHg^iyt^Iw  >|  ^ 
Tct^tv  \%ov\ig,  e7r«^vcJ^i  vowj  cwTotg  \)\§v) ,  Ts-fjucTTifQv  ayytXov  ixr&g  tov  QaQtt.ia,  xeAs^'  v 
*fr7n>QvY\<r*{v '  W  7^       cuiTotg  Tavra  Kix^cOiKivot.i  y^Siiv  to  7t ooczzyfjia  r  dQavaTQV  ^  ^ 
Gvifl^g  (pvezag pr$ap£)g  7TXfc^8ltvctf-  £  Wipag PcBntpSiyyovjaji  Xoyxgjlxg  dvaAy  Siavoict,  ^ 
Stjrcuio  (pvoig,d(>xaia$jj  £  SvpsfcaXei^q)  o-wjrfieia  o-'wj]i9pjt^(J^j^  ,  Koyov  Jaje  \%\soih  T0V  ^ 
cLvjtaSrjoooS/jov  Totg  xtc  dvaoKatug  ^o~&$o(jSlfjoic.  Hoc  eft  :  Qtdin  Meroe  infeladco^ ^  ^ 
culttts  ejr  honores  adminiftrant  fecerdotes  ( ordo  hic  maxima  omntum  pollct  autforittf 
quandocumque  ipfts  in  mentem  'venerit ,  regem ,  mijfe  nuntio ,  vita  fe  abdicare  jubeflt  •  0  . 
culis  enim  deitm  hoc  edici :  nec fas  efe ,  ab  ttllo  mortalium ,  quod dii  jttferint ,  contcW  ' 
diasque  prxtereardtiones  adjiciunt;  quas  ingenium  fimplex,  veterique  ac  pcrpettto  0ff 
adfuefacfttm  ,  nec  jufis  non  necefariis  refragandi  argttmenta  habens  ,facili  credttlitat?  a 
mtfertt.    Eamdem  rcm  Strabo  quoquc  narrat  lib.  xy  i  i  :  addiditque,  eosde 


facer 


GERMANiifi  ANTIQ.  L I B.  t  iot 
facerdoteis  alium  regem  m  defundi  locum  femper  fubrogafTe.  De  /Egyptio- 
rum  facerdotibus  harc  etiam  leguntur  apud  Diodorum,  lib.  i:  Tfc<4*  X°*&s 
wawig  &tg  Tgjaptafi  J[iripvi$uyis  >  th»  (fyj  'ZXtputIw  i%ei  fjLi£/$ct  ra  o-vwfta  r  Upicvv,  fA&yfcqg 
•cv?$a7rrjg  Tvyxaiov  <a^5  Toig  iyx®£/W  >  *T/*.t6  tIw  tig  txs  &i*s  iv<ri£eiav ,  d[id,  to 
tvKhsIw  <rwji<rtv  txs  a+fyag  TXTxg  cttTxrcv^ziae;  «V$£?£c8£\  tIw  3  hvTi^av  poipjtv  ot  (3a- 
tnx&g  'srct^QtXy}(pct<nv  eig  'zs&o-odxs  *  Id  eit :  T ota  regio  quum  in  treis  partes  divifa  fitt 
frtmam  facerdotum  corfus  fibi  vendicat;  qui  magnam  apud  incolas  auttoritatem  ac  reve- 
rentiam  obtinent,  tum  ob  pietatem  in  deos,  tum  quba fummam  ex  eruditione  fruden- 
ttam  ad  rempiblicam  adferunt.  fecunda  pars  regibus  cefftt  in  vecligatia 

Sed  pra:ter  jamdidos  viros  facerdoteis,  feminas  quoque  habuere  Celta% 
niaxime  Germani  noftri,  eodem  in  munere,  eadem  reverentia,  atque  adeo 
in  veneratione.  De  Britannis  Solinus,  cap.xxv:  Scientiam  futurorum  pariter 
viri  ac  femim  ojientant.  De  Gallis  Mela  ,  lib.  11 1,  cap.  vi :  Sena  tnfula  in  Britanni- 
co  mari ,  Ofismicis  adverfa  titoribus ,  Galtici  numinis  oraculo  infignis  est .  cujus  anttjlites, 
ferpetua  virginitate  fantta,  numero  1  x  ejfe  traduntur.  Gallicenas  ( lege,  Galli  Senas ) 
vocant :  putantque  ingeniis fingularibus pradttas ,  maria  ac  ventos  concitare  carminibus\ 
Jeque ,  in  qu&  <uelint ,  animalia  vertere  ,  fanare  ,  qiu  apud  alios  injanabilia  funt ;  fcire 
ventur a ,  &  pradicere ;  fed  non  nifi  dedtta  [  opera  ad  Je]  navigantibus  ,  ejr  tn  td  tan- 
2o  tUm  \*(tfi  confulerent,  profecJis.  De  Germanis  audor  noiter,  in  libro  de  Ger- 
nunia  :  OfemorU proditur,  quasdam  aciest  inclinatas  jamt  &  labantes ,  a  feminis  refii- 
tutas  ,conJlantia  precum ,  &  objettnpcttorum  ,& monfirata  comminus  captivitate-y  quam 
longe  impatientius  feminarum  fuarum  nomine  timent;adeb,  ut  efficacius  obligcntur  ani- 
**t  dvitatum ,  quibus  inter  objides  puelU  quoque  nobiles  imperantur.  Inejfe  qttin  etiam 
Jwftum  aliquid  &  providum  putant .  nec  aut  confiiia  eorum  a/pernantur,  aut  rcjponfa, 
negkgunt ,  Vidimus  fub  divo  Vefiafiano  Velledam ,  diu  apud plerosque  numinis  loco  habi- 
tam.  fid  &olim  Auriniam,  &  complureis  alias  venerati  funt  ;  non  adulatione ,  nec  tam- 
quaw  faterent  deas.  Dio,  lib.  LXVii :  ud<rv^  0  Map>topcLv£v  (ia<riXivs ,  ^  rdvvct  Tsrete- 
^v©.  (l^  tIw  liXrda»  c»  KeAmJj  ^d^tra )  jjAfloy  <n&s  tov  ^ofJHTittvdv.  id  elt: 

30  ^aJyus ,  Cfrfarcomannorum  rex ,  cjr  Ganna  virgo  ( ea  poB  Veledam  in  Germania  va- 
tes  oracula  reddebat )  Domitianum  adierunt.   H#  igitur  femina:  fatidicai  &  ipfar, 
^madmodum  facerdotesviri,  autdomi  refponfa  dabant ,  autunacum  ex^ 
frcitu>  fuxquxque  civitatis,  in  expeditionem  profedar,  incaftris  vaticina- 
oantur.   Eariim,  qux  domi  refponfa  dabant,  exemplum  eft  in  dicta  Velleda; 
\  e  qua  audor  nofter,  in  hiltoriar.iv,  Mumius  Lupercus,  inquit,  legatus  legionis , 
**ter  dona  miffus  Velledit .  ea  virgo  nationis  Bruclera  late  imperitabat ,  vetere  apud 
crmanos  moreyquo  plerasquefeminarum  fatidicas,  &■>  augefcente  fuperfiitione,arbitran- 
rdeas.  tuncque  Velleda,  auctoritas  adokvit.  nam  projperas  Germanisres,  ejrexcidium 
eltonum  pradixerat.  Nulli  hoc  bello  contra  Romanos  in  armis  Bruderi :  ideo- 
4 0  ^/r  llec  ^e^e^a  >  horum  five  vates ,  five  dea,  in  caitris .  teltis  huic  rei  luculen- 
tuiimus ,  audor  nofter,  eodem  libroinfra.   Tenderorum  quidpe  legatis  A- 
S^ppinenfes  fuperfocietate  jungenda  re/pondentes ,  fic  finiunt:  ^yirbitrum  ha- 
bebtmu6  Civilem&Velledam,apudquospacia  fancientur.  fubjungit  audor :  Sic  leni- 
.  Tencteris,  legaii,  ad  Civilem  &  Velledam  mifii  cum  donis,  cuncla  ex  voluntate  Agrtf- 
P*nenfii(fn perpetravere.  Sed  coram  adire  alloquique  Velledam,  negatum.  arcebantur  ajpe1* 
u>  qub  venerattonis plus  inejset.  ipfa  edita  in  turre:  dileclus  e  fropinquis  confulta  rejpon^ 
Jy^e >  ut  internuntius  numinis  ,portabat<    At  ne  ex  hoc  loco  luij^iceris ,  Velledam 
^s^henuminGallia,inexercitu  Civilis  tum  egiffej  infra ,  hiitoriar. v,  Multa 
a\  lncJuit  auctor,  revetlihojles  captivis navibus , pratoriam  triremem  flumine Lup- 
^tudonumVefkdA,  traxere^.  nempein  Bruderorum fineis :  Luppiac  quidpe  (ii- 
PenorparsinBructeris  rluebatj  ut  fuo  loco  oftendetur.  Ad  eumdemautem 
ear  Um  &  Aurt™am>  &  complureis  illas  alias,numinis  loco,  ante  Velledam,  &  poft- 
annam  habuere,  domi  confilia  rejponfaque  reddenteis.  De  vocabulo  AurinU,  an- 
emU]amkaC|  auaPer§am>  Pauca  qu^dam  notaife  haud  pigeat.  Farnefianum  ex- 
didf      a  eC)at>  Fluriniam.  ex  quo  legendu  ^/»n^w,arbitratus  eft  Liplius : ad- 
lt(lue  J  §}uod,  Iornandes  mihi  auttorftn  rebus  Gothicis,  non  proprinm  nomen ,  fid 

commum 


201 

commune 
reperit  in 


TTTr>r>T      P  T    TT  V  P  R   T  1 


ne  omntum  fagarum futffe.  Jornandis  verbaha:c  funt:  MmerscxGothortw, 
rit  w  populo  fuo  fuasdam  magasmulieres,  quas  patrtofermone  Altorunas  ts  W\m 
legendum ,  nm  iffi )  cognomtnat.  Scd  alia  exemplaria  habent  ^™»"'^ 
qua  voce  quidam  legendum  cenfent,  Altrunass  quafi  dicas  vetulas  fagas 3  cz  m 
vetus ;  &  rUt, faga.  Verum,  quia  hodieque  Germanorum  quidam  fagas  voca 
alrunen ,  fine  *  erroris  illud  Altrunen  plenum  cxiftimo.  neque  vero  illi  Ge  nv  ^ 
m  w/*  dicunt  alt,  fcd        At ,  quia  commune  id  fuit  ohm  omnium  (aga 
nuncquc  etiam  eft,vocabulum  j  nequidquam  apud  Tacitum,pro  ^»W>*CS£ 
Alurwtam.  quidpe  proprium  peculiareque  unius  feminx  voluifle  audore  ino  ^ 
care  nomen,  110  minus  in  Aurmia,  quam  in  Velleda, nemmi  dubitare  licet. 
rum  de  hoc  fatis.  De  cetero,  tanta  fuit  dicla:  Auriniae ,  Vellcdxque, &  Gann*, 
&  cetcrarum  fatidicarum  veneratio,tanta  reverentia,  tantumque  conlilioiu  ^ 
earum  refponforumquc  obfequiumj  ud  non  modo  confilia  ac  refponia  quai  « 
diis  darcfed  hoc  ipfo  veluti  impcritare  fuis  gentibus  viderctur  Komanis.  unt 
Tacitus,  late  Vclledam  tmperttaffe,  tradit :  fcilicet,  non  modo  Bruclens  1  uac  n 
tioni,  in  quagenita  erat  >  cujus  equidem  ampiiffimi  fuere  fines :  fed  &  aliis  ge  ^ 
tibus  conterminis.  quas  tamen  non  imperia,fed  confilia  atqj  rcfponfa,ceu  a  n  ? 
mine,five  numinis  confcia,petebant.  Idem  au&or,hiftor.  v,Batavorum, Jj' 
bellionem  adversus  Romanos  pertxforum,harc,inter  alia.refert verba:^*^ 
mmorumelettio,honeftius  prwcipes  Romanos}quam  Germanorumfeminas  tolerari.  AdnU; 
xille  hxc  de  Germanarum  f  cminarum  imperio  verba  Batayis  Gcrmanis  Taci- 
tum,  ut  ferc  folct  hiftorici  in  orationibus,veI  ipfecontrafe  fatis  apertc  teftatur, 
in  quarto  hiftoriarum  j  u  bi  confulta  rcffonfi^  a  Vclleda,  tamquam  a  numine,nojj 
veluti  imperia  a  regina,  petita  fuifle  memorat:item  inlibro  de  Gcrmaniaj  uD 
non  imperia,  aut  jufla  feminarum fatidicarum, fed  confdia  non affernatos  Germa- 
nos, &reffonfanonneglexiffe  tradit.  Qiun im6,eodeminlibro,iis gentibus,qui- 
bus  Velleda  confulta  rcfponfaque  dabat,fummam,  quodfuo  loco  oftendetu  » 
tribuit  hbertatem;  magnamq}  reliquis:donec  ad  feptemtnonem  progreiIus;u 
Svionibus,qui  nuc  vulgo  dicuntur  Svedi,E#  apud  tllos, mc\u\t,&  optbushonos: coq* 
untts  imperitat)  nullisjam  exceptionibus,  non  precario  jure  parendi.  6c  mox :  Svionib0St' 
tonum  gentes  continuantur.  cetera  ftmiles ,  uno  dtfferunty  quod femina  dominatur.  tn  t*n' 
tum  non  modb  a  libertate yfedetiam  a  fervitute  degenerant.  Soli  igitur  Germanorum 
Sitones,  qui  nunc  funt  Norvagii,feminarum  patiebantur  imperia.  reliquarurt1 
nationum  femina:  fatidicx  confilia  tantum  rcfponfaqj  conmlentibus  dabant/ 
licebatque  principibus  ac  magiftratibus  civitatum  atque  pagorum  quidvis,  ct- 
iam fine  earum confilio,agere;mod6  totiuscivitatis  vel pagi  concilium ^eC.rfj 
viflct.  nec ma^is  feminx  fatidicaegentibus  fuis imperitabant,  quam  praecu^, 
vin  facerdotes*:  quorum  tamen  veneratio  multo  major,  quam  regum,  prm^' 
pumve  reverentia.  Hoc  tamen  femina:  viris  majores \  quodhi  folum  nuntn a  ^ 
miniftn  deorum,  illx nonnumquam ipfius numinis,  dearumque  loco  habit 
funtyfi  Romanis  teftibus  crederedignum  eft.  Atquehxc  deiis  feminis,  qu 
domidererumeventibusconfulebantur. 

Deiis,qu3e,unacum  exercituin  expeditionemprofecl:«,in  caftnsrelp0^ 
fa  dabant ,  hituraque  prxdicebant ,  exemplum  eft  apud  Strabonem,hb.  vi  ' 
ubi  hxc  leguntur  verba :  ev0@-      ri  r  KipGguv  J[^wj-rom  toiStov.  on  nuq  yuvc^l^ 
eumSv  ov<T&TWvQsu$  7rcc^itoA^otw  <m&fA.cln{$  Ytqetoui,  7nhiOT%ixiS ,  Mvaei^ovtg  ,  Kctp7rct<Vv 
tQa-ftSate  3h7n7rop7ryn^ja4,  $a-p*  xa^fcotw  iX*<rou{,  yopvoTrvhs .  Id  elt  :CHorem  Ct 
hrts  ufitatum  futffeferunt  hujmmodi :  Vxores  ipforum,  qudt  una  cum  virls  in  bellumf 
fcifcebantnr  ,fatidtcas  quasdam  comitatas  fuiffe  facerdotets ,  caftllo  cano ,  candido      J%  f 
carbaftnis  amiclas  fagulis ,  qu&  fibulls  fubneBebantur,  cingulo  <zreo>  nudis pedibns .  Sac  . 
hascuraffe,degj  rerum  eventibuspracdixifle,  teftaturinfequentibus  contio^ 
Strabo.refponfa  quoque  confulenti  exercitui,vel  exercitus  duci  reddidiilc^ 
£to\'  eit  Ca:iar,  belli  Gall.comment.i :  Quum  ex  captivis  qutreret  Cafaryquamow 
Arioviftm  prcelto  non  decertaret ,  hanc  repertebat  caufam :  Quod  apud  Germanos  eti c  ^ 
fvetudo  effet ,  ut  matresfamilids  eorum  fortibus  &  vaticinationibus  declararent ,  utr  ^ 


[11 
111 

t: 
:t- 
c 
9i 
;i' 

*4 


w 

i» 

«# 
tfl' 

** 

etfi 

& 
ii/i* 

00 


GERMANI^   A  N  T  I  Q.    L  i  K  l  ioj 
prcelium  cdmmitti  ex  ttfiu  ejfet ,  nec  ne .  eas  ita  clicere :  Non  efie fias  Germmos  fitperare ,  fi 
■antenovAm  lunam  prcelio  contenderent .  iW$  has  vocat  yxwSt»ce$  Plutarcnus  m  Cst- 
ftre,  id  eft fieminas fiacras .  non  igitur  ipfa;  fuere  matresfamilias ,  five  uxoi  t :s  Ger- 
manorumj  fedhas  comitantes^/^W&^*/ >*d  eft ,  faccrdotesfiatidtu  j  tit  tefta- 
tur  Strabo,  di£to  loco .  tjuamquam  alias  uxores  quoque  fuerint  facerdotes .  nairi 
Plutarchus ,  in  iibro  de  feminarum  virtutibus ,  Cammam  ?  Sinati ,  Afiaticorum 
Galloriim  tetrarcha: ,  uxorem  memorat  Diana.  facerdotem »  Sed  de  mimere , 
atque  auctoritate  facerdotum  haec  difleruiilcfufficiat. 
^       De  vocabulo,  quo  fuos  adpellaverint  Germani  facerdoteis ,  nihil  certi  repe- 
0  rio.  Gallis  fuos  didos  fuiile  Druidas,  praitcr  jam  citatos  alii  etiam  teftan- 
tur  audores .  De  hoc  vocabulo  ita  Plinius ,  lib.  xvi,  cap.  x  l  i  v  :  2(ihil  habent 
Drtiida  ( ita.  fiuos  Gal/i  appel/ant  magos )  vifico ,  &  arbore ,  in  qua  gignatur  ( fi  modo fit 
robur  )  facratius.  Jam  per  fie  roborum  eligunt  lucos.  nec  ulla  fiacra  fine  eafronde  confi- 
ciunt ;  ut  inde  appe/lati  quoqtte  ,  interpretatione  Gmca  ,  pofiint  Druid&  videri.  Nam 
wi:cisrobur,five  quercus,  dicitur  fyuf.  Hoc  fkne  argumentum  haudlevejuti- 
que  quum  Gallis  Greca  lingva,  ut  fupra cap. iii  ofteniiim,  haud  raro  in  ufu.  Vc- 
*Lim> u oene  excutias,  lubrica  tantum  erit ,  ac  nimium  fallax  conjechira.  Drut 
namque  non  Gneca  ,  fed  Celtica  lingva  in  difciplina  iiiau.i  fiint:ncc  lite- 
io  U(V 5  Ut  cctera  *       niemorix  per  patria  carmina  mandaverunt ;  ut  mox 
oltendetur  :  multique  inter  eos  fuerunt ,  qui  Gra_cam  lingvam  prorfus  igno- 
abantj  in  quorum  numero  fuit  Divitiacus  ,  Heduorum  princeps  5  tefix 
^e^belli  Gall.  comment.  j .   Celticum  igitur  haud  dubie  ab  initio  ordiiii  iuo 
eciere  vocabu.Ium.nec  probabile  fit ,  abje&o  antiquiilimo  dignitatis  nomi- 
ne>  quo  etiam  ante,  quam  Grxci  Maililienfes  in  Galliam  pervcnerunt,  ufi  irc- 
terfe  fuerant,novam  eos  voluiffe  experegrina  hofpitum  lingva  adfumere  ad- 
Hlationem.  Nec  eft,  quod  quibusdam  fufpicari  libet,non  ipfos  Gallos  ,  fed 
^r^cos  tantum  aucl:ores  vocabulo  Grxco  adpellaffe  illorum  fapienteis  .  di- 
*rta  enim  Plinii  funt  verbaj  Ita  fiuos  appellant  magos.  quod  St  Diodorus'  atteitatur. 
3o      lcus  quidam,  in  gloffario  Saxonicolatino  ,  aucl:or  eft ,  Saxonas  in  Britannia 
lu.i  Iingva  vocaife  Dry.  Verum neque ex hocfziis cercum, ex  Germania 

•  pCUm  Saxopes  attulerint! ,  anvero  in  Britannid  demum  adiumferint .  nam, 
|jl"itannia  jam  ante  exftitiile ,  uti  credam ,  Cxftris  me  inducunt  verba,  belli 
'  comment.  v  i  perfcripta.  Dificiplina  in  Britannia  repcrta ,  atque  indcin  Gal/km 
Wata  efie  exifiimatur.  ejr  nunc  ,qui  diligentius  eam  rem  cognofcere  voiunt  ,p/erum- 

p0  •  !  >  dfiendi  causa  5  proficifiuntur.  Et  Bardorum  quoque  nomen  tunc  tem- 
t '  ns  illie  ruifle,  hodiemus  docet  ufus.  nam  etiam  nunc  id  genus  hominum  pa- 
^J°ierrnone  Wallis,  id eft,  veterum  Britannorum  progeniei  vocantur  bardes.  At 
LtfT  itannic^^quae  etiam  tum  integra  exftabat ,  ied,  fua  lingva  Saxonas  adpel- 
4o  d  ^gumyry,  dilerte  adfeverat  Alfricus .  Certe  ,  fi  Diogeni  Laertio  cre- 
ere  faseft^non  minus  Germani,quam  Galli , /acerdoteis  five  Japienteis  fuos 

*  peUarunt  Drvidas.  Verba ejus , in  prooemio , hccc  fuilt :  n*^' -rt  V&Krtk  *m 
fi^ccTettg  7£g  xctXvpffyjxs  AevSag  ,  w  trefivoQexs  etvoi  QcLrL   id  eft  5  i^pnd  Germa- 


squoque  atque  Gai/os  effe  ajimt ,qui  Druid<t  appel/amur ,id  efl^divm*  hamanaque  phi- 
Jfyhitperiti  ,  religionumque  curatores .  Verterat  interpres  ,  apud  CeltaS  five  Gatlos\ 
^afi  unam  heic^eamdemque  intellexiffet  audor  nationem.  qua  in  re  vehe- 


iosver 
ti 


er  ab  illo  erratum  \  quum  Germanos  per  yhKtovs  intellexeritauctor,  Gal- 
r°  per  TciXctTGLc:  j  u*  fupra  cap.n.  oftenfum.  Verum  igitur  fuerit  teftimo. 


p  -  -* •  *rici ,  Saxonica  lingva  magum  didum  fuifte  A?r.  quod  vocabulum  mere 
50  tjoe  tiei]rn  tam  Germanis ,  quam  Gallis  commune.  Gra:ci  id  formarunt  ab  ini- 
^  Apvtiog.  unde  etiam  Ca^fari  pertertiam  declinationem  formatur  Drui- 
^,Pruidum  >  Druidibm\\it  &  Ciceroni.  Pofteriores  auctores  Graci  fecerunt 
cab  1  '  5  &  Latini  Drutddty  Druidarum<    Sunt  equidem  ,  qui  hoc  vo- 

tur/.  m  ,lc^em  ei^e  volunt  ,  quod  ih  antiquo  Germanorum  fermone  legi- 
*um  fU€-n  5  &  Drughtm,  item  Truchiin,  &  Trughtin  5  fignificatquc  dominum .  ve^ 
>  quare  co  facerdoteis  fuos  adpellare  voluerint  Germani,  vel  GalIi,rationerni 


l 


i04  PHILIPPI  CLUVERil 

fatis  fanam  haud  invenioi  quando  ipfum  Deum  ubique5qiiod  equidem  merm 
iierim,  eo  adfecerunt .  Certiora  fanc  de  eo  haudreperio.  hxc  lgitur  dicta 

fiC  Dedifciplina  nunc  Druidum  dicendum  eft.Ca:far,in  prxdifto  comment.vJ, 
oftendit, infinitum  eorum fuuTe  in  Gallia numerum.  Dr«utes,mqmt,*  beiio* 
effe  confveverunt  5  neque  trtbuta  unk  cum  reltquts pendunt ;  mtlttu  vacattonemfwnMfr 
rerum  habent  immunitatem .  Tantis  excitatt  prxmtis ,  &fua  fiwnte  multttn  dtMu\^ 
<veniunt,&apropinquis parentibusquemittunlur.  Strabo,hb.  iv,  de  nsdem  Dr 
bus  ita :  o"w  ri <po&,  txtuv    <popjtv  W  ^ X»&*  vo^Qtv  ld  elt :  f^1  £m  i* 

k«»  multus  est  proventus ,  quoque  fertilitatem  confequt  putant.  tim  6 

morem  ,  eamdemque  opinionem  apud  reliquos  fuifle  Celtas,  maxime  v 
apudnoftros  Germanos,  minimc  dubitandumeft.  namprxter  Celtas,  a 
quoque  eenteis  facrorum  hominum  multitudine  abundantiaque  gavilas tui  _ 
patet  ex  veterum  au&orum  monimentis .  Hujusmodi  igitur  prikum  Germ 
norum  fucre  fcholac ,  hujusmodi  juventutis  eruditio  j  nempe  apud  facera 
teis  :  ubi  nulli  erudiebantur ,  nili  quibus  facrorum  arcana  committi  fas  eia  > 
quod  mox  patebit. 

Non  ex  plebe,  ne  ex  ingenuis  quidem ,  fed  ex  pnma  nobilitate  t uiiie  cu  i 
qui  ad  fapientiar  arcana ,  futuraque  facerdotia  admittebantur,  oftcndit  Mci*  ^ 
lib.m,  cap.  1 1.  Docent multa, inquk,  nobilijftmos gentis ,clam ,& dtuyvicents *nn  • 
Re&c  equidcm ,  ac  prudenter :  horum  quidpe  lumrna  poftea  futura  erat  in 
liquos  audoritas  :qua:  minus  ritc  plebeiis  conveniebathominibus.  Exempi^ 
hujusrci  eftin  Divitiaco,  yEduorum principcj  cujuspailim  in  commentari 
fuis,  de  bello  Gallico,meminit  Ca:far:de  quoetiam  verba  Ciceronis  fupra  a  ' 
dufta  fitnt .  Atque  hoc  quoque  ex  vetuftiflimo  omnium  limul  gentium  moi  ^ 
De  Perfis  Cicero,  lbidem :  Nec  quisquam  rex  Perfarum  potest efle.qui  non  aniem^' 
rum  dtfctplinam  fctenttamqueperceperit.  Apud  Indos  quoque,gentiumnoftn  or 
versus  onentem  poftremos,  regumfilha  Brachmanibus  6c  olim  lnftitueua 
tur  tefte  Philoftrato  m  vita  Apollonii,lib.n,  &nunc  etiam  inftituuntur  ta  d 
facra  arcanaque  difciplina,  quam profanis artibus.  De  Japoniis  quoque,m*u 
lana  ad  Indias  gente ,  ita  tradit  Francifcus  Saverius ,  in  epiftola :  Bonzii  facerdo 
permultos  habent  incoenobiisjilios  optimatttmjnjiituendos  literis.  In  Epiro  adeo  011111 
plebeji  a  facrarum  rerum  adminiftratione  arcebantur,  ut  etiam  apud  Oricu 
folis  oveis  facras,  noclu  ftabulanteis  in  antro,  cuftodiebant  aZfytsapcuptifo0'* 
v&Jra  Ti  K&i  yivet  fioxipto&TOt  tuv  dquv  •  id  eft ;  viri  delecli  ex  civibus  optbus  &  gcne 
filcndidijftmis;  tefte  Herodoto,inlib.ix.  Dionyfius  Halicarnaflenfis,  hb.ii, int^ 
alia  priicum  regum  Romanorum  munia  primum  fuifle  tradit  to  hpuv  k& 
iwto/m  few#W«rAS  *  omm  ™  «oVwdiwww.  id  eft:  utfif°r'L 

&  facrtfictorum  penes  eos  effet principatus\  perque  eosgereretur ,  quidquid  ad  colendos  a  ^ 
perttnet.  Hinc  pofteaetiam,  quum  regium  imperium  cum  Tarquinio  Supef 
urbe  expuhumelletj  Reges  tamen  facrorum  perpetuo  creati  fuerunt  j  hque  ^ 
nobiliilimisfamiliis,ac  principumrilii.  Cicero,pra:dido  lib.i  de  divinatioi  ' 
Omnino  apud  veteres,  qui  rerumpotiebantur ,  iidem  auguria  tenebant .  ut  enim fipeft » 
divinare  regale  ducebant  5  ut  teflis  eH  nojira  civitas  j  in  qua  &  reges  augures,  &pofteAf  ^ 
vati}  eodem  facerdotio  prtditi ,  rempublicam  religionum  aucloritate  rexerunt .  I d ern 


hafce  trtbuerunt  Spartanijduo ficerdotiajovis  Laced&monii^  &  Iovis  Coeleflis.  De  &w 
ptiis  Plutarchus, in  libro  de  Ifide  :  ol  3  @>a<riX£is  ftSTfqjov  'imvov  oivov  cmtU^v  7%*]^  f 


Spartanis  Herodotus,  lib.  vi :  ri^tei  n  J[ij  Tuh  Tolo-t  Qcto-tteSo-i  Z7rK£TirjTcq 
tpuo-wjcv  J[vo ,  Atos  ti  Aaxi$cijfAov(& ,  ^  Atk  Ov&vtx.  id  eft :  Dignatio nes  rJ%^&ffl 

XpauTu>v,  m  E^T^^is-o^jeev,  "P"$  o!hf,  hoc  eft:  Reges,  exfacrarum  hteraruntf 
fcripto ,  certa  menfura  vinum  btbebant ,  ut  tradit  HecaUus  j  quia  &  ipfi  facerdotes 
£t  poitea :  Ot  </]),  $a<rt\&ig  ct7n^£invuju]o  pev  cn  r  itPiw  $  r  \ia%t}A.m  ,  t$  \m  it  Kfy 

q  hcl  QoQtat*  yivag  dfafza,  t&i  Ttyjv  lzovl(§f**  o  J\je.  CK  [iax'ipuv  ^Tnhisiyfm^t  & 
tytvdo  r  tywv,  W  psTeiw  f  (pthoa-oCplag.  Hoc  eft :  Rcges  aut  e  facerdotibm,  aut  e  beM  I 
fts  legebantur :  qucrum  hocgenusob  virtutem  bellicam  >  illud obfapientiam  in  dig^  ^ 


0« 
19* 

\Y 

im  , 
fu-' 

ies 

[Ifl 

eft 


GERMANliE   ANTIQ^Lta  L 

aucioritate  forct .         iwJ  e  bellicofis  creabatur  rex ,  flatim  fe  ftcerdotibtis  dabat; 
fhilofophi.tque  flebat  particeps .  De  ^thiopibusDibdorus,  lib.  1 1 1  :  oi^fywj  g|" 

«XJTUV  THg  Ct^/^ag    ffcfjxg/vxQv .    GK  J])  TUV  KC*Jff.XiX^TUVOV  UV  0  &lOf  KUUCtfy>V  Kct&  TlVct 

<rwjY$c-tcu>  STi^/(p^of^u@.  AolQyi  ,  tStov  to  -sfl>j0©*  dipftTcc!  (ZctQxict*  id  eft:  Sacerdotes 
exordine  fuo  optimos  quosque  fecernnnt .  qucmcumque  deleclorum  deus  commejfabtwdus  fr& 
more  circumdnfins  adprehendcrit ,  hunc  fofulus  regem  creat .  De  Cappadocibus  Strabo , 
«t>.  xt  I  :  Koc)  'e$?y  o  <g^gy?  «/[svr^^  KctQ  jiurjv  t%  KctTrzsrctSoKtct  f*,(Q  tov  @ctQr\ict '  ug  d]^ 
cfe  to  ?xro\v  tx  cwtx  yivag  ria-ctj»  ot  ke&g  Tolg  @aQtev<nv .  hoc  ei[  :  Eflque  facerdos  in  fum~ 
mo ,  fccundum  regem  ,  honore  Cafpadocibus .  adcbque  ex  eodem  flcrumque genere  erant  faccr- 
i(>  dotescum  regtbus .  Mofes  quoque ,  in  libro  genefeos ,  cap.  xiv ,  verf.  x  vi  1 1 : 
Melchifedecum  tradicregem  fimul  Salemi,  fimulqueDei  celfiTimi  facerdotem  $ 
eumque  Abrahami  aevo . 

Loca,  in  quibus  Galiorum  Druidai ,  veluti  Lv  Totg  tsrouhvT^otg ,  ad  docen- 
exercendamque  theologiam  philofophiamque,  conveniebant ,  oftendit: 
Ibiderh  Mela .  Docent ,  inquit ,  multa  nobiitfsimos  gentis  ,  clam  ^ey  diu  f  vicents  armts, 
tnTMi  j  ant  in  abditis  falttbm  .  Cum  quo  confentit  Lucanus ,  lib .  1 : 

 Nemora  alta  remotis 

Tncolitis  lucis . 

20  *  \  ^10*]116  naud  dubie  ex  antiquiffima  gentium  confvetudine.  nam  hodieque 
^Jem  rit  in  plerisque  Americanis  nationibus :  &  de  prifcis  Indorum  theologis 
phuofbphisque  Strabo  ,  lib .  x  v ,  ex  Megafthenis  fcriptis  fic  memotat :  Ata^U 
^"/l*  (ptXotroQxc.  cv  clh<r\  <?srCj  ts-oXiuq ,  \jzsv  •ar££/<£<>A«  avptfjtit^u  ,  KtTug  (°uv\otq  ov 
^ctai ,  £  d[oyus .  hoc  eft :  Phtlofifhos  iflos  ante  urbem  in  loco  degere ,  mtra  medicorent 
fywitnm .  quo  ctngttntur ,  fruialtter  viventeis  ,  fttfer  toris  acfellibus . 

Quid  prxcipue  Gallorum  docuerint  Druidx,  jam  antc  ex  Cxfaris  oflen- 
Hirri  eft  commentario  v  :  cujus  verba  hxc  fuere  i    ln  primts  hoc  njohmt  ferfvadere% 
tnterire  amm.u  •  fed  :ib  aliis ,  post  mortem ,  transire  ad  alios :  atque  hoc  maxime  ad 
^tutem  cxatart  putat/t ,  mctumortis  negleclo.  multa  prjzterea  de  ftdertbus  atqueeorum 

,0WW/«,  demundi  ac  terrarum  m  ignitudine,  dcrerum  riatura,  dedrotum  immortalium  vi 
«cpoteftate  dtffutant ,  &  \uventuti  transdunt .  Nempe  ,  ut  ante  didurn ,  univerfai 
philofbphiae ,  tam  naturalis  moralisque  ,  quam  divina: ,  fcientia  penes  unos 
e'at  lacerdoteis  quam  illierudiebant ,  nobilitatis  juventutem.  reliquiom- 
ncj  harum  rerum  erant  ignari .  Sed  de  fingulis,  quae  Druida:  docuerunt,  poftea 
Videbimus . 

.  Modum  docendi  difcendique  adnotat  idem  Cxfir,  ibidem.  tjMagnunty 
ftquit ,  nnmerum  verfuum  edifcere  dicuntur .  itaque  nonmdli  annos  vicenos  in  difliflina. 
PfriKa.nent .  neq\  fas  effe  exiflimant>  ea  literis  mandarc)  qunm  in  reliquisfere  rebm  fubli- 
U '  ?r*Vil**f4ue  rationibm ,  Gracis  literis  utantur .  Grarcas  equidem  literas  GaJli  k 
^affilienfibus  Grxcis primum  didicerunt;  ut  fupra. ,  cap.  111 ,  oftenfum.  apud 
Gernianos  vero  ,  non  folum  Carfaris  sevo ,  fed  Trajani  etiam  in  principatu  Ute1- 
rarum  fecreta  viri  fariter  ac  femin*  ignorabant  >  tefle  Tacito ,  in  libro  de  Germa- 
K,a'  ^taclue  quidquid  memorix  mandare  volebant,  idcarminibus  compone- 
pftt.  unde  etiam  iftud  Taciti,  fub  initium  dicli  Yibxv,Celcbrant  carminibtts  antiquis 
\  Vnd  tmum  afudillos  memorU  &  annalittm  gentts  )  TuiTONEM  deum ,  terra  edu 
tlm  >  &  filium  MannuMj  originem  gentis ,  conditoresque .  Ergo  &  ipfi  Ger- 
^^norum  facerdotes  ac  fipientes  omnem  fuam  difciplinam  in  carminibus  five 
^erfibusjuventuti  tradiderunt.  Atque  hocetiam  ,  quemadmodum  alia,  ex 
ctuftifTimo  inftituto  ?  omnibus  pariter  gentibus  obfervato .  De  gente  Hifpa- 
50  le*  Tdrdulis  ita  Strabo,  libro  1 1 1 :  ^  Ovtoi  ^  ^ct^ctTtw^  %ouvtoji  ,      rfg  tscl- 

»        lywng  *X*G       ovyye,ct\JipLc^  ,  K44  ^roirj^tctQ,  ,  X44  vopxg  ippi^M  i^ctKta^iXluv 
^  ®uClv '  ^  e^  :  Hi  grammatka  utuntur  \  &  antiquitatis  monttmenta  habent 
wjcripta  ,  &  foemata,  ac  leges  metris  inclufa* ,  afex,  ut  ajunt ,  annorum  miHibue .  Idertt 
id  f?r'  ^k.-XH,  Mazacenorum  in  Cappadocialeguminterpretem  voca.tv6[A®Sov* 
elt>  legtm  decantatorem.  De  Zotoadre,  quemprimum  divinarumhumana» 
mquelcientiarum  doftorcm  inter  mortaleis  funfe  fupra  oftendi,  Hermippus 

S  ^pud 


4-0 


sos  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

apud  Plinium,  lib.  xxx,  cap.  I,  teftis  eft ,  vkies  centum  millia  verfuuni  dc  philofb- 
phia  eum  condidifle.    Diogenes  Laertius ,  in  procemio :  Tov  J\p  Atvov  tsr<q$<t>  "vaf 
ipartv  tfopS       Mxo-yg  Ov£pviotc '  vroiyjo-eq  <f\ji  Kocrpoyovtci»  9  ^Kia  k&4  o~sXlw*}c  vro^eicw , 
luuv  xjj  kcl^ttuv  ymo-ii  •  t*tu  cvpx*l  ™v  woujfAxruv  nh  ' 

ifv  TaroriTOt  %pov@-  #7@*  C¥  w  cl/xct  isreLvl  tmfpvKH  .  p 
Id  eft  :  Linum  Thebanum  CMercurio  Musaque  Vrania  genitum  adjirmant.  firifJW 
autem  mundi  generationem  ;  folls  item  tjrluna  curfUsy  animalium  ejr  fruclum  generattf" 
nes.  hoc  autem  operis  fui  fccit initium : 

Temptu  erat ,  cjuo  tunfta  fimul  funt  condita  quondam.  t  -(f  \o 

Hunc  Linum  alii  Apollinis  faciunt  filium .    Unum  ,  idemque  mimcn  fu'»e 
Apollinem  &  Mercurium ,  idque  verum  lllum  a:ternumque  Dcum ,  omn»um 
rerum  conditorem,  infra liqucbit.  Zoroaftrem  eumdemcflc  Adamum,0111' 
nium  mortalium  primum,  fupra  oftenfum  eft .  Undc  haud  leve  argumentum> 
tinum  eumdemque  fuilTe  hominem  ,  Zoroaftrem  ac  Linum  ,•  qui  de  univcr» 
mortalium  philofophia,  tam  divina,  quam  humana,  carmina  compofuit .  Ne"?" 
pe  hinc  eft,  quod  La&antius ,  lib.  vi  1  ,  cap.  xxn  fpoctasmulto  anttcjuiores  aitcp» 
quam  hifioricos  ,  &  oratores  ,  ejr  cetera  genera  fcrtptorum  :  &  Jibro  v,  cap.  V 
mttlto  priores  fuifie  ,  quam  philofophos  :  &  ante  natum  fapientU  nomen  ,  pro  faptetitiW 
habitos .    Ceterum  ,  rationes  ,  cur  philofophiam  fuam  Druida:  literi*  n°n^ 
mandarint  ,  conjecit  Cxfar  ibidem.    id  mihi ,  inquit,  duabus  de  caufts  tnf  ii^ 
ifje  videntur  :  quod  nequc  difciplinam  efferri  velint\  neqtte  eos ,  qui  difcunt  Jtteris 
fos,  minus  memori*  fiudere.  quod  fer}  plerisque  accidit  ,uty  prxfidio  literarum ,  d$&* 
tiam  in  perdifcendo,  ac  memortam  remittant .    Rationes  fanc  haud  fal(a\  nam  dif<* 
plinam  in  vulgus  efFerre ,  planc  nefas  erat .  ideoque  apud  omneis  gentcs  ftrifl**' 
fimo  olim  adigebantur,  atque  etiam  nunc  apud  barbaras  nationes  adiguntur 
facramento  facris  initiandi,  ne  quid  efFutiant.  Undc  illud  eft  Herodoti,  i11 
bro  lecundo  ,  de  ^Egyptiorum  theologia,  quam  apud  illos  perfpexerat , 
rantis  :  Tci  (Jbj>  vtw  Oetct  tuv  dirnynft-diuv  oicc  v\kxov  ,  xk  «^i  <GreJ$vp(&  tfcty&y*? 
tfcca  ,  vj  tcI  owjofxctQ,  cujtiuv  pouvov  '  vofAA^uv  Txrdvjocc  a^^U7ras  fo-ov  tti£/  dvrdv  y) 
Scu.  id  eft:  Verumy  qu&  mihide  diis  narrarunt  y  ea  exponcrevel  fcripto  mandare  *° 
libet;  nifi  nomina  eorum  tantitm  :  quod  idem  de  illis  omneis  homines  fcire  exifiiweffi' 
Sic&  Pra:textatus  ,  facrorum  praful,  apud  Macrobium,  hb.i,  cap,  vii:  $*tff 
nahorum  originem  illam  mihi  in  medium  prcferre  fas  eH,  non  quaadarcanam  divi^ 
tis  naturam  refertur  \  fed  qu&  aut  fabulofis  admixta  diferitur,  aut  a  phyficis  in 
dperitur.  nam  occultas  ejr  mananteis  ex  meri  'verifonte  rationes  ne  in  ipfis  quidefflr 
cris  enarrari  permittitur  :  fid ,  fi  quis  illas  afequitur  ,  continere  intra  confiie^f^ 
tefias  jubetur.  Lucianus,  in  libro  de  dea  Syria  ,  ejusque  templo : 
\tiuv  'sriytj  okoou,  tu  \o£>      ,  tzto/Ioi  hoyoi  tXiyovjo  ,  tuv  01  ffyu  ipoi ,  cl  tf/[g  i^cvM^^ 
<f[i  KoLOTOL^uliic.  id  eft  :  Inqttirenti  mihi  de  annisy  quam  diu  templum  hoc  dur4{\d 
multi  fermones  ferebantur :  quorum  alii  erant facri,  alii  apertiac  plani,  alii  verb  pcr^ 
fabulofi.  Sacri  dicebantur  arcani  illi.  Vetus  epigramma  Grarcum  ,  Eif  A'*vWa 

tov  pdyov  * 

Kcq  voific  cXtpQiyv]*  Aa,nyt6@*  cpyta  fjcao-riq 

A  &T0  7m.7^auivuv  A^m/Ajj/^,  ov  tivcc  (jlv^Ioj 

Avcrovig  ctj>'p^Tis  o-cCpfqg  cLvtQpii^ciTO  cretptw . 

Et  intelleclualis  tacituma  Latina  orgia  mufie 

Colebat  inquirens  Apulejwsy  quem  facerdotem 
ufonia  arcana  fapientia  nutrivit  Sircn . 
Francifcus  quoque  Saverius,  ex  ordine  Jefuitarum,  qui  aliquamdiu  in  Indiis  cffj^  y 
in  epiftola  quadam  ita  fcribit  de  quodam  juvene  Brachmane  :  Qutim  an&°l 
rml  effemusy  arcana  mihi  qu&dam  commifit .   Primum  a  ludi  retfore  hcc  agiy  ut  >  ^ 
habiturm  esi  auditoresy  jurejurando  compellat ,  numquam  fe  ea ,  qua  audituri  fint ,  ■ 
riarevelaturos.  Idem  Gallorum  Druidas  feciiTe ,  patet  e  Cxfaris  verbis ,  iup1^  c,  \ 
tatis.  Melaetiam,  prxdiaolib.in,cap.  1  i,audor eft, rto  eos docuiffe difiif^ 
fuos :  unumque  folummodd  ex  iis,  qua pracepcrunt,  in  vulgm  effluxiffe  \  v^jf^t 


GERMANIjE  antiq^lib.  f.  zoj 

forent  ad  bel/a  meliores ,  aternas  effe  animas \  Quibus  confentiens  Diogenes  Laer- 
tius,  inproccmio,  ita  tradit  de  iisdem  fimul  Druidis  limulque  de  Indorum 
Brachmanibus  :  Kcq  cpacn  rxg  ffy)  Tvfjtvo<ro<pi<rctg ,  j{0j  &pC$ag  ctjviyuara^ag  Xontpfey* 
ftivxg  ptXocrccpYjQai ,  creGetv  S-txg,  K&j  fjttjo^tv  xctttov  Jjadv,  jyif  avJjsetav  ct<nt&v-  Hoc  <ti\:  Ajttnt 
Gymnofophiftas  ej*  Druidas  obfcure  ac  per  fententias  philofiophari^  colendos  fcilicet  deos> 
nihil  mdi  faciendum  ,  ejr  exercendam  fortitudinem .  De  Brachmanibus  hoc  et- 
iamStrabo,lib.xv  :  Toj"?  o\e  ywjcujrt  Tcvg  tyx.sutxdj{g  fjtt)  ov/JtCpihocroCpeiv  Txg  B£p%[Act- 
V^t'  w  Piv  ^zhpetj  yivoiv\o  ,  'Ivct  fjttj  ti  r  is  B-ifJtnav  cjcCptpottv  etg  Txg  (3iQtjAag'  et  <f\jt  tnrx- 
couctfy  fwj  Ket^LXeivTOnv  cwTxg.  xSivaydp,  rjhvvjg  Jtj^  -srovx  KctQ.CppovSvTx  f  dg  d['  avrag 
10  fyjjg  ^  S-ctAictTX  ,  iStXetvvCp'  irtpM  eivctf  toiStov  o\ eivaf  tov  cnrxfrdjovy  Kcy  tcw  cvris^ajav» 
Hoc  eft  :  Brachmanas  cum  ttxoribut  nonphilofophari  5  ne,  ft  improba  fmt ,  aliquid,  quod 
efferri  nefas  fit ,  in  profanos  efferant ;  fi  proba ,  viros  relinqttant.  nam  qui  volitpta- 
tem  ac  dolorem ,  vitamqtte  ejr  mortem  aqtte  contemnat ,  eum  alii  fubjeclum  effe  nolle^j* 
hujusmodi  atttem  effe  probttm  ,  ejr  probam.  De  JEgyptiis  Plutarchus  in  Jibro  de 
hde  :  O  d^  ck.  fjcaxiuuv  'bTn^iSetyfJttv©^  /3acnXtvg  tvQvg  tytvtro  tuv  npiuv ,  Jtjif  fit- 
Tfl'#j  JW  CptAocroCpictg  S^kiKtJcpvfitvtjg  tcI  m/Sc\d  ftvQotg  Jtgj\  Keyotg  dfjtvfyag  iftCpdcrets  Ttjg 
*  yVetctg  JliaCpctcr<ls  exxcnv  ,  ucmtp  dftihet  Jt&j  'GptyStjXSQv  duTOv  ,  <zvfj  T  iepuv  Tag 
rpyyctg  <&netKvs  i<Ta*TiS>  ds  ajviyfjLaTu^tj  cropiav  rijs  3-ioXoyiug  cwrdvtxiscrtjs.  ld  effc: 
i0  autem  e  bellicojis  creabatur  rex ,  fiatirn  fe  facerdotibm  dabat  yac  philofophia  fiebat 
ptrttceps ,  pieraque  fabulis  occultantis  ,  ac  fermonibus  obfcura  veritatis  indtcia  atque 
argumenta  habentibus.  quod  fane  ipfi declarant ,  ante  templa  Jphingas  plerumque  locan- 
tes  •  qtio  innuunt ,  fuam  rerum  facrarum  doclrinam  conftare  perplexa  ejr  fub  involucris 
wentc  fepicntia.  Atque  haec  fuit  ^Egyptiorum  facerdotibus  caufa  lacras ,  five 
hieroglyphicas  inftituendi  literas ,  quibus  theologia  eorum  exprimebaturj 
Siuas  vulgus  non  intelligebat.  Ab  initio  nullas  omnino  iis  fuille  literas,  pa- 
^etex  Plioedro  Platonist  cujusverba,  quia  hujus  rei  oftendere  originem  vi- 
^entur,  paullo  pleniora  huc  adfcribere  haud  pigeat.  Socratem  ita  loquen- 
tern  introducit :  HKacra  towwj  zrtyi  NavJtpjiTiv  Ttjs  Atyv^a  ytvt<8g  tuv  ckh  wa^cuav 
Jo  ^V 1  *  T°  hHOv  r°  t6°ov  9  0 '  ^  x*"^*™  T&V  cwnh  </[g  ovofia  t$  d[cufiovt  eivaj 
©£u0.  TgToy  j]^  Txfifw  ajpiQucv  Tt  jfjij  Xoyicrfjtbv  tvo*ivy  tt^  yeafjttifja* ,  >^t/  dspevoftdav ,  tn 
vU  ^ri-Meictg  rt  j&f  JtvZetag ,  dl*l  J&f  ypjtfjtftdQ, '  fiacnhtag  av  TOTt  ov\@*  Alyv^Sa 
*tys  ©ot^  7TF.e/  tyjv  fttyaXlw  ts-gXjv  t$  oda  totth^  qv  o\  Efautrtg  Atyvnlietg  ®jj£as  JtaXxcri, 
^foy  Qgov  Afjtfjtava  •  -S^e  txtov  thdavo  GtvQ,  tos  Ttxvetg  k&i  ttyvj^  $etv  hafro- 

^"o^TOif  dtikois  Atywfttois*  0  fiivjpyro  t\v  Tiva  tJtdqtj  t%et  dQthetav .  $it£'tovl@"  ^  on  Jta\ufy 
?  tfV  k&Xus  <tojtet  hiyjv ,  to  fttv  tiptye,  to  cj'  ivtjvet .  Tro/ka  fdtv  £tj  7riey.  vcdipis  tyjs  Ttxvtjs 
^T..f^(P°T669c  ®afJioc!v  tu  ®tvQ  XiyiTajj  '&m>cpjjva<fri  d /\6y@«  ivoXvs  a*  ettj  htXOelv.  t7ret- 
\  0  c%  Tols  ypyfjtfjtacnv  tjv ,  Taro  j ,  a  fiacnAic),  to  pdQtjpa  ,  \<ptj  0  ©eu0 ,  cecpu  /ipag 
^yvnHas^  Ji&f  fjtvtjfjtmKUTtpiss  Ttapt^et  *  fivtjfJttjs  Tt  ydp  creCpias  cpdppajtov  tvoiQtj .  6  d£ 
40  ft^-->  ^  TiWMUTan  ®tvQ  ,  fjt)p  Tttcetv  Swjaros  rd  Ttjg  Tt%vtjs 3  a?i>>@»  J\f.  K^yvaf 

Ti\  *&*  fjcoipav  @\a£tjs  Tt  JigJj  dcpiXetasTols  ftt/hxcrt  Xotjcdfr .  j^f  viw  <rv  jra-tjp  uv  ^afjt- 
r^tjuv ,  Ji'  %^moUf  Txvavllov  elvrts  tj  ^iwaTaj .  tSto  yd(>  tuv  ftaS-ovTuv  Xtjblw  y/iv  cv  \pv- 
Trapi^et ,  fM^fitjs  dpthtTtjfia ,  drt  d[id  izrmv  ypjtQrjs  t£a$tv  vn  dfoo^iuv  tvwuv  ,  *g 
iv°°®iv  cwTxq  vtp  avTuv  oi afiifiVYjoTtowiVisg .  ^kowj  ftfjjfwjg  ,  dr\/\*  Xj^vptvjjorus  tpdppca- 
H°f  tvpzg.  a-ocpiocg  o\t  Toig  fjiaQijTdig  lojravxK  dhrjQetav  7ro£/(%iS'  7roXvtjKOot  ydp  <rot  ytvo- 
^f0,^£u4i^j,  txroXv  yvuuovtg  etvaj  t^o^iscriv ,  dyvufievts  ,  ug  cffn  to  ixAtj()@*,  ovTtg> 
XaXiTrot  ^wjhvoj^  lo^ocropot  yeyovoreg  avri  <ro(puv.  Hoc  eft  :  K^iudivi  equidem  cir- 
Ca  ^aucratin  ^Egypti ,  prifcorum  quemdam  fuiffe  deorum  ,  cui  dicata  fit  avls ,  quam 
tnf^ocant ,  deoautem  ipfi  nomen  Theuth.  huncprimum  omnium  numerum  &  uume- 
Jo  tf,0mPHtatione*n  invenifics ,  geometriamque  &  aftronomiam  ,  talorum  alearumque 
,  &  literas.    Erat  autem  tunc  totius  ^Egypti  rex  7hamns ,  in  eminentifiimi 
^ptifiimaque  urbe ,  quam  Grtcii^fEgyptias  Thebas  adpellant ,  deumque  ipfitm  t^4m- 
j°ne??\  a^  hwc  regem  Theuth  profetJust  arteis  ei  demonfiravit  fuass  dixitque ,  eas 
J  ribui  deinceps  ceteris  ^JEgyptiis  ofiortere^j  .  Verum  ille,  qtm  cujusque  tttilitas  forety 
errogavit.  ejr  ipfo  referente,  quod  bene  diclum  videbatur ,  probabat  qttidcm ;  qttod con- 
*>  vituperabat.  vbi  multa  de  qualibet  arte  in  utramque partem  Thamus  fertnr  Theutho 

S   a  ofiendifiey 


11  i  I,  I  ( I  I 

I  i  1  i|  i  I 


zoz  PHILIPPI  CLUVFRII 

ofiendtffe  j  quortm  fingula  fi  enarrare  pergamtts  ,  proHxior  erit  oratio .    Qttunt  vcr 
Ad  litems  defcendtffent  \  Difctpltna  h&c  ,  inquit  Tbeuth  ,  o  rex  ,  fiaptentiores  &  mem°' 
ria  promtiores  ^EgJptios  faciet .  memoru  namque  &  fipientU  remedium  ett  tdtfh 
<ventum .  ^t  We>  O  artifictofifftme  T heuth ,  inqtttt ,  alius  equidem  ad  artls  opera  faorh 
candaidonemesi ,  alius  ad  judtcandum  promtior ,  quid  emolumenti  dammvc  fint  utert- 
tibus  allatura.    i^Atqui  &  tu  literarum  pater  ,  propter  benevolentiam  cofftrariutit  > 
quam  efficere  valeant ,  adfirmafii,  nam  illarum  ufius  ,  propter  recordationis  neglig^' 
tiam ,  oblivionem  in  animls  dtfcentium pariet :  quidpequi ,  externis  literarum  confifi  ?n0" 
nimentis ,  res  ipfits  intus  animo  non  revolvent.    ^uamobrem  non  memorti  ,fid  rttorth 
tionis.  remedtum  invenifii.    Sapientu  quoque  optnionem  potius  qttam  veritatem  dtp- 
fulls  tradts .  nam ,  quum  multa  absque  Protceptoris  dochtna  perlegerint ,  multarum  rernrrt 
periti  vulgb ,  quttm  igttarifint,  videbuntur.     Confvetudine  quoque  &  converfatton 
molefiiores  erunt ,  tttpote  qui  non  fipientia  iftsa  fint  prtdttiyfid  optnione  fiapientia  " 
ornati.    Egregia  fane  ratio.  quafi  vero  rex  homo  deo  fuerit  fapientior  j?rU- 
dentiorque.  Sic  fcilicet  ubique  in  gentium  thcologia  falla  veris,  maxima  ra- 
bularum  diorrU ,  admifccntur .  Idem  Plato  in  Philebo  ,  de  eo  loquens ,  q^1 
apud  ^Egyptios  primus  literas  invenerit ,  EiTwg  $go$ ,  inquit ,  «r«  ^  0«©°^* 
$pci)7r(§h->  cog  Kcy@*  cv  hlyv7t\<a  ,  ®w9  Ttvd  txtov  ymcdg  Xiyoov  ideft:  five  detts  0* 
quis  ,five  homo  divintts ,  ut  ^Egyptii  ferunt ,  Theuth  quemdam  fuijfe  hunc  adfirmW" 
tes.    Plutarchus,  convivalium  lib.  ix,  quxltion.  iii,  Mercurium  ait  apU< 
yEgyptios  literas  inveniflc.  Cicero,  de  divinatione  lib.  in,Mercuriumhuflc 
iplis  /fgyptiis  ait  adpellari  Thettth.    Ipfum  efte  verum  xternumque  Deufl1» 
rcrum  cun&arum  auctorem,  Thamum  vero  K^Adamum ,  fuperiori  capite  oftefl- 
fum  eft.  Colligere  igitur  hinc  liceat,  ipfum  Adamum,  ut  etiamtum  non 
fed  0«3v  tSimm^  literarum  quoque,  inter  alia,  fibi  reperiile  formas ,  quemad- 
modum  omnibus  rebusnomina  impofuit:de  earumque  ufu  Deum  conftlui  - 
fe :  Deum  vero  improbaflc ,  five  ob  eas ,  quas  yEgyptiorum  adnotarunt  facer- 
dotes ,  five  alias  ob  caufis.    Hinc  poftea  mos  Ule  plensque ,  etiam  poft 
tum  Chriftum,  gentibus,  theologiam  fuam,  omnemque  adeo  fapientiafli» 
fine  literarum  pra:fidio,  memoria:  juniorum  transdere.  De  omnious  Bur(^* 
pxis  difertiflimum  eft  teftimonium  ^Eliani,  variar.  hiltor.  lib.vm,  cap.vi: 
apXcyuv  (pcttn  Q^ctKoov  pridtvct,  SJnfsccd^  ^cl^uctQ,.  dfod  ^  cvofiifyv  ct\%\epv  uvcy 
7i$  ci  t!w  lv(>co7rtto  oUxvTtg  ftdpGctpoi  x^i^  ^clufjLctoiv .  Id  eft :  Ex  anttquis  Thracw 
neminem  ajunt  literas  noviffe .  imo  turpiffmum  putarunt,  &  fummum  dedecus  offl** 
JEuropd  barbari  Jiteris  uti .  Atque  hoc  equidem  ex  antiquiifimo  illo  inftituto ,  * 
Adamoin  pofteros  ejus  propagato.  Hi  vero ,  poftquam  a  vcri  Dei  cultu  actl1' 
derum  aliorumqj  fiilfbrum  numinum  venerationem,  audore  Caino, fefe  c°n' 
verteruntj  non  modo  vera  illa,qux  in  theologid  fua  contipebantur,vulgurn  ce' 
larunt,  fed  pro  iis  ineptiflimas  etiam  ac  nefandas  fubjecerunt  fabulas  j  q^11^,  ^ 
poftea  omnes  ufx  funt  per  univerfum  terra:  orbem  eentcs j  ut  fupra  dicl:um  &  ^ 
De  Grarcis  atque  Romanis  vulgo  fatis  notum  eft.  cie  A  gyptiis  paullo  antc  aU^ 
divimus  Plutarchum.  deque  eisdem  pluralegunturapudaliosauctores,m^ 
mevero  apudDiodorum,  lib.  i.qui  de  yEthiopibus  ,  &  Atlantiis,quos  A^ 
ricanoselle  infra  oftendam,  idem  enarratlib.  ni.  de  Gallis  &  Indis  etia^ 
ex  Diogene  Laertio  intelleximus.  De  Japoniorum  in  oriente  facerdoti^u 
Bonziis,  ita  Francifcus  Saverius,  in  epiftola:  ^yintiquitatis peritta ,  ejr  fiiperfiW 
num  fiuarum  fabulis  enarrandis  magnam  fibi  auctoritatem  comparant .    Keddit  ej1^ 
rei  rationem  Strabo  lib.  i,  his  verbis  :  ov  ydo  vc%hcv  ti  ywjcqKouv  ^  txtcmtU  %\ 
icua  <csM$ii$  'vmtayw  ^oya)  SwjctTov  Cpihocro(p<f>,       <^axcthicdg  vsfjg  ivcriGetcW  5  ^  9 
tHncnYnt ,  H3H         *  dfrd      ^       ieto-tSeufjtmctf  •  t£to  cf['  *k  cuiv  fjtvQomiicig  ,  ^ 
7&ccg.  Htejcwjcx;  ydp ,      a\y\g ,  tyy  ^icuvct ,  ^  hctfJCTrctSig ,  ^  fyctKQvjig ,  i^t/  GvptroMyX^ 
7C0¥  6iuv  cvtK*  ,  pvQot ,       TrctoTt  QeoAoyict  a^xctim'   tuStk  c\  a7n$t%cw]o  ci  Tdf  &0*t 
764*4  Kct&P)<rct(3fi0i  fA.opfXohvKco;  nvccg  <sr&g  rxg  vf}7nc<P^ovctg.    HoC  eft:  Ftcrt  nonp°tC  • 

nt  mulierum  ac  promtfictu  turbdt  multitudo  philofiophica  oratione  excitetur  ,  dn^  ' 
quead  religiencm,  ftetatcm^  ac  fidem  ;  fedfuperfiitione  pwterea  ad  hoc  opus 


GEHMANI^   ANf  IQ^LIB,  I, 

incuti  fine  flabularum  portentisnequit.  equidemfulmen^gis,  tridens,flaces,angves,haft*. 
que  thjrfis  prafixd  ,  deorum  fcilicet  arma ,  atque  adeo  untverfla  prtjca  theologia  5  fabuU 
fimt)  receptA  a  civitatum  au£loribus>  qnibus,  veluti  larv'is>  imprudentium  animi  terre- 
rent.  Non  a  civitatum  auctoribus ,  vel  regibus,  hujusmodi  profectas  eife  fa- 
bulas ,  fed  ab  iipfis  philofophis  j  five  facerdoti bus ,  fitis  ex  hactenus  di&ls  patet 
Caufa  an  ea  fuerit,  quam  heie  Strabo  indicat,  etiam  dubito .  In  fratidem  im- 
peritae  plebis,  atque  ln  emolumentum  ipforum  tacerdotum  id  fa&um ,  exem- 
plis  compluribus  colligo.  De  Indorum  Brachmanibus  ita  Francifcus  Save- 
^    HUSj  in  epiltola  prasdicta  :  Primum  a  ludi  reclore  hoc  agitur  >  ut }  quos  habiturus  est  an- 

0  dttores ,  jnrejurando  compellat  numqnam  flcea>  qtmaudituri  fint,  myfleria  revelaturos . 
quorumnnumerat.,  ne  umquam  proflitcrentur \  adorandum  eflfe  creatorem  cceli  &  terra* 
<pii  in  ccelis  est:  fled potius  idola ,  qud  damonia  ejfe  flctebant.  Haud  immerito  j  quum 
horum  maximeope  atque  auxilio  res  eorum  conliftant.  nam  veneticas  ho- 
dicque  exercere  arteis,  incantationibusque  quam  maximc  elle  deditos  cum 
Indorumin  oriente,tum  Americanortim  m  occidente,^Ethiopumque  ad  me- 
^aiemfacerdoteLs,  vulgo  notum  eit.  Idem  omniumpariter  gentium  antiquis 
ccille  temporibus  ficerdotcis,  cuivis  ex  vetertim  monimentorum  lectione  li- 
c]uet.  In  Indorum  facerdotibus  diferte  nominat  Strabo,lib. xv,  ,  id  eft^ 

20  l?cmt*tores  ■'     lib.  xvi,  inPer/arum  magis  vtKvopdvleig ,  id  elt ,  qui  mortuorum  um- 
vras evocantes percunffantesque  vaticinantur  futura.  De  lndorum  Brachmanibus 
Nonnus,  ^iowa-i^v  hb. xxx  v  i : 

 GfeoxA^o/?  cf\  %7mo^uig 

Uo^ct>tig  yiQotyo^ov  opotiov  ct^yyt  rccuoca 
OuoocvoQtv  x,ct}ctycf)eg  e<paof/,d^ccvjo  osX^vlw. 
noMflfcw  eJ['  \znrvuov\tg  \7r^pyo(fyjw  cRvi  (ticppuv 
A'&cQi(&>  <b*iQov\@*  ctvt<?rj<rcw]o  Txro^eHw  • 

 A  deo  vocatis  incantationibm 

Sxpius  derivagam  fimtlem  injugi  tauro 
Ccelo  deducentes  rapiunt  lunam . 
Sapius  equitantis  impulfis  in  curribus 
Jnjlabilis  folis  inhibent  tranfitum. 
■Lte  Gallortim  ficerdotibus  feminis  ita  Mela ,  iib.  1  r  i,  cap.  vi :  Sena  infinla, in  Brh 
ttnnkomari,  Ofismiis  adverfa  litoribus ,  Gallicinuminis  oraculo  infignis  ett.  cttjus  anti* 
J  if*s ,  perpetua  virginitate  fanffa  ,  numero  novem  efife  tradtmtur.    Galli  Senas  vocant  1 
fut*ntque  ingeniis  fingniaribtts prdtditas  ,  maria  ac  ventos  concitare  carminibus  \  fieque, 
tn  qitA  velint ,  animalta  vertere^j.    Perfirum  magi  quum  omnium  maxime  his 
^busforent  dediti,  magtca  inde  adpellat.e  &nt  artes.    dequibtis  lta  dilleric 

antece- 


30 


lnius,  libro  trigeilmo*  capite  pnmo  :  CMagicas  vanitates  fkpius  quidem 
aentis  operis  parte  \  ubicumque  caufin ,  locutque  poficebant ,  coarguimus  3  detegemusque 
etu*nnum .  in  paucis  tamcn  digna  res  eU ,  de  qua  plura  dicantur ,  vel  eo  ipfo ,  quod  firan- 
.nt*fpma  artium  plurimum  in  toto  terrarum  orbe ,  plurtmisque fieculis  valuit .  Auclo- 
ritatem  ci  maximam  fuijfe  nemo  miretnr  ^  qnandoquidem  fiola  artium  tres  alias  impe- 
n°fiJJimas  humanA  mentis  complexa  in  unam fie  redegit.  liatam  primum  e  medicina  ne- 
m°  ditbitat  i  ac  fijecie  fialntari  irrepfijje  velut  altiorem  fanctioremquc ,  quam  medicinam : 
lta  tiandtjfimis  deflideratijfimisque  promiffis  addidijfe  vires  religionis,  ad  quas  etiamnnm 
tAligat  humanum  gentts .    Atque  nt  hoc  quoquc fiuccefifit ,  mijcuijfe  artes  mathematicas  -y 
nMlo  non  avido fiutura  de fitfie  ficiendi ,  atque  ea  e  ccelo  veriffime  peti  credente^j.  Ita  pofl- 
JeJJls  hominum  flenfibiu  triplici  vinculo  ,  in  tantum  flaftigtt  adolevit ,  ut  hodieque  etiam 
50  nma&n*1  Parte  gentium prntvaleat ,  &  in  oriente  regum  regtbus  imperet.    Sine  dubio 
p/r  orta  *n  Perftde  a  Zoroajhe   ut  inter  aucJores  convenit.  Non  penes  unos  fuilTe 
arurn  fipienteis,  fed  etiam  apud  ^Egyptios ,  indicat  patillo  poft  his  ver- 
tia  *  ^J2mcltiam  antmadverto ,  fitmmam  literarum  claritatem  ^loriamque  ex  ea  flcien- 
*d  a?H/luttt??  >  &  fene  fimper petitam.  certe  Pythagoras,  Empcdocles,  Democritus,  PlatO  i 
I   ^  ^ftendam  navigavere  3  hanc  rcverji  prJdicavcrc  ,  hanc  in  arcanis  hahuere^. 
11  A  gyptum navigafle ,  fupra  dictum  eft.  Omnibus  pariter  feifle  communerri 

S    3  Sen^ 


I 

111 


PHILIPPI  CLtlVERIt 

gentibiis ,  oftendit  paullo  poft  :  Pkneque ,  quod nemo  dubitet ,  orbem  tcrrarttmpej^ 
gravit.  nominatquc  mox  Gallias,8c  Britanniam:  tandemque  fiibjungit:  Am 
jf?4  toto  mundo  confcnsere  \  quamquam difcordi,  &  fibi  ignoto.  Ne  autem  duwteft 
incantationes  etiam  eum  intclligere ,  &  veneficas  arteis  fub  magix  vocabijlo, 
ita  pcrgit  initio  capitis  fecundi  s  Species  ejus  p/uresfiunt.  namque  &  ex  aqua,  C?e* 
(bhtris  ^&ex  acre,  &  flellis  ,&/ucernis,  ac  pelvibus,fecuribusque ,  &  mu/tis  alits  rnodis 


}  fid  in  his  venejicas  artes  pol/o  , 
bus  fere  ufi  funjt  omnium  gentium  ficerdotes  ,  ad  comparandam  libi  immen- 
fam  illam  exiltimationem  admirationemque  apudprofanum,rude,  &rerUIr|' 
omnium  ignarum  vulgus .  cui  quam  nefarie  auxilio  opcque  ipfius  diabo  ^ 
impofuerint ,  innumens  patct  excmplis :  quorum  unum  atque  altcrum  m  me- 
dium  proferrehaudpigcat.  Benjamin  Judaeus,  dc  quadam  oricntali  natio* 


ne,  quam  ipfc  circa  anniim  Domini  Jefii  Chrifti  cidcl  perluftravit ,  in  han 
fententiam  fcriptum  reliquit  in  itinerario  fuo :  Colitur  ab  his  fol  arts  ficqucnfr 
bus  &  magnis,  extra  urbem  per  omnia  loca  ad  dimidium  milliare  exfirut/is  .  Sttmrno  M 
quc  mane  commurtiter  excurrttttr--,  aditurquefiol:  cuiincunc/is  aris  fimulacra  fitnt  j^rA' 
ta  >  ad fimilitudinem  orbis  foiaris  ,  magicis  artibus  confirtttia.  exortentc  enim  fo/e>  °r' 
bes  il/t  tncendi  confiiciuntur  $  magnoque  firepitu  fonant.  Et  ibidem  ,  de  alia  gcntc  i 
infulana  in  eodem  oricntc  :  Habent  fiacrijicu/os  fuos  per  fingtda  loca  in  temptis ,  t°* 
rum  fiuperfiitiom  dicatis .  Sunt  autem  hi  fiacrtjicu/i omnium ano/orum  ,incantatorumque 
totius  orbis  terra,  peritifftmi  in  omni  vanitatis  hujus  generc^ .   ^Ante  fingttk  ^l{tcJ!! 
templa  campus  magnus  ac  (patiofius  esi ,  in  quo  ingens  tgnis  omntbus  diebus  ardet .  7f * 
/cntque  ji/tos  fitos  per  hunc  igrtern  transmitterc ,  cxpiandi  causa.  mortuos  ettamfooS 
meditim  rogttm  conjiciunt  exttrcndos.  Sunt  prstterea  extcrr*  magnatibus ,  qutfefe  ^1' 
vos  igni  devovent .    Quttm  vero  horum  quispiam  famtliaribus  ac  neccjfitrtis  atquc  f0^ 
pinquts  fiuis  hujusmodt  injhttttam  devotionem  indicat;  contintto  fiumma  ommum  g**^ 
lattone  &  communi  voce  audit ;  Beatus  tu ,  &  bene  tibi  erit .  Igttttr ,  quo  dte  votum  t**  ^ 
fo/vendum  esi ,  magno  convivio  primum  exceptus ,  fi  dives  fuerit ,  equo  vehttur  $  y. 
paupertor  ^pedes ,  fuorum  aliorumque  turba  comitatm  ,  ad  campi  ufique  inittum  dcdn^ 
tttr  :  undc  curfiu  inito,  in  ignem  injilit .  tum  vcro  famiiiares,  cegnatique  omncs  >  & 
confangvinei  tympanis  &  chorcis fiumma  cum  Utitia  exfiultant ,  ac  ludunt ,  quoad  ifo  c0lfi 
httfius  fiuerit .  T riduo  autem  pos/ ,  duo  ex  pr&cipuis  fiacrijiculis  il/tus  domum  adct^ 
tes ,  fiamilu  omni  domum  parare  prAcipiunt ,  patre  ipforum  eadem  die  ipjis  adfr^J^ 
atque,  qtitd  eos  facere  oporteat ,  dccLraturo .    ^Advocantur  igitur  ex  civttate  tc\ 
a/iquot .  &  ecce  Satan  ,  illius  imaginem  imitatus  adeH  .  quem  uxor  &  flti  rog^  \ 
quemadmodum  cum  eo  in  a/tero ficu/o  agatur  .  quibus  il/e  rejpondens,  Veni ,  ^ff^ff^ 
fociosmeos,  a  quibusnon  excipior,  dmcc  ca  exfolvam ,  qust  amicisac  propinquis  ^  ^ 
rneis.  dtfiribuitque  extemp/o  jiliis  rcs  fiuas :  jubetque  debita  omnia  crcdttoribus  p^i°, 
vere^  j  ]&  a  debitoribus ,  quidquid  debeatur ,  exigere  5  tefiibus  omnia  ejus  vem 
mandata  excipicntibus ,  atqtte  dcfcrtbcntibtts :  a  quibus  tamen  non  confiicitur.  ff  \ 
vero,  fie  viam  fiuam  repetere  dicens,  evancficit.  Httjusmodi  erroribus,  mcndacit$> 
frattdtbus  ,  fiacrificulorum  cal/iditate  &  artibus  magicis  confirucJis  ,  vanitatem  J> 
illa  ttietur,  ac  mordicus  tenet  :  fiefeque  nationum  omnitim  terra  beatijftmam  ejfi  J 
clat .  De  ^Ethiopibus ,  Africam  ad  auftrale  mare  incolentibus,  lta  Herodo^ 
lib.  III :  Hc  J[e  t&7tz£cl  t£  jjA<a  Toti]  J[i  Tig  fayiTetJi  eivoui .  X&uoov  \<n  cv  t£  tsQeLS&tyi 


tam ,  quam  per  nottem  fingu/i  civium  magijlratus  properant  ponere :  ad  eamque ,  w  ^ 
luxit ■ycuilibet  epulatum  licet  acccdere .  hac  autem  ipsa  a  terraajjiduercddi  indigf^f  6 
hibent .    Similia  hodicque  apud  omneis  limul  profanas  ,  idololatras^ 


GERMANI^   ANTIQ,  LIB.   t  *H 

genteis  ficri ,  vulgo  pueris  etiam  notum  eft.  Verum  de  his  fatis.  ad  Cekas  meos 
redeo. 

Temporis  fpatium  ,  quo  perfeclos  in  difcipliria  reddi  fuos  pofTe  difeipu- 
los  putabant  Gallorum  philofophi,fupra  indicaruut  Cafir  atque  Mela  -  ncrri- 
pe  vtcenos  annos .  Tantumdem  Germani  fux  impenderint  philofophix  ,  nec  n.e; 
incertum  habeo.  De  Indorum  philolophis  ex  Megafthene  ita  Strabo,pra?dicT:a 
hb.  xv :  eVjj  &  i7r\oL  kJh  To\ctycov\ct ,  ovTug  (^arctvjct  dvct%upfiv  ttg  tIuj  ictvThi  ttrijtew  tact^ov ,  njtj 
$v  Aug ,  «Jj  dmfwus  pci&Gv  •  id  eft :  J^jtum  trigtrtta  &  feptem  annos Jic  vixerint ,  ad 
Jua  qucmque  regredi,  ey  laxtits  /icentiusque  vtvere. 

Cetero  Cariar ,  in  dicto  comment.  vi  >  Omnibus ^inquit ,  Druidtbus  prteft  unm^ 
qui  fummam  inter  cos  habet  autloritatcm .  hoc  morttto,f  quis  ex  reliquis  excellit  digmtate^ 
fucccdu.  at,ftfunt  plures  pares  ;  fuffragm  Druidum  adlegitur .  nonnumquam  etiam  de  prin* 
cifatu  armiA comendunt .  Ad  eumdem  modum  apud  Germanos  quoquc,  in  fin- 
gulis  civitatibus  ,  llve  nationibus  ,  unum  omnibus  rcliquis  prarfuifle  ficerdo- 
tibus  ac :  philofophis,  penes  quem  fumma  fuit  rerum  facrarum ,  &  apud  quent 
reliqui  facerdotes  inuiarentur,haud  dubium  eft .  hic  quidpe  mos  cunclis  pcr  ter- 
ra:  orbem  gentibus,  &olim,  Sc  nunc  ufitatiflimus ,  divino  etiam  prarcepto  per 
AjO'en  apud  Hebrxos  inftitutus.    Dc  Germanis  quin  ctiarri  exemplum  peti 

20  Pote^  ex  Strabonc  j  qui,  lib.vn,  triumphum  Germanici  Caefaris  fuper  devi- 
wis  Germania:  populis  memorans ,  poft  alia,  EwopTnvert  ig,inquit,  ^  At@ve  $ 
XclHuv  Upgvg  ■  yjy  ctfact  (rufxct-m.  i7ropL7r<iv§v\  Ik  r  ?2-i7ropQvip.ivuv  kQvuv .  id  eft.  Dlt- 
ftus  ejl in  pompa  ejr  Libysy  Chattorum  facerdos ,  aliique  mttltt  mortales  ex  devaflatts  poptt- 
"S-  Quamquam  in  nonnullis  manu  fcriptis  exemplaribus  legitur  ,  x^g  h- 
t°s>idel}:Jebesfacer.  quod  tamen  falfum  mendoiumque  efle  ,  oftendunt  ver~ 
Da  fequentia  ,  ctKXct  aru^tctTci .  Sciolus  aliquis  ,  quia  mox  infra  de  duo 
bus  Cimbrorum  facris  lebetibus  auclorem  narrare  vidit ;  heic  quoque  pro  a/- 
®vs  Icgendum, judicio  parum  felici,  putavit  Ae&jf.  Cetenim  hunc  lacerdo- 
te*n  principem  inter  reliquos  Chattorum  /acerdoteis  obtinuifle  locum,faciIc 

*  ex  eo  conjicitur ,  quod  hunc  folum  Strabo  memorat ,  quum  tamen  haud  dtibic 
&  plures  alii  capti  forent  :  fiquidem  complures  numero  ad  bellum  cum 
exercitu  proflcifcebantur.  penes  unos  quidpe  facerdoteis ,  ut  antc  oftenfum* 
°nine  jus  erat  cdercendi ,  animadvertendi ,  vtnciendi \%  verberandt ,  pratereaque  advcr- 
iam  aciem  prcclio  viclam  diis  facriricandi  :  qu#  fanc  ab  uno  folo ,  in  magnc» 
^umerofoque  exercitu  ,  fieri  nequibant.  Sed  difertiffimum  huic  rei  teftimo- 
^uim  perhibetur  a  Marcellino  ,  in  libro  xxvi  1 1  j  quod  jam  antc  retuli  ta- 
Ae  CApud  Burgundm  generali  nomine  rex  appcllatnr  Hendtnos  :  ejr ,  ritu  veteri ,  po- 
teftate  depofita  removetw  ,  fi  fub  eo  fortuna  titubaverit  belli;  vel fcgctum  copiam  negavc- 
r*t  terra  :  quemadmoditm  folent  ^tFgyptii  cajm  ejnsmodi  adfignare  recloribus.  Cdt  fa- 
€erdos  apttd  BurguncUos  omnium  maximus  vocatur  Siniftus:  &eflperpetum  ,obnoxius  di$* 
crtminibus  nulUs,  nt  reges. 


Cap. 


xxv. 


De  faifdrum  numinttm  njencrationis  origme, 

PEk  fabuias  folummodo  atque  asnigniata  ,  cum  alias  univerfi  orbis  ter 
rarum  genteis  ,  tum  Cekas  quoque  noftros  theologiam  fuam  imperi- 
jo  jn     to  vl%o  aperuifle ,  veros  autem  de  Deo  vero  &  ejus  natura  fermoneS 
canis  fibi  folis  habuifle ,  ex  iis,  qua:  fupcriori  capite  adducla  funt ,  fatis  abun- 
^Ut |Peripedum  eft.  Atteftanturidemomncsfere  Gra^corum  Romanorum- 
Pra:i     l>  e-iusmocJi  «nigmatibus,  fphyngibus,  ac  fabulisrefertiinexplicabilibus, 
fac  Cl tlm  Poctai'um.  Nec  quisquam  inter  tot  audlores ,  in  quibus  haud  paucos 
^  cris  mmatos  fuilTc  exiftimo,tot  fa^culis  hadenus  fuit,  qui  arcanam  illam,per  fa- 
^entum  fibi  eommiflam  theologiam  omnem  evulgare  fuftinucric.  Vnde  dh 

S  4  Q«od 


gt»  PHlUPPI  CLIIVERII 

qu6d  Iuftinu.9,Tertullianus,  Arnobius,  Ladantius,  Auguflinus,  &  alii  antiqtii 
auctores  ecclefiaftici ,  fabulas  plurimum  poetarum  confutare  laboraverint. 
ftro  demum  hoc  foculo  fuerunt  viri  doclrina  pariter  ac  pietate  confpicui,<p 
demonftrare  fummo  conatu  ,maximoque  labore  aggrefli  funt,  ipfam  gentium 
theolo2;iam  unum  verum  Deum  ,  rerum  cun&arum  conditorem ,  moderato- 
remque,  tradidifle .  quo  in  argumento  prceftantiflimam  omnium,  meo  judicio, 
locaverunt  operam  Auguftinus  Steuchus  Eugubinus ,  in  opere ,  quod  de  perenni 
philofophia  compofuit  5  &  poft  hunc  nuperrime  nobihflimus  juxti  ac  do&W' 
musvir  Philippus  Mornacus  ,  in  libro,  quem  deveritate  religionis  Chriftian»  ^ 
confcripfit.  Verum,  quia  neque  hi,  nec  quisquam  alius  originem  pluritatis deo- 
rum  oftendit  5  mihi  hunc  maximc  locum  paucis  illuftrandum  propofui :  nullo 
equidem  alio  confilio,  nulla  alia  de  causa ,  nifi  uti  ea,qua:  de  Germanorum 
diis  audores  antiqui  tradiderunt,  clarius,  planiusque  intelligantur. 

Vnum  igitur ,  aternum  Deum  ,  rerum  omnium  auctorem  fimul  ac  con- 
fervatorem ,  ab  omni  a:vo  mortalibus  crcditum  fuifle  ,  pluribus  documcnttf» 
teftimoniisque,  ex  Gr.xcorum  Latinorumque  theologia ,  feu  philofophia  prodU* 
ctis,  demonftraruntin  libris  praedi&is  Stcuchus     Mornaeus.  Non  Grarcostan- 
tum  atque  Latinos,  fed  alias  quoque  idem  fenfifle  genteis,  paucis  ego  hcic  often- 
dam .    ^Egyptios  in  eadcm  fuilfe  opinione  ,  nemini  dubitare  licet  ,  quan* 
do  Soloncm ,  Pythagoram ,  Socratem  ,  Platonem,  &  alios  Grxsorum  fapien-2 
teis ,  ex  ^gypto  ,  in  qua  pluribus  annis  peregrinati  funt  ,  ifthanc  doflri- 
nam  hauflfle,  inter  au&ores  convenit .    De  Indis  igitur  ita  Philoftratus > 1 
vita  Apollonii, libro  m  ,  capite  xi :  t!w  fty) yoifi  txrpuTlw  ,  tyy  TiXiuldQjw  wr„ 
^mloxiov  Svo  ymroyi  Tiih  tS  (°ux  .  t!w      vir  cxeivy  S-geif ,  01  to,  fiipvj  cwtS  tcv^ye> 
Qv.  hoceft :  Primamac  perfeclifftmam  fedem  tnbnendam  efe  deo  genitori  hujttf 
malisyidcik,  totius  mundi  :  proximam  verodiis,  qtd  parteis  ejtts  regunt . 


matis  ,  qui  pofteaSlavorummagisnomineinnotuerunt,  Helmoldus  in  chron  - 
co,  lib.  1 ,  c.  lxxxiv:  Inter  multiformia  deorum  ntimina  ,  qttibus  arva  ,fllvas ',  tflj 
tias ,  atque  voluptates  attribuunt ,  non  diffitentur  unum  deum  in  ccelis ,  ceteris  im^rit^  ^ 
.  illum  prapotentem  ccelefia  tantitm  curare :  hos  vero,  dtjlributis  officiis ,  obfcqtten^ 
 *~Ar.rt(r*  ■-  & unumquemque  eo prAftanttorem  ,  qub proximiorcm  iB  & 


de  fangvine  ejus  procefj  ^ 

deorum  .  Ac  paucis  uti  abfolvam  j  omnei?  fic  credidhTe  olim  totius  terrarurn  0  ; 
bis gentes,teftis cft locupletiffimus  Maximus Tyrius,in  diflertatione  prima^1 
Verbis  :  Ev  txtu  <f[v)  wcXif^ea  ^  $-clo-{  ^  d[ict(puvici  ,  "tva  $ots  eti  cv  ixrctcv)  yy  cfAoty&voV  vcf* 
^  hoyo v ,  oti  3-ioc  ets  Txrdvlm  0uoiMvs  Kj  ^ctTvjp  ,  ^  ^oi  vrofaoi ,  &iS  Txrctihs ,  o-wjcl0\  t 
3-iS .  TcWTtt  Kj  0  E%hu  hiy\  y  K  0  @ctp* &(>(&>,  *]  0  vjTT^UTns  ,  Kj  0  S-etXclili®*  >  £  0  tta^ii  5 
clo~o<p@»'  kxv  0S1  tS  wmouS  ihQys  tccs  v]icvcts »  3-ioi  Tcisffyi  civia^ovles  5  ciyx* 

tois  4e  Ka&ivitSpoi .  Id  eft :  ln  hac  tantapngna ,  contentione ,  atquc  opinionum  varirt*1 u 
in  eo  legcs  omnium  atquc  optniones  convenirc  videas  5  deum  efe  unwn ,  ?  egem  omnium ,  *c  V  ^ 
trcm .  huic  multos  additos  ejje  deos  alios ,  qui fupremi illiw  det fntfilii ,  ejr  quafi colleg&.  • 1fi 
Grxcvs  cum  barbaro ,  continentis  incola  cum  injnlano ,  fapiens  confentit  cumflulto ;  utfl^i , 
ad  extrcma  oceani  litoraprogrediaris ,  illic  quoque  deos  mvtnturus  fs ;  qui  haud  frocul  al0 
u  ntur3  alits  occidunt .  Hic  aucl:or  fatis  anerte  etiam  oftendit,  quinam  alii  fu^  ^ 
illi  dii ,  fupremi  illius  dei  filii :  nempe  fidera  ccclcftia  \  quac  aliis  gentibus  ad 
num  orientalem  oriuntur ;  aliis  ad  occidentalem  occidunt .  quod  difertius  ^v 


fuprcmi  Mius  flki  &  amici  funt ,  fedinnumeri :  partim  in  cceloftctlarum  corpora  ,  pttrt^  '  ^ 
dthcre  gemorumefcntU.  £t  difTertatione  xxxvm  :o'^  ydo  B-ios ,  0  tuv  onaff^ 
J[v}fMitpyof,o  7irpi<r£vTip@»  »J Ai^ ,  TrptoGvtto©*  fty  *'&vS  >  xpuHuv  d])  M^l^ 
cuiuv®**  Xj  'ardovis  <pvcnus .  hoc  eft  :  Deus  namque  omnium ,  qu*  txftant ,  paterconw  j 
que ,  fole  anttquior ,  antiquior  cceio ,  omni  tempore  major ,  omniavo ,  ejr  quidquid  inn*  ^ 
mutatur .  Sic  &  Julianus ,  in  hymno ,  regi  omnium  rerum  foli  dicato  :  Ek ^  s 
o'Kuv  tyfAiiSPyos  *  veotkii  J\j%  o\  kxt  xyiyov  zsri^mASvTiS  Jlypuitpymi  &toi  *  ld  eft:  r,* 


GERMANIiE  A  N  T  I  Q.  L  I  B.  I.  nj 
fiidem  onrnhim  rerum  csi  condi:or  ■<>  multi  autem  fimt  in  cwfo  circumeuntcs  dei ,  conditcri  //// 
fitbjecli .  Patet  igiturex  his,prater  antiquiflimum  ilium ,  verum,  aeternumque 
Deum,rerum  omnium  conditorcm,  fidera  etiam  cceleftia  pro  diis  coluiflean- 
tiquis  temporibus  univerfas  terrarum  orbis  genteis.  Origo  peftifera?  atque  exfe* 
crandashuicopinioni  quarfuerit,  nunc  aperiendum  erit. 

.  Jaminter  antiquos  Chriftianar  religionis  doctores  fuerunt,  qui  arbitraren- 
tur,toioilloprimomundi  faxulo,  quod  aquarum  eluvionem  anteceflit,  nul- 
lum  inter  mortaleis  fuiilc  falibrum  numinum  cultum  :  hocque  malum  poft 
eluvionemdemum  efle  natum.   cui  opinioni  plerosque  noftri  quoque  /Icculi 

10  tae°Iogos  accederc  video.  Verum  ego  fecus  fentio.  Nempe,  quum  o.mnes  pa- 

'  riter  per  univerfum  tcrrarum  orbem  gentes  eosdem  antiquiffimis  tempori- 
bus  coluerint  deos,eosdemque  facrorum  obfervarint  ritus,  eademque  de  mun- 
do,  de  fiderum  motu,de  cunclarum  rerum  natura  difputaverint  5  quod  de 
hngulis  fufius  infra  oftendetur :  probabilius  eft ,  omnem  harum  rerum  notitiam 
mtraci  j  i3c  lvii  annorum  fpatium , anteinundationem efle  exortam,quam 
jptra  cxxx  circiterannos,  poft  lnundationem,  antequam in  diverfas regiones  di- 
perla;  fuerunt  gentes .  Confirmatur  hax  /ententia  eo  argumento,  quod  Sc  ^gy- 
Ptn  3  Sc  Perfc,  &  Graxi,  &  alii  populi  facra  fua,facrorumq-,  ritusab  iplb  Deo,  re- 

20  ff*1 0mniumaL1<^°reatcIioP^ce' aprimomortalium,  quem  Deuscondidit, 
leIe  accepiflc  gloriati  funt  j  ut  f  upra  fatis  abundcq*  demonftratum  eft .  Certe  Sa- 
tanas,  poftquam  ob  rebellionem  a  vero  ceternoq,-  Deo  ccelo  deturbatus,  infenfus 
per  invidiam  humano  generi,  mox  primis  mortalibus  Adamo  &  Heva: ,  horum- 
^jue  deinde  pofteris  perpetuo  infidiatus  eft^  omnibusque  tentavit  modis,quo  om- 
neis  pariter  in  eamdem  fecum  praxipitaret  miferiam  :  donec  tandcm  illos  ab 
°bedientia,  hos  prorfusab  omnicultu,  quemuniDeo,  conditori  fuojummum 
0rnnes  debebant,feduxit.  Nec  Cainum  credo,maledictione  aDeo  ab  fraternam 
c^dem  accepta,  inpofterum  aut  dilexifle  vere  Deum,  autre&e  coluifle  :  fed, 
^uem  tanto  lcelere  offenderat,  ut  invifum  infenfumq; ,  ftatim  reliquifle;  moxq^  a 
diabolo  impulfumfuifle5utiaconditoreadrei  conditaevenerationem  fefe  cbn- 
verteret  j  hac  infufurrata  opinione ,  eum ,  qui  cun<ftarum  rerum  fuiflet  auftor  6c 
°pifex,  cceleftia  maxime  curare  j  ut  ex  Sarmatarum  prodidit  theologia  Helmol- 
°us :  terreftria  autem  atqj  humana  permifilTe  diis  inferioiibus,  hliis  fuis,  in  id  pro- 
creatis,  utiparteis  mundi  regerent ,  quod  exindorum  protulit  theoiogia  Philo- 
«ratus.  hos  autem  deos  ehe  ipfa  fidera ,  folem,  lunam,  &  ceteras  ftellas ,  erranteis 
lirnul  fixasque,ut  ex  Maximo  Tyrio  patuit :  quarum  vim,  virtur.es, facultates, 
ftque  effectus  jam  antea  didicerat  Cainusapatre  Adamo  ,  divinarum  juxta  & 
^umanarumrerumperitiflimo.  Hosigitur  deos  efle  venerandos,hos  invocan- 
°°s>  horum  interceflione  fupremi  illius  dei ,  omnium  patris  atqueregis ,  ira  pla- 

40  Canfk » quumper  fejam  amplius  ad  eum  accedere  Caino  non  liceret .  Hanc 
vero  peftiferam  perniciofiflimamque  opinionem  non  foli  fibi  habuit  Cainus- 
jed  filiis  nepotibusque  fuis  tadidit .  unde  illud.  efle  puto  divi  Iuda?  in  epifto- 
la  >  ubi  de  faids  prophetis ,  five  docloribus ,  populumDei  feducentibus,  italo- 
S^tur,  ver.  x,  &.  XI:  Ovtu 'j  'imfipxK  otScuriy  ^Kc&a-^^o-ir  'om  Qvo-utug,  ae 
V*  aAo^  &a,  ,  <ft*W7a/ ,  cv  TXTOig  (pQetpovTcq.  xccj  cwTclg  ,  'in  tJ  oia  t£  K*w  \7np1v- 
Id  eft:  ^tifti,  qu&cumque  non  noverunt ,  vttuperant:  qmcumque  vero  natu- 
r*Mer3  utanimantia  ratione  expertia,  fciunt ,  in  his  fefe  corrumpunt.  V&  ipfis :  nam 
^  Catni  ingrejft  funt .  Ubi  fatis  diferte  apoftolus  oftendit ,  Cainum  falfae 
it°  r  Prirnum  inter  mortaleis  fuiffh  audorem .  De  iisdem  falfis  dodoribus 
jyC/nbita;ivus  Petrus?  m  epift.n,cap.i,  ver.  ult.&  cap.n,  ver.i :  Ov  ydo  ^iX^ctn 
hoT^  73 °k  vrtsQvp**'  *^  ^ssv  vrvivfjLci\©*  dyix  q>ioofy,oi  iXdhycrajv  ctytot 

0'/T  a*^W5rw;  EymTO  3  Kj  \pivbovroCpqTcq  cv  t&?  Aa£-  oif  ^  cv  Vfjuv  la-ovjoui  \piv$oot$ciwci\oi, 
VDqeto-agxo-tv  cdpivetg  ctTru^oig ,  ^  tcv  dyo^o-oovf»  dvTxg  haniilw  a?vy$jci.  Hoc 
funtf    ^  Cn*m  ^*tu  homintsallata  eH  olim  prophetia:  fed  actiajpiritu  fanttoloqum 
f*Kda*  ^  ^0mines'  Fuerunt  AUtem  & falfi Vrophet*.  inpopulo:  ut  ettam  inter  vcs  ernnt 
J*  cctores,  qui  fubintrodttcent  harefes  exitiates,  etiam  Dominum,  qui  tllos  mercatus  ett , 

abne- 


H4  PHILIPPI    CLU  VERII 

abnegantes .  Et  codem  capite ,  ver .  v :  KoJ  dfix*'*  nocrpx  xx,  dcpeitmTs '      lySoov  N«w 
^ijc«<o(Ja;jy5>t^uitc6,  tyvhctjp  >  kc&kKvQmv  KG<rp<*>  dtrtGwv  i7ru£u$  .  hoc  eft:  £//#r# 
mttndo  non  pspercit:  fid  oclavum  Noe ,  ju/fitU  p^conem ,  fcrvavit ,  qunm  diluvium  mun- 
doimporumtnaucerct.    Hic  quoque  apoftolus  fatis  clareatque  dilucidc  teftatun 
fuuTeante  terrarum  inundationem  falfos  do&ores,quiaham,  quamaDcotra- 
ditam,  docuerint  mortaleis  religionem :  folum  Noachum  veram  Dei  doclrinain  I 
predicafle .  quod  &diYUs  Moies  teftatur  ,  genefeos  cap.  v  i,  ver.  vn  i  &  lX; 
Sed  ys/jachns  invenit  gratiam  tnoculis  lehovjt.  T^oai  hus  vir  ju/fus ,  integer  erat  in  stAtw 
fuis.Jecundum  Deum  indefinenter  ambulabat  T^oachus,  Et  ipfeDominus,  apudeum- 
demMofen,  cap.  fequenti,  ver.  i :  Te  perfpexi  )uflum  coram  tnein  dtate  hac .  Uia 
igitur  Cainido&rinade  falibrum  numinum  veneratione,  cultuque,  adeodein- 
dein pofterosejus,  continuo Satanx  promotu,  prorcpfit, uti etiam piorum Setni 
nepotum,  veri  Dei  cultorum  hlios  corripuerit  j  intantum,  utitandem,  exornm 
mortalium  genere,  vm  folummodo  inventi  fuerinthomines,  quosDeus  ab  a- 
quarum  eluvione  fervari  dignos  habucrit;  teftibus Mofe,ac  Petro, locis  pradict^ 
Multafanc,  imocunclain  le  concludit  mala  exiguusMofis  verficulus  xn,  capi- 
tis  v i  genefeos  ;  cujus  verba  funt  ifta :  Adfpiciens  Beus  terram,  ut  ecte corrttpN  et&U 
qnia  corrupcr  at  omnts  caro  viam  fuam  fuperterram .  Hinc  reclc*  Koo-fjc^  driGuv ,  id  e  ' 
rnundus  imptorum  adpellatur  Petro  primum  illud  aevum,  quod  inundationem  ari-  ^ 
teceflit.  Atque  initioequidem  Cainus  cccleftia  tantum  iidera,  quorum  facic*11 
oculis  cernebat,  cum  filiis  fuis  veneratuseft.  de  qua  veneratione  ita 
propheta,  cap .  i,  ver.  v:  ,Qui  incurvant  fe  (uper  tccla  exercitut  ccelorum .  dc  quibu* 
etiamDomini  verba,  per  Mo/enpopulo  Hebncorum  declarata,  deuteronom- 
cap.  xvn  ,  Yer.m  :  Qui  coltterit deosalienos ,  incurvans  fe  iilis,  autfoli,  aut  lun*> 
ullt  exercitus  ccelorum  \  quod  nonprdcepi .  Nepotesvero,  velproncpotes  Caini,ne** 
riahacidololatria  haud  contenti,  mox  emortalium  quoque  genere  nonnull°s» 
obpotentiam,  acrerum  geftarum  magnitudinem,  item  ob  beneficia,  intcrn  ' 
mina  confecratos  ccelo  dicarunt.  unde  illud  M.  Tullii  de  utrisque,  lib.  n  ^ 
legibus  :  Divos,ejreos,  quiccelefies  femperhtbiti  fiunt.  colunto,  tyillos,  quosincoelum^  ^ 
rita  vccaverint,  Hercu/em,  Liberum,  ^efculapium,  Cafiorem,  Vo/luccm^  gutrinum.  ite^ 
iftud  Ovidii,  incarmine  in  Ibin  fcripto: 

Deniquc  ab  antiquo  divi ,  veteresquc ,  noviquc, 
In  nofirum  cuncli  tcmptis  ade/ie ,  Chao . 
Sed  cceleftium  fiderum  veneratio  omnis  jam  ante  inundationem  ufurpata  fu^ 
mortalummulti  etiam  poft  ccelo  dicatifunt.  Vtrosque  deinde  Grarci  (vanufl1 
fempcratqucin  rifus  fadum  hominum  genus)  fic  fabulofitate  fua  confuderun^ 
ac  numeroeorumau&opermifcuerunt;  utiillosquoquedivos,  qui  primi  ccvc' 
ftes  habiti  funt ,  id  eft ,  coeleftia fidera,  hominesnatos  in  terris,  eosque  omnci51 
Grecia  fua,  finxerint.  unde  tantaconfequuta  eft  theogoniar  corum  obfcuri^^ 
tanta:que  tenebrse,  uti  pofteriores,  Grasci  fimul  atque  Latini,  quis  tandern  n^ 
vel  ille  foret  divorum,  numquam  fatis  explanare  quiverint.  Quamquarnn0 
in  genere  Aflyrii  quoque,  &t  /Egyptii,  &  /€thiopes,  &  alia^  gentes  mirc  in^?* 
verint,  teftibus  ,inter  aliosfcriptores,maximeDiodoro,lib.  i,  n,6c  n  ij  & 
crobio ,  Saturnaliorum  lib .  i .  At  quarret  heic  fortc  quispiam ,  quinam  fuerint  i 
mortales  ante  inundationem ,  ob  potentiam  ac  rerum  geftarum  magnitudine  ' 
ccclo  dicati  ?  Reipondeo  5  fuiife  virosforteis  anteinundationem,  atquepo^. 
teis ,  magna  fama  ob  exercitam  tyrannidem  ( qux  gigantum  vocabulo  indicatU^ 
apud  omneis  mortales  celebratos ,  dilucidiifimis  teftatur  verbis  Moies, 
lib.  genes .  cap.  V I ,  ver .  1  v  :  Gtgantes  erant  in  terra  diebus  il/lss  ac  etiam poftea-  fK  p 
bu*  diebus  congrediebantur  f/iiDei  cum  fltabm  hominum  5  qtu  /tberos  partebant  ' 
fiunt  potentifiimt  illi ,  qui  fuerunt  jam  olim virice/eberrimi .  Idem  Mofcs  LarnecU11^ 
quintum  ab  Caino ,  faftus  tyrannidisque  nota infignit,  eod.  lib.  cap.  iv,  vcr.**1  * 
6c  xxiv,  hisverbis :  Tumdixit  Lamecus  uxonbus  fuish  OHada,  &Ztl/a,  Attdite^ 
meam :  nxorcs  Lameci  auribus  percipite  fermonem  meum .  nam  virum  interfiecero  ad ^11/  . 
menm  :  ctiam  dokficcntcm ,  ad  tumiccm  mcnm.  quum  fieptuplo  fit  vindtcandus 


GERMANIiE   ANTIQ^LIB.    i.  |fj 

4««  cfyct  t&j)  «V  dvQp<07w$  s^rfyu&M> ,  £       ro ,  rit/c  rfif  btifjuir(@*  &h£i$f&$g  ^ 

-zri7rGi§07c*;  Jta&itf  A* c££  ^fy/  raj  ,  ctTr^ur cf[i  tcIs  -sreg/  r£  «fyftfcf*  r/~ 

fJif^/joig  vopoig .  Hoc  elt :  Caufam ,  4  ingiganteis  ita  animadvertcretur ,  fuijje 
ajnnt  injujta?n  hcmtnum  opprejfionem  :  qttbd  videiicet  proceritate  corporttm ,  vtrium 
excettentia  fieti  ,finitimos  in  fervitutem  redtgerent  \  ejr ftatutis  dejuftitia  lcgthm  non  ob- 
tonperarent .  Quidquid  aliis  auctoribus  de  gigantum  cum  Jove  bello  memora- 
tur, angelorum  id  rebellionem  ligniricare^haud  vanis  infra,  cap.  xxx  1 ,  often- 
dam  documentis.  Uti  igitur  Diodoro  memorati  gigantes  nulli  alii  fuere,  quam 
^  Su|  aquarum  inundatione  debellati funt  atque  deleti.  nam  Lucianus  quoque, 
0  m  libro  de  dea  Syria,  caufis  diclx  inundationis  ex  vetuftirTimis  Grxcorum  mo- 
nimentis  recenfct  has :  r'Q^ouj  kol$&  tovns ,  ct9tfugzc  \oy&  Ivryic&ov  •  xn  ydp  opKia  4- 

<pVhct(x-0V  ,  XTi  jrHVXS  i&K0v]o  ,   OVTi  UiTWV  Iw&X^0  *  &V  ^101  j  fttydAt}  OVp$0($  drrU 

Kt71° '  ^oc  eft :  Quum  contumeliofi admodum  forcnt,  nefaria  facinora perpetrartmt .  nc~ 
qut °  cntm  jmjurandnm  fervaverunt,  neque  peregrinos  recepertmt ,  neque  fupplicum  mifer- 
tjunt .  ob  quas  res  maxima  eos  mox confequuta  ett calamitas .  Quo ci rca  £ icilc  credi- 
enm ,  gtgantum  vocabulum  ab  initio  nihil  aliud  fignificaile,  quam  homines* 
qui  contra  jus  fasque  imperium  in  alios  arripiebant .  unde  etiam  idem  voea- 
ulum  angelis  rcbellibus  tributum  ;  quia  hi  quoque  cccli  imperium  adfecta- 
^  'crantj  utinfra,  dicto  cap<  xxxi ,  patcbit.  Jamip/iim  Cainum muniviflfe  ur-* 
ern,  oitcnditMofes,proximedidocapite,ver.  xvn:  Et  cognovit  Catnm  uxo- 
rcmjnain .  qtu  concepit ,  &  peperit  Chanocum .  Quamobrem  ftudebat  condere  urbem .  & 
ijocavit nomen  urbis  de  nominejiltifin  Chanoc.  Lt,hgentihbus  credere  dignumen; 
auctonbus,  Joppe  Phoenicum,  qutr  vulgo  nunc  laffa ,  antiquior  terrarum  inunda- 
™»e  habitafuit,referentibus,  Plmiolib.  v,  cap.  xm,  Melalib,  i,cap.  xi, 
^ohno  cap.  xxxvii,  Apud  Plutarchum,  in Themiltocle,  iic  Artabanus  Pcr- 
a  ad  Themiftoclem :  H^Tv  J])  aro^.Jy  vopuv  ^  kciXm  oyjuv,  KcCfats-®*  Jros  \qi ,  To  n/^clv 
tt*Qs\'ict, ,  Kj  ^o-kiw&v  eiKovct      ,  r£  Tcl  'srdvQ.  o~odlovl@* .  id  eft  :  JS(obis ,  intermultas 
fr<ecLras%  leges ,  hac  es~t  pulcherrima>utiregem  veneremur^  &imaginem  adoremmom^ 
niaconfervantis dei.  Hinc i!lud,quod apud  QXurtium^lib.  vill,  de  Alexandn 
veneratione  fvadet  poftremus  adulatorum  Cleo  Macedonibus .  verbaCurtit 
Utc  iunt :  Cteo  ,ftcut  praparatus  erat  ,fermonem  cum  admiratione  laudum  ejm  inftttuiu 
nertta  deinde percenfutt .  cjuibm uno  modo  rcferri gratia pofJet,fhquem  tntetltgerent  dcum 
ejje  confiterentur ;  exigua  thuris  impensa  tanta  beneftcia  penfaturi .  Perfas  qtttdcm  non  pte 
mm ,  (ed  ettamprudenter  regcsfuos  intcr  deos  colere .  majeftatem  enim  imperti  filutis  efr 
'«telam.  Qum  m  hanc  ufque  diem  Perfarum  rex  pro  deo  colitur  a  fuis  5  adpel- 
^turq.  Bomtnm,  quiccelum  ac  terram  fulciat,fuJUneatq., .  &  aqua,  qua  ille  pedeis  ab- 
adr  1    Sios^}  ceu  res  ^acra,  ac  falutare  morborum  omnium  medicamentum, 
lervatur.  Strabo,lib.  xi,  hunc  morem  cos  a  Medisprimum  aceephle  tradit. 
.    ^aem  audor,  Iib.  x  v  1 1 ,  ita  de  ^Bthiopibus :  sgOfcf  %  as  $ws  rxs  daQhiccs  •  id  eft  ? 
r%es  ut  dcos  colunt .  quod  6c  Diodorus  atteftatur ,  lib.  1 11.  Idem  Strabo  paullo 
P°*t :  Q's  <f[      to  ttoXv  txs  ivipyiTcts  ^  QciQxicu;  Stxs  vofM^aQ '  ^  tJt«v  t£s  [ty  Q>a,Qxi~ 
^r?019**  ^Trctflm  rujfyeee  ,  ^  QvXctKcv;  ,  t&  4'  $mrut ,  idtus  mg  w  7ruQ2<riv  vw  cwjoov .  id 
^  ••  Herosqg  eos ,  a  quibm  benejicium  accepertmt , fmttt^  reges  ,pro  diis  habcnt .  reges  cquU 
^3  ut  communeis  univerforumfervatores ,  atque  cuftodeis:  privatos  vero  homwes  >  eo~ 
Uln  3  qni  beneficiis  ab  iis  adfccli .  Ovidius ,  de  Ponto  lib .  1 1 ,  eleo- .  1  x : 
Vtititas  igitur  magnos  hominesque  deosque 
Ejficit,  auxitiis  quoque favente  fuis . 
M  Cr0>  ^11^11^  cieorum  lib  .  i:  Autforteis,  autciamyautpotenteis  virostradunt 
nmortemaddeosperveniffe,  eosqueeffe  ipfis}  quosnoscolere,precari,vencrarique fotea- 
toeat    ^Cltus'anmi1- n*de  Germanico:  Iam  clajftsadvenerat,cum pramijfocom^ 
Precaf     dtfirihlttis  in lcgiones ac foctos  navibus,fofiam,  cuiDrttfiananomen,ingrejJus9 
fttoruU^Ue  DrtifumtAtrem>utfe eademaifum  libensplacatusque exemploacmemoriacon, 
nam  a^Ue  °Vertim  jwvatet ;  tactts  inde  &  occanum  ufqtte  ad  Amifiam  flumenfeeun- 
tioHem^T^  ^erfVC^itUr '  C*eero>ukro  Pra:dicto,  antea  :  Habet  cnim  venera- 
mptftam,  quidquid  excelttt .  Romani  quoqueimperatores  an  nondii  vulg<S 

faiutati 


50 


M*  PHILIPPI  CLUVERII 

falutati  funt,falutarique  voiuerunt:  ararqueiis,  ac  cempla  ,  non  modomof- 
tuis ,  fed  vivis  etiam  dum  dicata  fuerunt  ?    ldem  igitur ,  vel  fimile  ante  ctiam 
inundationem  faditatum  puta  .    Et  quxfo  >  unde  pnmus  dtves  ,  fiye  pnm 
dtvites  didi  ?  nifi  ,  quod  potentia  opibusque  adfluemes  prodiis  habm  W* 
Quam  ne  falfam  opmeris  etymologiam;  non  modo  Latini  ld  pnfci  lic  intci_ 
lexcre  ,  fed  &  Slavi :  quibus  quum  patria  lingva  Deus  diceretur  Bog  ,  &  va* 
riante  dialedo  Boh  5  divitem  ,  opuientumque  adpellarunt  bogaty  ,  &  bohp'- 
ipfas  vero  opeis  bogactwo ,  bogajiwo ,  bohatftm :  quemadmodum  &  Latini  dtV' 
Ms.    Ac  Turcis,  vide,  an  forteeadem  ratione  dicaturdives  develct ,  ab  M '  2 
ptiaco  vocabulo  devel,  quod  deum  fignificat .    Hinc  tandem  Germanis  noltr 
rcgnum,  five  tmpermm  patrio  fermone  diclum  eft,  variantibus  dialectis,  -retah 
rychl  ryk ,  m  \  quod  ldem  divitem  fignificat :  Sc  nonnumquam  reichtnm ,  rychtm 
rykdom,rigdom\  quod  6c  divitias,  6c  regnum  notat.  Hax  igitur  tot  vanarurn 
lingvarum  vocabula  quamvis  poft  inundationem  demum  nata  fuennt  j  tarnc 
res  ipiajam  anteintermortaleis  fichabita  cft .  De  Nino  (  fiveis  Nimrodus  c\  7 
quod  &  (acrac,  &  profanae  narrant  hifloriae  ,quafi  hic  primusinter  mortald 
fuent  five  rex  potens',  five  tyrannusj  id  de  primo  farculo  poft  inundationefl»? 
non  poft  conditum  xvum ,  intelligendum  eft .  Moies  pradido  cap.  gen.  yi,vc ; 
1  v  :  Gifameseranttnterradtebusiliis  j  nc  etUmpojtea.  Pofteriores  hi  haud  dubie  nie'  %0 
runt  Ninus  &  alii  poft  terrarum  eluvionem. 

Scd  jam  alia  heic  oriri  potuerit  qua?(tio .  nempe ,  quum  univerfum  morta- 
lium  genus ,  prarter  Noachum  ,  uxoremque  ejus ,  ac  treis  filios ,  horumque  ux 
res,  inundatione  penitus  exftirpatum  (it $  unde  harc  fiderum  aliorumque  nUnJl* 
num  veneratio  ad  omneis  fimul  Noachi  pofteros  pcrvenerit  >  ita,uti  poftea  °' 
la  Hebrarorum  gens  veri  Dei ,  cunaarum  rerum  opificis,  cognitionem  jL1% 
atque  cultum  fervaverit  ?namNoachum  Deus,  cum  filiis  uxonbusque,  oD?1' 
tatem  in  arca  ab  aquarum  injuria  protexit.  Refpondeo:  Noachum  equi^ 
juftum,  pium,  fanftumque  fuiife  virum,  teftatur  di/ertiflimc  Mofes,  ipfeque  V 
minus,  utfupra  relatum:  at  de  filiorum  ejus ,  horumque  uxorum  religione  U1  *  ^ 
additur .  proinde  ^licet  non  omnes ,  unus  tamen  vel  alter  ex  iis  potcrat  efTe  coH- 
temtor  \  eri  Dei,  atque  idololatra :  utique  femin;e,  quarum  mcntes  in  fuperftitl0" 
nes  femper  pronse.  Servari  nihilo  minus  hos  omneis  voluit  Jehova,non  pt0j 
pter  ipforum  religionem ,  atque  fidem  jfed  ob  pietatem  patris  Noachi .  ftx  en1 
&:  Iilnaelem;profana>  gentisconditorem ,  falvom  efte  voluitDominus, &ilinl 
gnam  excrefcere  gentem,non  ipfius  gratia  ;  fedqu  a  rilius  erat  Abrahami : teI  ^ 
divo  Mofe,gen.  cap.xxr,  ver.  xiii.    Aut,  fi  hxc  minusplacet  fententia,-  ^cCt^l6 
religiofique  fuerint  veri  Dei  cultores  omnes  pariter  Noachi  filii ,  horumq1.^ 
uxores ,  cum  ante  inundationem  in  oaternis  agris  ,  tum  durante  inundatione , 
arca  apatre  conftruda  :  tamen ,  poftquam  ex  hac,ce(Tante  aquarum  cluvl0J  [ ^ 
egrefTi  funt ,  mox  ad  priftinam  rlam  idololatriam ,  qua  omnis  terra  ante  e luv 
nem  erat  repleta  ,  cujusquememoriamnon  poterant  nontenere,  unusvel  a  ^ 
delabi  potuit.  Quin  fnis  hocomnibuscertum  efTe  debere  exiftimo  in  Ch^m^ 
cujus  flagitiofifTimum  illud  in  patrem  dormientem  facinus,  omnium  rerum  ^ 
liis  Noachi  poftinundationem  geftarum  narratur  primum.  quodillefanenU 
quam  perpetrafTet ,  nifi  fummus  divinx  juxti  fuiflet  atque  humanae  difcip 11 
contemtor :  ob  quod  ipfum  maledidionema  Deo ,  denuntiante  patre  ' 
confequutus  eft ,  ut  antea  Cainus.  Ab  uno  autem  Chamo ,  eiusque  poftea  u 1 
ris,  in  omnem  Noachi  pofteritatem,  ante  etiam  lingvse  primazva:  confuu*01^  ^ 
diHeminata  eftabominandaifta  peftis.  Vnde  omnes  ,  contemto  conditore  1" '  j  p 
vero  Deo ,  pra:ceptoque  ejus,  utfupra  capite  iv  didtum ,  repugnanteSjUnan1^ 
confenfii  ,in  terram  Scltinarprofedi,  urbem  magnam,turrimquepraraltam  >  ^ 
azternam  nominis  memoriam ,  ardificareaggremfunt.  quaDcusre  gravitfr 
fenfus,  Jingvam  eorum,  qua  tunc  una  utebantur  omnes ,  confudit  ,in  plur,ixljjj, 
que  dialectos  diffipavit  5  ipfosque  in  univerfum  difperfit  terrarum  orbem  •  ^ 
in  fuam  quique  regionem  profecl:i ,  nefariam,  qua  ante  inter  fe  juncti  ufi  cl^0\0- 


GERMANIi£  ANTIQ^LlB.  I.  ii? 
Uololatriam  una  fecum  transportarunt.  Hinc  poftmodum  omnes  per  iiniver- 
lumterrx  orbem  gentes  unos  eosdemque  venerata:funtdeos,Solem,  Lunarri, 
Saturnum,  Jovem,  Mercurium,  Martem,  Venerem,Minervam,  Vulcanum,Her- 
culem,&alios:&quamlibet  aliis  aliae  nominibus ,fecundum fuce quasque lin- 
gvs  vim  atque  interpretationem  j  tamen  ritibusatque  ceremoniisfere  eisdemj 
quod  infra  in  fingulis  earum  partibus  clarius  patebit :  eamdem  omnes  de  fingu- 
lis  diis  opinionem  tenentes .  undeillud  eft  Plutarchi,in  libro  de  Ifide:  ®wg  <J\p  *x 
tjtpxi  vrao'  iTipoig  cvopi0K$jJ ,  xd\  QaoQdpxg  $  ETklwe&g  ,  £ $\  voTtisg ,  t&f  @ogeixg'  ctW 
tog-n-y  Y\Xi(&>  o~i\!wYi>  £  x&tvog ,  ttjif  yy,  kaKaarct,  Koivct  7rcto~tv  ,  ovo/iict^STctj  ctfoug  vtt 
io  ctThuv,  XTooq  iVog  Aoya,  tS  toSto.  mo-(jl2vI©»>  Xj  pi&fa&mcig  cfhT^07rev8(r^g,  t&f  Stwafuui 
virxpyuv  cftj  TxrctvT&g  Tf&yffyjav&Tioai  7rao  Wiaoig  xctQ  vopxg  yeyovctor  Tipa)  itj  <moo'y\yo^a\. 
id  eft :  iS(eque  vero  alii  apud  alios  exiftimantur  eftedii,  aut  fui  Gra-cis,  barbaris  itemfrt;  alii 
fcptemtrionalibus,  aliiauftralibus:  fed,  quemadmodum  fol,  lunay  coelum,  terra,  mare,  commu- 
ntafum  omnibus,  tanttim  aliter  ab  aliis adpe//ata-  ita  unius  mentis,hoc  univerfum  temperantis, 
tmmsque  providentU  huic  fnefecJx,  &facu/tatum  admini/trarum,  omnibus  rebns  deflinata- 
rtimi  a$  apud  alios  honores,  a/ia  nominajegum  inftituto  habentur*  Quo  6c  illud  pertinetj 
^uod  fupra  ex  Gacfaris  comment.  v  i .  attuli  de  Celtis,  Deorum  maximeCMercurium 
eos  c°Iui(J'e ■  p0fl  hunc,  Apol/tnem,&  Martem^  Io  vem,&  Minervam:  de  quibus  camdemfere> 
f*am  rciiquAgentes ,  habuerim  opinionem .  Poffem  heic  recenfere  teftimonia  au&o- 
20  rum)quiomniumfere  Grxcorum  Latinorumque  deorumnuminain  aliisetiarrt 
totiusorbis  gentibus  memorant.fed  idnimis  longumforet,nec  necerTariumj 
^uando  cuivis ,  monimenta  eorum  legenti,  ea  cognofcere  facillimum  eft.  No- 
tatu  maximcdignumeft  ,quodDiodorus,lib.  in,de  Atlantiis  populis,  magnam 
infulam  eontra  Africas  litora  incolentibus  (  Americarios  intelligi ,  alibipluribus 
certisque  oftendi  poterit,  Deo  adnuente  ,  documentis)  ex  vetuftiflimorum  tra- 
ditionibus  prodit  his  verbis:  tipeig  $  \7rei  m^)  r  kKavriuv  ipvtj  aioU{ov  yyx- 

H-zQct  <$i6A0Hi/  Tct  (jtv9o^oyii^ct  >zxrct(>  cwToig  wtyL  4  T  Qiuv  ym<rtug ,  &d  to  prj  7roXv  ^«A- 
MtI{v  cwtcI  t  fJtvQoXoy^ivuv  'srctf£')kY\w  ^  eft  :  Sed ,po/lquam  de  At/antiis facla  efb 
toentio,  non  altenum  ducimus,  adjungere  qtu  illi de  ortu  deorum  fabulantur ;  quia  a  Gr&corum 
fabults  haud  multumdiffonam .  Exinde  ferc  omnium  deorum  dearumque  hiftoriarrt 
ex  Atlantiorum  theologia"  refert,quos  Graeci  colueruntiquos  8c  iplbsapud  le  na- 
tos  gloriabantur  Altantii,ut  reliquac  gentes .  Sed  uti  credas,  omnem  Noachi  po- 
fterkatem  in  falforum  numinum  cultum  fuifte  prolapfamj  en ,  difertiiTimum  dl 
teftimonium  in  hiltoria  Jehofux,  capite  ultimo:ubi  ipfeDominus  teftatur,adc6 
0rnneis  mortales  fuifte  idololatras,  uti  etiam  Abrahami,  quem  ille  unum  tunc  ex 
ortinium  mortalium  ccctu  in  filium  fibi  dilegit,  pater  fuerit  eadem  pefte  corre- 
ptus  .  Verba  illic  leguntur  ifta  :  Tum  dixit  Iehofua  omnipopulo :  Sic  dicit  Iehoya ,  Deet* 
l\raelii  :  Vltra  flumen  Euphratem  habita' 


<i  flumen  Euphratem  habitabant  majores  veftri  olim  *  utpote  Therachustpater 
'"'wami^paur  Nachorisicolebantque  deos  alienos .  Sed adfrmfi patrem  veftru  Abrahamum 
1  *  terrl  quA  efi  trans  iliud flnmen .  Atque  origo  falforum  numinum ,  quas  non  foliirri 
Ccltse  noftri ,  fed  univerfe  per  terrarum  orbem  gentes ,  exceptis  unius  Abraha- 
^  pofteris,  Dei  populo  (quamqUam  de  hoc  etiam  frequentes  adeoque  perpetua 
prophetarumque  querek  in  facris  libris)  veneratae  funt,  fic  fe  habet. 


Gap.  xxvi. 


E>e rvariis  Cermnnomm diis .  ubioftendttur ipimhn >omne\s gtntU 
Hum  deorum  adpellationes  ad  unum  fye&art  folem  deiny 
50  easdem  ad  unum,  Verum ,  aternumque 

^Deum  ejfe  referendas, 

OS  T  £  n  s  v  U  eft  fupra ,  cap.  xx i  t,  Tacitum  plerorumque  aliarum  geri- 
tium  deorum  venerationem  Germanis  noftris  attribuere :  c  diver- 
*o  autem  Cxhrem, So/em  tantum ,  ac  Lunam,  &Vulcanumcos  novilTe, 

T  ad&s 


.•18  PH  I  I  LP  P  I  CLUVEKII 

adfirmare  j  reliquosnefamaqutdem  accepijfe.  Utriusquc  veram  fidamque  cffe  riab 
tationem  j  modo  hxc  Cxlans  falfa  expungas  verba  ,  nefamaqutdemtf* 
ceperunt;  pluribus  lunc  apenre  conabor  argumcntis. 

Macrobius,  Saturnal.  lib.  i ,  cap.  x  vn  ,  omneis  deorum  adpellationes  ao 
unum  fpe&are  folcm  adfirmat  5  pluribusquc  id  poftea  quam  grayiflimis  ratio- 
nibus ,  ex  gentili  theologia  producbs ,  vn  integris  capitibus  confirmare  ledU- 
lus  adnititur.  Ego,  non  modo  omnia  deorum  nomina  ac  numina  ad  unum 
pertinere  folem  ,°dcarum  vero  ad  lunam  5  ficque  &  Cekas  noftros ,  &  onineiS 
olimfenfifle  genteis :  fedea  ipfa  varia  folis  luna:que  vocabula  ad  unum ,  vC- 
rum,5Cternumquc  Deum  eflc  rcferenda,  quem  in  unitate  trinum,  in  trinitaw 
unum  veneramur,  rerum  ctin&arum  conditorem  juxta  ac  moderarorem, cum 
exMacrobio,  tumexaliis  graviflimis  prifcis  au&oribus ,  validiffimis  demon- 
ftrare  conabor  documentis.  .  ' 

Macrobius  igitur ,  in  difto  cap.XYH ,  a  Variis folis  vimttibus  &  effeaiuUSi 
ia  ei  tributa  fuifle  a  morr.alibus  nomina  exiftimat,  limulque  niimina .  Huw 


vana 


V  dl  »H  wi»^^"-™  —  —   -    -      _  ,  -  1  „ 

Cgo  opinioni  non  folum  libenter  accedo  j  fed  interius  etiam  penctro.  iNcmp 
moitalium  primus  Adamus,  quum  cun&is  rebus ,  a  Dco  reccn.s  condittf* 
certaimponcret  vocabula  5  (juod  teftatur  Mofes,  gen.  cap.  1 1,  ver.  X  1  x>  ^x  x  " 
ipii  autcmDco,  rerum  omnium  conditori,  nullum  certum,  proprium, aC  2o 
culiare  inveniret  nomen  j  quod  non  magis  illi  aperuit  Deus,  auam  Moii  fcuClj 
tanti,  exodi  cap.  111,  ver.  xiv  :  ab  variis  caufis ,  variisque  effe&ibus  varras 
tribuit  adpellationcs  5  quarum  haud  paucx  in  /acris  leguntur  libris .  Ea  aupe " 
lationum  ratio  ad  omneis  poftea  gentcs,  una  cum  reliqua  theologia,  perven1 > 
ut  patet haud  ita  obfcure c  di&o  Macrobio. cum  quo  confentiens  PlLitarcn^1 
in  libro  de  Ifide ,  ita  ait :  E*vog  Xoya ,  t£  tuvto,  nocrpitvl©»  >  k&i  vrejvoicv 
tfivxiM  ,  %  J[wjeifiwv  U7rtsf>yuv  3fa  7*gLv]cc;  rt&yidpw  ,  1x1904  Txra.phi9.01g  ytyovaQ  T^ 
K  <a&Gl7*e/"1 '  Ia"      :  Vmm  mentis »  unwerfum  hoc  temperantis ,  umusque  prov0  j 
tu  etdcmprtfetf* ,  ejr  facultatum  adminijharum  ,  omnibus  rebus  defiinatarum  w  *f 
dtos  honores  ,  alttque  reperta funt  adpellationes .  Illuftrant  hax  quam  maximc ,  qu  .  ^ 
Seneca,  in  iv  de  beneficiis ,  cap.  vn,  tradit  his  verbis :  j^atura.inquis,  h^0f 
prsflat.  Non  intelligis,  te3  quum  hoc  dicis ,  mutare  nomen  Deo .  quid  enim  aliud  esi 
quam  Deus ,  &  divina  ratio ,  toti  mundo  & partibus  eiws  infcrta  ?  Qtiotiens  voUh 
iicet  alitcr  hunc  auttorem  rerum  noftrarum  compellare.  ejr  Iovem  illum  Optimum  ac^  j 
mum  rtie  dices,  ejr  Tcnantem,  ejr  Statorem ;qui non,  tit hiftorici tradtderunt,  ex e0'%, 
poft  votum ffceptum  acies  Romanorum fugientium ftetit,fed  qubd ftant  beneficio  e]W 6  ^ 
nia ,  Stator  Stalilioque  eH .  hunc  eumdem  &  Fatum  fi  dixeris ,  non  mentieris .  nam  >  ^ 
fatum  nihilaliud Jit,  quam  feries  implexa  caufarum-,  tlle  efi  trima  omntum  caufa,  ex  ^ 
tera  pendent .  Qu&cumque  voles ,  illi  nomina  proprte  aptabis,  vim  aliquam,  effeflumfy •> , 
lefiem  continentta .  Tot  adpellationes  ejus pofiunt  effi,  quot  munera .  Lt  capite  ^cCluC^  ^ 
Hunc  &  Ltberumpatrem,  &  Herculemyac  Mercurwm  nojiriputant :  Ltberum  fAtre0f(pt^ 
omntum  parens fit,ejrquod  ab  eo  primum  inventa  feminum  vis  efi,  confulturapervo  #P 
tem :  Herculem ,  quia  vis  ejus  invicla fit ;  quumfo  lajfatafuertt  operibus  edttis ,  in  ig#en  „ 
cefiura :  Mercurium ,  quia  ratio penes  illum  efi ,  numerusfc ,  &  ordo ,  ejr  fcientia .  £M  ^ 
te flexeris,  ibi  illum  videbis  occurrentem  tibi.nihtl ab  illo  vacat:  opus Juum  ipfe imfk*'  ^ 
go  nihilagis  ,ingratijfime  mortalium7qui  te  negas  Deo  debere\Jed  natura :  quu  nec  n ,  ^\ 
JmeDeoefi,  nec  Deusfine natura  ifedidemejlutrumfc,  necdifiat.  At  pofteri  Ac 
(in  quibus  primus  Cainus )  quum  a  veri  Dei  veneratione  ad  fiderum  cU 
Satanx  perfvafu,  defeciflenti  varias  iftas  Dei  virtutes  &  poteftatcs,  vari°^Jeo 
effectus,  non  uni  conditori,  omnium  rerum  principio     caufa:,/ed  rebusf  ^ 
conditis, id  eft,  fideribus  adfcripferunt,  divinitate  etiam  iis  attributa :  ^^fafi 
rum  ope  aperte  fefe  juvari  cernebantj  quod  de  Germanis  difertc  tradit  ^ 
prardiclo  com.  vi.  Moxfacerdotes,qui,  ejusde  Satanarimpulfu.omnemo  ^ 
ro  fupremoq;  Deo  notitiamfibi  unis  arcana  habuere,  impento  vulgo  pc1 
runt,  unum  foIc,omniu  fideru  maximum,veru  arternumqi  efle  Dcumj9.ulj0cU^ 
ra  fidera,iimulqj  res  cundas  codidiflet:  quod  pluribus  probare  contedit  ^ 


i- 
p 

t 
t* 

10 

ti 

ifj 

0 


G  E  R  y  A  N  I  ANTIQ^LIB.  1. 
mentis  Julianus  Caefar ,  in  hymno,  quem  in  honorem  regis  omnium  rcrum  folii 
confcripfit.  unde  Maflageta:,  Scythica  gens,  qrXM>  >  W  eft,  dfow*  nnicum 
folem  agnoverunt;  teftibus, Herodoto  lib.i,  Sc  Strabonejib. Xi.  Quae  opinio  noii 
modo  apud  vetuftiflimos  illos  mortaleis,  led  apudpofteros  etiam  pcrpetuoad 
harcufquefcculaduravit.  quidpe  nuncetiam  multiita  fentiunt  populi  barbari, 
non  folum  in  extero  orbe ,  fed  8c  in  Africa ,  in  Afia,  adeoque  in  ips£  Europa  no- 
ftra.  Deinde  vero,  quum  etiam  luna:  magno  fideri  magna  vis  atque  virtus  in- 
eflet;  huic  proximuma  fole  numen ,  variaque  ab  effeclibus  variis  nominaad- 
fignarunt.  tlnde  ita  de  Afris  Herodotus,  lib.  i y :  ©tW*  &xlwy  uotwoi- 

« "  Txroia-i  $u  vuv  7rdv\%q  A&m  Qvxo-iv .  id  eft :  Soils  autem  foli  ac  lurnt  immolant  i  &  qui- 
dem  univerfi  Afri.  Et  de  ^Egyptiis  Diodorus,lib.  I :  t^tw  q  w  Qtxf  V7riq-ctv]cq  tov 
trvuTrouQ,  itoruav  &oik&Iv  .  hoc  eft  :  Hos  deos  mundttm  univerfum  gubernare  ftaiuunt, 
Tandem,  quum  reliqua:  etiam  errantes  ftella:  vim  quamdam  atque  poteftatem 
in  fe  haberent  his  etiam  iingulis  ftio  ordine,  ut  antea  numina,  fic  poftea  no- 
ininaadfcripferunt;  folis  atque  lunas  variis  adpellationibus  varic  inter  eos  diftri- 
putis :  quas  adpellationes  poft  aquarum  inundationem  fua  quxque  gens  fibi 
intcrpretata  eft  lingva.  Cicero,  inprimo  de  natura  deorum  :  Quot  hominuni 
Ungv/i ,  tot  homina  deorum .  non  enim ,  ut  tu  Vellejtts  ,  quocumque  veneris ,  fic  idem  tn 
20  rT  Ft^canm »  *dem  in  ^ifrica,  in  Hifpania .  Jta  igitur  reliqua  fidera  omnia  in 
deorum  habucre  numero;  uti  S  o  l  dux,  ejr princeps,  ejr moderator luminum  reliquo* 
rum ,  ejrmens  mundi ,  &  temperatio  exiftimaretur h  teftibus  Cicerone,  infomnio 
«cipionis,  &  Macrobio,  in  dicto  capite  x  v  1 1 :  vel  ctiam  parensac genitor  illorum^ 
llt  Indis  juxta&  Slavis  vifumj  teftibus  Philoftrato,  atque  Helmoldo ,  fuperiori 
capite  citatis.  quod  &:  Julianus,  in  fupra  dicto  hymno,  pluribus  argumentis 
docere  conatur .  Idem  &  Celtas ,  atque  in  his  maxime  Germanos  noftros  fen- 
fift ,  patet  ex  fupra  dicto  Carfaris  loco  \  ubi  eos  Solem  tantum ,  ejr  Fulcanum,  dr 
Lwam  coluiffe  teftatur.  Sed  poftquam  generalem  omnium  gentium  theolo- 
giam  paucis  aperuimus,tempus  jam  fuerit  ad  Germanorum  fuperftitiones  trans- 
gredij  membratimque  oftendere,  qux  numina  olim  venerati  fint,  &  quibus 
nominibus :  qux  cunda  unius  veri  Dei  ,cceli, tcrrxque,  6c  omnium  rerum  con- 
ditpris,fuere  adpeliationes,  virtutesque. 

Eosdem  omnino  fuilie  prifcis  Germanis  deos,qui&Gallis,aIiisque  prxterea 
Cekis,  atque  adeo  univerlls  per  omnem  terra?  orbem  gentibus,  fupra  fatis  abun- 
«qj  oltenfum  eft.  Ca:far igitur,  dicto  belli  Gall.coment.v  i,  Deum,inquit,maxi- 
toe  Mercurium  colunt .  poft  hunc,  Apollinem ,  &  Martem,  ejr  lovem ,  ejr  Minervam .  Dii 
^nit  ifti  omnes  gentium  antiquiffimij^»/  cccleftes femper  habitifunt-,  utait  Cicero5in 
*ccundo  delegibus :  nempe  fidera  cceleftia,  five  quinque  ex  vu  planetis,  quibus 
pnmi,etiam  ante  terrarum  inundationem  ,numen  adfcripfere  mortales :  c  quo- 
rum  nominibus  Celtis  noftris.quemadmodum  reliquis  gentibus,  VII  cognomina- 
^  ^unt  dies .  De  his  igitur  ftngulis  dicendum  erit .  ac  primum  de  Apolline . 

So  l  i  s,  cceleftis  iideris,cognomentum  elTe  vocabulum  AVo»«,ex  pluribu.s 
au&oribus  vetuftillimisdemonftratMacrobius,  dido  cap.  xvn,  libri  primi  Sa- 
tumaliorum .  quibus  accedit  hoc  Juliani  in  pradi&o  hymno :  Ka)  aVo^wv  ^  ?A<c; 
^toq  t£to  K01VqV  oyoua  'ssciin    yvw&uov.  id  eft  :  Apollo  quoqueipfe  fol :  qtiod  nomen 
aPud  omneis  ett  commune,  atque  fatis  notttm.  Eumdem  igitur  elle  deum,  intelligen- 
^ni  eft,  Apollinem  Gallorum  ,6c  Germanorum  Solem.  Hoc  fidus  Germam 
^unc  fere  omnes  adpellant  S  o  n  .  Angli  cquidem  in  Britannia  fcribunt  S  u n  j 
Pr.°pe  tamen  eodem  proferunt  fono,  quo  ceteri  Germani  fuum  Son.  Ex  feptem- 
^  ^ionalibus  Svedi  idem  fidus  vocant  Sole5  &  Dani  Sool,  five  So£L,  pan 
Urn  Svedisfono,  quafi  per  a.  Undevidereeft,  ex  eodemfonte  hoc  vocabu- 
mGermanos  haufifle,  ex quo Latini  fuum  Solj  nempeex  Afia,antelingva? 
1  Irna^vae  confufionem  .  Slavorum  quin  etiam  nationibus  idem  fidus  nunc  eo- 
e  v Vc,cabulo,  variantibus  tantum  dialeclis ,  dicitur ,  Slavis  S  o  n  c  e  ,  iis ,  qui  vul- 
^  .-Ualmata2  dimnt-n>  ^„xr  r  r .  &  aliis,  interpofito  l  ,  Polonis  Slonc£,Bo- 

c  E<  Sed  Sc  Grarcos  veteres  harum  gentium 
X   z  numero 


3o 


q.  V  "« — v     -   ~ »v»  «Cll.iaXli.lUUO  LclllLLUll  X-» 

ioK  matx  dicuntur,  S  U  N  C  E ;  &  al 
J^narmis  S  l  u  n  c  e,  Lufatiis  S  l  o  n  i  < 


i20  PHILIPPI  CLUVERII 

numero  accedere  arbitror$  qui  folem  vocarunt  haion.  nam  plurima  vo* 
cabula  ,qux  Latini  pcr  S  incipiunt,  Grxci  inchoantper  adfpirationem .  Pf0 
cxemplisiftacognofcerelibcat :  fimplex^m .federefacio^^ 

l*,oL\,fedeoJtS(&,fedes\  %n»^>fiett\$,fixi  \&*,feptems%Tcm,fequors  yv*  Jerf°\ 
iilium ,  femi s  'IS®* ,  five tfymg  Judor ;  cui  tamen  plenius  refpondet  uity-  Ja*  > 
^9,fipcrhvin&Jomntuiw,fnb\  vgyfas.  In  cumdem igitur  modum  cx ^ 
factumcenfeoJjA^.  quod  initio  fuitfe  videtur  aM©*  dein,  Dorica  dialetto, 
<»At®-;  quo  utiturPindarus.  tandem  exhoc  uh  autem  recle  congrui 

cum  Latinorum       nam&  in  hoc,  o  eft  longumac  produclum.  Jam  vero 
cum  Graxorum  tf  a  convenit  6c  Hebrarorum  E  l  ,  quo  Deum  adpellant >  quum 
propric  hgniticet  fortem .  Neque  ex  alio  fonte  promanavit  Arabum  6c  Turca- 
rum  Alla.    Sol  igitur  nullius  alius  rei  initio  fuit  adpcllatio,  nifi unius lMW 
veri  Dci ,  rerum  omniumau&oris.  Macrobius,  diclo  cap.xvn,ex  Chryfippi ien- 
tentia  tradit,  Apollinem  Graxo  fermone  fic  didum,  en  [jlov@-  i<ri,nm  *Xl  ^0^01' 
namprimam  nommis  literam  retinere ftgniftcationem  ncgandt:  &  Latinitatcm  etiam  eur»> 
quia  tantam  claritudinem  foltts  obttntierit ,  Solem  vocaffcj .  Hoc  adeo  vcrurn  c  > 
uti  noftrsc  etiam  lingvx  argumentis  dcmonftrari  queat.  a  vocabulo  quidpe^ Soth 
derivativis  vocibus  dicimus  id  ,  quod  eft  unum.folttm,  vel  ftngultim,  fmdcrlicW 
fonderlicky  &  bcfonder,  &  infonders.  atque  eadem  ratione ,  quod  Latinis  eft/^  ^ 
o-are ,  nobis  dicitur  abfonderen  ,  &  alia  dialeclo  affonderen.  &  Angli  item ,  qu° 
Latinis  eft  privttm ,  dicunt  aftmdcr  \  Sc  fingulare ,  fundry .  Sed  &  aliis  gentibus , a 
codemunitatis  argumento,  maximum  illud  omnium  fidus  adpcllationem  acc 
pit.  Macrobius,dicto)ib.  i,  cap.xxiu,de  Affyriorumgentcloquens,  Deo^ 
quit,  qttem  ftmmum  maximumque  veneranttir,  Adad  nomen  dederunt.  ejm  nonti 
interpretatio ftgnificat  Unum.  Huncergo ut potenttjftmum  adorant deumifed fbjunff 
eidemdcam  Adargatin:  omnemque  poieftatem  cunttarum  rerumhis  duobus  attrwttn  ' 
Solem ,  Terramque  intelligentes .    Hax  cunda  multo  magis  profedo  HebrxorU 
illi  E  l  competunt,  quam  fideri  ccclefti :  adillumquidpeixaefpeftat  verfus" 
Sibyllinus,plancdivino  adflatu pronuntiatus:  y 

Vnus  foltts  fttm  Dctts ,  nec  efi  Dem  alttts.  . 
Diony fius  Halicarnaflenfis ,  lib.l.  antiquit .  Roman »  A'pKtt<ri  huv  o^xouot^ov  ful 
ait ,  K&f  TifjumTcblov  tov  Uoivct '  id  eft  ,  deornrn  amiqmjumum  ,  &  pr&flanttfimttm  Pan  ' 
Coluerunt  cumdcm  &  aiiai  Grarca^  gentes,  &  item  Italicx ,  &  maxime  ArrlC  • 
Hoc  quoque  nomen  uniusinitio  erat  veri  Dei  adpellatio .  hic  quidpc  verc  c 
to  Txrav,  id  eft ,  omne  quidqnid  cft  .  Phurnutus :  Van ideo  diclus ,  quod univerf  deus  tfj 
putaretur .  Macrobius,  eodem  libro ,  cap.  xvi  n ,  ubi  Otonyfum ,  id  eft,  Libert^V 
trem,  eumdem  eflc  Solem  oftcnditj  Conjultns ,  inquit,  ^ipollo  Clarius,  quis  'deorum 
bendus  ft ,  qtii  vocatur  \du ,  ita  effatus  eft : 

^tyXio  tov  Txrdvjuv  v7m\ov  6tov  i[*$>  l*u> 

Xmpttlt  fjitv  t  K  $tw,  Aia,  dpxopivoio, 

HtXiov  d]).  6t£t(&>,  fttT07rd^a  d£(>ov 

Cogita  fummum  omntum  deum  efe  Iao; 

Hieme  qttidem  Ditem ,  Tovem  autem  vere  incipiente, 

Solem  iftate ,  autumno  fejf ivttm  Tao,  .r.^ 
/Itfjtis  oraculi  vim  nnminis,  nominis^  interpretationem,  qua  Liber pater,  &  Sol}  ^dodfg1 f*  c 
tur,  exfequutus  eft  Corn .  Labeo,  in  libro,  cujus  titulus  eft,  De  oraculo  Apollinis  Clarii  •  "  • 
Labconis  librum  fi  haberemus  ,  fine  dubio  multa  inde  ad  ufum  nol^rurn,eel- 
poftent .  At  quidquidille  commentatusfit,  liquet  ex  dictis  verfibus,SoIem  fdP  n<.  jO 
latum  oraculo  fuifle  IVa .  Hoc  autem  efle  nomen  Hebraeoru  Dci,oftendit  g  ,^ 
tilis  fcriptor  Diodorus ,  hb.  i,his  verbis :  Toig  i'^«Ja/o*j  muhtlw  \&p2o-i  *oV\  refi 
Shm^i^ov  Qtov  <&&<nroir,ou&r  Txg  vopxg  cwtA  SiievoLf.-  id  eft  :  Apud  lud&os,  fer&U  ^  J 


ut 


xv^y.H)  mi.LxviiJjVer.Y^ocxix^aai.cxviii^y.v^xiv^xvi^;^ 


GERMANI^  ANTIQ.  LIB;  t  iii 
ijiii  idem ,  Exodi  cap.  ih,  ver.  xiv ,  fe  ipium  vocat  Eh  e  i  e  .  quod  ejtM  homen 
divus  Paulius ,  epift.  ad  Hebn  cap.  x  1 1 1 ,  ver.  v  1 1 1 ,  ita  explicat :  iV»f  x&qcg 
%  <njp£Gv  o  owto?  ,  ^  eis  t*$  cl\mu$  .  id  eft :  Chrifus  hen  &  hodie  idem  esi,  &  in  f* 
tttla .  8t  divus  Joannes ,  in  apocalypd,  cap.  1 ,  ver.  v 1 1 1 :  Eyd  ro  A ,  to  n ,  X§* 
H  o  Kog/©*  o  06of ,  o  w ,  £  o  ^ ,  j£  d  tpw$L@*,  vsrafloityiTap '  hoC  eft  :  Ego/um  Atfhii 
&  Omega,  (id  eftj  principium  &  rinis )  dicit  dominus  Dcm  ;  £0**$ ,  &quierat ,  e# 
venturus esi ,  omnifotcns .  Atque  equidem  nefcio ,  an  non  hic  oraculi ,  & 
Diodon  deus  \'cm ,  &:  feeroru  Iibrorum  J  a  h,  idem  fit,  qui  Italis  antiquiflimus 
deorum  adpellatus  Janus.   Arnobius ,  adversus  genteis ,  ita :  tncifianfto s, 

10  inquit ,  a  Uno  fatre :  quem  quidam  ex  vobis  mundum ,  annum  alii  ^folem  etiam frodi- 
dcrcnonnulli.  Dei  igitur ,  rerum  omnium  condkons ,  apud  antiquihTmos  mor- 
taleis,  ctiam  antc  terrarum  inundationem ,  nomen  fuit  S  o  lj  ab  argumento 
unitatis,quia nullus  atius ,  prxtcr  eum  Deus.  QuUm  autem  genus  mortalium 
ab  hiujus  agnitione  cultUque  dilaberetun  vocabulum  idfiden  tribuerunt  om- 
nium  maximo  :  quodunum  efli  verum  Deum,  rerum  cunctarum  opirkcm* 
crcdiderunt  j  ut  fupra  demonftratum  eftj  Cetero  nomen  S  o  l  i  s  Latini ,  6c 
^crmanorum  feptemtrionalcs  perpctuo  intcgrum  confervarunt .  Graxiid 
paullatim  variarunt :  multoque  niagis  Slavij  ut  modo  oftenfum.  Germanis 
ab  eo  ,  utomnium  fiderum  primi  nominc ,  cognominara  tA  prima  leptimanfle 

2°dies,  patrio fermone ,  fuperioribus  Sontag;  inferionbus  Sondach\  Danis,ac 
Svcdis  Sondag;  Anglis  S/mday:  quar  Chriftianis  nunc  Latine  dicitur  dies  Domi- 
m't>  *k.feriafrima<  Haclenus  igitur  de  Apollinis  numine  ,  atquenomine. 

Auclor  nofter ,  in  libro  de  Germania,  de  Germanis ,  &  CaTar,  diclo  belli 
GalL  com .  i  v ,  de  Gallis ;  Deorum ,  inquidnt ,  niaxime  CMercurium  colunt .  Hic 
Sl'is  fucrit  deus,  jam  antea,  cap.  i  x,  paucis  indicatum.  Nomcn  ei  tnbucbant 
Celtas  T h  euth,  multipliciter , pro dialeAorum  ratione ,  variatum ;  origi- 
nemque  fuam  ab  eo  fefe  duccre  pra:dicabant :  atque  ideo  hunc  maximc  orri- 
^ium  deorum  colebant,  pnmum  locum,  primumq;  honorem,  pri  ceteris,tri- 
buentcs.  ApudGnecqs  quum  compluresfabulola  ftatueretantiquitas  iisdem 
nominibus  deos :  de  Mercuriis  fic  Cicero  in  tertio  de  divinatione :  ^imrtHS  Ni- 
lo  fatre fatm 5 quem  A Egyptii nefa  hahent  nominare .  quintus^quem  coltmt  FheneaU \ qtti 
Argum  dicitur  interemife  y  obeamg,  caufamm  AEgyftum  frofugijfe,  atfo  AEgyftils  legcs 
& lit eras tradidtfe .  hun c  AEgyftti  Thoyth  dfft/tant 5 eodem^ nomine anni frimtis 
nicnfis  afudcos  vocatur*  Lactantius ,  lib.  1 ,  cap.  v  1 ,  hunc  Ciceronis  locum  adle- 
gans,menfcm  interpretatur  Septembrc  ■  quemadmodum  &  alii  audores.  Sunt 
autem,  tam  apud  Ciceronem ,  quam  apud  Lactantium ,  varia:  in  variis  exem- 
plaribus  vocabuli  hujus  fcriptiones.  alia  quidpe  habent  Thoyth,  alia 
T H o u tw ,  alia  v cro  T HOT nuacdam  etiam  Theuth.  Plato  in  Phxdro ac 
Philebo,  eadc  huic  dco  adf  ;nbens,qux  Cicero,  di<5to  loco,&:  quas  Ca:fir  om, 
Vl)Mercuho,  ©Ef©  eumadpeiL.  qiio  i  f.<r/^^cma:u'mcomniumprobave. 
^rujliquidem  exipsa  i  gynto  Plato  idipfiim  petiit:  tum  noftra  etiam  Germa- 
noriigensnomen  exeoinvenit  Theutisci,  vulgo  Thi  THEUTHtscHON: 
^  Graxorum  quoque  0£osc,  fimulq^  Latinoru  D  eus,  origmc  inde  ducuntj 
Ut  niox  clarius  oftendam.  Quamquam  idem  vocabulum  mirificc  variatum  re- 
Pei'io,  non  modo  /£gyptiis ,  fed  aliis  ctiam  populis ,  Afiaticis  juxta  &  Africis. 
^cipua  tamen  funt  apud  auclores  hxc  duo  >  odQ,  &  euvQ .  reliqua  funt  ilta : 
©»r,  ©^r,         Sed  variatio  hxc  tam  multiplex,  ex  facih  vocaliu, &  con- 
°^antium  a,  e,  8c  t,  aiterius  in  alteram  verfione  nata  eft;  quod  mox  infra  pa- 
e°it.Germanos  ^^>que  innumeris  modis  fuum  variavifle  Thcuthy  fupra,  cap. 
1 demoriiftratum eft .  NccTitanis  vocabulualiudfuiiIeputo,quamT/^///? 
ofl-    jCnim  *******  ciiclifucrcfilii  ejus,  nempeangeh;  utinfra,  capitexxxi  , 
0  tcndctur :  &  id  etiam  nomen  uni  Soli  tributum  j  quod  paffim  teftantur  poc- 
h    ?f tcrum  quid  vocabulum  hoc  antiquilfimis  illis  mortalibus  fignificaverit, 
aud  facile  promptu eft.  Id  tamen  mirari liceat •, ipfius  Dei,rerum  cundarum 
ct°ns>nomen  uni  menliu  tributum,idque  primo .  cujus  rei  ratio  haud  facife 

X   5  detur, 


2n  PHILIPPI  CLUVERII 

detur,  nifi  fufpiccris,  Tbettth  fignificane  frinctfium :  ideoque  id  vocabuli  PnmoJf' 
pofitnmmenfi,quia,ficutipfeDcus  principium  eft  atque  origo  omniumr 
ium  conditarum  ,  fic  Scptcmber  menfis  initium  conditi  mundi,  ac  tempo r  , 
&fin2ulorum  annorum.  Et  prifcos  quoque  Germanosnoftms  maximum  ac 
rum  fub  patrio  nomine  Princtfii  cpluifie,haud  omnino  vanas  habco  conjcctui  • 
Audornoiter  annal.  lib.  i,  ubi  Germanicum  Caefarem,  trajecTo  Rheno,mM . 
fos  cumexercituirrupifle  tradit;  Celeberrimum ,  inquit,  tllts genttbm temflum,  qu 
T  A  n  f  a  n  m  vocabam,  folo  scjuatur  .  Heic,  etiam  ante  meas  hascc  commentat 
nes,  dodilTimiac  fummi  judicii  viri  didum  dei  five  des  vocabulum  interpre  _  ^ 
ti  funt ,  quafi  prifcis  fuerit  Germanis  Th'Anfang;  quod  nihil  ahud ,  qua 
P  r  i n  c i  p  i  v M,  notat .    Huic  fententix  uti  ego  quoque  accederem,  moVlt' 
dei,  five  de*nomcn,cidemaucTori  ,annal.  i  v,memoratum,in  I  rifiorum  eei 
Mox  compertum ,  inquit,  a  transfugts ,  mngentos  Romanorum  afud  lucum ,  quem  ***** 
vocant  Pugna  in poflerum  extracJatconfe£Ios .  Heic  quid BADVHENN^  vocaDUi 
fignificct,corijcccrintii,quibus  Arabum  lingva  cognita:  Arabes  quidpe/>" 
ptum  five  inittum dicunt  Bedo  n.  Ceterum  Ladantius,  pradiflo  loco ,  A gyP  ^ 
rurri  Thoth,five Theuth,cognominatum fuiffc  adfirmat  Tpism e  r  i  s T o  N> 
eft, Termaximvm.  quod  epitheton  fine dubioideo  ab  antiquiflhrns rnor 
liumeiruittributum,quia  omniumdeorum  habebatur  praccipuus,  atquep  %0 
mus .  quod  uni  vero  Deo  ,  cuncTarum  rerum  opifici ,  quam  maxime  conven  ' 
bat :  quem,  una  cum  M  a  n  n  o,  id  eft, Adamo,  originem  fux  gentis,  conditore 
que  prifci  Ccltx  noftn  praidieabant  jideoque  utdeorum  maximum  colebai  . 
Neque  enim  LacTantio  adfentior ,  qui,  pradicTo  loco/fhcuth  hunc ,  homt»et»\  ^ 
tum  fuiflc  cenfct  antiquifimum ,  &  injirucliftmum  omni  genere  doclrin*  j  adeo ,  utt  eh 
-multarum  rerttm  &  artium.  fcientiam ,  Trismegtflo  cognomen  impofttum  \cjui  JcrWf*  *0 
bros  mu/tos ,  ad  coonitioncm  dtvinarum  rerum  fertinentets :  tjucm  non  modo  P/atonc,  v 
etiam  PjthagoraSeftemque  il/U  fafientibus  antiquiorcm  adfeverat  in  libro  de 
cap.  x  i .  Ltenim  (  ne  ea  heic  repetam ,  qux  fupra ,  cap .  x x  i  v ,  difputavi )  n 
Theuth  homofuit,isque^gyptius,five  theologus, five philofophusj qu°»    . ]0 
do  Celtx  noftri  ab  hoc  fe  progcnitos  prardicare  potuerunt  ?  quomodo  y:  ^ 
ccclefte  numen  ab  hoc  adpellavcre  ©  E  oN  N,  6c  Latini  Devm?  quomodo  co 
plures ,  di verfieque  gentes ,  ^Egyptii ,  Abiffini ,  Arabes ,  &  alii ,  ab  ejus  n°.^j 
primum  anni  meniem  nominarunt  ?  quomodo  ab  hoc  Germani  noftr1 .  ^ 
funt  Theuthisci  ?  quomodo  denique  hunc  M  a  n  n  i  ,  id  eft  Adarni 
trcm  dixerunt  ?  Certe  nulla  ratione.  nomenque  id  falsd  libris  iftis,  fi  Oiul  ' 
les  fuere,  prxfcriptum  fuifle  opinor,  uti  fucus  imperitis  hominibus  imp°n^ 
retur  ,  quafi  fummus  ille  atquc  maximus  Deus  ea  ipfc  tradidiflet ;  quetn  ^ 
modum  de  Mofe  fals6  adfcrit  Diodorus ,  loco  prardicTo .  Ni  fortc  fufpicai ■ 
beat,ipfum  Adamum  tales  compofuifle  libras non prosi,  fed  verfibus: c \  ^ 
deLino  Grxci,  deZoroaftre  tradiderunt  Perfc.  quodad  unum  perunerej* 
mum,fupra,cap.  xxiv,demonftratum.ubi  etiam  patuit,  falso ^Egyptios au  • 
pfiffe  Theuth  deo ,  qux  erant  Thami,  id  eft ,  Adami .  Error  mde  per  ^g1^ 
temporis  obfcuntatem  natus ,  quod  ipfe  Adamus  ea  a  Theuth,  ld  eft  a  Dco 
ditore  fuo  acceperat >  ut  dido  cap.  xx  i  v  oftenfum  eft .    At  LacTantius  orn^ 
gentium  numina  homines  fuifle  >  feu  ttvi£:onro<pviete  ,  ut  inquit  Hero  ^ 
fibro  I ,  id  eft  ,  ex  hominibusin  his  terris  natos ,  ex  Graxorum  opinatiJ \ 
fabulofiutetideoque  hocuno  argumentoin  omnibus  librisfuis  eos  conr  ^ 
Ad  Germanorum  igitur  Theuth  redeo  .  Nomen  id  Mercurii  dei  m 
fa^culis  Celta?  fimul,  ^Egyptiique,  Scalia:  forte  plures  gentes  fervarunt.  .% 
tiflime  tamen  Germani,  qui  &  univerfc  genti  fux,  &fingulis  hominibus  ■* 
inde impofuerunt  nomina  5  ut  fupra,  cap.  i  v, indicatum  eft .  Ex reliquis p 
lis,  quum  Grxci  ^0Eof  vocabulum,  &  Latini  D  e  i  adpellationem  promj  0 
cuivis  alii  numini  darent  5  fupremo  illi  omnium  deorum  deo  hi  M  e  RCV.Vft,bU- 
r£  ecp  M  o  fj  nova  vocabula,nefciounde  quxfiverunt.  quem  pro  ingenita  ^ 
Jofitate,  tantum  quod  non  omnino  e  deorum  numero,  cceloque  cjicicntes»  ^ 


GERMANI^E   ANTIQ,  L  I  B.   I.  a 23 

nium  reliquorum  feccre  nuntium,  atque  miniftrum .  Quamquam  Mercurii  voca* 
bulum  non  in  Italia  demum  a  Latinis  inventum ,  fed  ex  Aiia ,  cum  primis  poft 
terrarum  inundationem mortahbus ,  eodelatum,  cur  credam,  rationesha- 
beo  haud  perinde  abfurdas .  in  primo  enim  lib .  reg .  cap.  x  1 ,  verl .  v  11 ,  Am- 
monitarum  deus  memoratur  Molec:  &  Levit.cap.  xyi  1 1 ,  verf.  xxi ,  3c 
cap.  xx ,  verfibus  II ,  m ,  1 V, V ,  libros  fuos  huic  deo  in  faerificium  obtuluTe 
homines,  teftaturdivus  Mofes.  in  regum  vero  hb.  n,cap.  xxiii,  ver.  x,  eidem 
deo  Ammonitas  filios  filiasque  in  faeris  cremafle,  narratur.  regum  autem  lib. 
ijcap.xi,  ver.  v,&xxxm,  item reg. lib.n ,  cap.  xxi  1 1,  ver. x  1 1 1 ,  ldem 
*o  Amrnonitarum  deus  vocatur  Milc  o  m  ;  &c  in  prophetii  Zephania:,  cap.  1, 
ver.  v,  MalchaM;  quod  alii  legunt  Melec.  Hunc  igitur  eumdeiri  fiiiP 
fe  Latinorum  Mercur,  conjicio  cum  ex  nomine ,  tum  ex  facrificii  gene- 
re.  nam  Germanos  quoque fuo  Mercurio  humanis litafle  hoftiis,  au&or  eft 
Tacitus ,  in  libro  de  Germania .   Ceterum  Paullus  Diaconus ,  rerum  Lango- 
bardicar .  lib .  1 ,  cap .  1  x ,  ita  fcribit :  ?odan  fane ,  quem  adjecla  litera  quidani 
^^odan  dixerunt,  ipfe  eft,  qui  apud  Romanos  Mercurim  diciturfejr  ab  univerfs  Ger- 
manUgentibus  ut  dcm  adoratur :  qui  non  circa  htc  tempora ,  fed  longe  anterius ,  nec  in 
Germanm,fed in  Gr&cia  fuifte  perhibctur .  Hunc  fere  ad  verbum fequutus  Gotefri- 
dus  Viterbienlis  ,  in  chronico ,  parte  xvn,  f  otan  ,  inquit ,  quidam 
20  G  W  o  t  a  N  ,  adjecla  litera,  dixerunt.  ipfeeH ,  qui  apud  Romanos  dicitur  CMercurinst 
&  tunc  ab  univerfis  Germanls  ut  den>s  adorabatur.  unde  ufque  hodie  Got  Teutonica  lin- 
gva dicitur  Dem .    Apud  eumdem  Gothefridum  Toclacus  quidam ,  antiquita- 
tum ,  ut  ipfc  ait ,  commentator ,  tradit ,    Vandalos,  acccdenteis  ad  idolum  fuum 
GodaNj  victoriam  de  Finulis  poftulafth^ .  quam  fabulam  Paullus  quoque  Dia- 
conus ,  dicTo  loco ,  refert .    Hanc  D  £  1  adpellationem  G  o  d  ,  &  variante 
dialecTo  Got,  qua  etiamnum utimur  univerh,  pleriquepopularium  meorum 
derivatam  volunt  a  patrio  vocabulo ,  quod  varie,  pro  varia  dialecTorum  ratio- 
ne ,  fcribitur ,  god,  good,  goed,  gud,  gut >  figificatque  bonum :  quia  Deus  inrinite 
bonus  ,  fonsque  &  origo  omnis  bonitatis.  verumego  huic  opinioni  haud  te- 
3°  mere  acceiferim.  Periis  Deus  dicitur  Choda,  quod  ex  eodem  fonte  pro- 
manafle  arbitrantur  viri  doctiffimi ,  ex  quo  noftrum  God.  qua:  equidem  con- 
jecTatio  haud  perinde  abfurda  videri  polfit .  quid  enim  mirum,  fi  utrumque 
vocabulum  ex  antiquiflimo  1II0  Theuth  profluxiile  dicatur  ?  Menfem 
ptembrem,  ut  fupra  dicTum,aDei  nomine  adpellavcre  ^gyptii  Thoth,  &c  alia 
dialecTo  Thod.  fieri  igitur  perfacile  potuit,  uti  Perfx  fua  lingva  adfpirata  ©  ver- 
terent  in  aliam  adlpiratam  x :  quod  initio  &.  Germanorum  quidam  fecifli 
potuere:  deinde  x  mutato  in  adrinem  literam  r,  tandem  in  fine  addito  n, 
ractum  G  o  d  a  n  .  Verum  tamen  multo  faniorem  dari  poile ,  folidioremque 
hujus  vocabuli  originationem ,  plane  mihi  perfvadeo .  J  o  v  1  s  nomen  Gra> 
4°  cis  varie,  pro  multiplici  dialecTorum  ratione ,  dicTum  fuiiTe  Zivs ,  zhvs ,  Aivg, 
Ai?»  fcjc ,  Zocg ,  zlw ,  zav ,  A*jv}  Aciv ,  nemo  Grarca^  lingva:  peritus  ignorare  po- 
teft-  adrineis  item  effe  literas  ©  6c  A  ,  item  ©  Sc  2 ,  ita  uti  fkpius  altera  in 
alteram  commuteturj  vel  pueri  grammatica  Gra^caimbuti  fciverint.  ©  enim 
Utnusquelitera  vim  quamdam  in  fe  habet.  Hinc  ergo  facTum  eft ,  uti,  qui 
^gyptiis ,  6c  Celtis ,  aliisque  fortafle gentibus  ,  erat  ©Efe,  Grarcis  deinde 
QicTus  iit  ©  e  oN  c ,  &  s  e  ox  c ,  item  ©  1  ov  c ,  6c  2  1  o'  c ,  Latinis  Deus.  Quum 
Vero  z  litera  6c  ipfi  difertam  in  fefe  haberet  vim  duarum  fimul  literarum  as \ 
^uidam  Gra:corum  antiquum  vocabulum©  Ex"©  protulerunt  Zm*  primum. 
©  in  z ,  6c  ultimum  in  z  vertentes .  alii  deinde ,  ^Eolio  ac  Dorico  more  As, 
^erantinz,  transponentes,  dixere  sibV  ut  Avyog  iisdempopulis  dicTum, 
^  ^?0'?*  &  Perfarum  deus  apopacrhs ,  pro  npopdfa ,  PaladTinx  opidum 
^>WT©-,  Latine  Azotus,  quod  Judaris  erat  Afdod.  aliietiam,  quemadmo- 
u?  Latini ,  ©  in  adfine  a  mutantes  ,  vel  s ,  quod  e^at  in  z ,  rejicientes ,  pro 
?  \  5^ixere  Atvg .  alii  hinc ,  diphthongum  e  t  convertentes  in  vocalem  1,  pro 
ivs  ^ixere  AiS-  undepoftmodo  obliqui  cafus  in  z«t)crecepti  funt,  Aiosj  Au,aU< 

T  4  Scplu- 


m  PHILIPPI  CLUVERII 

&  plurali  etiam  numero ,  Afe ,  A«3V,  A«n,  .  Hinc  quoque  Latini  antiqui  prO 
dixcre  D/i* .  unde  etiamnunc  Hifpanis  Deus  dicitur  £>/'<w,  Itahs  Dw,  uaiiw 
j>kU)  Britannis,quos  Wallos  vulgi  confvetudo  vocat,  Diw.  Hinc  D/spater  nulius 
•alius,  quam  Tupiter.  hine  etiam  Jupiter  ipfe  dichis  D/>^r,  quafi  Dispatcr:  quem- 
admodum  Marftter,  quafi  c3f*rj /**r  5  ficUti  /w/<rr.  Quidpe  quum  omniurn 
rerum,  tam  cceleftium,quam  terreftrium,  atque  mfernalium regnum  atque  po- 
teftas  penes  unum  ab  initio  crederetur  eiTe  Theuth  ,  five  J>//«»  /*/r«»,  w  elt> 
Deum,  rerum  omnium  auclorem ;  pofteriores  Grxci  infernalium  regimen  tn- 
buerunt  Plutoni, ceu  peculiari deo 5  quem  Latini  interpretati  funt  DitempAtrem. 
Jovis  autem  nomen  antiquum,una  auctum  litera,dixcre  Diespttenquab  cftetV* 
pater.  Facit  huc  illud  Apollinis  CJarii  oraculum,  fupra  recitatum : 

Xelfia-n  $fJT  tifilw ,  A/*  J['  Ha%@»  <*pxo{fy!oiof 

Cogita  fummum  omnium  deum  effe  Iao  j 
Hieme  quidem  Plutonem^  Iovem  autem  vere  incipiente, 
Solcm  dflate,autumno feflivum  lao , 
Et  itcm  Aufonii  epigramma ,  in  Liberum  patrem : 

A\yv7Aa  $j  6'aig/g  tyu ,  pvqwv  i\  ^ctvd^g,  ^ 
%&*0C@*  &  (ao7o-iv>  cvt  (pfafjtyucig  Ktluvtvg » 
K^iEqjpti  fum  Ofiris,  myflarum  Phanaces, 
ftmhuiin  vivis,  in  mortuis  Adoneus* 
Et  ejusdcm  poctar  proximc  fequens  epigramrha,in  eumdem  deum  i 

Ogygia  mc  Bacchum  vocat\ 

Ojinn  AEgyptm  putat; 

(Jlfyfld  Phanacen  nominants 

Dionyfon  Indi  exiflimant ; 

Romana  facra  Liberum  j 

%^Arabica  gens  ^yidonenm  \  * 
Lucaniacm  Pantheum .  ^ 

Sed  6c  ipfa  vox  dies      rS  &ug  nomine  quacfita :  quia  fummus  ille  ©eO0 ,  five  A£U^ 
five  A<$>vera>  «terna,  atque  unicalux ,  8c  lucis  condita?  auttor:  unde  &  Luceti  t 
Salii  in  carmine  canebant  Icvem  5  &  Cretenfes  rlw  qpi&v ,  id  eft ,  diem  ,  vocabant  if  » 
tefte  Macrobio  ,  Saturnal.  lib.l,  cap.  xv.  Slavi  eadem  ratione  diem  ^1*0 
dan ,  &  den  :  qux  vocabula  etiamnum  quibusdam  Slavorum  nationibus 1 
corrupta  durant;  aliis  ejusdem  generis  populis,  variantibus  diale&is  ,  dicl 
dzcn,  &  dzieh .  qux  cun&a  nihil  aliud  funt,  quam  variationes  dialectorum  ex  u 
eodcmque  vocabulo  Theuth.  nam  alii  deinde  Graxorum  diphthong  ^ 
E  y  vertentes  in  vocalem  longam  h,  pro  Ztvg  dixcre  z»f? .  mox  Dorica 
mutato  h  in  a,  fadum  eft  zdg.  poftea  vero,  quum  obliqui  cafus  a  rcfto  W  j 
mativam  literam  haberent  n  j  reclum  quoque  eadem  formarunt  zlul-  °i 
iterumDoricadialeclofaaumeft  zdv.  alii  hinciterum ,  utfupra,  ex  z  abUc 
tes  S,  vocabulum  formavcre  aLu  •  &  tandem  Aeiv:  quod  idem  eft ,  quod  Zt  ^ 
6c  hoc  idem  quod  ®ti>Q .    Ulud  igitur  Germani  ex  Afia  (  unde  6c  ipfi  ^iXCh^t 
Slavi )  in  fuam  deferentes  terram  Celticam  ,  alii  dixere  Mercurium  D  K  ^ 
unde  in  hunc  ufque  diem  Dani  vocantur  populi ,  qui  alia  dialeclo  quon 
crant  TeuT  on  i,  five  Teutones;  quod  fufius  infra  aliis  etiam  C°[J!^U. 
babitur  argumentis.  alii  vero  vocabulum  lllud,  in  principio  una  f)'Ha    L$  ^ 
clum,protulcre  Codan.   unde  ipfa  Danicarum  infularum  maxima , 
nunc  vulgari  vocabulo  incolis  vocatur  Sieland,  Meke  eft  CodanoNIa 
ipfi  incola;Ptolema2o,ut  infraoftendetnr,  C  od  anones  j&ilnushisc°n  ^ 
minus ,  qui  nunc  vulgo  eft  Oostfec j  Plinio  acMelae  dicitur  CodAN llpS'u|lLis 
idem  vocabulum  fecere  Godan;  quod  referunt  Toclacus  ille  ,  6c  Pa  • 
Duconus,  locisprxdiclis.  undc  patria^  mihi  terrac  opidum,  quoddic^o  *  ^ 


1 


GERMANI^E  ANTIQ.  L  I  B.  i. 
6c  ori  Viftuke  amnis  adpofitum,  vulgari  vocabulo,  eadem  diale&o,  qua  ipft* 
Deus  D  a  n  ,  &  gens  Dani,  dicitur  D  A  n  z i  g ,  Slavorum  gentibus  etiam- 
num  vocatur ,  elifo  o  ,  Gdansk,  &Gdansko.  Quum  autem  nfitri- 
tiflimumeflet  Germanis  (  quod  latius  fupra ,  cap.  i  x,  oftenfum )  quibusdarrt 
vocabulis,  a  G  incipientibus,  addere  w  >  alii  vocabulum  Godan  dixcre  G  wo- 
DANi&,  abjecra  prorfus ,  fquod  &  ipfum  frequens  j  prima  litera ,  W  o  d  a  n  j 
ut  teftes  funt  duo  fupra  didi  audores  ,  Paullus ,  &  Gotefridus  .  Atque  hoc 
tandem  eft  ,  quod  Diaconus  ait  ,  deum  Godan  non  in  Germania ,  (ed  lovge 
Werius  in  Grtcia  fuifie  perbiberi.  qua  equidcm  in  fama ,  ex  Langobardorum 

,0  theologiahauddubic  progrefsa,  dux  fimul  res  includebantur.  primum,  quod 
&  Graci  deum  Godan  adpellaverint  Dan  :  dein,  quod  is  in  oriente  pri- 
mum  ,  non  equidem  in  Graccia  ,  ut  ifti  duo  auftores  per  errorem  opinati 
&nt ;  fed  in  Afia  fuerit :  unde  fe  originem  ducere,  a  Dan,  ilve  a  Theuth, 
antiquis  carminibus  pradicabant  Germani.  Atque  hinc  jam  fatis  clarc  ae  per- 
fpicue  liquet ,  Mercurium  eumdem  efTe  Jovem  .  cujus  rei  magnum  infuper 
cft  argumentum ,  quod  non  folum  Graxi  ac  Latini,  fed  omnes  pariter  reli- 
qua:  gentes,  Jovi  caleftium  juxca  ac  terreftrium  tribuerunt  imperiumj  quod 
de  Gallis  teftatur  Cscfar  5  di&o  commentario  v  1  :  eumque  Optimym  di- 

20  fCre '  ^uemadmodum  Mercurium  Tpismefiston  .  qua:  epitheta  uni 
ioli  rerum  cuncTarum  conditori,  re&orique  Theuth  rc&e  conveniebant. 
Mercurium  autem  effe  Solem,  Valido  argumento  inde  adparet,quod  <Jl<fercu- 
r**fiduskquibu$dam  Ayollinis fit  adpe//atum}  tefte  Plinio,  lib.n,  cap.  vi  11 :  idque  apud 
Hultas 'genteisi  tefte  Macrobio ,  Saturnal.  iib.  1,  cap.xix.  Iovemquoque  efle 
Soiem ,  oltendit  Orphei ,  antiquiflimi  poeta; ,  verfus: 
BiSZiVfj  «V  JiSijc,  eic  HAt@»  ,eig  Atovv<r@>. 
Vnm  Inpiter,unm  Disp&ter^  unus  Sol> unm  Liberpater. 

Cui  ftmilis  ille  oraculi  verfus,  a  Juliano  in  fupra  di&o  hymno  recitatus : 

E*5  Ztvg , etg  A*i3ays ,  etg  RXtog  efi  LoipjLmg 

j  0  Vnm  iupiter  unm  Dis patery  tmm  Sol,  nnm  Sarapis* 

Item  illi  oraculi  Clarii  verfus,  quos  fupra  citavi : 

*efffw  ™l  •arttvlm  umQov  hh  tfi$j  l'da 

Xnpdlt  fiiy  f'  A'®!w,  AiolJ[  £cto@~  e^xof&poto, 

H  /\tovo\  &pt@*  yf*tT07rdpx  J£  d&povido*. 

Cogita  fummum  omnium  deum  effe  Iao, 

Hieme  qttidem  Ditem  patrem,  Iovem  vero  vere  incipiente , 

Solem  dfiate,  autumno  fefiivum  Iao . 
Quibusadde  Orphci  aJios  verfus,  quos  Apulejus,  de  mundo  Jib.i,  cuminterpre- 
^tione  fua  refert  hujusmodi : 

Ztvg  TnrpooT®-  yviiTOy  Ztvg  v&x\@>  u^%tKifiyiwj@* . 
ZtvQ  Kitpethvj ,  Ztvg  fjtiosot»  Atog  J^  6k  tsroivQi»  TtTVKlctjt 
Ztvg  ixrvbulw  yc&tvig  Tt  yjif  xpjlvx  d^epotvj^  , 
Ztvg  olpa-lw  ytvtTo  yZtvg dfji&$(&>  "vcsKito  vvfiQff 
Zivg  Txrvoty)  vfolvtm.  Ztvg  o,KcL!acltx  yrvpog  opfiq . 
Zivg  7rov\a  f>t&'  Ztvg  J?Ai(^-5  jjig  reA&tfV 
Zivg  Qcta-tXtvg'  Ztvg  d(y%og  dvrdvluv,  dpxtKtpy.iw@*. 
Jlod^Lg  ydg  KPy-^otg  ctvTigtydog  tg  mXvyv^tg^ 
E'|  ttovjg  Kpy,  otvsg  LutvtyKctjo  fxkpfjLtej.  pifytv. 
Primm  cunclorum  efi  ejr  Iupiter  ultimus  idem: 
Iupiter  ejr  cafut  ejr  medium  eft  \  funt  ex  Iove  cuntta , 
Iupiter  ett  terra  bafis ,  ejr fiellantis  Olympi : 
lupiter  ejr  mas  es~i>  efife  idem  nymphaperennis. 
Spiritm  esi  cunclisy  validm^  ett  Iupiter  ignis. 
Iupiter  ett  pelagi  radix :  ett  Luna^  Solque . 
Cunftorum  rex  ettyprinceps^ ,  ejroriginis  autfpr* 


50 


£ts  IPHI  ILPiPI  CLUVERII 

Namque  finu  occultans ,  dulces  in  luminis  auras 

Cuntta  tulit  5  facro  vcrfans  fub  peclore  curas. 
Ad  unum  omnia  hxc  fpe#aie  deum,  rerum  cundarum  auctorem,  cxaliisrna- 
xime  clarct  Orphei  verfibus ,  qui  funt  hujusmodi : 

Ztvg  (2curitevg,  Ztvg  cwrog  ctwctvluv  do%tytvt$h@» , 

e'V  k^t®*,  agSctjfAuv  ytvtTo  ptyctg*  dp  x©*  d7rdv\ui, 

EV  d\jt  Stfjtctg  @c&<rih{ov>  ct/  a>  TaSt  Txrctvfe  kvkX&tch, 

nJ/J,  K&f  vSuO,  Kj  ydjCt,  Kj  CtiQijpy  VV%  Tt  Kj  Y\flAO. 

Iufiter  eft  rex  5  tdemcfue  omnium  principium ,  ac  fator,  ^ 
Vna  potejtas  jmus  deus,  tjr  magnus  auclor  omnium, 
Vnum  regale  corput  ,quo  cuncla  mcluduntur, 

Ignis ,&  aqua,&terra,&  ae  r  ,&  nox ,& dies.  ^     t  1 

Juhanus  verfui  praxh&o  hxc  fubne&it :  Kotvfjv  \jzm/\d€ufJ$jj ,  fictfoov  §  fitct»  H?A'*  X# 
Aiog  ov  Toig  votpoHg  Swvct^cu  .  id  cft :  Communem  arbitremur ,  tmb  unam  potiiis  eamdemf 
Solis  ac  Iovis  in  intcllcclualibus  fotentiam.    Et  poftea :  ovStv  Stct<pioetv  \iXta  Atd  vow(0^ 
m, ofjtohoygfdjj  t? Txrct^cqct  (pfayi .  id  eft  : Nthil  Iovem  ab Sole differre exiHimantes^ett- 
ir  ofinioni  adfcntimur .  '  Hinc  Pindarus  quoque  tov  Atct  ephitheto  decorat  ***** 
Dorica dialeclo,  pro qKtov.  Lucianus, in libro de dea Syria,  de  Jovis apud  Hjcr*- 
polim,  Syriac  urbem ,  fimulacro,  tov  ctvTot,  inquit,  Atct  tovTct ,  Wt^  ivopctTt  ^ 
id  cl\  ->quem  illi,  quum  Iupiter Jit -,alio  nomine  nuncupant.  &  mox :  njj  SyTct  ro  fty  n 
Atog  ayct^fjuch  ig  Atct  nrdvQ.  opy  ,K#f  lteQahijv,  Kffj  ofijictTet  9K&"tSotw ,  Kctt  fitv  iiSt 
dfoug  etKclretg .  hoc  eft :  Lsftque  adco  equidem  lovu  fmmlatrum  feromnia  Iovemrq£f> 
ejr  capite ,  &  oculis ,  &  fedendi  habitu ,  uti  iffum  alteri  adjimilare  nequeas  ,Ji  maxime  veW' 
Macrobius,dictoiibro,  cap.  xxin  :  ^ffyriiquoqueSoiem,inquit,fubnomincl^ 
maximis  ceremoniis  celebrant  tn  civitate ,  qu&  Heliofolis  nuncufatur .  Idem  au&or, 
dem  capite  poftea,  nomen  id  ,  quod  Lucianus  innuit,  Adad  fuhTe  tcftatu  • 
quodidem&Solis  nomenfuifte,  jamantea  ex  eodcm  Macrobio  oftendi.  y 
terum  ex  fupra  dictis  fatis  liquet ,  Germanos  noftros  antiquitus  promifcue ui 
efle  iftis  vocabulis , T h  euth,  Dan,  Codan,Godan,  GwodaN,  y  \i 

\  in  natione,  qux  apud  antiqu 

H  E  VT  ON  I ,  &  THE  VT  ONE  ^ 


d  a  n  ,  cum  in  deorum  maximo  Mercurio  ,  tum 
Romanorum  Gra:corumque  auclores  dicitur  T 


five  Teutoni,  &  Teutones;  nunc vero antiquiflimo itidem vocaD 
D  an  1 .  pofterioribusfccculis  hoc in  utrisque evaluit .  Polteaquam  vero 
vcri  Dei ,  cccli ,  terrarque ,  6c  omnium  rerum  opificis  cognitionempervencfa,\ 
Germani  j  nomenidhuic  uni,ceu  poftlimini6,  vindicaiunt:  quemadrno"1^ 
Grxci  fuum  @  e  os  c, &  Latini  D  e  u  s .  Mirum  tamcn  quidda  pofterioribus  te^ 
poribus  accidit:  nempe,  quum  verum  genuinumque  dicti  Mercurii  nomefl  t°r^ 
Dan,-  fyllabaqj  Go  fortuito,  ut  videtur,  quodam  cafuadjccta:ha:c  potiorem^ 
vocabulo  compofito  partem  obtinuit; ita,  utimajore  parte  exD  A  N  >qu?^4* 
tevs,&ew(l  provenerat,abjec1:a,  Deus  diceretur  G o  d  :  quo vocabulo etia 
num  omnium  rerum  auftor ,  ceu  patria  &  antiqua  flgnificatur  adpcllaiio >  • 
quamquam  feptcmtrionales  vocali  mutata  dicant  G  v  d  :  pars  vero  aiia 
norum,  qua:  etiamnum  afperiori  utitur  dialecto,  pro  d  iuppofiiit  tj  utli^ 
cum  ex  hodierno  ufu ,  tum  ex  Gothefridi  teftimonio .  His ita  fatis  compi'0^.  ^ 
mirari  nunc  liceat,  magni  viri,  Jufti  Lipfii  judicium,  hoc  loco  parumfelix- Jl^L^ 
notis  ad  Taciti  librum  de  Germaniaj  Vaulw  ,  inquit ,  Viaconm  notat  Langobard^  * 
dam  Mercurium  adpellari .  ego  legerim  Wondam,  vel  Wonftam :  a  lucro  fc/licet ,  c»tf  J 
C\ia)oribus  quidem  nojiris  ita  diclum,  clarefvelex  <JfrlcYCuriidie,  quiveteri  & gefttt.  ^ 
pellatione  nobis  WonHdach .   Nequaquam ,  ita  flm  felix,  mi  Lipfi , a  lucro  f 
bus  tuis  diclus  fuit  dies  Mercurii ,  quafi  a  patrio  vocabulo  ^onnen,  quod  eit 
facfum,five  fartum;  quod  ipfum  eft  a  verbo  Veinnen ,  ideft,  lucrari  ,flve^^, ' 
fed  ab  ipfo  Mercurii  Trismegifti  vocabulo Godan,  unde etiam nunc  v e  ^ 
falisidem  dies  dicitur  Godensdach      nonnullis  tuis  popularibus  contracle  (  ^ 
plerisquevocibusapud  vos^  inmedioduarum  vocalium  eliditur )  Coensd^ 
fiquis  Woensdach  3  contracl;e  itidem  a  Wodenfdacb  >  quod  afoDAN 


GERMANI./E   A  N  T  I        L  I  B;  L 
Stiddum  Anglorumin  Bfiuntiit Wednesday }  vulgari  itidem  apud  hos  metatiidt 
literarum ,  quafi  Wedensday .    Svedi  etiam  ,  abjetta  prima  litera  (7,  eumdem  ad- 
pellant  diem  Odhtnfdagb\  &Dani  Otbensdag  ,  contrradeque  Oensdag,  &  abje7 
&o  e  ,  Onsdag  .  quod  equidem  vocabulum  Saxo  Grammaticus  a  nefcio  quo 
Othino  dedudum  fabulatur  lib.  i ,  &  v»  quam  ejus  hiftoriam  xque  mihi 
ridereliceat,ac  ridiculam  eadem  dere  rifit  fabulam  Paullus  Diaconus,lib.  r,' 
cap.  vi  1 1  .  Verum  nefeivit  Saxo ,  multa  vocabula,  qux  apud  reliquos  Germa- 
nos  in  principio  habent  w  ,  in  Danica  id  lingva  abjicere .  fic  ord,  ynshe ,  nld ,  di.  - 
cunt  Dani-  qua:  nos  Vvord,  ^mfcht,       id  eft,  verbum,  oftojana.  Ad  eumdem  igi- 
10  tur  modum  a  VVodan ,  five  Wotben ,  facTum  eft  odan,&.Othen:iinde  dies  Mercurii 
Otbtnsdag .    Porro  ex jam  didis  fetis  etiam  patet,  in  Diaconi ,  Gothefridique  ex- 
Cmplaribus ,  pro Godan  ,Wodan,  £c  Gotan,  Wotan ,  male  atque  imperke  fupponi  Go- 
d*m ,  Wodam ,  6c  Gotam,  Wotam  j  tamquam  accufativi  cafus  a  nominati vis  Goda ,  W& 
dd ,  Gota ,  M  tf^ .  Atque  hxc  quidem  de  Mercurii  nomine  .    Cetetum,  quamvis 
duum4ftorum  deum ,  Mercurii  ac  Jovis  exiftimatio  ex  una  ,  qux  de  vero  erat 
Deo,promanarit  origine ;  tamen  Celtx ,  atque  in  his  Germani  noftri,  discretim, 
quemadmodum  ceterse  gentes,  fuis  ntibus  nominibusque  coluerunt  fingulos; 
&  fuum  cuique  diem,  quo  facra  facerent,  adfignaverunt :  quia  unius  Dei,rerum 
onmium  au&oris  varix  adpellationes  primum  uni  Soli  attributa: ,  poftea  vero  in~ 
*°  ter  alia  etiam  fidera  diftributas  fueruntjut  fupra  oftenfum.  Difpiciendumigitur 
nunc ,  Jupiter  quodnam  apud  Germanos  habuerit  nomen  proprium .  Lucanus, 
fcb.  i ,  treis  Gallorum  pra  cipuos  deos  his  reccnfet  verftbus : 
Et  quibu*  immitis  flacatur  fangvine  dtfd 
Teutates }  horrensque  feris  altaribm  Flefrn, 
Et  Taranis  ScytbicA  non  mitior  ara  Dian<e. 
*x  his  Teutatem  (fiveredius fortcfcripferisTEUT an e m ;  eumdemfuiiTe 
Germanorum Tuitone  m  ,  five Theutonem,  fupra , cap. i x , oftenfum eft. 
Taiunem  autem  fuifle  Jovem,nemo  dubitarit ,  cui  notum,hodieque  Bri- 
tannis ,  quos  Wallos vulgo  vocant , tonitnt  dici  Taran.  nam  Jovis epithethon 
3o  ab  effecTu  etat  aptid  Gracos  b^w&oj,  apud  Latinos Tonans .  Quin  Germani  etiam 
hodie  omnes  eodem  vocabulo,qiaamvis  diale&is variato , tonttru  vocantjfupe- 
riores,atque  Saxones  dWr,8t  illi  etiam  afperiori  ore  tonner^  circa  Rheni  dt- 
Vortia,  atque  oftia  colentes  donder -,Ang\i  in  Britannia  tbunder ;  feptemtrionales 
Germani  m  Dania  torden  .  unde  verbum  tonare,  Germani  dicunt,  fua  quique 
diafcdto ,  fuperiores  ac  Saxones  donneren ,  &  illi  ^pius  tonneren ;  Rheni  divortio- 
JUtn  oftiorumque  adcolx  donderen\  Angli  to  tbundtr-yDsLni  tordner      donner.  Ex 
n»s  iterum  diei  Jovis  fadum  eft  cognomentum  ,  quod  fuperiores  dicunt  Don^ 
****tag ,  8c  Tonncrstag,  contradeque  ixpe  Dorstag,  &  Torstag  \  Saxones  Bonnersdachy 
40  n  1Cni  ^voirtioru!m  adcoL-e,  Bondersdach  :  feptemtrionales ,  Thorsdag-,  &  Angliin 
j  ritanma  Thurjday.    Svedi  etiam  primum  anni  menfem  Januarium  ab  eodem 
ceo  yocant  Tordmanat  1  6c  Dani  Martium  Thoxmooned,  five  Tormaanet .  Anti- 
^uiflimum  igitur ,  non  modo  apud  Celtas  in  Europa,  fed  ante  etiam  in  Afia ,  Jo- 
£  nomen  fuit  T  a  r  a  n  ;  &  variis  dialedis,  Thora»,  Boran ,  Tonar ,  Bonar ,  T wnar , 
onnar  ,Tordany  Bondar  ,Tbondar .  quorumomnium  A  poftmodum  dialecTi  ratio- 
a  plerisque  in  E  (  ut  in  omnibus  fere  aliis  vocibus  ante  liquidas  ;  conver- 
_um  eft.    Juvet  heic  Magiftri  Adami  Bremenfis  adduxiife  teftimoniumi  qui 
a  fCribit  de  Sveonibus ,  iive  Svedis  :Thor,  inquttmt  yfrafidet  in  aere  :  qui  toni- 
& fulrnina ,  'uentos ,  imbresque,  ferena^  ejrfruges  gubernat .  '&mox :  Thor cum  fceftro 
^^?tin  exfrimer-cvidttur .  Sed5c  Latinorum  tonitru^  tonare  exeodem  haud  dU- 
le  cum  thonder,  &  tonner  fonte  profluxit .  Subit  heic  mentc,  eumdem  Jovis  diem 
°4Ul°Usdamhodie  Germanis  nuncupari  Pfingestag.  id  nominis  undeei  quxfiturn 
1  i  icire  fuerit  cura.  Magnum  illud,  in  tribus  maximis,  Chriftianorum  feftum, 
^u°d  Gra^co  vocabulo  dicitur  mmwi,  omnibusfimul  Germaniseo  adpellari 
ornme, variis tamen  dialedis ,fuperioribus Pfngestag.SaxonibusPingesdach, Sve- 
1  !s  pwgesdagh,  adRhenum  Belgis  rtngBcrdacb,  Danis  Pintzedach :nemini  Gcrma- 


tif  PHILIPPI  CLUVERii 

nicarum  dialectorum  gnaro  ignotum  efle  poteft.  quod  equidem  nominisi 
Graxavoce  mvTt>Lo<?vj  derivatum  efle ,  vel  ex  Danico  Pintze  colligi  potcrat. 
Sed  quid  ?  an  igitur  feftum  hoc ,  quod  annuum  lemper  alias ,  fingutis  feptima- 
nis  apud  Germanos  noftros  celcbratum  fuit  ?  Haud  credibile .  ideoquealia 
hujus  nominis  ratio ,  aliaque  etymologia  inveftiganda  eft .  Mons  hodic  intci 
Aipeis  praraltus,  vulgari  vocabulo  cognominatus  divi  Bernhardi ,  alio  noimnC 
accolis,  hinc  Gallis  CMont  Iou,  inde  Italis  C^Lonte love  adpellatur \  perantiqua» 
uti  vulgo  creditur,  adpeilatione.  quam  opinionem  Liuthprandi  ctiam  connr- 
mat  teffcimonium  j  cui ,  lib.  v,  cap.  iv ,  dicitur  Latinc  CMons  lov/s.  Suwrrt^ 
Tenninum  antiquiflimis  temponbus  fuifle  dictum ,  infra  ,  lib.  n ,  cap.  vi  5  in  V 
ragrorum,  Alpinx  nationis  defcriptione  oftendam .  Livius,  lib.  xxx  1 ,  dc 
dem  ita :    ?{eque  hercule  montibm  his  ab  tranfitu  Pcenorum  ullo  Veragri ,  incokjHS 
ejus ,  nortmt  nomen  inditum  j  fedab  eo ,  quem  ,  in  fnmmo  facratum  verttce ,  PenniM 
montam  apellant .  Ipfum  cquidem  verticem  Penninum  vocabant  R  omani .  at  uc 
nomen  fuifle  incolis  Pcn  ,  &  variante  dialecto  Pw,  undc  illud  apud  Rolfl* 
nos  vocabulum  derivatum ,  «infra  dicto  loco  docebo .  Ex  hoc  igitur  dei  Ina  * 
pininomime,  item  ex  Latino  montis  cognomine  ,  quo  m  hanc  ufque  die& 
CMonsIovis  adpcllatur,  ipfum vocabulum  Pen,  flve  Pin  fuifTe  Jovis  apu 
prifcos  Germanos  nomen  ,  juxta  ego  cum  viris  do&iflimis  arbifror :  utiqu^  j(? 
quum  continuo  antc  Livius  ,  populos  Celticos  id  jugum  accoluifle ,  haua  °Lv 
fcurc  oftendat  his  vcrbis :    l{ec  veri fimile  ctt ,  ea  tum  ad  Calliam  patuiffe  lttnerti 
ntique ,  quum  ,  qu*  ad  Penninumferant,  obfepta  genttbus  Semigermanis  fuiffent .  * 
hoc  itaque  Penno,  five  Pinno,  idefta  Jove,quartusfeptimana:  dicvt 
clus  eft  primum  Pensdag,  &c  Pinsdag,  &  fuperiorurn  Germanorum  afpcrio  ^ 
dialecto ,  Pjinstag .  Adlimili  autem  modo  vocabulum  dici  feptimanx  ex  1  c 
no,  five  Jove  mfotos-yjg  dieipoltea  tributum;  quemadmodum  dea:  itemcU' 
jLisdam,  de  quafequenti  capite  dicetur,  vocabulum  JEofier,  6c  variantibus  d*  * 
iectis  Eafier ,  ^fefier ,  Oojler,  TioLQ-x<£\©*  fefto  datum .  Cetero  hoc  quoCIuCJ^ 
cabulum  P  e  n  ,  live  P  i  n  credo  ab  rei  argumento  ,  vero  jeternoque  Vc  ^ 
tributum;  quia  is  omnium  deorum  erat  fummus.  nam  hodicquc  excei6ru 
rerum  fummitates  dicimus  pinnen,  &  fingulari numero  pin.  Hxc  igitur  etia* 
dc  Jove  dicta. 

Saturnum  deum  Germanos  coluifle ,  neque  Tacitus ,  neque  alius  aU#^ 
rum  quisquam  memorat  ;  ncc  Ca:far  quidem  Gallis  eum ,  inter  alios  cortf  ^ 
deos,tnbuit.  Llnde  fufpicari  pronumfueritjhujus  deinequenumen.ncq11 
nomen  Celtis  umquam  cognitum  fuifle.  Verum  Dionyfius  tamen  ^a%j 
naflenfls ,  in  lib.  i,  de  prifcis  Romanis  verba  faciens ,  fic  tcftatur :  Aty*y ,  ^ 
Hj  tol$  3-vo-iae  SfariXetv  t«  Kpova  rx$  ^aikcuiq^  ugmo  cv  Kapxv^vt ,  Ticag  j  'aritoS  ^^0c 

tifyc  KgATflT?  eig  rih  xoivx  ytvelcq ,  ^  cv  cifooic  tuti  tcov  ican^iuv  i9v£v ,  dvfyotpovM  • 
eit :  Pertur  ctiam  veteres  Saturnumplacare  folitos  humanis  vittimis  yJicut  Carthagf^  ■ 
fcs ,  dum fietit  eorum  urbs ;  &  idem  nunc  quoque  Jit  apttd  Celtas ,  ejr  alUs  genteis  occw ^ 
proximas.  Cicero,  de  natura  deorum  hb.  1 1 1 :  Saturnum  vulgo  maxtme  ad  occt  ^ 
temcolunt.  Sanc,  quiahic  deus  unus  eft  ex  vn  planetis,  a  quo  etiam  lul1  • 
feptimana:  dies  tam  Celtis,  quam  ceteris  gentibus,  cognominatus  fuit?  ma 


me  credibile  eft ,  &  hunc  eos  cum  reliquis  gentibus  niter  cetera  nurnina  ^ 
luifle.  Hunc  deum  eumdemefle  Jovem,  exeo  probatur,  quod  ejus  uxor 
gentilisfabulataeftantiquitasj  Rhea  eadem  fuit  Juno;  quodproximo  caP^j 
oftendetur .  Eumdem  igitur  eife  &  Mercurium,  &  Solem,  ex  eo  liquet,  4  .^. 

ipfe  Jupiter  eft  6c  Mercurius,  &  Sol.  Servius  in  pnmum  yEneidos  ^L/,  p 
Belus ,  primus  rex  ^Afyriorum .  quos  confiat  Saturnum^  quem  eumdem  &  Solem  wct  j 
lunonemque  colttiffe.  qu&  numina  etiam  apud \_jfiros  pojlea  culta funt .  ttnde  & 
Punica  Bal  deus  dtcttur.  ^Jpud  ^Affyrios  autem  Bel  dicitur  quadam  facroruW 
&Saturnus&Sol.  Nonnus,  AtowQux^v  lib.  xl  : 

B^@^  W  L'v(p^Tcto ,  AiGvg  KMty$u(&  ApftWy 

A'm$  ifvg  N«Aw©-  „  Aytip  Kpiv&,  AW.g/^  Zivg  *  fai 


GerMAni^e  antiQ.  LfS.  I;  ■ 

£'m  2ct£2i7ris'i(P'jg  A'iyv&@»  aviCpth©»  Zivg , 
£i  Xpov@*  y «  <t>a,i9a>v  ^oKvu>vv\jl(^> ,  hn  ot  MiSgqg 

BaGvAuv&y  cv  E^Jji  AeAcpo;  AVe^«r. 
2te/«*  Euphratis,  Libycus  vocatus  ^Ammon , 

es  liiliacus,  ^Arabs  Saturnus ,  ^ifiyrius  tupiter i 
Sive  Sarapis  es  ^AEgyptius  innubis  lupiter 
Sive  Tempus  ,five  Phethon  multi  nominis  ,five  tu  UWithra  i 
Sol  Babylonis ,  in  Gr&cia  Delphicus  <^fpollo . 
Idem  hoc Macrobius  Saturnal.  lib.  i,  cap.  xx,  lic  probat :  Saturnus ipfi ,  qui  an- 
lo  c7ores~ttemporum  ,&ideba  Gnects ,  immntatalitera ,  Kpov®*  ,  quafix^ov^  vocatun 
quidaliud,  nifi Sol intelligendus  est?  cum  tradatur  ordo  elcmentorum  ,  temporumnume- 
rofitate  diflmclus  ,  lute  patefaffus ,  nexus  Mernitate  conduclus  ,  vifione  difiretus  :  qtU 
omnia  acitim  Solis  oflendunt .  At  re&ius ,  ac  verius  ipfe  Deus ,  rerum  omnium 
conditor,  lucis  atque  temporis  dicitur  au&or:  hic  quidpe  cum  reliqua  lumina 
cunda,  tum  8c  ipfum  Solem  condidit,  6c  cum  ipfo  tempus.  unde  ,  fub  Jovis 
nomine ,  Silio  Italico  lib.  i  v  dicitur  Rernm fator;  libro  autem  ix,  Satoravi.  Sa- 
turni  equidem  hinc  vocabulum  deo  apud  Latinos  qua:fitum,nonnulli  tradunt 
au&ores  :alii  tamen  alias  proferunt  ejus  enodationes:quarum  nulla  arque  pla- 
cct,  ac  ea ,  quas  a  noftri  frculi  hominibus  traditur.  nempe  Saturnum  di&um  k 
2o  latcndo ,  vel  occukndo ;  quod  Hebrxis  eft  fiathar .  Nam ,  quum  xterni  Dei  racies 
cun&is  eflet  mortalibus  invilibilis  (  quod  tradit  ctiam  Mofes  in  exodo,  cap. 
Xxxin  ,  ver.xxj  &:  item  divus  Joannes  in  euangelio ,  cap.  i,  ver.  x  vi  1 1 ;  6c 
Pauilus  in  prima  epiftolaad  Timotheum,  cap.  i,ver.  xvn.)  nomen  ei  abhac 
Sluoque  caim,iiveratione,impofuere  mortales,  quod  deindeLatinifuadiale- 
&o  formavcre  Saturnus.  Atque  hinc  fabulam  illam  natam  puto ,  quod 
Latium,  celeberrimam  Italias  regionem,  a  Saturno  dictam  Latini  auctore  cen- 
fuerunt ,  quia  in  ea deus  latitaflet :  quum  re  vera  Saturnus  ipfe  a  latitando  di- 
cl:us  fit.  Germani  noftri ,  vel  univerli  Celtas ,  quo  norriine  iuum  deum  Satur- 
num  adpcllaverint ,  haud  facile  dixerim .  nam  plerique  hodie  Germanorum 
30  diem  Saturni  vocant  Sonabend,  Sc"  Sonavend ;  contra&e  a  Sontages  abend,  8c  Son- 
dages  avend:  quafi  dicas  vigiliam  diei  Dominic&  j  eodem  modo,  uti  dicimus  Oofier- 
abend,  Pfingeftabend ,  8c  Oofteravend,  Pingcftavend*,  id  eft,  vigilia  Pafchd,  &vigilu 
Pentecofies.  alii  vocant  Sambstag,  five  Samestag  vocabuloitidem  contrado,  a 
Sabathstag,  quod  diem  Sabbathi  notat;  quemadmodum  &  Gallofranci  hodie 
Samedy ,  6c  Hungari  Szombat .  qua:  dux  Germanorum  dicli  diei  adpellatio- 
ttes  poft  receptam  demum  Chriftianorum  religionem  exortas  funt.  At  Rhcni 
divortiorum  oftiorumque  accolis  idem  dies  adpellatur  Saterdach ,  6c  Anglis  in 
Britannia  Satterday,  &  Saturday.  unde  cquidem  cojici  poterat,  Germanis  quo- 
SUe » &c  univerlis  limul  Celtis,  id  numen  fuiHe  vocatum  Satar,  6c  varian- 
4o  tibus  dialedis ,  Sater,  &  Satur:  ni  fufpicandum  foret ,  hoc  nominis 
dictas  regiones  ex  Romanorum  demum  adfumftfle  confvetudine ,  poftquam 
n°n  modo  fub  imperium  ac  leges ,  fed  fub  lingvam  etiam  eorum  concefle- 
ruut .  Proinde  liberum  heic  cuique ,  atque  ihtegrum  relinquo  judicium .  huic > 
Velilli  accedat  opinioni,  prout  videbitur. 

Cap.  xxvii. 

De  rvariu  deantrn  mtmimbttj,  nominibajque :  qu*  cunfla  ad 
unm  referenda  funt  Lunarn. 

HActenus  oftenfum  eftj  omnia  deorum  gcntilium  nomina  fimul  ac 
numina  non  modo  ad  unius  Solis  fpedare  numcn  5 fcd &  hujus  &  illo- 
fiim  univerfa  vocabula  ad  unum ,  a:ternum  Deum,  cu&arum  rerum 
c°nditorem  iuxta  ac  moderatorem ,  elFe  referenda ;  ut  cui  uni ,  a  variis  eaufis 
^que  efFeaibus,ab  initio  rerumtnbuta.  De  Vulcano  ,  Marte  ,£t  Hercule, 

y  Germa- 


II*  PHILIPPI    C  L  U  V  E  R  I  I 

GermanorUm  itidem  diis,  poftcriori  loco  agam .  nunc  ad  dearum  ntimma ,  no- 
minaque  transeo.  .    r  { 

Auclor  noiter ,  in  libro  de  Germania ,  deas,  quas  Gcrmani  coluennt,  rerc^ 
jfin s  iJMatrem  deum,  6c  Terram  matrem  .  Cxfar,  belli  Gall.  comment.  v  i,  una  . 
Lunam eos  m deorum  numero  duxille adfirmat.eodem autemlibro  paullo an^» 
Gallis  ex  omni  dearum  ccetu  unam  adfignat  Minervam :  quam  Britannn  quoqu - 
cultam  fuifle ,  ex  his  Solini ,  cap.  xxv ,  perfpicitur  verbis  .  Fontes  caltdi  >  qntbnsp^  ^ 
fulefi  Minerv£  numen .  Egopluribus  heic  oitendere  conabor  docuvnc.ms,auC 
rumque  teftimoniis  ,non  foium  dictarum  dearum  ,  fed ,  practcr  has ,  eriam    '  *  ,0 

Iunonis,  §L  Veneris,  &  Cereris  ,  &  Proferptn* ,  &  Dtanx,  numina  ad  unami 
ferenda  efle  Lunam.  i  ^ 

Au&origitur  nofter,  in  libro  de  Germania;  Pars  Svevorum  ,  mquit,  <T  lJ> 
facrificat .  «<^S  >  &  ortgo  peregrino  facro  ,parum  compen :  mfi  quodfigm?n  ipj"'* 

tnmodumltburn^fignratumjocct  advectamreligionem.  Fulgcntius  in  mytho^\.,!y  ' 
Havigtum  ifidis  AF.gypttis  colit .  Lactantius,  li b.  i ,  cap.  x  i :  Certus  dies  hahetrr^j  VJ^ 
quo  ifidis  navigium  cclebratttr.  qttdt  resdocet,non  tranaffe  ilUm  in  t^AEgyptum  ,fcdnA  ^ 
eajje .  De  Ifidis  igitur  navigio  apud  yEgyptios ,  atque  Romanos  an  non  ^0?11^ 
verat  Tacitus  ?  an  vero  ex  eodem  argumento ,  religioncm  Ilidis  atque  faci  u  ^ 
peregrinum  in  Italiam  quoque  &  Romam  advecla ,  collegit  ?  Qiiod  ii  hoc  tnj1  j0 
cgoiufpicor;  certeilleiniitode  Germanorum  Ifidis  cultu  erravit.  eadem  MUI  ^ 
haud  dubic  fuit  ratio,  eadcm  caufii,  cur  Germani  juxta  cum  Romanis  lU^slL 
celebrarcnt.    Chriftophorus  Colerus ,  in  notis  Jfuis  ad  hunc  I  acit* 


.  quil: 

Vcrum  errat  Scipfe  vehementiflimc.  primo  5  quia  heic  nullos  Svevorum  cuj 
Sarmatis  ad  Euxinum  mare  cxcurfus  monfcraverit  ante  tcmpora  adhuc 
jani,in  cujus principatu hacc  fcripfit  Tacitus.  tumvero  hauditafacile  ?cxC* 
nafacraadfcifcunturper  excurfores.  denique  non  terra,  fedmarinavJg °a  r0,f' 
flamlfidis  inGcrmaniam  religionem  ,intellexifie  auctorem,  quhdubitet? 
luerunt  deam  camdem  etiam  Rhodii,  tefte  Appiano  in  Mithridaticis;  &  r 
roitx^Ethiopes.tefte  Strabone,  lib.x v  1 1 .    Pro  AEgyptiaca  tamen  Pr°|uin 
habitam  fuilfe  prifcis  Grxcis  atque  Latinis,  ex  auclorum  leclione  manilei 
eft.  At,quia  &;  AEgyptii,  ScGrcTci,&:Latini,  &  fimul  Germani  noftri  facra ej 
cisoVmcoIueruntritibus  jhaud  obfcure  indc  patet ,  non  cx  AF.gypto  denU*ue 
pofterioribus  temporibus,  eam  accepifle  fuperltitionem,  Latinos,Grxcos,^tq^ 


Germanos  3  fcd  )am  inde  a  difperfione  gentium ,  ex  una  Afia  omneis  pariter^ 


cetur.  Qua^nam  tamen hxc  re  vera  fuent  Isis,  naua  racile quis dixenr,i« ^ 
ut  mox  adparebit,opinionum  difcrepantia .  Nihilo  minusplanum  id  atqj  ^  ^ 
reddercconabor.  Laftantius ,  dido  loco,  Bodem  modo,  inquit,  convcritfcui 
traditur  Iupiter  lojnacht filiam.  qu^ut  iram  Iunonis  ejfugeret,ut  eratjam  fetis  °H:tA^  (pit 
tranaffe  dtcttur  mare,  in  AFgyptumg{  venifit :  atque  ibi>  recepta  prifiinaforma,  ^eaJ  \'6h* 
nunc  Ifts  vocatur .  JVuo  igttur  argumento probaripotc(l,nec  Enropam  in  tauro  fedifie, neC  JcCt, 
clam  bovem?  tQnbd certus  dies habeturinfafiis^ quo  Ifidis  navigwm  ce/ebratur .  qtt*re[ 
tiontranafleilUm,fcdnavigafe.  CumLadantio  conveniensfupcr Inachinna  ^ 
dius,  in  primo  metamorphos.  rem  eamdc  prolixa.recenfet  narratione;  tanoe  J 
finit  hoc  verfu  :         Nunc  dea  T^jligena  coiitur  celeberrima  turb* .  e%  f 

Vcriim  has  narrationes,cum  Laciantius,tum  Ovidius,juxta  cu  aliis  auclorin^^ 
GrxcorumhabuerefabuIofitate,quos  jam  anteadixi  ita  deorum  fuoruuc^  a 
quenomina,ac  numina  multiplicaiTe,itaque  confudifle,utinunquam,qnis^  ^ 
illedeorum  foret,  polteriores  explanare  pocuerint.  Aliarum  igitur  gentuj 
Ifide  theologiam  infpiciamus,  neceflc  eft.  Manethus  ,  &  Hecatarus ,  apn d 
^enem  Laertium  in  proccmio,  audores  funt,  AEgyptios  tradidiile,  Siii n  $ 


r> 

in 

fr 

irf» 

9h 
ft> 

ft 

vi" 


0' 
4 


GERMANIl   ANTIQ^LIB.  1. 
|  «Aijy £0 4  Toy  jtegy  dVg/v,  r^r  4'  vVv  KctXvfJtivotv .  Id  eft :    Dwi  ejfe  Solem,&  Lunani  \ 
kllumque  Oftrin  ,  ter  adpel/ari.    Et  Diodorus ,  lib.  *,  ex  eorumdem  ^Egy- 

ptiorum  theologia  refert  ifta  :  Txs  J[  owj  kclt  Aviyj7c{ov  fiaoiv  ouQpu7ras  to  TsrctKcult 
ymfiwvs  ,  eiv*G\tyculote  eis  tov  Koo-ftov ,  ^Ttjv  toov  otow  <pV*y  xctlciTsActyivlets jCjS-ctvficto-eu* 
tjaroA*£«v  hvol\  ivo  Qexs  t\  Xj  ixrpuTZSy  tov  ti  Yjhiov,  £  tjjv  criXnvlw '  uv  TovfA.lv  oVt- 
C/y,  T>jy  fo-iy  ovopcto-cq ,  *bvn>  tiv@*  'nvfJta  t$ho~vis  iKct\ipocs  ?  <&oQ\yo&cts  t*vty\s%  ftiQtp- 
fikjgvoftivuv  yd^  txtuv  ets  tov  £>&IwikIv  StcLXiKH'  T^omv ,  hvcl\  tov ftlv  Ortg/v  7tsAvo(p9ct>\- 
[mv,  Trjv  J\ji  \7o*tV  piQipfjttwiVQLLivlcv  ,  etvctf  TxrctKcuctv ,  T&QJftivqs^  <zrfS(rviyoe/eLS  ^cti^ia  ^ 
•srctKoucHg  ytvio-iug .  Hoc  eft  :  ^Ajunt,  vctuftiftftmos  in  AEgypto  mortaleis,  quum  mundum 

1 0  fufticerent ,  cunclarumqtte  rerum  natttram  cum  flupore  admirarentur ,  dttos  ejfe  deos  conje- 
cifie,fempiternos,  atque  omniumprimos,  Solem,  ac  Lunam :  quorum  iftum  Ojirin,  hanc  ifin* 
ab  certaqttadam  nominis  ratione,adpellarint.  quidpefi  Gr^ceintcrpreteris,  Ojirin,eJfemttl- 
toculum-,  ifin  vero  antiquam :  quodnomcn  ab&terna  ejr  antiqua  generatione  cifitimpoji- 
tum.  Hinc  Plato,  lib.  vn  de  legibus,  Miycthxs  6txs  adpellat  nhiov  5  zthyvtw.  Dio 
Caffius ,  lib.  l  ,  de  Antonio  loquens,  &  Cleopatra,  ^Egyptiorum  regina :  zta/g- 
^Qstq  T£  ctuTvj)  Kj  <Tt«;6«33A*7?£7» ,  ctvTos  ffyjv  6 '  ot&S  Kff)  Aiq*vo@*,  OKHVtj  J\ji  ^iKtwn  Tl  Kff4 
iV$,  tiyovjts  ttvetf .  Id  eft :  Pmgebantur  una,jingcbantttrque ille  Ofirin,  ac  Bacchum,ipfit 
Lurtam.atque  ifin  fese  cfie  dicentes .  Et  de  iisdem  eodem  libro  poftea :  Tis  <f[  <** 
S-elw^o"^ ,  ^  ditisodv  K^jf  gpuv  tov  hvrcavtov  tIlv  cu^utisv  'vtsivlw ,  xctQd7rtp  nvct  lV*y ,  rj  2g- 

20  ^lwlw ,  <^ontwjowjQj  >  Kj  txs  Ti  ^cqdctg  cw  r?f  HAiov  >L  "LiXltvluu  ovo/xctc^ov^  >  Kj  to  TiXivjcyov, 
Hffi  kctvTov  6'o-ig/v  Kff)  biowmv  cJdnKatXvjx.oTu  j  Hoc  eft :  Quis  non  lugeat ,  qttttm  audiat  vi- 
deatque ,  Antonium  tftam  hominem  ut  iftn ,  feu  Lttnam  adorare  \  natis  ejus  Solis  ac  LunA 
nomina  tribuere ;  deniqueje  ipfum  Ofirin  ac  Bacchum  indigetare  ?  Ifin  ergo  elle  Lu- 
nam  ex  yE^yptiorum  theoiogia  jam  conftat .  Hinc  illud  Ovidii ,  mctamorph* 

libro  i  x  j  de  eadem  Ifide :  "  Inerant  lunaria  fronti 

Cornua* 

Signum  tamen  ejus  cur  fuerit  navigium ,  haud  facilc  dixerim :  nifi  fufpicari  li- 
beat ,  fignificare  id  Noachi  arcam  \  qux  celebrata  fuit  prifeis  mortalibus ,  ob 
memoriam  fervati  ab  aquarum  inundatione  generis  humani.  Ea  tamen  res 
5°  quomodo  ad  Lunam  quadret ,  drfpicere  nequeo ;  nifi ,  quod  Ifis  idem  fuit  nu- 
men  cum  uno  ex  Caftoribus  fratris;  ut  poftea  aperiam\  Atque  hinc  eft  illud 
Plutarchi ,  in  libro  de  Ifide :  i^Soi  ydp  A^yJ-Aoi,  to  v&.oiov,  o  KctXvorv  i!>^ltvis  a'^- 
yca  ,  oV/g/J@M  yg«ff  « JoAoy ,  SJrt  Ttpy  KctTq&g/o-ffytJov ,  »  fjtcta^v  (ptpicdg  tx  €lgjLUv(&  ^ 
t*  Kujji^  •  cov  to  fjSfi  ti'px ,  to  J\)i  ]! ' otl©*  hqov  AtyvAoi  vofiifyQv .  Hoc  eft :  Tradunt 
^Egyptii,  navtm,  qtu  Argo  dicitur  Grtcis,  navis  Ofiridis  imaginem ,  in  honorem  ejus  in- 
*er Jidera  ralatam ,  non  proculab  Orione  atque  Cane  ferri:  quornm fiderttm  alterum  Horu> 
dterttm  ifidi  facrum  AEgyptii  cenfent.  Horum  eile  ^Bgyptiis  Apollinem  ,  audof 
cftPlutarchus  ,  eodem  libro ;  &c  item  Herodotus  ,  libro  1 1 .  Nomen  Ifts  dea 
^od  habueritapud  Germanos,  velle  indicare,-  iddemum  fuerit  divinarej 
4°  quando  nullum  ejus  rei  exftat  apud  audores  indicium ,  vel  argumentum . 

Porro  auclor  nofter,  in  eodem  libro  de  Germania,  de  ^Eftiorum  gente* 
ttiaris  Svevici ,  five  Codani  finus  trans  Viftulam  amnem  adcola  j  <JMatrem>  in- 
^uit,  deitm  venerantur.  infigne  fuperftitionis  ,formas  aprorum geftant .  id pro  armis,om- 
niumque  tutela,fecurum  ded  cultorem  ctiam  inter  hoftes pr&ftat .  Hanc  deam  variis  La- 
tini  Grsecique  adpellavere  nominibusj  e  quibus  tria  uno  verfu  refert  Catul- 
^,incarminede  Aty: 

Dea  CMagna ,  dea  Cybele  Didymi ,  dea  Domina  * 
°vidius5faftorumlib.iv: 

Gaudeas  a Jftduo  cur  dea  (JKagna fono . 
^  poftca :       Dindymon ,  &  Cybelen ,  ejr  amcenam  fontibus  idam , 
Semper  &  iliacas  CAiater  amavit  opes . 
ttabo ,  lib.  x :  Kctj  o\  bpvyts ,  Kffi  t  Tpooav  o\        T>jy  la^lw  KdTotitSvns,  v'icu  tt\v  Kfff  ctv- 
"^Tifiuo-t ,  k^i  o^yiciQso-t  TctvTvi ,  UY\Tifiy.  KaXSvns  &tuv  ?  ^  A  yigfw ,  itj  Qgvytcu ,  Kj  eiovfti- 
\%k^J '  ^  4Vg  T07ruv  ibcqctv  ,  Kffj  AtvSvpjvttu ,  Kffjf  Uvhrivlw ,  Kffj  IIiaMWTii* ,  ^  KuKA^/. 
a  eit :  Phrygas  etiam,  &  ex  Troibus  qui  idam  accolunt ,  Rheam  venerantur,  eique 

V    i,  orgui 


^  PHILIPPI  CLUVERII 

trgia  peragunt  ;  CMatrem  adpellantes  deorum ,  &  Agdefltn,  &  Phrygiam ,  &  Magnm  de^ 
a  locis  vero  ld<zam  ,  Dindymcnen ,  Vylenen ,  Ptpnunttam ,  ^  Cj^Zw* .  Hinc  etiam  Ia£ 
matervocatur  Ciceroni,in  orat.  v  in  Verremj6c  item  Livio,lib.xxxiX;Ovi- 
dioque ,  prxdi&o  loco ,  paullo  antc ,  his  verbis  j 

 Idd<e  frtfa  parentis  erunt. 

Cicero  etiam  in  oratione  de  haruspicum  refponfis  ,  &  pro  P.  Sextio ,  Ma- 
trem  magnam  vocat ;  nempe  eadem  de  causa ,  ob  quam  Dea  magna ,  &  Matc 
deum  indigetabatur .  Sic  &  Silius  Italicus,  li  b.  v  1 1 1 : 

,  CMagmtque  Reate  dicatum  jo 

Coslicolum  matri. 
Caufam  indicat  Ovidius  ibidem,his  verfibus: 

Injltteram  :  jQuarc  frimi  UWega/efia  ludt 

Vrbe  forcnt  noftra :  cum  dea  ( fenjlt  cnim) 
Jlla  deos ,  inquit ,  feptrit  .rejsere  parenti  • 
Princifiumque  datt  Mater  honoris  habet. 
Atque  ob  id  ipfum  fanfttjstmd ,  antiquijsim*que  ejus  fuere  religiones ;  tefte  Cicerone* 
in  di&a  orat .  pro  Sextio.  Eamdem  hanc  efle  LUnam,ex  eo  vel  maxime  perfplC1' 
tur  argumento,  quod^/^»4  muter ,  6c  Mater deorum di&a .  quidpe  SolemacLU- 
nam  quum  vetuftiffimi  mortalium  (  ut  fupra  ex  ^gyptiorum  oltenfum  eft  theo-  ^ 
logia )  primos,  artcrnosque  crediderint  deos  ;  ex  his  cetera 

fidcra,ideft,cetcra 

numina,  una  cum  univerfo  mundo ,  procreatafuifle  necefte  eft.  Quum  vel° 
Zivq ,  id  eft,  Jupiter ,  idem  fit  Sol ;  &  Jovis  uxor  habita  fit  Juno  :  hxc  quoque  ea- 
dem  jam  erit  Luna:  item ,  quum  Saturnus  quoque  fit  Sol ;  &  Saturni  uxor  hat>  - 
ta  fit  Rhea,  qua:  Latinis  Ops ; ha:c etiammanifeftiffimo  hoc  argumento  erit  t  ' 
na.  quod  apertius  etiam  infra  patebit. 

Ceterum  auclor  nofter,  eodem  libro,de  feptem  Svevorum  nationiou^ 
qux  proximc  oceanum ,  five  iinum  Codanum  ,  inter  Albim  Chalufumque  . 
Viadrum  amneis  colcbant ;  2fc*r«fg/,  inquit,  deinde,  ejrCavtones,  &  Angli ,  6 *J A 1 ' 
ni,  &  Eudofes,  &  Svardones,  &  T^uithones.flumintbus,  aut  ftlvts  mumuntur .  nec  q^fa  f 
notabile  in fingulis,  nift  qubd  tn  commune  Herthum^tdeftyT °rram  matrem  colunt ;  camq^ 1 
tervenire  rebus  hominumy  inveht  fopulis  arbitrantur  De  hac  dea  antequam  alia  dfca1?» 
nomenejus  diligentiore  excutiendum  manu  arbitror  .  Do&ilfimusLipn^i* 
notis  fuis  adhunc  locum ,  teftatur,quxdam  exemplariamanu  fcripta  habul1  ^ 
<Njrthum,  alia  etiam  Verthum .  unde  ipfe  vcram,ab  auctore  perfcriptam ,  fuifl^  y0 
ccm  cenfet  Aerthum .  Conjectatio  haud  ita  abfona  profeclo .  variae  enim 


Gothis  >  GermaniccX  quondam  genti  ,  arte ,  Hebrads  erets ,  Pcenis  trt ,  Ar^jJ0 
niis  ercir,  Graecis  g^c,  Germanisnunc  Superioribusmfc,  Saxonibus^^»^^ 
gis  aerde,  Anglis  in  Britannia  earth,  Scotis  erth.  ex  quibus  colligere  dabatur»  V 
tiquitus  fuille  diphthongum  ^Aeh  qux  poftmodo  ab  imperitis ,  vel  incurio»5 
brariis  corrupta  in  He .  nam  &:  Germani  fuperiores ,  quamvis  fuum  erde ,  P 
fimplicem  fcribant  vocalem  ;magis  tamen  id  per  diphthongum  exprimunj^ 
Anglorum  f^nih  l  aliud  heic  fonat,  quam  Germanorum  Ae .  Verum ,  ^1^ 
ceremihiliceat,  quodfentiam  ;certe  &  N,  &  V,  propius  accedunt  ad  H^t^ 
ad  A:  &  hodieque  Helvetia:  incolae  terram  cum  adfpiratione  adpellant  n  ^ 
dc :  prxtercaque  fbcus ,  cui  ignis  imponitur ,  cum  adipiratione  vocatur 
n  %  fuperioribus  h'dr4 ,  inferioribus  heerd,  Anglis  hearth .  Terra  autem  &  foci  y 
cabula  eamdem  habuifTe  antiquitus  fignificationem ,  Latinus  etiam  poeta  <• 
cuit  Ovidius ,  faftor .  lib.  vi .  hoc  difticho : 

Vefia  eademtft  ejr  terra  :fubejl  vigil ignis  utriquc. 

Signtficam  fcdem  terra  focusqne  fuam .  gfi 
Quapropter  n  hil  mutandum  in  principio  hujus  vocis  cenfeo.  In  medio  & 
apud  au&orem  fcxibi  th ,  Anglorum  probat  hodie  vox  carth.  cererx  Ger&al^ 


GERMANI^B  ANTIQ.  LiB.  1.  i3j 
rtim  tiationes  ©  ih  eonfine  A>  tit  in  innumeris  aliis  vocibus,  converterunt.  Afc 
quumomnibusfereperorbemterra*gentibus,  flmulque  Germanorum  natio- 
nibus,feminini  fit  generis  terra ;  mirorego,  cur  au&or  nofter  antiquum  illud 
vocabulum  mafculino  genere  pronuntiaverit  Hertbum :  utique,  quum  non  dei, 
fed  deas  efle  volueritnomen .  Cetero  Terram  matrem  eamdem  efle  &:  Lu- 
nam,tumfatis  probatum  erit,  quum  eamdemSc  Matremdeum  eflepatebit. 
Herodotus,ttb .  i ,  de  Perfis :  t ov  kvkXov  wdvQ.  tvx&vS,  Aut  KctXtaeri .  id  eft ;  Omnem 
coeli  gyrum  Iovem  vocant.  Jdem  au&or ,  lib .  i  v>  de  Scythis :  Nopi$io~i  tIw  t!w  t£ 
Aioc  eivai  yuucCjKa,  •  id  eft  :  Terram  exijlimant  Iovls  ejfie  uxorem.  Macrobius,  Satur- 
0  nal.  lib.  i,  cap. x  xi  i  Quis  ambigat ,  CMatrem  deum  terram  haberif  idque  probat  ex 
fimulacro  illius:cujus  defcriptionem  mox  videbimus,  fieamdem  ante  exOYi-^ 
diocognoverimus.  Hic,  faftor.lib.iv,itadefcribit: 

Vefterat  >  ccepi :  Cur  huic  genus  acre  leonum 
Fr&bent  infolitas  ad  juga  curva  jubas  t 

Defteram ;  ccepit :  Veritas  mollita  per  illam 
Creditur :  id  curru  tefiificata  fuo  eH . 

K^4t  cur  turrifera  caputeH  ornata  coronaf 
i^An  primis  turres  urbibus  illa  dedit  f 
20 1U  ^sfnnuit. 

Macrobius  igitur,  ante  indicato  loco ,  in  eamdem  lententiam,-  Similiter  Phryges, 
lllquit,  fabulis,  ejr facrorum  adminijlrationibus  immutatis,  circa  CMatrem  deum,  ejr  At- 
tinenycadem  intelligi  pmftant .  quis  enim  ambigaty  Matrem  dcum  terram  haberi  ?  Hdc 
dea  leonibus  vehitur ,  validis  impetu  atque  fervore  animalibus :  qua  natura  coelieit^  cujus 
ambitu  aer  continetur  >  qui  vehit  terram .  Solem  ve-  ,  fub  nomine  Attinis,ornantjiJlula,& 
virga.  Et  cap.xxi  1 1,  de  Aifyriis  loquens  : Deo  quem fummu  maximumque  venerantur, 
ddadnomen  dederunt.  &  mox :  Subjungunt  eidem  deam  nomine  Adargatin: omnem^po- 
teftatem  cunttarum  rerum  his  duobus  attribuunt,  Solem,  Terramfc  intelligentes.  &  mox  i 
Ipfa  autem  argumentat  Solis  rationem  loquuntur .  namfcfiimulacrum  Adadinftgne  cernitur 
radiis  inclinatis:  quibus  monftratur,vim  cceli  in  radits  ejfie  Solis,  qui  demittuntur  in  terram. 
Adargatisftmulacrum  fursum  versum  reclinatis  radiis  inftgne  es~t:  monftrando,radiorum  vi 
fuperne^ mijfiorum  enafci  ^quacumque  terra  progenerat.fub  eodem  fimulacro  ftecies  leonuni 
funt,  eadem  ratione  terram  effie  monftrantes,  qua  Phryges finxere  Matrem  deum,ides~t,Tcr- 
ram,  leonibus  vehi.  Hunc  Adad  efle  Jovem,  eumdemque  Solem,  fupra  ex  Luciani 


a.a '  E     ^  Aoy@^  igos ,  toy  kyw  <ro(pS  ctifyog  qKxm-  on  jph  9ttj  P'e);  e^y.  hoc 

^lt  j  Fertur  ejr  alius  fermo ,  quem  ego  a  facerdote  quodam  audivi :  nempe  deam  ejfie  Rheam. 
.     }  Paullo  poft :  Xyifxfia,  J[i  y  Qios  tcl  aro^cfr  \g  filev  cimKVttTcq.  Aeoftf  ydo  ptv  (peoxo-i,  t&f 
"    rv\*nztvoi/      ,  K£j  cJth  t%  Kt(pu\f  7rvpyo<Pofiiet ,  okoiIw  tfilw  Av$o)  zroiiXtriy .  id  eft  :  CMult* 
verb  figna  adjhnt  dex-,  qu£  ipfiam  Rheam  ejfie  oflendunt .  nam  &  leenes  eamferunt ,  fjr  tym- 
fanum  habet ,  ejr  coronam  capite  turritam  geftat.    Idem  hoc  de  Matre  deum  fupra  ex 
9v*dio  intelleximus.  Herodianus,  lib.  i,  feftum  Matris  deum  ita  refert hv^@- 
iKei^a  hag ,  d&ruim  n^i^  y^e)  Owv  'sro^wnv  f iX$ w  fu/Jtd{oi '  ^  Tffetvtgt, ,  oQx, 
Ws*#*5  "ZoA^t^  <rvf*Go\et ,  Jt«^A<*  ts  @>cL<nXiw  ,  uA»jf  T£      TiXWS  &avpct&)  0eocf 
^^OfiTTiv^  aviTog  tt  iroLcn  eJihreq  i£x<rtct nrcujo^ctTrrjg  -nrccjhctg.'Uci<rcg  ti  o  &xXircui  %*iuct 
y^^velcq.  iJ^wvho»  f*t)*>  1  i£cti$ov  dftupct  y  o  p>)  irdvli  tu  Pvhoptve*  cl^<pitStv]t 
ti  k&  Kov\pcq  t*]v  dXr\Qeiou>'  eag  urj  pcfilug  hetyvuvcm  TOvn  ovjct  w  TOvpifUf- 
50  cbl'        e   :  Ver**  ******  quotannis  ,ftato  folennique  die  ,fejium  Matri  deum  Romani 
ti  C  Ymt'  InC0*  1Uitcumelue  afu^  quem1ue funt  divitiarum  argumenta  ,fupeUexque  pre- 
°J*  tmperatorum ,  materU  atque  artis  fpeclandt  ,praferri  in  pompa  ante  deam fioknt.  Ac 
cu*7** omrj^m  y40™  m°do  ludendi  conceffia  eH  licentia  t  adeo,  uti  unusquis^  quam- 
tum"6  Ve^>Perfinam  induat:neque  ulla  fittam  magna  aut  eminensdignitas,  cujus  habi- 
entJ*mltCeat'"iicu>n&tibeat *  induere  Judere , &remveramimitari\ ita.utidifficilefti 
>qwre cveraen,abeo,qucm quisimitaturjimofcere^  De  eodem fefto ita  Ovidius, 
«ftoloco:  1  6  J  v   3  VrmnM 


m  !>HiLlPPI  CLUVERIt 

Protinus  inflexo  Berecynthia  ttbta  comu 
JFlabit  y  &  ld<x<&  festa  parentis  crunt . 

ibunt  fcmtmaresy  &  inanta  tympana  tundent j 
^AEraque  tinnitus  xre  repulft  dabunt . 

Ipfa  fedensmolli  comitum  cerviccferetur 
Vrbis per  medias  exululata  vias. 

Scena  fonat ,  ludique  vocant ;  Spectate  J^uirites  > 

Et  fora  Marte  fuo  litigiofa  vacent.  ■  _ 

His  iam  confer,  qu»x  auctor  noiter,  dido  loco,  de  Tevrx  matris  fefto  apud  U  -  {i 
manos  narrat ,  his  verbis  :  Eft  tn  infula  oceani  caftum  nemus.  dtcatum  m  eo  vehtcm  * 
veftt  contectum ,  attingere  uni  facerdott  concejfum .  is  adefepenetrah  deam  tntelltgtt , 
ctamque  bubus  femtnis,multa  cum  venerattoneprofequttur .  L&tt  ttmc  diesfestaLoLA^ 
cumque  adventu,  hofjttioquc  dtgnatur.  non  bella  ineunt  5  non  armafumimt ;  claujum  0 
ferrum:  pax,  &  quies  tunc tantumnota,  tunc  tantumamata:donectdemfuerdosJ ' 
tam  convcrfittone  mortaltum  deam  templo  reddat.  mox  vehtculum ,  &  veflcs,&,J 
derc  velis ',  nitmen  tpfum  fecrcto  lacu  abluitur.  Servi  miniftrant ,  quos  ftatim  tdem  W- 
haurit .  Arcanus  hinc  terror,fanftaque  ignorantia,  quid fit  illud,  quod  tantumperiturt 
dent.  Legere  heic  malim  veftts,  fingulari  numero,  uti  paullo  antc  vefte:  un 
cuidpc  erat  lineum  velum  }  quod  fuo  locodemonftrabitur.  Idem  fuiflehoc  ,j  ^ 
ftum,  quod  Romani  Matri  dedm  celebrabant,  ex  his  maximc  liquet  verbis  jX* 
tunc  dies  5  festa  loca ,  qudcumque  adventu,  hoftitioque  dtgnatur  dea .  non  bella  incunt ; 
arma  fumunt  \  claufum  omneferrum  :pax  &  qutes  tunc  tantitm  noia,  tunc  tantum  Afni' 
Item  ex  eo,  quod  fervos  minrftranteis  mox  fecrctus  ilJe  haufit  lacus  >nc  arca 
eflerrentur.  nam  de  Matre  deum  fic  Virgilius, yEneid.  1 1 1 : 

Hinc  Matcr  cultrix  Cybeles,Corybantiaque xra , 

Idmmque  nemus;hinc  fida  Jdcntia  Jacris, 

Et  juntttcurrum  Vomtna  fubicre  leones.  ^ 
Multo  tamenlucidius  claret  ex  eo,quod  &apud  Romanosvehiculum,  q"0  , 
ter  deum  vehcbatur,flumineablutumfuit.  Ammianus  Marcellinus,hb.X£^  jo 
^Addiem  v  1  Cal.  Aprilis ,  quo  Roma  CMatri  deorum pompa  celebrantur  annales ,  & 
pentum,  quovehitur  fimulacrum  ,i^Almonis  undis  ablui  perhibetur.  Nec  carpe*1  ^ 
folummodo,  fed  ipla  quoque,  uti  apud  Germanos  1  eVra  mater ,  dea , hve  u1*1 
acrum  ejus.  Ovidius,eodemfaftorumlib.iv: 

Est  locus,  in  Tiberim  qua  lubricus  influit  Almo, 
Et  nomen  magno  perdtt  tn  amne  minor\ 

lllic purpurea  canuscum  veftefacerdos 

^lmonis  Domnam  facraque  lavit  aquis.  _ , 

Scd  6c  boves  feminx  hanc  vehebant ,  ut  apud  Germanos  Terram  t&W 
idem  poeta  paullo  polt,  de  eadem  dea :  ^  J 

Ipfa fedens plauftro  porta  est  invefia  Capena : 
Sparguntur  pmtt&  flore  recente  boves . 
Macrobius,  Saturnal.  lib.  i,cap.xx  1 :  Necin  occulto  eft,ne%  aliud efte  Oftriw,q»*ct 
lem,neclflnaltudejfe:quamterram.  At  Ifisnihil  aliud , quam  Luna.  ergo  6C  J  ^ 
deum,  6c  Terra  mater  nihil  aliud  funt,qu am  Luna .  Plutarchus,!ib.de  i(lCl^c3. 
ctor  eft ,  Ifin  aliquando  ^Egyptiis  didam  fuiHb  Muth  >  quod  matrem  ^S"1^, 
bat.  Huc  etiam  pertinet ,  quod  tympanum  6c  a:ra  pulfabantur  in  fefto  ^  n. 

r  TJ^.^>  nvin-K-   #-^fl-ikiic  OTriJf^       ^  T  iiriinn     nur\ A  ^Af»c\  nni  I  .Un^  r 


bat.  Hucetiam  pertinet,  quoatympanum  cc  a;ra  punaoantur  111  ici^  *  ^ 
five  ldxx  matris ;  teftibus  Ovidio  ,  ac  Luciano .  quod  adeo  uni  Lun#  ^ 
venit ,  uti  huic  deficienti  aris  tubarumque  fono  fubvenire  mos  fuent  p 
mortalibus.  Livius ,  lib.  xx  v  1 :  Dispoflta  in  muris  Campanorum  imbelits  p 
tudo,  cum  *ris  crepitu ,  qualis  in  defectu  Lun& ,  ftlenti  nocle ,  cieri  folct .  Au clor  n°  nt} 
annal.lib.i :  ?{ocJem  minacem,ejr  tn fcelus  erupturam  fors  lenivit.  nam  luna  ckro  f  /  ^ 
aiiCa  UnaveCcere.  id  miles.  ritinnis  ion/iriM.  omen  Pr£  Centtum  accetit,  ac  fhts  ta      ,  £ 


annai.HO.l.  i\oucw  mwa<.cm,ty"  m jceius  erupiwar» jun  icm-uu .  r/arn  wn»      -  * 

ccelo  vifa  langveftere.  id  miles,  rationis  ignarus,  omen  prtfentium  accepit,  ac  futs  M  ^ 
dcfetfionemflderis  adflmtlans ,proJpereque  ceffura,  qua  pergerent.fi fulgor  & clartW  ^ 
redderetur*  Jgttur  ms fono ,  tubarum ,  cornuumque  concentu  ftrepere .  Diodoru^  *  ^ 
Atlantiis,  lib.  111:  Tvs  4'  Q-avpetQ-at&f  vjt  wi^jreWw ,  tok h  ^  ^sy 


G  £  H  U  A  N  I M  ANTI^LIB.  I.  ijj 

SsAjfi^  TJ  vsi&<rtiyo£/a,t  vjf  ratg  Tipctjs  [Xi^^ayeiv  cffi  rd  KcfJ  i^vh  aSty  ,  tjJv 5  ^Te^, 
Taray  Y>a<rt\{acv  dicvTi  vo[it<raf,  H&i  Qtofixg  \fyvortdj£)&  Tcitg  cftd  r  TV[u,7rdvtov  yjif  Kvf&aXoob 
^yeicug,  yjf  rotg aT^otg  cctmQv  Z?n>ptpzspivi£g  Tci  Txri^)  cwrtjv  <rv[A,£dvQ, ,  Qvcrtag  xjf  to% 
"foug  Tipctg  Id  eft:  Populm  autem  prodigium  hoc  admirams  ,  Solem  ac  Lrmam 

cumnomine^  tttm  honore  inter  coeli  fidera  refert :  matriqut ,  jam  deam  effe  perfvafi ,  altaria. 
exfiruxerunt  $  tympanorumque  flrepitu ,  ejr  cymbdorttm  tinnitu,  aliorumquc,  qtu  cnca  ipfim 
evetoerant ,  imitationt facra  rjr  honores  ejus  pcrcgerunt. 

Venerem  quoque  eamdem  efle  &.  Lunam,  tunc  maxirne  comprobatum 
erit ,  quando  Venerem  eamdem  elfc  &  Terram  matrem ,  tk.  Matrem  deoruirh 
10  conftabit .  Macrobius igitur ,  ut  ante  relatum ,  Saturnal.  lib.  i  ,  cap.  xx  i ,  Adorim 
quoque  Solem  efse,  inquit ,  non  dubitabitttr ,  infpectd  religwne  Affjriorttm ;  opud qtm  Vencris 
drchitidis  ejr  Adonis  maxima  olim  veneratto  vigttit  \qttam  nunc  Phcentces  tencnt .  nam  plyft- 
ti  tmjc  fuperinshemifphmum,  ctt)us  partem  incolimus ,  Veneris  adpellatione  colttcrttnt:  infe- 
rius  vero  hemijphtrium  terrot  Proferpinam  vocaverhnt .  &  paullo  poft :  Similher  Phryges 
fabulis  &  facroriim  adminiflratiombus  immutatis ,  circa  Matrem  dctim  &  Attinen  eademin- 
telligi  pr&ftMt .  qttis  enim  ambigat ,  Matrem  dcnm  terram  habcri  ?  lUc  dea  leonibus  vehitur> 
'validts  impetu  atque  fervore  animalibus  ;  qua  natura  coeli  eff  ,  cu)*s  ambittt  acr  continc- 
tHr>  <fHl  nvchit  tcrram .  Et  poftea :  ?ifc  in  occulio  efl^neque  aliud  effe  Oftrin  j  quam  Soiem, 
ncc  tfin  *iiudefe,  qulim  tct  ram,  ttt  diximns  naturamve  rertim.  Cicero,  de  natuta  deo- 
1 1 1 ,  de  I  v  Veneribus  loquens \\  ,Quarta>  inquit,  Syria Tyrioque  concepta,  qttx 
Ast  a  r  t  e  vocatur  •  quam  /idonidi  nupfffe  prodttum  eji  .  In  iacris  libris  ,  judic. 
j^P- 1 1 ,  ver.  xi  1 1 ,  &  cap.  n  i,  ver.  vn,  &  vi  1 1 ,  cap.  x ,  ver.  v  i ,  item  regum 
hb.  i,  cap.  xi ,  ver.  v ,  eadem Syrix  five  Sidoniorum dicitur  dea  Astaroth, 
Sacris  libris  confentiens  LucianUs,  in  libro  de  deaSyria,Sidonios  tradit  ctiam 
fto  a:vo  coluifle  deam  Aftarten .  Qiium  igitur  Attines  fit  idenl  qili  Adonis,  & 
hic  idem  qui  Adad,  hic  vero  idem  qui  Solj  redc  etiam  Venus  Architis  ,five 
AfLarte  eadem  exiftimatur  quce  Adargatis^  6c  Ifis,8c  Terra  mater,&:  Mater 
deortim ,  &  tandem  Luna .  Strabo,  lib.  xvn :  £'<n  d\  >cv  Miptyet  w  A'<ppo^iT*jg  U  - 
{>cv  Otctg  \.'?&[w$(&  vopuQitfyw  TivegJj)-  2eA>w?  hfov  eivccf  (p<*«rlv .  ideft:  Venerts  etiam 
3o  fannm  efl  CMemphi  hqu&  Gr<eca  putatur  efedea.  quidam  vero  Lima  wnplum  efie  a)unt 
Hercdianus,  lib.  i  v  :  t!w  ov^viow  o-i&xa-iv  v7rsp(puag  Kctpx^oviot  ti  k&i  ot  koQ  tjjv  Aia 
Qvlw^  ctvO^t .  AtQvigfijj  qwj  cwTtjv  OvyLvtx»  KctXxtri  •  QolviKsg  J\i  Kspodpx^  ovop*&i<ri, 
XtAjvltv  eivctj  QiAovleg .  Hoc  cft :  Vraniam  incredibilem  in  moduni  venerantur  Cartlagi- 
ginienfcs,  &  Afriu  populi .  cetero  hanc  ^ylfri  quidem  Vraniam  vocant  >  at  Phwnices  ^fflro- 
*rchcn,  Lnnam  Intclligentes .  An  fatis  fme  mendo  ^qpod^xluu-»  vehementer  ego  dubi- 
'o.intelligi  A^dfjlw  LuciaUi  jaliorumque  audorum,  ik.  facrorum  librorum  Js 
Jhroth,  nemini  dubitare  licet.  nam  Vraniam  quoque  efle  Venerem ,  mox  patebit. 
Hinc  igitur  Ovidius ,  dido  faftonim  lib.  i  v ,  quamvis  Id«am  matrem ,  deorurri 
parentem  fliciat ,  tamen  paullo  antc  de  Vencre  fic  cecinit: 

JlU  qutdem  totum  digniffima  tcmperat  annum: 
Jlla  tenet  nnllo  regna  minora  deo : 

juraque  dat  ccelo,terr*,  &  natalibus  undis: 
Perque  fuosinittts  continet  omne  genus: 

JlU  deos  omneis  ( longttm  eflnttmerare )  creavit: 
JlU  fatis  cattfis ,  arboribusque  dedit. 
Hihc  etiarh  eft  illud  apud  Plutarchum,  in  libro  de  Ifide :      yd^  o\  tqv  6'o-ig/v  dvti- 

tyvgH  Atcv  «Voj ,  tyif  ovo^d^ic^  Zei(>iov  vCp  E^AKijvicv  Xiyov\tg ,  Trjv  d\  fffiV  it%  trigcwTvjb 
^l^vyjg  ^TnCpaJivovlig'   Sto  K&j  tsfsg  ^d  igUTtKd  rrjv  SgA^^/  <&KctXQncv,  ,  K&i 

%oq$wl$Z^wM^*^TtKd.  Hoceft:  Sunt ,  qui  Ojtrin  dtfertc  ajunt cffe  Sole?n 
f  n  ver o  nullam  aliam  ,  qitam  Lnnam .  itaque  ejr  adres  amatorias  Limam  invocant :  & 
^  rebus praejfe  Jjin,Eudoxtts adjirmat.  Diodoruslib.  n  tradit,inSyrixopido  Afca- 

one  deam  cultarh  fuilTe  ^kitoiw  .  eamdem  Plinius  in  Phcenicum  opidb  Ioppe 
^ultam  fuilfe ,  teftatur  lib.  v,  cap.  xi 1 1 ,  &  eod.  lib.  cap.  xxiii  ,  Ccele  Syria ,  inquit, 

zbet  Bambycen,  qu&  alio  nomine  Hierapdts  vocatur.Syris  vero  Magog.  ibiprodigiofa  Atar- 
*atts>  GrAcls  wtem  Derceto  dicta,  colttttr.  Strabo,  hb.  xvi :  He  ysa^vKn ,  h  ksh  E^W^i 

V  4  ^ 


»i<  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

W  itociv  zrvXiv  mXScriv ,  iv  ?  n  (*«<n  tjj ii  sw^/aw  flgo  v »  AWctoydnv .  hoc  eft :  ?4mhf*\ 
quam&  Edejfam ,     Uterapolin,  id*eft ,  Sacram  urbem  :  inqua  Sjrtamcow 

deam  ^Atargatin.  Et  in  fine  ejusdem  libri :  Kiapyduv  t*jv  A^a*  c**te<r*>* 
AtpUToo  PctoTyv  HLrnTiue  id  cft:  ^rargattn  dtxere  Atharamiquam  Ctejtas  W' 

cctoadpe/Lit .  Forte  Mapya»  .  ita  enim  Phornutus ,  in  libro  de  natura  deorum- 
Rhea  apud  Syros  Artaga  dicttur  .  quod  &  ipfum  fimul  ex  Strabonis  A^&pa*  >  hmU " 
que  ex  notiflimoomnium  A^Tupydnv ,  correxerim  ytowga  :  Cetero  Herodotus, 
lib.  f>  in  dicto  Syriaeopido  Afcalone  fuifle  tradit  ovqeww  a^o&t^  to  \?ov , 
*t%euoT*lw oou  tavtk  $  ttS,  id  eft  j  Veneris  VranU  templum,  omntum ,  quotquoth»] ^  ^ 
de& fuerint,  vetuftifitmum .  Lucianus  etiam,  in  fupradi&o  libro,  Junoncm  Hier^ 
politanam,  quam  alii  Atargatin  vocant,  habuifle  ait  rov  mqov,  t«  ow^vi 
AQpoMtIw  oKoo-fztov ,  id  eft,  ceftum ,  coeleftem  Venerem  exomabant .  PW»  j 

chus in  Craflb,  Sc  Appianus in  Syriacis,  de  eadem  dea  Hierapolitana :  T*WT*V^ 
$>  A^oo&rtw ,  •<  3  h  gcw  vofxfyQv  •  id  eft ,  Hanc  alii  Venerem ,  4///  lunonem  ejfe  arbttrar 
tur.  Ergo  ex  his  jam  fatis  rnanifefto  patet,  Venerem  efle  eamdem  &;  Decreturn, 
&L  Aftarten ,  &  Atargatin  j  &  Matrem  deum,  Sc  Terram  matrem  >  &  Rheam, 
Junonem,  6t  Ifin ,  Scipfiim  tandem  Lunam  5  unde  etiam  haud  dubic  cognorrtf1 
ei  qua:fitum  ^  ovocuixt ,  id  eft  CceleUis .  Huc  jam  adde ,  quod  Plinius  traditli^ 
1 15  cap.  vn  1 ,  Veneris  fidus  altos  lunonis ,  alios  Ifidis,  altos  Matris  deum  adpc/Uvifse • 
quod  Lucianus ,  indictolibro,  teftatur,  fimulacrum  Junonis  Hierapolitanaertf' 
buifle  quiddam  8t  Veneris ,  &  Lunx,  &  Rheas .  Macrobius  Saturnal.  1,  cap. 
de  Venere ,  quam  eamdem  vult  efle  Terram  :  Stmulacrum  hu)m  dex  in  monte  U 
no  fingttur  capite  obnupto ,  \pecietriftitfaciem  manuUvatntra  amiclum  fufiincns  .M"*)' 
ntjt  vtfione  confpictentium  manarecreduntur.  qua  imago,praterquod lugentts  eft,  ut  dixM  > 
dex ,  terr*  quoque  hiemalis  eli ;  quo  tempore  obnupta  nubibus^fole  viduata  tftupet ,  fontti(^ 
veluti  terrt  oculi  uberths  manant  j  agrique  tntertm  fuo  <  ultu  vidui ,  mcejlamfactem  ft* 171 
firant .  Sed  citm  (olemerfit  ab  tnferiortbus  partibtn  terr& ,  vernalisque  &quinotlii  m*%  fm 
dtturfines,  augendo diem  h tunc eft &  Venuslata , &  pulchra  virent  arva fegetibus ,prat4 °  * 
bis  tarbores  foliis.  idebque  majores  nofiri  Aprilem  menfem  Veneri  dicaverunt .  Curn5,  jo 
Veneris  obnuptione  conveniunt,  qua:  de  GermanorumTerramatre  refert  1 
citus  :  Efi  in  infula  oceani  cafium  nemm .  dicatum  ineo  vehiculum ,  vefie  conteftur»  ,4tti  l 
gereuni  faterdoti  concefitm  .  &  paullopoft,  finitis  diebus  feftis:  mcx  vehiculut»  >® 
ve/its,  dr,fi  credere  velts,  numen  ipfum  fecreto  lacu  abluitur.  Serviminifirant  >  quos  ft4t{ 
idem  lacm  haurit.  K^i rcanus  hinc  terror ,  fanclaque  ignorantia,  qutd  fit  if/ud,  quod  t^tu, 
perituri  vident .  Nefcio  an  non  idem ,  vel  fimile  quid  prodat  Diodorus ,  dicl:0  w  * 
11,  de  magno  ac  profundo  lacu ,  haud  procul  Afcalone  Syria:  opidoj  in  <fc  ■ 
Decreto fe/e pra:cipitalTe narrat .  item Lucianus, in dido libro de dea SyM'A 
lacum  tradit  fuifle  haud  longe  ab  templo  Hierapolitano,  immenfa:  aJtitucji^ 
adquem  &inquo  multa  folennia  peragebantur.  Quinnofter  quoque,  inI^o 
fuld  oceani,  ingentis  elt  altitudinis lacus  *  utfuoloco,  in  defcriptione  narU^ 
partium,  dicetur.  Tacitus,  ut  fupra  retetum,Terram  rnatrem,  inquit, colunt  >e40^ 
interventre  rebm  hominum ,  invehi populis  arbitrantur .    Cicero,  de  natura  deor 
lib .  1 1 5  §lu£  dea ,  inqui t,  adres  omneis  veniret,  Venerem  nofiri  nominaverunt .  T*cl 
ibidem,  de  eadem  dea  Terra  matre :  Lati  tunc  dtes ;  fesia  loca,  quacumque  ^v^.^ 
hofjitioque  dignatur .  ergoalia  fubinde  atque  alia  feftis  illis  diebus  loca  acce 
bat .  Ovidius,  dido  faftor. lib.  iv, camdem  rem.de  Matre  deum  j  quarnvis 
causa  male  ficla : 

Cur  vicibm faclis  ineunt  convivia,  qudro, 

Tunc  magis ,  indittas  celebrantque  dapes  ?  $ 
gubdbene  mutarit  fiedem  Berecynthia,  dtxif, 

Captant  mutatis  fedibus  omenidem.  ,  * 

Nempe  mutationis  conviviorum  caufam  poeta  putavit  mutationem  antI^ 
fedis,  quum  Peflinunte  c  PhrygiaRomam  adveheretur.  Lucianus,  libro  Pr^ 
diclo,  de  tcmplo  Hierapolitanoj^e^Ttwy  ^g,  inquit,  Tmoriuv,  tuv  qIS*,  t*v'*  .  fi 
aq%'ifyjit  Shn^iaQr  id  eft :  Feftorum  omnium,qn*novit  m/tximumittetf1 


GERM  ANIiE  ANTIC^LIB.  f.  ' 
yere peragtmt .  Herodianus,ut  ante  dictum,  Romanos ait  Matri  deum  feftum in- 
itio  veris  cgiiTe .  Ovidius ,  dicio  lib.  iv,  factumid  teftatur  Nonis  April.  Marcel- 
linus  vero  ,  ut  fupra  citatum ,  ad  diem  v  i  Kalend.  April.  cui  confentiens  Vi- 
bius  Sequefter,  ^Almo ,  inquit,  ubiCMater  dcum  vi  Kalend.  i^Aprilis  lavatur.  Men- 
Icmeuma  Venere  nomen  accepifie,  tradit  ibidemOvidius:  Macrobiusautem 
Veneri  dicatum  adfirmat.  Ovidius  etiam  ibidem  Kalendas  Apiilis  fello  v  ene- 
ns  tribuit.  /Fgyptios  quoque  eodem  anni  tempore  eidem  deae  feftos  egille  dies* 
auctar  eft  Plutarchus  in  libro  de  Ifide  ,  his  verbis  :  Tj  J[t  vxplwU  tx  Qaptvud 
ftlwoq  iogrlu)  dyxtriv  ,  ifX&ctQv  0<r'iy.l$(&>  eig  tIuj  ^iXqvlw  ovopdfyvfa ,  tctp(&>  cvp%r;v  x<rcat. 

10  id  eft :  Innoviltmio  menfis  Phamenoth  feflum  cekbrant-,  qnod ingnfum  Ofiridis  m  Lu- 
nam  adpellant.  est  autem  id  veris  initium.  Eodem  anni  tempore  Germanosquo- 
que  fua?  dea:  Temematri  feftos  egitfe  ac  lxtos  dies,  ex  Bcda  difco  is  quidpc  in 
libro detemporumratione,cap.xin, itafcribit  de Anglis ,Germanic.rgente,in 
Britanniam  transgreffis :  ^yfprilis ,  Eofiurmonath  (  manu  fcripta  exemplaria  ^e- 
fiermonath )  qui  nttnc  Pafchalis  menfis  interpretatnr ,  quondam  a  dea  illorum ,  qtut  Eofirt 
vocabatur,  ejr  cui  in  illo  feHa  celebrant ,  nomen  habuit ;  k  cujus  nomine  nunc  Pafchale 
tempus  cognominatur^  confveto  antiqux  obfervationis  vocabtth  gaudia  nova  folennita- 
tts  vocantes.  Id  adeo  verum  eft,  uti  etiam  nunc  plerique  Germ  .norum  pafcha- 
tos  feftum  vocitent  Oofiern  j  Angli  vero  Eafier ;  vocabulis  dilfyllabis:nam  60,  &; 

20  Ea>  lunt  diphthongi.  EsTAR igitur ,  five  Os t a  r, feu  Aestar  dea  nulla 
al'a  fuit,  quam  qux  Afiarte  Sidoniis,6c  Atargatis  Affyriis  di&a ;  id  elt,  Terra  ma~ 
^r>fiveMaterdeum,  &Rhea,&  juno,&  Venus,&Luna.  Ceterum,  qudd 
Tacitus  apud  AiiYiOS  Germanos  injigne  Matris  deum  fuifle  tradit  apri  formam ;  id 
egi'egic,  interalia,competitVenen.  nam  Adonim,  Venerismaritum,  abapro  " 
^teremtum  fabulofa  tradidit  antiquitas .  1 

Porro  Paullus  Diaconus,rerum  Langobardicarum  lib.  1,  cap.  vi  1 1,  fabularri 
quamdam  ridiculam,  utipfe  fatetur ,  ex  antiquitate  refert ,  in  qua  mulier  qua:- 
dam  Frea,  Uxor  perhibetur  Wodarit.  Eamdem  fabulam  Saxo  Grammati- 
cus,  lib.  1,  &;  v,  hsdem ,  &  amplioribus  narrat  circumftantiis.  Paullus  autem, 

3o  capite  lequenti,  \Vodanum  deumerte  Mercurium  tradit  :  quodpluribus  fu- 
pra confirmatum  eft argumentis.  Frea  igitur  etiamhaud  dubiedea  eftcre- 
dita  fabulofa:  llh  Germanorum  antiquitati.  Dies  Veneris  hodic  dicitur  fupe- 
rioribus  Germanis  Freitag,  inferioribus  Friedach ,  Anglis  Friday ,  Danis  Fredag, 
Fndag,  &  Frigdag :  a  dea ,  ut  liqdido  patet ,  Frea,  five  Fr  1  a.  Hxc igitur,  fine 
omni  controverha,  erit  Germanorum  Venus.  Unde  manifeftiffimo  argumen- 
j  llcluet^  Venerem  nullam  aliam  efle ,  quam  Lunam .  nam  Mercurium  nuL 
|uin  aliumelfeaquamSolem,  fupra  fatis  firmis  demonftratum  eft  documentis  „ 
Magiftri  Adami  Bremenfis  nefcio  quo  loco  ponenda  fit  fides  5  qui  apud  Sveo- 
lles ,  ideft  ,  Svedos ,  ait  fuo  fcculo  Vplblx  (  Vpfdia  vulgo  nunc  vocatur)  tem- 

4oplumtotum  ex  auro  paratum  fuifte  j  6c  in  eo  deum  Wodan,  qui  bella  regerey 
npminibusque  virtutem  contra  hofteis  miniftrare  creditusfit;  limulacrumque 
CJU^  armatum,  ut  apud  alias  genteis  Martis  fimulacrum .  alterum  vero  deum 
T/lccoj  qui  pacem ,  voluptatesquelargiretur  mortalibus :  cujus  fimulacrum  eos 
jj^xiflc  cum  ingenti  pfiapOj  5c  in  celebrandis  nuptiis  immolaile  ei  victimas .  Hac 
lane  contra  veterum  audorumnarrantur  fidem.  nam  Tacitus  difertiffime  tefta- 
UrJ  alium  fuiffe  Mercurium  apud  Germanos  deum,  alium  Martem .  Diaco- 
ftus  vero  e  fuperiorum  auclorum  monimentis  Fream  ,  qua^  eodem  &  Fric- 
Co  fnam  Danis  ab  hoc  vocabulo  dies  Veneris  diAus  Frifdag)  deam  ,  eam- 

Jor^Ue  Todani  uxorem  prodit.  Vocabulum  patrium  Germani  unde  traxe- 
Ant,kaud  facile  didu  eft:  nifi  ab  eadem  credatur  origine  ,  aqua  Grascotum 


.  N  •  Et  quid  adeo  mirum  ?  quando  etiam  ^Aprilem  menfem  ab  eadem 
Utm,C  1fUm  Putarunt  JL^tini,  ut  ante  oftenfum.  Germani  verbum,  quod 
^de^  trocaril  Patrio  Termone  dicunt,fuperiores/m>^,inferiores/7^.quod 
^hib  VPCabul°  FREE5fiveFRiE,& Venerismuneri  quam maximccongruit.- 
V..  usdam  M(p^i7y]j  breviori  voce  dicla  fuit  Atpod.  noftris  Germanis  hodieq^ 

fuperio- 


2}3  PHILIPPI  CLUVERIi 

fuperioribus/*f«*  eftdomina,  Saxonibus/rw* ,  &  Rheni  divortiorum  oftiorum* 
que  accolis  froum  femina  fimul,  €c  uxor,  8c  domina . 

Cetenim  Caefar,ut  faepius  jam  antc  reiatum,Germanis  unam  Lunam,Gaiw 
unam  adfignat ex omni  dearum  numero  Minervam.  hanc quoque  nullaffl 
aliam  efle  deam ,  quam  Lunarh,  paucis  demonftrabo  .  Cicero,  de  natura  deo- 
rum  lib.  x  n :  CMtnervafrima ,        Afollinis  matrem  dtximus .  (ecunda  orta  Niio  , 
Mgyftii  Saiu  colunt .  De  hacSerinus  apudStobxum,infermonedelegibus,& 
Plutarchus,  in  libro  de  Ifide :  To  $1  kv  z««  aQLuols  (lw<c  lo-tv  vollIQso-lv )  eJ©-  c^Xf4' 
<ptw       toimtIw  .  id  eft;  Saiticum  Minerva,  quam  ejr  Iftn  efe arbitrantur ,  fimulacrum^'  ^ 
fcriptionem  habuithujmmodi .  Et  eodem  libro  poftea  :  ilw  ffyj  ydp  iciv  wc&awf  W 
A'6tv£sovop*li  kuXSo-iv,  id  efl  5  Ifin  fefe  MinervA  rmninefignificant .  Hinc  etiam 
nonis  Hierapolitanae ,  id  eifc ,  Atargatis  fimulacrum  aliquid  quoque  ex  Mmerv 
habitu  in  fefe  habuit ;  tefte  Luciano,  in  libro  prxdido .  . 

Sed  &  CeR.ER.Em  fuifle  Lunam ,  Graecorum  teftatur  interpretatio:  q 
eam  deam  a^ll^ou»  vocabant,  quafi  vlw  id  eft .  Terram  matrem .  Hinc  Uf* 

phei  eft  verfus : 

Ttj  LL^Ttjp  TXTOLVTMV  AtJLLrjTtjp  VrhifTO$QTGifiJl- 

T erra  mater  omnitim  ,  Ow  dtvitiarum  datrix, 
Herodotus,  lib.  1 1 :  1V15  Je  e^,       tIw  tiTklwuv  yXaarcu/,  &tifjLyTtip.  hoc  eft :  f/fr  20 
fecundum  Gitcorum  lingvam,  efi  Demeter,  id  eft,  Ceres.  Et  poftea  eodcm  libro '  f1 
yvSiw  d])  AiWTlfi  ?<ri$  Wt-  id  eu?;  ^AFgyptiorum  lingva  Ifis  est  Ceres .  Hinc  Virg»lU ' 
1*upyi*uv  hb.  i,  Solem  ac  Lunam  ilc  alloquitur ; 

■  Vos  0  clarifiima  mundi 

Ltimifla,  labemem  coelo  qtu  ducitis  annum ; 

Liber  &  alma  Ceres,  j 
Cereris  filia  fuit  PRosERPiNA.de  hac  ita  Macrobius  ditto  SaturU 1 
lib.  i,cap.  xx  1:  Phyfici  fuperim  hemifphmum  terr*  ,cu]us  partem  incolimus  Jrenerts 
feiiatione  coluerunt  linferius  vero  hcmiffhtrium  terr* ,  Proferfinam  vocaverunt .  $a}lC  J 
quia  Venuseademeft  Ccres.  imo  &  Proferpina  eft  Venus :  nec  magis  hujys  '9 
lia,quamDispater,five  Pluto Jovisfrater .  Qiium  igitur Proferpina  fit  C&  ' 
&ha?cfit  Venus,&Terramater,6c  Luna,-  Proferpina  quoque  nihil  aliud  c  j 
quam  Luna  .  Plutarchus,  praedi&o  libro :  Ov  yap  afoov  <*voj\  ZapjiTriv,  tj  rh  HW0 
dpao-i,  K&4  larivrtw  nepo-tyetora* .  id  eft:  Neque  Sarapin alium  e(]e  ajunt,  quam  plutofl  ' 
ejr  Ifin  Proferfinam :  FuIgentius,juv0oAoyuc£i/  lib.  1 1  :  Lunam  ideo  iffam  voluerunt  ttf4 
apud  inferos  Proferpinam  dici ,  feu  quodnocle  lttceat,feu  quod  humilior  currat ,  &  tcrrtfpV1' 
HincHerodotus,lib.ir,  ex^gyptiorum  theologiatraditCererem  ^Liber" 
inferorum  principatum  tenere.  Quoille  etiam  fpeftat  Aufonii verfus^iu^1 
rum  patrem :    BetK%©*  cii  tuoto-tV)  cvl  (pfapivois  a'3mw$  . 

Bacchus  in  vivts,  in  mortuis  Adoneus .  40 
6c  item  ifti : 

Ogygia  me  Bachum  vocat  5 
Bionyfon  Indi  exiflimant  j 
Romana  facra  Liberum  \ 

r^frabtca  gens^doneum.  .  ^ 

Aidoneus  igitur,  five  Adoneus ,  nullus  alius ,  quam  Aides ,  five  Ades;    hic  ld^ 
qui  Atys ,  &  Ates , &  Attes,  &  Atines,  &  Attines, &  denique  Adonis .  cujus  u>  ^ 
quumfuerit  Venus, eademque  &  Rhea,6c  Terra  mater,8cMaterdeoruru> 
Iuno  5  6c  Ceres,  &  Luna  j  Proferpina  quoque  ipfa  eft  eadem .  ~r 

Denique  Lucianus,  eodem  libro  de  dea Syria,  Junonis  Syriae,  id  eft>  gjf  f 
tis fimulacrum  aliquid etiam  Dian^e,&Nemesis)  &  ParcaRvM)^^ 
fe  teftatur .  has  igitur  itidem  dex  omnes  ad  unum  numen  , id  eft ,  ad  Lunafl1  ^ 
referenda^.  Ab  v€gyptiis  accepifle  ^Efchylum  tradit  Herodotus,  Hb-^/Lf, 
Dianam  Cereris  filiam  fecerit .  ergo  Diana  eadem  6c  Proferpina .  Strabo,!»^^ 
tradit  Mileflos  ac  Delios  Dianam  interpretatos  efie  Lunam.  PhornutusA  ll\ 
ra  deorum :  Sol apfellatm  Afollo  3  ac  Luna  Diana .  O vidius,  de  Ponto  lib.  h  deS>'  'p\t 


GERMAKI^B   ANTlQ^LiB:   L  ii$ 
i^fnte  deum  matrem  cornn  tibkeiiadunco 

Cum  canit,exigu<e  quis.  (lipi*  <era  neget? 
Scimus  ab  imperio  ficri  nil  tale  Dian<e  j 
.  Vndet-imenvivat,vaticinatorhabet. 
ticero ,  de  haturi  deorum  lib.  1 1  \  Dianamejr  Ltmm  eamdemep pntant .  Luna  k  hi~ 
ccndo  nominata  cfl ;  eademefl  enim  Lucina  .  itaque ^ut apudGrscos  Dianam ,eamque Lucife^ 
ram^fic  apud nos  Innonem  Utcinam  in pariendo  invocant .  Diana  ditta ,  quia  noclu  qu.fdtcns 
rffteret.  Hinc  feftum  quoq;  Bianae,  quod  JEgyptii  celebrabant  in  urbe  Rubaftii 
fercei.\clem  defcribit  Herodotus  ritibus.,  quibus  Matris  Deum  feftum  celcbr.v 
0  turri  fuidc,  fupra  oftendimus .  Verba  ejus  lib.n,  hxe  funt :  uxiaa-l  ti  ydp    dp<*  a,v« 

yUvcufo,  k.  ixroTkovli  tzK^^  zkcctspcov  cv  wdfyi           ctj       rivig  r  ywjcuK<2v,KpoG,Xa 
tvw^,   ..Z.X-y      .  >./       .' V>  m    *   I  J)\  >  >.  -.1, 


Navigant  viri  pariter  ac  femin<e  j  magna^  cst  in fingulu  navibits  utrorumque  multitudo. 
Inter  navigandum  adfldue  multcrcs  aliquot  crepitacula  tenentes piaudunt,  vtri  tibiis  canuti 
ceteri  ceterxque  modulantur  manu*c};  complodunt .  Atque  ut  ad  quamque  nrbium  accedunt 
nwigadojalia  agunt :  AdpuUa  ad terranavi^  muliemm  ali<e  ea,  qu<e  dtxiyfaciunt  \  aiU com- 
a° pellantes  ejm urbis feminas ,ingerunt probra ; alu faltant.  Nemes  i  n  equidem  Ma- 
cl"obius,dicto  libro,  cap.  xxn,  ad  Solcm  refert:  fed  id  perinde  elt  ac  li  Lunae  ad- 
%naflet.nam  ad  unum  idemque  numen ,  id  eft ,  ad  verum  xternumque  Deum 
rerum  omnium  au&orem  ,  quem  in  unitate  trinum ,  in  trinitate  unum  colimus > 
&  Solem  &c  Lunam  pertinere,  mox  infra  aperiam  j 

Nunc  Luna  ipfa  quod  tandem  habuerit  apud  prifcos  Germanos  vocabulum, 
videndum  eft  .•  Patrio  fcrmonehodic dicitur,  variantibusdiale&is,fuperioribirs 
Moon}  inferioribus  omnibus  Maenfixc  Maan^  Danis  Maane,  five  Moone\  Svedis  Mane* 
^cinterdum  cum  Lapponibus  Mana  j  Anglis  in  Britannia  LMoone-y  quod  efFertur 
ferc  ac  fi  Germanice  fcriberes  Muun ,  five  Mth  .  omnibus  eft  vocabulum  mono- 
30  fvllabonj  nifi  quibus  A,  vel  e  in  fine  apponitur.  Plerique  popularium  meorum 
dcfumtum  ib arbitrantur  ex nomine  Mannij quem  Tui ton is  filium  ex anti- 
quis  GermanorumcarminibusmemoratTacitus.  Verumhi  quam  fintfalfijani 
fupra,cap.ix,  fitisliquidopatuit:ubi  Mannum  efle  Adamum,  documentis  proba- 
tumeftgravillimis.  Mannum  vero  prodeohabuiireprifcos  Germanos,  ne  car- 
rnmaquidem  eorum  apud  Tacitum  teftantur.  Antiquiflimum  illud  efle  Luna; 
|°cabulum,  ex  Afia  una  cumgenteinCelticamtranilatum,equidemhauddu- 
blt<> ;  quando  Graecorum  etiam  vetuftiflimis  idem  fidus  dictum  eft  .  unde 
etiam  menfis  Grascis  diclus  eft  m»j'v  ■  quemnos  adpcllamus,  fuperiorum  dialedo 
momt,  infcriorum  manet,  &  contracLe  maent ;  Svedorum,  ?»4^r,Danorum  maanety 
^  mocncA^  Anglorum  moneth.  Quin  ipfbrum  quoqueLatinorum  menfis  hinc  ori- 
gjnem  vocabuli  cepit.  ridiculum  certe  elt,  quod  Cicero,  in  dicto lib.  11  de natu- 
ra  deorum,  tradit ,  inde  menfes  nominatos ,  quia  mcnfa  fpatia  conficiunt .  Slavorum 
^l^oque  nationes  ex  eodem  illofonte.Poloni  fuum  miefiac,  Bojohxmi  mefyc^  Slavi  - 
^/^habentj  &  fic  reliqui,  pro  fua  quique  dialecto  paululum  variantes .  Hocau, 
|eui  Slavorum  vocabulum  ex  eadem  origine  fic  formatum  videtur,  uti  JEo- 

u^  peic.  At,quumex  Grxeis  Doresaliorum  plwvi  pronuntiarint  fua  dialeclo 
quid mirum,  Celtas quoque dixifie Mana?  quod  Lapponibus atque  Sve- 

Is  etiam  nunc  manet.  reliquiid  ratione  dialecLorum  poftmodum  variaverunc. 
5o  b      iUs  ]gltur  nomine  proximus  a  Solis  die  dictus  eft  dics  Germanis  fuperion- 

^■JMoontag  ^  Danis  Moondag,  &  Maandag  3  inferioribus  Germanis  UWaendacb', 

Vedls  tMandagh,  AnglisCMundap 

jj     .t($te  ita  jfatis  jam,  abundeque  patereexiftimo,  omnium  gentilium  dearum 
^°mina  liniul  ac  numina  ad  unam  fpectare  Lunam  j  quam  folam,  ex  om- 
^um  dearum  numero ,  coluifle  Germanos ,  teftatur  Cxfar,  in  fupni dicT:o  com- 
£utano  fexto ,   Eamdem  tamen  deam  y  five  idem  fidus,  variis  eos  adfecirTe 

adpella-- 


24o  PHILIPPI  CLUVERII 

adpellationibus ,  haud  aliter  atque  alias  per  terrx  orbem  gentes ;  ex  fupra  dictis 
manife(tiilimeiiquet:  ubiadpeliationeshascerecitavimus  jMan  a,HerTHA> 
Fiua,  Aestar. 


C 


Cap.  XX VI  II. 

fye  Vnlcano  >  qui  idemeH  Mdrsy  @r  Hercules. 

i^SAR,  ut  fxpius  jam  relatum, belli Gall.  comment.  v i ,  de  Germanis 
fic  fcribit :  Deorum  numero  eos  Jolos  ducunt ,  quos  cernunt ,  &  quorum  ofww 
t  aperte  juvantur ;  Solem ,  ejr  Vulcanum ,  &  Lunam.  reliquos  ne  fama  quidem^- 
perunt.  De  5ole,  ac  Luna haclenus  aclum  eft.  reftat ,  uti  de  Vulcano  etiarndf" 
catur .  Hunc  ego  eumdem  eife  dixerim ,  qui  Mars ,  &  item  qui  Hercules  exiit1' 
matus.quod  uti  commodeprobare  queam,  primo  loco  demonftrandum  crit 
Martem  eumdem  eiTe  Sc  Herculem  .  Magno  huic  rei  argumento  eft,  quod  Mar- 
tis  fidus  quibusdam  adpellatum  fuit  Herculis ;  tefte  Plinio,  lib.  n,  cap.  ViJ 1 
quemadmodum  c\c  Mercuni  fidus  nonnullis  diclum  Apollinis  >  quia  idemhi  duo 
numen :  &.  Veneris  iidus  aliis  Junonis ,  aliis  Ifidis ,  aliis  Matris  deiim  ;  ut  iupra 
oftenfum  eft.  Macrobius,  Saturnaliorum lib.  1,  cap.  xn :  Saliosautem  Herculi,u^ ^ 
tate  dottrindi  altioris ,  adfignat  Virgtliws ;  quta  is  deus  ejr  apud pontifices  idem  qui  &  ¥fS  % 
habetur.  ejrfaneita  Menippea  Varronis  affirmat ,  qtuinfcribitnr  a'm@*  £t@»  H&*M' 
in  qua  ciim  de  Hercule  multa  loqueretur,  eumdem  effe  &  CAUrtcm  probavit.  Chald&i  ^0' 
que Jlellam  Hercults  vocant ,  quam  reltqui  omnes  Martts  appellant .  Sed  magnum  q^f" 
que,  ac grave  fuper hac  re  teftimonium  eft  Witichindi,  inchronici  Saxon-  "  ' 
1,  his  verbis :  Secundum  errorempaternum  yjacra  ftia propria  veneratione  veneratijttn  ' 
nimtrum  Martem,  effigie  columnarum  imitantes  Herculem .  Coluiile  prifcos  GerW^ 
noshocnumen^fubduobus  diverfis  nominibus,  teftis  eft  locupletiifimus  TaC*J 
tus,  in  libro  de  Germania,  his  verbis :  Herculem  ac  CMartem  concejfts  anim^  ' 
placant.  EtCa:far,  inpraxiifto  comment.  vi,  deGallis :  CMartem  bella  rtg**0!* 
bitrantur .  De  Hercule  etiam  antc  dixerat  Tacitus,  eodcm  libro :  Fuifie  apd 
Herculem  memorant.  primttmque  omnium  virorum  fortium  ituri  in  prcelia  canunt .  ™  ^ 
Herculemhunc  intelligas  Alcumena  natum:  de  quo  Grarci  fabulati  funt,  ofn' 
nem  eum  obiile  terrarum  orbem.  caveitem  accipias  fub  hoc  nomine  Nir^ 
five  Nimrodum  •,  qui  primus  fuit  omnium ,  poft  tcrrarum  mundationem  ,  b^ 
tor,  acmonarcha,  urbhque  Babylonicar,  fi  Jofepho  credimus,aucl:or  :nam 
nem  Germani,  iive  Ccltxnoftri  theologiam  fiiam ,  jam  indeab  eofaxulo^ 
buere,  quod  inundationem  anteceffit;  utpluribusargumentis  jam  dudum  P. 
tuit  ,  ampliusque  infra  paifim  patebit .  fed  cave  multo  maxime ,  Herculem  & 
heicimponi  iinas  cognomento  ^lemannnm  \  quem  vaniilimus  juxti  atquc  a 
eptiflimus  llle  Annius  Viterbieniis  ,  infaliis  fuis  iub  Beroii  nomine  comm^1  ^ 
nis  ridicule  confinxit.  namque  Alemannorum  nomen  Augufto  demum  R°  ^ 
nis  imperitante  natum  eft j  ut  infra  iiio  loco  oftendetur.  Fui t  igitur  ille  H  E  *  c  ^ 
les  apud  Germanos  eadem  ratione ,  qua  Th  euth,  6c  Man  eorum  rU  ^ 
origo  &  conditores,  non  in  Germania,  verum  in  Aiia,  ante  terrarum  inund^ 
nem.  At  non  ipfi  Geimani  in  carminibus  fuis  memorabant,  fuiife  apuJ  tC 
Germania  Herculem  jutquidamarbitrantur:  ied  Romanorum  quidam  ^c ^ 
res ;  ad  quos  omnem  praxedentem  orationem,  poft  vocem  vocentur ,  tye 
infra  in  Tungris  docebo .  Neque  enim  Tacitus  fcribit ,  Fuijfe apud  fe  & 
memorant:  fed,apud eos.  Rediifime  de antiquiilimo illo  Hercule  feniit  U^c:°^  f 
initiocarentem  faciens;a qqo poitea  alii  viri .  fortitudine ac  bellica  virtute  P 
ftantes,  nomen  traxerunt.  Forteis  autem  fuiiTe  viros ,  &  bellica  virtute  ci^ 
jamante  inundationem,fupra,  cap.xxv,  ex  Mofis  facratiilimis  demonftra 
eft  monimentis.  Macrobii  verba  de  Hercule  funt  ifta ,  Saturnal.lib.  u 
Sed  nec  Hercules  a  fnbfl antta  Selt  1  dtienm  est .  quippe  Hercules  ea  eB.Solis potefi^ >  ^f^i 
mano  generi  virtntem  ad  ftmilitudin  em    xfla  deorttm .  Nec  aflimes  3  ^cm€n^l\jtf 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.  L  itf 
Thebas  Bceotias  natum  ,folum ,  velprimum  Herculem  nuncupatum .  imo pofi  mttoj  ,  aU 
que  poftremus  ille  hac  appellatione  dignatus  eft,  honoratusque  hoc  nominc  ;  qttianimiafor* 
titudine  meruit  nomen  dei  ,  virtutem  regentis .  Ceterum  dem  Hercules  religiose  quidem 
&apud  Tyron  colitur :  verum  facratiffima  &  auguftifftma  ^Egjptii  eum  religtoneve* 
nerantur,  ultraque  memoriam,  qua  apud  illos  retro  iongtffima  est,  ut  carentem  initio  c olunt . 
Ipfe  creditur  ejrgigantes  interemtjfe ,  cum  coelo  propugnaret ,  quafi  virtus  deorum .  Gigan- 
tas  autem  quid  altud  credendum  ,  quam  hominum  quamdam  tmpiam  gentem,  deos  negan^ 
tems  &ideb  aflimatam  ,  deos pellere  de  cxlefii  fiedevoluijfe?  Horurn  pedesindraconum 
volumina  deftncbant.  qnod  ftgmficat ,  nthtl eos  reclum ,  nihil  fuperum  cogitafte,totius  vit,c 
*0  eorum  grcfii  atque  procejfu  ^tn  inferna  vergente.    ^Ab  hac  gente  Sol  pcenas  debitas  vi 
peftifert  caloris  cxcgit .    Et  re  vera  Herculem  Solem  effe ,  vel  ex  nomine  claret .  ^xAJj  $ 
emm  qmd  aliud  est ,  nifi  q&s,  td  est ,  aeris  kM@-  ?  qua  porro  alia  aeris  glorta  cH  ,  nifi 
folis  illuminatio  •  cujus  recejsu ,  profnnditate  occulitur  tenebrarum.    Praterea  facrorum 
adminftrattones  apud  ^Egypttos  muUipltci  atfu  multipltcem  dei  ajferunt  poteftatemy 
ftgniftcantes,  Hercnlem  hunc  ejfe  tov  cv  >zow*  ,       J\j.oi  vrdvrM  jjAw  >  id  eft ,  m  omni- 
bus ,  Sc  pcr  omnia  Solem .    Idem  vero  au&or ,  capite  praxedenti ,  de  Marte : 
Plerique  Liberumpatrem  cum  CMartc  conjungunt ,  unum  deum  ejfe  monftrantes .  unde 
Bacchus  E\vdki@-  cognominatur:  quod eft  interpropria  Martis  nomina .  Colitur  etiam  apud 
Lacedamonios  fimulacrnm  Liberi  patris  hafta  infigne ,  non  thyrfo .   Sed  &  cum  thyrfum 

20  tenet ,quidaliud,  quam latens  telum ,gerit\  cujus mucro  hedera lambente protegitur? quod 
°ftendtt,  vinculo  quodam patientia  obligandos impetus  belli.  habet  enimhedera  vinciendi 
°bligandiqne  naturam .  nec  non  &  calor  vini ,  cnjus  Liberpaterauclor  ,fape  homines  adfu- 
rorem  bellicnm  usq^propellit .  igitur,propter  cognatum  utriusque  effettus  calorem  ,Martem 
Libernm,  unnm ,  eumdemque  deum  effe  voluerunt.  Certe  Romani  utrumque  patris  ap~ 
pellatione  venerantur  ;  alterum  Liberum  patrem,  alterum  Marspitrem,  id  ejl ,  Martem  pa- 
trem  cognominantes .  Hinc  etiam  Liber  bellorum potens probatur  ;  quodeum primumedu 
derunt  auttorem  triumphi.  Citm  igitur  Liber  pater  idem  ac  Sol  ftt ,  CMars  vero  idem  ac 
Liberpater;  CMartem  Solem  effe  quis  dubitetf  ^Aceitani  etiam,  Hifianica  gens  ,fimuU- 
crum  CMartis,  radiis  ornatum,  maxima  religione  celebrant ,  Neton  vocantes.  Et  certe,  ra- 

30  tio  naturalis  exigit  ,ut  dii,  caloris  ccelefiis parentes  ,magis  nominibus,  quam  re  fubfiantiL 
que,  divtfi  fint .  fervorem  autem ,  quo  animus  excandefcit  ,excitaturque ,  altas  ad  iram, 
alias  ad  virtutes ,  nonnumquam  ad  temporalisfuroris  excej[um,per  qnas  res  etiam  belU 
nafcuntur  3  CMartem  cognominaverunt .  cttjus  vimpoeta  exprimendi ,  & fimilitudini  ign/S 
applicando,ait^ 

Mcqvtjo  dXd>$  ir  Jipyjg  \y%i<BTctk(&>  ,v\  oXoh  vrvp  • 
Furebat  ut  Mars  haftam  vibrans,autperniciofus  ignis . 
J# fumma  pronuntiandum  eB,effeclum  Solis ,  de  quo fervor  animorum ,  de  quo  calor fan~ 
pJtnisexcitatnr,  Martemvocari.  Exhis  jam  colligo,  eumdem  fervorem  ,quo  animui 
e^andefcit,excitatur^, alias  ad iram,  alias  ad  virtutes,  nonnumquam  ad temporalisfurorti 
4-°  excej[um,perquas  resetiam  bellanafcuntur ,  Vulcanum  fuiiTe  exiftimatum.  Apud  Eu- 
nienium,  in  Panegyrico ,  haec  leguntur  verba :  Si  belloparta  Marti  dicantur  ,ft  mari 
qtttftta  Neptuno.  At  apud  Livium, lib.  v  1 1 1 ,  antiqua  eft  lex  ifta :  Vulcano  arma, fi- 
Ve  cui  alii  divo ,  vovere  volet ,jusefio .    Hinc  Romulus ,  Camerinis  devi&is,  W  r£* 
hcttyv^w  Ti9gi7T7rov  x^^m  #0^*1™  T?  H^ofV» ,  id  eft,  ex  manubiis  quadrigas  areas  de» 
dicavtt  Vulcano ;  tefte  Dionyfio  Halicarnaflenfe,  lib.  1 1 .  Sic  Livius,  lib.  i n :  Magna 
bis  armorum  capta .  ea  omnia  imperator,  Vulcano  facrata,incendit .  De  hoc  deo  ita  Dio- 
dorus,lib.i,  ex  AEgyptiorum  theologia  :  To  fyvrvp  pikopluuivo^ovdtycujovovo- 
P^Qy  cuiTisg  Cpcurt,  vofitmv&s  yikycw  eivcv,  Qzov,  ^  •aroatac  o-v^Qoi^ic^  7rcc<rtV€iS  ymcrivrt 
^  TiAeicu,  avfyo-iv.  id  eft:  Ignem  vero  interpretatione  Vulcanum  eos nominare  ajunt, 
0  futanteis  magnum  effe  dcttm ,  &  multum  conferre  omnibus  rebus  ad  generationem  ,  & 
ttfettum  incrementum .    Plato ,  de  legibus  lib .  v  i ,  iph*  Soli  tribuit  yma-w,  ctvjrlw> 


**it*<plu>^  ideft,  generationem ,  incrementum ,  ac  nutrimentum :  8t  ipie  Diodo- 
rus  eodem  loco,  ignem,ilve  tov  ii'(pcu<rov,zd  Solem  refert 5  quemadmodum  Ma- 
crobms  ad  eumdem  Solem  pertinere  docet  &  Martem  &  Herculem.  5c  O  vidius, 
^tor.lib.vi,ltacanit: 


*4*  PHILIPPI  CLUVERII 

Nec  tu  aliud Ve/tam,  qttam  vivam  imellige flammam : 
Nataque  de  flamma  corpora  nulla  vtdes. 

Iureigttur  virgo  eft,  qu& femina  nttlla  remittit, 
Nec  capit:&  comites  virginttatis  amat. 
Ergo  ex  hoc  quoque  auctore  Vefta  nihil  aliud ,  quam  Vulcanus,  &  hic  idem  qu* 
Sol.  Nec  idinjuria  equidem  j  quando  omnia  ifta  deorum  dearumquenomina 
ad  unum  pertinebanr,  numen  ,  rerum  omnium  conditorem.  Minervam  cffe 
camdem  ac  Terram  matrem ,  fuperiori  capite  docui.  Ovidius  autem,  eodem  li- 
bro  paullo  ante,  Veftameamdem  facit,quam  Terram,  his  verfibus:  {Q 

Vejla  eadem  eji  ejrterra\fubeU  vigilignis  utriquc : 
Sisnificant  fcdem  terra  focusque  fuam . 
Dionyfius,  libro  pra:dido  ;  tfrU  <tf  cuatteiddg  to  -ndp  vofi/Qso-iv ,  eu  ytjTi  J<ra  n  >5 
7ov  fiiQov  Kctlfxxo-tt  T*  Kocrf^a  Tcynv  ,  Tctg  dvd^g  r£  fjL^oa-ia  'zroieiTcii  Txrvoog  ufi  idVTY^- 
eft:  Vcft&  ignem  dicatum  ejse  arbttrantury  qubd  quum  h<ec  dea ftt  te//us,  medtumque  rnttndl 
locurn  obtineat,fub/imc  mtcantets  ignes  ipfa  ex fe  accendit .  Ab  hoc  quoque  argumentP 
templum  Veitx  in  urbe  Roma  undiqj  erat  globofum,  ut  orbis  eft  terrarum.  Vc- 
ftam  efle  camdem  &  Minervam,  oftendit  Ovidius,  triftium  lib.  1 1 1 ,  eleg.  h  n°c 
verfuj  Hk  /ochs  eU  VeJU,  qui  Pal/ada  fervat  &  tgnem.  ^ 

Minervamvirginemhabitameiie,vuJg6  notum  eft.  Eamdem  bellorum  fuifl* 
deam,  quam  alio  nomine  Bellonam  vocarunt,  argumento  funt  galea,  dypcUS' 
hafta,  thorax  ferreus, quibus  exornatur.Hinc  Marti  Minervceque  fpolia  Carthf* 
ginienfia  facrata  cremavit  ScipiojUt  audofeft  Appianus  ,in  Punicis.  Platoin 
Timaro  audor  eft,  Saiticam  Minervam,  quam  eamdcm  Ifin  ducebant,  fiif 
ptiaco  vocabulodidamfuifle  Nine  .  fupraexMacrobiointelleximus,^^, 
Ht/panicam  gentemftmu/acrum  Martis,  radits  ornatum ,  maxima  religione  ce/ebraffe ,  N  £ ' 
T  o  N  vocanteis.  ex  radiis  Macrobius  colligit,eumdem  deum  efle  Solem.  infra  aU* 
tem,  capite  xx  j  ,  tradit,  AEqyptios npud He/topo/in  taurum  So/i  confecratum ,  quern  N 
T  o  N  cognominarunt^  maxime  coluijfc .  Ex  his  omnibus  fitis  perfpicuc  jam  patet> & 
ipfum  VulcanumnullumaliumelTe,quamHerculem,6cMartem,6c  Ve(tam>^  0 
Terram  matrem,  &  Minervam,  &  Bellonam,  8t  lfin,&  Lunam,&  Solem,!^  ^ 
Jovem,  8c  Mercurium,  6c  Apollinem ,  &  quidquid  prcterea  nominum  deoru^ 
dearumque.  Plato, delegibus  xi,ubidedeorummuneribusdiirerit,VulcanoJu- 
xta  acMinervaartiu  originem  traditxui  atteftans  Phornutus,de  naturadeoru^ 
2?Ma9inquitJjcmfnum pars  artes  Mimrv* ac  Vulcano trtbube .  Mercurio  eas  adfcrip»^. 
non  modo  Grarcos,  Latinos,  ^gyptios,  &  alios,  fed  Celtas  etiam  noltros ,  teftl5 
eftCa:far,mdido  com,  v:.  Cundaifta  deorum  dearumquenomina  ac  num?1* 
quomodo  ad  unum,  verumj^eternumDeum,  rerum  omniu  conditorem,  coiJer' 
vatorem,  ac  moderatorem  pertineant,  mox  aperiam^  fi  de  Martis  vocabulo,  ^u.0 
isapud  Germanos  adpellatus  fit,paucis  ante  diileruero.  Nomina  illi  tributa^  ^ 
antiquis  mortalibus  varia.  nam  &  J?uirtrum  adpellabant  Romani,  &c  ante  hos  ^  ' 
binij  tefte  Dionyfio  Halicarnafienfe,  in  Iib.  1 1-  Graci  EvovctXuv,  tefte  eodem  aU' 
dore,  eodem  loco,  &  Macrobio ,  Ioco  fupra  diclo;  &  aliis  auctoribus  haud  fe111^ 
Vulgare  tamen  ejusapud  Grxcos  vocabulum fuit  Avph  c.  unde  &  Latinoi'uir* 
Mars,  adjecta  una  litcra ,  manafle  videtur .  Prifcis  Hifpanis,  Germanoru  co^ 
fangvineis,dictusfuitvoceCekicaNET,-  quod idemfuifle  ^Egyptioru  N  U  r l> 
fupra  oftendi.  hodieqj  Germanis  dicitur  invidia  patrio  fermone  neidt  &  v*rla 
dialeclo  nied.  Exquibus  coIligereIicet,exeadem  fcaturigine  fluxifle  Grxco^ 
Ay£w,& ^gvptiorum  Hifpanorumq;  Neit.  ex invidia quidpc  rixa,  b  rixa  certarp*1.' 
c  ccrtamine  bellum.  Quin  Grxcoru  quoq  •  gm  fatis  aperto  indicio  pro veniflc  s  '  Q 
detur  ex  eV  ,  quod  comentionem^rixam,  &  certamen  notat.  Germanorum  nonnu* ' 
hodie  dies  Martis  dicitur  Erichtag.  qux  certe  vox  prope  ad  Graxorum  Avpf  *cf  $ 
dit:multotamenpropiusadE^un^eetiaconjedurahaudperindevana,p^. 
Germanos fua  lingva Martem  vocafle  ERic.five  Erich.  cx quo etiam  bo& 
nes  privi  nomen  habucre ;  ut  patet  ex  antiquis  juxta  monumentis,  &  ^°^%c 
ufu.-quemadmodum ex  Mercurii nomine  Theuth  quam plurima  n^bvCcr 


G  E  R  M  A  N  I  M  A  N  T  I  Q,  L  I  B.  I. 
vocabula  3ut  fupra  ,  cap.  i  x,  dixi :  quorum  nonnulla  etiamnum  durant .  Sed 
*dem  Martis  dies  plurima;  noftratium  parti  vulgo  vocatur  ,  fuperioribus  Dm- 
gutag,  Saxonibus  Dingesdach j  inferioribus ,  circa  di vortia  oftiaque  Rheni,  itidem 
E>ingesdach,§c  D) 'fendach ,6c Dysdach  jfeptemtrionalibus  Ttisdag^  AnglisinBri- 
tannia  ,  Taesday :  nonnullis  etiam  Germanis  fuperioribus  Zinstag .  Hoc  nomi- 
nis  unde  omnibus  pariter  Germanis  qua^fitum ,  haud  facile  difpedu  eft.  Luca- 
nus ,  lib .  i ,  ut  fupra  relatum ,  trcis  refert  Gallorum  deos  pra:cipuos ,  humanis  ho  - 
ftiis  placari  folitos,  his  vcrfibus  : 

Et  qmbm  immitis  p/acatur  fangvine  dirb 

!<l  Teutates  -y  horrensque  feris  a/taribm  Hefus\ 

Et  Taranis  Scythit*.  non  mitior  ara  Dian*. 
Ex  his  quisnam  fucrit  Teutates,  quis  item  Taranes , fupra di&um eft .  Hesvm 
cffe  Martem,  ex  eo  conjeccrim,  quod/m*  altaribushotrentem  cognominat.  quod 
Marti  convenire , jam  antea , cap.  xx 1 1 >  ex  Tacito  didicimus.  cui  confentiens 
Carfar , dicto  comment.  v  i ,  <JM*rtem,  mquit,be//a  regere  arbitrantur.  httic  yquum 
prcelio  dimicare  conflituerunt ,  ea ,  qu&  be/lo  cepcrint ,  plerumque  devovent .  Et  Jornan- 
des,inlibro  de  rebus  Gothicis  ;  CMartem  femper  afperrimap/acavhe  cultura.nam 
vit~iim&  e\us  mortes  fuere  captorum .  Nomen  igitur  alterum  Martis  apud  Celtas 
fritfe  arbitror  Thies.  cx  quo  fa&um  ,  adipiratione  abje&a  ,  Ttes .  unde  fe- 

20  ptemtrionales,  antiquitatem  lingvae  mirum  in  modum  prx  reliquis  Germanis 
!n  plerisqj  fervantes ,  etiamnum habent  Titsdag,&c  Rheni  oftiorum  accola:,  muta- 
talitcra  adipirata  in  molliorem  Dysdach-.hxs  quidpe^  idem  fonat ,  quod  feptcm* 
trionalibus  geminum  fuperioribus  plerisquc  Germanis  diphthongus  ie. 
pofteriores  deinde  ,  adjecH  ,  pro  rationc  grammaticcs  ,  una  fyllaba ,  fecerc 
T^pndachy(ive  Dyflenduh.  poftremi vcro,hoc  iterum  contrahentes , metatheu* 
^uadam  literarum  dixere  Dinstag.  &  aiii ,  paullum  itcrum  dilatantes ,  Dingesdach. 
alii  interim jam  ab  initio  0  vertcntcsin  z  (quodetiamex  0su0in  z$t)f  factum, 
%>ra  oftendi)  pro  Thiestag ,  dixerunt  Ziestag :  St  deinde,  modo  pratdi&o,  Zicfien- 
tagh  tandem  Zinstag.    Lucanus  vcro  T  ex  0  metri  causa  abjecilfe  videtur: 

3o  unde  effe&um  vocabulum  H  e  s  u  s  ,  pro  THEsus:five  hoc  quoque  dialecto- 
rum  aliqua  apud  Gallos  fic  fercnte.  Apud  La&antium  varie  in  variis  excmpla- 
ribus  legitur  modo  Efa ,  modo  Het/s: evidentitfimo  argumento ,  vocabulum  eilc 
corruptum.  quia  tamcn  in  hoceft  in  illo/';  reftituendum  exLucano  cenfeo 
^ntegrum  fanumque  nomen  Hefus.  namcx  Lucano  id  nominis  defumfiiTe  La- 
ftantium,  haud  dubium  eft . 

Ceterum  audor  nofter,hiftoriar.  lib.  1  v  ^Tencleri ,  inquit ,  Rheno  discreta  gens% 
m  'lfa  legatis ,  mandataapud  conctlium  ^Agrippinenfium  edi  )ubent.  qu*  feroctftmus  e  legatis 
*»  hunc  modumprotulif.  Rediffevos  incorptt*  ^nomenque  GermanU  ^communibus  deisjed 
Pr*cipuo  deorum  Martigrates  agimus :  Martem  heic  diferti/fime  prxcipuum  G erma- 

4°  norum  adpellat  audlor  deum  .  6c  tamen  in  libro  de  Germania ,  Deorum ,  inquit, 
maxime  CMercurium  colunt :  cui ,  certis  diebus ,  humanis  quoque  hofliis  litarefas  htbent . 
Herculem  ac  Martem  concefiis  animalibus  placant.  quxccrte  intcr  fe  pugnant ;  ita,  uti 
Utrumfitverum,deMercuiio,andeMarte,  omnino  dubitarc  cogaris .  Pro  Mer- 
curio  equidem  maxime  facit,  quod  Cxfar  de  Gallis  ait:  Deum  maxime  Msrcurium 
colunt .  at  non  minus  pro  Martc,  quod  Jornandes  tradit ,  hunc  afperrima femper  Go- 
^spUcaviffe  cucu/turamcmpe  morttbm  captorum.-item  quod  Macrobius  de  Hifpanis, 
^ermanorumfimulac  Galloruconfangvincis  teftatur,  eos  maximare/igione  Mar- 
****  cekbraffe .  Sed  de  Germanorum  gente  difertiffimum  cum  Tacito  perhibet  tc- 
50  j  monium  Procopius,  Gothicarum  rcrumlib.ii.de  Sveonibus,  ac  reliquis  Scan- 
^navia: peninfulx,  quam  falfo  adpellat  nomine  ThuIen,incolis  italoquens:  Tav 
^Jftwv  (rcpia-t  to  zoc^i^jv  cu9^oo7rog  tftt,  ovrrtp  cu  boovdhcflov  'Zsroiyo-cuvTo  ^olrov.  TXTovyctP  t£ 
Qvxnv ,  e;r«  Qiov  cwtov  pop^tri  piyt&v .  id  eft :  HoJIiarum  il/ts  pu/cherrima  efi  homo, 
quem  omnium  primum  in  proelio  ceperint .  hunc  Martt  immo/ant ;  ut  quem  deorum  maximum 
Kttut .  Summo  equidem jure  Mercurium ,  five Theuth  deum maxima coluc 
nt  omnes  Celtce  religione  5  quia  ab  hoc  originem  fuam  fcfe  habere  haud  igno- 

X  z  rabanc, 


244  PHILIPPI  CLtlVERlf 

rabant ,  &  palam  profitebantur .  haud  immerito  tarnen  Martem  etiarii ,  bell^ 

rum  re&orem,ut  prarcipuum  venerati  funt  deum^  quia  in  omni  vita  n;l  nffi  Maj> 

tis  fucre  filii ;  utiquc  Germani ,  pofterioribus  etiam  firculis ,  nuilaalia  re  rriagt 

quam  Martis  virtute  beneficiisque  gaudentes .  Martem  veHblum,  vel  omniuit» 

maxime  coluifte  alias  quoque  bellicofiffimas  genteis  3  Thraces ,  Sarmatas ,  Scy- 

thas,fatisnotumeft. 

Ceterum  Herculi, quem  primum  omnium virorum  fortium , ituri  in  frf  . 
canebant,  quod  fuerit  apud  Germanos  nomen,  planc  ego  ignoro .  Gallos  fua  Iin- 
gva  adpeilafle  (Sypiov,  Ogmium,  auctor  eft  Lucianus,in  Hercule  Gallico.  J0 

Cap.  xxix. 

Prlfcos  Germanos  tcnum,  <verum,  tternum  Demn  in  trimtate  colwjje, 

fub  SOLIS,  LUNAE,  Atque  I  G  N  1  S 

mmimbm . 

QLIanta  fuerit,  non  modo  in  Gr#corum  ac  Latinorum ,  fed  etiarrt  m 
y4igvptiorum ,  Sc  Celtarum ,  aliarumque  gentium  theologia  varioru^  , 
numinum  confufio ,  fatis  cx  hactenus  dictis.perfpedum  eft.  ^Caufa  tant* 
confufionis  origoquc  nulla  alia  fuit,  nifi  ea  ,  quam  fupra  oftendi .  nempe,quunl 
Adamus,&primiejuspoftcn  uniilli  vero  atque  seterno  Deo,  cundtarum  fj" 
rum  conditori ,  ob  multiplicem  potentiam,  ac  vim ,  variasque  ob  virtuteis»* 
erTectus,varias  ac  multipiiceis  tribuifTentadpellationesjprimohorum  f ili i^verurr» 
Deum  exiftimantes  Solem,  dein  Lunam  etiam  cum  Sole  conjunctam ;  h°s  1 
dictis  adpellationibus  venerati  funt .  mox  horum  filii  atque  nepotes ,  alia  etia 
jfidera  internumina  cccleftia  adfcifcentes ,  mirificc  easdem  adpellationcs  pe 


tumdemiffi  fuerint  laberynthum,  uti,quodnumen  quo  nomine  rectc  ven^r  - ^ 
rentur,  tandem  nefciverint  j  tamen  fapientiores,  prhcajque  theologia'?  °P'X, 
ab  Adamomajoreseorum  acceperant,  paulIoperitioresfacerdotes/unum 


iummumincccIisDeum,  rerum  omnium  auctorem  juxtaac  moderatorem>c  * 
teris  illis  deis,  fimulquc  hominibus  imperitantem ,  profeffi  funt ; ut  fupra  dem011^ 
Itratum.  Ab  hac  tamen  veri  Dei  notitiaalicegenteslongius,quam  aliff, in efl^ 
res  deflexerunt;  ut  exGraxorumLatinorumque  au&orum  lectionecuivisifltc* 
ligere  promtiflimum  eft :  quos  fingulos  hoc  loco  citare,nimis  foret  alieno  in  °P  ' 
re  longum ,  nec  neceflarium .   Celtas  noftros ,  atque  in  his  maximc  Getva^ 
ac  Gallos  quam  diligentifiime  prifcas  theologiae  fervafle  memoriam,  vel  ex  e°  ' 
tis  claret,quod  uni ,  ex  reliquis  gentibus,  de  vero  illo  a^ternoq;  numine  T  # £U  t? 
&.  item  de  primo  mortalium,  quem  is  c  terra  formaverat,  M  an  n  Ojnotitiafl* 
tisprobam  fanamque  habuere.  Necminustamenexeoquoquefummacoi 
perfpicitur  religio  atque  pietas ,  quod  fummum  arternumque  Theuth  trinUi^1 
unitate,  &  unum  in  trinitate  profefli  funt.  Cujus  equidem  rei  apud  alias  c]00^ 
genteis  ab  initio  quasdam  fuitnotitia ,  maxime  apud  /Egyptios:  verurn  P0^,-/^ 
lxculis,  quibus  rectc  etiam  tum  fenferunt  noftri^tam  exigua  ejus  apud  illos xe.  ^ 
fuerunt  veftigia,  uti  ne  ipfi  quidem,  qui  quotidie  ea  conipicerent ,  quid 
ient,  intelligerent ,   De  Germanis  noftris  hasc  fupra  ex  Cxfaris  cognovi1^  . 
belli  Gail.  comment.  v  1 :  Beorttm  numero  eos folos  ducunt,  quos  cernunt,& quorurn  h 
busaferte  juvantur  >  Solem,  &  Vulcanum,  ejr  Ltinam :  reliquos  ne  fama  quideffi  &((  f 
rttnt.  Quxquamlibetfalfavideanturexiis,quxfupra  exTacito  &  aliis  au^ ^ 
bus  de  pluribus  Germanorum  diis  adduxi :  tamen  per  fe  quam  vcriffi^  ^ 
quidpe  majores  noftriunum,  folum,  a:ternum  agnoverunt  Deum, ,n  tfl-  f6 
perfonis  ,  Patris,  Filii,  fic  Spiritus  sancti  j  quemadmodum  VQ$ 
primoeqrum  patri  Manno  fefe  manifeftaverat^hic  vero  filios  nepoteisqlie  ^f 
edocuerat.  Antiqua  tamen  illa  Satanx  3  jcterni  humani  generis  holtis, illu  ^.i 


1 
1 


tc 


GERM  ANIit   ANTIQ,  L  I  B.   L  i4j 
iina  cum  reliquis  mortalibiis ,  eircumducti ,  trinam  hanc  divinitatem  rebus  a 
vero  a:ternoque  Deo  conditis  attnbuerunt ,  Soli ,  Lunar,  ac  Vulcano  :  ita ,  uti 
Solem  intelhgerent  efie  Dcum  patremj  Lunam,  Deum  Filium;  Ignem, Deum 
5  Spiritum  fandum :  quia  horum  maxima  erat  omnibus  in  rcbus  virtus  atque 

»  poteftas.  Vetuftiffimc  ' 

verbis :  Ts*  J[' 

«?  tov  KoirfjLov ,  H&j  Tfjv  toov  o>\oov  Qvo-iv  Kci&ixrXciyivlccs  n&f  k 
lexj  o\vo  3-gxg  eliiins  T6  K&l  wpaTiss ,  TOVTi  HMov  ,  KjTtjv  ILiMvlw  .  Txtxs  d\fi  TXS  SexS  v(pi- 

TccfjoLf  TOV  QVfA7reu/Q,  KOO-fJLOV  J[lOlK&iv  ,  1$ iQovSs  W         eCV^OvjoCS  TXTCtvQ.  i  TO  <f\fi  7STV0  /K60tgf*»f- 

0  vwoffyjGV  li'(pcc4$7)v  ovofjLciircci ,  vofdtreulctf  fJLiycw  eivcu  B-iov ,  vrofad  ovfiGd&ecd^  srcto-iv  «f 
yma-lv  ts  jcj  Tiheiotv  etv&Qv  *  Id  eft :  Vetufiiffimos  ajunt  W  ^Egypto  mortalets ,  quum 
mundum  fufpicerent ,  cuntfarumque  rerum  naturam  curn  fiupore  admtrarentur ,  duos  effe 
deos  conjectfie  ,  aternos ,  atque  omnium  prtmos ,  Solem  ac  Lunam .  hos  deos  mundum  uni- 
verfum  gubernare ftatuunt ,  nutrienteis  &  augenteis  omnia  .  Ignem  porro  per  interpre- 
tationem  Vulcanum  dicere^  tjripfum  magnttm  deum  effe  exifitmanteis,  qui  multum  ad  cun- 
ttarum  rerum generationem ,  exaclumque  incrimentum  conferat .  Sed  hase  fententia 
de  noftris  Germanis  uti  fatis  rlrmetur ,  pluribus  oftendendum  erit  argumcn- 
tl&>  rationibusque  idoneis,  reliquum  etiam  mortalium  genus  initio  in  Sole^ 
Luna,ac  Vulcano ,  trinitatem  unius  veri  Dei  veneratum  elle.  Ac  deDeo  e- 
20  quidem  patre,  quemSolem  interpretabantur  ,  fatis  jam  planum  elTe  puto. 
ornniaquidpe  reliquorum  deorum  numinaad  unum  fpedare  Solem,  St  om- 
neis  virtutes,  elfectusque  qui  Soli  tribuebantur ,  uni  convenire  Deo ,  cun&a- 
rum  rerum  opifici;  pluribus  fupra  validifiimisque  expofitum  elt  documentis. 
De  Deo  igitur  Filio ,  ac  de  Deo  Spiritu  fan&o ,  nunc  explananda  eft  opinio. 
1  J  u  n  o  n  e  m  efle  Lunam ,  jam  antea  oftenfum  eit.  Graci  eam  adpella- 

}  bant  h^«#*  quod  vocabulum  nihil  aliud  fignificat,  nili  aerem.  Macrobius, 

1  lib  .  i  in  fomnium  Scipionis,  cap.  x  v  1 1 ;  Iuno ,  inquit ,  &  foror  Iovis>&conjunx 

vocatur .  Efi  autem  Iuno  aer :  &  dicitur  foror,  q  >tia  iisdem  feminibus ,  quibus  coelum,  ctiam 
aer  c$i  procreatws  j  conjunx ,  quia  aer  fubjeclus  eft  ccelo  .   Ccclum  heic  intelligit  Jo- 
-  3o  vem .  Jupiter  igitur  quum  fit  seternus  ille  0Ef0,  five  Z  E  Tvc  ,  fivc  ©  E  osc , 

1  *  ^ve  D  £ u s j rede  Junonem interpreteris Dei acterni filium ,Jesum  Chri- 

s  t  u  m  $  qui  iisdem  feminibus,  quibus  pater ,  ab  arterno  exiftitit :  unde  etiam 
non  foror  ,  fedfrater  potius  Dei  patris  videri  poterat;  quiailli  a^qusevus  erat. 
fubjedus  itemeidem  vere  dicitur;non  utconjunx,  fedutfilius.  Ex  Jovisau- 
tem  ac  Junonis  conjugio  Vulcanum  natum,  antiqua  tradit  gentium  theolo- 
gia  j  telte  Homero ,  odyfleaz  libro  v.  eum  rede  interpreteris  Spuitum 
s  a  n  c  t  u  m  ;  qui  a  Deo  patre  fimul ,  &c  filio  proceflit.  Ignea  hujus  virtus  ac 
Poteftas  etiam  viiibiliter  in  hisce  terris  adparuit ,  quum,  poft  adfcenfum  Dei 
in ccelum,  fuper  apoftolos  ejus  veniens,  lingvas  eorum  flammarum inftar 
4°  divideret .  Igni  autem  comparatur  propter  puritatem  ac  fervorem .  ignis 
S^idpe  puriilimum  omnium  eft  elementum,  reliqua  etiam  elementa  purgans. 
n  Hinc  Romulus ,  apud  Dionyfium  Halicarnafienfem ,  lib.  i ,  Uv^ncecs  'sro  r  o-o}- 

H  Vm  yivgcdg  wfavcrccs,  t^eiy{  tov  Aewv ,  rocs  (pXoyocg  vmpQocooicovHgL  f  ooiooosws  ruv  fJcicio-fjLctToov' 

c  mKct  •  i  d  eft :  Pyris  ante  tentoria  incendi  jujfis,  educit  populum,  &  expiandi  causa per fiam- 

is  ma*  falire jubet .  Tum  lumen  ineft  igni :  quod  cummaxime  Spiritui  fando  con- 

:3  vcnitj  ut  qui  illuminat  menteis  noftras .  ineft  item  fervor  igni :  quod  idem  Spi- 

ritui  fancto  quam  recliflime  congruit.  is  quidpe  ardorem  8c  fervorem  pieta- 
tls3  omniumque  virtuturn  excitatin  animis  eledorum  ,  uti  nihil  ardentius  ad- 
30  Pctant ,  quam  id  ipfiim ,  quod  di&at  Spiritus .  Hanc  de  ignea  Spiritus  fancli 
Vl  °pinioncm  quum  etiam  Germaninoftri  tenerent  \  complureis  fibi  ab  ignis 
Jocabulo  tam  feminarum ,  quam  virorum  adfciverunt  adpellationes ;  ut  llde- 
'  ,         fquod  nomen  nunc  corrupte  dicitur  Hil/ebrjnd,  6cltalis  ^Jldobrando) 

^i.     p 5 ttdcgard j  & id genus alias .  nam ignis  hodieque  Danis  dicitur  I  l d  E; 
autem  adpelIationes  eadem  ratione  a  Spiritu  funt  qua^fitas ,  ut  a  generali 
^  vocabulo  rhcuth  innumera  virorum  nomina,-  quodfupra,  capite  ix^ 
s>  X    3  ofteiT= 


246  PHI  ILPPI    CttlVERI  i 

oftenfum.fgnem  pro  deo  coluiflc&ito^ 

fecifle  &  Perfas ,  audores  funt ,  inter  alios ,  Hcrodotus  1  b.  i ,  &  Strabc >  i 
ideoque  perpetuum  cuftodiverunt;  quam  religiofiffime  e\raucnhca"^mm0. 
bus,  Maximo  Tyrio ,  diff  xXxvm ,  &  Procopio , ,  rer.  ^h^^S» 
niiquoque  in  Africaignis  cultu,&  perpetuo  ^^^^f^S» 
libro  de  defedu  oraculorum.  De  Romanorum  igne  Veftah,  vulgonot 
Troas  hunc  antea  in  Afia  coluifle ,  aUclror  eft  Statius ,  filvar.  lib.  i ,  carm.  . 

—  i^jtn  tacita  vigilet  facc  T roicm  tgnis 
Et  Silius ,  lib.  i :   Et  vos  virginca  luccntes  fempcr  m  ara  { 

Laomedontex  T rojana  altaria  flamma . 

Sed&ipfui 
ifle  ignem , 
gnis  autcm, ' 

ardeant  U<ma juper  %uw  ™*«™        .  ^  ,    .  — . .  , 
Per  ienem  feltUr  intcllexerunt  pnfci  mortalcs  tertiam  Divinitatis  ?^0'}  ^ 
Spiritum fan&uni.  At,  quum  alius  etiam ,  prster  fandum  Spmtum,  clic  I  ^ 
tus,  qui  vitiorum  ardorem  ac  cupidincm  infpirat ,  nempe  (empitcim 
humani  eenerishoftis  Satanas*  aquomvidia,contentiones,nxx,litcs,  c 
mma,  bfella ,  rapinje ,  ac  latrocinia  procedunt ;  hujus  difcrimen  pnicii .  p 
tales,averi  Dei  vera .vcncratione delapfi,ignorantes :  abono  lanctoquc  r 
ritu  horum  ftudiorum  ardorem  progredi  putaveruntj  ianctumque  bfn 
ob  ea  vcncrati  funt,fub  Martis  atque  Herculis  nominibus.  Atque  hxc  unic- ■  . 
it caufa,cur bcllica virtus  Fortitudo  fummumfemperapud omneis u  ^ 
gcntcisobtinucritprctium,maximumquehonorem.  Hincillud  Silu  HO» 

-  Dea  fola  in  petforc  Virtus    Bellantum  viget.     ^  v    *  < 
Hinc  eft  iilud  Diogcnis  Laerth,  in  procemio :      <p*Q  rxs  M  rW<f*a{%L< 

^Mid  cft :  Gymnofophiftas  atquc  Drutdas  obfcure,  acpcr fententi*  Q  ^ 

1>hari  l  «fowfr*  dcos,  mhUmaltfaacndumi&  cxcrcendamfomtudtncm .  Atque  0     •  )0 
tiamprimambellatoribus,  poftmortem,  m  Elyfus  campis,  five  m  cceio  au 
bebant  fedem.  Silius Italicus  ,  lib.  xm  : 

Cingunt  regna  decem  port£ .  quarum  una  rcccptat 
BelUgcros  dura  Gradivi  forte  creatos : 
x^iltera ,  qui  leges  pofuerc ,  atque  inclyta  jura 
Gcntibus.  ,  ^ 

S 


quidem  nomen  proprie  Spiritui  fando  conveniebat.  h'&*>w  f»1™  ~  >r 
ikus  eft,  quafi *iw  rffa,  idcft,  4**s*™ 3  utfuocnon  capite  oftcng^S^ 
acremautemquumintellexenntjunonem,  qui cft Filius  Dci5  redc Spiri 
diccbatur  Dei  gloria.  Jam  vcro  Herculcs  crcdcbatur gigantcs  mtercnnp,  ^ 
propuenaret)  quafi  virtus  dcorum  j  ut  ait  Macrobius ,  prscdido  cap.  XX,  s 
primi  Saturnahorum.  Gigantas  hoscenullos  ahos  fuifle,  quamangelos,  1 
rcbellanteis  Deus  ccelo  dejecit,infra  patebit .  Dn  igitur  1II1  etiam,quos g 
tes  coelo  pellere  conati  funt ,  nulli  alii  fuere,  nifi  in  unitate  Deus  Pater, &  ^ 
us  Filius  *  Quis  autemille  Hcrcules,  qui hos  adjuvit  in  propugnando  ccei  ^ 
tertia  Deitatis  perfona,Spiritus  fandus  ?  Sed  pcrgamus  ad  reliqua.  Luna 1 
fuit  UMater  deorum.  Hoc  quoque  um  FihoDei  probe  convenit.  nam, 
ipfe  una  cum  patre,  ceu  Juno  cum  Jove,  omnia  fidera,  &  quaxumquc  ni  ^  f 
iaccnt ,  condiderit,  redc  omnium  ipfe  videbatur  genetrix,  quorum  Y  ~ 
ter  frenitor.  Hinc  divus  Joannes,  in  euangelio,cap.ijver.ni:  u*&Wj"r?Lti 
70  Iw^wijwlflyJsw,^^».  ide(t5  Omniatcrcumfaaafunts&m^ 


GERMANI^E  ANTIQ^LIB.  L  hf 
•fafrrwv*  yjif  Y*  wi$*  h  cwd  <rwj'iw*tV'  ld  eft :  Per  etim  condita  funt  omnia,  qustin 
xaeUsfimt ,  &  qu£  in  tcrra,  viftbiliafimul  &  tnvtfibtlia  ->fiye  throni , fivc  dominatus  ,five 
imperia  ,five  foteftates ;  omnia  per  eum ,  &  ejm  rejpeclu  fint  condita.  csique  ipfc  ante  om- 


^i^a-to  KctfcJet&o-cLv.  Hoc  eft :  Hanc  alii  Venerem ,  aiit  Iunonem ,nonnullt  cdufiam 
&  natnram ,  prtncipia  ac femina  ommbus  rebus  ex  humido  pr&bentcm*,  ejje  arbitrantur,  & 
^Aprincipium  omnium  bonorum  docuit  mortaleis.  Solem  atque  Lunam  ab  arterno 

!o  nii{fe,atque  ex  fe  ccclum  &  terram,  8t  cunda  procreafle,  ob  idq*  Luuam  di&am 
foifle  iVwj  id  eft  TmXouotv ,  vcterem,  5  TmXcucts  ymo-tag ,  tf£  atemam  ejtts 

&  vetuJUm generationem ,  fupra  ex  yEgyptiorum  koXoyxftkvois  teftatus  eftDiodo- 
*us .  Hoc  omnibus  partibus  quam  apertiflime  competit  Deo  Patri,ac  Deo  Fiiio. 
undc  etiam  Anttqtms  dterum  di&us  cfl  fando  vati  Danieli,  cap.  vn,  ver.  1  x.  Luna 
alio  vocabulo  dicfa  fuit  CMinerva.  unde  etiam  Carfar ,  quum  Germanos  Lu- 
nam  pro  deahabere  diceret,  Gallos,Germanorum  eonfangvineos ,  Minervam 
colcre dixerat.  Minervam  ex  Jovis  capite prognatam  fabulabatur antiqua gen- 
tiumtheologia.  Hoc  etiamFilio  Dei  cummaximeconvenit:  ut  qui  exDeo  pa- 
trc,fine  matre,ab  arterno  progenitus  eft.  Julianus  Carfar^in  hymno,regi  omnium 

20  ferum  Soli  dicato :  rlw  'j  too-clvtIw  ^^ricu  r  Qtcov  eis  fdeu  yyefioviKvjv  tvuo-iv  crwJQ^ots , 
A  Qlwct  >sreJvoiGW  TutPt^uxiV  lw  0  $u  ftvQ(&>  (pyrlv  CHtS  AiosytvtcSg  x,oov(p>js'  jftetS  d\]i 
*>dw  k^cAx  tS  (iaQXiUS  HAw  v^&M&lwcui  y  (rux)i%o$)lw  cwtu  '  tclvtIw  d\j,ct(pioov\ts 

T*  ftvftx  ,  OTl  fJLY\  CK  tS  CtKCOTUTH  fJLtOXS  >   OhltV  cf]jt  tjr  ohiS,  Wtt  T  Ctfikctyt  SJ\jLV  J\jCttyipM 

Airt  voplQvlts  ,  ofto\oyS$u  rjj  Txrcthcuct  (prjpy  •  £  tSto  3  cwto  qstivoictv  hJ§lwcLvXtycv- 
7«ff  ,  V  KcttvoTOftSftyj  ,  «Vc^  opQoos  ctJtxcdhj '  XToo  cioct  n&f  Tois  txtaKcuoIs  t<pct\Vt[o  k'Qlwc2  <dsCS~ 
totot  <ru)jhpov@o  AttgT&wvi t»  vofiifyfjLivu  fJLY^tv  h' Kia  hct(ptp{v.  Hoc  cl\:Tantum  autemdeo- 
rum  exercitum  inunam  imperatoriam  adunationem  componens,j>rovidentiam  ejtutradidit 
MrtervA  quam fabula  quidem  tradit  ex  Iovispr  ognatam  vertice:  nos  vero  tota  ex  toto  rege 
Sole  frodiitfam  effe,  atfc  ab  eo  conttneri  adfeveramm.  atque  hacJentts  difcrcpantcs  a  fabuii> 
3o  quodnon  e  fuprema  parte,  fed  totam  ex  toto  arbitramur,  necalias  Iovemab  Sole  quid- 
quam  differre  putamrn ,  cum  veteri  opinione  confcntimus.  Nequc  tamen ,  dum  UMiner- 
vam  providcntiam  adpellamm ,  quidquam  novi  ftatuimtts^modo  recTe  intelligamur .  fic 
enim  prifcis  quoque  mortalibm  vifa  eH  <JA<linerva  providentia ,  in  eodem  throno  fedens 
cum  K^ipolline^  qui  nulfos  aliut ,  quam  Sol  exiftimatur  efti^ .  Hax  fane ,  qu£  tam 
probc  in  xternum  Dei  Filium  ,  Jefum  Chriftum  quadrant  ,  ex  facra  Chri- 
ftianorum  magis  theologia  Julianum  apoltatam  ,  quam  ex  gcntium  fabulis 
naufiffe  dixeris .  Cetero  Minervam  efle  virtutem  Solis ,  auctor  eft  Porphyrius 
apud  Macrobium,  Saturn.lib.i  ,cap.xvi  1.  per  Solem  quum  Deum  patrem 
intellexerint  antiquiflimi  mortalium ;  rcdc  Dei  patris  virtus  dicitur  Deus  Filius : 
4°  per  hunc  quidpe  cunclia  facta  funt,cuncla  fiunt,cunctafient.  Luna  vocata  fuit 
Jfo  :  Ifin  quosdam  Mercurii  exiftimafle  filiam,  audoreft  Plutarchus,  inlibro 
ifide.  Mercurius  vero  quum  AEgyptiorum  Celtammquefucrit  Theuth: 
hic  vero  fummus  ille  acternusque  Detis  :  Ifin  etiam  re&e  interpretabcris  Dci 
RHum .  Sed  infigne  eft  in  primis  de  Filio  Dei  indicium ,  quod  Plutarchus ,  in 
^iclo  libro ,  6c  Severinus  apud  Stobxum  ,in  fermone  de  legibus,  referunt  hujus- 
^odi.-To  c^g  cv        r  A.'Qlwcts  (kutyii  iriv  voftiQo-iv )  Sh^cttpJjv  fT%£  toicivtIw' 

f  >w  «V'  vr£v  to  ytyovos ,  K&t  ov,  Kj  tcroffyjov  ^  tov  tfiov  nvnXov  xl&is  Trca  Qvylos  a,7teitclhvi]rtv* 
hoceftj  Saitictt  Mtnerv<£,quam  &IJinefie  arbitrantur,fimulacrum  kujmmodi  habuitin- 
Jwiptionem  :  Fgo  f,m  omne  quod  fuit  yquod  eft ,  &  quod  ertt :  atque  velum  meum  nemo 
^onalium  umquam  detexit .  Hoc  cui  convenit,nifi  unico  DeiFiIio,Iefu  Chrifto? 
ptenamq.  ficapudJoannem,in  apocalypfi, cap. i, ver.  yni:E'y««pTo  A,%to 
eftA^ft  i  ^eV©" « ©sflff » °  $h  5  0     5  °'  W 0/4^©-  id  eft  j  Ego fum  Alphatf  Omega,hoc 
*>UlitiG6c  hmsjicit Vomintts  Dem,quteji^  qui  erat^r  qui  venturus  eft.Ei  divus  Paul- 
Us'    eP^-  ad  Hebr.  cap.  xni,^. vn:  fyo-Ss x^ef^^f  k ojptpov  0  cwtos,^s  t* ff «/«- 
v«ff.  id  cft:  iefus  chriftushcrt  &  hodthdem  eft  &  infecuia. Faciem  autem  Dei  nemmem 

'     X    4  umquatH 


1 


Hi  PHILIPPI    CLUVERIi  : 

nmquamconfpexhTe,  ipfe  teftatur  apud  Mofen  in  exodo ,  cap.  xxxm,  vcn 
x  x,  his  verbis :  Hon  poffts  viderefactem  meam ,  non poteft  enim  me  homoyiden  ,u 
vivere^ .  Et  divus  Joannes  in  euangelio ,  cap.  I ,  ver .  x  v  1 1 i :  ew *°«sf% 
w*Vft-ideft>  Deumnemovidttumquam.  Cum  his  jam  confer  ea,  WX  ue 
neris  capite  obnupto  in  Libano  monte ,  fupra  e  Macrobio  retuli :  TTem,  q  * 
de  Germanorum  dea  Terra  matre  tradit  Tacitus  5  cujus  fimulacrum  erat : , 
hiculumveftecontctfum;  ceu  fummumarcanum,  nemini  mortalium,  milia 
doti  6c  ftatim  penturis ,  vifendum .  Divus  Joannes  in  euangelio ,  cap.  1 ,  ' 
I v , de Dei  Filio  ,  Jefu  Chrifto :  E  v  durS      LS,$r,  fri  Iwrl  <pm  rSt  ^H^fl  [0 
Tax  OSt  'c*  T«™lL(p*lV{.  id  eft  j  Intpfoeratvita.&vitaeratlux  homtnum 
tenebris lucet.  Cum  his  confer  ea,  qu*  Lucianus  dc  Syria:  dcx  Atargatii, ia 
de  Junonis  Hicrapohtanx  fimulacro  refert ,  his  verbis :  Aflov  3h  n  ™$*7^ 

ciet ,  -  *w  ^  T*      *         '  *™  T*T* iv  vmT}  ^j^Vdr 

Hoc  ell:  Laptdemtncaptdegertt^^ 
vocatur .  nomen  autem  tllt  dedtt  operis  effecim  reffondens .  abhoc  multtis  fulgor 
refplendet  \  totaque  &dcs  ab  eo  ,  />mW<r  rf/7/K*  Zw«7/ar ,  a?///w<?/ .  tnterdm  autem 
dem  lumen  amarcefitt \ Jfeciem  tarnen  pr*  fe  fert  admodum  igneam .  Idem  au&or,  p 
lopoft,  inmedioduumiimulacrorum,  quorum  alterurn  fuit didx  Juno  J 
alterum  Jovis  ,  aliud  quoddam  ftethTe  narrat  fimulacum,  nec  forma,  nec 
pellatione  propria,  cujus  neque  generationem,  neque  fpeciem  quisquam  tti 
taliumfciverit;  m  cujus  vertice  columbaaurea.  Hoc  fimulacrum  Spintum 
taife  fan&um ,  colligo ,  primum  ex  eo ,  quod  in  medio  Adad  &  Atargatis , 
in  medio  Solis  ac  Lunae ,  hoc  eft ,  in  medio  Dei  Patns  ac  Dei  Filn  ftetit ;  t 
quod  columba:  effigies  ei  impofita.  hac  quidpe  tigura  Spiritus  fanctuSi  ]^ 
Fihum  Deiadparuit ,  quumis  in  Jordanc  amne  a  Joanne  baptizaretur. 
iisdemfimulacris  ita  Julianus,in  ora:diclo  hymno  Soh  dicato:  f^1^ 
ttKSfa  Uoh  %  auSv®*  HAiV  x«ev»  *VP01 > Movl^ov  a'5$»  ovyKaityxow  • 

$uQr  (tort  id^x^  *  0  M*vipcg$>  E^yjg     ,  A^^^e  A       tfX*  vr*f>t<})°>>  ]0 

no  folum ,  f incolunt  Syri,  Monimum  &  A7$nm  juxta  Solem  collocant .  Iambitcm  ^ 
Monimum  ftgntficare  Mercurium ,  Az,iz>um  vero  Martem ,  ^//^f  adfeffores ,  multaoO  ^ 
terram  derivanteis .  Longc  ahter  ha:c  alii  auclores  j  ut  fupra  patuit.  VeruU1  \ 
Solem  intelligas  Deum  Patrem ;  per  Mercurium,  Deum  Filium;  per  Mart  ^ 
Deum  Spiritum  S.  Mercunus  etiam  Grxcorum  atque  Latinorum,  g11^  ^ 
a  deorum  principatu  detradum,  omnium  fecere  nuntium  atque  miniftr  • 
quid  aliud  notare  poteft,quam  eumdem  Spiritum  fandum ;  qui  ad  omneis 
eledos  benignis  largisque  cum  donis  emittitur  a  Patre  fimul  atque  Fiho .  u 
idem  Mercunus  rccte  invcntor  ommum  artium  dicebatur  univerfis  gentllegj4( 
quod  rede  etiam  Vulcano  fimulque  Minervac  adfcnbit  Plato,  in  xi  de  *  ^ 
bus.  Sedpluraargumenta  confectari  m  re  tammanifefta,  tamque lucK  u'no 
clara  ,  mofeftum  fuerit  ledonbus .  proindc  finem  facio .  Tnnitatem  in 
veroDeo  agnovilfe  antiquiflimis  temporibus  omnium  gentium  theolog  < 
jam  ante  me  plurimis  aliis  argumentis  adferuit  Auguftmus  Steuchus ,  in  o^f 


nitatem  in  uno  xterno  Deo ,  rerum  conditore, intellcxiffe  5  haud  dubiunU^ 
efle  poteft,  quinGermani  quoque  noftri,  quos  in  deorum  numeroSokm^  ^ 
ejr  Lunam  &  Vulcanum  duxiffe  audor  eft  Ca:lar,  eamdem  a:terni  Dei  trin!!^tUs, 
intellexerint .  Id  quum  Caefar ,  five  in  Gallia ,  feu  in  Germania  percun^t  ^ 
haud  fatis  percepiffet ;  reliquos  deos  ,  quos  ceterae  colebant  gentes ,  ne  ^ 
quidem  eos  accepiffe,  fufpicatus  eft  magis,  quam  comperiit .  Quod  aUtC  fUiU 
Mercurium ,  &  Herculem,  6c  Ifin ,  &  Terram  matrem ,  &  Matrem .  de  ^ 
coluiflc  dicuntur,  feftosque  his,  cum  facrificiis ,  egiffe  dies  5  non  tim 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  I.  24$ 

coluilTe  videntu  r  numina,  quam  unius  fblius  numinis  varias  virtutes  >  vanos- 
que  effe&us.  quod  ipfiirrt  aliis  quoque  initio  gentibus  fa&itatum,  ex  fimilitu- 
dine  theologix  perfpicio .  Nec  fas  eft,  nimium  mirari  ,  unos  Germanos,  pra:  ce- 
teriscunctis  gentibus  trinitatem  in  vero  Deo  quam  diutiflirrie  conftantiflime- 
quecohiiire,donectandemadveramplenamq;  ipfius  Veeutatis  lucemper- 
venerunt;quandoiidemipfi,  prae  omnibus  aliis,  memoriam,  five  notitiam  de 
conditore  fuo  T  h  e  u  t  h,  6c  de  mortalium  primo,  e  terni  condito  Man,  quarrl 
diiigentiffimc  tenaciffimeque  fervaverunt.  Cujus  reiapudalias  genteis  nullum 
aliud  veftigium,  nifi  quod  St  Scythac,  6c  iCgyptii ,  6c  v£thiopes,  6c  Graxi ,  &  La- 
Jo  tini,  interledcorigine  humani  generis  certarint  i  in  ihz  quique  regione  cterra 
progenitum  adfeyerantes. 

Cap.  xxtf. 
De  Cattore  ac  Tottuce. 


. :  Elyftos,  Naharvalos .  Apttd  Naharvalos  antiqtu  religio,,*. 
0  °fte*fotur.  prtfidet  facerdos  muUehri  ornattt :  fed  deos  interpretationc  Romani  Cafiorem 
^oUucemquememora\iit\  Ejm nttminis nomen  Alcis .  nulla fimulacra,nullumpercgrin&fu- 
f&ftitionis  yefiigiumi  utfratres  tamen,  ut  juvcrtcs  njenerantur.  De  iisdem  deis  lic  Dio- 
dorus,  in  lib.  iy  :  OvKoXlyoir  n  cvpx<Aw  crvy^a(piuv ,  k£  tuv  (ttZ&ytvifiouv  (av'iVK4i 

*lpGu@»  )  <pct<ri  rxg  A* oyovavjctg [JiiQ,  TV]V  TX  <f\jLPjf.T@*  CL07IVCyr\V '  7w9o(J$l{J XQ  V7T  AltfTX  <Zfffj}- 

teitfpQcq  vavriTorcpciTS  TIovtv,  Tr&Jriv  SfantiQtcdg  >3?&oio!;ov      fJLv^g  d^iow.  aict- 
^tvcrov&gyclp  durh  d[tcl  tS  TeuKtiS©*  m&fJbS 3fa  Tctg  <srY\yc<4 ,  K&TOTrovlivd  tjjv  vctxm 
[^KvQa^Q,Kcc^hiais  TTciXiv  7roQ?,pS  Tvjv  pvo-ivtx0*!®"      T°v  odKiouiov  Kct&vsteSQv, 


TM    ZUV  TXq  klOOltijOiig  .  Z^SoQpoV  ycio  \x\v  CWtSc  dn  TmKcu&v  ymvm  TJ?V  TXTUV  t£v 

Vl*r  v-ctPMct,  c*  r0J  ^imoS  wnMlt».    elvcq  c^i       t}v  fl^  t*v  vkiccvIv  xk™ 
ohyus  iX*r«*  ^^yo^ug  W  T<  r  A'pyov*ul£v  ,  w  tZv  Aioax^pm .  Hoc  eft :  T^on 
pauctjum  veterum ,  tum  recentium  ( in  quibm  &  TimdW  cst)ftriptorum  perhtbent  >Ar- 
gonautas.poH  veliits abreptnm,  cognito, ofttum  Ponti ab  AEetanawbus pr&occupatum  efte, 


"JpKum  relatnqtiedignum  edtdife ftxcinm.  Tandlm  quidpe  inorefios  versusfonteis  amnis 
aajcenaijje  j  n^ 
^effm 
tflexi 
}oerem 

W,  deorummaxime  Diofcuros  venerentur.  apudquosa  prifcisinde  temponbmtradi- 

ex  oceano  deashnsrp aunYi/]*™  J  t^  /7C  ^        4*110  veninnpm.  nrr/tnn  nbver- 


"jcendtjje  5  navtqtte per  aliquod  loci  tntervalltlm  protracta ,  per  aliud  flttmen ,  in  1 
jpe  effundens ,  ad  mare  pervcnife.  &  tum  ab  feptemtriombm  in  occafum  versits 
Pytexfie,  ut  aftmftra  continentem  haberent,  donec  juxta  Gadeis  in  mare  noftrum  in^ 
10  veherentur .    ^Ad  hoc  probandum  his  ntttntur  arqttmentis .  nempe ,  quod  Celu ,  oceani 


tum,ex  oceano  deos  hosce  qnondam  adipfos  delato s  cjfe.  pratereaque  regionem  'oceano  obver 
Jvn  handpaucas  habere  adpellationes  ciim  ab  Argonautis,  tum  ab  Diofcurisdeduclas.  Loca 
complura  ad  Celticum  oceanum ,  ab  Ai  ^onautis  &  Diofcuris  cognominata, 
fuerint,apud  nulium  auc_orem ,  neque  geographum,  neque  hiftoricum, 
eque  poctam,neque  alium  quemquam  reperio  .  tabulam  efle  de  Tanais fubve^ 
tione  ,  &  incle  in  oceanum  transitione ,  ipfe  fluminum  regionumque  fitus, 
4uem  fatis  notum  noftra  nunc  habet  xtas ,  manifefto  coarguit.    Fabula  ea 
c0  nre§lonum  ignorantia  antiquis  illis  nata.nam  ,  ut  fupra  ,  capite  pnmo, 
tenium  ,  c  Riplia:is  montibus ,  haud  ita  procul  oceano  ,  exoriri  Tanaim  , 
^  a  icptemtrionibus  quafi  meridiana  linea  in  auftrum  ad  Marotiri  paludem 
ontumqUe  Euxinum  ferri  putarunt  .    Vulcratior  fama  fuit  ,  Argonautas 
b  /,UIf  i'  Saum»atque  Nauportum  flumina,  quorum  hoc  nunc  dicitur  Lau- 
*  '  lubveaos ,  inde  navi  humeris  Alpium  humilia  transportata  ad  ahud  fiu- 
n^  Htrum  ,  quod  hodie  yul^guieto  eft  in  Hiftru  ,  Adriaticum  mare 


z$o  PHILIPPI  CLUVERil 

intraffe;  ut  au&or  eft  Plinius,  lib.n  i,cap. xvm.  Ccterum  eosdem  heic  C»* 
cxpopulos  intellexifle  vetuftiflimos  ilios  Gnecorum  fcriptores,  quos  &  *a  ' 
tus,  nempe  Lygios3 liquct  ex  eo, quod  antiqua  religionls  lucum  illic  memorat  nol  • 
Athinonad  oceanum,  neadoceaniquidcmfinum  Codanum5  fed  longeiu  ^ 
remoti  Viftulxamnis lxvam  ripam,inter  Vladiflaviam dc  Cracoviam,  PoI°d 
nunc  opida,  late  accoluerunt :  ut  infra  fuo  loco  monftrabitur .  Nec  traditu  ^ 
eos  habuifte ,  ex  oceano  deos  iftos  quondam  ad  fefe  delatos,  fitis  locuples  cit  tc- 
ftis  idem  Tacitus  >  eorum  temporum  fcriptor,  quibus  clarius  jam  ,  exacliusqU 
nofcebantur  Romanis  Germanorum  populi.  is  nullum  illic  ait  finflc  feregrffl ^ 
fuperftitionis  vefiigium.  Nec  tamen  dubitari  potcft, eosdc  m  fuitfe  deos ,  quos  C ' 
fiorem,  &:  Pof/ucem  adpellarunt  Latini,  Grxci  vero  Ka,<p&(£  noXvhvalw,  fepiust  - 
men  conjundim  uno  vocabulo  buoTtxpw,  id  eft,  /^i//> ^f/w  3  quando  &  ut  frati  > 
&ut  juvenes  veneratifunt  noftri.  Sicigitur egode  hisftatuo.    Quum  omo 
reliqua  numina,  ut  fupra  di&um,  homines  primum  in  fua  Grxcia  natos  riirxeu11 
Graxi-,  mirificasque  inde  contexuerint  fabulas,  acnugamenta  abfurdiflima:" 
Diofcuns  etiam  idem  eos  fcciflc  maximc  credibile  eft:  quosHelenx  ^ratrC$Afi 
Jove  ac  Leda ,  Tyndari  L  aceda:moniorum  regis  filia,  natos  tradiderunt .  V 
hisita  Virgilius,  ^neid.lib.  v  1 


Sifiatrem  Pollux  alternamorte  redemit: 


:0 


Itque,  reditque  viam  toties. 
Nempe,  fabulabantur  Grxci ;  quum  cxfus a  Lynceo  fuilTet  Caftor.immortaleO1 
Pollucem  a  patre  Jove  immortalitatem  fratri  petiifle.  quam  quum  obti°cr.e 
ncquilfet  >  impetrafle  tamcn ,  ut  dimidium  fua:  illi  impertire  poflet .  proindc  a ' 
ternis  eos  occidere,atque  revivifccre  dicebant.  Ex  qua  fabula  ego  conjicio,  f  ' 
lem  eos  primum  intellexiffe ,  atquc  Lunam :  quae  fidera  alternis  vicibus  quoti  v 
occidunt,oriunturque.  TvAios  autem  di&afunt  a^oi,  quia ab a:ternoDeo>lC 
rum  omnium  au&ore,  una  cum  reliquo  mundo ,  condita  fuerunt.  EtLuna 
didam  fuifle  fororem  Solis ,  poetarum  paflim  teftantur  monumenta .  C00^ 
hxc  confirmantur  illo  Plutarchi ,  quod  eft  in  in  libro  de  Ifide, hujusmodi : Q 

yoip  Aiyv-njioi ,  to  <&ho~iov ,  0  KU^Scnv  Efolwtq  Apyu  ,  ^  oV/g/J@-  vtuq  Moohov ,  cFB  TV^*f 
T*iese/*ffyjM  1  x  (*cLK£jLv  <P^^  rS  OL£/m@*  j      t2  Kujuos  •  UV  T0  ffyj  ti^x ,  70  J\jt  1 

Ugov  Alyvnlioi vopiQfo-iv.  ld  eft :  Tradunt ^AEgyptii, navim, qudt  Argo dtcitur  Gractf»*1 
vls  Ofiridis  imagmem  ,in  honorem  ejus  inter fidera  relatam^  nonproculab  Onone,&  ^ 
ferri .  quorum  fidcrum  altero  Horo  ,  ifidi  alterum  facrum  ^Aegyptii  cenfent .  ^°rllm 
eire^EgyptiisApollinem,  audores funtHerodotuslib.  n,  &  Plutarchus  eod^ 
libro  de  ifide .  Apollinem  efle  eumdcm  ScSolem ,  Ifin  vero  Lunam,  fupr*  fa| 
tis  abundeque  oftenfum  eft .  Sed  quid  yEgyptiis  cum  Grarcorum  Argonaut^- 
Nihilmagis,  qu«im  Gcrmanis  noftris  cumeorumdem  Graecorum  Helen^fI'^ 
tribus .  Scilicet ,  per  to  oV/^ti®*  tsKoIov  five  per  Argo  navim  ego  intelligo  arC/ .  ^ 
Noachi  j  in  qua  generis  humani  reliquia:  contrainundationis  vim  protecl^ ■  *a 
runt .  cujus  rei  memoriam  poftea  celebrarunt,  11  non  omnes,  certc  compl^ 
orbis  terrarumgentes,  fub  fimulacro  Jfiaci  navigii ;  utfupra  oftenfum  cft-  J . 
tero per  Dioscukos  fratres  vera  ab  initio gentium theologia defigna-16  ^ 
detur  Deum  Filium,  &:  Deum  Spiritum  fan&um :  qui  eo  nomine  fratres  iutfif  . 
haberi  poterant,  quod  ambo  abunopatre  Dco,  coeli  terrxque  creatore^  0 
tum  habebant. 

C  A  P.     X  X  X  I. 

f 

Dc  reliqud  theologid:  ac  frimum  de  univerji  mundi     angelorum  crt*~ 
tione  :  item  de  horum  lapfu,  tfdiaboli  rvcneratione . 

DE  diis  igitur,  quos  prifci  Germani  coIuhTe  traduntur ,  hacT:enus 
nunc  reliqua  etiam  eorum  theologia ,  philofophiaque  infpicienda  «l  ^ 
Ut  de  vero,  «ternoque Dco,  rerumcunclarum  conditore,  vC^  m 

quafl^ 


GERMANliE   ANTIQ.   L  I  B.   I.  tp 

quamdam  cognitionem  offlni  asvo  habuere  univerfb  per  omnem  terrarum  or- 
bem  gentes  s  iic  iingularum  quoque  rerum ,  ab  eo  conditarum ,  harumque  fta- 
tus  6c  conditionis  liaud  exiguam  easdemhabuilfe  notitiam,  e  veterum  juxta, 
ac  recentium fcriptorum  monumentis  peripicio: adeo,  uti  nihil  fere  in  ride  no~ 
ftra  Chriftiana  de  iis  comprehenfum  fit,  quod  non  e  gentium  theologia  hqui- 
do  adferere,  ac  probare  queas.  Sed  de his  quoque,  jam  ante  me,  quam  copio- 
fiffimc  pariter  ac  doctirlime  egerunt  pradiclii  viri,Auguftinus  Steuchus,in  ope- 
re  de  perenni  philofophia,  Sc  Philippus  Mornaeus ,  in  li bro  de  veritate  religio- 
nis  Chriftiana:.  Quapropter  egoheic  non  nifi  fuccinde  de  fingulis  agam  j  qua  ~ 
lo  tenus  fcilicet  explicatio  eorunij  quse  Celta:  noftri  credidilfe  de  iis  feruntur, 
poftulaverit. 

Univerfum  hunc  Mundum,  id  eft ,  ccelum,  &  fidera,  terras,  maria,  & 
^uxcumquehis  continentur ,  ab  uno  illo ,  reterno  Deo  condita  elfe ,  omneis 
credidifle  genteis ,  ex  iis,  qua:  fupr&  difputata  funt,  jam  dudum  patuit.  Celtas 
noltros,atque  in  his  maxime  Germanos  eamdem  tenuiflc  notitiamatque  opi- 
monem,  ex  eoperfpicitur,  quod  antiquiffimam  illam  rerum  omnium  condi- 
jons  adpellationem  Th  euth  ,  6c  primi  ab  eo  conditi  mortalis  nomen 
M  A  N,  haud  ignorarunt. 

Sed  de  ipfo  mundo  Celtarum  fapientes  quid  fenferint,  primo  loco  videa- 
^T^l  St.  ?'  lib/  lv,i*a  de  Galiorum  loquitur  Druidis,  acreliquis  philo- 
"H  1  A'^^r*ff  tiy**1  Tc*S  $VZ*< >  rov  Kocr/Mov '  3fayt^T^<r{v  J[i  vrelt  <c  ,  &  uty . 
^  eft :  K^nimas  intcritus  experteis ftatuunt,  &  item  mundum ,  aliquando  tamen  ignem 
&aquam(uperatura.  Eamdem  de  mundo  habuiife  opinionem  6c  Graecos  6c  La- 
tuios  ,  teltatur  Cicero ,  in  fomnio  Scipionis ,  his  verbis  :  Propter  eluvtones ,  exu- 
ftionesque  terrarum ,  quas  accidere  tempore  ccrto  necejje  eB ,  non  modo  non  Aternam  ,fid 
*e  diuturnam  quidem  gloriam  afiequi  poffumm .  De  fabricatione  equidem  mundi 
fcihil  Strabo  oftendit.  cognitionem  tamen  ejus  reihabuiile  Celtas  noftros, 
conjicere  datur,  cum  ex  eo,quod  de  primi  hominis  e  terra  formatione  habue- 
reiiotitiam,  utfupra,  cap.  ix,  oftenmm  eft;  tum,  quod  etiam  alia:  in  averfis 
$o  longcqi  remotis  orbis  partibus  gentes  ejusdem  rei  memoriam  fervarunt.  De 
/fcgyptns  ita  Digones Lacrtius,  in  procemio,  ex  Hecatari  Sc  Ariftagor*  moni- 
:  1  ov  Kotriutjmflh  £  -  .  id  eft :  CMundum  qenitum  efie 


r  vi  -nig  Ttyago-i  foiXHon  ,  sre/A^  Tigtrt  <pv<ng,  e£  r}S  o  is^vog,  ^tcc  etryt '  yvj  ar 

f**<™  ifyvTcq  tx  Tffd^©* '  ^  Tffif)  carippal<&  h  5  ofMiet  Ae^Jo/ ,  £  ufoct  vsXnoo .  id  eit: 

J  eos  cum  Gr*ci*  fentire  :  nt?  quod  mundus  ortum  habuerit,  ejr  fit  interiturus , 

ifi  &  Jphtrkus ,  eos qnoque  tradere  j  &,  quod  conditor  &  adminittrator  ejus  Deustmfaer- 
ytmpervadat .  primordia  univerfarum  rerum  diverja  efie\  mimdiautem  aquam :  ejrpra- 
*er  ^tuor  elementa,  quintam  quamdam  naturam  ejfe,ex  qua  ccelum  aftraque  cxjtitcrint. 
erram  in  medio  cffe pofitamumverfi.  itern  de femtne ,  &  de ammafimtliaeos docere,  & 
^complura .  Plutarchus  in  Craifo ,  &,  qui  huncfequutus  eft ,  Appianus  in 
^/facis,  ita  tradunt  de  dea  Syria  Atargati :    lavrlw  o\      k^tIlv  ,  u  d\l 

JT 5  01      ^  T^  *£Z*g  ^  <ar*l'fAa&  ll         '®3&%xr(M  ctina*       (pvmv  vo- 

(xTV '     Cft :  Hmc      Venerem > altt Imo»em ,  alit caufiam  & naturam ,  exijiimant, 
ru  "m°re  principia  ac  femina  prdentem  omntbus  rebus .  Cicero,  de  natura  deo- 
toitiutn      I:  rhales^ileflM>qui?rtm™de^^  aquam  dtxitejfem- 

lia  re\Um:  deum  autem,  eam  mentem,qudi^  ex  aqua  cuncla  finxertt.  Hxc ,  &  ta- 
lib  j  v  arum  quoque  fapienteis  tradidiife ,  intelligo  ex  iis,  quar  Strabo,  dicto 

loquentItatsmaXimC  Vel^  Cxilis  Ca£faris>  de  "sdem  Druidis,  comment.  vi , 
"eJereJ    ^^t^defideribusatqueeorummotu,  de  mundi  ac  terrarum  magnitudt- 
^hdZUmn*tUr*  ^utant^  drjuventuti  transdunt.  Qua:  certc  cuncta,neq;  primus 
s>  neque  ahi(Jrxci,  neque  iEgyptii,  nequelndi,  neque  Celta:  noftri , 

ex  lu;s 


t5l  PHILIPPl  CLUVERII 

ex  fuis  fibi  finxerunt  cerebris  ,  aut  ex  fomniis  obfer^arunt :  fed  ex  ipfo  ventatD 
fonte  omnes  pariter  hauferunt ;  id  eft,  a  primo  omnium  patre  Adamo,  cjus- 
que  filiis  acnepotibus  tradita  acceperunt :  quamquam  haud  fatis  fida:  mano  ' 
rint  memorix.  unde  poftmodum  ipfa  veritas  multis,  temporum  longiu<lu1^ 
tate ,  involuta  eft  erroribus  .    Terram ,  a  Deo  conditam ,  aquis  fuiflfe  omnc  ^ 
initio  coopertam>teftis  eft  graviffimus,  fanctusDei  vir  Mofes,  in  lib.  geneicV 
cap.  i.  ver.  u  ,  &  ix  .    Quod  vero  aquam  atque  igncm  aliquando  fuferatura  crc 
derint  Celtx,  item,  quod  Cicero  eluviones  ejr  exufttones  terrarum  certo  tempore  acci  - 
re  necefium  efe putavit  5 ea  partim  vera ,  partim  funt  falfa .  Verum  erat ,  jgnem^  ^ 
exuftionem  terrarum  tandem  fuperatura.  id  quidpe  novifiimo  die,  quo ^tern 
xtemi  Dei  Filius  ad  judicandum  totum  mortalium  genus  venturus  eft,  *utuTU.^ 
eiTefcimus.  Atinaquarum  eluvionibus  quam  longfflime  errarmit.  harurn  qul^ 
pe,  poft  primam  illam,qua;  Noachi  temporibus  accidit,  nullam  amplius  fu  * 
ram,  ipfe  pollicitus  eft  Deus,  tefte  Mofe ,  diclo  libro,  cap.  vj  i,  ver.  xi,  &  xv .  y  ^ 
fam  creati  mundi  oftendit  Cicero,  de  natura  deorum  lib.  11 :  Omnia  ,  ^drn[^ 
hoc  mundo ,  qutbm  utantur  homines ,  hominum  caufa  fafta  efie ,  & farata .  Hac  igltU1 
univerfimundi  creatione,  cum  Celta:  noftri  ,  tum  reliqua:  fenferunt  gentes- 
A  n  g  e  l  o  s  a  Deo,  rerum  omnium  conditore,  eiTe  creatos  innumeros>A 


gyptiorum  docuit  theologia  5  exqua  poftea  Greci  fccretiora  fua  haulerjj11  ^  jo 
quum  fuam  ipforum  antiquifiimam  illam  theologiam  ita  fabulis  obfcura  uf> 
uti  nihil  certi  inde  de  Deo,  dequerebus  abeo  conditis,  collieere  polTent-  ^  , 


ximus  Tyrius,  diflertat.  1:  Ov  ydp  ^io-^cv^/oi  {jlovov  6W ,  QtS  'zrcqfag,  t@i  <p^°l » 
ahr\7t{oi  cvpi&pw  '  tSto  $jj  Ka\  x&vov  a]  aqipav  (pvcretc. ,  txto  o\  av  Kaf  aJSiPjc  W  *\  /1. 
vu>v  x<riaj.  id  eft :  Nec  emm  triginta  tantum  deorum  miHia,  fnfremi  tlltm filti ,  &  arntct) \ 
fed  innumeri:  fartim  in  coelo  (le/larum  corfora,  fartim  in  atbere  geniorum  ejjentU  .  Jullfl 
Caefar ,  in  hymno  regi  omnium  rerum  Soli  dicato  :  Elg  iaav  ydp  r  'ohm  ^^J^ 
vroKot  J]).  0i  Kaf  J^»ov  vne/7roXSvlK  <%^>W*  fcw-  hoc  eft :  Vnus  q^emff.git 
rerum  e(l  conditor  dem :  multi  autem  funt  in  coelo  circumeumes  deiy  condttort  illi  jw) 

,  ,  •  ■     J;/7' ,.^1-  wt  .         J)'  J.~*\  /k.'        »_)  '   «. .  .i/..n..«t  Mtf* 


natnras  5  /ptf  fecnndos  immortaleis  vocant,  in  medie  terr*  coelique  confiitutas.  ^^!  *^ 
tentes  funt ,  quam  dii ,  magisquam  homines ;  deorum  miniftri,  hominum  puftdes:di^f 
n?iy  hominum  curatores  diligentifstmi .  Plutarchus,  in  libro  de  Ifide  :  6n  nA* ^{  \ 
pluuivliKov  to  TotxTOV  ovopd£et  yiv(&>,  K&j  e/[iaKoviKov ,  c*  fjtio-oi  Qiuv ,  t&f  cLvQpu)7rc»))> ,  wXf^fa, 
ckh  Kj  <5e>?V^  a*6pa7r60V  aia7Ti^7Tov^g  ,  orc&Qgv  'j  patTHa  h^o  ^  iocr{g  dyaQtiv  Q^^d 
hoc  eft :  Et  Plato  etiam  hoc  genm  inter  homines  atque  deos  interfretum  miniftj^.  L 
fungere  munere ait  \  qui  ab  hominibus  vota  freceisque  ad  deos ferferant  5  a  dits  vero  w  "  ^ 
nes  oracula  &  dona  bonarum  rerum.  De  Japonia:  infula.  incolis,  ita  fcribitur :  ^ '  ^ 
deum  creatorem,  ac  confervatorem  omnium  frddicant .  coelorum  indigenas  angelos  e)le'^c 
divin*.  majeftatis  contemflationi  vacare  ajunt ;  &  infuper  homtnnm  cuftodes  ejfc  ;  -y 
equidemifti  jhaud  italongc  a  veritatis  fonte  .  Sicfcilicet  divus  Paullus?111  ^ 
ftola abHebrxos, cap.  1,  ver.  ult.de  eisdem  angelis:  ov%i  7srdv]ig  «Vi  M^Py^t^^ 

eig  JliaKoviav  '^&>&0fi8/jaiJlicl  T&g  fjLt&ovf&g  Khtjgovopitv  <ru)Tvi^/av  j  id 
omnes funt  minifierii  munerefungentesfpirttus ;  qui  mintdexh  causa  emitttwturprof^  Jj,5 
qui  hereditatem  confequuturi  junt  falutis .    Et  ipfe  cceli  terra:que  DominuS'  J  ,f 
Chriftus,  apud  Matthceum,  cap.  xvnr,  ver.  x :  oc£$m  pyj  Kalacpgovwyn  w^f  ^ 
txtuV  hiyoo  yd(>  vfuv,  oti  ot  ayyehoi  aimSv  cv  x^avoig  §id  Tsrafjog  Q>Xi.7ni<rt  tq  ts&^^ ^ 
7mt^og     t9  ov  xpwtoig.  id  eft :  Videte  ne  contemnatts  atiqutm  exfarvis  iftis .  dtco  t*   ^  j' 
bisyangelos  eorum  in  coelis  emni  temfore  intuerifaciem  fatris  mei  ,quiin  ccvlis  eft* 
fimile  cum  AEgyptiis,Gra_cis,atqueIndis,credidifle  deminoribus  ^n Q^e 
nibus &  Celtas  noftros,  haud  equidem  dubitaverim :  fic  quidpe  Cacftrde  , 
lis,  comment.  vi :  LMulta  de  deorum  immortalium  vi  ac  foteflatediffutant ,  &J 
tuti  transdunt.  De  Scandinavia;  autem  peninfular ,  quse  Svediam  ^orv^  ^ 
que  compleditur,  incolis  ita  Procopius,  rerum  Gothicar .  lib.  n  ^ 


GHMANI^   ANTIQ,  Llfi.  I.  25? 

wjjweiis  'srofoovg  <r'$z<7w  ■>  x^cwixs  re  Kcy  ctzptxg  -  hoc  eft:  Deos  ac  dsmonas plurimos 
col:mty  cceiefteis  juxta  atque acrios '.  Nomina  iis  univerfis  tribuit  Martianus  Capella; 
nbdrr,  Angelorum,  G£niorum,uc  Dimonum.  qua: adpellationes  in 
Utrisque  fpiritibus ,  bonis  fimul  ac  malis  obtinuerunt.  Quum  vero  aterno  illt 
I  h  e u  r  prifeis  foxulis etiam  Titan  efiet inter mortaleis  nomen,ut fupra, cap.- 
fccvi  ,  didum  efh  de  hoc  angelos  quoque  ,  ceu  tilios  ejus,  quos  creaverat ,  adpel- 
larunt  Ti  tanhs:  quod  itidem  vocabulum  poftea  bonis  pariter  ac  malis  ange- 
lis  manfijt  5  ut  mox  infra  videbimus. 

L  p  s  u  m  angelorum  non  ignorafle  prifcas  illas  genteis,  plurimis  documen- 
10  tis  liquet .  hoc  quidpe  ^Egyptiorum  Tyihm ,  Perfarum  At  tmantu*,Grxcorum  Bria- 
fwsj  Cottus,  Cyges,  Fnceiadta,  Python,  itcm  CigantesyTitancs,  Aioidesy6c aliahujusmodi 
«gnificant  nomina  .  etenim ,  ut  ipfi  Deo.,  rerum  omnium  conditori,  fic maligno 
etiam  fpiritui ,  ejusque  angclis >  a  variis  effeclibus  varia  mortales  impofuerunt 
vocabula .  Horum  procreationem  ita  defcribit  Hefiodusin  Theogonia : 
A       cf^  ctv  Tct\'4c  rg  H&i  Ov{>cm8  i^iyivovjo 
T(>£ig  zrajhg  {tzyctXoi  ,  ^  o^^/fioiy  xx.  ovopctsvi , 
Kct/@^  Tg ,  Bfjciptcog  n ,  Tvy/jg  S\  vmpyjtpcwci  nKvct 
Tuv  tKeQov  jitlv  x^^c  &71''  u[xuv  ci'iarov]o 
0i  A^^Aflt^Bi,  yti<pciXou\  '<§  iKctq-a)  7nv]rlJLov'5, 

e'£  ujutav  i7ri(pv)tov>  zRn  <n£apo!<n  iiiMc&iv 
l'%vg      etvsAal®»^  xcctTz^  rj,  piyct Aw  S^ri  eify' 
Oc~ei  yap  Tcuwgri  K&f  Ovpotvg  k^iyivovjo » 
A&tvoTct)oi7rc£j$cov  ,  ercptrigu)  d)j  v\%Qov\o  Toxyt 

Aiii  demde  e  Terra  &  Coelo  prognatifunt 
Tres ftiit  magni^  &  prxvulidiy  non  nominandiy 
Cottmqnt,  Briarcmque ,  Gygesque,  fuperba  proies . 
J^uorum  centum  equidem  manus  ab  humcris  manabant> 
Inacceffe:  captta  vcrb  unkutque  quinquaginta 
30  Ex  humeris  prognata  crans , ptper  robuflos  artns . 

Pobur  autcm  immenfnm,  validmn  ingcnti  in ftatura* 

guotquot  cnim  Tcrra  ejr  Ccelo  procreati  funt 

Potcnttftmi ftiiorumyfro  vero  infenfterant  parenti 

iyib  irittw. 

SubCaeliac  Te me  fabul is  ipfum  verum  xternumque  intelle&um  fuiffeDeum, 
lupra  oftenfum  cft.  Ab  hoc  igitur  re&e  dicebantur  procreati  illi  ,quipoftea 
P^tri  fuo  fefe  oppofuerunt .  Non  treis  tantum  fuifiefratres  gigantas  ,  fed  com- 
plureis  alios  ,  pafiim  expoetarum  fabulis  difcitur.  Virgilius  ,  ye«^y«c«v  lib.i : 

Partu  terra  nefando 

Coeumque  Iapetuwquc  creatyfavumquc  Tjphcea, 

Et  conyuratos  coelum  rcfcindcre  fratres .  * 

Tcr  funt  conati  imponcre  Pelio  Offam, 

Sctltcet  atqtie  Ofia  frondofum  tnvolvereOljmpnmt 

Terpater  cxfiruclos  dtsjecit  fuimine  monteis . 
"yMius,/Mir^^.lib.i: 

Affeclafieferum  rtgnum  coelefiegigantcis  y 

Aitaque  congefios  (iruxiffe  ad  ftdcra  monteis : 

Tum  pater  omnipotcns  mifto  perfregit  Giympum 
taxr-    ,  Tulmine;  cjr  cxcupt  fub]  ec~ium  Pelion  Offx. 

'UVlrgilius,AEneid.lib.vi. 

Hcic  ejr  Aioidas  geminos ,  immania  vidi 

Corpora .  qui  manibm  magnum  refcindere  coelum 
p.   ,  ^ggrefi,  fupertsque  Iovem  detrtidere  regnis . 

^  Klaro  in  Olympiis,  ode  iv,  dicitur  Tu<pjj/,qui  in  Pythiis,  odc  i>Tv(pus.  fic 
°«no  etiam ,  in  Dionyfiacis ,  modo  Tvfuv,  modo  Tvpuvtg .  Julianus ,  in  epift, 

Y  ad 


\ 


i54  i>HIILPPI  CLUVERH 

iid  Serapionem :  Kaj  plw  k)  nUfiap&o  Gv£dj@h  tIw  dvou^Qv  tS  TvCpwlagovi&M^f 
k^pvrioov,  KjTx  piyWx  txtx  y'tyav\(&  k^Jlt@^  TcjifjLiytqcp  QacnXei  r  &ioov  ?zreg/Tt()c-iS>isZ £,a, 
gooQtv  cwrti  £  tvCpqutag  k^tiw{  Tyv  v7rtp^o\lw^  oti  tov  yiyavQ.  tov  iKalovTAKiCpctKov  ivi 
fiefli  Ka&th&v  v\0Ktcnv'  a$  XTi  Tti/©-  aXc\x  dg  %z\$aTx  Aw?  eA0«V  aiTtpdxx  ytyodjog  vopicj&' 
idzh,  *}  OV  $  [tyTtlp  [jLOVOV  TOOV  dfooOV  tKajoV  KZ<paAcqS  60'Zft.lcriV  ,*T8  iTipx  Ttvog  Srtcov  j  rjuova^ 
afyovMooTipv        TavTlw  TOcnsTa  ytya*j@->  KaQdjptQv  efl©*.  Hoc  eft :  Qtrin  &  Vindarw 
Thebanus,ubi  Typboei  cadem  in  illo  trtumphali  carmine celebrat,&  maximi  hujmgig^ntlS 
robur  maximo  dcorum  rcgi  attribmt ;  non  alio  nominc  eum  magnifice  adeo  comntent^  > 
quam  quodgigantem  centeno  capite  horrendum  uno  ictu  adjlixerit  ,at(fe  proflraverit :  tAfflj  ^ 
qtiam  riullus  alitts  gigas  manum  cum  love  conjerere potuerit ,  nifi  quem  fiolum  mater^ 
tum  capitibm  armarat:  ncque  ullm  dem,prater  lovem ,  tanta  vicloria  dignm  cfjet.  1 1 
tarekus,  in  dicto libro  de  Ifidc  :  kiXtiov ovZ^o\ Ta 7n^}  tov Tvcpoov*  ^  ocrtyiv ,nskl<rii 

\w^£u&l)a^\Xy\Ti  Qtoov  7ruQviuaQ. ,  fA.riTi  av3-gd7rct)V ,  dfod  Scufjdvoov  fJLtydhoov  SiVOj  VOUltyf1^ 
cog  kJm  UhaToov ,  £  UvS-ayo^cg^  ^  Hevofc^TJjf ,  ^  X^vQt7r7r@^,  t7rou%Joi  riig  Txrdhcv,  ^ioho^ 
VfpoofB/JiJi^g  $P  av3-pco7iuv  yeyovivaf  XtyxQt ,  ^t/  wo^  ^iwd^  Ttjv  Cpvcrtv  v7rip<P^v'j, 
fipoov ,  TO  3  S&ov  8K  du-tyig,  i  'rj  aK£$ov  t^ov&g,  dfoa  k\  xpv^^g  Cpvcr{  crd/Ltdj©-'  tq&^  J 
QwhM%^->  $txo(3/jlw  £  7rovov,  x,  ocra  ravTcug  tyyivo^oa  Taig  pdctGoXcqg  tsA>  riS[ 

fjfy  pd?kcv ,  Txg 3  yjilov  (Jttjt^^ct?*/-  ytvov\a\  ydp  oog  tv  av&pdmtg,  k.  frajpcQtv ,  OftT' 

KaKiag  .  Ta  ydg  Ttyavjtnd  tyq  TtravtKa  ^a^  EfoyjQtv  dc]o'^a  ,  k&  Koovx  Ttvog  '  jO 

-ar^t£«C,  Kgjf  UvQgov@«  avjird^ig  <zsesg  h'7ro^oova^cp0oyyoiTi  Aiovvq-x,)^  >zxAavai  A^^jv 
xbb  ^mh&iTTnQv  t  O 'crte/aKGOVjXj  TvfpcovtKooVjdfaoov  Tt,  oov7rdcriv  tfctcnv  dviStw  fjuv^oAoyHrr  ^ 
dKkteiV  ocra  Tt  ^v^Kotg  kpoig  7ii^/.KaKv7?[o^ja  ^  TiAtrdtg , apjjtjra  J\tacroo^iTa]  Kj  d&izl* 
rug  «aroAA^f ,  opotov  "t%{ Xoyov.  Hoc  ciliMelius  igiturjaciunt7  qui7  qtu  de  Typbone,OjWl  ' 
&  ifide  narrantur  ,neque  deorum,  ncquc  bominum ,  fied  magnorum  geniorum  ^ven^C^ 
fientiunt .  quos  genios  &  lHato,  &  Pythagoras ,  &  Xenocrates ,  &  Cbryfippus ,  prijc0Jl 
tbeologorum  imitatione^j ,  hominibws  robujliores  exJUtiJJe  ajunt ,  ejr  potentd  nop f 
naturam  longe  fiuperantc :  divma  autem  natura  haud  Jtncera,  nec  pura  pradttos  j  J^  7  . ' 
animx,  natura ,  corporisque  fienfiu  comprehenfia ,  voluptatis  ejfet  dolorisque  capnx  *  * 


que  idgenus  obnoxia  a'dfe£tionibus  mutationibusque ,  quibus  alii  magis  alti  MtnfiStH  (f 
bantur.  nam,  uti  in  hominibm ,  fic  tn  d&monibus  cttam  fiunt  vtrtutum  vitior^ 
dficrimina.    Etenimqu^de  Gigantibm  dr  Titanibus  apud  Gr&cos  cantantur ,  &  ^ 
ni  qu&dam  ficelera,  Pythontscum  t^Apolline  certamen ,  exjilia  Baccht,  Cereris  errOft '* 
mhildijferunt  ab  Ofirtdisac  Typhonis  eventis ,  aliisquefimtltbtts,  qudomntbm  Ucet^  Me 
ter  conficta  audire .  eademeH  eorum  quoque  ratio ,  qua  in  myfiicis  facris  occtdtc  AJS 
tur ,  &  tfiferri  ad vulgus,  aut  ab eo  videri  nefi.u  ducitur .  In  tantis  fabularum  JllV 
lucris  haud  parum  veritatis  emicat ,  de  angelorum  natura  ,  deque  lap^1  c' 
rum  ;  qui  per  imperfeclionem  &  vitia  accidit,  Idem  auclor,  in  libro  de  °J 
culorum  defedu:  ovToog  J^.      k&  Ta  Tvcpoovncd ,  ^  t«t<t«#«w.  A^r1'0^^  mq< 
yeyovivai  <sX9s  cf[df^ovas .  Id  eft :  Ejusdem generis fiunt  res  Typhonis  &  Titanu0-^^O^O 
rum  entm  contragentos  fiuijfe  pugnas .  Duo  diverfa  heic  innuit  genera  gem°rurn-one 
norum  alterum ,  alterum  malorum.  hos  Typhonis,  illos  Tttanum  adpell^1  ^ 
intelligit  j  ut  fupra  ,  inlibro  de  Ifide  .    At  Diodorus,  lib.  i,  etiam  eos  ^?e^ 
Titanes ,  qui  Horum ,  id  eft  Apollinem ,  oppreflerunt.  £t  Ciceronis ,  de  &  ^ 
deorum  lib.  n  ,  hxc  funt  de  diisverba:  Vtcum  TitaniSjUt  cum  Ciganti^ 
refierunt.  Et  Virgilii,  ^Eneid.  vi,funtifta: 

Heicgenus  antiquum  T erra,  Titania  pubes 
Fulmine  dejecli* 

Undepatct,omneis  angelos,a  Tttane,  fivea  Theut ,  id  eft,  a  Deoprocrc^ 
diclos  fuiflc  Tttanes ;  ut  fupra  monui .  Ccelum  igicur,  id eft,ipfum Deum> Pa  $ 
ac  conditorem  fuum  oppugnafTe  Typhonem, faftu  inflatum,cum  fociis  ac  c  ^ 
litonibus  fuis,  ex  hactenus  didis  intelledum  eft .  Depugnatum  effe  a  ^^0^^  c 
gelis,qui  in  obedienti^permanferunt  ;partimmodo  e  Plutarcho,partim  JUF 
Juliano  didicimus.  Plutarchi  porro  funt  ifta,  ioco  proxime  dicto  :  ff^r^ 


GERM  ANli€   A  N  T  I       L  I  B.  I. 

«|«tju«t^Tefl«v,  oTa  Tv(poov  kiydouf  7te^)  da-i^/v  '^etfietflstv .  id  efb:  Geniorum  enim  ajunt 
fiijfe  contra  genios  prcelia  j  &adeo  irrogata  ils  fuplicia ,  #///  ite  deliqerant ,  /» 
0//>/#  Typhon.  Etin  libro  de  Ifide  :  TvQav  d[eivd  fyj  \jzri  (pQovx  ,  x&  <Jlv<r$jetcef 

HfyeLoulo  '  Kj  7XTCCV7U  TXTpjlypclQ,  TU&Zctg  ,  CViVtfiVO-i  KCtKUV  yV  OpS  Ti  ttcZo-cu)  Kj  3-ctXctovcui ' 

HTct  J[Uluu  \$ukiv  .  hoc  eit :  Typhon ,  quum ,  odio  impulfws  &  malignitate ,  atrocia pa- 
traffet  facinora ,  omnibusque  conturbatis  rebus ,  /^rr^r  omnels ,  omniaque  maria  malk 
implevijfet  j  tandem poenas  dedit.  Virgiiius  in  Ciri : 

CMagna  giganteis  ornantur  pepla  troph&is  > 
Horridafangvineo  pingumur  prcdia  cocco . 
*°  K^Additur  aurata  dejeclus  cufpide  Typhon : 

Quiprius  Ofi&is  confternens  athera  faxis , 
Emathio  celftm  duplicabat  vertice  Olympum . 
Verumheic  eft ,  quod  Ovidius ,  faftor.  lib.  1 1 1 ,  cecinit  his  verfibus : 
fulminapoft  aufos  ccelum  ajfectare  giganteis 

Sumta  Iovi.  primo  tempore  inermis  eraf. 
Ignibm  Ofianovis,  ejr  Pelion  altius  Ofia 
K^irft  ejr  in folida  fixus  Olympus  humo. 
Nam  nullum  antea  commiirum  erat  peccatum ,  Deus  quod  puniret .  In  Tar= 
tarum ,  id  eft,  in  Infernum  fuiffc  detrufos  ,  oftendit  Pindarus,  in  Pythiis, 
20  ode  i : 

o'V  Cf  cttvct  mp&pw  KH- 

TCCf  S-gUV  VFOXifM^, 

Tvtycos  iKctlovtgtKctpy.v©» ,  tov  wo/e 
KiAtKtov  fytxpi  Tsrokvd)- 

VVfJtOV  CWTgQV,  VVJJ  yi  fJLctV 

Tctj  $r  v7Ti9Yivfjtctg  cl/\itoKtt(  o%Qcq  9 
2<x6A<cfc  r  cwtS  TsriiQi 
'S.Tipyct  XotxvctivQ.  •  KiM 
A'  xytvict  vwji-xjx 
N<(pogar*  A^iTva . 

Quiqueinhorrendo  Tartaroja* 

cetdeorum  hoftis, 

Typhosus  centiceps;  quem  olim 

Cilicium  educavit  multi 

nominis  antrum,at  nunc 

Et  litora  mare  coercentia ,  qu<e funt fuper  Cumam3 

Sciliaque  ejus  premit 

Peclora  hijpida  \  columna 

Vero  cceleftis  cohibet 
^  3yjvoJat^fEtna. 

*tygintis ,  pvioXoyiKuv  cap .  c  l  i  i  :  T trtarusex  Tartara  procreavit  Typhonem  imnia- 
nimagnitudine,Jpeciequeportentosa.  Hic  Iovem provocavit ,fi veliet fecum  de  regno cer- 
**re .  iovis fHlmine  ardenti  pefius  ejus percuffit .  qui ,  quum flagraret ,  montem  AEtnant, 
9^'  eH  in  skilia  fuper  eum  impofuit .  qui  ex  eo  adhuc  ardere  dkitur .  Valer .  Flaccus  3 
A'M««r,  lib.n: 

 Scopulis  fedmaximus  Mis 

Horror  adeH ,  Sicula  prejjus  tellure  Typhceus. 
Hunc  profugum ,  &  facras  revomentem  peclore  flammtts 
j0  ( Vt  memorant )  prenfum  ipfe  comis  2(eptunus  in  altum 

i^ibftulit,  implicuitque  vadis  5  totiesque  cruenta 
LMole  refurgentem ,  torquentemque  angvibus  tmdas, 
Sicanium  dedit  ufque  fietum  \  cumque  urbibus  AEtnam 
tntulit ,  ora  premens .  trux  ille  ejeclat  adefi 
Tundamenta  jugi ,  pariter  tunc  omnis  anhelat 
Trwacria,  injefiamfcjfo  dum  peftwemokm 


\ 


PHILIPPI  CLUVERII 

Commovet  experiens\gemituque  repcnit  inanL 
Et  Ovidius,  pt&jJiopCp.  lib .  v : 

Vafta  giganteis  injecla  eH  infula  membris 
T rinacris ,  &  magnis fubjettum  molibm  urgct 
KyfEthcreas  aufum Jperare  Typhoea  fedeis. 
IS^ititur  ille  quidcm  >pugnatque  refurgere fitpe : 
Dextra  fed  Aufonio  manus  eH  fubjetta  Peloro  > 
L&va  Pachyne  tibi>  Lilybto  crura  premuntur : 

Degravat  AEtna  caput j  fub  qua  refupinm  arentu  ^ 
Ejettat^flammamque  fero  vomit  ore  Typhoeus. 
S£pe  remoliri  luciaturpondera  terra , 
Oppidaque,  ejr  magnos  devolvere  corpore  monteis. 
Inde  tremit  tellws. 

Idem  &  Virgilius  tradit ,  ^Eneid.  lib.  iii  *,  nifi  qu6d  Enceladum  adpellet :  n#c 
pe,  quum  unus  idemque  fit,  pluribus  vocatus  nominibus,  ut  ante  diclum»  Ve: 
Virgilii  hxc  funt : 

 Horrificis  juxta  tonat  AEtna  ruinis: 

Jnterdumque  atram  prorumpit  adsthera  nubem 

T urbine  fumantem  piceo ,  ey  candente  favilla :  $ 

t^Attollitque globos flammarum , ejr fidera  lambit : 

Jnterdum  fcopulos  ^avulfaque  vifceramontis 

Erigit  eru£lans,liquefactaque  faxa  fub  auras 

Cumgemitu  glomerat \fundoque  exaftuat  imo » 

Eama  effy  Enceladi  femuftum  fulmine  corpus 

Vrgeri  mole  hac ,  ingentemquc  mfuper  AEtnam 

Impofitam  :ruptis  flammam  exjpirare  caminis : 

Et  feffum  quoties  motat  latus ,  intremere  omnem 

CMurmure  T rinacriam>  &coelum  fubtexere  fumo . 
Corn.  Severus,  in^tna:  y 

Gurgite  T rinacrio  morientem  Iupiter  ^AEtna 

Obruit  Enceladum :  vafii  quipondere  montts 

K^AEftuat-,  &  patulis  exjpirat  faucibus  igneis  >  , 
Hinc  Philoftratus ,  in  vita  Apollonii,  lib.  v,  cap.  v  i :  e'x£w  J$  TvQci  Tiva,  v  E V^' 
Sov  J\iStc£%  Qa<riv       ™  oph  (  Aw»j. )  id  eft :  Dicunt  Typhonem  five  Enceladum  flf  ^ 
damfub  AEtna  monte  ligatum.  Divus  Petrus, epift.  u,  cap. 1 1 ,ver.  i  v :  o' 
Xav  ctftclpT*i<rdvJav  xx,  iQeto-alo  ,  dftsd  <r«^e7$  £o<px  raPTa^Qxg  5  israptSuKiv  ei$  H^^fc 
fj^aq .  id  eft  :  Deus  angelis,  quifeccaverant,  non peperctt-.fedtn  tartarum  detrufos  cfitc , 
caltgtnis  tradidit  ,damnationt  firvatos .  Et  divus  Judas ,  epiftoke  fiia:  ver.  v  I :  A  ^ 
hag  rt  txs  fjLrj  Tripqrovy&s  t!w  tavToov  ayxlu),  d)ka  'b?n\i7rov(&g  to  iSiov  oiKtjT^ov^f 
fxtyaX^  yfii&s  ho-fMig  d'3'ioig  uanj  fycpx  TtTYj^Kiv .  hoc  eft:  Et  Angelos^quinonfe^ ^s 
runt  fuam  originem  >  fed reliquerunt  fuum  domicilium>  judicio magni  iUmdid 
Aternis  fub  caltgine  refervavit .  IpfeDominus  acredemtor  nofter  Jefus  Ch^\^ 
apud  Matthccum,cap.xxv,ver.XLi  :tots^«^  Tolg  6|svWft«vJ^o^eJgo^g^,  *l**c 
Tfi^c/L^joi  «V  tg  Trvp  to  cquviov.TO  yToi/uLct<T$ijov  tw  ^ot^flA»  x,  Toig  dyyihoig  airtf.  H°C  ^ 
Tunc dicet  etiam  iisyqui  a fmiftris :  Abite a  mc,exfccrandi>in  ignem  dternum,  qlltfAr  ^ 
e&  diabolo,  & angelis ejtts .  Verum,quiainignem  protrufum  efleTyphonern? 
Enceladum,  antiqua  illa  tradebat  gentium  philofophia  \  quaevis  loca,  igjj  c 
cruclantia,  tartarum  efle,  aut  tartari  fpiramenta,&  caminos  credidcrunt.  ^ 
pofteriores  mortales  bellum  giganteum  diverfis  adfcripferunt  locis.  &  v^  f 
dorus,  lib.  v,  poftquam  id  bellum  in  Creta  fadum  narravit,  Ka&xciryv*  )\ 


ytdtoV)  o  to\iiv  irakdAov  ^tb  tS  KetlaKeKavjxlvx  to7W  ^Xty^tov  wopdfyTo ,  Ka&  ^^fjj, 
v^ov  xpovcvg  Kvpdjov  ^tr^yopi^ .  Id  cft :  T andcm  omnes  ,  cum  diis  bello  ^&Jjff 
internecione^f  eccubummt .    2{ovum  tamen  cum  gtgantibui  beUum  ad 


0- 
0* 


5) 

°*  si 

i 

t 

ir 


GEHMANl^    ANTIQ^LIB.  f. 

Utfacedonia,  &  in  campis  Ita/U  ?  qui  Ph/egrti,  a  loci  conflagratione ',  olim  ,  foflea  vero 
Cumai  nuncupati  flmt ,  exarfit .  Stephanus  ,  in  libro  de  urbibus :  n*?&jfe ,  "sroA/s 
Qpdkyg.  gkclX&to  ef]).  <t>Ai^ct  to  -zrctAcuov  ,  **«™  T  yiydv%v  •  %;  jj  r  t9>g£i/ ,  ta» 
ytyavlav  fJL*x*i  cvtcwQo,  y.vkv(\w\  yzvtc^.  id  eft :  Pallene  \  nrbs  ThracU.  vocabaiuf 
autem  antiquitm  Phlegra  ;  4  gigantibtts  habitabatur .  &  bellum  dedrum  cum  gi- 
gantibtts  hetc  geflum  flabulantur.  Diodortis ,  libro  iv  :  o'  d[  Jv  H^ncAyjc  ^vn»  tx 
TiGtQsus  dvct^tv^ctg  ,  h&i  hi£iuv  ty,v  <z$^cf>AtQV  rtjg  viw  Vi0ddc  ovoftct^ofJ.ivy\g ,  kctlv,vlfj<rs¥  eig 
r*  Kvpctiov  Tiwtov  >  C¥  u  ftvSoAoyxcrtv  cufyotc  Tctig  ti  pdftoug  <z^siX&vlotc  k&  ^Tn  'u^tvoLtici 
&tovofAcio-ffyuxc  wofjtdQcdg  yiyctvlotc .  dvoftdcQ^  d\)  £  to  •srg^/ci'  tStb  <b/\iy%ou\ov  9^7ro  t£  hotpa  tx 
*0  to  TxrctXcuov  dzsAirov  'srvo  dycpv(rc2vj@- ,  -Sr^  wAW&j?  x«e?afc  t!w  "LtMAtou/  AiTvy .  KctAetTcq 
d[i  vito  o'  taV@-  o't,eo-a£*©* ,  Tzrofact  crvjfi&ct  rx  wiav<8£  Kct&  risg  dpx&W  %povxs  .  txs 
d[  owj  ytycdjotc,  TmQofjtkvxg  tj}v  t£  H^xAeW  vrapxa-tot*,  d$PoicQ-/d!cxj  -zrdvjac  ^  afyfl&fcdiQr 
T<?  vv&ipyfA.ivM .  B-ctvfjLOLqrig  J]),  yivofjtkvv\g  itd%nc  rs  tIlv  pufxlto  k&  tluu  d/\Klw  r  yiydvluv , 
?Wi  rov  VfyLKAicb,  ovfJipctxowjTuv  cwj^  r  &iuv ,  K£$ij<rcq  Ttj  fidx>)  j  ^  ©A«Vtff  dnAcvlct , 
Xuytv  i^ptipuo-cq  .  ftvQoAoygvjctj  d^  o\  ytycd]tg  yqyovivaJ  ,  <5ia  t^v  oTTipQoAyjv  tS  kclQ  to 
trujLtct  fAiyiQxg .  Kj  ,sri£/  ftlv  r  ov  ^Ai^ot  QovwQivjuv  y  tydvluv  TOictvnx,  fW§o\oyxcrt  nv\g  ,  olg  tyt) 
rfpcu(&,o  cwy^ct(pivg  vjitoA&Oqtrfv .  Hoceft:  Motis  aTtberi  caffris,  Hercnles  maritimos 
€)u^quAnunc  vocatur  Italia ,  trac~hts  percurrens,  in  Cum&um  deflcendit  campum :  ubiho- 
mtnes  roboris  immanttate^  &  violentiaflacinornm  inflames,  quos gtganteis  nowinant,  egifje 
2 0  fabuhntur .  Phlcgr£tts  quoque  campus  is  locus  appcllatur  j  a  colle  nimirumyqui ,  k^A Etnji  w- 
ftar '  SicuL,  magnamvim  ignls  eructabat  \  nunc  Veflwvius  nominatur^  multa  inflammati- 
onis  priflinx  vefligia  flcrvans.  Gigantes  igitur,  cognito  Heradis  adventu,  conjunttis  vi- 
yibus  cum  inflrutta  acie  illi  ohviam  procedunt  :  &  commtflsa  ,  pro  viribus  &  ferocik 
gigantum ,  pugnd  vehcmentis  Hercules,  deornm  flocictate  adjutus ,  vittoriam  obttnuit  > 
*f  plerisque  trucidatis ,  regionem  illam pacavit.  Ob flupendam  n)cro  corporum  proceritatcm 
gigantes  hiTerrigena  dicebantnr.  JDe  gigantum  igitur  ad  Phlegram  cxctdio  ifla  quidani 
fibulantur)  quos  &  Tim&us  fequutus  est .  Deiisdem  Cumis  Italicis  ita  Strabo, 
hb.  v :  UpoTBpov  fjiiv  owj  qvTv%<{  kJlj  to  ^hi^dto:'  KctAxffyjcv  ■zriSioV)  bt  uta  7Ti£/  txs  ytyxv- 
rotc  fAvSirlvQv .  hoc  eft :  ^Atque  antiquitns  quidem flelixfuit  ager  PhlegrtnS',  in  quo  rem 
$0  cum  gigantibusgettamflabulantur.  Etpoftea ,  de  Puteolorum ,  opicu  inibi  locorurri 
liomine :  Otcf^  ^Tre  t?j  J[vQt>ilc^  r  vddTuv  dircw  to  xQ&ov  ck£  fjLiXC/  Ba^v  W  Ku" 
Ltcq ctq ,  OTiS-etx  vrAyptg \fi  ^  Txrvpog  £  SiPfJLuv  vSdrav .  rtvXg  d])  QAitfcu  hd  tSto  ryv  Kt/- 
ricttcu  vofjdfycn  KAriQrjvaj ,  ngj  r  wfluKOTuv  ytydvjuv  rd  Kipyawtct  T%ctvpG&  dvcJjpip{v  t*$  toi- 
<**>Totq  <sre3X00<4  T^  ^rv^h  itj  ra  v$olt@*  .  Hoc  eft :  Quidam  a pcvtore ,  flve  fcvtore aquarum 
totam  iftam  regionem  flc  dici  cenflent  ad  Bajas  usque ,  &  agrttm  Cumanum ,  qttod  fulfluris 
Jitplena ,  ac  igne,  caltdisque  aquis  reflerta.  quidam  ob  id  ipflum  Cumanum  agrum  Phlegram 
judicant  adpe//ari-  ejr  gigantum  ibi  occiflorttm  fulminwns  inflitta  vtdncra  igncm  iHnm 
aqumque  ebullire .  Nam  &  Avernus  lacus ,  &c  Acherufia  palus ,  8t  alia  hujusmodi 
40Clrca  n^cloca.  qua:  cuncla  haud  multumabhorrentabiis  ,  qux  de  Tartaro 
*  tradidit  antiqua  gentium  theologia.  ideoque  ipfe  Tartarus  heic  a  Virgilio  po~ 
nitur ,  ^Eneid .  v  1 ,  his  verbis :  ■ —  T artarus  ipfe 

Bispatet  inprxceps  tantum ,  tenditque  flub  mnbras, 
Quantus  ad  dthertum  cceli fufpettus  Olympum . 
Heicgenus  antiquum  Terra ,  Titania  pttbes , 
Ftdmtne  dejetti  ,flundo  volvuntur  in  imo . 
Heic  ejr  ^dloidas  geminos ,  immania  vidi 
Corpora .  qui  manibus  magnum  refcindere  coe/um 
r .  ^g&reJfi  5  fluferisque  lovem  detrudere  regnis . 

jo  p  P0cta'  ^£md.  ix,  TyphonemProchytx,Pithecufaruminfularumiinir 
^umanis  litoribus  objeda: ,  tribuit ;  quem  alii  Siciliac  fupponunt  j  ut  ipfc  Eiv 
CeUdum .  Verba  ej  us  h*c  funt : 

Tum  fonitu  Prochyta  alta  tremit,  durumque  cubile 
j^r        ,  ^      Inarime } ;  Iovis  imperiis  impofta  Typhoeo . 

millus  eleaanter,  quam  fcite  totam  hanc  Italia:  oram  lta  defcribit  Sil 
Uahcus,lib.XIj.  1 

V  3  —Dcm 


'  '    1  *  I  I  I 


2j8 


PHILIPPI  CLUVERIl 

tille 


—  Dotet  tlle  tepentes 
Vnde ferant  nomen  Bajd >  comitemque  dediffe 
DulichUpuppis  Jlagnofuanomina,  monfirat. 
t^Afl  hic  Lucrino  manjife  vocabula  quondam 
Cocyti  memerat :  medtoque  in  gurgite  ponti 
Herculeum  commendat  iter^  qua  difcidit  dtquor 
Kyimphitryonides  armenli  vettor  iberi. 
llle  olim  populls  dittum  Styga ,  nomine  verfo , 
Stagna  celebrem  nunc  mitta  monjlrat  ^{vernum: 
Tum  trijli  nemore^  atque  umbris  nigranttbus  horrens, 
Et  formidatus  volucri,  letale  vomebat 
Sujfufo  virus  ccelo ,  Stygiaque  per  urbels 
Relltgione  facer  ,ftvum  retinebat  honorem . 
Hinc  vicina palus  ( fama  eH ,  K_sicherontis  ad  undas 
Pandere  iter )  cacos flagnante  voragine  fauceis 
Laxat ,  &  horrendos  aperit  telluris  hiatus, 
Jnterdumque  novoperturbai  lumine  manes, 
Iuxta  caligante Jitu ,  longumque  per  jtvttm 
Infernis  prejfas  nebulis ,  pal/ente  fub  umbra  1° 
CimmerUs  jacuijfe  domos  ,  noclemqueprofundam 
T maredt  narranturbis .  tum  fulfure  &  igni 
Semper  anhelantes ,  cocloque  bitumine  campos 
Ojlentant.  tellu*  atro  exundante  vapore 
Sujpirans ,  ujlisque  diu  calefacla  medullis 
\_AEfluat ,  ejr  Stygios  exhalatin  aera flatus: 
Parturit,  &  tremulis  metuendum  exjibilat  antrisy 
Jnterdum  cavas  luftatus  rumpere  fedeis, 
K_^ut  exire  foras  ,fonitu  lugubre  minaci 

(JMulciber  immugit ,  lacerataque  vifcera  terra  y 

CMandit ,  &  exefos  labefaclat  murmure  monteis . 

Tradunt  Herculea  proftratos  mole  giganteis 

Tellurem  injcc7am  quatere  $  &  fptramine  anhelo 

Torreri  late  campos ;  quotiesque  minatur 

Rumpere  compagem  tmpojitam,  expallefcere  ccelum. 

Apparet  Prochyte  f&vum  fortita  Mimantas 

Apparet  procul  Inarime >  qu&  turbine  nigro 

fumantem  premit  Iapetum,  flammasque  rebelli 

Ore  ejeffantem  ,  ejr,J?  quando  evadere  dettir , 

Bella  Iovi  rurfus  Supertsque  iterare  volentem .  fO 

CMonJlrantur  Fefeva  juga,  atquein  vertice  fummo 

Depofti  Jlammis  fcopuli,fraclusque  ruina 

Mons  circitm,  atque  ^etndt  fatis  certantia  faxa  . 
Meminit  &  Homerus  Typhonis,  &  domicilii  ejus,  Iliad.lib.  n.  ad  q^e\ 
commentatur  Euftathius :  a"^*,  o>^©«,  £iv  A'^>o^     ^  Tv<pui&  tyf.t 
iiwcv  .o\$>cv  KiXikU ,  ol      cv  Xv&a,  ci  cffc  cv  nArix.x<rcus  <pa<r\  <pn&  tov  pvQov.  ^ f.  t 
^Artma:  Homerus;  Pone Arimos,ukhaberecubileTyphoeadtcunt.  ghadam  ift  cil0  [ 
autdam  m  Syrt.i ,  alti  vero  in  Pithecufts  ajunt  acctdiffe ,  qucdfabulantur.  Ea  de  re  Stf*' 
bo  etiam  difputat  lib.  xm  &  xvi.  Verba  ejus ,  libro  proximc  dido  de  Or°l* 
flumine  Antiochiam  Syri*  urbem  praetcrlabentc,  funt  ifta :  to  d[  ovofia  rx  ^\ 
tu<rall&  avrcv  o\o'v%  f^i\a^ ,  x*a*4u©*  ^noov  Tv(p»v .  pfc^,  tfcflavf*  **L 
vne)  ir>  xt&wuQiv     Tvp^^r^  h^^ag,  vne)  ™  «*o$j  Kj  v&TiPov.  <p*<ri 
$jov  T0ig  Ktoatwets  (  «vai  a\%  fyd.Kovfe  )  <ptvy{v  xaWuw  §rSv&-  Tolg  $1  Sv  ohA  c»7*r 

7ij  7roiyjo~af  to  P  f;^a<9pov  is-Yiylw  '  gk  cf\ji  txtx  yeviodg  T^vofxa  tu  rTojaf^y  •  HoC  ^  ' 
amnls.quumprtus  Typhon  dtceretur ,mutato  nomine,ab  tllo,  quiineo pontem fecfa  0f  Jc 
teselt  adpellatus.  Hmc  locoTyphonlsfulmtne  mfabulam  adfingunt,  &Arimor^^ 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  I.  259 
quibusfupta dic/um .  Ajunt  dracoriefuiffe;  &>fidminihus  ictum, dum fn?&  latebras  quare- 
retjraftibus  terram fecuijfeJc?'>  ttt fons  ermnpcret^ejfccilfe.cni  inde  no?nen  Rexathri.  ab  hoc 
tgitur  Typhone  nomen  accepiffe flumen.  Herodotus  Typhonis  ihet^  etiam  ^Egypto 
tribuit.  Verum  caufa  hujus  variationis  nullaalia  ,  nifi  quam  antea  indicavi 
Formam  Typhonis  modo  e  Strabone  cognovimiis :  nempe  fuifle  draconem* 
Macrobius,  Saturnaliorum  lib.  1,  cap.  xx,  deejusdemTvphonisfociisgigan- 
tibusj  Horum  pedesin  dracomtm  vo/umina  definebant .  Philoltratus  ,  in  Vinitore: 
H*e/  71  rteyoffyjuv  c(picc)¥)  £vf*<pvKtvco,  Tolg  yiyotQ,  £$  '^zod^u^hQvoI  t^lct  fyi^cttyoi  t«  Ey- 
KiXctda ,  £  rdg  ctpfi  cwtccv  .  id  eit :  Item  de ferpentibus ,  qui  gigantibus  innatt  dicuntur, 
*o  qttos  Encelado  atque focils  ejus  pctores  adpingunt .  Ovidius,  raitor.  v  : 
T erra feros  partus,  immania  monftra^giganteis 

Edidit ,  atifnros  in  Iovls  ire  domum . 
CMi/Ie  manus  il/is  dedit ,  ejr  pro  cruribus  angves. 
Ee  eodem  Typhone  ita  Nonnus  Aiowo-iukuv  lib .  1 : 

—  TJtSo-ctgcf])  &ctpyo-fictpy.ym  <?i%ct  hcufiuf 

Hctvjoilw  a>XctXct£iV  oftotpQoyyuv  o<m&  ^yjpuv 
"Zv ft(pv ag  cfy  fyctaoviig  t7rippuovlo  Movjav' 
Uop^ctKlcav  *  @Ao<ropctg  c/[g  KCfjLotg  Xi%p£v]o  Movjuv  " 
2o  Boicut  cur{pr}c)ov  ifUTgooo-ctsjo  Ktpcug 

Ovpy. icuc.  e A iKt osi . 

— Extendens  autem  gravefonantium  aciem  gutturttm 
Variam  obftrepebat  confcmntium  vocem  ferarum* 
Congeniti  autem  dracones  irruebant ,  inftar 
Pardorum .  terribiles  autem  comas  lambebant  leonum  r 
Et  bovinls  circuUtim  cingebantur  corntbus 
Poftremis  voluminibus . 

Et dc  toto  ejus  exercitu ,  lib.  xx  v :   evpoDpop^ 4* 

m£v@»  "&7ri}py£occ:  otpiufrictg  ijctg  dpjspw 

30  Eui@*  i%pcti  <GTctO-l  AlOS  <ZS&fl(&>  ,  chv  V7Tip  WflUV 

A  ft<piAct<p«5  iKctTipQtv  dpoiGdkg  tpptov  vfycm , 
T  fylS fvctxwg  sroKv  fjL^ong '  ctirt  dflt  M^e 
A  wfittg  crv^fov  tv  d&tfy,  ysirovtg  ctspuv . 
•  l  Ajjxoif  uXctt '  o-v  yctq  d^tfiocg  "ttyteyig  vtyyg , 
Kcq  pov@»  \(py.K>!iv\g  ftov©*  r\P7mc-tv  xvopa.  vUv\g . 

—  Thyrfiger  vero>  * 
Solus  amputans ferpentinosf/ios  terr<t, 
Bacchus  irruit  omnibus,  Iovis  dux:quorum  fuper  humerit 
Copioft  utrimque per  viciffttudinem fluebant  hydra. 
40  Hydra  Inachia  longe  majores .  pro  Lerna  vero 

Inftabiles ftbilabant  in  athere ,  vicini  aftris . 
Propitius fts  Iolae :  tu  enim  corpus  combnfftfti  hydr<t  * 
Et  fo/us  Hercules  folus  rapuit  nomen  viclorU . 

^tfgttius  >  ^Eneid .  lib.  v  1 1 1 ,  de  Hercule : 

Te  Stygii  tremuere  lacus ;  tejanitor  Orci 

Ofta  fuper  recubans  antro  femefacruento 

i[cc  te  u/ia  facies ,  non  terruit  ipfe  Typhoeus 

<^frduus>  arma  tenens:  non  te  rationis  egentem 
j0  P  Lern&tts  turba  capitum  circumftetit  angvts . 

^t  -tfineid .lib ,vi : 

Et  centumgeminus  Briareus,  ac  be/ua  Lernx 
c;l.    ,  Horrendum  /iridens. 

^iusltalicus^lib.  vi: 

Quantis  armati  codum  petilre  gigantes 

^Angvibns, 

Y   4  Ovidiiis 


PHI  ILPPI    CLUVEHi  1 

Ovidius,  trifliumlib.  iv,  eleg.  vn : 

—  Serfentifcdesquegigantes, 
Centimanumque  Gygen. 

Item ,  [UTAftofQ .  lib.  1 1 1 : 

Et  quo  centimanum  dejccerat  igne  Tyfhoca . 
Cornelius  Severus  dc^Etna: 

Hts  natura  fua  esi  alvo  tenus.  ima  fer  orbcis 

Squamcus  intortos finuat  vcftigia  fcrfens . 
Higynus,  loco  prxdido  :  Tartarusex  Tartara  frocreavit  Tyfhonem,  immani  nugnlt  ^  ^ 
dtne\ffecteque  fortcntosa :  cui  ccntum  cafita  draconum  ex  humeris  enata  erant.  Dc  m 
nuum,capitumque  multitudine  etiam  exHefiodoac  Pindaro  intelleximusfup  ^ 
Qux  cun&a  fane  haud  perinde  faiso  cecinerunt  pocta:  ifti  antiquiffimi .  in  tai 
quidpe  formam  eos  converfos  refert  &  ipfa  facrofanfta theologia :  ut  m Ilbr0$ 
iiefeos, cap.  iii  ;  ubi  difertc  Serfens  adpellatur  ipfe  omnium  cacodacmonum  p*  , 
ceps,qui  homincm  a  Dei  obedientia  leduxit.  &  apocal.c.  xii,^.ix  >  ubi  idem  ojp* 
itav  o  (iiyctg,  o  oQis  o  dgxajog,  o  Kah^fyjcg  cJidQoXog  x)  oni&vaf,  o  vt\avwv  ty\v  olxxffyj"'  °* 
i d  eft,  draco  illc  magnus.ferfens  ittc  vetus,  qui  vocatur  diabolus  ejr fatanas , feduc es  oW ' 
terrarumorbem.  Tempus  gigantei  belli,  qtio  acerrimus  ifte  humani  generisho 
lapfus  eft ,  oftendit  ex  _>Egyptiorum  theologi_i  Diodorus  lib.  i :  nempc  accid1  ^  ^ 
id  kolQ.  tIu)  e£  cvpxns  yivioiv  r  cwQguTruv-  id  eft  3  circa  frimam  hominum  generatioM^' 
Et,  cum  _4_gyptiis  fcntiens  Hehodus,  ita  canit  loco  fupra  citato  \ 

 Xtpinpy  J[*  t}%Mo  TQKty 

*-'i&?xns-  Ideft:  Suo  infenfi  erant  farenti 

Ab  initio .  |n 
Porro  dcTyphonc,  &facris,  qui  ci  ficbant  ab  _£gyptiis,  ita  tradit  Plutarchus, 
pr-cdi&o  libro  de  I-ide  :  rlw  j  tS  Tv<p<»v(&  ^av^^lw  x)  riwnytpptyuv <  d w>*r£ 
tu  3  TLvxoppetySo-a*  x)  o-tpa$d$so>cu>,  l<nv  cug  TixwyopSo-t  Quricus ,  5  TT&vviso-iv,  i<*  0  on 

c*&!r{v*ri  9x.  **JouGe/&™  iv  TunvkopTcqc.  Id  eft :  Tyfhonis  autem  obfcuratarn  m 
contritamfotentiamMcoque fcmiantmem,&  wfiante  tnterttu  trementerrhinterduwj*  ^ 
ficiis  qutbusdam  dcmulcent  atque  lcniunty  intcrdum  contra  in  aliis  fefiis  defrimunt ,  [°  ^ 
tumeliisque  adficiunt .  Ergo  non  penitus  potentia  ejus  exftin&a  eft .  Et  recte  <\ 
dem.  ficcnimipfcDominus  Jefus  Chriftus  loquitur  apud  Joannemin  cuanjL 
cap.xn, ver.  xxxi :  Nwi  0  d^x^  tS  Koo-fjus  tvtx  cacZk^o-itc^  i£ar  id  eft :  Nuncff 
hujus  mundi cjicietur foras .  &;  divus  Paullus  in  epift.n  ad  Corinth.cap.  j  v, vcr;T^L. 

cl_  0  VMS  TX   cqO)V&>  TXTX  ITVQKUO-I  TCt  V0Y[^Ct^  T  CfcViV^V  ,        TO  fJLVj  CWyctQtf  CWT016  T°V  %^ 

tio-uov  tS  wctyyiKix  t5  iofys  tv  X^S ,  og  Uiv  eixuv  t*       t2  do^Ta .  Hoc  eft :  f#  4U 

deu>s  l 


Chrifth 

vroXifH®*  t?>  k$  f ?jtft ,  ^  <5i'  ctyvotcu/  5  dwctTlw  tetu^)^'®-  ,  ^  Sutmrw  x)  "QfW.W  P 
tspov  Koyov,  ov  tj  Qeog  o\wcty{  (c  o-iwuQyo-hx)  <sfyt,&i%cri  TOigTiKa^ioig  ^etuo-tug.  id  cy  ^ 
fhon  autem  tntmtcm  de&  ifidi ,  ob  infcitiam  erroremque  infiatus ,  difcerfit,  AboletfcJ*^ 
dochtnam ,  quam  dea  cof/igit,  comfonit ,  traditque  dtvtnitati  comfarand^  initiatts .  J  ^ 
nus ,  ih  praidida  cpiftola  ad  Serapionem  :  o'  J^cwTog  Xoy(&  St@*k&It°v 

Bgtclgiu  KaQifyt  'zxrctQic^joov  t«  Am,  n&f  Ts^g  ty\V  tx  vrat$og  dpifaasdg  o-vyz^P^  •  ^ 
id  eft :  Eadem  ratione  centimanus  Briareus  juxta  iffum  fovem  collocatur>& cum  fatr,^ 
tentia  certat.  Plutarchus  eodem  libro  :  ov  ydp  dei  Ttjv  <pQo£?v  ShapaTiiv  T^VJV^V^( 
73-o^aKig  3  KpaTxpivao        f  ym(tug x)  o-wjhopwuiiy  avdigcuaclvicdg,  hj#  Ita^ax^  ^ 

TOV  &Q0V. 

Hoc  eft :  fs[on femfer  vtcloriam  obtinere  corruftclam  Tyfhomcam  :fe"[f  $ 
clam  a  <vtfrocreatrtce,atque  vinciam,  rurfum  emergere,  &  cum  Horo  decertare .  H  ^  ^  jO 
yEgyptii.  Magi  quoque  Perfarum  de  hoc  inter  Deum  Satanamq;  perpct^0^; 
taminemultatradideruntjquorumn6nullarefertPlutarchusibidem,hisvC  ^ 
IlajUL7rd/\cuog  avTv\  KaT&Qv  cac  6to/\cyeay  h#)  vcpoQsTuvetgTt  Txro^Tag  x&j  <Pi/\oo-c{piSS 
c»p%ao  dbicarolov  Ixxo-a^tw    wifjv  i%yyiv  x)  $vo-t£d/\{7t\cv,iSK  iv  Xoyiig povov, x$i  *v Qr'^  ^ 
dfod  hn  TitevTcfisJi*  ti  Qvcrlcug,  x)  @apGa%cig  xgj^  Eforio-iTxroKaxx  wig/^^"^ 
woiw  Kfl  atoyov  <S  dM&£v{lov  a\u^Ta\  t«  cwTcpdT®  to  vrav }  hi  etg  i<nv  0  k&t#v  5  ^ 


V 

I- 

tf 
4 

)i  • 
\i 

i- 

r 

¥ 

ir 

y 


GERMANIiE    ANTIQ.    L I B.  I.  i6t 

,  tvvuv,  wWe^'  bwt£*v  ajf  iwi  7retQhutois  %ot/\ivols  Xoy(&,  ctXXct  TxroXXct  (c  fxiuiyfiivct  kclkois  %  dyct 
Qus '  uot)i\ov  q  (JLtiih) oos  ctvsKoos  «^ « v  5  ctKgajov  a/Tctddct  ^  (pvaoos  Qesxipis  '  *      v  w/tav  «£ 

i  S^c^ ,  wfw^  vcipd&  rcl  ^tyiyf.taQ.  KctTT^iKUS  <f\jctviUUV  ou>  ctKicyivvvQv  t]fMV ,  cin'  &ttd  frveiv 
cvou\tuv  copxtuv  y  ngq  <f[yeiv  ctvTi7rct/\m  c^wjctpuiuv^  £ /Jty  3]n  Tct  d[i^tct,  ^  k£(  iv$eicu>  v(pt\- 
yx?fy>tis,  ■£  8'  if/^Xiv  cticttrpe^tnjs  £  ajvcuc/\uQr,s,o  rg  j3i@*piKios>  o  ti  ko<tu.os,  «  Xj  p/  7rctsy 
«t-AA  o  «r@-  »(gt/  ptrcl  trihlw Iw  ,  ctvuucth@^,  hJ;'  7rotKiX(@>  yiyovi,  ^  fj.iTctZoXcts 

vciQcts  hxo/utyv®».  «  oUcutius  nrityvKi  ymtdg,  ctjTtcw  j         Tctyctdov  ktK  cu  <Gp£jc- 

%ot,  bet  yiviQv  liicu  ^ap%lui jWST&QoZyc&QS ,  Xj  kolkS  tLuj  (pv<rtv  \%{v.  ^  $o'ttit  t£to  to7s  izketqois 
K&f  crcpuTctTois.  vofjti^igtTi  yap.  01  3"iXSetvctj  ^Jo,  kclQcl7FS'p  otiTiTi%vas,  tovjol%u  yctp  ctyzQoov, 
10  Tov  3  (pctv/\uv  lsrlu.uspyov.  oi  j  >  rov  <c4°v  #jt*«'vove4,©jflv,Toxv  3  iTipov,L\ot\fJtovct Kcthxo-iv'  ucrnp  Zu- 
gfl*9^5,  o  [Acty@*,  ovTxrivt&Kty/iXiois  iTttTtT  T putKUV  yeyovivcu  Trpio-QvTiPovtc^pSa-iv.  xtosowj 

CKci/\{  TOV  ffyj  ,n' O0fJLOL(%J ,  TOVQ,  A  petptCtViOV  Kj  <ZSoQct7Ti(pOL\v(\oiTOV  U%IJ  iOlKiVOU  (pUTl  fMtXi^CC 

TcucQ-yiTuv,~6v  3  \fJL7mk1v  <r%0  7(f  TtjCtyvolct^  uiQov  3  ci[A(poiv  tov  M.Qplw  etvou.  $10  Kj  lAiQplu*  n«^- 
Ca/  Tovfno-ljlw  ovofJLctQQv .  iSlodZi       7(2  iv*Igl)ol  Qv{v  ,  ^  %*£j.$Yi£/Ct  ,  T»  q  ^JTZi^0  7rcuct 
W-V&POOTTct.  y  KctKCiVOl  TTB&Ct  UvQcdfriJ  7rt£/  T  QiOOV  XiyxQv .  ciit  ^  TcuStcL  i^lV  0  (jL%<J  £1 'oOUCt- 

Oi^c^cT^  KcbQstpuTcira  (pcixs,  o  3  Ag{fjtctvi@o  6k  Tx  fy<px  liyovoos  ,  'sro/XiLiSQiv  ot/hqXots  Kj  0 

F+fJ  i£  Qixg  t7rciyj(ri,  TOV  fliV  TT^OOTOV  E'wj0lOtS,  TOV  Q  hvTigOV  A'A>J^'«^,TflV  ^  T^/rflV  EvVOpiiCtsir  $ 

Ao<TcJi/,  Tfli/^,£j/So(p/^,Tcv|3  nA«f^,Tosv3  r  c^r?  TotsKci\ois  ^tSiodv  ^umpycv'  o  q  t»to<s  wWi/» 
cvptQpw.  i?r<l<ri  3  ^fov®-  ,  eilud(>ljL%j@*,  cv  <*  tov  A^et/jtdviov,  hotfjtov  iTTcl- 
20         ^  Atttoi/,  O^zra  t«t«v  ctvctyKT]  cpQctotjvcu  7rcwTct7m<rt  Kj  ctpcu/icS-rjvcu.  ©i07rofjt7r@^  ^(ptjtjt, 
^igt  t£s (Axyxs cu>ct  pip©«  rgi%t/\ict  iTtj  tov  $l)v  Koc/LTetv,  tov  j  K^LTeHc^rOioov,  ct&ct^^tcr* 

ZtKlCt  fAstXlcdg  Kj  TTOXipeiv  Kj  cUct?\v{vTCt  TS  ITIC-X  TOV  htfOV'  TgA®-  Q  <XTbA«7TBO^  TOV  CtSlw  ,^ 

T*S  f£v  cw9pujrxs  ivdcyr10^  '^  g-jliou»  'zwotSv&s.  y  fJtkv  £v  fjutyuv 

pvQoKoytcb  toi9tov  t%{ nfomv.  Hoc  e(t :  V etuftijjima  ab  facrarttm  rtrum profejforibus  &  le- 
gnmhtoribw  deriv  ta  cli  jpwio>  auctore  incognito^fde firma  &  indeiebili,  non  in fermoni- 
bu*  ea  tantlim  &  rumoribus,  fed  cjr  in  myfleriv  ac  facri/iciis,  tam  barbaris^quam  Gracani- 
cis  exftans:  necjue  cafafenijcyafortuna  pertdrre  univerfum,  mente,  ratione,ac gttbernato- 
re  dejiitutum  meque  unicam  ejje  rationcm ,  qud  contwcat  id  &  dirigat,  tamquam  ciavum  y 
autfiena  moderans.  fid,  quum  mtdta  e  bonis  juxta  ac  maiis Jint  confufa  ,  imb  nihilhdc  na- 

Jo  turafincerum,  ut  verbo  dicam^nferat:  non  ejfe  umtm  altqtcem  fromum,  qui  e  dttohm  doitis 
res  nobis,  veiuti  aliquem  iiquorem  cauponis  in  morern,  dijtribnat,  atqtie  mifceat.  ergo  a  duo- 
busprincipiis  contrariis ,  adverfsque  dttabtafacultatiiw ,  quarum  altera  addcxtram ,  & 
recfe  ducatur  ■  altcra  retrorfum  avertatur,  atque  refteftat ,  cum  vitam  efje  mixtam ,  tum 
tpfum  mnndum  { fi  non univerfum \  eum faltem ,  qut  adterram  est ,  & Liwa  fubjacet)  iria- 
qnaltter ferri,  vartisqtic & omnis generis  motibus agitari.  Etenim,ft  nihilfitabs^  cdusa\ 
&  mait  caufam  bcnum  non  pr&bet :  necejje  est,  in  natura,  ut  boni ,  ita  etiam  matt  ortum pe- 
ctdiarcm;juumque  principium  exjtare.  Atque  hacquidem fntentia  plerisque,  ejr  iisdem  fa- 
Tjentifftmis  probatur.  Exiftimant  namqne  alii  \  duos  ejje  deoss  quaji  contrariis  dedttos  arti - 
htts  j  ut  bona  aiter ,  alter  mala  opera  confciat .  ^Alii  eum ,  qui  eft  metior,  Bettm  j  qui  dete- 

4°  rior,  Damonem  vocant.  in  qu.i  fententia  fnit  Zoroajires  magus)  quem  narrxnt  i  o  annis 
Afttiqniorem  bello  T rojano .  Is  melioris  nomen  OromaXgn ,  pcjoris  Arimanium  perhibuit. 
addiditque  hoc  enuntiatum  de  rehts  fub  fenfum  cadentibus :  illum  maxime  fimilem  ejfc 
toe*  i  hunc  tenebris ,  &  ignorantU.  medittm  horum  ejfe  CMithren .  quaproptcr  etiam  Mi- 
thren  Tcrjix,  mediatorem ,  feu  internnntium  nmcupant .  docuitque  Zoroajtres  votivas ,  & 
tr°  gratiis  agendis  oblatas  viftimas  tlti  immolandas  \  httic  averruncandt  malt  causa  in/fi- 
*ufafy  ejr  tetricas .  Ceterum  multa  quoque  illide  diis  fabulofa  narrant.  cujmmodi  funt 
V*a:  Or omazen  natttm  ajunt  e  iucepurifftma^  Arimanium  e  cattgme.  eos  bellum  wter  fege- 
rer<L^>.  fex  deos  fecijle  Oromazen . prtmum  Benevolentu\  fecundum  Veritatis  \  tertinm 

$0  f^^^^re&jmjjpientut,  Divitiarum  &  Opificem  voluptatis,qua  honefta  confcqui- 
Ur  *'  drimanium  totidem  numero  deos,  his  adverfa  effcienteis .  Appetere  porrb fatale  tem- 
fj^j  qito  necefie  fit  Arimanium  pefieac  fame ,  quas  ipfi  induxerit ,  omninoperdi,  atque 
olcri .  Theopompus  verb  ait  de  fententia  magorum  vicibus  ter  mtlte  annorum  alterttm 
corum  fuperarc  ,alterum  fitccttmbere:  &per  alia  tria  annorttm  millta  bellum  eos  inter  fe 
it  r€rcl?u&nare  >  &  alterttm  atterius  opera  demoliri :  tandem  verb  Plutonem  deficere^j :  & 
"ncfore  homines  beatos ,  neqtte  aiimento  utenteis3  neqtie  umbram  fadenteu .  Hoc  modo 

fabuU 


PHILIPPI  CLUVERII 
fibuU  fe  habent  magorum .  Non  omnia  mehercules  funt  uvQoXoyxi&jjct ,  icd  niuk* 
vera,  &  facris  literis  maximc  confentanea .  quid  enim  illud  de  boni  numinis ma- 
lique  dxmoms  cLniTtxvy™  aliud  efle  dixeris,  quam  Dei,  rerum  omnium  condito* 
toris,8t  Satanx  xternum  diflidium?  quis  nefcit,Dcum  efleau&orem  omnis  boni; 
dsemonem  vero  omnis  mali?  quis  ignorat  Deum  non  modo  luci  efle  fimillimunJj 
fed  ipfam  lucem  arternam;  dxmonem  vero  perpetuam  caliginem  ?  unde  etiam  ^ 
Paullo  in  epift.  ad  Ephefios  ,  cap.  vi,  f.  xi  i ,  adpellatur  KorpoxpctTua  tS  o-wTtsc  r* 
divvos  txtx,  id  eft ,  prtnceps ,  fea  imperator  tenebrarum  htt)us  fiecult .  Deus  certe  in  pfl11' 
cipio  omnia  bona  creavcrat.  at  Satanas,  cum  in  feipfo,  tum  in  mortalibus  etiam»  ^ 
poftquam  ccelo  excidit,omnis  mali  fuitprincipium.&nuncetiam  eft  caufa  . 
de  iilud  eft  Plutarchi,  jam  antc  recitatum:  TvQm  7r*v'&  Txr^y^a  n&yfyv*  an&to* 
ct  kouuSv  ylw  cfxS  Ti  ttZQow  f&f  S-cLhuosou.  id  eft :  Typbony  ommbus  conturbans  rebus  ,  t  * 
ras  omneis  yomniaque  maria  malts  impievit.    Cete?um,quod  Plutarchus  fupra 
xit ,  ^gyptios  Typhonem  interdum  facrificiis  quibusdam  demulcere  ac  uC  ' 
nire;  id  ldem  eft,  quod  poftea  de  Perfisait,  eos  Arimanio  victimas,  averruncan 
mali  causa,inftitucre  tetricas.  Hoc  vero  omnibus  totius  orbisgentibus  cornm^ 
ne  fuit.  fic  namque  Romani  quoq;  eidem  deo  ^z/mw/^facrificaverunt,  uti  rnj 1 
depelleret.  fic  Gncci  fuo  aVat^ o7tcuu  la\u-m.  Plutarchus,eodem  libro  del»iclc/ 
6  q  SivoxyHTtjs  Kj  r  rjptouv  Tcts  '$7n>QyfScv; ,  ^  r  tooruv  oQcq  TzAqyds  tivccs  ^kotkW,  *l v^  $ 

US  ,  jj  ftvO-tptlflllXt,  §  OLf^/DOXoyioLV  iXxQv,iSTi  3"iUV  Tl(4,cqS)XTi  SoUfAOVUV  oltTcq  'zr&o-rj 

dfod  etvoq  $vo~{c  cv  rf  7rt{/i%ovli  u-vykXou;  Kj  t%vyis ,  lvo"^07nss  j  otvjQquttxs,  cq  ^^rf^ 
tohstois  ?  itj  TvyxdvaQcq  vs&s  xQtv  d?^o  x**P0V  Tft7rovjcq.  hoc  eft :  Xenocrates  ettamneyv 
dies,  ejrferias,  in  qutbus  verbera,  plancJu*,  )ejuniay  mali  omtnis  voces^aut  obfccena  ditt*  urr 
pantur,  neque  deorum  convenire  venerationi ,  neque  bonorum  geniorum,  cenfct.  fed  efo  *n  11 
quasdam  naturas  magnas,  valtdasquey  easdem  tetricas ,  ac  morofas ,  qu<t  cjmmodi  delect^ 
rebus  j  & ^bi  eas  confcquut<t  fmt>  ab  reliquo  malefrio  abjiineant .  De  Slavis ,  ita  ^c^m^ 
dus,lib.  i,  cap.  L 1 1 1 :  Eft  autem  Slavorum  mirabilis  error.  nam  in  convtviis  v^r^ 
potationibus  fuis  pateram  circumferunt ,  in  qnam  conferttnt,  non  dtcam  confecratio^A 
exfcrattonis  verbatfub  nornine  deorum  yboni  fcilicet  atque  mah\  omnem  profperai»  }° "„Q 
tunam  a  bono  deo ,  adverfam  a  malo  dirigi  frojitentes  .  ideoettam  malum  deum  fui 
JDiabol,  ftve  Czerne  bocb  Jdeft,  Nigrum  deum  afpellant .  De  Indo  quodam ]uvenc» 
Brachmanum  ordine,ita  Francifcus  Saverius  in  epiftola :  ,^/tm  ambo  fimuUp^ 
u  mtbi  artana  qu<*dam  commtfit .  Vrimvjn  a  ludt  reclore  boc  agi,  uty  quos  babiturm  e/l, 4(4  1 
res  )ure)urando  compellat ,  numquam  fe  ea ,  qu*  audituri  ftnt ,  myfteria  revelaturos . 
unum  erat ,  ne  umquam  profiterentur  adorandum  effe  creatorem  cceli  cjr  terrt,  quiin  cahs  e'' 
fed potius  idolas  qu<&  d<emonia  efie fciebant .  Sed  quis ignorat.  non  tanturn  Auaticas  ^ 
Africas  hodie,  verum  etiam  Americanas  genteis  diabolum  magis  venerari  atqu^? 
colere.  quam  Deum  cceleftemj  quem  rerum  omnium  efleconditorem  ^tent^ 
Huncfuafponte  ajunt  bona  hominibus  conferre  :illumprecibus  facrificii^  ^ 
deliniendum,  ne  mala  inferat;  fed  propitius  averruncet,  ac  depellat  Idem  o  1  ' 
cum  reliquis  gentibus  omnibus ,  recifle     Celtas  noftros,  Sarmatis  fiveSW^ 
conterminos,  quis  dubitet  ?  quum  apud  ipfos  quoque  nequiflimi  iacerdotcs 
ram  dei  naturam  ac  voluntatem  fibi  folis  in  arcano  habuerint,  per 
qua  ^oAoy^^<timperito  vulgo  implicantes  verius,  quam  explicantes.  Sen  . 
fertiffimis  hoc  teftatur  verbis  Procopius  ,rerum  Gothicarum  lib.  n,  deSveo 
bus,  &  aliis  Germania?  gentibus  feptemtrionalibus.  0e*s     TOi,inquit,  (c  y 
sroXXxs  <r'£*Qv ,  a^uvias  ti  g  *i{juss>  tyyttxs  ri  ^  S-aXaoTiiss  >      *X\*  ^oi^ 
viatrt  vrviyuv  rt  <c  rto&pav  etvcq  hiyo3p&.  id  eft :  Deos,  ac  ddmonas  flurimoscoluflt,c ^ 
Jleis  fimul  atque  aerios  ^ftmulque  terreftreis ,  &  marinos,  fjr  nonnulla  alia  d&moni* ,  f  *  r 
fonttum  fluminumque  undts  efie  traduntur .    De  iisdem  gentibus  ita  Mag-  ^ 
Bremenfis :  N*nU ,  qru  in  e)usmodi  ritibm  libatoriis  fieri  folenty  multtfltcesfunt, &  * 
ncft&s  tdeoque  melths  reticend* .  Verum  de hjs  fatis,  fuperque  . 


GERMANi^   ANTIQ.   L  I  B.  I. 


to 


C  AP.  XXXII: 

*De  crutionehommis  \  dc  animx  mmortalitate ,  ^ (<«r»/l  *v\t&% 
de  lapfubomims  ,•  dfe  tetramm  mundatione  \ 
ffl  de  fine  bttjus  mundi  * 

PRimu  m  rriortalium  AdamUm  a  Deo  b  terra  fuilTe  conditum ,  omnes 
itidem  crediderunt  gentes .  namhinc  maxime  eft,  quod  Terram  matrerfr 
pro  dca  coluerunt :  hinc  item,  qudd  linguke  gentes  apud  fe  e  fuo  folo 
pnmos  homines  editos  praxiicarunt.  Germanos  vero  non  mddo  Adami  c 
terra  formationem,  fed  etiam  nomen  M  a  n  ,  St  patrem  feii  conditorerri 
Theut  fciviffe,  jam  fepius  di&um ,  maxime  vero cap.  ix  e  Tacito  oftenlum 
eft  •  Ad  eumdem  Adamum  pertinere ,  quar  yEgyptii  de  prirrio  mortalium  tra- 
didere,  fub  variis  unius  adpellationis  dialedis  Tham,  Manerus,  Men, 
^enas,Mneues,  Perfe  fub  nomine  Zoroastris,  fupra  cap.xxnij* 
demonftratum  eft.  De  primi  hominis  origine  ita  cecinit  Ovidius,  fub  initiuni 
Zo  "t>ri  i  Metamorphofeon : 

Sanciim  his  animal,  mentisque  capacim  alt<e 
Veerat  ddhuc,  &  quod  dominari  in  cetera  pojjet^ 
Natm  homo  esi  :five  hunc  divino Jemine fecit 
llle  opifex  rerum ,  rnundi  meltoris  origo ; 
Sive  recens  tellm^fcdtdiaque  nuper  ahalto 
K^ABthere^  cognati  retinebat  femina  coeli: 
^uam  fatm  Iapeto ,  mijiam  fluvialibm  undis , 
Fmxitin  effigiem  moderantum  ctmtfa  deorum. 
Diverfitatem  materia:,  nempe  corporisSc  animi  oftendit :  quorum  alterum  e 
30  tcn-a ,  aiterum  e  ccelo  accepit  homo .   Sic  Cicero ,  de  lcgibus  lib.  1 :  Jj>uumque 
alia ,  qtnbm^  coh&rent  homines ,  e  mortali  genere  fumferint  \  animm  eH  ingeneratus  a  Deo. 
ex  qnovere  vel agnatio  nobis  cum  cceleftibm ,  velgenm,  velftirps  appellan  potett .  Hine 
illud  Pythagora: ,  e£ov  yiv@*  ^  /Wo7<rr  id  eft ;  Divinum genm  ett  mortalibm.  Se- 
neca ,  epift.  lx  vi  :  Ratio  nihil  aliud ett ,  quam  in  corpm  htimanum  pars  divini  Jpiritm 
merfa .  Cicero ,  de  natura  deor.  lib.  i :  Pythagoras  cenfmt  deum  antmum  ejfe ,  per  na- 
luram  rcrum  omnium  mtentum  ,  &  commeantem  b  ex  quo  noftri  ammi  carperentur.  Maxi- 
fUUS  TyriUSj  diflcrtat.  XXX VH I  2  Kctj      cl\by(&>  y  d^iaxris  tm  rd  dydh^ctQ.  «V  eti- 
vpUTTiylw  ofAoioTtira  KajciMou/Jfyw '  v\yd^  cwQpwTW  \pvx*j  iyyvTctjov  Qi<j>        zptptpi&clov . 
W  e(t :  2Vtt  improbandum  videtur  eorum  conftlium ,  qui  deorum  fimulacra  in  humanam 
40  cffingunt  fteciem.  anima  quidpe  hominis  deo  proxima  ac  fimillima  es~{.    De  animis 
^oitalium  quidftatuerintCeitarumnoftrorumDruidx,  indicatStrabolib.  i  v: 
vtpQdfiTiic  Svctf  tW         •  id  eft,  animas  interttm  ejfe  experteis.  Et  Cacfar,  belli  Gall. 
Comment.  vi :  Non  interire  anim&s:  fedab  altis,  poH  mortem>  transire adalios.  hoc 
maximeadvirtutem  excitari  putant,  metu  mortisneglecio .  Item  Diodorus,  libro  v : 
E  vi%uet  'zvcLg  cwTolg  o  nvQayopx  Koy@* ,  oti  to^  \\;v%cig  t£v  cuiQ(>u)7rw  dQouictTXS  &vaj  o~vp- 
£b^«.e  ^  ^     -gT £y  upurpwav  nctXiv  @ioiw  ,  etg  tTic-ov  cufjLd  f  tyvxyg  eigfrvopivtig  .  Hoc  eft : 
ythagora  apud  tllos  invalutt  opinio  :  quod  animx  hominum  immortales ,  in  aliud  in- 
corpits,  dejinito  tempore  denuovttam  capeffant .  Marcellinus,lib.xv:  Druida 
50  «f'*^  €e$ores>ui  Auftoritas  Pythagora  decrevit  ,fodaittiis  adftricJi  confortiis iqutftio- 
m  °cculiarum  rerum  altarumque  erecli  funt^       dejpeclantes  humana,  pronuntia- 
runtanimastmmortaies.   Sed  falso  hanc  Pythagora!  opinionem  Celtis  a  Cafarc 
acDiodoro  adfcribi,  facileex  Mela  atque  Lucano  probavero:  quorum  tem- 
ponbus  exadiius  jam  Celtarum  philofophia,  theologiaque  Romanis  cognita 
Marcellinum  e  Grxcis  maxime  fumfifle  auctonbus ,  qux  de  Gallorum 
crJpiitorigineacmoribus,  cuivis  inapertoeft.  Melaigitur,  lib.  m,cap.  1 1> 


PHILIPPI  CLUVERII 

Vnumy  inquit,  ex  lis,  qnapr&cipiunt,  in  vulgm  cffuxtt .  vide/icet,  ut  forent  ad  bellawelioWi 
dtcrnas  efeanimas:  vitamque  a/teram  ad mancts .  Non  ab  alio  ad  alium  tran.ire  ait  ani- 
mam,quemadmodum  Ca:far5fed  in  aliam  vitam.  Sic  Lucanus ,  xtztc  etiam 
Melapoftenor,de  eisdem  Druidis,lib.  i: 

 yobis  aucloribm  umbra 

Non  tacitas  Erebi  fcdeis ,  Ditisque  profundi 
Pal/tda  regna  petunt.  regit  idem fpiritits  artus 
Orbe  a/io.  longd  (  canitis fi  cogntta )  vit<e 

CMorymedia  est .  j0 
Nempe  hoc  eos maxime advtrtutem  bellicam,  quam  heic  Car/arinnuit,^/^^' 
Hanc  vero  theologiam  non  in  Celtica  demum  rinxerunt  fibi  Celtarum  fapientcs> 
quo  meliorcs  ad  bel/a  redderen  t  homines ,  ad  virtutemque,  mortis  metu  neglech^xcj^ 
rent\  uti  duo  ifti  auctores  Romani  exiftimarunt:iedjam  inde  a  primo  mortaliu^1 
Adamo  ad  omneispariter  pofteros  profluxit.  Adamo  quidpe  inter  alia,  deq111' 
bus  di&um,  ftatimaborbe  condito,iterumque  ab  ipfius  lapfu,Deus,  cojliter^' 
rumque  conditor,  naturam  omnium  rerum  expofuk.  ubi  etiam  oftendit,  quac 
condicio  genus  humanum  maneret .  Nimirum  hominem  equidem  fe  ad  fu^ 
ipfiuscondidiireimaginenii  ideoqueazternum  fuiile  futurum.  at,  quia  prinilis 
jpfe  homo,negIe&o  Dei  prxcepto,ab  ingenita  natura  dcclinaverit;  eaque  re  cufl"  ^ 
ctospofteros  iiios  ceupeftifera  quadam  contagione  infecerit:  animas  cqui^enl 
omniumimmotaleis  permanfuras 5  corpora  verd  femel  mteritura ,  praefinitoquC 
tempore  revictu.a,  6c  animis  conjun&um  denuo  iri  5  aliis  ad  a_ternam  pcenafl1 
pro  delidis  luendam;  aliisad  a:ternam  gloriam  per  fidem  in  riiium  futim  >quel11 
miflurus  in  hasce  terras  eiTet ,  J  e  s  u  m  Christum,  perfuendam .  Hic  ig1^ 
anima,,  corporisque  ftatus ,  quum  ab  Adamo  fHiis  nepotibusque  traderetun1 
poftmodum  ejus  notitia  in  horum  pofteros  cum  reliqua  religione  pervaga 


eft,uti  non  modo  ante  terrarum  inundationem  ,  fed  poft  etiam  ,  univerfas  parl 

~  )risi 
neratio; 


eentes  ,licct  jamdudum  a  veri  acternique  Dei,  cundarum  rerum auctortf*  c° 

&      .    .  I    /-    I  _.»!   __./•■/»  .  ._ 


gnitione,  ad  fiderum  aliorumque  vanorum  ac  falforum  numinum  venerat  ^ 
nem,  Satana_inftin£tu  perfvafuque,  dcflcxerint}  tamen  huicrei  certam,  firm^ 
atque  conftantem  adhibuerint  fidem.  Exempla  diverfarum  gentium  ex  a11  ^ 
quorum  monumentis  adducere  in  medium  liceat,  quo  veritas  hujus  adfert^11 
liquidiiis  conftet .  Jam  primumqua.  apud  GrxcosPythagorasjSocnites,11^ 
to,  &  alii  fapientia:  dodores,  quos  Latini  pofteafequuti  funt, dcimmorta^ 
animx,  &  poft  mortem  tranquillitate  bonorum  ,  impiorum  vero  pcenisdi/P 
taverint,  tritiorafunt,  quamutiheiclongius  repetiegeant.  quam  certe 
nem  non  fuopte  quemque  ingenio,  judiciove  reperille,  fed  a  majoribus  trad^* 
accepifle  j  unanimis  reliqui  terrarum  orbis  fuper  eadem  re  comprobat  coXp ^ 
fus  ■  Pythagoras  vero ,  quamvis  fua_  opinionis  auctor  ipfe  a  plerisque  hmul  C>r  ^ 
cis  ilmul  Latinis  habitus  fuerit ;  tamen  ex  AEgypto  ^tcXcyi^&t  fua  in  GrxCl  ^ 
Italiamque  eum  attulifle,  auclor  eft  Diodorus,  in  fine  libri  primi .  a  qu°  ^ 
diflcntit  Strabo,hb,xi  v  :quietiam Babylonem  iville  adChaldaros,  ty1^*^ 
%ctg/v,  teftatur.  Quapropter  eadem  AEgyptiorum  fepienteis  de  anim*  ^ 
mortalitate  fenfiflc,  qua.  Pythagoras,  certum  eft  .  DifertehocadfirmatHer0^, 
tUS  lib.  1 1 :  n^wTcujj  fl  TOfit  tcv  Xoyov  AiyvTtlioi  ei<ri  ei7rcvjig,u>g  eu$gu7w  ^vx^,  dS"**0766  >jfr 
rSo-u^ctl^  di  K*&<pQiWT@»,  egctfoogSov  cqei^ofyjOv  tg$uv ajf.  tTncti  'j  wttA^} 
Tcl  %w<r<*\<*;  ^  7<*  Qahetos-ict,  ?j  Tct  7rtT{vct ,  otvTig  \g  cu9pa7ra  ff-ufjtet  yivoffyuov  ig$v{v>  t . J 
eihtjQv  p  cWT$  yivic^  cv  Tft^iAtcivi  triffi.  tutu  t®  Xoy®  eifft  ct  E^ijvuv  'wfQ**70' 01  ^  eft'' 
Ttpcv ,  w  3  vqtpov ,  ug  iita  iuvTuv  tom '  tuv  eyu  eiSug  Tct  ciwcpctlct ,  a' ^clQu .  ^f.  f 

AFgyftiiquoque  frtmi  exftitermt ,qui  animam  hominis  immortalcm  effe  fr°mpU\tn\{t 
qud  de  corfore  in  aliud  fubinde  atque  aliud  corpus ,  nt  quodque gigneretur,  immigraret .  J  $ 
ubt  peromniafe  circumtu/tjjet ,  terreftria ,  marina,  volucrta  5  rurfus  in  altquodhornin»  c J r 


ubt perommaje  ctrcumtultjjet ,  terreftria ,  marina,  volucrta  5  rurfus  in  altquod homtnts  *  j 
genttum  introire.  huncverb  ab  ea  ctrcuitum fieriintra  annorum  tria  miliia.    ffa*cje  g, 
ttam e  Grtcis  funt  qut  ufurpaverint ,  tamquam  fuam  ifforum ,  a/iipr/us ,  alii poft eri*>  >H^ f 
rum  ego  nomina  fcms  ftkmh  frttcreo .    Pythagoram  haud  obfcure ,  inter  ^  ^ 


GERMANIiE  ANtlQ,  L  I  B.  1.  265 
innuit.  Deeadem  anima:  immortalitate  >  ac  vitifuturi,  ita  Antiphanes3atv: 
tiquiffimus  poeta  : 

IltvQetv  </|)  fxit^tus  txs  <sr&rq}Cov}cct  Qthxs « 
Ov  yei^  tSvcto-tv ,  uA^atIw  cwtIw  ooov  , 
Hc  vrcia-iv  tXQetvtr  dvctyKcttus  t%ov 

II OOetyhvQctQv  '  x  tffietS  vte^ov 

Lif  tuvJo  KcJ&yuyeiov  cw-ms  nfyffyj , 

Kotvyj  tov  ^AAov  o~iwhcn%iQov]is  %oovov . 
Jo  OWodiee  propinquos  luge  amce  mi  tuos . 

2(am  mortui  haud funt  \  fed  iter  emenfi prihs  * 

Emetiendum  ceteris  quod  omnibus : 

Et  in  quod  hi  venere  diverforium  , 

In  illud  ipfum  poflmodum  aggregabimur , 

Rcliqimm  omne  temptk  commoraturi  fimul '. 
De  Indorum  Brachmanibus  11  c  Strabo  lib.  x  v  >  e  Megaftheene :  iiA«V*$  cwlots 
w<*4  Koyaq  wgji  ^ousdta .  vofitQv  f$u  hQdh  Qtov  ug  ow  otKfJtlw  kvo$uuv  etvcu '  tov  J]).  3-ctvct- 
tov  ,  yivto-iv  elg  tov  ovtus  fiiov  5  k)  tqv  ivo^ctjftovct  Toig  cpi\o<ro<ptjo~cto~iv .  id  eft :  Plurimas  iis  de 
tnorteefie  dijputationes .  namhanc  vitam  habendam  effe  quafi  recens  conceptorum  homi- 
num ftatum »  mortem  ve^o ,  partum  in  veram  illam ,  ejr  iis ,  qui  philofophati fint  ,felicem 
2o  vitam.  Sic  philofophus  illorum  Mandanis>  quum  ad  Alexandrum  regem  vo- 
caretur ,  ( ut  idem  refert  ibidem  au&or )  nuntio  refpondit :  MySt  cwt£  }eHv  r  7mo* 
ctcetvx  iu(iiuv ,  «  x$ets  Kop@* '  ^Tt  J\jt  ct7r{Aijc.  eivcq  CpoGov ,  u  ^uvn  f$t  doKisou  etvj  vgotpos  v\ 
1  vb^tKtj ,  &7n9cu>ovTt  <f\p  ctTm^ct^cujo  ou^koq  ^sro  yv\^ug  T&Tfvxuffyuris  flilctqcts  ets  (3i/\TlU  H#f 
xotQcLouTtfov  fttov .  id  eft :  T^ccfe  indigere  il/iusdonis,  quifaturari  nequiret ■  nec  minis 
terreri ,  quum  vivens  fatis  ab  Jndia  nutriatur  ,  mortuptt  vero  ab  attritajam  fenio  carne 
Uberetur ,  in  mcliorem purioremque  transmigrans  vitam .  Et  de  alio  philofbpho  hatc 
Cicero  ,  de  divinatione  lib.  1 :  ^Ad  mortem  proficifcens  Calanm  Indus,  quum  ad- 
fcenderet  in  rogum  ardentem  \  0  prtclarum  difceffum ,  inquit ,  e  vita !  quum ,  ut  Herculi 
contigit ,  mortali  corpore  cremato,  in  lucem  animus  excefferit .  Haud  aDiimiliter  apud 
3o  Romanos  Seneca  >  epilt.  cn:  Suum  venerit  dies  ille ,  qui  mixtum  hoc  divini 
humaniquefecernatscorpus  hoc ,  ubiinveni,  relmquam\  ipfeme  diUreddtm.  necnunc 
fme  tllis  fum  \  fed  gravi  terrenoque  detincor .  per  has  mortalis  avi  moras  illi  meliori  vi- 
,  U ,  longiorique pr&luditur .  Transeundum  eH .  Et  epift.  xxxvh  :  CMors  ,quamper- 
timefcimtts ,  intermittit  vitam ,  non  eripit .  veniet  iterum ,  qui  nos  in  lucem  reponat,  dies . 

Plutarchus ,  in  libro  de  Ifide :  ^vftoUTTUV       \pVXCttS  iV&vSol  fty  \JZSV  ^UflctTUV  TXTCt- 
Quv  vrte/i%ofjtiVGug  xKirt  pilvrtet  tx  S-i*  ,  vrt.tu)  oodv  ovet&T©»  ci^tctvoS  S-tyetv  vov\<rit  h\ct  <J)<- 
^oo-ocpiuc .  otclv  J[i  X7rohv$ei<rcL!  fjtiQ.^umv  eis  ro  ciet&s ,  %  cto'zj\ovy  Kj  ct7ttS\s,  3  ciyvov,  h(& 
avTcttg  Yiytpuv  i<n    /3ct<nfavs  oB-ios,  tfyfafjttvctts  us  <**  otTT  cwrS Kj  BiUfAvcus  ctttfeusK,™- 
Qxo-eus  to     cpctTov  fjtrjSt  ptjrov  dvSpuims  Kclfo(& .  Id  eft :  Homwum  autem  animx ,  quam 
40  diuheic  a  corporibm ,  &  adfettiontbus  continentur,  nihil  habent  cum  deo  confortii ,  nifi 
quatenus phtlofophid  adjumento ,  veluti  per  fomnium ,  intelligentia  eum  attingunt .  ^t 
poftquam  folutn  migraveruntin  purumillud,  &invifibile,  perpefftonibmque  nonobno- 
xium  5  ibi  tum  earum  ipfe  deus  duttor  ac  rex  eH ,  ab  ipfo  pendentium  ,fiec~iantiumque  abs- 
*lue  ulla  fatietate ,  &  defiderantium  ineffabilem  illam  hominibus  pulchrttudinem .  De 
Celtis  noftris ,  five  Celtarum  parte  Gallis,  fupra  e  Strabone,  Ca^Iare,  Diodo- 
r°>  Mela,  Lucano,  atque  MarcellinOj  intelleximus  fereeadem.  Eamdem 
omnibus  reliquis  Celtis,  ideft,  Hifpanis,  Britannis,  Illyriis,  atque  Germanis 
h-iuTe  opinionem,  dubitare jam  minus  licet,  quando  maxima  pars  orbis  terra- 
5otumficcredidit.  audlorum  tamen  teftimonhs  de  quibusdamidem  confirma- 
re  conabor .  Silius  Italicus ,  in  libro  primo ,  fic  de  Hifpanorum gente  canit : 
Prodiga  gens  anima ,  &  proferare facillima  mortem . 
Tiamque  ubi  tranffcendit  fiorenteis  viribm  annoSy 
Impattensdvi  ,Jpernit  noviffe  fenellam  . 
Et fati  modus  in  dextra  est  ♦ 


^  PHIlLPPJ  CLUVERII 

Ethb.in,  deCantabris,Hifpanica  :cnte: 

CMirttsamor  populo,  cum  jngra  incanmt  dtas , 
Imbelles  jam  dudum  annos  pr&vertere  faxo^ 

Nec  vittm  fine  CMarte  pati.  .  i|aj 

De  CeltiberisHifpanis,  itemde  Germanicagente  Cimbris,eadem  y1  eV 
ximus ,  lib.  1 1 ,  cap.  vi :  ^lacris  ejrfortts philofophia  Ctmbrorum,  &  telttber v 
quitn  acie  exfultabant ,  tamqubn  glortosc  &feltcttcr  Vtta  excepri:  lamentabant 
morbo ;  quafi  turtnter ,  &  mtfirabtltter  morituri .  Unde  hxc  ,  quxfo ,  mon 
promtitudo ,  adeoque  defiderium  ac  cupido  ?  nifi ,  quod  &  ipfi  HllPan}£  \%A<i 
Germani,una cum  Galiis  ac rcliquis mortalibus, animas  immortaleis clie'  * 
timque  poft  corporis  mortem  in  alium  transire  orbem  crediderunt.  i 
qui?ortiterperirent,eorumprimas  forein  alteraillaac  beata  vitafedeis,p 
fvafum  fibi  habuerunt;  ut iupra,  cap.  xx  i  x,  oitenfum  eft.  De  Marcoman  ^ 
Germanicagente,qui  duce  Arioviito  cum  Ccefare  bellum  comm/lcrU1J-L^ 
Appianus  m  Cclticis :  To        *^tot  >  *f.T^  "V**  S-f^o-vTolot  f  y&cui  atx  *™yfr 
y$c$  ,<fyi*#$**v*&<»<rius.  id  cft :  Immites  erant  moribtu ,  animtsqueferoctjjtr»^ 
mortis  contemtores ,  perfvafione  futurt  invitam  reditus.  De  Gallis  hxc  Luc 
prxccdentibus  iubnectit : 

- —  Cerie  populi,  quos  defpicit  Arftos,  $ 
Tetices  errorc  fuo ;  quos  tlle ,  terrorum 
CMaximtis  ,hand  nrgetmettts.  inderuendi 
In  ferrum  mens  prona  viris ,  anim&que  capaces 
CMortis :  &  ignavum  ett  reditura  parcere  viU .  , , 

Huc  refcr  Thracum  nlorem,  quem  Valer .  Maximus ,  diclo  loco,  fic  mem0^ 
ThracU  illa  natio  merito fibifapientu  laudem  vendicaverit :  qua  natales  hommumP* 
ter,  exfequtas  cum  hilarttate  celebrans,fine  ullis  do6hrum  prxceptis,  verum  condttion 
firthabttumpcrvidtt.  Et  Mela, hb.  n,  c.  il:  rnagensThraceshabttant,aMf  * 
tr&dttt  &  nomintbtis  &  moribns .  alti  rediturasputant  animas  obeunttum  ;  altt,  tt )  V 
redcant,  non  exftingvi tamen,fedad  beatiora  transire;  alti,  emori  quidem>fed  td wcltl»  Jj*  ^ 
quam  vivere.  ita%  lugentur  apud  quosdam puerperia,nati^deflentur  :funera  contY^rL(t 
fnnt,  &,  velutifacra,  cantu  lufuque  celebrantur .  ne feminis  quidem pgnis  efi  AnifnttS'}^} 
mortuoru  utroru  corpora  interfici,ftmul^fepeltrt,votum  eximium  habent.  Item  Sol  ^ 
c.  x  v i :  Thracibus  barbaris  inefi contemtus  vit&,ex quada  naturalis fapicntU  ^Pf  ^  t 
concordant  omncs  ad  interitn  voluntarium;  dum  nonnullt  eorttm  putant  obcuntiu  *nl^, 
reverti  \  alti ,  non  exjlingvi ,  fed  beatas  magis fieri.  Apud plnrimos  lucluofafuntftteT U 
dentfy  recens natufletupares excipit :  contra  vero  Uta  funt  funera\  adeo,ut  exemtos^  j 
profcquatur.Qm femtnd  tenaces  funt  pudicitUjefuncloru  infiliunt  conjugn  rogos,&>^ 
maxtmu  tnfigne  ducunt  cafittatis,prxcipites  in flammas  eunt .  Ej usdem  gentis  ur!§ V^, 
notatuq;  maxime  dignu  more  refert  Herodotus ,  lib.  i  v,  his  verbis :  oi  h  ^jf 
^pviUuv  loflts  dvfyw&joi  i  iauua-ntloi ,  aieutfytrt  revii  rtv^omv  *  in  Ibnivjoxiv 
f/j&<nfivcLi  7i tov  d7ro^vfJ^ov <sr&  zdpo*.£iv ioLfpcv*' 01  it  aojiuv  rov <w\ov tStov vopC* 
GtXvtiv  •  ha.  Trevlilrie/ioc  <5g  tov  ttccXm  Art^onS  Of*<  <r(piav  dvjim  ^vtfiirito-i  *y?*?f  ^ifi 

TOV  Z*fMX£lV  ,  cflifaocfyuQl  T  OLV  VUt&\i  §iOiv\aJ{  '  7rifJL7Tii(Tt  0%  UtSi'  01  f^J  tw\wV  m%y  $tft 

Tficfc  txxo-r  ct^fli  <^£  SiuXaQovlig  tS  "^rz7[ifjL7rofj^Jis  'Gr^  rov  ZafioX^iv  Taq  xeipcts  %  T^  tl^\ 
tuvy<raJlig  cwjov  pilia)(>ovt  pivlxQ  tg  rdg  Koyx*4 .  $v  fjCtv  $*j  Xm^clvy  cwaTrxpeig  roicwi  1  ^  *, 
Stog  d[oKi{ uvai  •  ijv d[i  pyj  ^tco^Jlv^  ,  curtuvJcLf  cw\lv  tov  dyyiXov,  (pdfdpot  fitv  aJtfy*      ^  ^ 
vcu\ .  d,mvi<rcl$poi>  $i  rts-nv,  dfoov  'hQro7Ti\i7r>so't '  cffiAAefltff  d[t  "vn  (\uv\t .  Hoc  eft :  Gt   '  f> 
rhracumfortifftmifunt ,  atquejuftijfimi,  imortales  agunt  hec  modo.  CMorife  nonP  ^ 
feddcfunclum  mcare  adZamolxtm  deum .  quem  nonnullt  corum  optnantur  effe  etttn»  j 
Cebeieizin .  Semper  autem  folcnt  qutnto  quoque  anno  quempiam  e  fitorum  numcro 1  >  J 
lecium ,  nuntium  mittere  ad Zaumolxtn  h  mandata  ci dantcsde  iis,quafibt  opvsf0*' -  pffi 
que  tta  mtttunt .  Quibmdam  datur  ncgotium ,  ut  triajacttla  teneant :  altis ,  ttt  compr  ^ 
eju6yqutad  Zamolxtn  mtttttur,  mambus pedibusfe ,  hominem  agitantes  tnfitblin^J  ^ 
in  jacttla  •  qutfi  e  veftigio  exfttngvitur  ,propitium fibi  deum  arbitrantur :  fin  minliS  ? 
nunttttm  infimttlant  ?  adfeverantcs  >  malum  iUttm  effe  virnm .  atque  hoc  infimtiUto  >  ^ 


I 


20 


.GERMANIjE  ANTIQ^LIB.  I.  tfj 
mttunt  5  dantes  adhuc  viventi  mandata.  Sapientix  equidem  do&ores  fuos ,  nbn 
minus  quam  alias  gentes,  habuit  haud  dubie  natio  Thracum .  at  hi  non  ex  fuis 
fomniis,  fed  ex  majorum  traditione,  ac  certi  difcipliiia,  una  cum  omnibus  reli- 
quis  gentibus,  iftam  hauferunt  fententiam .  Hilares  fcilicet  elTe  volebant  homi- 
nes  ad  exfequias,quia  in  meliorem  vitam  animas  defundorum  transire  haud  du- 
bitabant.  De  Celtis  noftris  ita  Diodorus ,  loeo  fupra  di&o :  tivi%vet  irap  cwToig  o 
7*  UvQctyopx  Xoyog}  oti  Totg  ^v%otq  r  ctvdpu7ra)V  ctS-ctvctTag  hvo\  crvp&iGrjKi,  Kj  &  \tc2v  o>£/cr- 
ffyjav  7rcthsv  (Bioiw  ,  eis trepov  <r£uct  $ $vx*js  ugSvQfltfw  J\to  k]  KctQ  Tctg  TctQctg  r  TgrttevTq- 
kotcdv  cviag  c^hsoActg  yf^appwctg  roig  otKetotg  rtnXivTtjKoQv  tfxQa^v  eig  Tvjv  ttvpjiv,  ug  r  re- 
Q  nKiVTqKQTwctictyvuo-opivodv  ravTctg*  id  eft ;  Pythagor<e  apudeos  evaluit  oj)inio;  quod anim^ 
hominum  immortales,  in  aliud  ingrefid  corpuSy  defnito  tempore  denuo  vitam  capefiant. 
idcbque  in  funerattone  mortuorumquidam  epifiolaSy  ad propinqtios  defunclos perfcrtptas,  ifr 
rogum  conjiciunt,  qu* ab iis legantur.  Valer.  Maximus,  loco  fupra  di&o:  Gallos,  memo- 
*ia prodttum  eft ,pecunias  mutuas,  qtuhis apudinferos  redderentur,  dare  folitos:  quiaperfva- 
f^habuerunt,ammashominumimmortales  ejfe.  De  Albanis,  Aliatica  inter  Ponticum 
Cafpiumque  maria  gente,  ita  Strabo  lib.  xi :  ZvyKctTopvTliSJi  ptv  rot  ra  x^^*^T0^' 
id  eft  j  Vecunias  una  cum  defunclis  fepeliunt .  Ex  eadem  fcilicet  cum  Celtis  noftris 
°pinione ,  nempe  in  alia  lllavita,  in  quam  ftatim  animas  transire  credebant ,  his 
ufuros  defunclos .  Hodie  apud  omneis  exteri  orbis  gentes  barbaras  ide  fieri,vul- 
g°  notum  eft .  qilarum  6c  ipfarum  nulla  reperitur ,  quin  animarum  irrimortalita- 
tern^alteramqi  ac meliorem vitam ftatuat.  A primo igitur mortalium  Adamo^ 
ornnes  pofteriejus,  id  eft,univer£e  peromnem  teme  orbem  diiperfae  gentes, 
°pinionem  haud  dubiam  acceperunt,de  animarum  a?ternitate,deq;  vita  illa  alte- 
fa,  vera ,  ac  felice .  qua  probi  fruituri  flnt ;  item  de  poenis,  quibus  improbi  in  in- 
fenio  adficicntur .  quo  gentilis  etiam  refpexit  poeta,  Sil.  Italicus,lib.  vjubi  ita 
cecinit:  — —  Tribwt  namque ipft  minores 

H$s  terris  natura  dcos  j  fed  fcvdere  ccrfo : 
Degeneres  tenebris  animas  damnavit  Avernis\ 
^At  queis  atherii  fervatur  feminis  ortus> 
Ctvliporta  patet. 

ProgreiTu  autem  faxulorum  alii  aliis  eam  opinionem  involverUnt  erroribus.  Ac 
prirrlum  equidemomneis  pariter  in  eodem  fuiiTe  errbre  yidentur  cum  Geltisj 
de  quorum  theolbgis  hxc  fupra  e  Lucano  adduxi : 
-----  Vobis  aucloribus  umhm 

Nontacitas  Erebifedeis,  Ditisque  profundi 

Pallida  regna  petunt .  regitidem  fptrttus  artus 

Orbe  alio,  /ong<e  (ficanitis  cognita  )  vit* 

tJMorsmediaefl. 

Heic  equidem  ea  fententia,  uti  amajoribusprimoque  Adamo  tradita  fuit,man- 
*°  fit  fana  atque  integra,  nempe  animam,  ftatim  ut  corpore  defundo  excederet,  iri 
aliam  transire  vitam,  veram  illam  atque  beatam:  quod  Indos  quoque  credidnTei 
^uprae  Straboneintelleximus:  magisq;  heicridenduseratLucanus,qui  feptem- 
trionaleis  populos  errore  fuo  felices  prardicavit  .  Atidjatnper  longam  feculorum 
dcvolutionem  ignorabant  Celta:,fciliceteadem  corpora,  definito  demum  tem- 
P°re,  poft  multa  fseeula,  refurreclura  animisque  rurfus  conjundum  iri:  quum  illi 
c  diverfo  crederent,  animam,  ut  in  hoc  orbe  e  corpore  defuncl:o  excederet,  cbn- 
^inuo  non  fblum  in  alium  orbem,fed  in  aliud  etiam  novumq;  corpus  transirejibi- 
^ue  alios  regere  artUs.  nam  prioris  corporis  artus  hoc  in  orbe  igni  omnino  abfu- 
^quotidie  cernebant .  necjudicium  aliquod  de  bene  vel  malefaclis  poft  hanc 
^taforcfcivifTe  videntur.  Indi,&Gr2eci,6c  Latini,diclumjudiciumcredebant: 
atnon  poftmultademum  annoriim  fecula,  ad  cundorumortalium  refurredio- 
nem  >fed  moxpoft  prioris  vitse  in  hoc  orbe  exiturri .  cujus  opinionis  multa  apud 
au^ores ,  Graxos  juxta  atque  Latinbs ,  monimenta,  de  Plutone,  de  Minoe ,  de 
^hadamanto .  De  Indis  ita  Strabo,dido  lib.  xv :  na^^AeW*  d])  ^  pM*f,  »W  ^ 
^ctTuv,  wg^'  n  Ma97tccg  ilvxw  >  W  ?  KctP  dh  rtfilcnm ,  w  ****  ™*f™'  ld  eft  1 
r  Z  z  Texum 


3o 


fo 


c68  PHILIPPI  GLUVERII 

7 txunt  (jrfabultts ,  quemadmodum  Plato ,  de  immortatitate  animt , 

dejudiciis9qu&Ap 

infcros fiant\  &  hujutmodialia.  Pythagoras ,  &:,  a  quibus  illc  fuam  habuit  theolo- 
giam^gyptii  cognoverant,poft  dehnitum  tempus  animasdefun&orumin  cof- 
pora  revermras :  quod  poft  multa  demum  fecula,in  refurrectionc  omnium,  Wtu' 
rumerat.  atrationem,  qua  id  rieri  debebat ,  itemtempus  quum  ignorarent; 
poft  mortem  crediderunt,  huv  t»e/<r(Jfyuv ,  id  eft,  definitis  annis,  ut  inquitDio- 
dorus,  in  aliud  transgreflas  corpus,  vitam  denuo  capeilcre:  nec  in  humana  tafl- 
tum  transire  corpora  j  fed  6c  in  ferina ,  eleclo  genere  moribns  congruo ,  quos  in  ho0' 
ne  Ubenter  exercuerat  anima  ;  ut  tradit  Macrobius,  in  fomnio  Scipionis,  ^^1'^ 
cap.  1  x.  Alii  vero ,  in  quibus  maximc  Cicero ,  aliam  habuere  de  eadem  aniflj*- 
rum  xternitate  fententiam:  nempe  proborumanimas  ftatim  poft  corporisde- 
functionem  in  ccclum  vehi,improborum  non  item.  Sed  ipfa  Ciceronis \crbz,in 
fomnio  Scipionis  perfcripta,in  medium  proferantur.  Omnibits,  inquit,  quifdtrrt0 
confervaverint,  adjwverint ,  auxerint,  certum  effe  in  coelo  acdefinitum  locnm  ,  uot  w\ 
avo  fempiternofiuantur .  &mox:  Hinc profectithuc  revertuntur  .  &c  iteriim:  fi\ 
vunt ,  qui  ex  corporum  vinculis ,  tamquam  e  carcere,  evolaverunt .  De  improbis  ver°» 
in  fin e  ej usdem  fomnii .  Eorum  animi ,  quife  corporis  voluftatibus  dediderunt ,  etftj* 
quefequafi  miniflros  frtbuernnt  timfulfuque  libidtnnm ,  voluptatibw  obedienWirnJeQ' 
rum  &  hominum  jura  violaverunt,corfonbas  elaffi,  circum  terram  ipfam  volutanttf\ntc  ^ 
in  hunc  locum,  nifimultis  exagitati  faculis ,  revertuntur:  fcilicet  in  tttcrnam  ill&w»0' 
mum  ,  ac  fedem ;  unde  omnium ,  tam  improborum ,  quam  bonorum  animas  vu 1 
profe&as .  Hanc  fententiam  alii  itcrum  variarunt :  quorum  mentem  refert Ma- 
crobius,  di&o  loco ,  his  verbis :  ^fnima,  quam  in fefronam  corforis  ufi*s  effecit,  Atp 
in  pecudem  quodammodb  deformavit  ex  homine  j  &  abfolutionem  corforis  perho^r ' 
<jr,cum  nectffecH, 

Ttyn  nifi  cumgemitu  fugit  indignata  fub  umbras. 
Sed  nec  fost  mortem  facile  corfus  relinquit :  quia 

 2{on funditus  omnes 

Corfore*  excedunt  pefies;  y 
Sed aut fuum  oberrat  cadaver,aut  novi corforis  ambit  habitaculum  \  non 

humantunW*': 

modo  ,fed ferini  quoque  >  eleclo  genere  moribus  congruo ,  quos in  homine  Ubenter  extfctti  \ 
mavnltque  omnia  ferpeti,  ut  cxlum ,  quod  vel  ignorando ,  veldifftmulando,  vel  f^f9^ 
dendo  deferuit ,  evadat.  Civitatum  vero  reclores,  ceterique  faftentes ,  ccelum  refiectth  * 
cum  adhuc  corfore  tenentnr,habitantes,facUe fost  corfus  coelefiem ,  quam  fene  non  rel[f' 
rant  ,fedem  refofcunt .  Hax  partim  e  Pythagorx ,  ^gyptiorumque ,  partim  °/ 
ceronis  mcnte.    Jn  Ciceronis  autcm  fententia  multa  funt  vera.  recleq111  ' 
pejudicavit,proborumpiorumqueanimas,  corpore folutas,  ftatimin  ccd^z 
unde  profecla:  crant,  evolare  :  improborum  vcro  ac  fceleratorum ,  corporij 
clapfas,circum  alia  locaagitari,ad  multafaccula.  in  co  autem  erravit  quam  ven  ^ 
mentiifime,  quodhas  quoque  poft  multailla  faxula  in  ca-lum  reverti  crt ;<J}1 
Vcrior  ha:c  fuiflet  fcntentia;  ncmpcpiorum  animas  continuo  poft  corporis  y 
tioncm,  tamquam  e  carccrc,  in  ccelum  abire;  impiorum  vero  circum  a^a  ^ 
ha:rere:donec,poftmulta  fa?cula,  confumatohoc  mundo ,  utrorumque  corp 
refufcitentur,judicioq;  poftremo  foao,hac  ad  xternam  pcenam,illie  ad  xt& ia 
felicitatem  transmittantur.  Silius  Italicus,  Jib.xiir,  de  centum  portis  infef°lU 
canens,  tandem  de  extrema  fic  finit : 

Hac  anim*.  coelum  repetunt,  ac  mille  ferattis , 

O  bliu  Ditew,  redeunt  in  corford,  lujlris .  .jjj 
An  utrorumque,  id  eft  bonorum  hmul  &  improborum  animas  intellexerit;  n»  j0 
in  dubio  eft .  tempus  certe  multorum  faxulorum innuere  voluit,  poft q^0^1  C  r. 
dcm anima:  corporibus iterum jungi  debeant ,  cceloque  perfrui .  Apud PJu^ 
chum,inlibrode  HldcThcopomous  c  marorum  thenloria  refert,  poft 


anno 


Thcopompus  c  magorum  theologia  refert ,  p0^  v1^. 
quo  temporis  fpatio  pcrpccuumfit  futurum  diffidium  bellumquc 
terdeumac  dxmonem ,  nA©.  W«Ve^ro\^,  £  rwpiiaiip**  ^ffLh 
J^^«^%w>^nw^WiiT^.  ideftj  tandemtnfermmefied('Mu 


GEHMANI^E  ANTIQ.  L I B.  I.  i50 
& hominesfore  heatos ,  neque alimentis  neque umbra  egenteis .  Harc,  quasfo,  quam  longc 
abfunt,aut  abhorrent  a  Chriftiana  noftr.i  religione  ?  nam  de  iftis  vicnan- 
nis,  an  non  noftri  etiam  fic  fentiunt  theologi:  nempe,  poft  expleta  tot  rhillia 
annorum ,  magnumillud  fabbathum,  five  requiem ,  &  scternum  beatorum  gau- 
dium  gloriamque ,  ceu  magna?  feptimanae ,  qua  duraturus  fit  hic  mundus ,  finem 
impohtum  iri?  Quod  autem  llle ait  tunc  aVoA«^6^  tov plw,  id  de  cunctorum  re^ 
furredioneinteliigendum:quod&:  Siliusfuprainnuit.'  Probosatquefideleis  fo- 
re  tunc  euietf^o^ ,  uyjn  t$o<pr;g  ho$/Jis$  ,  pyre  cncictv  Txroigv&g  ,quis  vere  Chriftianus 
homo  non  credit?  Eadcm  magorum  theologia,  ibidem  apud  Plutarchum,docet$ 
tva  tunc  (3'tov,ngii  fjLiow  -zroAneiout  cuQoa>'/ruv  (AdKcte/av  (£  o^ioyXutxruv  d7rdv\a>v  irecB-cq  . 
id  eft,  unamfore  vitam ,  unamque  civttatem^  feu  remfublicam  beatorumhomlnum  univer- 
firum , una lingva  utentium.  Addit Diogenes Laertius, inprocemio,ex eorumdem 
rnagorum  fententiaj  e<reo!%*  ciQcwctTisgTvg  cuifydTrxgtf&l  tc\  ov&  Tcug  cumtv  3hKXvio-t<n  iU- 
(fyeiv.  id  eft,  hominesfore  tmmorta/eis,  ejr  omnia Juas  adfellationes  retentura .  nempe  ad- 
pcliationes,  quas  habueruntin  unailla  primasva  lingva,  utfupra,  cap.  vm,  docui. 
Sedad  Celtarum  noftrorumtheologiam  tandem  revertor .  Seneca,  epift.  cxvn: 
^ithil  mihi  videtur  turfius ,  quam  oftare  mortem .  nam  >fi  vis  vivere ,  quidoftas  moritft non 
vts :  quiddeos  rogas,  quod  tibi  nafcentidederunt? nam ,  ut  quandoque  moriaris ,  etiam  invito 
pfittm  efl^  ut,  cum  voles ,  in  tua  mamt  eft .  Et  Plinius ,  lib.  1 1 ,  cap.  v  1 1  :  Ovtimum  ho- 
*o  minidedit  dem.intantisvha  foems^ut  fibi  fofittmortem  confcifcere,fivelit .  Etlib.  xxvill* 
cap-  i :  Hocfrimum  qutsque  in  remedtts  antmi  fui  habeat  s  ex  omnibns  bonis ,  qud  homini  tri- 
buitmtura ,  nullum  melius  effe  temfefiiva  morte  \in eaque  id oftimum,  quod illam  fibi quis- 
fwprtflarefojsit .  Eamdem  Celtis  noftris  fuifle  opinionem ,  viaeiicet ,  licere  fibi 
ipfi,  fubeunte  vitas  txdio,  mortem  adproperare,-  patet  ex  his  Lueani  verfibus : 

-----  Inde  ruendi 
Tnferrum  mensfrona  viris,  antmaque  cafaces 
CMortis:  ejr  ignavum  efi  redilurx  farcere  vtu. 

Itcrn  cx  ifto  Silii:   -  Fati  modm  in  dextra  eft. 

Hinc  erat ,  quod  nonnulli  Galloru  fe  in  rogos  fuorum  5  velut  una  viBuri  in  alteri  vita, 
3o  Itbemer  immitterent  •  tefte  Mela  lib.  1 1 1,  cap.  ii.  hinc etiam  factum , uti  alii  aurum 
argentumvein  theatro  accipercnt  ,autdoliorumvini  certum  quemdam  numc- 
rum;&:,  ubi  jurejurando  cautumeiTet,nonirritamforedonationem,muneraque 
accepta  intimis  St  cariffimis  amicis  diftribuillcnt ,  fupinos  fe  diftenderent.in  fciu 
tis  jacentes,  adftante  qui  gladio  jugulum  foderet ,  atque  exfcinderet :  tefte  Pofi- 
donio,  apud  Athena^um  inlib .  i  v,  cap.  xiii  .  Romanos,  Gracosquemortem  fi- 
piacceleraile,  omnesfereeorum  paffimloquunturlibri .  de  barbarorum  etiam 
*n  oriente ,  ac  meridie ,  idcm  in  occidente  gentibus ,  item  pervulgatum  eft .  At 
nnilto  rediusac  verius  Cicero,in  dicfco  fomnio>cx  primarvorum haud  dubie 
^ortalium  traditione :  l^ifiemm  Deus  is>  cujtts hoc  temflum eft  omne> quod  confficis, iftis 
4o  tecorfcris  ctftodtis  liberaverit ,  huc  (in  ccclum )  tibi  adttus  fatere  non  fotefl .  &  mox  : 
Piis  omnibus  retinendus  eft  animus  in  cuftcdiacorforisy  necinjufu  e]us3aquo  illeeftvobis  da- 
tto*}ex  homimtm  vita  migrandum  eft  5  ne  munus  humamm ,  apgnatum  a  Deof  defugijfe  vi* 
deamini . 

Ha:c  igitur  prifcorum  Celtarum ,  adeoq;  omnium  pcr  terr&  orbem  gentium, 
dehominis  creatione,  deanimae  immortalitate  ,8c  de  futura  vita  fuit  theologia; 
Suantum  ejus  e  veterum  monimentis  eruerelicuit .  Ceterum  tempus,  quoDeus 
condiderit  primum  hominem,  oftendit  Cicero,  de  legibus  lib.  1.  Hominem,  inquiti 
^odf  rincipium  reliquarum  rerumeffe  voluit  ,generavit  ejrornavit  Deus.  Quod  falfum. 
^liusqj  Ovidius,qui,loco  fupra  citato ,  poftremum  reliquarum  rerum  omnium 
50  ^atum  a  Deohominem  oftendit.  id  enim  Mofes  quoque,  genes.  cap.  1,  docet* 
5r.eltac  noftri  idem  fcnfnTe  videntur.nam  de  Gallis  Plinius>lib.  xvi,  cap.  ult.  te- 
tls  eft ,  (extam  lunam  frincifia  mtnftum  annorumque  iis  feciffe :  cujus  rei  nullam  aliam 
rationem  video ,  nifi  quod  genus  mortalium  fexto  demum  die ,  poft  principium 
^nndi,  originem  fui  cepit .  Nomina  rebus  a  Dto  creatis  indiduTe  primum  mor- 
talem  ,  vetuftiffima  ^gvptiorum  docuit  theologia  ;  ex  qua  ifta  Diodorus 


ijo  PHILIPPI  CLUVERII 

Diodbrus  lib .  j :  tVq  yd^  t$  €pp£  tht^utov  tLcj  ts  kcivIw  d\idhiKlov  J[td^pu{^[ 
H&f  isro)kcl  t  dvuvvytuv  tux&v  <zsf]$oyiy>^}iou;  ,  tIw  ti  tvotcnv  r  ^aptfjLctTuy  yivtc^  ,  n&  Tct  ^V1 
TagrS-euv  Tipctg  n&f  3-va-tctg  J\iai&yjlwa\.  Id  elt :  Frimum  enim  CMercurium  frufl 
ejr  communem  fermonem  ArticuUttm  dtjlirixijfe ,  ejr  multis  rebus  nomine  deftitutts  nofflM 
indidijfe  >  Itterasque  invenijje  &  deorum  cultus  facrificiaque  ordinajfe^.  Idem  telw* 
tur  Plato  in  Phcedro.  JN  on  ad  Mercurium ,  qui  erat  ipfc  Theuth ,  five  De"s> 
fed  ad  Thamum ,  qui  erat  Adamus ,  id  pertinere ,  liipra,  cap.  xx  i  v ,  derno11' 
ftratumeft.  Nomma  rebus ,  rccensa  Deo  conditis,  impofuifle  Adamum» 
tcftatur  divus  Moles,  genes.  cap.  n,  ver. xix  Sc  xx ,  his  vcrbis :  Quhw  forrnSf  {0 
vtjjct  lehova  e  terraomnets  bejlias  agri.omnetsque  volucres  cceli,  &  adduxijfet  ad 'lJ^' 
mum ,  ut  videret ,quomodb  vocaret  [etenim  quocum^  nomine  vocavit  tllas  Adamus,&m' 
mantem  quamque}idnomen  ejusfuit. )  vocavtffetque  Adamus  nominibtts pecudcmq^ 
libct,  ejr  volucrem  ctrli,  omnemque  bejiiam  agrt ;  non  aderat  Adamo  auxilium  comniod^ ' 
Cetero  nec  lapfum  primorumparentum  noftrorumgentium  ignoralie  theoio* 
giam,ex  veterummonimentisdifco.  eum  namque  dc  Promctheo  ac  Pandor 
ligniricantfabulx,  Adamum&  Hevaminnuentes.  Heva  quidpe  primum  a£je° 
fumma  pulchritudine,  &;  omnibusgratiis  ornata,dein  diaboli  technis  fedu#J/ 
blanditiisque  inltructa,  Adamo  perivafit,uti  id  aperiret,  quod  ncmini  morw"- 
umfas  eratcon(picere,  velattrectare.  Ignem vcro is  ccclofurripuille  ^lClf^ 
quia  arcana Dei pcrfcrutari,  Hevce  perfvalu,  curiofus  fuit.  de  quibus  mc  ip(linl * 
plura  heic  (crutari  rimanque,nefas  duco.  Spes  tande  unica  in  lmo  pyxidis  rufl- 
do  maniit  j  ncmpc  de  Chrifto.  ^gyptiorum  theologia  Ifin  Promethei  fccit  v 


liam  j  teltePlutarcho,in  librode  llicle .  quod  &  ipfum  haud  falfum .  nain 1 
Hevxatque  olladc  Adami  carne  offibusque  erant  fumta.  Qu.im  mirin'cev#* 
theologiam/uamfabulis&amigmatibus  confudcrintgentes,fatisfuprap^u| 


ita,uti  mirarijamhaudarquumlit,  idem  nomen&Luna:  fideri,  &primxm 
talium Heva:  tributum .  Eumdern  primorum  mortalium  lapfiim  Macrob* 
quoqueinnuifieputo,  diclolib.  i,  in  fomnium  Scipionis,  cap.  ix.  ubi  arlinlA^s 
ait  coelumvelignorando,  veldiJftmulando>velpottns prodendodeferuifc .  nam 
panter  6c  Heva  quomodo  imaginem  illam  Dei  prodidennt,  praceptunlCl  , 
Domini  ncglexerint ,  &  voluntate  ejus  diffimulaverint ,  deniq;  peccatum 


%j  vrdvlct  w^yfxctigi.  txocc^uc  ,  CAiiixKyoz  kchcuv  ylw  opS  re  Tsrctcrcw  t&i  S-dhac&cw '  l^ ,  ^ 
Tyfhon ,  odio  impulfa  &  malignitate  ,  atrocia  patravit  facinora:  ommbttsque  co»tttr  ^ 
rebus,  cunclas  terras  cunclaque  maria  malls  implevit.  Per  eumdem  lapfum  aure  Q, 
illud  Geeulum  amiiifle  primosmortalium  AdamumSc  Hevam,  Indorum 
quc  fapientes  haud  ignorarunt.  ficquidpe  c  numero  corumnobihilirnus  ^ 
mis  apud  Straboncm,  lib.  xv,  adfatur  Oneficritum :  To  TmXcuh  wou>r  l*> 
^  clMvouv  cjA^»;,  KaSrciTri^  Kj  viw  Kovtus '  ksh  xpytcLf  d[  tppiovy  ctj  fih  wifltT®-,  y^ff  A 
a7i>  ctf ,  Xj  opoictis  ccj  pciv [Xi\i;      ,  cq       olva ,  71^5  J[  thct\i£  '  \}zsz  tcskrl<r^ovnq  J£  M  ^ 
TgvQvjg  CiS  vQ&v  i^i7riavv'  Zivg  cf[i  (jLurrjo-ctc  tj;j>  Kcc7ctZBC0-ivi  tj<pctvic?  TsrdvQ^^  ^ct  tt°vit  T° V^ 
c*7ri$4£i.  hoc  elt :  Olim  omnia  erant plena  trtticed  ejr  hordcace*  fartn* ,  ut  rtu^P 
rts\  fontetfo  alii  lacle ,.  alti  aquafluebant ,  nonnulli  me//e,  alii  vtno ,  qutdam  oleo .  ho^ ' 
autem  per  fatictatcm  &  luxuriam  ad  contumeliam  fe  transdiderunt .  Iupiter •itaqttef 
fentemftatum  exofus ,  omnia  abolevits  &  vitam per  laborem  degendam  inftituit  ■ 
Cetero  terrarum  quoque  eluvionis  notitiam  ,  five  memoriam 
omniumpariter  gentium  theologia.  Ex  Syrorum ,  Gra:corumque  vetu  j 
mis  monumentis  Lucianus,  in  lib.  de  deaSyria,iisdem  ferme  verbishii^  ^ 
ini 
Sy 

'tp<pcwkg ,  o\  o\i  Kctptet,  fwQaSus ,  <c  ufooi  QctGcipoi  5 1\  ffy  toio-i  £'X  rt<ri  opofoyiovltf  > 
7rdn*4  puv  tptu,  JljiKopcti  Jft  xSctpct,  c;^  uv  iroMut  AiVKoAiuvct  tov  ZHvQt*  Tt  $1 


G  E  R  M  ANI£   ANTIQ^LIB.  I. 


tiyxu-t,  tStcv  AtvKct/\tavct,cRn  tS  to  ircTkov  vbmp  tytvQo .  AtvKctXmv®*  3  7re^ji  Xcyov  h  EA- 
fyn  y}Kncrc6,Tov  *E ' Kxlwiq  $tt\  dwd>  Xtyac-t.  0  §  ttvQ®"  <?h  "txi-  H^e  n  ymrj,  ot  vaw  odB-ooaTrot^ 
*  7rooorct  lyivoflo,cc\h'  tK<dvr\  (J&jj  r\  ytvir)  ,srcdnig  d>7\cv\o,  Stoi  q  yivt@*  tS  hvTtpa  eidtjo  ctvrti 
£x AiVKctXtuv  og  \g  izhr\§w$  ct7rixSo.  cndvcov  3  Txriyt  TodQpd)7TOov  rdlt  ftv^iov\cq.  vZ^/tc^  kdfQt 
uvleg,  dQifjusx  toyx  t7rpp<xrov.  5n  ydp  opKtct  'tcpvActosov ,  arrt  ^dvag  tSiKOvjo ,  Srt  txvrwv  lwd~ 
Xovjo,  cUt  oov  crCpicrt  r)  fxtydXrj  <rvu(poor)  dirtxflo.  cWTtKct r)  yrj  TsroXXov  vSap  c*i*io* ,  x&f  op,- 
Goot  p,iyd\oi  iyivoylo  ,  n&f  01  'srotgtfMi  KctTtZr\Qctv  fidtyvtg,  ^  rj  fydXctczrci  c&i  7ro>Xov  ctttGq,  tg  0 
vtJoop  iyivovlo,  ndy  7xra#Tig  ooXovjo '  AiuytdXtoov  d])  fxQv(&>  odSr^diTroov  ihi7rt\o  tg  ytvtlw 
^VTiolwjiv^aXtng  t\  9tj  tS  tvor£i@->  dtviKct.  r\  q  01  trurr^tj  tjSt  tytviTo'  XdovctKct piyctXluj ->tw 
,JJfog  l^ty  tg  tclvtIw  ta-QiQdQccg  ttou\(>ctg  75  £  ywudjKctg  toovTX,  tcriQrj.  \o-Zct\vov\t  3  01  ctii 


AV>  cwTog 

vutg  Kj  tTTTrot ,  j£  teovjcov  ytvtct,  <c  c<f>ng ,  <£  dfoct ,  oKoo-ct  cv  yri  vtfMvlotj  ,  -srctvfe  'tg  (fvyect.  0  d]£ 
Trctvtgi  t<JU3o,  Kcq  fiiv  xk  tcrUovlo,  d\\d  tr(j>t<Tt  fJLiyd\r\  Atodtv  Cpt/\tr)  tytvtlo,  k&  pty  hdpvctKt 
7rdv}tg  t 

A*»f  Tt  fe&6Tc,  w  vrtov  cJth  t<*  xda-fjLctrt  Horjg  dytov  t^a-ctjo.  Hoc  eit :  Perqutrenti  ? 
n#,  quibui  temfbtm  hoc  durajfet,  &  de  dea>  qu&mnam  ipjteam  effe  putarent ,  multt  fermo- 
nesferebantnr,  cjuorum  alii  erant  faeri,  alti  aperti  ac plam,alit perquam  fabulofi\ rurftm  alit 
barbarorumyaltt  cum  Grdicisconfentientes :  quosego  omnesquidem  referamjjaudquaquam 

20  ai{tem  approbo.  Complure*  igttnr  Deucalionem  Scytham  illum  tradunt  templu  hoc  confecraf 
fii  eum  fctlicet  Dencaltonem,  cujm  temporibus  aquarum  inundatio  fuit.  De  hoc  Deucaltonc 
fermonem inter  Gr&cos,quem  illide  eo  referunt^audivi  hujusmodi: Hanc  hominum genera~ 
tionem^  qu<e  nunc  esf,  ab  initio  non  fuijfe  eamque ,  qu<e  tunc fuit ,  totam  intertijjc .  hos  au~ 
tem  homines ,  qut  nunc  funt  ^fecundt  effe  generis ;  nempe  ejus ,  quod  rurfus  a  Deucaltone  w 
tantatn  multitudinem  excrevit.  De  illis  autem  homintbm  hujusmodi  qtmdam  traduntur : 
Quiim contumelioft  admodum  ejjent ,nefaria  opera eos perpetrajfc .  ne^enim  jusjurandum 
obfernjafe,  ntfo  hojpites  recepijfe ,  neq£fuppltcum  mtjertos  ejse.  Ob  eam  rem  maximaeos  mox 
ealamttatem  ejse  confequutam.Jiatim  enim&telltts  multaaqiiam  effudit,&  imbres  magni 
fuerunt ,  & fiumina  foltto  majora  decurrerunt  y  &  marc  quoque  tn  multttm  adfcendtt ,  tb 

30  usque  dum  omnia  aquts  innndarentur^  atfc  omnes perirent.  Soltts  autcm  Dcttcalion  relicltx 
fuity  tnfecundam  vidcltcet  generattonem,prudcntits,  fimul  ac  pietatts  gratiL  Servattu  att- 
temfutt  hoc  paclo  :  ^ircam  quamdam  magnam ,  quam  habebat ,  impofttts  in  eam  liberts 
futs ,  &  uxoribus ,  ipfe  confcendit.  Qniim  vero  ipjfc  ingrcderetur,  venertmt  ebdem  &  aprr, 
&  cqm, &leonumgenera,&ferpentestaliaque,qn&cnmfc  tellnre pafcuntur,bina  ex  unoquo  - 
quegenere  cuncta.  Ille  autem  rcccpit  ad fe  omnia :  atque  ea  ipfum  non  Udcbant ;  fed  magna 
tnter  eos ,  Iove  ita  dtfjenfantc,  concordia  erat  5  unaque  in  arca  omnes  navigabant ,  qukm  dttt 
*qua  fuperabat .  Cdtque  h&c  quidem  de  Deucaltone  Grtci  tradunt .  De  tisvero,qud 
**ox confequuta  funt  ,fertur  alius  quidam  fcrmo ab  tis^qui  Hierapoltn  incolunt ,  magnafanc 
admiratione  dtgnus .  qtibd  in  ipforum  videlicct  terra  hiatus  qutdam  faclusfuerit^ac  totam 

4-0  ilUm  aquam  abjorbuerit.  Dcucalion  autcm ,  ubi  htc  ita  facla  fttnt ,  &  aras  confituit , 
&  *dem fupcr  htatum  illum  lunont  facram  erexit .  Grarci  equidem ,  tit  deorum ,  ho- 
minurnque  primam  generationem,  fic  &  aquarum  inundationem ,  ipfumque 
Peucalionem  fua:  adfcripferunt  Grxcia: .  unde  etiam  noftro  facculo  fuerunt,  qui 
naoc  Deucalionis  inundationem  eamdem  eife  6c  Noachi  nimij»  imperite  nc- 
pverint.quibus  maximo  argumento  fuilfc  credo  au&oritatem  Solini^qui  ita 
^nbit,  cap.  x  v  1 1 :  CMeminijfe  hoc  loco  far  cfl  ,pofl  frimum  dtluvium ,  Ogjgii  temfort- 
bli*  notatum  ,  cum  ix  &  amflius  menfibus  diem  cominua  nox  inumbrajjet ,  Dcbn,  antc 
otnneis  tetras  5  radiis  folis  illuminatam  ,  fortitamque  cx  eo  nomen  ,>  qubd  frima  rcddtta 
faet  vifbns .  Intcr  Ogjgium  fant&  Deucalionem  medium  avum  ioc  annt<  damr. 
Pgygium  hunc  eredoantiquiilimos  Graxorum  intellexufe  Adamum  :  ante  cu- 
Jusgenerationem  terram  omnem,informem  etiam  tum6c  inanem,aquisfuhTe  & 
^nebris  coopertam ,  teftis  eft  facratiffimns  Mofes  ,  genes.  cap.  1 ,  ver.  1 1 .  Inter 
^damum  vero  &  Deucalionem , five  Noachum,quum  non  tantum  iDC,fed 
.  3  l3c  circiter  anni  interceilerint  j  ipfius  puto  Deucalionis  xtatem  indica- 
re  anti(]"ifumos  illos  Graicos  voluiife  t  qua  terrarum  inundacio  facla.  1  ok 

Z   4  quidpe 


tHiLiPPi  citivmi 

quidpe  tuncannosnatum  fuilTe  Noachum,teftiseft  idem  Mofes,  cap.  vn,  t,xl: 
Diluvium  vero,  cujus  Solinus  facit  mentionem,  non  ad  Adami , fed  ad  Noacni 
pertinere  a:tatem,  patet  ex  cdmputatione  menfium,  quibus  id  duralle  oflcndit 
Verum  ex  una  Luciani  hiftoria ,  fupra  citata ,  fatis  manifefte  ac  clare  pcr/picitun 
Deucalionem  iftum  nullum  alium  fuiflc,  quamNoachum  :  quem  non  mod° 
Grxci ,  &.  Scythae  fibi  vendieaveruntj  fed  ci  /f  gyptii :  de  quibus  ita  Dio^orus, 
fub  initium  Ilb.  I  :  KctdoXa  3  hkyxQv,  «Tg  Kctlct  tov  cRri  AtVKct^iuv@->  yivofopov  KaG-xhvf 
ftov  itpB-ctgrj  rcL  •zaA«?ac  t  tyoav^etKsc.  ftcthi&c  cf{fct<rio~£cdg  Tyg  xctS  tIw  hiyv&ov  \S&o  tIco^ 
<TYky£>{/cLV  xctloiKijvfgt.g ,  oog  cu    xoogocc:  cw  \  uv  xo-rjg  euo^oa  k<£\c\  to  <sjA«Vbv"  «ts  ,  Kctb^l 
Tivkg  (pctri,  7xrctv\ihag  yivoftyuyg  r  kfjt\pv%av  <p$opctg,  r)  yrj  TxrdXiv  t£  tvpx/S  xcuvotg  IwiyM  ^ 
^couv  (pvo-fcj  ofjtag  ^  KctTci  tStov  tov  Xoyov  irp'i7r{v  Tr)v  ctpxqyov  Ttfxipvxav  yiviciv  &fJ>o~cj'  . 
TctvTyTri  xm%#"  ldeft:  In  univerfum  tarnen  ajunt,five  dtluvio ,  tempore  Deucnlio^ 
facio,  maxima pars  animanttum  cxfitncia fit ,  ^AEgy^tt  incolas^fitb  meridie pofitos, 
me  fervatos  ejfe  ;  ut  quorum  terra  pluvu  ut  plurtmum  expers  fitt ,  confentaneum  *vuW  ' 
fivey  ut  quidam  adferunt,  animantivus  omntno  pefifumdatis^  terra  de  integro  novas  afflffl* 
itum  naturas  cxtulit  \  hactamcn  nihilo  mtnits  rattone  principem  animanttum  ortum  aaW 
regionem pertinere .  Univerfale  igitur  totius  terrarum  orbis  fuiftehoc  diluviufl1» 
quod  Deucalionis  tempore  accidit,  crediderunt  ^gyptii.  quod  &  Cedren,,s 
atteftatur,  hisverbis:  T*Ta  'j  xctlctxKvo-fA* ,  t*  3fc  AivxctXlav(&  ^Aovou ,  J[oxS^  lQ 
fjtviicdg  n&  Atyv-xjm ,  <pctoxov\ig  ty)v  x^^  ctvTav  fir)  xct&xixhvcdg.  id  eft  :  HujUS  dil^ 
fub  Deucaltonis  Matemfatli,  videntur  ejr  ^AEgyptit  memortam  fervare  ;  fiuam  terrt 
ejtts  inundationis  expertem  fuiffe  adjirmantes .  Sed  6c  Ovidius ,  ^tSc^o/Xp .  li b.  1,  ^l0^ 
vis  Deucalioncm  ,ipiiusquearcam  Graxiaeadfcribat,  tamen  omne  mortaliu  ^ 
genus  ea  inundatione  periifle  docet .    Plinius  verd  &  Italiam ,  &  Phoenicco  * 
correptas  fuille  oftendit.  De  I talia, lib.  1 1 1 ,  cap.  x  1  v  :  Vmbrorumgens  antt^jy 
tna  Jtdu  exifiimatur ;  ttt  qnos  Ombrios  a  Gr&cis  putent  dicios ,  quod  inundattone  tcr 
rum  imbribm  fuperfuiffent \  De  Pht^nice  lib.  v,  cap.xm :  Ioppe  Phcemcum ,  antt^Qt 
terrarum  inundattone,  ntferunt.  Dc  cctero  Lucianus,  ut  fupra  relatum  ,  Dcuca*1 
nem  ait  fervatum  fuifTc  ob  pictatcm .  huic  confcntiens  Ovidius ,  diclo  libio , 1  ^ 
canit  de  ipfo  &  ej  us  uxore : 

Tion  illo  melior  quisquam ,  nec  amantior  *>qui 

Vir fuit  \  autilla  reverentior  ulla  deorum. 
Etmox:  Innocuos ambos,cultores  numinis  ambos .  n 

lpfeJehovadeNoacho,apudMofcnjgenef  c.vn,  f.wlngrederetu,  &nMfl)erKQ  | 
familia  tua  in  arcam  hanc.  te  entm  perfpexijuftum  coram  me  in  ditate hac.  Rcliqua  p0** 
Luciani  verbatimcunda  covCniuntcum  Mofis  hiftona.  Deaquis  ctiam  Ovid* 
ibidcm  1  ta :      Concipit  Iris  aquas ,  alimentaque  nubibm  affert. 

Sternnntur  figetes,  ejr  deplorata  colonts 

Vota  jacent ,  longique  perit  labor  irritm  anni .  ^ 
Nec  ccelo  contenta  fuo  cB  Iovis  ira  \  fedillum 
Coeruletts  firater  juvat  auxtliaribus undis , 
Convocat  hic  amnes. 

Iamque  mare}  ejr  tellusnullum  difirimen  habebanti 
Omnia  pontus  erant.  deerant  quoque  litora  ponto .  -r\  e 

Dc  tempore,  quo  aquas  ac  tenebrae  duravennt,  fupra  e  Solino  intelleximUS  •  ^ 
exitu  Deucalionisexarca,  Pltitarchus  quoque,inlibro  defolcrtiaanimaliU^  ^ 
crislibrishaud  abfona  refertifta:oi  fuvoiw  fjtvQoXcyoi  ™  Aivxcttiuvi  <pct<ri  ^V0^ 
CK  £  hctovctx®-  ci<piifi  'ivlw ,  lr\XcofJLct  ymeQg  ,  ^«ftwv^  fjikv ,  etra  TxrctMv  cvSvoptvb"  » il '  j(, 
tf\je ,  VwnletQw .  id  eft :  Quifabulas  tradunt^  ii  columbam  ajunt,  ex  arca  emtfiatn  3  V  y 
caltontindtcwm  detultffe tempefiatis,quum  rurfwingrederetur-,ferenttatis,quumaV°n ^ 
Protinus,  ut  arcam  egrenus,aram  excitaifc,facrificiaque  peregilTe  Deucalioi16 
teflaturLucianus.  eademdcrcita  Ovidiusjocoprxdido: 

 Placuit coelefie  precari 

?(umen  5  &  auxtltum  per  facras  qtttrere  forteis .  , . yUs 

De  Noacho, arcam commodum ,  cum  farmlia  & animalibus,  egreflb , itaj^\cs> 


GERMAKI^E  ANTIQ.  L  I  B.  f .  *7$ 
^Tofo ,  gen.  cap.  vni ,  ver.  xx :  /toyfra  exfiruxit  IXjachus  aram  hhovaiefr  accipichs 
tx  omnibus  mttndts  pecudibus ,  ejrexomnibus  volucribw  mundis  ,obtuiir  holocaufla  in  ari 
iUL  Sed  hactenus  diluvium  Noachi  exaliarum  gentium  oftendifle  theologu  fuf. 
ficiat.  Celtas  noftros,atqueinhismaximeGermanos ,  ejusdem  habuifle  diluvii 
in  fua  theologia  memoriam,  haud  equidem  dubitaverim  j  qUando  id  non  modo 
omni  olim  cognitum  fuit  cetero  orbinoftro,  quem  i  uropa*,  Afisc,  Afriaeque  vo* 
cabulis  diftingvimus }  fed  etiam  exteri  orbis,  quem  Americanum  vulgo  vocamus* 
gentes  barbara  nunc  etiam  non  ignorant .  Sed  &  rrionimenta  qusedam  ex  Ger- 

lo  ^1101"11111  theologia  ea  de  re  exftareputo. ficquidpe  Tacitus,in  hbro  de  Germa- 
niania  :  Celebrant carminibus  anttquis  (quod  unum  apudtiios  memort*  ejr  annalium  gcritts 
efl)  Tuitonem  deumyterra  editum,  &jiaum  Manrntm,  originemgentis.condttoresque .  Manno 
tnsfilios  afignant  j  e  quorum  nominibus  proximi  oceano  Ing&vones ,  medti  Hermtncnes ,  ce~ 
teri  Ifl&vones  vocentur.  Plinius,  Jib.  i  V  ,cap.xiv ,  ifevones  Rheno  facit  proximos. 
Ccrte  nihilo  magis  GefmaninoftrijCjuam  ceterac  gcntes,antiquiflimam  illam 
theologiam,  aNoacho  &  hujus  filiis  acceptam,  cultodiveruntincorruptam ,in- 
confufamque .  NonManni,id  eft  ,  Adami ,  fed  Noachi  heic  intellectos  fuifFe 
ab  initio  treis  filios ,  jam  antea ,  cap.  ix ,  docui .  Ex  his  igitur  I  tf  g  je  v  o  ,  qui 
^  c  H  h  m  u  s  fuifle  videtur ,  in  orientem  versus  Afiam  tenuit :  I  s  T  a  v  o  ,  qui 

2o  JApH  etu  s,  ,versusorientem  8c  Rhenum  amnem,  Furopam  ?  Hermino, 
^ni  C  h  a  m  u  s ,  medio  contra  illos  fitu,  Africam.  Grccis  Japeti  maxime  no- 
nien  notum  fuit ;  quia  ab  hoc,  una  cum  reliquis  Europans  ,  genus  ducebant. 
nnde  etiam  patrem  fingebant  efle  Promethei,  quem  primum  homincm  e  luto 
formaflefabulabantur.  Verum  de  aquarum  etiam  inundatione  ha;c  dixifle  ia- 
tis  fit. 

Deniquc,  finem  quoque  hujus  mundi,  qui  per  igncm  futurus  eft,prifcarrt 
non  ignoralfe  gentium  theologiam,  video  .  Ovidius,  di&o  uiTu^p.  hb.  i : 
Tffeqnoque  infatis  reminifcitur9  ajfore  tempus, 
j%uo  mare ,  quo  tellus ,  correftaque  regia  cceit 
^Ardeat ,  ejr  mundi  moles  operofa  laboret. 
3°  Intcr  Scythas  &  ^gyptios  diu  contentioncm  de  generis  vetuftate  fuifle,  tra- 
ditjuftinus  lib.n.ubi,inter  alia,  hoc  etiam  Scythas  attulifleait:  Simundt,  qud 
tiuncpartcsfunt,a/tquando  unitasfuit , fhveiUuvtes  aquarum  frtncipto  rerum  terraS  obrutas 
temtt  sjivt >tgnts  3qut  &mtmdum  genuit  ,  cuncla  pofiedit  i  utrtmque  primordti  Scythas 
ortgmeprxftare .    In  quibus  verbis  tres  fimul  hiftori* mifere  confunduntur .  qUa- 
nim  pnma  eratde  terra  recens  creata  ,  quam  informem  etram  tum,ut  ante 
«ictum  ,  6c  inanem ,  aqua^  cooperiebant :  altera  ,  de  aquarum  illuvie  ,  Noa- 
cni  temporibus  facla  :  tertia ,  de  futura  ad  noviflimum  diem  ignis  vaftatio- 
ne.  Ciccronis  verba  e  fomnio  Scipionis  jam  antea  relatafunt  ifta:  PropterekL 
^vtones  exu/iioriesque  terrarum,  quas  accidere  tempore  certo  nece/Jeeft  yno#  modb  non  *ter- 
nam  ,  fed  ne  dtuturnam  quidem  %loriam  affequt  poffumus.  Item  haic  de  Gallis ,  Ger- 
'nanorum  confangvineis ,  e  Strabonis  lib .  i  v  :  AQdctpTxq  xiyaa-i  7c£  \pvx&s ,  w 
Koo-pov  3^x>^.Tyi<retvd[i7a-ojtf{gii  Txrvp  k&  v ^up  .  id  eft  :  ^fnimas  interitUs  exprrteis 
JUtuunt ,  &  nem  mundum.  aliquando  tamen  tgnem  &  aquam  fuperatura  .  Aquarum  ftiptf- 
ratio  jam  dudum  fuitin  diluvio:  ncc  ulla  amplius  futura .  Mundum  quiaif  Mo* 
^ediderunt,  idem  deignisfuperatione  eosfenfifleputo,quod  Gracorum  Lati- 
fcorumque fapientes:  de quibus  ita  Cicero,  in  fecundo  de  natura deorum : Ex  qud 
.    tVentt*rum  noftriputant  id,  de  quo  Van&tium  addubitare  dicebant\  ut  ad  extremum  omnis 
toundus  ignefcereti  ciim,  humore  confumto,  neque  terraalipoftet ,  neque  remeareaer :  cujus 
50  te^' a^  °mn*  €xnauft*>  effe  non  f°Jfet'  *ta  relwqui  nihil pr&ter  ignem:  quo  rurfum  ani- 
ante>  renovatio  mundiferet ,atque  idem  Ornatus  oriretur.  Certe  inter  ChriftianoS 
>am  theologos  nunc  iunt ,  qui  mundum  igni  non  omnino  abfumtum  fed  tan- 
m  PUrgatum  iri  arbitrentur.  Cui  fententise  magorum  quoque  theologia  con- 
^nu-e  videtur.  ex  quaita  Plutarchus,  in  libro  de  Ifide  :  T?f^€^f  Shirite 

uv  a**v™v  ytnS-otj.  id  eft;  Terri  aquabili  ejrpLma  fafla,  mam  vitam  ,unamque 

civitatem 


i74  PHILIPPI  CLUVERII 

civitatem  ac  rempublicam  beatorum  hominum  univerforum  ,  unaque  lingva  utentiiM* 
fore.  Ha&enus  lgitur  gentium  theologiam ,  de  mundi  &:  hominis  crcatione> 
ftatu ,  atque  conditione ,  repetihTe  fumciat . 


XXXIII,. 


T 


De  phyfiologti ,  geographid  ,  ($r  aftrologtd:  uhi  njdrU  ofttndun- 
twr  temporis  dittintliones . 

Heologica,6c  hiftorica,  de  mundi,  aneelorum,  hominisqjJe 
creatione ,  ftatu ,  8c  conditione  ,  poftquam  abfolvimus ,  rchquum  e  > 
utide  phyfiolqgia,  geographia,  Scaftrologia  pauca  quxdam  dicafflj^ 
Cxfar  ,  diclo  fepius  comment .  v  i ,  de  Gallorum  Druidis  lta  tradit :  cj*  * 
ta  pr&terea  de  fidcribus  atque  eorum  motut  demundi  ac  terrarum  magnituJine  >  »e 
rum  natura  dijputant ,  dr  juventuti  transdunt .  Mela ,  lib.  1 1 1 ,  cap .  1 1 :  Habent^ 
men  ejr facundiam  fuam ,  magijlrosque  fapientix  Druidas .  Hi  tcrrt  mundiquc  mAffft 
dinem ,  ejr formam ,  motus  cadi  ac Jidcrum  >fcire profitentur .  Cicero  ,  d  e  d  i  vinati0 
,  hb .  i :  Et  in  Gallta  Druides funt.  e  quibus  ipfe  Divitiacum  AEdnm  cognovi  ^ 
tur&  rationem ,  quam  phyfiologiam  Grtci  adpeilant ,  notam  ejfe jibiprofitebatnr .  H#  qu 
que  philofophia;  partes  non  a  Gallis  demum  in  Gallia ,  auta  rcliquis  Celfl*  ^ 
antiqui/Iima  illa  Celtica  fueruntreperta:  j  fed  ab  ipfo  jam  inde  AdaM  0,JY 
misque  ejus  pofteris  exorta:  \  poftque  terrarum  inundationem  lina  cum  ^ 
tarum  gente  in  Celticam  delata? :  quemadmodum  ex  eadem  etiam  origm? 
alias  quoque  genteis  promanarunt.  Adamus  autem  earum  do&rinamp  ^ 
tiamque  habuit ,  cUm  reliqua  fapientia ,  de  qua  ha&enus  dhTertum,  & '  *P ^ 
D  E  o ,  reium  omnium  audore 5  utfupra,  cap.  xx  1 1  i ,  di&um  eft» Lin  ^ 
yEgvpth  afuo  Thcuth,  &  Graci ,  Latini ,  Gallique ,  Sc  aliargentes,  a  H#° ' 


artiuminventionem  fefe  haberc  prxdicarunt.  De  rerum  igitur  natura  qu  ^ 
multa  Galli ,  tefte  Qefare  ,  dtjputaverint  >  cadem  ferc  eos  difputafle  atque & 
fifle,  quxGrarci,  Latini,  ^Egyptii ,  Indi,  &  aliipopuir,  haud  dubium  ' 
De  terrarum  quoque ac  mundi  magnitudine ,  ejr  forma  quum  multa  diptta^1  ^ 


eadem  haud  dubie  de  his  ftatuerunt .  qua;  prxdicli  populi.  Strabo , 
ita  de  Indis ,  ex  relatione  Megafthcnis :        mXX£v  J\)  rolg  EhXrjoiv  of^^V^: 

Jjc  mnllis  eos  cum  Gr&cis  fentire  :  ut ,  mundum  ortum  habuiffe ,  interiturumqut  >  &  jje 
rotundum.  terramverh  in  medio  univerf  ejfe  pojitam.  Plinius,  hb.  u,  cap; lh '  # 
ej  usdem  mundi  forma  :  Formam  ejus ,  in Jfeciem  crbis  abfoluti  ,globatam  ep  >  n°  ^ 
tn primis ,  ejr  confenfa  in  eo  mortalwm ,  Orbem  appellantium ,  fed  &  argument^e  $ 
docent.  Sed  &  de  coeli fiderumqne  motu  multa  qux*  dtjputaruni,  eadem ,  aut  mJJ  ^ 
hauddubicfuerunt,  qux de his  Indi,  Grxci,  ^Egyptii,  ^thiopes,  &  ^  fa, 
tradiderunt.  quidpe  aftrologiam  quoquea  primo  mortalium  AdamoPr^j^ 
xiflc,  quem  Zoroaftrem  adpellavit  Oriens, fupra,  cap.  xxi 1 1,  di&um  ei ^  m 
mus  vero  ab  wfo  eam ,  ut  reliqua ,  habuit  Deo .  unde  ^Egyptii ,  a  fuo  *  .  h 
cam  fe  accepilTe ,  pra:dicarunt ,  teftibus ,  Platonein  Phxdro, Diodoroi^. 
Strabone  lib.  x  v  1 1 .  Verba  divi  Mofis ,  in  hb.  genes.  cap.  i ,  ver.  xi  v,  font  ^ 
Pofiea  dixit  Dem ,  Sunto  luminaria  in  expanfo  coeh,  ad diflintlionem  faciendam  ^C^ttf 
ejr  noctcm  \  utfint  in figna  tum  tempeftatibus ,  tum  diebus  ,  &  annis .  Si  fidera y  ^ 
in  eum  condidit  finem ,  uti  &  annos ,  &  annorum  parteis ,  id  eft,  mente15  f 
que  dies  diltingverent ;  non  fibi ,  ut  qui  his  fignis  opus  minime  habeba* 5  ^ 
mortalium  generi,  quodmox  conditurus  erat:  haud  dubie  conditaru 
rum  ufum  pnmo  mortalium  Adamo  expofuit.  Poftmodum  vero ,  ut  dcc > 
hominisqueprimamoriginem,  facrorumqueinftitutum,  fic  aftrolog^  ^  Je 
que  mventum  fibi  fuoque  folo  quxque  gens  adfcripfit :  quod  de  &Sffl?Jfito 
iEthiopibus ,  de  Babyloniis ,  de  Perils,  de  Bactris ,  de  Scythis  Caucafi 


\ 

(o 

% 

0  i 

\ 

\\ 

$ 

lc 

A 
# 

h 

Q\ 
ifi 
J5 


GERMANI^  ANTlQ.  L  t  B.  t.  475 
pafllm  Grcecorum  Latinorumque  teft<tnturlibri.  Verumex  fiderumufu  quan- 
tum  Germani  noftri,vel  umverfi  pariter  Celtae,ad  pofteriorafascula  retinuerint, 
difpicere  laboris  fuent  pretium.  Moles,in  genefi,  cap.i,  verficulisquinque  priori- 
bus :  In  principio  creavit  Deus  ccelum  &  terram .  T erra  autem  erat  res  informis ,  ejr  inanis: 
tenebr&fe  erant  in  fuperficie  abyjfii  & Jpirttus  Det  incnbabat Juperfiaei  aquaru .  Tum  dixit 
Detts  j  Ejlo  lux.  ejr  futt  lux.  vtditque  Detts  lucem  hanc  ejfe  bonam .  ejr  dijlintfionem  fecit 
Deus  inter  hanc  iucem,  ejr  tenebras.  lucemque  Detts  vocavit  Dicm  3  tenebras  vero  vocavit 
2(oc7em.  Sicfiat  vtfpera,cjrfuit  mane  dieiprtmi.  Et  poftea,  ver.xvi :  Fecit  Detts  duoi/U 
luminaria  magna :  luminare  majus>  ad pr<efecJura  diei  5  cjr  lumwareminus,  adprotfetturam 
io  nocli-s.-ej»  ftel/as.  Cicero,  de  natura  deorum  :  Fnit  qu&dam  ab  tnfinito  tempore &terni- 
tas^quam nullatemporum  circumfcriptio  metiebatur.  Sc  poftea :  S&culadterum  notlium^ 
numerotannuiscnrjibmsonficiuntnr.  Et lib. n :  Solis \&lun&jreliquorumque Jiderum  cur- 
fits  demetiri  maturitates  temporttm,ejr  varietatesjnutattonesfocognovimus.  qu<e fi  homini- 
busfolis  nota  funts  hominum  causafacla  ejfe,judicanda funt.  Diogenes  Laertius5lib.  1  u , 
UJ  vita  Platonis  :  Xpovov  Ti  y-vicQr  ciKova  tScLiMx  •  xukmvov  fo\j  dei  tlw  3  tS  xpjivod 

9j,65*|/>  %oovov  eivcq.  ii  yap  vvk&,  n&j  ijpggw,  %  fjtLoa,y3(*f  rd  TOidSrci  TzravQ,  x^va  pipv}  &vcq* 
id  eft :  Tempusque  jempitcrniimaginemfutffe.  illudfemper  manere:  coeli  verb  motnm  tem- 
ptts  efje.  noclcm  enim  cjrdiem  ac  menfem ,  ejr  hujtismodicetera  omnia,  efie  temporis parteis. 

I  Qiog  Kj  dqi- 
■  ovsXyiQ^'  TCt 


5  Qcqvuv  ©  (rvfATrat/fgt.'  *Lixtuuv\ 3 ,  cv  Ta£<l  fiivAoa  Qiup&Tai£viKa  £  ^iwdfxiug'  o\  < 

\oyc*>g  jcoQ  {xoioav  txazog  itiav.  ^  Y,i\Lvq      plcuoc fwr^ov  7roiH ,  CM.7n.£/.ih§S<ra  tU 


deutvvg  Tl 

vfiTcq  aictKoyodg  xmQ  {jloIoov  txasvg  ictiav.  ^  Y<i\iu>q  (Bjj  ^!wog fMT^ov  7T01H ,  OK7Tf.^ 
i&v^  kvkKov^Kj  Kd&Xa&SaraTov  v\XiOv  cv  TovxTto'  yAtog'^}  cviavTS.rare^/eXdcav  ydo  tov  fyotpopov 
kvkXov  ,  txkv\£0~t  "Qg  a&tg  tS  %Tvg.  01  re  aTXoi  xaQ'  \vatKa<pv  Tzrte/oSaig  i$icug Ki%oluuTa\ .  Hoc 
eft :  Ste/las pr&terta  &  aflra  Deus  condidit.  &  horum  qnidem  alia  inerrantta,  ad  cceli  notlUque 
ornatum;  quorum  numertss  eft  maxtmus:  aiia  vero  ad  numtri  temporisque  origtnem ,  ejrom- 
nium,  qu£  ftmt yi//uffrationem,numero  v  1 1 .  Omrituw  dnxesi  Soliqui illuflrat>oflenditque  och- 
lis  res  omneis.  Luna  deinde^  qttod ad potefatemfecundum  obtinetordinem.ceteri  vero p/aneta. 
3o  fecundum  proportioncm  pro  forte propria  finguh .  Ac  Luna  quidem men fn  menfuram  conficit  5 
eo  fpatio  circulum  abfolvens  fuum;  tdntoque  foiem  compiexa:  Soi  mtemanni  menfuram.  quidpe 
fer  Zodiacum  difcurrens  circuium ,  annt  comflct  tempota.  ccterorum  cjuoque  fiderum  quodlibet 
proprios  confictt  ambitm .  Prima  igitur  temporis  diftin&io  facla  eft  per  no6ieis  atque 
dtes.  Nox  priordiefuit.  inprincipioquidpe?utprimumDeusccelum&:terram 
condidit^tenebrar  terram  infoimem  atque  inanem  operiebant.  quod  etiam  gen- 
tuis  cecinit  pocta  Ovidius,  fub  initium  lib.i.  ^iQ^fp  • 

j\u//us  adhuc  mundo  fr&bebat  lumina  Titan*, 
Nec  nova  crefcendt  reparabat  corna  Phcebe . 
Lux  deinde  creata  eft .  Hinc  etiam  divus  Mofes  ipfe  noclem  diei  prxmifit,  ditto 
cap.  1 1  ver  v .  sicfuit  vefpera  ,  ejrfuit  mane  dtei frimi.  6c  eodem  modo  deinceps ,  de 
reliquis  v  diebus,  ver.  vin,xin,  xix,xxm,xxxi.  Orpheus : 
Kik/\vSj  Ta^iV  a7m(jav^  oa-tw  TEiclyvaTo  <}a\pmi 
e'k  n  [Aivjg  wiclog,  io\ \jrmg  ^dl^  auTug. 
Audt  omnem  ordinem>  quemfabricavit  Deus 
Ex  una  nofte^  &  ex  uno  die  fimtlitet . 
"efiodus  in  theogania : 

E'x  Xat@*  J[  Eoi&g  n^ihcuvd  n  Nu£  \ymvJo  - 
N  wflo*  J[  clvt  Aidrjp  ti  ^  H^g^  \^iymv\o . 
Ex  Chao  Erebmque  ejr  mgra  Noxgeniti  funt  i 
£x  Njcle  porrb  AEtherqueejr  Dies  procreati  funt . 
'  ygmus  initio  operis  :  Ex  Caligine  Chaos  .  ex  Cbao  ejr  Caligine  Nj*  •> 

>  ^AEther .    Atque  hic  mos  obfervandi  to  wx^^v  ,  id  eft  ,  fpatium 
emporis  ex  nocl:e  ac  die  compofitum,  quod  eft  xx  iv  horarum  ,  a  folis  oc- 
ad  folis  r-  ~      »—   n*  • — - ^ 


;  cujus 


Macro*» 


1 


Early  Eoropean  Books,  Copynghl  ©  201  2  ProQoesl  LLC. 


t76  PHILIPPI  CLUVERII 

Macrobium ,  Saturnal.  lib.  1,  cap.  in.  De  Numidis,  Africa  gcnte,  NicoiaUs  D* 
mafcenus  apud  Stobaeum,in  fermone  delegibus  &  confvetudinibus  :  °\N°^ 
f*SV  A*£t/«v>*  retig  yptfctig  ,  etAA*  rctlg  vv£\v ,  *wt«f  cipi$fA.5aiTOVxt>ovcv.  id  eft : 
populis  Numidt,  non  dtcrnmfed noctium  numcro  tempns fuum  computant.  De  Cei tar^ 


aut  impletur.  nam  agendis  rebns  hoc  aufpicattfii,,*»,,*     mw  ^        .    ^ 

ut  nost  fed  noclinm  computant  fic conptuunt  ,fic condtcunt: nox  ducere  diem  videtur .  l. 
brxi  inde  dies  lunas  adpellabant .  ut  Efdra,  lib.  i ,  cap.  i ,  ver.  i,  lofiamimmoUft* 
p.ifchaDominoquartadectma  luna  primi  menfis.  De  alia  Celtarum  parte  Gallisfic  t  * 
far,  dicto  eomment.  vi:  G^/// fe  omnesab  Dite patre prognatos pr&dtcant.  idqueab  V 
dtbusproditum  dicttnt .  Ob  eam  caufam  flatta  omnis  temporis  ,  non  numero  dtfrun,)) 
nocitum  finiunt,  &  dtes  nataleis,  ejr  mcnfinm ,  &  annorum  initia fic  obfervant ,  ///  noc 
dies  fubfequatur .  Druidas  carminibus  fuisceciniiTe,  Gallos  ab  Dite  prognatos,^ 
equidem  facilc  concedo  :  nam  Ditcm  hunc  non  efTe  Plutonem,  fed  qiu  ant,<lva, 
fimis mortalibus adpellabatur  Theuth,  Ttt ,Tuit ,  Zeus, 8c  Deus, id  eft ,  rerum  cun 
rumconditoriaquo  etiam  Germani  fefe  ortos  prardicabantjfatis  fuperquc 
pra,  cap.  i  x,oftenfum  elt.  ob  eam  autem  caufam  tcmporis  fpatia  comp1^4 
fuifie  no&ium  numero,  non  magis  ego  de  Gallis,  quam  de  Germanis ,  ^uttllL^J 
Athcnienfibus,  &;  Hebraris,  crediderim;  certumqueeit,  hocnon  Druidas  Pr0L 
difle;fed  Ca:£irem  fuopte  conjeciflejudicio.  Ceterum  eadem  confvetudo 
dicque  apud  Anglos  in  Britannia  vulgari  in  fermone  durat >  quum jam  pri"c  ^ 
ipsa  tcrraGermania  evanuerit .  Germani  iQoftctba ,  id  dl,feptimanam,  patrio 
mone  vocant ^ffe,  &  variante dialecto,  W^/fc :in  communi  autem IoClu  . 
di  ufu  dicunt  eine  acht  tage ,  ut  &  Hifpani  0^0       Itali  otto  giorni,  Galli 
idem  temporis  fpatium  Angli  ,  Gracorum  Latinorumque  numero  oD*cr  ^  ^ 
cxprimunt  a  fennight. ^uod  compofitu  contraclumq,  eft  ex  duabus  vocibus  \e" 
nights:  qux*  Germanis  fuperioribus/7^»  nachte,  inferioribns  feven  nachte,  ^.^. 
feptem  nocleis  fignificant,  Germaniiterum  fuperiores ,  duas feptimanas  ^ci^J 
fxeto^ctc  comprehendentes^dicunt^^/fr^/;^  tage-y  inferiores  veertien  d^ ;  ^ 
fpani ,  addentes  geminata;  feptimana:  unum  diem  (ut  antea  etiam  fimpuCI  ^ 
cunt  qnin\e  dtat ;  6c  fic  (^alli  quinze )ourst  1  tali  quindect  gtorni .  idem  fpat,um.0n- 
gli,duplicatopriore  numero,  dicunt a  fortnight  *  quod  itidem  compofitum*  ^ 
traciumque  ex  duabus  wocibusfourten  ntghts :  qux  Germanis  fuperioribus  ^ 
hen  nachtey  inferioribus  veerticn  nachte,  Latinis  quatuordectm  nocltis  notant- 
rumhax  computandi  ratio  in  duobus  tantum  didis  temporumfpatiis  apu u 
glos  obfervatur.  in  reliqu>is ,  brevioribus  juxta  &  longioribus ,  dierum ,  u^f-lCy 
dium,  fit  computatio .    Ceterum  uti  olim  Celta:  noftri ,  &  Numid^  A 
ni,  &  Grarcorum  Attici ,  &  Hebra:i ,  fic  hodicque  ex  antiquiflimo  illo  gcn 
more ,  Bojohar mi,  &  Poloni ,  &  nonnulli  alii  populi ,  a  folis  occafu  ad  ProXl janfi 
folis  occafum  diem  ducunt :  ita,uti  horologia  ad  occafiim  folis  xx i  v  ic^us e 
qui  vigefimae  quartx  horx,  id  eft,  totius  diei  finem  indicant,  inde  jam  unus 
id  efl,primafequentisdiei  auditur  hora;  qua:  eadem  prima  eltnodis.  AtquC 
tenus  de  prima ,  ac  principe  conditi  tcmporis  diftinctione .  ti\\$. 

Aliadehincobfervatur  diftind:io,perdierum  feptimanas.  Cujus  orig0 
Quum  Deus  ccclum  &  terram,  6c  cunda,qux iis  continentur,  intra  v y^tfi 
fpatiumcondidiiTetjfeptimo  denique  dieab  omni  opcre  fuocefiavit;  u,c 
illum facravit :  tefte  Mofe,genes.  cap.  n.  Sacer  utiin pofterum  idempcrP ' 
haberetur  mortalibus  dies , haud  dubie  A damo  prxcepit ; quemadmodunU  ^  j 
ea ,  in  lege  fcripta  pcr  Mofen ,  omni  populo  fuo ,  Hebraorum  genti .  Qyu  q0^ 
temrerumcunclarumopifex  Deus,  intra  diclum  dierum  fpatium  omu^jf 
dere,feptimoque  tandem  die  ab  omni  opere  ceflare,jam  inde  a  principi0  j5 
fet :  feptcm  ,  inter  alia ,  condidit  primaria  fidera ,  eaque  errantia ,  quoruit»  ^jb^ 
prxdidi  vh  dies  diftingverentur  ,  feptimanaque  rineretur  ;  quodhaudp *  & 
obfcurc  indicat  Mofes,  pr.xdittoin  libro,cap.  i,ver.  xiv,6cxvi.  Ea  {€  ^f* 


k 

ia 


l 


:aM° 

///- 

(ct 

0 

id 

ilf 

fc* 

ftf- 

ica 

li* 


10- 

lio 

,0- 

:o> 

^n- 
>n- 

! 

10' 

I 


20 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  I.  ;77 
per  feptenos  dies  diftinclio  omnibus  poftea  mortalibus ,  non  tantum  Hebnc  is, 
perpetuo  obiervata  eit.  hincquidpeprimusdies  feptimana^,  qui  primusidem 
fuit  conditi  a:vi,  cognominatus  eit  S  o  l  is,'a  maximo  omnium  iidere ■  jlecun- 
dus ,  LuN^j  tertius ,  Martis:  quartus .  M  £  R  c  u  r  ii  ;  quintus ,  J  o  v  i  s ; 
Jextu^  Vmheki  s  ;  ieptimus  atque  ultimus,  Satur.ni.  quar  omnia  v  1 1  iide~ 
rumerrantiumfuntnomina.  Neque  enim  xft*  quod  dicitur,hax  vn 

dierum  cognomina  orta  funt :  fed  ab  antiquiffimis ,  primisque  adeo  jam  inde 
feculis,  ad  hoc  ufque  arvum ,  non  folum  Gra:cis  atque  Latinis,  aliisque  genti- 
bus,  fed  etiam  Germanis  noitris ,  reliquisque  Celtis  obfervata .  De  Judarorurrt 
to  gente  Dio,  lib.  xxxvi  :  Ttw  n\*koau»  t*)vtS  k^ovx  KaXafxivlw  dvifttQotv .  id  elt :  Diem> 
qnt  Satumi  vocatur ,  religioni  habent .  et  mox :  To  J[t  J\>)  ti(  T$g  vtm  rxg  >a?\cti»jTotg  uvo- 
pacftiViis  nzg  rjutgccg  dvaK&cdg,  Ket]i<pj  fjt\v  vtt  Aiyvtfiav,  TTctoi^i  J]t    3^1  Txroivlotg  ctv0poo7ragy 

jxrctXcy  Tnfi  oog  Kr>yo»  ei7reiv}  dpfcctfjflftcv'  ot  ycwj  ccp%ctioi  EA^lwtg  aSctpi*i  cwto  ( oortyi'trt\ 
^ty)  yi7nsotv\o .  t*A\  %7r{Sij  £  zrctvv  viw  rolg  ti  ct&oig  ctwzto-i,  ^  cw]oig  fufjtctioig  cfhx^C/^^*  ^ 
W  K/  tSto  <r(piTi  'srcttgiM  t^ottov  tivu  t<rit  $py.xv'  7z  wt^/  cwtS  J\iaMx^^  @&<>*ftoi> 
Ksh  T<i/ot  t^o7tov  XTU  TiTBOtjcti .  Hoc  eit :  Quod Atttem  dies  ad  v  i  i  tlla fidera ,  quos plane- 
tas  Voc an*  >  referuntur ,  $dy  ab  AEgyptiis  haud  ita  dudum ,  ///  faucis  dicam ,  tnfttutum ,  ad 
cmncts  pariter  homines  dimanavit .  nam  prifcis  Grtcis ,  quantum  mihi  equidem  con(laty 
notus  u  mos  non  fuit .  Sed  quia  is  nunc  omnibtts  Jimulmortalibus  ^Jimulque  ipjis  Romanis 
ufitatu*  eU ,  velutipatrio  quodam  infiituto  ;  paucis  dijjeram ,  qua  ratione ,  ejr  qno  palto  ita 
conftitutm  Jit .  Addit  hinc  rationes  duas ,  c  mathematicorum  live  aitronomo- 
nmidilaplina  defumtas.  Verum  non  ab  yEgyptiorum  demum  aftronomis, 
•    paullo  antc  Dionis  artatem  ,  hunc  morem  fuillc  inventum  ;  ied  jam  inde  ab 
ipio  mundi  primordio  primis  mortalibus  obfervatum ;  facrato  nos  tutius  crc- 
aimusdivi  Moiis  teftimonio,  (imulque  rcliquorum  gentium  excmplis  ,  qiuc 
Jpfe  heic  citat  Dio.    Qniji  jam  i  j  c  c  ferc  annis  ante  Dionem  Herodotus 
hoc  iidlcripfit ,  ceu  antiquifTimum  inltitutum ,  ^Egyptiis ,  lib .  n ,  his  verbis :  Kctf 
TaJg  a> KXct  AiyvnU.Q  cc<  ifcevpyfttvct '  fteig  ts  ^  qfitpti  txotpj  3t&9  ortv  Wi.  id  eft :  Alia  infu- 
per  ao  \_AEyptiis  funt  inventa ;  ut ,  quis  menfis ,  diesque  cujtts  deormn  fit.  De  Indis 
3o  haud  obfcurum  teftimonium  eft  apud  Philoltratum ,  lib.  1 1 1 ,  de  vita  Apollo- 
nii:  ubihaxlegunturverbadeJarcha,BarchmanumpontiHcei  ^<rlJ[io  A«- 
t"g  y  KSH  Jl**lvti>jg  t^ct  tov  lctpx*»     aVoM^w>  J\ovmol\,  r  67r)«  iTroovvfiisgci^ipm  '  S(  <^)a- 
%£v  tcv  AVe^Jwflv  KoQtvct  vr&g  tcX  ovofict&rjptouv .  id  cft :  Tradit  Damis ,  Iarcham 
quoque  v  II  anmdos  Apollonio dedtfje , k  v  1 1  Jlellis cognominatos .  qnorttm Jingulos diebus 
Jmguhs gefabat  Apollonitts ,  juxta  dierum  nomina  tVos  dtftingvcns .  G rxcis  eumdem 
ttiorem  fuiile  obfervatum  ,  pra:ter  Dionis  teitimonium  ,  patet  ctiam  ex  Cle- 
^entis  Alexandrini  ftromatum  hb.  viii>  itemc  Juitini  Martyris  apologia  ie- 
cunda;  e  Sozomeni  lib.  i,  cap.  vn  i;  6c ex  aliis  audoribus.  Apud  Juitinum,  in- 
^er  alia ,  hxc  leguntur :  Tj}v     tx  yAix  tjfjtioctv  koiv$ •zrctvlig  t*)v  a-iwiKivonv  7roixftt9ct,  t7r{- 
4°  o*j  TsrouTtj  i<?iv  YtptiiPjt  cv  J  e  Qtog ,  ti  o-kot^  Kj  tv\v  vXltv  T^ixpotg,  KocLtov  t7roi*]<nv .  id  eft :  So- 
u*  die  communes  coetus  &  conventus  Jdcimus ;  ft quidem  hjec  prima  est  dies,  qua  Deus, 
c*ligine dtjpulsa,  mundum  condtdit.  De  Romanis  ita  Iiidorus ,  etymologiar.  lib.  v* 
cap.  xxx:  Dies  dicli  a  diis :  quorum  nomina  Romani  quibusdam pderibus jacraverunt. 
pimum  enim  diem  a  Sole  appellaverunt  \  quiprinceps  est  omntum  jiderum  \  Jicut  &  idem 
dies  caput  esi  cunttorum  dierum  :  fecunduma  Luna\  qtLtSoliejr  jplendore  &  magnitu- 
wneproxima  esi  \  &  exeo  mutuatur  lumen:  tertium  a  ftella  CMartis :  quartnm  a  ftella 
^crcurii:  qtrintum  a  ftella  Iovis :  fextum  a  Veneris  ftella:  feptimum  aftc/Li  Saturni. 
n  tradit  &  Aufonius  in  eclogario ;  &  Bedain  libro  de  ratione  temporum, 
30 ? ltCm  m  ^ymn" 4   I^em  IfidorUs  eodem  libro ,  cap .  xxxn:  Hebdoma- 
A  numero  v  i  i  dierum  dtcla  esi !  quorum  repetitione  &  menfes,  &  anni , &  facnla  pcr- 
gnntur.  Celtas  quoque,  &inhismaxime  Germanos  noftros  eumdem  vii 
erum  obfervaife  ritum,  patet  vel inde, quod  is  dies,  qui  Graecis  fuit  t*  eW, 
^atinls  Mercurii,  prifcis  Germanis  cognominatus  fuit  Godansdagh  >  &  Wodans- 
fu^  \ a  Goeim » five  Wodan ,  eorum  dco ,  qui  Grccis  B*^u}c,  Latinis  Cfrlercurius ;  u t 
Pra  >  c.  xx  v  i ,  oitenfum  :  6c is ,  qui  Grxcis  t«  AioV,  Latinis  Jovis,  noitris  fuit 

A  3l  Thorsdagh  i 


2?8  PHILIPPI    CLUVERII        ^  ^ 

Thorsdagh,  StThonarsdagh ,  a  rfw,  five  Thonar  dco,  qui  Graxorum  A<$>  j*^ 
&Latinorum  Jtyirtr;  &  qui  Grxcis  ^A^o&njc,  Latinis  Venertss  no  ^ 
&  Fredagh ,  &;  Frigdagh ,  a  ^ra  ,  ieu  fr^  ,  iive  ir/gg*  dea  ;  ^c0 
A'tyo$ln,  Latinis  ^i.  iic  deniquc  &  Solisdiem  noitridixcre  ^ 
Son  ,  qui  Latinis         &  Luna  dicm ,  CManedagh  ,  a  dea  c^*#C-->>  <I 
Gracis  &  ZtA>w  ,  Latinis  Luna.    Sed  8c  Sarmatas  (  qui  poitrno 
fuere  Slavi )  fua  feptimanis  diitinxiile  temporis  fpatia ,  indicat  nau 
Helmoldus,  in  chronico  Slavorum  ,  libro  i,  capite  lxxxi  v,  y  ^nsft* 
Acctdit ,  ttt  in  transitu  venircmus  in  nemus .  illic  inter  vetufuffimas  arbores v ^[0 
cras  qucrctts  \  qtta  dicata,  fuerunt  deo  terr*.  illim  Vronen  j  cjuas  ambtcvat  a  ^  ^ 
fepes  accuratior ,  lignts  confirutta ,  conttnens  duas  portas.  pr&tcr  penatetsentm  > 
quibus  fingula  optda  rednndabant ,  locus  tlle  fanctimonium  fuit  univerja  e  ^fc 
men,  ejrferiationes ,  ejrfacrificiorumvariirittt*  deputattfuerant.  tllic  entmj 
riafopulus  terrx ,  cum  fiamine  ejr  regulo  convenire fidebant ,  propter  judtcia .  .  ^cjj 
denam  hxc  apud  barbaros  &.  veri  Dei  ctiamdum  parum  gnaros  n^fc 
Chriitianorumque  rcligionis ,  non  modo  Hcbrarorum,  acerrimos  n     ^  t^- 
cunddt ferU,  id  ciidiei  Lun/t  perpctua  obfervatio,  cum  Hebrxis,  Indis,  1  ^tfflr 
tinis,  Ccltisque  communis,  niii  ex  vctuftiilima  illa  omniumgentiurn  ^-^05 
dinc,  qua:  originem  ccpit  cum  ipib  fimul  mundo  ?  Ex  haclenus  ig*tl,1|( ;ur0p&&  J° 
jam  conitat,  icptimanarum  ufumnon  poft  Chriftianiimum  tandem  -  nlnii' 
utmagni  docentviri,  fcd  jamindea  primahauddubic  exAfiaiu^ur  t 
grationefuille  receptum.  peh15 
Sed  alia  hinc  rurius  temporis  diftinctio  fiebat  per  mcnfium  §^^0^' 
ita  Cenforinus,  in  hbrode  die  natali :  CMenJium  gencra  duo :  nAmA!?%c00'y' 
les,  aliiciviles.  naturaitum  fpecies  du&  :  quodpartimSolts,  partim  Luna  cjtt  ^  pfllr 
cundum  Solem  fit  mcnfisy  dum  Sol  unumquodque  in  Zodtaco  orbe hnnW^cU^f^ 
ris  efi  autem  temporis  quoddam  fpatium  a  nova  Luna .  Civiles  mcnfesfitnt  n »  ^  -n 
dierum,quos  unaquxquecivttas '  fito  infiituto  obfervat ;  ///  nunc  Romania^  ^jnhy^-  ^ 
lendas  .  Naturales  rjr  antujuiores  rjr  omnium gentium  communcs  funt .  Ju 
no,  regi  omnium  rcrum  Soli  dicato :  oi et7mn roig  cifow  i^6, 

$  XtAfaf  ac/Qfs£vl<q '  povot  J]}  ypete  k  AlyvAoi        iii$  h'A<^  juvto^S***  ^ffffi^ 
cviavlit  tols  npkocn .  ld  eit :  Menfes omntbm  altts mortaltbus,  ut  oreviterdic^    ^  Qpr 
merantur  ,foli  nosatque  AFgjptttadSoltsmotus  cujusqtte  anmmetimurdie^  &  S  ^ciift5, 
tx  noftri,  fecundum  Luikc  motus  revolutionesquefuos  comput^u^adRh^ 
quod  equidem  ignorare  Julianus  haudpotuitj  ut  qui  diu  in  GaHia  ^di^. 
num  egerat.  Facithuc  etiam  lllud,  quod  paullo  antc  cxTacito^^^  /r 
Coeunt ,  nift  qttid  fortuitum  ejr  fubitum  inciderit ,  certis  diebus-,  cum  ttuS      Jjb-  *v ' 
na ,  autimpletur.    Sed  difertum  ejus  rei  teitimonium  eit  apud  ^.inlU^nquit?  to 
cap.  ultimo  :  ubi  delectione  vifci  apudGallos  loquensj  ^et\UifacUli,  P^^y 
te  o-mnia  fexta  luna^qua  principia  menfium,  annorumque  iis  facity  &J  ^^ul0  ^  y 
cefimum  annum .  Sed  ld  ipfum&:  nomcn  indicat.  nam  a  Lunxvo^^^^  ^ 
na,  mane,  mona,  mone,  dictus  eft  Celtis  menfis  M _a  bC 
net,  monat,  Monet:  ut  6c  apud  Grxcos  ei  M*jvi$  ^        ofl*n  ib 
eodem  vocabulo  Latinorum  Mensesj  utiiipra,  cap.  xXVl  '  foUrCV 
quoetiamargumentoperfpicitur,  Romanisquoque  &  Gra:cis  n  k?n&°\[0 
initio,  iedlunaresfuiiiemenfeis.  Principium  lcriturmenhum n01  ^t<  P- 
tim,  fed  a  iexto  demum  nova:  lunx  die  feciile  Ceitas ,  ex  PlulJ^  P'  eft.    .  0 
ejusrei  iupenon  capite  explicata,  ubi  de  creatione  hominisactu      ^ltii  f 


Aliaiterum  temporis  iiebat  diftindiopcr  annorumfp^.  ^  Je  tcf 
complurcisgcntcs  Luna  dccurfu  terminafle,  fatisnotum  eft.  <1  teIup°f.V 
cognofcctc  qui  veht  ,magni  Scalieeri  leeat  opus  de  emcndation  ^li 
In  iltis  gentibus  fiiifle  &  Celtas  noftros,  difenc  tcftatur  Plini^  j ^Jc  Cf^ 
Cetcrumuti  tS  wxh\w**  fic  anniquoquc  initium  a  noftc  n\  .ffC}l\^ 
aucrorcmpauIloantcaudivimusCa-farem.  Germanosidem  i"eC  A 
bium  eflepotefti  quando&ipfl  T^  y^^^ov 

anoctcinccpcrunt. 


GERM  ANIit   ANTIQ^LIB.  I;  ty9 
Alia  dcniquc  temporis  diftin&io  mortalibus  obfervata  eftper  quatuor  anni 
parteis  j  quarum  nomina  Latinis,  Ver,  AFftas,  Autumnus, Hiems .  Hanc  D  £  u  s  an 
Adamo  ab  initio  dederit,  nec  ne,  haud  temere  dixerim.  Ovidius^eTO^o^.  lib.fc 
de  aureo  feculb,  quod  Adami  lapfiim  anteceffifTe,  fuperiori  capite  di&um  -} 

Ver  erat  dternttm ,  inquit . 
de  argenteaautem  a:tate,  qua:  lapfum  Adami  ftatimfequuta; 
Iupiter  antiqut  contraxit  tempora  veris  : 
Perqtte  hiemes,  &flusque^  &  imquales  autumnos, 
Ft  breve  ver>  fpatiis  exegji  quatuor  anmtm  . 
10  Qujcfane  gentilis  hominis  opinio,  fi  cum  noftrorum  theologorum  fententia  cbri- 
feratur,  haud  perinde  abfona  viden  poffit .  quidpe  Adamum ,  quem  divini  man- 
dati  transgreffione  felicitatem,  qua  antefruebatur  in  paradifio ,  amififle  omnem 
famus^terni  qiioque  illius  veris jocunditate  fructuq;  fimul  privatum  fuiflc^pro- 
babile  erat.  Verum,  qiium  arftates  hiemesque  nulla  alia  re,quam  fblis  accefiu  re~ 
ceiTuquc  terris  fiant,fol  autem  ad  hoc  muneris  jam  antehominis  formationema 
Deo conditus  fuerit :  dubiu  efie  haud  poteft,  quin  &  hiemis  6c  aeftatis  diftinclid- 
ncs  jam  inde  ab  iblis  origine  exftiterint .  Nec  quidquam huic  fententia:  obftat> 
quod  Deus  apud  Mofen,  gen.cap.  vi  h.  f.  ult.  ita  3\K.\Pojlhinc,  quam  diu  erit  terrafe- 
mentK,  ey  mcfts,frtgusque,  ejr  <eftas,  ejr  hiems  ^dies^,  ejr  nox,  non  ceftabunt :  quafl  poft  in- 
tQ  undationem  demum  aquarum  Noacho  ejusq-,  pofteris  fic  quatuor  anni  tempora 
conftituerit  Deus.  hoc  quidpe  non  magis  verum,  quam  quod  &.  dierum  &  no- 
&ium  diftin&iones  tum  primum  ordinaverit .    At ,  five  ab  initio  mundi ,  five  a 
terrarumdemum  inundatione  ipfe  Deus  iv  anni  conftituerit  tempora  \  Celtae 
noftri  prifci,  quorum pater atq5  conditor  omniu  Noachi  pronepos  Aschena- 
*  E  s,ab  ea  conftitutione  abiverunt.  Sic  enim  auftor  nofter,in  difto  libro  de  Ger- 
mania  \  Arvaperannos  mutant  5  ejr  fuperefi  ager .  nec  enim  cum  ubertate  ejr  amplitudine folt 
labore.  contendum ,  ttt  pomaria  conferant ,  &  hortos  fcpiant ,  ejr  fraU  rtgent  .  fola  terrx  feges 
imperatur  *  Vnde  annum  quoque  iffnm  non  in  totidem  (deeflc  videtUr ,  quot  nost)  digerunt 
ffecics.  hiems,  ejr  ver,  &  aftas ,  tntelleclum  ejr  vocabula  habent:  autumni  perinde  nbmen  ac 
^  bona  ignorantur .  Hodic  in  parte  veteris  Celticse  Britannia  quum  &  pomaria  fc- 
rarit,  &  hortos  fepiant  4  &  prata  rigent  gens  Germanica:  originis  Angli  j  prifca  ta- 
men  illa  Celtarum  confvetudo,  treis  numerandi  tantum  fpecies  fivt  parteis  an- 
ni ,  manet .  quidpe  hiems  his  dicitur  ^tnter^  ver ,  fpring  \  xihsjummer :  autumnus 
vcronullumhabetapudvulgum  nomen.  phyflologi  tantum,&ah:ronomi,&:  fi 
qui  alii  ex  literatorum  grege,  eam  partem  ex  Latinorum  confvetudine  ac  vo- 
cabulo  vocant  autumne  .  c  plebeio  literarumqueignaro  homine  fi  quxras ,  quid 
idnotet5  plane  fe  ignorare  refpondebit .  Ceterum  meflem,  five  meffis  tempefta- 
tem  vocant  barve/t^  vero  genuinoque  autumni  nomine,  quo  etiamnum  univerfa 
utiturGeimania  citra  Codanum  finum&Cimbricam  peninfulam,diverfisdiale- 
cl:is ,  httbeft ,  hervefl ,  harveft  .  Ac  nefcio  ,  an  iflud  Angli  e  Danorum  confvctndincj 
°,ui  6c  me/Tem , &  autumnum  uno  eodemque  vocabulo  adpellant  hcefi:  nam  ma- 
gnam  cum  ^entis  ttim  lingvas  Cux  partem  Dani  olim  miserein  Angliam.  Tacitus 
ccjuidem^diclam  con/vetudine  ex  ea  causa  Gcrmanis  fuifle  ait,quod  neque  pomaria 
confeverint^  neque  hortos  feptverint,  neque  prata  rigaverint .  Verum  hoc  ego,  conjectafle 
jeviter  eum  magis  quam  curatc  explorafle,  crediderim .  Diodorus,fub  initium  li- 
Dfi  primi,de  ^Egyptiorumtheologiadifferens;  poft  memoratos  eorumdeosOfi- 
ri«  &:  Ifin,  id  efl: ,  Solem  &  Lunam :  TVr*s  'j ,  inquit ,  rxg  6ws  vept&vlcti  rcv  o-J^jrwS 
*oo7*oy  ^toiKeivy  ?$i<pov(gis  ^  K&i  ctv^ovlocs  7rcw(&  tfifiiptQv  odPcuSj  dopctTu  juvM  T^  ^e/°^ov 
^pi^C^JV  rt  'utyivvi, K) Ste/vrj,  % x^W- noc  cft:  Hosdeos mundum univerfumgu- 
j0  b*rnarefhituunty  nutrienteis  &augenteis  omniajripartitis  annitempejlatibus,inadfpeclx- 
bilicircuitum  motu abfolventibm,  nempe  vere,  aftate,  &  hieme.  Ex  his  manifeftumeftj 
AEgyptios  quoque  totum  in  treis  tantiim  digeffifle  fpecies  annum.  An  igitur  his 
^amnulla  pomaria,  nulla  prata,  nulli  horti?  Haud  opinor .  quidpe  AEgyptii,non 
Jftodo  racrorum^  fcientiarum,fed  omnium  etiam  rerum,quxad  commodiorem 
raciebant  vita:  humanx  ufum,primos  fefe  inventores  praedicarunt,Proindc  quurn 

Aa   2  «capud 


PHlLIPPI  CLUVERII 
&  apud  JEgyptios,  auftrinum  populum,fimulque  apud  remotilfimam  in  feptem- 
tnone  Celtarumgentem  eadem  fuerit  obfcrvata  cofvetudo ;  venfimilius  eft,  an> 
tiquifljmam  hanc  fuifie  obfervationem,jamindea  Noachi  filiis  nepotibusquc 
m  Afia  ante  Jingvx  confufionem  ,  adeoque  fortc  ante  etiam  diluvium  ufurp*- 
tam .  Quxriturnunc,qua  tempeftateinitiumannifecerintCeltcej  veris, «ftatis» 
anhiemis  principio  ?  Omnino  hiemis  credo  principio,  ut  ^gyptii ,  Hebraeorum- 
que  vetuftiffimi.nam  id  ipfum  conditiavi  fuit  initium.  Juhanusin  prxdi#o 
hymno:  T*  ydp  cvictvo-lu  kvkXx  tIw  a^xlu)  dXXoi  dhXohv  vroixo-r  o\  t!w  i(r°\ 
fxi(icu>y  <J$  t!w  dKplw  tx  SiPXc,  01  7xroXho\  <f\)  QblvxQa»  yty  tLu  ott^ccv  HA/#  **f 
tlA.QavisctTatipvxtriSupioo; .  id  eft  :  t^dnnut  circuli  prtmipium  alii  aliunde factunt f*'19 
dam  vernum  Aquinotttnm ,  quidam  adultam  tftatem,  flertquc  vero  defcientem  jam  M' 
tumnnm  ,ut  Solis  mantfeftiftma  dona  celebram .  In  ukimis  hishaud  dubie& Celtae- 
Atque  hanc  puto  habuilfe  rationem  Tacitum,  cur  a  hiemisnominenumerum 
trium  anni  partium  inciperet . 

Hadenus  igitur  detemporum  diftinclionibus,  quibus  prifcinoftri  Germa- 
ni  juxta  cum  alns  gentibus  ufi  funt .  Ceterum  diei  civilis ,  five  tS  wxfinW*  Pef 
xxi  v  horasdjftindionemnullam  illis  fuifie,  fed  naturalibus  tantum  matutW, 
mendiani,& vefpertini  temporisintervallis notafle  diem  uthodieque  Turcis,A- 
rabibus,Pcrfis,  Tataris,  &ceteris  Orientis  geiKibus/quibusnullahorologi^ 
confvetudo  ea  manet ,  maximc  credibife  cft .  nam  &  illis  rudi  illo  xvo nulla  ^ 10 
potuerunt  horologia  .  Quin  omnibus  fimul  ab  initio  mortalibus  hanc  diei  ifl 
xxiv  parteis  diftmctionem  in  nullo  fuifTe  ufu ,  arguit  antinuifiima  fienificatio  vo- 
cabuli  «^.  quo  quodvis  temporis  fpatium,five  breve  five  lon<mm  notatum  ftf 
lta,  uti  nihil  aliud  fit,  quam  quod  Latini  tempus ,  &  tempeftafem  dixerunt .  un* 
quatuor  anni  tempora  Graxi  fuo  vocabuloadpeJlarunt  aU  *  quo  etiam 
rus  ufus  cft  in  tnpartita  anni  apud  ^gyptios  diftin&ionejut  fupra  relatum.  Apud 
prifcos  quoque  Germanos  noftros  haud  aliam  habuifle  vim  atque  fignificatio- 
ncm  vocabulum/?/W(?,quodnunchoram  valet,  uti  credam,hodiernusfepteIT1' 
tnonalium  me  inducit  ufus.  quidpc  horas  illi  vocat  timar-,  quod  idem  vocabul^ 
quod vis  temporis  fpatium  iis  notat :  pro  quo  reliqui  nunc  habent  vocem  W*  t  * 3 
vanante  dialedo,  tjd\  Angli  tamen  in  Britannia  time 


Cap. 


XXX  1  V. 


Dtftcromm  riitbus.  ac  prhmmdefacris  lucis  deorum 
fimulacris. 

HA  b  u  i  s  s  e  prifcos  Germanos  deos  jam  indc  a  primordio  <rentis ,  ^  Q 
quos  habuerint ,  pluribus  fupra  demonftratum  eft.  cultum  eorum,  *iCP  4 
facra  qui  homines procuraverint ,  etiam  dicfhim.  reftat  nuncigitur^utl 
dicatur,quibusinlocis,quibusqucritibusfacrafecerint. 

Auclor  nofter,  in  Iibro  de  Germani^ :  Nec  cohtbere parietihm  deos,  neque  in 
kumam  ortsfpectcmapimilare,  exmagnitudtnecceleflmmarbitrantur  Jucos ac  nemora 
crant,  deorumque  nomimbus  appellant  lecretum  illud.quodfola  rcveremni  vident.  Templ^1 
aIiqtiod)inquoDeuscoleretur,facravceifierent,populumDeiHebra3orumg^ 
tem  antc  Salomonis  *vu  habuiflc,  ncgant  difertiffimis  verbis  facrata  monum^ 
ta,inlib.yi  SamueIis,cap  vh.  &quamquam  Lucianus,  gcntilisaudor.iu  ^ 
bro,  que  de  dea  Syna  confcripfit,  Deucalione,  id  eft,Noachum,Poft  ccflatioo^  f 
diluyn  aras  excitaflc,  tcmplumque  conftituifle  tradat5  tamcnfacratiorisfidei^^ 
cloritatisqj  auguftions  fcnptor,  divus  Mofes,  in  lib.  gcncs.  cyiu.f.xx,  ^atn  tfi 
tum  eu  ercxifle, Deoq;,n  cafacrificafTe  teftatur.  ProindcGermani  quoqj 
Taciti  quide^exmagnitudinecceleftiumarbitrari  potuere,nulliscohiben^5 
panctibus  deos:  ab  initio  tame  non  ex  fuo  judicioaut coniedura ea  habuere op  - 
nionemi  fcd  ex  majorfi  theologia.  nam  Adamu  haud  dubieprimu  monuit  D«!g 


G  E  R  M  A  N  I  JE   A  N  T  I       L  I  B.  I.  agt 

nefihi£demaliquamftrueret:  habitaculunt namque  fibi  eiTe  univerfum  hunc 
taundum,  five  magnum  illud  ccelum,  quod  omnia ,  a  fe  condita',  intra  fefe  con^- 
uudat.  qua  de  re  primi  illi  noftri  Celta: ,  Noachi  pronepotes,  recte  fenferunt .  ex 
°aenique  fonte  aliarum  quoque  ab  initio  gentium  theologi  eamdem  habuere 
°pinionem .  unde  illud  Zenonis,  Theodori,  aliorumque  Graeciae  fapientum ,  Upa, 

De  Perlis  ita  tradit  Hero- 
•zroitvpivxg  Ityvt&g  ,  <*7kcL 


10 


UVM  oiKo&opeitQg.  id  eft,  ternpla  diis  non  effe  tdificanda.  E 
°tUs,  lib.  i :  a  y^fjutQ,  p\v  9  tyij  wixg^  K3H  fiapxg  XK  tV  vopa 
IjHjom  yrotiJa-i  ^oa^Jluu  tp(pipxo-t '  olg  ptv  ifXol  J\cKteiv,  ott  xk  uv$-pu7rc(pviocg  tvopio-ow  rxg 
E*< \  KaQcLirtQ  01  i%lung,  hvou\-  id  cft :  ^ieque Jiatuas^ neque  templa ,  nequc  aras  exjlruere 
JnJvetudo  cs~t :.  qnin  imohoc  facientibus  tnfani&  tribuunt :  credo ,  quianon  ex  hominibus 
bu^r"  °rt°S  4r^ttrantur^  quemadmodum  Grjici.  De  eadem  gentc  fic  Cicero,de  legt- 
s  ab.  n  :  Beorum  dclubra  efle  in  urbibm  cenfco.  nec  feqnor  magos  Perfarum  $  quibm  au- 
wibtu  Xerxes  inflammajfe  templa  Gr*ci&  dicitur,  qnodparietibus  inclnderent  deos^  qui- 
^^mntadeberent  ejkpatentia  aclihcra\quorumqs  hic  mttndws  omnis  templum  ejjct ,& do- 
•  ocythas  quoqj  quamvis  varios  coluerintdeos,tamen  nullicorumtemplum, 
tjs  rarn>velfanum  erexerunt,nifi  uniMarti:cui&  ipli  templum  fuitex  farmen- 
Cah  ntUm'  tC^e  co^em  Herodotojib.  i  v.  Nequc  tamen  dubitaverim,  jam  ipium 
Pta  1Uim,clucm  Pl'mium  fiderum  fallbrumq;  numinum  veneratorem  fuiile,  fu- 
J°te    i       '  ftatim  una  cum  prima  urbc  primum  qubquefalfis  fuisdiis  Ihuxifle 
pnim:  vel  ialtem  huius  primos  filios  atquenepoteis.  Quamquam  /£2vptii,ut 


Jtoineis  rcliquos  di vinos  cultos,  theoloeiamque  omnem,  iuum  id  inftitutum  eile 
^««ifint-teftibu  - 


..wUs,Hcrodoto  hb.i  i,8c  Luciano,in  dido  libro  dc  dea  Syria.  Ori- 
'  epn3  five  caufam  tcmplorum  indicat  Cicero,mod6  didis  harcfubjungcns:^- 
£s  Gr&cii(ttque  noflri  >  quiyut  dugerent  pietatem  in  deos,  easdem  ilios^quas  nos,  urbeis  inco- 
^jvolucrunt .  es~t  emm  quadam  opinione  Jfecics  dcorum  in  oculis,  non  fotitm  w  mentibus. 
^  tultas  cascasque  menteis!  quafi  vcro,urbcm  aliquam  atque  fanum  ii  mcoleret 
,  eus3propius  nobis  foret.quam  fi  magnam  illam  domum,  omnem  hunc  mun- 
qum,lmpleret .  Multo  fane  melius  noftri  atque  Perfae  \  qui  divini  illius  pr«ccpti, 
3o  ^amus  acceperat,  memoriam  reverentiamq-,  diligentifiime  fcrvantes,ne- 
nio  UXerunt, ullis  deosparietibusincludere .  melius  6c  ipfe  fenfit  Cicero,in  fom- 
tam  C1Ploms ' De*  ^mplum  efc  hoc  omne  adfirmans,  quod con/picimus.  Sed  templum 
cir  en^eusfieri  fibitand6,nonjuifit,verumconceffitSalomoni,iicio  id  cccc 
ftatUer  anms       conc^!tum  orbem  •  quod  jam  antea  patcr  Salomonis  Davides 

efeagitaverat  j  aliarumhaud  dubiegentium  xmulatione, 
bis    aLlc^°r  noftcr,  quamquam  Germanos  templa  fua  artate  habuifie  di&is  ver- 
itamen  eodem  libro  poftea,  de  populis  agens,qui/frr/^w^?w,id  eft, 
plo      matrem  colebant; ftcerdotem,7i\x.,fatiatam  converfatione mortalium  deam  tem- 
fpic T'     dtJTe'   Verba  ejus  integra  adfcribereliceat,qu6  mens  ejus  clariusper- 
io      lat^r.  Es~t3  inquit ,  in  tnftla  cceani cajlum  nenms.  dicatum in  eo vehiculum,  vefte  con- 
bus T 'mm&ere umfacerdott conceffum.  Is adeffe penetrali  deam  intelligit .  veclamq,  bu- 
tu  ha**?*3  muh*  cum  venerationeprofequitur. Ldti  tunc  dies \ fefla loca.qu&cumq^  adven- 
.  °Jpitioque  dignatur.  no n  bella  ineuntjton  arma fumunt  j  claufum  omne  ferrum :  pax  & 
Uh        tantum  nota,  tunc  tantiim  amata:  donec  idem  facerdos  fitiatam  converfione  mor- 
fr«  7  ^Cam  temfl°  nddat.  mox  vehiculum,  &veftis)&{ftcredere  velis)  numen  ipfum  fe* 
^a  °.u  *bluitur.  Verum  templum  heic  haud  dubie  intellexit  audor  ipfum  nemw. 
te    ln  nemore,  non  ln  templo ,  dicatum  vehiculumnarrat:  &,poftquam  dea 
fecr      11  venicul°  reddita,  tunc  demum  6c  vehiculum,  6c  veftis,  &  ipfa  dea 
in  net°  ^CU  a^uta  fuit :  quod  non  in  tcmplo  aliquo ,  parietibus  conftructo ,  fed 
5o  ^ij  em°ris  penetrali, de  quo  mox  plura  dicam  ,  fa^um  eile ,  ex  lacu  colligitur . 
no  s  tarnen  eft  apud  eumdem  auclorem  locus ,  in  annal.  Iib.  i ,  ubi  templum  6c 
Ger ^  ParietiDUS  ftruclurn  intelligit .  De  Marforum  genteloquens,  quam 
f^manicUs  ^^ar  noclu  armis  oppreilerat  •>  Profana  ftmul,  inquit,  &  facra ,  '& 
k^nm/^m  *®t  genttbus  templum,  quod  Tanfanx  Vocabant  ,folo  tquantur.  Qiix  pro- 
,  3^  V     a  ^e  ^co  aliquo,  feu  nemorc ,  intelligi  haudquaquam  poiTunt :  quia 
CIa folo  «quari dicuntur  ,non  arborcs.  Verum,  quum  hujus  templi  everiid 


1 


Aa  3 


LxxX 


is*  PHILIPPI  CLUVEKII 

lxxx  fefe  annis  antcfa&a,  quam  Tacitus  librum  de  Germanorum  moribusw 
populis  condiditj  ficego  ftatuo:  Germanos  &  ante  Romanorum  in  Gcrrnani 
potentiam ,  &  poft,  nulla  habuille  diis  confecrata  templa,  lapidibus ,  vel  alij»  m 
materia  exftru&a.  poftquam  vero  Auguftus  Carlar  partem  Germania; , 
oceanoqueproximam,  in  qua&  Marfbrum  fuit  gens,  armis  fubegit,  Pl**"dll 
que  preflk,  Romanorum  fvafu  atque  impulfu  Germani  primum  ternP 
Mariis,  ad  imitationem  Romanorum ,  pcr  Romanos  forte  etiam  arc!nttYL 
( nam  ipfi  harum  rerum  erant  ignari )  ftatuerunt .  quod  quia  unum  fuit  in  on 
terra  Germania,  celcbritate  fua,  nonfolum  Marfis,  fed  omnibus  circagc.M 
businclaruit :  donectandem,  initio  principatus  Tiberii ,  a  Germanico  c  || 
fum.  Ante  Augufti  principatum  nulla  fuiile  Germanorum  popiilis  teIT)PlaS 
tisapeneex  Garfaris  perfpicitur  commentariis .  qui  ipfe  Rhenum  transgre  ;j 
quum  prope  eadem  loca  fuiflet ;  neque  facerdoteis  habere ,  nequc  ^acrl^J 
eos  ftudere,tradiditin  belli  Gall.commentar.vi.  Quum  igitur  jam  fat;s  con  || 
nulla  Germanos  habuifle  tcmpla,  videndum  nunc,  quibusin  locis  cultum 
craque  diii  fuis  peregerint .    Au&or  nofter ,  ut  ante  citatum ,  Lucos ,  inquit»  % 
nemora  conficrant ;  deornmque  nominibtts  appellant  fecretum  if/ud,  quod  fioti  req} 
tia  vident.  Mag.  Adamus  Bremenfis  ,  de  Saxonibus  :  Erondofis  arboribttstfintiv 
que  venerationem  exhibebant.  Claudianus,  de  laudibus  Stiliconis  lib.  i :  i 

Vt  procul  HercynU  per  va(ta filentia  filva 

Venari  tuto  liceat :  tucosque  vetufia. 

Rchgtone  truces,  ejr  robora,  numinis  tnftar 

Barbarici ,  nojir&  fcriant  impune  bipennes . 
.Sedomnium  accuratiifimc  Gallorum  circa  Mafliliam  lucumfacrum  ita  defcfl 
bitLucanus,lib.m  : 

Lucuserat,  longo  numquam  violatus  ab  avo, 

Obfcurum  cingens  connexis  aera  ramis , 

Etgeltdas  alte  fiummotts  filtbus  umbras.  j 

Hunc  non  ruricoU  Panes,  nemorumque potentes 

Stlvani ,  NympLeque  tenent  :fied  barbara  ritu 

Sacra  deum .  firucJd  diris  altarihus  ars ; 

Omnisque  humanis  lufirata  cruoribus  arbos . 

Si  qna  fidem  meruit  fiuperos  mirata  vetufias , 

lllis  ejr  volucres  metuunt  infifiere  ramis  \ 

Et  lnflris  recubare  fera.  nec  ventus  in  illas 

Incubuit  fitvas:  excuffaquc  nubibus  atris 

fulgura  non  ul/is frondem  pr&bentibus  auris . 

^yirborihis fiuus  honor  inest.  tum  pkrima  nigris  k 

Eontibus  unda  cadit.fimulacraque  mcefiadeorum 

^yirte  carent ,  cstfisquc  exfiant  informia  truncis* 

Jpfe  fitus,  putrique  facit  jam  robore  pal/or 

Cdttonitos.  nvn  vulgatis  facrata  jiguris 

'Numina  ficmetuunt.  tantum  terroribus  addit , 

Quos  ttmeant,  non  nofiedeos.  Iam  fama  ferebat» 

Sstpe  cavas  motu  terr*  mugire  cavernas  , 

Et  procumbentes  iterum  confurgeretaxoss 

Et  non  ardentis  fulgere  incendia  filva,  > 

JRoboraque  amplexos  circumfluxiffe  dracones .  j 
Non  illum  cultu  populi  propiore  frequentant ; 
Sed  cefiere  deo.  medio  citm  Phoebus  in  axe  es~/y 
i^Aut  c oetum  nox  atra  tenet,  pavet  ipfie fiacerdos 
^Accefius  j  dominumque  timet  deprendere  luci* 
Hancjubet  immifio fitvam  procumbcre  ferro. 
Sedfortes  tremuere  manm :  motique  verenda, 


GERMANIiE    ANTIQ^  LIB.  t. 

UWajfflate  Uci ,  fi roborafiicrafertrent , 
In  fua  credebant  redituras  membrafiecurets . 
tdfiii  Adarnus  Bremenfis  ,  dc  Sveonibus :  Ex  ornni  animante ,  quod  maficulinhrh 
e&,  ix  capita  offenmtur  >  qttorum  fangvine  deos  talcs  placari  mos  eft :  corporaatttem  fim- 
fenduntur  in  lucum  ,  qui  proximtts  eH  templo .  Is  enim  lucus  tam  fiicer  est  gcntilibus  ,  ut 
finguU  arbores  ejm,  ex  morte  vel  cibo  immolxtorum ,  divina  credantur.  Huj  usmod  i  igi- 
tur  fuk  6c  illa  jftW  ySo**,  quarri  Tacitus  memorat,  annal.  1 1 ,  trans  Vi- 

fiirgim  in  Cherufcorum  rinibus.  item  Baduhenna  luctts  in  Frihis,  annal.  1  v.  6c 
Batavorum fiacrum  nemtts ,  hiftoriar.  i  v .  &  fiacrum  illud  ncmus  in  infida  oceani :  &  fl 
qua:  alia  per  omnem  Germaniam.  Atque  hxc  utique  lucorum  confecratio  ex 
vetultijftimo  more,  atque  adeo  ab  ipfb  Adamo  profluxit .  De  Fennis,  Gcrma- 
nica  gente ,  idem  nofter,  in  libro  de  Germama :  T^ecaltud infiantibusfierarurn  im- 
briumque  fiiffugittm ,  quarn  ut  in  aliquo  ramorum  nexu  contegantur .  huc  redeunt  juvenes, 
hocfcnum  receptaculum .  Eodem,  vel  fimili  ritu  primum  mortalium  Adamu  cum 
uxoreaclibcris  habitaile,  haud  dubiumelt.  Quum  itaque  facrilicia  iisdem 
in  loeis  Deo  faceret,  in  quibus  ipfe  habitabat ,  ld  elt ,  in  luco ,  feu  nemore  3 
poiteri  quoque  cjus  eumdem  morem  ad  multa  fascula  obiervarunt ,  non  mo< 
do  Celtas  noitri/fed  omiics  pariter  gentes:  quod  au&orum  tcitimoniis  adferi- 
20  ^^kiemriM*'  Acprimum  quidemdeipfc  jam  tum  Abrahamo  ita  teftatur 
divus  Mofes ,  genes.  cap.  x  x  i ,  ver.  xxxui:  Plantavit  autem  Abrahamus  lucum 
apud^  Beerfichebah :  ejr  tnvocavit  illic  nomen  Iehovdi  ,fortis ,atterni .  Dionyfius  Halicar- 
naflenfis  antiquitat.  Romanar.  lib.  i :  hvJ^to  a?x*iov  ,d>q  hky^^tnrnXouov  \jzw 

Ao(p«  c^ov^m  Xcurica  Kctjyicg(p\qy  ^  Kphuidtq  \ssro  Tcug  Txriifcug  tpGvQtot,  tj  Tt  tsfs^X^ 
T  xpypvuv  vd-Trrj ,  isrvKVoig  ^  piydXoig  J[iv2))io-iv  c9no~Ki<&>  ■  'ivQct  @Mf4,ov  iJ)iu<rcLffy)ot  T$$-tt»i 
fhv  TVctTgiov  B-vo-iotv  i7rt\iM<rcu>  oi  b'pKa,$tg .  Hoc  elt :  Erat  tum,  ut  fertur  , Jjcluncafub  tth 
ptuh  magna,  denfio  querceto  contecfa,  ejr  fiub  petris  profiundi fionticuli  ffiolumque  rupi- 
bus  contiguum  nemorofum ,  & frequentibus  ac proceris  opacum  arboribus .  ibi  ara  deo  ex- 
ftrucla^  more patrio fiacra fiecerunt  ^Arcades .  Sed  de  Italia:  lacris  lucis  paflim  canie 
Virgilius  :  ut  ^Eneid.  lib.  v  j  1 1 ,  de  eodem  luco : 

Hinc  adTarpejam  fiedem ,  cr  Capitolia  ducit; 
^Aurea  nunc ,  olim filveftnbm  horrida  durnis; 
I *m  tum  reltgio  pavidos  terrebat  aqreftes 
Dira  loci  \jam  tum  ftlvam ,  fitxumquc  tremebant . 
Hoc  nemus ,  hunc  ( inquit )  firondofio  vertice  collem  , 
( Quis  deus ,  incertum )  habttat  deus .  ^Arcades  ipfium 
Credunt fi  vidiffe  Iovem ,  cum  fkpe  nigrantem 
t  ^AEgtda  concuteret  dextra ,  ntm  bosque  cieret . 

-tt  antea,  ^Eneidos  libiiin 

 Silva  alta  Iovis ,  lucusve  Diame . 

4°  ^x-neid,  lib .  v  I  :   Latet  arboreopaca 

K^Aureus  ejr  foliis  ejr  lento  vimine  ramus, 
Iunoni  infiern£  diclus  fiacer .  hunc  tegit  omnis 
Lucus,  tfrobfiuris  claudunt  convallibus  umbr&* 
hem  ecloga  vn : 

2VV  quisfit  lucust  quo  fie  plus  jatlet  Apollo  i 
^  -^neid.  lib.  vi  i ,  Fauni  memorat  lucum ,  6c  AEgerU  ,  &  Dimst  TrivU,  & 
Humiei,  &  EeronU;  lib.  vm  ,  Hercutts ,  &  Silvani -,\\b .  ix,  Eilumni.  In  Siciir* 
etiamrefert  Martislucum  &:  Paltci ,  ^Eneid.  ix  : 
5o  —  Genitor  quem  mifierat  Arcens , 

Educium  LMartis  luco ,  Simethia  circum 
j  Tlumina ;  pingvis  ubi  ejr  placabilts  ara  Palici, 

irx  ^piro  ad  Buthrotum  opidum ,  ^Eneid.  lib.  1 1 1 : 
Solenneis  tum  forte  dapes ,  &  triftia  dona 
^Artte  urbem  in  luco  ,falfi  Simoentis  ad  undam 
Libabat  cineri  ^Andromaches  j  manesque  vocabat 

A  a  4  Hettonum 


zU  PHILIPPI  CLUVERil 

Htcloreum  ad  tumulum  s  viridi  quem  ceffite  inanem*, 
Etgemtnos^  cum  /acrymis>facraverat  aras. 
De  Jovislucoin  Graxia,  yiGopyut&ovlib.  iii  : 

Aut  Alfbea  votis  frdabi  flumina  Vife 

Et  Iovis  in  luto  currus  agitare  volanteis . 
De  Iuco  Matris  deiim ,  in  Ida  ACix  monte,  ALncid.  iii  : 

Hinc  CMater  cultrix  Cybeles ,  Corybantiaque  &r& 

Idtumque  nemus ;  hinc  fida  fi/entta  facris 

Etjunfti  currum  Domin*  fubiere  leones. 
De  Jovisluco  in  eadem  Afia ,  eodem  libro  poftea  : 

Vandarus  ejr  Bitias,  IcUo  ^lcanorc  creti  j 

J$uos  lovis  eduxit  luco fi/vefiris  Htera, 
In  Africa,de  Ammonis  luco,Sil.  Italicus,lib.  n: 

Vnde  genus  froavumque  lovem  rcgina  ferebat^ 

Et  fua  fatidicortfetebat  nomina  Lttco  . 
Sed  quum  poflea ^Egyptii ,  Grxci ,  Latini,  AiTyrii ,  6c  nonnullx  alix  gentestetf- 
pla  ftruerent,iisdem  ea  ftruxere  in  lucis,five  nemoribus,  qux  jam  antead115 
erant facrata;  autprope.  De  Ammonis temploin  Africa fic Diodorus, lib-xJM' 

tyois  o-votu©*.  id  eft.Extra  arccm  haud froculaltud eft  temflum  ^Ammonts^mnltis  ac 
gnis  arboribus  adumbratum.  De  AEgypto,  Mela  Jib.i,cap.  ix  :  In  qnodarnl^ 
Chemmisinfulajucosfi/vasque  &  i^ffollinis  grande fnfiinens  temflnm ,  natat.  In  ea' 
dcm  AEgypto,  apud  Bubaftin ,  Diana:  tcmplum  cum  lucorefert  Herodotu* 
lib.  1 1 .  De  Junonis  templo  ad  Carthaginem  lta  Vireilius,  AEneid.  lib.  V 

Lucm  tn  urbefuitmedtajdtifiimus  umbra  . 

Heic  temfkm  lunoni  ingens  Sidonia  Dtdo 

Condebat.  .  ^ 

Templum  Jovis  militaris ,  cum  magno  platanorum  luco ,  apud  Labrada  m 
ria,memorat  Herodotus,  lib.v.  Jovis  lucum  cum  templo  apud  OIympiafn  . .> 
Peloponnefo,  ubiOlympica  celebrabantur  certamina,refert  Strabo.  lin'"!! 
&:  Apollinis  lucum  cum  templo  apud  A&ium  Epiri,  lib.  vn.  Dc  ceteroden^ 
opacitasque  arborum  quaerebaturin  hujusmodi  ncmonbus>deorum  alicul 
crandis.  Lucanus,  loco  fupra  citato : 

Lucas  erat,  longo  numquam  violatus  ab  avo, 

Obfcurum  cingens  conncxis  aera  ramis , 

Et  gelidas  alte fummotis foltbus  umbras . 
Statius,Thebaid.  lib.  iv  : 

Silva  cafax/tvi)  va/iddque  incurva  fenecla 

KyfEternum  intonfefrondis  ftat  fervia  nu/lis 

Solibus.  haud  i/lam  brumx  minuere,  notusve 

Ius  habet ,  aut  Getica  boreas  imfaclus  ab  ursa. 

Subter  ofaca  quies  -y  vacuusqu  e  filentia  fervat 

Horror^ejrexc/ufe  fallet  mala  lucis  imago. 

Wec  caret  umbra  deo.  nemori  Latonia  cultrix 

Additur.  banc,ficea  cedrisque  ejr  robore  in  omni 

Efficlam,  fanclis  occu/tat  filva  tcnebris. 
Idem  poeta,  filvar.  lib.  1 1,  in  genethliaco  Lucani ; 

Vocli/argth  evagentur  amnes  5 

E t  f/us  i^Aonu  virete filv* . 

Etfiquafatet ,  aut  diem  recefit , 

Sertts  molltbus  exfleatur  umbra.  Yi- 
Praterea  dilechim  quoque  habuere  in  arboribus :  ncc  qua^vis  arbor  facran^1  . 
fapenetralibusdigna.  quercum  maxime  omnes  fpedarunt.  nefcio  an  naIlCjji^ 
mus  Adamus  ex  omnibus  aliis  fuffugio  imbrium  ventorumque*ac  niviu^ 1  n 
gerac, ut  foliis  ramisquc  denfiffinjam.  Plinius  lib.  xvi,cap.  xliv;  Non  cft90* 


GERMANU   ANTIQ,  L  I  B.  1.  ±^ 

ea  in  re  ejr  Galliarum  admiratio  .  Nihil  habeni  Druida  ( ita  fuos  appeffant  magos)  vifco,& 
arbore,  in  quagignatur  (fi  modo fitrobur)  facratius.  lam  ferfe  roborum  eltgunt  lucos:  nec 
uffa  facra fine  eafronde  conficiunt.  Lucanus,  loco  prxdi&O : 

Jffe fitus ,  putriquefacitjam  robore  faffer 

CAttonitos . 

Roboraque  amflexos  circum flnxtffe  dratones * 

— -CMottque  verenda 
dkajefiate  lociyfi  robora  facrafertrent. 

Et  Claudianus :   Robor^  numinis  infiar 

*°  Barbarici . 

Non  Celtarum  hoc  proprium .  aliar  quoque  per  omnemterrse  orbemuforpa* 
verunt  gentes$  ut  crebra  docent  au&orum  teftimonia.  Homerus,  Odyfi.lib.x1y5 
Tov  cf\}  U  LuSwlw  QcL-n  @y$uaj  /otyyi  Qioio 
E*x  fyvog  v\piicopoio  Aiog  /3aA>)v  i7ra,K^o-^  • 
Hunc  in  Dodonam  dictbat  tre,  ut  dei 
E  quercu  frocera  Iovis  confilium  audiret. 
virgilius,  ecloga  vn : 

Hetcviridis  tenera  pr&texit  arundinerifas 
Mincius '}eque facra  refonant examina  qucrcu, 
20  Georgicor.lib.  11: 

Caftanea.nemOrumque  Jovi  qua  maxima  frondet 
AEfcu/us,atque  habite  Gra)is  oracula  quercus . 
Georgicor.  lib.ni: 

Sicubi  magna  Jovis  antiquo  robore  quercm 
Jngenteis  tendat  ramos. 
AEneidos  lib.  1 11 :       — *-  £htates  cum  vertice  celfi 
AerU  quercus,  aut  conifera  cjfarifit 
Confliterantffilva  alta  Iovis,  lucusve  DianA  • 
AEneidos  libro  x : 
30  »*«  ijbri  paterferro,  quod  miftle  libro , 

Fortunam  atque  viam  dari  perpettus  Halefi : 
Hacarma,exuviasqueviri  tua  quercus  habebit. 
Tulhiis  Cicero  de  legibus,  libro  primo  ;   Lucus  LsJrfinatkm,  &  qutrctis  vetus, 
ex  qua  olim  evolavit 

?{untia  fulva  Jovis  >  miranda  vifafgura  * 
Silius  Italicus,  lib.  1 1 1 ,  de  Ammonis  luco  : 

LMoxfubitum  nemus ,  atqueannofo  robore  tucus 
Exfluit  i  qualesquefremunt  nunc fidera  quercus  > 
A  frima  venere  dic* 

Divus  jefaias ,  cap.i.  ver.  xxix&xxx,de  Hebraeis ,  faha  numifta  venerantibtfs? 
Nam  pudefient  ob  qucrcus,  quas  defiderafiis :  &  erubefcetis  profter  hortos>  quos  elcgiftis» 
nam  witis fimiles  quercui ,  defluentt folio fuo  \  &  horto ,  cui  nuffa  eft  aqua .  Sed  &  valles 
^axime  fpectabant  in  lucis  dedicandis.  Virgilius,  ^Eneid  vi j  UK ante  relatum : 

 Latet  arbore  opaca 

Aureus  &foliis  ejr  lento  vimine  ramus , 
iunoni  tnferna  diclus  fitcer.  bunc  tegit  omnis 
P  Lucus,  &  obfcuris  claudunt  convafftbus  umbu. 

■kt  AEneid  vn  1 :   Vndique  coffes 

,  0  A      .  Inclusere  cavi,  &  nigra  nemus  abiete  cingunt, 

^tneidos  1  x :  —  -  Lucotumforteparentis 

Vilumni  Turnus facratavaffe  fedebat. 
Huc  etiam  percinet  illud  Melx,  lib.  Iil,cap.  n,  de  Druidis  :Ti9centmuttanohiliftmtts 
°tm  &  dlu  1  vkenh  amt*  > m  ifecu » m  in  dditis  faltibus .  nam  &  hoc  in  iacris 
cishebat  j  utietiamnumapudbarbaras  exteri  orbis  genteis.  Etinyalhbus  etiam 

qu«r€- 


PHILIPPI  CLUVERIi 

quxrebantur  fontes.  Lucanus  de  Gallorum  luco  prope  Maffiliam  ,  ut  frpra 
di&um:  — Plurima  nigris 

Fonttbus  unda  cadit.  # 
Dionyfius  Halicarnallenfis ,  loco  fupra  di&o :  KaJ  KpZwStg  %oas  \sm  r&  mti^ 
iuGvQm,  id  cft#  fiib  petr/s  profundi  crantfonticuli.  Virgilius  ,  yEneidos  lib.  vil: 

K^At  rex  fol/icitus  monfir/s ,  oracula  Fauni 

Fatidici  genitor/s  adit  j  lucosque  fhb  alta 

Confultt  Albunea  5  nemorum  qu&  maxima  facro 

Fontefonat.  ,  ^ 

Strabo ,  lib.  x  v  1 ,  de  Syria:  locis  :  H*  AjQvq  ,  xaloixU  fiitftet  •  fiiyct  0$  m  rvwp^ 
ctA<r@^ ,  J[iap'pzoffyjov  •zs-viyx.ioic  v^ctcnv '  cv  {iicrto  <J\jc.  ctavXov  ri$jj@>* ,  ^  viug  ATrofo&v©*)^ 
ApAy.3@* .  id  eft :  Daphne  mediocr/s  cH  vicns ,  cum  luco  ingenti ,  opacoque , 
trriguo  aqu/s  5  /# <•«//#  »W/'<7     afylum ,  /•///# Apollin/s  ac  Viana. .  ln  montiD 
quoque  lud  lacri,  ac  cempfa  condita  paffim  leguntur  in  hiftoriis,  &  apua  poC' 
tas ,  geographosquc .  Id&um  montem ,  Jovi  facrum  ,  in  Creta ,  inter  alios 
fcrt  Mela,  lib»H,  cap.  vn.  eodemnomine  Jovi fimul ac  Junoni ,  Matriqu 
deum  facrum  celebrat  paflim  Homcrus  in  Iliade .  Tcmplum  Jovis  Labradc^ 
fii ,  in  monte  Carix,  apud  Labrada  vicum,  refert  Strabo ,  lib.  xi  v .  Idern  aU 
&or  ibidem ,  memorat  montem  fublimem ,  Veneri  facrum ,  ad  Pedalium p0' 
montprium ,  in  Cypro  infula:  item  templum  Dianx  Pergara:  m  loco  excell°> 
in  Pamphylia :  &c  in  Rhodo  infula,  templum  Jovis  Atabyrii,  in  monte  Afa' 
byri  altiflimo.  cui  etiam  Ifidis  tcmplum  addit  Appianus  in  Mithrid*^ 
Idem  Strabo,  lib.  1  x,  Apollinis  Delphici  templumlocat in  monte.  libro 
vh  1 ,  Veneris  templumin  fummo  vcrtice  Corinthi.  6c  lib.  vn,  Apollinis tcnv 
plum  in  colle,  eidem  deo  fiicro,  ad  Actium ,  Epiri  opidum .  Mons  Mer°s 
Tndia,  Jovifacer,  refertur  Meke ,  libro  m,  capite  viii  Solino,  capite  l. ' 
Celtas  quoque  noftrosa  hunc  obfervafle  morem  ,  patet  ex  Livii  ^°rLf, 
Is,  libro  xxxi,  de  Alpjum  incolis  Celticagente  Veragris ,ita fcribit :  ^ 
que  hercule  montibtts  h/s  ab  tranfitu  Voenorum  ullo  Veragri ,  incoU  jugiejus,  nor»nj  {  y 
men  inditum  \  fed  ab  eo  ,  quem ,  in  fummo  facratum  vertice ,  Pennum  montani  *ffe':t  j . 
Jovem  fuille,  fiupra,  cap.  x  x  v  1 ,  docui .  De  Periis  ita  teltatur  Herodotus,^ 
Oi  J$  vopiginri  Au  (tyj  3dn  tu  d^AatoS  T  Xfiuv  JmGctlvovJic ,  3wi^  yiuv .  id  eft :  ^ 
rU  habent ,  edttiffm/s  quibusque  montibus  confcenfis ,  Iovi  hofiias  immolare .  Sed  de 
omnibus  ita  cecinit  Prudencius ,  in  Symmachum: 

§luidqutdhumus ,  pelagus ,  ccehtm ,  mirabile  gignunt , 
Id  duxcre  deos  \  colles  ffreta ,  fiumina ,  fiammas . 
Sil.  Italicus,  lib.  x  1  v,  de  Marcello  loquens : 

T efiatus  divos  Siculorum ,  amnesque,  lacusque 
Et  fonteis  Arethufa  tuosy  ad  bella  vocari  jf 
Invitum .  . 
Adamus  Bremenfis  de  Saxonibus :  Frondofis  arboribus  fontibusque  vener^0 .^0 
cxhibebant.  De  Prufliis ,  fic  fcripfit  Helmoldus ,  circa  annum  a  nato      '  ^ 
C  lOCLxvm,  in  lib.  1,  cap.  1  :  vfque  hodte profeclo  inter  tllos ,  cumcetef*0*  1, 
communia  cttm  nofiris  ,  folus prohtbetur  accejfus  lucorum  &fontium  \  quos  auwrn^f^ 
lut  Chrifiianorum  accejju .  Eit  hodieque  in  pa tria  mihi  terra ,  duobus  circiterP ^ 
luum  millibusa  Godanio  urbe  ,  cum  amceniffimo  lucofons ,  vulgo^^e 
hellige  born ,  id  eft  ,  facerfons  didus .  cui  id  cognominis  ex  nulla  aliare  b*£f 
puto,quamexantiquafuperftitione,  alicui  deorum dicata .  hodiclocj?  .y 
cumviUa  juxta  fita,  asftivis  opidanorum  exfpationibus  celeberrimus.  I; 
coKs  Scandinavix  penmfiilx  (quam  ille  falso  adpellat  Thulen  inftla?^i 
Procopius ,  rer.  Gothicarum  lib.  n  :  e»V  i  d[^vuc  m7tie  Mxr» .  i&fy  i 

;  « «  >  *  ,  %  «Mrt  U^PiCt  J[cU^0VlCt  ,  CV  U&MTt  VTYiyUV  Tg  J  ?  ^ 

y«c/  Aiycf^jct .  id  eft  :  Deos ac dtmonas  complureis  colunt ,  c(elefteisyae?ios,terrcpei^ 
mannos,alm^  d*moMa,qu*  mfontiumflumtnum^  aquis  effe  dtcuntur.  Apud  TaCl  ^ 
hiftor,  lib .  v,  ita  Cmhs,  Batavorum  dux ,  m  concione  ad  fuos  : 


GERMANIiE   ANTIQ.   LIB.  I.  28/ 

GermanU  deos  in  afpecJu,  quorum  nttmine  capeflerent pugnam .  Origi  nefn  atq ;  caufam 
hujus  fuperftitionis  adnotare  voiuit  Ammianus  Marcellinus ,  Chriftianorum  re- 
ligiom  alioquin  haud  ita  iniquus  fcriptor,  in  lib.xxi,his  verbis  :  Etquoniam  erudi- 
to  &  ftudioflo  cognitionum  omnium  principi  matevolt  pranoflcendi  flutura pravas  arteis  af 
fignant^adveytendum  eft  breviter,  unde fapienti  viro  hocquo^  accidere poterit docJrinxge- 
nus  haud  leve .  Elementorum  omnium  fptrtttts,  tttpote  perennium  corporum,prafentienti  motu 
femper  &  ubique  vigens,  ex  hts}qu<eper  difciplinas  varias  affeclamus,fartictpitat  nobifcumu- 
nera  divinandi;& jubfiantiaies  poteftates,ritu  dtverfo  ptacau,velut  es  perpetuis  fontiu  vents, 
vaticina  mortalitati  juppeditant  verba  .  Exemplum  diabolicarhujus  elufionis  fuitin 
10  fonte  Caftalio:  de  quo  idem  au&or  ita  lib.  xx  1 1 :  Mulmum  curiofor  lulianus ,  novam 
confilii  viam  ingrefns  efi  ;  venas  fatidicas  Caftalii  recludere  cogitam  fontts  \  quem  obfruxiffc 
Cafar  dicitur  Adrianus  molefaxorum  ingenti  j  veritus,ne,  ut  ip[e  practnentibns  aquis  capcfjen- 
dam rempublicam  comperit ,  etiam  alti  ftmilia  docetentur .  Verum  fonteis,  valleis,fpecus, 
flumina,  monteis  excelfos,&:  quidquid  tandem  fecretum  recefliim,vel  admirandi 
quiddam  in  fefe continuerit ,  cur  primi  mortales  facra  habucrmt,  veram ,  genui- 
namqueo(tenditcaufam&  origincm  Mela,  lib.  1,  cap.  xiii^ubide  Corycio  Ci- 
Hcias  fpecu  ita  loquitur:  Inttts  fpattum  est  magis,quam  ut progredt  quispiam  aufit ,  horri- 
bile  ■  &tdeo  tncogmtum.  totus  autem  auguftm,  &  vere  facer;  habitariq;  a  diis  &  digntts,  ejr 
creditm.  nihilnon  venerabile,&  quaficum  aliquo  numine  fe  oftentat.  De  Solis  fonte  ad- 
20  mirandoad  Ammonis  templum  in  Africa,  Grascisfimul  &;  Latinis  monimentis 
pervulgatum  eft.  nec  dubium,quin  ab  fontis  veneratione  templum  originem  in- 
venerit.  Sed  maxime  notabile,  quod  de  Germanis  noftris  refert  Tacitus ,  annal. 
lib.  xtii:  Eadem  aftate  inter  Hermunduros  Cattosque  certatum  magno  prcetio,  dum  flu- 
nten ,  gignendo  flateflecundum ,  &  contermtnum ,  vi  trahunt  5  fupcr  ttbidem  cuncla  armis 
agendt,  religtone  inftta,  eos  maxime  locos  propinqnare  caelo^  precesque  mertaliuma  deis 
nmquampropius  audiri.  Solinus,  cap.  xxv,  in  defcriptione  Britanniae  infuke :  Fontes 
calidi  3  quibtts  pr<&ful  es~t  Minerva  numen . 

Ceterum,licet  omne nemus,  latepatens,  ccrto  alicui  deo confecratum  fue- 
rit5  tamen  in  medio  ejus  penetrale,  templi  inftar/epibus  exftrudumeratjcertsc- 
3°  que  in  eo  quercus ,  magnitudine  atque  xtate  ceteris  prxftantiores ,  facrabantur. 
quam  rem  fatis  graphice  exhibet  Helmoldus ,  in  chronico  Slavorum ,  lib .  1,  cap. 
lxxxi  v,his  verbis :  Accidit  autem ,  utin  transitu  veniremm  in  nemus,quod  unicumeHin 
terra  illa:  tota  emm  m  planittem fternitnr .  illic  inter  vetuflijfimas  arbores  vidimrn  ftcras 
quercm,  qud  dicaU  erant  deo  terra  illius  Tronen  ;quas  ambiebat  atrium,  &fepes  accuratior 
hgrus  conftructa,continensduas portas.  Pollux,lib.  1  ,cap.i, fecl,  1  x :  oi  q  cUWoi  Gtolg  to- 
^^aAo-jj  Ti,^  rtfDjjvj,  nfioKr;  id  eft :  Diisconfecratilocifuntjtemorajuciffepta.  Cicero,de 
ttatura  deorumlib.  1:  Praterea  Samothraciam,  eaque  qtm  Lemni  noclurno  aditu  occulta 
tolunturfdveflribus fepibus  denfa  .Similia  penetralia  in  lucis  fuis  facris  habuifle  Ger- 
40  man°S5  ^ocet  audornofter,in  libro  de  Germania,his  verbis  :EsJin  infula  oceanifa- 
crum  nemtts.  dicatum  in  eo  vehiculumyve[}e  conteclunhattingcre  uni  facerdoti  conceffum.  U 
adefle penetrali deam  intelligit.  Hoc  penetral  mox  templum  vocat :  idem  facerdos  fa- 
ttatam  converfatione  mortalium  deam  templo  reddit.  mox  vehiculu,  ejr  veflis>ejr,flcrederc 
Velis,numenipfum flecreto  lacu  abtuitur.  Servi  miniftrat-.quos flatim  idem  tacus  haurit.  Ar~ 
Caf*us hwc terrorjfiwcJafc ignoratia.quidfit  illud^quodtantumperiturivident.  Ercro  totus 
^us  fepibus,five  penetrali  fuit  cindus .  In  Kugia  huc  etiamnum  elle  infula,  infra 
llD-ni,  cap.  xxvii  oftendetur .  Pergit  Helmoldus  de  praedicto  luco  ita  :  Prater 
Pe»atets  &idolayquibus flnguta  opida  redundabant ,  locusille flanclimonium fuit  univerfs 
:  cut flamen,  ejr  fenationes ,  &  flacrificiorum  varii  ritus  deputati  fuerunt .  illic  enim 
Jecundaferia  poputuscum flamineac  regulo  convenire flolebant ,  propter  jndicia.  Ingreffus 
at}rti  omnibus  inhtbitus,  nifl facerdoti  tantum^  &  facrificare  volentilus,  velquos  mortis  ur- 
&b*tpericuium.  Denfa  igitur  fuere  fepimenta ,  ne  quis  introfpiceret :  quod  etiam 
Jcero ,  loco  prcdido,  teftatur .  Atque  hadenus  de  locis ,  quos  ex  vetuftiflimo, 
°que  omnium  gentium  more  confecrarunt  prifci  noftri  Germani. 

potr6,quum  deorum  finxerint  imagines,  five  fimulacra,yEgyptii,Grxci,La- 
mii  atque  ali*  nonnulla:  gentes  $  de  Germanis  fic  Tacitum  teftantem  fupra 

citavimus: 


m  PHILTPPI  CLUVERII 

citavimus :  2yjy cohibere parietibusdeos^  neque  inullamhumani  oris  fpeciem  aftrniUrtt  I 
tmgnitudine  cceleffium  arbitrantur.  lucos  ac  nemon  confecrant  >  deornmque  non/tntbui  aff  I 
lantfecretumtffud.qttodfofareverentia  vident.  Haxetiam  opinio  primam  origine 
cepit  cx arterni  Dei, rerum  cun&arum  conditoris ,  praxepto , quod  prim° 
timmortalium  Adamo  dederat^quodque  poftea  Mofen ,  cum  reliquisleg1 
divinis,  fcripto  mandare  juffit .  unde  etiam  auclor  nofter ,  hiftoriarum  ^'J' ! 
de  populo  Dei,  Judxorum  gente  perfcripfit:  ^dFgyptii pleraque  anima/ia  epo  ^ 
que  compofitas  venerantur .  Jud*t  mente  fola^  unumque  numen  intelltgunt .  prcfrtoh1]^ 
deum  imagines  mortdtbus  matertts  in  fpecies  hominum  effingant .  (hmmurn  illud  &  Atev  ^ 
tteque  mutabile  neqne  intirtturum.  IgiturmSa  ftmufacra  urbibus  fnis ,  nedum  tewfJJj 
non regibus hxc adulatio  non  Cdfaribus honor .  De  Mofe  ita Diodoi  us,  lib.  xl  :  A 
§  B"iuv  to  (rwjohov  8  ilct&OTCtvaio-i ,  d[tol  to  fxvj  vopiteiv  cw9(ico7ro{Jt>op(pov  eivcu  tov  Qeov'  "^01 
vriyLixpv&  *nv  yqv  tiyph  povov  hvcu  S-tov ,  ^TohmiLVQ/Lov .  hoc  eft  :  TVjtfhrno  , 
deorum  imaginem  fabricavit  \quod  deum  humanam  habere  fbrmam  non  arbitrare0'i 
tcsfttm  hoc,  ejuod  terram  circumqndque  ambit ,  fofum  effe  dcum ,  &  cunff  irum  rernw  o 
num.  Sed  exa&ius,  meliu  quc  deeodem  Mofe  Strabo,  lib.  xvi :  Ecpny^  catsmi 

*  >U*   h  >    /9.1..  n  n    ...»  i&fol'*9 


trw>  tvtxJI*]  tis  ew  eiKOvct,  ^skd^v  Sappycrjt  >vouv'tx,oov>  o/Lioicw  Tivt  r  'ssrcto  vjfjiiv ;  <*M  ^j^* 

\_AdJirmavit  enim  ilfe  ,  docuitque ,  non  rclie  fentire  Afgypttos ,  qut  be/fiarum  ac  peC0  ^  . 
imagines  diis  tribuerent\  nec  /\fros ,  necjue  Grtcos  ^quihbminis  fguram  iis  adfr&retlt jm 
enim  folum  effe  deumt  cjuod  nos  jimul  &  terram  ac  mare  cominet  >  quod  ccelum  acrn^ 
&  rerum  omnium  naturam  adpeflamus .  cu)us  ptofeclb  imagtnem  nemo  fan<e  mcntiff"  u 
aficui  earum  rerurn ,  qua penes  nos  fttnt,  audeat  ef/ingere .  protnde,  omnium  fimufacroru^  v 
tlione  rcpudiata,  dignum  ei  templum  acdefuhrum  confftttterjdumyac  fine  ali<juacffigieL . 
dum.  Templi  certe  axhricandi  confihum  falso  adfcribitur  heic  Mofi  •  id cjui  K 
primus  agitavit  Davides  rex,  Deoetiam  tunc  indignante.  tandem  ^°m°^0^ 
lius  illius ,  perfecit .  in  quo  quamvis  parietibus  feptUi  fuerit  divinus  cultusj  ^ 
tamcn  non  fuitcohibitus  j  utgentilisctiamfcriptor  teftiseft  Dio,lib.  xXX,VJs  y 
verbis:  tm      mtoatv  &t£v  x&m  rt^a<rtvtivA  Si  tiv*  i%vp£$  o-tGxn.  itd[  oiycLh^ 

cwToiq  won  tOtf  l't(>oo-oAvpoig  t%or  dppqTov  a\t$n  %  ctttfy  cwtov  vopt?ovlic  Hvcq>  ^t/^s  # 
tvfyejwwfyiiriUVitQ '  ^  oivfd  vtolv  t£  ptyt&v,  £  Ts-t^Ku^t^iov ,  vstju}  xaQ'  otrovdX***1^ 
K#4  cw'a)Qo(p(&'  *iv,  ifymriiiQtut .  hoc  eft  :  TSfnffum  ex  ceteris  dtis  coiunt .  unum  autt^  ¥. 
dam  fummo  (tudio  vcneramur  .nec  uflum fimnlacrum  in  ipfis  Htcrofofymts  umq»^  i 
rttnt.  nimttum  tffum  funm  dettm  intffabilem  ,formaque  expertem  extfitmantes ,  relig10]0  ]  ' 
cultuceteros  mortales  fuperant.  cuttemplum  fummdt  moftsy  extmuque  pulchritudiMsff 
runt:  quod tamen  apcrtum,  ejr  nuffo  culmine  lecfumfuit .  In  eadem  fuifle  cum  ^tX 
nis  noftris  initio  opinione  &  reJiquas  Celtarum  nationes,  Gallos,  $rita?r\  jn 
Hifpanos ,  atque  Illyrios ,  haud  dubium  elt  5  ut  qui  omnes  paritcr  eam    A  * 
univerfam  Celticam  detulerint .  nam  quod  Gallos  UWercttrii plurima  h^n"~  J5) 
mulacra  tradit  Cadar,belh  Gall.  comment.  vi,id  a  Graecis  demum  Maffilien  ^ 
quemadmodum  mnumera  alia  ,  didicerunt.  fic&Hifpani  Accitani  ^l°ln\s, 
fimulacri,  de  quo  fupra,  cap.  xxvr n,  diclum,  a  Carthaginienfibus,  vel  G^lt u5, 
veliisdem  Maffilienhbus,  Emporias  &  Rhodam ,  opida  Hifpania:  incolc^  ^ 
acceperunt.  tx  germana  fua  propriaque  theologia,qua:  habuerint  dco^ 
gnaGalli,oftendit  Lucanus,  loco/upra  citato,  his  verbis  : 

— —  SirnuLcraque  moefla  deorum  § 

Arte  c ar ent\  ctfisque  exffant  tnformia  truncis . 

Tpfefttus,  putrique factt  jam  roborepallor 

K^Attonitos . 

Cum  quibus  conveniunt  illa  Claudiani,de  Germania:  lucis : 

 Lucosque  vetufta 

Religione  truces ,  &  robora,  numtms  tnffar  -  0 

Bdrharkh  nojirafemm  tmpune  hipenms. 


tx 

jffl 

ta- 

tUS 

ita 

///- 

)(/- 
ft: 

0 

ii 

f 

tfh 

\o  f 
c/ 

0" 
9t' 

f 

iU 

/- 

& 

li» 

U5i 


GERMANIJE    ANTI       L  I  B.  t. 
Magifter  Adamus  Bremenfis ,  de  Saxonibus ,  ac  Sveonibus :  T runcum  tigni,  non 
parv<z  magnitudinis ,  in  altum  erecium  ,fub  divo  colebant ,  patria  eum  lingva  Irminsul  ap- 
pellantes  j  quod  Latine  dicitur  univerfalis  columna,  qttafi fufiinens  omnia.  Maximifc 
Tynus,diilertat.xxx 

"nsTjVoflo  &%  cwloig  affjjma  afaoi  dfoa.  KeX/o/  <ri£xQ  ,<fy}  Aict '  u^ocXfjtct  $e  Aioe  KsXtmov  Jt^Ajj 
«fyu; .  hoc  eit,  •  Inter  barbaros fimititer,  quideum  non  agnofcat ,  nemo  ett .  aliitamen  atid 
cifiatuunt  figna.  CeltA  lovem  colunt .  lovis  mtem fimulacrum  apud  eos  eH  alta  quercws. 
Atque  lioc  lpiiim  eft,  quod  auctornolier  ait  Germanos  lucosac  nemora  confecraf- 
fe ;  deorumque  nominibm  adpeliaffe fecretum  illud ,  quod fola  reverentia  viderint .  S ed  &: 
reliquas  perterrse  orbem  genteis  initio  ejusdem  fuiile  cum  Celtis  atque  Ju- 
oa^is  opinione,  omnino  credibile.  Ac  equidem  Perfas  non  magis  iimulacra 
diis,  quam  templorum  clauftra,  componcre  fashabuifie,  oftendit  Diogenes 
Laertius ,  in  procemio ,  e  Sotionis  libris ,  his  verbis :  t£v  J$  fyavuv  Kat&yivucnteiv 
txs  fidyxs,  Kj  pdXi&t  r  Myovjuv  affnvac  etvcq  Sws ,  £  A« co; .  id  el  t :  Signa  yfiatuasfr  re~ 
prehendere  magos ;  maxime^  eos,qui mares  efse deos acfeminas  adfeverant .  euj us  rei  te- 
itimonium  de  Perlis  fupra  etiam  addu::i  e  prnno  libro  Herodoti.  De  Joy£ 
Ammone  in  Africaita  Silius  Italiai;,  lib.  m  : 

Sed  nulla  effigies  ^fimulacrave  nota  deorum : 
2o  p  xjMajefiate  locum ,  ejr  facro  impleverc  timore . 

Uiub  finem  cjusdem  itbri : 

CMax  fubitum  nemm ,  atque  annofi  robore  lucm 

Exfiluit  iqualesque  premunt  ntmc  fidera  quercus , 

\_A prima  vcnere  die.prifco  inde favore 

^Arbor  numcn  habet  s  cotiturque  tepentibtts  aris 
^Uma(;  ^°manorum  rege  >  ita  Plutarehus ,  in  vita  ejUs :  ofr®-  Jfr 

m  «v\ta™W*j  (popofloy  hkovcl  V^fzam  vopty .  iJ^  JF  ^  ^  ^  r\h  ^ 
J7W  "*®:  S™  *^  ™*Tw  iW^WS  jok  vr^Totg  mQ  vctxg^  o\iKohJu%,ot 

cl^r 7 1  K^*tV&*  9  ^  ^  «4«  JlnTi?*, .  %  aVe 

llvct^  neqncftatnllaapudeosan- 

t  a  ext^  nefasputantes,  augu- 

SbmS  e Pythagoncis  manaile  ceniet  dogmatibus.  verCim  longe 
quo  Shfg1  tm  Id  LatU10S  Pariter         Grlcds  haufiife  fonte ,  ex 

dcfim  SS riSff  ■       1X  ?enteS '  Pnmos  ^gyptios  templa  juxta  &  fimulacra 
eS££££-  r°nVemt  intTCr  aU(Ws  antVos.  Id  adeo  verum  eft,uti 
mSS^^?^^1^  ^UUm  templorum,  fimulacrorumque 
40  numin,T  l       mm  maj°reS  fuos  acccpiffcfcirtots  ipforumquoquc  dcfim 

fnZrT  ZTt  PrtfciS  mem  ettamapudZ^Egypnosabsque 

is  e^rS  °ngmen?  at(lUe  caulam  ^ulacrorum  oSLdcrc  co- 

ln  &nm°  de  dlvinatlone>  his  verbis  :  @uk t*m ctcns inrebns 
tonrZaZl  Upmmfmt>  ™deret,fiecies  tflas  homt2m  collatas  w  deos  aut 

^te  H™amWentum^  ammos  impentorum  ad  deorum  cultum  a  vtupra- 

^ecreJ^T?nt'imfif^Mon^  ut  €f^fimulacra ,  qutvcnerantes ,  deosipfosfe 
Ponto  \Z       ^^mtA^em^cadempoe^9pUimsyopific€s\  Ovidms,de 
lu       ii,  eleg.  viii: 

Felices  illi ,  qui  non  fimulacra  ,fed  ipfes, 

JHuiquc  deitm  coram  corpora  vera  vident . 
gnod  quoniam  nobis  invidit  inutile  fatttm , 
Quos  dedtt  ars  vultus ,  cffigicmque  colo . 
Sic  homines  novere  deos-,  qiws  arduus  <ether 
Occulit :  ejr  cotitur pro  Iove  forma  lovis. 


JO 


Bb 


Gcrtfe 


a9o  PHILIPPI  CLUVERII 

Certe  crror  hic  in  fpeciem  humanam  effigiandi  deum ,  Afris,  Graecis,  a^!sC!lJ? 
gentibus  indenatus  eft ,  quod  a  primis  mortalibus  acceperant,  Deum  condia* 
primum  hominem  ad  imaginemfuam:  qua  de  refupra,cap.  xxxn,  adtum.  qua 
rem  profona*  iftx,  falfisq;  religionibus  dcditx  nationes  malcintelligentes^ip^ 
Deum  humana  figura  elleputarunt.  MaximusTyrius,dicta  diflertationexxxvl  • 
Kajf  t/it  othoy®*  >J  ctjrtuo-ig  T  roi  oLycihpofQ,  eig  et*$pa>7rivlut  opOiOTtjTa,  KefQ><P)QLfy) diV •  f 
*v3-pu7Tx  \pv%r}  iyyvToflov  $t£  k&\  ytQtftwdov .  id  eft.  2v>£  improbandum  vtdetur  eorur» 
Ji/ium,  qut  diorurn  fimulacra  tn  humanam  imaginem  effingunt.  antma  enim  hominis  deoqM 
proxima,  ac fimtlltma  eft .  Cetero,  de  Sarmatarum,five  Slavorum  gente  itaHeln1  ^  ^ 
dus,  loco  prxdido:  F.fl  autern  SlavU  multiplex  tdololatrt*  modtu:  non  enim  omnd  ifl (A 
demjrperf/ittonts  confvetudtnem  confemiunt .  hi  enim  fimu/acrorumimaginarias  firn>^fd  1 
tenauntdetemfltsy  vciutt  P/unenJetdo  umy  cmnomen  Pogoda:  a/iiftlvas  ejr  lucoi  wh™ttA  > 
m  eft  Pronejew  Aldenburg^qutbus  nulU  funt  effigtesexprejU  .  Hxc  equidem  opini°n 
in  Slavorum  fuit  religionc  varietas.at  apud  univerfos  paiiter  Germanosnu 
prorfus  admittebantur  deum  fimulacra,  nulls  effigies,  nulla:  imagines,  nufe 
mse .  Sed  inquies  jQuid  igitur  illud  fibi  vult,  quod  Tacitus,  eodemlibro  ant$?A 
ait  effigits,  & fgna  qtudam^detracla  iucis,  in prce/tum  tu/ifsi?an  non ,  has  deorum  rul 
effigies ,  credendum  eft  ?  Minimegentium .  cave  au&orem  tam  labiiis  mefn°L\. 
vitiooneres,  uti,quidin  e.idem  pagina  fcripferit,  mox  antequam  paginam- 
retjoblitws  fit .  Signaharc  erant  mihtaria,  (nam  de  bello  prxcedentia  fimul atcl^ 
confequentia  loquitur)  effigiesque  ferarum :  quemadmodum  &;  Romani  &  * 
gcntcs  in  prcclia  fercbant .  hxc  vero  in  lucorum  ac  ncmorum  pcnetraii 
adfervabantur;  ut  5c  prxdidis  Romanis  in  templorum  facrariis :  quod  latlU* . 
fra  oftendam  .  Ac  nc  mens  tua  circa  has  imagines  in  aliquo  relinquatur 
quod  alius  locus  ejusdcm  libri  excitare  poffit  jhunc quoque  explanabo .  ®e 
ftiorum  igiturgente,  trans  Viftulam  fiumen  Pruffiam  Livoniamqueolim1 
lente,  ita  nofter:  Matrem  detim  venerantur :  injigne  fupcrjltuonis  forma*  aprornWM  ^ 
idproarmis  ^omntumquc  iute/d,  fecurum  de<e  cultorcm  etiam  tnter  hcftes prafat •  xt^ 
cquidem  intelligi  poterat.fimulacrum  Matris  deum  fuilfe formam  apri . Sc  «  jfl 
so  .  Non  ipfius  dea;  erat  imago ,  feu  effigies  j  fed  fupcrftitionis  tantum ,  »ve 
gionis  fignum,quo  fe  ab  aliis  nofci  volebant  dcx  cultorcs.  Sic fulmcn  Jovis> 
Minervar,  columnx  Herculis,fuerunt  iigna,non  fimulacra,nec  imagines.  ^ 
admodum  vcro  Romani  ac  Grarci,  aiia-que  gentes,  fuam  cuique  deo  wty^ 
runt  feram,  vel  avem;  fic  ex  communi  omnium  gcntium  vetuftiffimoque 
Germani  quoque  fuis  diis  alii  aliam  adfcripferunt  feram^  cujus  forma p*"0 111  0 
militari  utebantur:  quod  clarius  fuoloco  demonftrabo. 


L 


Cap.  XXXV» 

*De  facerdotum  weflitu  cultttque}&  de  facrorumritibtfs. 

O  c  a  ,  in  quibus  facra  diisperagebantur,fuperiori  capite  incncata^0iTi' 
de  ipfis  facnficiis  quamvis  fatisampla  jam  aiii  ante  me  conaii  *^\c0\o< 
ponere  volumina  itamen ,  ne  hac  parte  Germanorum  meorum  - 1 
gia  manca  relinquatur ,  pauca  qua^dam  &  ego  dc  iis  hoclocoadferam, naU 
garia.    ^  ^$ 
SacrificaiTe  prifcos  Germanos  diis,  qucmadmodumreliqua:  gcntes,0  ^ 
diferteaucl;ornofterinlibrodeGermania,his  verbis  :  Deorummaxtrn?^ j 
co/unt.  cui,  certis  dtebus ,  humanis  quocjuehofitis  litarefas  habent .  Herculem  o,c  M*r  ^  ^ ' 
cepsanimaltbusplacant.  Pars  Svrvorum  ejr  Ifidt  facnficat .  Etannal.  lib.  *lllLefc$ 
Hcrmunduris  profpcrum,Cattis  exitiofuit  \  quia  vtfiores  diverfam  aciem  Marti 
facravere.  cjuovoto  equt.viri  ycunciavtcla  occidtoni  dantur \  Hinc  &  hoftijS  .  x: 
misvocabulaquxfitaapud  Latinorum  vetuftifiimos.  Ovidius/aftorum11  * 
Vitlima,  qitdt  cecidit  dextra  viclrtcc ,  vccatur : 
Hoj/ibts  a  domitis hojlia  nomen  hahet. 


1-  , 

% 

m 
I» 
r- 

» 
i* 
ii- 

i* 
us 
n- 
o> 

E- 

;o- 
irt 

\l' 
7oi 


GERMANIit  ANTIQ^  L 1  B.  1.  ajt 
Ca^far ,  belli  Gallici  comment.  y  i :  2\(rf//0  ^f/  omnis  Gallorum  admodum  dedtta  re- 
Ugionibm.  De  Britannis  Solinus,  cap.  xxv:  Deos  percolunt .  De  Hifpanis  Stra- 
bo,lib*iu:  evnKoi  </[' «V/  Avtfictvoi .  ldeit:  ImmoUtionibus  ftttdent  Lufitanl.  De 
Scandinavix  peninfula^  incolis  ,  Svedis  ac  Norvagiis  Proeopius  >  reram 
Gothicarum  lib.  1 1 :  evnai  d[i  c*JgAe£t$«1«»  ^fl*'  id  eft;  Sacrtjkttnt  quxm fie- 
quentiflime omnis generis  hofiias .  Religioh  igitur  admodumfuereomnes  Ceftacj 
De  modo  ac  ritu  facrificandi  apud  Germanos  noftros  antequam  dka  n,  de 
bominibusprimum  dicendum  erit,  qui facrificia  curarunt.  Sacerdoteis  eos 
fuiile3non  folumapud  idololatras  genteis,  fed  apud  fummi  ettarn  artemique 
*o  Dei  lelectum  populum,  Iudarorum  nationem,  /atis  conftat,  Germanis  etiarn 
quumfui  fuerintfacerdotes,  utfupra,  cap.xxu,  demonftratum  •  abhisfacra 
deum adminiftrata  fuille,neminidubitarelicet.  Cxfar,  pra:didocomment„ 
vi ,  itade  Gallorum  Druidis  :  ////  rebws  divinis  interfunt  $  fcrificia  publica  ttcpri- 
vata  procurant.  6c  poftea  :  §}ui  funt  affecii gravtoribus  morbis,  quiqueinproeliis  peri- 
culisque  verftntur  ,  aut  pro  vttiimis  hommes  immolant ,  aut fe  immolataros  vovent :  ad- 
mtniftrisque  ad ea  ficnjicia  Druidibus  utuntur .  Strabo  etiam  firmius  adfeverat ,  in 
lib.  iv  *  eQV0V  J\fXKctnv  Apvttxv  id  cft,  Sine  Druidibus  nullafiicra fiiciebant.  Dio* 
dorus  lib.  v,  eosdem  Druides adpellans  philofophos,         4'  «"1"?  **** >  inquit, 

2q  f  ^  *  Swwe*  Tvoietv  cuiv  eptXoo-otpx  •  d[ict  ydp  r  epz<ret(>w  $  ^&ictq  epvvtug ,  ugiriPH  Tivuv 
*HA$uvm^  rdxctt/^W'*' Te*  &iQ~l$  <P{*'0~i  Aj*v  'W&orQipiv,  KSH  efy*  txtm  otovjcq  cf\jiv  rctyot- 
Qct  aiTHcdg.  ideft:  LMos  illiseft,  nulla fcrafine  philofiophopcraiere .  per  hos  enim,  velu- 
ti  divina  natur*  gnaros,  ejr  quafi  colloquutores ,  gratiarum  fiacra  diis  obferenda ,  per  hoS 
tnternuntios  bona  ab illis  expetenda  cenfent .  Harc  non  minus  de  Germanis, quam  de 
Gallis  intelligenda.  quidpe Diodorus  utriusque gentis,  adScytharum  (hve  ii 
Sarmatx  fuerint)  ufquefineis, mores  fe  periequuturum  promittit .  Strabo  ve~ 
r 6 ,  eodem  libro  paullo  ante,  ita  tradit  cle  utraqile  gente :  Kcq  ydo  ep-jri  %  T9;5 
'srohHtvfActo-iv  i/jL<ptpeig  «V<v  Stsi  ,  ovyyiv&s  dXhr\ Xoig  '  hoc  eft :  Nam  &  natura  ejr  vi- 
tdinftitutisgentesh&  fimiles ,  (frcognatd  fitnt  interfe.  quod  6c  poftea,  lib.  vii ,  ad- 
firmat.  trgo,  quia  jam  conftat,  omnibus  rebus  divinis  Germanos  adhibu- 
3o  iile  facerdotum  operam ,  de  horum  cultu,  ornatuque,quo  inter  lacnncandum 
ufi  imt,  pmxime  nunc  difpiciendum  eft .  Plato,  de legibus  lib.  xn :  apaSt  tf* 
*wK*&pmvr  tnS-wsetri*  qux  ita vertit  Cicero,  de  legibus  lib.  n:  Color  albusprtt- 
cipuedecormdeoesi.  Ha^c  iTane  opinio  non  a  Platone  primum,  aut  ullo  alio  mor- 
tahum  fuit  fomniata ,  temereve  ac  vane  excogitata :  fed  ab  ipfo  a^terno  Deo 
primo  mortalium  Adomo  cum  reliquis  facrorum  ritibus  tradita :  pofteaque 
per  Mofen  populo  fuo  Judxorum  genti  declarata;  utpatet  ex  facratifiimis 
Molis  monimentis .  fic  namque  tradit  in  libro  Levitici ,  cap.  v i ,  ver.  x :  indu- 
tut ficerdosveftimento  fuolineo,  & fiemoraltbus  linels .  &c  cap.  xvi,  ver.  iv:  Tuni- 
eam  lineam fiinclum  induito  j  & fiemoralia  linea fiunto  fiuper  carnem  ejus  5  baltheoque  lineo 
4°  ^cingitoriejrctdarilineate^itor.  item  cap.  eod.  ver.  xxxn  :  Quuminduerit fiacer- 
dos  veftimenta  linea,  veftimenta  fixcra.  Ab  Adamo  quum  idem  mftitutum,  quafi 
f  *  r  manuurn  traditiones,ad  Noachum  ufque,  6c  terrarum  inundationem  per- 
Veniffet  5  polt  inundationem ,  ab  hujus  nepotibus in  omneis  fimul  orbis  terra- 
nim  partes  difperfum  eftj  perpetuoque  in  ha:c  ufque  tempora  obfervatum. 
^am  practer  Europxos ,  Afiaticos ,  atque  Afros,  Americanorum  quoque  facer- 
^oteis ,  facra  peracturos ,  candido  velari  veftitu,  fatis  notum  eft.  DePerfa- 
?Um  magis  ita  DiogenesJLaertius,  in  |procemio:  txtov  tAqg  Mvk^*  ideft: 
ffi  veft"  candida.  De  Jovis  Ammonis  facerdotibus  Siiius  Italicus,  fub  initium 

hb*illl:   Nec discolor  ulli 

^inte  artts  cultus:  velantur  corpora  lino ; 
p  Et  Pelufiaco  pr&fiulget ftamine  vertex . 

^deiisdem,  fub  fincm  ejusdem  libri: 

 (^nte  aras  ftat  vefte  fiacerdos 

rv  ...  Ejfulgens  niveL 

vidius  Triftium  hb.  v ,  eleg.  v,  facrificaturus  diis ,  natali  die  conjugis  fuar : 

B  b    z  Sufjnt 


Early  European  Books,  Copyright  ©  201  2  ProQuest  LLC 
Images  reproduced  by  courlesy  of  The  Wellcome  Trusl,  Londc 
151 6/D 


PHIILPPI  CLUVERII 

£huqne  femel toto  veftis  mihi  fumitur  annoy 
Sttmaturfttts  discolor  alba  mets . 
Faftor.lib.  i v:  Alba  decent  Ccrerem  \  vefteis cerea/ibus  albas 

Suwite :  nunc fulh  ve/lerts  ufus  abeft. 
Metamorph  .lib.  x : 

Fefla  fU  Cereri  celebrab&nt  annua  matres 

J//a,  quibus  nivca  vclatis  corfora  vefie 

PrimtttM  frugum  dant  fftceafertafuarum, 
Valcr.  Haccus,  A^yovctvTtKuv  lib.  1 1 1 :  j  o 

Delius  hek  ionge  candenti  vefte  facerdos 

Qccurrit. 

Virgil.  ^Bneid.  xn:   Aiiifontemqueignemqueferebant 

Velati  lino .  -  'v 

Proinde  Germanorum  quoque  facerdotibus  album,  five  candidum iuliic  ^ 
clum,nemini  dubium  efle  debet .  Ac de Gallis ,  Gcrmanorum  confangvin^ 
apertiflimum  cll  teftimonium  Plinii ,  in lib.  xvi ,  cap.  xli v .  Nthii  nA^en{\^J. 
Drutdx  vifto,  cjr  arbore,  in  quagtgnatur  (ft modo fit  robur )  facratius  &;  paullo  pou'. 
dos  candidhvcfte  cnltus  >arborem fcandit  falce aurea  demcttt .candido  td  accifiturjag0, 
dcinde  viciimas  immolant .  Germani  qtium  etiam  fernini.s  ufi  fint  facerdotibus;  ^  l0 
quoque  albo  veftitu  cukas  refert  Strabo,  lib.  vn,  his  verbis:  Evfl©»  St  n  f  K(£ ^ 
SirjyotwTcq  toiHtov'  oti  tuic  ywjcu^tv  cwdv  (rv^^tltvilQuc,  nsrct(i*iKoX^owj  vrOp**7^  J^p, 
7ro/\ioT?KiS ,  tevxetpovts ,  KctP7rctarivctc  iCpctnltictc  3fa7rop7rrj$ai ,  tjuo-ftct  xctWoiu* 
yvpvoTroSic.  id  eft :  Moremfutffe  Cimbris  ufttatum ferunt  hu)mmodt\ Vxores  eorum^  f  - 
€um  virts  in  bellum  froftfcifcebantur ,  fatidicas  quasdam  comitatas  fttifte  facerdotets , 
cano,candidoveftitu9carbaftnisamiclas  faguits  .quaftbuits  fubnetlebantur c**£u  f  ctit, 
<ereOy  nudtsquetncedenteisfcdibus .  Quid  fagu/um  ,  five  fagum  apud  Germanos     .  .$ 
fupra,cap.  xvi ,  cognitum  eft:ubietiam  feminarum  amidus  explicatus,  ^ 
Taciti  verbis  :  Njc  altusfemtnis,  quam  viris,  habttus :  ntft  quod  femindt  fafius  It^ 
cltbus  velantur ;  eosque  futfura  variant  S  fartemque  veftitus  fufertorem  in  maritcti      #  1° 
undunt,  nud<c  brachta ,  ejr  iacertas :  fed &  froxtma  fars  feclorts  fatet .  Eoderfi  anH  • 
facnc  ill*  feminx  velabantur ,  nifi  quod  purpuranon  variato.  fuper  hunc  , 
clum  carbafino  five  lineo  contegebantur  fagulo .  Sic  Veftalibus  quoqueaP  ^ 
Romanos  virginibus  tc&rjTu  Koto7rctTtvlw  tribuitDionyfiusHalicarnaflenfo'11^ 
«Apud  Germanos  quia  omnes  pariter  viri  fagulis  tegebanturj  faccrdoteis  <IU  ^ 
viros  candido  amiclos  fuifle  lagulo ,  cummaxime  credibile  eft .  De  cetero 
tecli  fuere  ftricla  illa ,  Sc  fingulos  artus  exprimente .  Coronabantur  ?™tet  Q\\o< 
facrificiis  non  modo  victima:  &  altaria,  fed  &  homines  facrificantes. 
nius,  h^yovctrtitoovhb.  n:  ■         ■  . 

ZctvQd  $  Iq&pctfSpoi  $ct(pvy  Kctdv7rtpQt  imoi7tc% 

Flavaque funt  vtridt  redimiti  temfora  lanro. 
Virgilius,  ^Eneid.  lib.  iik    Vhoebique facerdos 

Vtttis  & facra  redimitm  temfora  lauro . 
Item  /Eneid.  lib.  xn : 

Veiati  /inOy&  verbenatemfora  vinBi 
/*Eneid.  1 .  vii  1 :  Tum  Saiii  ad  cantus,  incenfa  a/taria  circitm  9 

Pofuleis  adfunt  evincli  temfora  ramis . 
E t  ywfyixuv  li  b.  i :  - —  Neque  ante 

Fd/cem  maturis  quhquam  fuffonat  artftis, 

Jgua  m  Cereri  torta  redimitus  temfora  quercu,  f 
Det  motus  incomfofitos,  tjr  carmina  dicat .  r  J) fi 

Plinius,  loco  pradicto  :  Nthit  habent  Druida  vifco,  ejr  arbore,  in  quagignatttf  (f f 
robur )  (*crattu> .  lam  fcr  jc  roborum  eligunt  lucos .  nec  ulla  facra  fine  ea  fronde  C°J^^ 
tmmverh  qutdrwdadnafcatur  i//isy  <t  coe/o  mtfjum  futant\  fgnumque  e[fe  elecld  abtfj  ^rs- 
borts .  \  rgo  6c  ipfi  Druida;  lacrificantes  quercu  vifcosaque  fronde  temp 
dimitifuerunt .  Hxc  igiturdefacerdotum  amitlu, ornatuque .  -peW^ 


GERMANI^   A  N  T  I       L  I  B.  I.  m 

De  Iocis,  in  quibus  focra  fiebant,  fuperiori  capite  di&um.  nempe  fuifle  apud 
Gerrnanos  lucorum  penetralia,  denfiflimis  fepibus  cin&a.  In  hisigitur  arahaud 
dubie  excitabatur,  ut  apud  aliasgenteis,  ex  viridi  gramine,  five  cefpitibus .  Virgi- 

*ius,  ^£neid.  lib.  xn   Parabant 

In  medioquefocosy  ejr  diis  communibus  arat 
Gramineas. 
Silius ,  lib .  Vli ,  de  Romano  exercitu : 

— -  CAiillehinc  {venerabile  vifu) 
Cefpite  de  viridi  furgunt  properantius  arx 
10  Et  lib.  xvi,  defcedere  inter  Scipionem  &:  Syphacem ,  in  Africa  ido : 
Et ftmul  exftruclis  cejpes  furrexerat  aris  . 
Ovidius ,  Trift.  lib .  v,  eleg.  n  : 

Araque  gramineo  viridis  de  cefttte fiat . 
Hujusmodi  ergo  fuere  ara?,  de  quibus  Tacitus,  annalium  lib.  i,  adcladem  Varia-* 
nam  loquitur  his  verbis :  Lucis  prupinquis  barbara  ara  j  apud  quas  tribunos  ac  prirno- 
mm  ordinum  centuricnes  mattaverant .  Quin  ipfe  Jehova  hujusmodi  fibi  erigere 
aram  Mofen  juflit;  tefte  ipfo  Mofe,  Fxodicap.  xx,  ver.xxiv.  his  verbis :  Aram  ter- 
Karnfacito  mihi:  utifacrifices fupra  eam  holocaufta  tua .  Ab  Adamo  igitur  prima  hujus- 
i0  ^1?  atarum  origo .  quam  poftca  repetiit  Noachus,  arcam  egreflus.  Ceterum 
ara  erecta,  inftrumenta,  quibus  mactaretur  aperireturque  victima,  6c  vafacum 
ac]uis,  quibus  purgarentur  exfta,  fimul  inferebantur .  Virgilius,  loco  prsedido : 

 Parabant 

In  medioque  focos,  ejr  diis  communibus  aras 
Cramineas .  alii  fontemque  ignemque  ferebant, 
Veixtilino ,  &  verbena  tempora  vinfli. 
Omnia  ifta  ad  eumdem  fere  modum  apud  Judxos  fuifle  adminiftrata,  Mofis  nos 
docent  leges  atque  inftituta ,  ipfius  Dei  juflu  perfcripta.  His  ita  in  penetrali- 
bus  prxparatis,ignique  infacra  ara  excitato  ,  victima  adducebatur.  bilius,  loco 
fupra  citato  :       Etfimul  exflruttts  cefpes  furrexerat  aris , 
3°  _        .  Viclimacjue  admotxfabat  (ub)tcJa  bipeflM. 

De  viftinis  fic  Tacitus,  in  libro  de  Germania :  Mercurio  humanis  quoque hoftiis  Utare 
fashabent.  Herculem ac  Martem concefis animalibus placant .  Dehumanis  iftishoftiis 
poiteriusagam.nuncdeanimaliumviaimis.  Omnes  gencris  animalia eos im- 
molalle,  audor  eft  Procopius,rerum  Gothic.  lib.n,  de  Sveonibus,  Gutis,  ceteris- 
que  Scandinaviae  pcninfulac  incolis  ita  loquens:  eu*n'$  ^uclttcLv^-  ld  eihlmmolant 
onmsgenew  boflias.  Et  de  Germanorum  confangvineis  GallisStrabo,hb.iv :  k*7*- 
c*w*cr*foK0Xo<xrcvxQptx^gv.\ov  ^tGaAoflej  \iST$Tovfio<rKY\p<£\*  Gimvloi*  StjpU^  dv9pa- 
^&s  uXoKavTotw.  hoc  eft :  Fceni  coloffo  exftruclo  ,  ligno%  fubdito,pecudes ejr  omnis generis 
MimalUiac homines concremabant .  Hoc  equidem  coloflb  ,  e  ungulari  more ,  in  pu- 
4^  biicis  majoribusque  facrificiis  utebantur  j  in  quo  non  folum  omnis  generis ,  fed 
omnis  etiam  coloris  animalia  haud  dubie  crematafuere. in  minoribus cadidum 
c°Iorem ,  ut  tn  aliis  rebus  facris ,  fic  &  in  vi&imis  fpectatum  fuifle  ,  oftendit  Pli- 
nius,  loco  pradiclo.  Sacrificiis,  inquit,  epulisqs  ritefubarborepr<tparatis,duosadmovent 
candidi  coloris  tauros  >  quorum  cornua  tunc primum  vinciantur .  Non  Celtaru  hoc  fuiflc 
^oprium,  fed  aiiis  etiam  gentibus  commune ,  docent  paflim  audorcs .  Virgihus, 
^ neid.  li b.  i  v:  ipfa  tenens  dextra pateram pulcherrima  Dido , 
c...  Candentis  vacct  media inter  cornua  fundit . 

^us^lib.in  ideAnnibalePceno: 

Iamque  deum  regi,  Martique fubnomine faufto 
5  0  Inftauratur  honos:  niveoque  ante  omnia  tauro 

.  Placatur  meritis monitor  Cyffenius  aris. 

aler.Flaccus,  A^yovavTtKcov  lib.  i : 

— Dabit  auratis  ejr  cornibus  igm 
c\  ■ , .  Cof/a  paterL  niveiaue  qreves  altaria  ciment . 

0v.d1Us.Triftiumlik1V>elcg.ii:  S 

B  b   3  Ctndi* 


4H.  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVER.lt 

Candtdaque  adducta  collum  percufa  fecuri 
Ficttma  purpureo  fangvwe  twgtt  humum. 
Idem,  dePontolib.  iv,  eleg.iv: 

Colla  hovcis  ntvcos  cerU  pr&bcre  fecun . 
Eteod.lib.cl.IX:    Atbave  optmorumcolLferirehoum. 
Sed  candidicolorisvidima;  fuperis  tantum  immolabantur  diis.  mteris  ate 
losquarrebatur.  Virgilius.yEneid.  lib.vi,de^Enea  in  Avernum  antriuncl^ 
dentc  :  j^uattuor  heic prwium  mgrantes  terga  juvcncos 

Conftttmt.  if 
£  t  paullo  pdft :   Ipfi  tttri  velleris  agnam 

^AHnca-s  matri  Etimcmdum^magn&que forori 

hnfifcrtt.  m  .fc  i 

Winius,lib.XXX,cap.  i  i,de  Nerone,magicas  fcrutante  zvtm\ Dieseligerecert  ^ 
herum  crat\pecudets  vero.quibusnonmfi ater colos ejfitfactle.  Juvenes  immolalie  ^ 
tas  boveis,  ut  &  alix  gentes,  iiiquido  docet  loco  fuperiori  Plinius 5  ubi  m^ 
primiim  cornua  corumjutjse  vtnlta .  unde  ctiam  j uvencos  adpcllat  Vi rgil i US .  L 
nus.in  libro  de  (acrihcus :  aVa'  61q*  Qvovltg,  ^(potvcoQxfltg  to  ^oy,  3  ttokv  &&Ji%0^ 
T*Qx*\tg  «  eJnAfC  M9,  IV0  ft>J<^  twy  w  ti  Ka\tff$a,T\cji><rty  <n&o-ciyis<ri  t«  /3^«  •  ^ 

/^w ^//!//^ immolant  ,primum fertis coronant pecudem^multbque ante cxflort?3  >    ^ ,fl 
leqitima Jit,  &  facris  tdonca ,  nequid forte mactent  ex  hts,qud reltgio  repudiat  \dcin 
aram  adpltcant.  ErgO  Celta:  noltri  victimam  quoque  querna  fronde  ac  vifco  c  . 
narunt .    Cetcrum  vicrama  etiam  in  hunc  modum  parata,  facerdos  manusp 
aqua  abluebat.  Hefiodus  a>  roig  toyotg : 

MyiHttot  t£  y\Sg  Att  AetG{v  cqQowK  otvov 

Xzptriv  omiir]om7fjLy]^'  d?Actg  ciQowotTOtffi. 

Neque  umqttam  de  rnane  Iovt  lihato  nigrum  vinum 

CMar.ibm  tdotts,  neque  aliis  immortalibw . 
Hom.  liiad.  V 1 1    Xtfffi  <$"  ewtnlom  A*i  A«£«v  tyQo-m otvov 

hiZcfJtOA  • 

tjManibttsiltotis  Iovi lihare  nigrttm  vinum 

Dionvfnis  Halicarnaflenfis,  lib.vn,  de  Romanis  loquens :  Su*mAeo$-«Wi 
yrjgj  liaSvTOVjj  tv$vc.  6t  te  v7n3ot  Kj  t  kptzov  otg  o<rtovy  £  t^-u^tto Xmv-  ^onog  0  cwtog  ow  r •  ^ 
Yijxiv.  %iovt^&f&tJCtTt  yo\o  cwtoi      tc\  \tpot  K,ct9ctpM  m&ayvtQcu]tg  Jie&n,     AyjfAtjtf^^  /Jj^N 
(jfaypoticwltg  cwrdv  Tcttg  Kityahcqg^Tr^Q.  Kctiiv^u/d/jot^viv  toti  Toig  vTTYipiTcag  cwtaC^  ^ 

utf(  fy/rff  t^  «^(pi  ^^cw      tifolww  Kc&zxQwctt ,  o*    o^'^  7fouiffttvg  y^  ^^  ii  ^ 
Hoc e{\::PcracJapomplconfefiinjficrt/icahant  conftdes,facerdotesque,qutbusj^  ^ 
viclimarn:  idq,  more  nojirattum.  lotis  enim  mantbm,& luflratis  aquapura  vt^tm.^  tfl* 
fsque  in  eorum  captta  jrugibns  cereaIt!;>t/<s,conceptuquc prectbus,  tum  demum  mtntj 
ctare  eas jubebant.  quorum alit (lantem  etiam  turn  ho/ltam fufte  feriehant ******* m  jjk 
fuppofttis  cultris  cadcntem  exctpiehant  \  ejr  mox  excoriatam  conctdebant  me mbr^tl  cy 
hatasque  exftngulis  exftis  alusque  membris  frimitia*  farreafarina  imbuebant ,  'jj^ 
niftris  offerebant  facr  jjicantihtis :  qui  aris  impofttas  fuccendebant  \  ejr  vinum  *n*ef ^  y$ 
dum  effundebant .  qttA  juxta  GrdCas  jacrijiciorum  leges  factttata  ejfe,  ex  B 0  ^tyfo  9 
factle  cognofcere  est .  Imo  non  ex  Graxorum  hsec  apud  Romanos  fiebant  ! 
iive  iniiitutis  5  fed  ex  omnium  gentium  more,  a  primo  mortalium  patre  ^  ^ 
&  deindea  Noacho  tradito.  nam  ipfumseternum  Deum,  rerum  oto?.  cctF 
dorem,  (acradocuiflc  Adamum  eadem  ,  quae  poftea  Judxorum  gentl  uCJjidtf 
ns  legibus  confcribere  juffit  Mofcn ,  fupra,  cap.  xxi  1 1,  oftenfum  eft.  \ 
efi;  iila  rituum  fimiiitudo  apud  omneis  pariter  genteis.  Lucianus, Jn  L 
bro  j  de  ^Egyptiis  loquens  :  a\     S-w^  ^  txreto'  6wdmg    cwto\^  <sskv  0Tl  tyft 


Io 


GERMANIiE   ANTIQ^LIB.  1.  i9s 

n^ov ,  Hffj  Ko^ovlctf  Trt&rJJisWr)  TriQcvivJfyov '  oi  St  S-d^acn pcw ,  ^<rQa,£cwli's  .  Porrh 
J&crorum  peragendorum  idem  apud  illos  riitu ,  qui  apud altos ;  nifit  qubd hofiiam  lucJuprojfe- 
quuntur  hjam^  maclat&  circumfufi  membra  laniant :  alii  vero  fepeliunt  tantitm ,  pofiquam 
occiderint.  Saccrdos  igitur,  vi&imam  immolaturus*  vinum, five,  ubi  hoc  in  m- 
terioribus  Gcrmanii  partibus  deerat,  alium  quenipiam  liquorem,  interme- 
dia  animalis  cornua  fundebat .  mox  manu  kcva  in  fronte  animalis  fetas  ad- 
prehendens,  eademque  libamina  adfundens  flammis,  deum ,  five  deos ,  qui- 
bus  vi&imamimmolabat,precabatur.  Virgilius  ,  ^Eneid.  hb.  i  v : 
Ipfa  tenens  dextra  pateram  pulcherrima  Dido , 
Candenti  vaccx  media  wter  cornua  fundit . 
Et  libro  v  I :      Quattuor  heic  primum  nigranteis  terga  juvencos 
Conflttttit: fiontiqtte  invergit  vina  facerdos : 
Et  fiummas  carpcns  media  inter  corriua  Jctus , 
Ignibus  impofidt  facrts  libamta  prima  \ 
Voce  vocans  Hecaten ,  cdoque  Ereboquc  potentem 
Supponunt  alu  cultros ,  tepidumque  cruorem 
Su  si  ipiunt  pateris  i 
O vidius ,  f*6^^(p .  lih.  v  11 :  —  Dum  vota  facerdos 

Concipit ,  & fnndit  purum  inter  cornua  vmu?n. 
zo  EtTriftiumlib.  v,eleg.  v: 

Da  mihi  thura  puer ,  pingves  facientia  flammas\ 
f}//odque  pio  fufum  jhidat  in  igne  merttm . 
E)e  ^gyptiis  ,  Herodotus ,  lib.  1 1 :  A'^ctyovltc  to  k71wv(&>        tov  @U(*ov ,  varvplw  KcyX 
0"* .  '^{-m      W'owiS  otvcv  cJdnaBrtHG-a*]tg ,  x.  SmKcLXia-oL^iq  tov  S-tov,  crCpctQQ .  id  eft :  PeCU- 
de  adaram  adducla  ,pyram  incendunt .  deinde  Juper  hojham  Itbato  vino ,  ac  deo  invocato, 
*am  maciant.  Plinius ,  dicto  fupra  loco  de  Druidarum  vifco :  Tum  deinde  viclimdt 
immolant  ;  precantes ,  ut  futtm  donum  deus  profierum  faciat  hi f,qttibtts  dederit.  Apud 
Juda-os  quoque,  ex  lege  divina  eum,  qui ficriticium  ofterebat,  vi&imx  manu 
impofita,  preccis  peregiile,  haud  obfcure  patet  cx  Lcvit.  cap.  I,  ver.  iv;  cujus 
3o  Verba  ha:c  funt :  Tiitetnr  manu  fua fuper  caput  holocaujh fui  ;  ut fit  acceptum pro  ipfo ,  ad 
expiandum  tpfnm.  Sed  clarius  poftca  cap.  xvi,  ver.  xxi :  Nitens  Aharon  ambabus  ma- 
nibusftis  fuper  caput  illms  hirci,  qui  vivtts  erit,confitebitur  fuper  ipfum  omneis  iniquitates 
flwnm  ifiaelts.  Carminibus  pera&as  fuifle  preceis  apud  profanas  genteis,  ofte- 
dit  O vidius ,  trift.  lib.  1 1 ,  hoc  vcviu :     Exorant  magrtos  carmina  fitpe  deos . 
Feriundi  viciimam  modus  haud  idem  fuit  apud  omneis.  Dionyflus  Halicar- 
naflenfis,  loco  prxdicto ,fufie  Romanos  perculliile  tradit.  e  diverfo  Ovidiusy£- 
curi]  6c  Silius  btpennt.  Scytharum  ritum  eadem  in  re  talem  memorat  Herodotus, 
lib.  i  v  :  Te  $p  \  jrt'iov  cw]c  i^7mnl \a-$jjov  r$f  <f[vo  Tffo^ou;  rxc  ep<&&c8-iiiSi<p}Kt'  6  <J\jt  Svav, 
07nStv  r$  k\yivi(&  iqiuc,  ajrd(roic  rlw  c&pxla)  t£  <rf>o<ptf >  Kc*Q.Ga,fo4  fM ' mftcvl®*  J\l  tS  tp*iw 

40 

vnt/cLyi ,  ^  ^mirviyi .  id  eft :  Vicitma  ipfa pnmoribus  implkita pedibus  adfifiit.  ejtu 
*  tergo  adftans  wnnolator,  laquci  extremo  fublato  pecudemferit.  ea  coneidente,  deum  preca- 
i*r>  cni  UUm  ynacht.  mox  circumdat  laqueum  cof/o^  injeclofr  baculo  circumducit,hoJham% 
jirangulat.  Athic  ritus  Scvtharum  proprius.  reliquas  genteis  fufte  vel  fecuri  fe- 
1  ^c, moxq5  cadentem cultro  fuflodille,  ex fupra  citatis manifeftum  eft;  Id  ex 
ipfliis ,  crcdo ,  ^terni  Dei  mltituto ,  quod  dederat  primo  facrificatori  Adamo ; 
ut  kaud  obfcurc  patet  e  Mofls  legibus,  de  ritu  facrificiorum  confcriptis,  Cete- 
rurh  aucior  eft  Trebatius ,  apud  Macrobium ,  Saturnalior .  lib.  1 1 1 ,  cap.  v ,  ho- 
fiiarnm  duo  fuiffi  genera ;  unum ,  m  quo  voluntas  deiper  exfia  disquirebatur  j  alterum ,  in 
50  quofojx  amma  deo  facrabatur  \  unde  etiam  animales  hofii*  vocabantur.  Hoftia  igitur 
c«nfultoria,  ftatim  uthumi  prolapfajacebat,  cultro  recludebatur ,  exftaque 
lnipiciebantur.  Virgilius,  diclo  ^tneidos  lib.  1  v : 

Ipfa  tenens  dextra  pateram  pulcherrima  Dido 
Candentis  vaccA  media  inter  cornua  fundit : 
x^iut  ante  ora  denm  pinoveis  (bafiatur  ad  aras  -y 

Bb  4 


i<j6  P  H  IILPPI  CLUVERII 

Infeauratquc  dicm  donis :  pecudumque  reclujis 

Pettoribustnhians ,  fpirantia  confeultt  exfla .  r  A 

Eumcfemritum  obfervafle  StDruidas  noftros,  teftis  eft  Diodorus,  Jib.  v:  0ufw3 
Sid  Tg    oiwi/oo-K07rici$>  >yif  $ici    r  Upeiuv  3-vaiotg  tcc  fAthAovsgt  'SX^Afc^y^v .  id  eft :  HieX^ 
Jpicits,  ejr  vittimarum  exjlis  de futuris  dtvinant .  Strabo,  lib.  1 1 1 :  Qv]iko\  $'  eift  Avwfc 
ycr  t<*ts  <whctyxvct  c^iGAeV*  £v  x'k  OKTipvovlig  •    <zsOo^7nZ><V7nsa-i  ^  KSty  t«$  tJ 
<pti£otf  *      \p*i*a<P£flis  Kj  TwpoLjpovlcv,.  hoc  eft  :  Sacrijiciis  Lufitani  feudent :  &c^ji 
injpiciunt  non  exfecia.  prtterea  ejr  laterum  venas  injpiciunt :  accontreclando  etiarn  dt^ 
nant.  Porro iangvis concidentis hoftiae, patera exceptus,ara: perfocerdoternad' 
fundebatur.  Lucianus,diclo  libro  dc  facrificiis:  o'  Sk  Uptvs cwtosipim  r)p<t>7P1^ 
Kj  ctiotnpvcov  to  Zfoov,  i^t/  tcI  ZyKaQ,  ifccagw,*]  KapSm^Kuv,  k  to  aifAa  tu  fiufi^  vrt&%i0h 
hoc  eft :  Sacripcus  autem  ipfe,feangvine  conjperjus,  animal incidit ,  inteftina  educih c 
evellit,  cruoremque  ar&  circumfundit .  Ea  de  re  Dei  etiam  populo  lcx  data  ^paliim 
Mofe  pericnbitur.  utExodi  cap. xx  i  x,  ver.  x  vi :  Iugulato  ariete,  accipiens  faff*' 
nem  ejus ,  infperges  altari  circumquaqs .  Levit .  cap.  i,  ver.  v :  Quando  jugulabit feceff 
fubrumum  juvencum  coram  lehova,  ojferentes Jilii^iharonu  Jaccrdotes  fangvinernc)^ 
Jpargent  eum  circumquaque Juper  altare .  &  cap.  x  v  1 1,  ver.  v  1  :  K^idjperget fetcerdosm 
feangvinem  facrificiorum  fuper  altare  Ichov* .  Atque  iftas  equidem  vi&imas  coflW ' 
tonas,  infpeais  exftis,  totas  flammis  tradebantgentes .  Lucianus,  locoprzd^0; ^ 
EVi  'srcto-i  p  7rvp  aiaKavQots  o  Upivg ,  W$v\Ki  (pipuv  cwt^So^cZ  ty\v  ctfpt»  K&i  cwtois  tC/ot*  T| 
G&Gotlov.  id  eft :  PosJ omnia  demum  incenfo  igni ,  capram  ipfeam paritercum pellt 
tatam  imponit facerdos ;  ipfam  item  cum  lana  ovem.  Virgilius,  vEneid.  Jib. vi : 

Tum  Stygio  regi  notfurnas  inchoataras  •> 

Et  folida  imponit  taurorum  vifcera  flammis, 

Pingve fuperque  oleum fundens  ardentibus  exfeis .  ^ 


cx  Mofis patet  lcgibus .  Sic enim  ille  in  Exodi  capite  xxix,  f. xi,  & fequenab  >  Q 
de  Aharonis,  filiorumquecjusexpiatione  Sc  confecratione  fcribit:  Et  H 
juvcncum  tUum  coram  Iehova .  Deinde  accipiens  de  Jangvine  ejus,  impones  cornivH*  ^  . 
ris  digito  tuo.  Omnem  autem  reliquum  fangvinem  effundito  versus  fundamentum  ^f* 
x^iccipiensquoqueomncmadipem,  quioperttinteftma, &reticulumi  quodeHfef^^L 
ambosque  rencs  ejus,  &  adipem,  qui  est  fuperillos ;  adolebis  feuper  altare.  Carnem 
venci,  drpeliem  ejus,fimumque  ejus,  igne  comburito  extra  cafera .  Oblatio  es~t pro  /^V 
Eidem  ritus  circa  cxpiatorium  facrificium  traduntur  Levit.  cap.  I v,  ver.  n  h  &  ^ 
quentibus,ad  ufquexxm.  Sed  breviusde  expiatoriis  hiscehoftiis,  vcrficul0.^ 
timo  capitis  vi  :  Omne peccatum,  de cujus femgvine aliquidillatum  fuerit  in *ent°r\ 
conventus  ad  extiandum  in feantlo ,  ne  comedttor-,  igne  comburitor.  Hoc  genus  wc  ^  ,Q 
ciifacpiusadpellatur,Numer.cap.xv, xxyiii,  &  xxix ,fecri/icium,  five  holocm  ^ 
igne  abjumendum ,  in  odoremgratum  Iehova .  Sed  haclenus  de  holocauftisj  w  el  \  ^ 
hoftiis  confultoriis ,  utapud  gentileis  vocabanturpopulos,  qua:  totaecom 
rebantur.  * 
De  ^/W/^ifoladiisfacrabaturanimaj  tcftc  Trebatio.  Etquia^^ 
pecudis eratipfefangvisj  tefte  ipfo  rerum  cundarum  opifice,  apud Mof^'1^, 
bro  genes.  cap.  ix,  ver.  i  v,  his  vcrbis ;  Carnem  cum fangvwe  ejus,  quianim* 
necomeditote;  qux  fxpius  repetuntur  Levit.cap.  xvii:  fangvis,  patera  exc^P 
flammisinfundebatur.  unde  Virgilius,^Eneid.vni,de Euandrifacriricio: 

Fort  e  die folennem  illo  rex  Arcas  honorem  r 
^Amphitryonida  magno,  divisquc ferebat, 
^nteurbeminluco.  Pallas huicflius una, 
Vna  omnesjuvenum  primi,  pauperque  fenatus 
Thura  dabant :  tepidusque  cruor fumabat  adaras.  ri^c 
Jpfa  vcro  vjclima:  vifcera  cum  exftis  in  epulas  facrificantibus  parabantur. 
paullo  poft  Virgihus  ita  Euandrum  refert  ^Bneam  adloquentem :  ^ 


10 


GERMANIj^   ANf  IQ,  L  I  B.  t  W 

Inierea  facra  hac(  quavdo  huc  venifiis  amici) 
t^fnnua,  qu*differrenefas,celebratefaventcs 

Ttybifium  • 

H*cubidicia>  dapes  jubet  &fublatarepom 
Pocula . 

Tum  lefii  jwvenes  certatim ,  ar&q  ue  facerdos 
Vifcera  tofta  ferunt  taurorum  j  onerantque  caniftrU 
Dona  laborat*  Cereris,  Bacchumquc  mwiftrant . 
Vefcitur^AEneas  fimnl&  T rojanajuventus 
Perpetui  tergo  bovts ,  &  lufiralibus  exfiis . 
Aliter  tamen  paullo  Dionylius  HalicarnaiTenfis ,  loco  fupra  citato :  o.  $  irltfoil®* 
rS  virmkQ^  r*i  *<p&y®*t .  $        txto     e«m;  *J  f**&W  ,«™Z*f 

<P^oV  rolg  MxC»  **v»V  o\  $  <fcW  w  fapif  ShrAifc,  C^ov^^trtatrtviov  omJ 
t  ctyictfyMcov-  Hoc  eft :  Altt  verb fuppofitts  adtrts  cadentem  hojham  excipkbmt :  &  mox 
excoriatamconadebant  membrattm :  deltbatasque  ex  fingults  exjus  alusque  mcmurisprt- 
mittas  farrea  farind  imbnebant,&tn  caniflrisofferebantfecrificantibm :  qutarts  tmpofttas 
fuccendebant^vtnuminteradolendumadfundentes.  Reliquain  epulas  cedebantlacnh- 
cantibus.  Sic  Mofes  quoq;,  Exodi  cxvin,  f.  xn:  Acceptum  obtnltt  Iethrofiocer  Mofis 
facrifcmm,  &  vicltmas  Deo ,  &vemt  Aharon,&  omnes  feniores  ifraelts ,  ad ccmedendum 
cibum  cumfocero  Mofis,  coram  Deo  ipjb.  Ccterum  farina  confpetferunt  facrificiu  om- 
nes  gentes.  Plinius,lib.xii,cap.xv  1 1  l.dethure  loquens:  2{e,c  minus propitti  dtt  erant 
molafalsa fupplicanttbus rirno  verb,utpalam  est,placattores .  Salfam  intelligit  farinam. 
Sed  ialemfacrificiis  adhibuerunt  §c  ipfi  Judaci,  exipfiusDei  inftituto  ^quod  ita 
perfcribitur  a  Mofe,  Le vi t .  cap.H,  vcr.xi 1 1  \  Omnem  oblationem  mnneris  tui fale  fidito: 
nequecefsarejinitofdemfcederisDeituiamuneretuo.  cnm  omm  oblatione  tua  ofjerto  fa- 
lem.  Vmum  igni  affufumfuiife  inter  adolendum,  modo  e  Dionyfio mtelleximus. 
deolco  itafupraaudivimus  loquentem  Virgilium,^neid.lib.vi : 
Et  foltda  impomt  taurorum  vifcera  flammis , 
Pingve  fuperque  oleum  fundens  ardentibus  exfiis . 
Dei  quoquc  populum  Judxos  vino  oleoque  ad  iacriricia  ex  divino  inftituto  ufos 
fuifle ,  paflim  teftatur  Mofes  in  dido  Levitico .  Virgilius ,  dicto  fupra  libro  v  1 1 1 
-dEneidos,  in  Etiandri  facrificio ,  itapcrgit,  poft  narratam ,  dapibusremotis,dd 
Caco  ieu  fabulam ,  five  hiftoriam : 

Quare  agite  bjnvcves,  tantarum  in  munere  lattdum, 
Ctngtte  fionde  comas  \  & pocula  porgtte  dextris : 
Communemque  vocate  deum, &datc  vina  volentes. 
Dixerat,Herculed  bicolorcumpoptdm  umbra 
Velavitque  comas,foliisque  innexa  pependit  ; 
Et  facer  implevit  dextram fiyphus :  ocyus  omnes. 
In  menfam  kti  libant ,  divosque  precantur. 
Devexo  interea  propior  fit  vefier  olympo : 
lamque  facerdotes,  primusque  Potitim,  ibant , 
Pellibus  in  morem  cinttt,flamm*isqueferebant. 
Infiaurant  epulas ,  &  menfa  grata  fecund& 
Dona  ferunt ,  cumulantque  oneratis  lancibus  araSi 
Tum  Satii  ad  cantus.incenft  altaria  circum, 
Populeis  adfunt  evincli  tempora  ramis ; 
Hic  juvenum  chorusy  ille  fenum  j  qui  carmine  laudcis 
Herculeas,&facJaferunt.  r 
Multa,ade6quepleraqueadhuncperegifTe  rituminfacrificiisfuis  Celtas,rm >.. 
^e  credibileeftsquando  alix  quoquc  gentesfere  eumdem  obfervarunt.  reitds 
^utem  cgilTe  dies ,  feftasque  fa:pe  ac  ludicras  cum  folennibus  epulis  nodeis  Ge* 
^anosnoftros,moxinfraoftendam.  r 
Ceterum  apud  alias  genteis  ipfos  homines,  pro  quibus  facra  hebant,  rrm^ 


3o 


Jo 


2*8  PHILIPPICLUVERII 

rebus  admoviire  divinis,  patetexDidonis  exemplo :  de  quafic  Virgilius, 
Ipfa  tenensdextrapateram  fulcherrima  Dido, 
Candentis  vaccd  media  inter  cornua  fundit . 
Item  ex  ALncx  exemplo  :   Ipfe  atri  velleris agnam 

AEneas  matri  Eumenidum,  magn&qtie  forori 

Enfe  ferit  ,fierilemquetibi  Proferptna  vaccam. 
Nifi  forte  AEneam  Didonemquefacris  fuiiie  initiatos,  fufpicari  Iibet .  Certcp^' 
fanos  etiam  homines  aliquamadmoviflemanum,liquet  ex  his  ejusdem  j>o&* 
verbis:  Pallashuic  filius  una,  fl 

Vna  omnesjuvenum  frimijpaaptrque  fenatus, 

Thura  dabants  tepidusque cruor fumabat  ad  aras  . 
Sic &  Martialis,  lib.  vhi  : 

Dat populus ,  dat gratus  eques,  dat  thura  fenatus .  «I 
Apud  Judaeos  etiam  manum  viclimx  impofuifle  ipfum ,  qui  eam  pro  peccatis 
ofterebat ,  oftendit  Mofes,  Levit.  cap.  1,  vcr.  i  v ,  his  verbis :  ?{itetur  manu  /uijrf 
cafut  holocaufti  fuihm fitacceptum  frotpfo^ad  expiandum  ipfum .  At  apud  Celt^  n°' 
ftros  ncmini ,  nifi  uni  facerdoti,  f  acra  attingere  atque  peragere ,  fas  fuitfe ,  d°c[ 
Diodorus ,  lib.  v :  e"0©-  J[  ovtoic  in ,  fiy&vu  &u<rta*  woteiv  a*gv  cptXoa-ocpH'  A1*  ^ 
kpTretpuv  $  $etac  (pvatue, ucmpi  tihoV  ifiofumv,  tol  X^t/^t/A  ™? <pa<ri  $eiv  ^Vy  ,fl 
l«y,  (c  ha,  txtm  otovlan  $etv  Ta^c$a  eUreifig .  id  eft :  CMos  illts  eft ,  nulla  Jacra fine fhity0! .  ' 
peragere .  fer  hos  enim,  veluti  divin*  naturtgnaros ,  ejr  quafi  co//oquutores,gratwurn \lX0' 
ficta  diis  offerenda  5  ter  hos  internuntios  hona  ab  illis  expetenda ,  cenfent .  Porro  de  6^ 
ciorum  oblatoribus  ita  Lucianus ,  in  dicfco  libro  de  facrificiis :  jipoa-dya^  ,\ 
ctac,  @2v  (fyj  ajOTvity  o  ytuoyoc,  aova  'j  osrotfila),  3  ajpc  0  a]7ro A@- ,  0  $1  rtf  k 
womtm'  i  3  Tnvfjc  iXafaTo  tov  faov,  pXnQac  u-ovov  tIw  avtS  d[i^iav .  id  eft :  Vi£?Mas  V 
runt ,  bovem  aratorem  agrkoia ,  agnum  opilio ,  capram  caprartus :  eft  qui  thus  >  &  fttf^cCtl 
lam  offerat .  atft  quis  pauper  fuertt,  isita  deo  litat ,  uti  fkam  ipfius  dextram  dumta*at 


Nempe, quumnemi ni  penctralia  ingrC" 
cefTum ,  nifi  unis  facerdotibus ,  &pro  quo ,  feu  quibus  facra  ii  facerent  \  ttfJSg 
fiquis,graviorcpcriculofiorcquc  adflidus  morbo ,  ipfe  vi&imam  nro      1  \t 
tepropterinopiam  offerre  nequiret^huic  aliorum  adfiftcrc  hoftiis.  VtCCX% 
pro  fcdco  fundere,  licebat.  Maximiicum  reverentia  acccffifle  facrificanteis^ 
fumma  cum  venerationc  adftitiflc  facris,  vel  potius  in  genua ,  adeoque  bf  i 
faciem  procubuifle;  haud  dubium  eft .  hinc  enim  illa  manus  cxofculatio,  ^P" 
Lucianum:  hinctotius  corporisincurvatio,  maximevero  frontis  inclinati°?. 
capitis  fubmiflio,  facris  etiam  Chriftianorum  libris  notata .  Nec  aliundehuJllj( 
modi  ritus fupplicantium,  honorantiumque  fuperiores,  omnibus  pariter  per  u  s § 
vcrfum  tcrrx  orbem  gentibus  ufurpati,  quam  ex  ipfis  facrorum  ccremoniis»  °\  ^ 
primusmortaliumlibcrosfuosedocuit  Adamus,utjam  dudum  oftenft1"^ 
Ammiani  Marcelliniha:cfuntverba,lib.  xiv  :  Alemannoyum  reges& populhf°r 
dantes,  per  oratores,  quos  videtis.fiummifits  cervictbus  concefitonem  prxteritorum  fo[c0tL^ 
pacem .  Et lib.  xvn,  de Quadis,  Germanica  gente:  ^w,  quum oblath  eorum rW 
tes  curvatts  cortortbus  ,facinora  gravia  purgarenon poffent;  ultimx  fortts  infortuniA 
tes,dederuntobfidesimperatos.  Dehsdem  ,lib.  xxx  :Cumque,membris  cur^ts/L 
rentmetu  debtles  &pr*jlriai  5  docere  jufit,  qu*  ferebant ,  ufitatas  tllas  cau(«tton«rr>Jf  %, 
jurandtfidem addendo .firmabam .  Et  dido  lib.  x v  1 1 :  ^uados  Sarmatis  adju^  L 
renteu,  attrtvtmus .  quipofi  *rumnofa  dufendia  tnter  ducurfus  &  \ep*o»andt  #ifi*yt$t  f 
hetttm,  qutd nofira  valeat  virtusexferti ,manus ,  ad dimicandvm aptatas ,  arntor** ^g, 
muntmtne,ponetergavinxerunthreftarequefoiamfaIutem  contemp/anre:  tn  pr^^JL 
fmtvefltgtts^ugum  .  Simiha  his,  adeoque  cadem  funt ,  qu* , 

m  Mefopotamiageftanarrat,his  verbis :  ^Tntontnus,  ambitw.e  vr^redieni  'f',, 
ab  Vrfctno  agmtus ,  &  ob}urZatorio  fono  vocis  tncrefitus ,  fredttorqut  &  nefar  ius  aff^ 
fub/ata  ttard9quam  caftte fummo ferebat  honorts tnfigne ydefiluit  equo-,  curv«tisrr>^  # 


*4 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.  I.  19$ 

humum  vultu  pene  contingens  ,fiaiutavit  >patronum  appel/ans  ejr  dominum,  manus  poB 
tergnm  connectens ;  quodapid  Affyrios fupplicis  indicat  firmam .  &;  mox :  Simulh&c  di- 
cens,  e  medio projpeftu  abficejftt ^nonaverfius,fied,dum  evaneficeret,  verecunde  retrogradi- 
ens,  ejr pectus  oftentans .  Sic/arbitror, Qiiados  quoquenoftros  manus  poft  terga 
non  vinculis  ligatas  ( id  enim  unde  aut  quomodo  in  pugna:  celeritate  ;  fed  digitis 
connexas,  atque  inter  fe  complicatas  habuifTe.  Sed  de  hoc  ritu ,  in  facris  obfer- 
vato ,  ita  Tacitus ,  in  libro  de  Germania :  Vetuftiffimos  fie nobtlijfimosque  Svevorum 
Semnones  ?nemorant.  Fides  antiquitatis>  religione firmatur.  Stato  tempore  in  filvam^augu- 
viis  patrum  ejr prtfica  formidtne fiacram,  ornnes  ejusdem  fiangvinispopuli  tegaiionibus  coe- 
10  unt\  c&fioque  fnblice  homine,cclcbrant  barbart  ritus  horrenda primordia.  EU&alia luco  re~ 
uerentia.  nemo,nifi  vinculo  ligatus,  tngreditur  j  ut  minor.ejrpoteftatem  numinis  pr&fefie- 
rens  .fifirte  prolapfus  ett  ■  attoB,  &  tnfurgere ,  hmit  luttum  rper  humnm  volvuntur .  eb- 
que  omnis  fuperftitio  refpicit,  tarnqnam  tnde  initia  gentis,  ibi  regnator  omnium  dem :  cetera, 
fibjec~U,atqucparentia.  Sed  tempus  eft,de  humanis  quoque  dicere  vi&imis. 

Humanarum  hoftiarum  facrifiriis  deos  coluitie  pnfcos  Germanos ,  teftem 
audivimusjamfxpcTacitum.  idem  de  Cimbris,Germanica  gente,teftatur  Stra- 
bo.lib.vn;  &de  Gallis,  Germanorumconfengvineisjlib.lv.  dehis  etiam  Cafar, 
pelli  Gallici  comment.  vi  >  &  Dionyfius  HaiiCarnaflenfis,  antiquitat.  Romanar. 
lib.  ij  itemMela,lib.iii,cap.ii,  8c  Piutarchus,inlibrodefuperftitione.deutrisqj 
20  Diodorus,  lib.v.  Romaniequidem  ifti  Gra:ciq>  auclores,  humanarum  hasceho- 
ftiaruni  immolationes,  ceu  barbaricam  immanemque  feritate  in  Celtis  notant. 
nec  injuria  :  ita  enim  profeclo  erat.  atncm  unis  tantum  fuit  ufitata  Celtis  5  nec  in 
Celtica  primum  reperta.  auttor  ejus  quisquis  tande  fuerit,  in  Afia  certeprimam 
ei  originem  dedit .  unde  per  omnem  fcerra:  orbe.in  univerfas  pariter  genteis,  poffc 
inundationcm,  confvetudo  ejus  difperfa .  Quum  omnia  peccata,  id  eft,  venDe: 
contemtus ,  &  odium,  item  fideru  aliorumq;  falforum  numinum  vcneratio  atq,- 
cultus,  tyrannica  imperia,matrimoniiaDeoinftituti  violatio,ca:des,  rapina:,bel- 
la,6c  cuncla  reliquamala ,  jam  ante  terrarum  inundationem  cccperint  5  ob  quo- 
rum  caufam  fummusatq;a:ternusDeus  inundationemhumano  generi  immifit: 
3o  hanc  quoqj  diram,  nefandam,  exfecrandamque  crudelitatem  fimul  jam  tum  ini- 
tiu  cepitfe,  cummaxime  credibile  eft .  Quin  facra  id  Mofis  fcripta,  quamvis  haud 
ita  clare,  indicant  tamen  quodammodo,  genes.  c.vi,^.  v,his  verbis  :  Quum  itaque 
videret  lehova  augefcere  malitiam  hominis  tn  terra\  &  omne  figmentnm  &  cogitationes 
cordis  ejustantummodb  malas  efie  ormntempore.  6t  ver.  xi :  £>uumq?terra  corrupta  effet 
coram  Deo  ipfio ,  ejr  impleta  cffet  viokntia.  item  ver .  xi  1 :  Afiicicns  Deus  tcrram,ttt  ecce 
corrupta  erat .  cerruperat  enim  omnis  caro  viam fiuam  fiupra  terram .  Lucianus ,  in  li bro 
de  dea  Syria,  ex  vctuftiflimis  Graecorum  monimentis  caufes,  cur  primum  morta- 
Jmmgenusaquarum  eluvionedeletum  fuerit,  referthujusmodi :  t^s^x^S 
*°fl«f ,  ciOipisu  Ippt  'iirtyosov.  Sn       opMct.  i(pvAuoTovJn  fevxs  'dUovlo,  xtukitmv  Lvetxw- 
*° 7«.  air  uV  <r<pw  fj piydhti  <rv^cpo^  airMtjo.  hoc  eft :  Qmm  contitmeliofiadmodumforent, 
nefaria  facinora perpetrarunt.  neqtte  enim  jusjurandum  obfervarunt>  neqne peregrinos  re- 
ceperuntj  neque  fiupplicum  miferti  funt .  Ob  quas  res  maxima  eos  mox  confequuta  eff  cala- 
mitas,   Ha:c  equidem  levia,  prseut  divina  teftatur  Mofis  hiftoria.  graviora  multo 
^vidius,^  in  noftram  opinionem  propiora,metamorphos.  lib.l.  illic  cnim,  poft- 
^u^m  gigantum  defcripfit  interitum ,  (qua  fabulsi  angclorum  fignificari  lapfum , 
^iabolorumque  ortum,fupra,cap.xxxi,oftenfum)  hos  continuo  fubjicit  vcrfus: 
Et  ne  nufla  fiua  ftirpis  monumenta  manerent, 
In fiaciem  vertiffe  hominum .  fied  ejr  illa  propago 
Contemtrix  fiuperum  >fkvaque  avidiffima  aedis, 
*°      .  Bt  violenta  fiuit .  ficires  e fiangvine  natam . 

Quibus  vcrfibus  novam  mortalium  progeniem  poeta  inftituitjquampofteainun- 
oatione  terrarum  totam  a  Jove  deletam  narrat :  quafi  illa,ab  initio  mundi  per  Ja- 
Pet| , uti ipfe  vult ,  filium  condita,  jam  omnis  antea  interiilTet .  cujus  tamen  rci 
nullam  facit  mentionem.  Diabolorum  illa  no va  erat  propago ;  ex  gigantum  cla- 
de  >  non  hominum .  At  quibus  vcrbis  Adami  primum  filium  Cainum ,  fratris 
1  Abcli 


3oo  PHILIPPICLUVERII 

Abeli  interfe&orem ,  apertius  poeta  defcribere  potuit,  quam  hoc  verfu  j 

Contemtrix  fuperum,  ftv^que  avidifiima  c&dis  ? 
Sed  hujus  xtatem  illc  cum  primi  mortalium  generis  fine,  id  eft,  cum  inundatio- 
ne  conjungit;  primumque  Lycaonisfacinus  nefandum  memorat.  de  quopauca  , 
quardam  ipfius  Jovis  indignantis  hxc  citaflc  verba  fuffecerit : 
— —  FacJo  nondumvulgatarecenti, 
Fcedo  Lycaonu  referens  convivia  menfe 
Et  paullo  poft:  Cum  mihi.quifuimen ,  qui  vos  habeoque  regoque, 

Struxerit  infiidias  3  nottu  feritate  Ljcaon .  Ifi 
E t  mox:  Contigerat  nofi ras  infamta  temporis  aureis. 

Et  iterum:       Longa  mora  efi,  quantum  nox&  (h  ubiquc  rcpcruw* } 

Enumerare:  minorfuitipfa  infamia  vero. 
Tandem:        Signa  dcdi  veniffe  dcum:  vulgmque precari 

Cocperat.irridet  primo  pia  vota  Lycaon: 

tJM  ox  ait;  Fxpcriar,  deus  hic,  dtfcrimine  aperto , 

i^An  ftt  mortalis .  nec  erit  dubitabilc  verum . 

?{ocle  gravem fomno  necopina perdere  mortc 

tJMeparat.  h.u  iiliplacet  cxptricntia  veri. 

yfyc  contentm  eo  cfi:  mifst  de  gente  CAtolofia  jO 

O  bf/dis  unim  )ugulum  mucrone  refoivit: 

t^dtqueita  femineces partimfervcntibus  artus 

CALoiltt  aqutis}partim  fub)cclo  tcrruit  igni . 

£>uos fimul impofuit  menfis . 
Etecante  inundationem  fada ,  moxque  eam  confequutam  effe  ^narratp0^.' 
quae  quamvis  vana  anilis  fabuke  videantur  nugamenta;  tamen  multum  v  ' 
multa  licet  obfcuritate  invoJutum,  continent.  Lycaon  ifte,  quisquis  mortal1 
ante  aquarum  diluvionem  dicendus,  vcri  Dei ,  cunctarum  rerum  c011^0^ 
impiiflimus  fuit  contemtor :  &.  quum  falios  deos  fub  fiderum  formis  co\&et)  e 
humanis  hoftiis,  fl  non  primus,  certe  anteinundationem  litavit ;  mandend^  jo 
humanas  carneis  menfisimpofuit :  quemadmodum  omnes  poftea  gentes 
runt,rituhocdiroatque  nefando  a  majoribus  accepto.  Vnde  re&e  de  ^ 
noftrisDiodorus,dicto  libro  v,sraAd«*  tw  h&  zroXvxpoviu  -srayiT^cr* ,  ftjjs 
longtnqua  vetufiatis  obfervatione  ridem  ait  Druidas  inveniffe  ,  ex  humanis  n°JA; 
divinanteis .  Scex  antiquillimis  Graxorum  poetis  Sophocles ,  in  Androm^1' 

N0ji*(^>  yctg  tsi  Tolcrt  @ap£a,gois ,  K^ovat 

(dvr,7roXtiv  @poTetov,  ctgxfiQiv,  yiv@*. 

Kitusejl antiquifimtts  barbaris,  Saturno 

Immolare  humanum  genw . 
Quod  adeo  verum  eft ,  uti  etiam  Sophocle  longe  antiquior  auclor ,  fantf  u"s  *  ^  ^ 
niDei  propheta  Mofes,  idcm  atteftetur,  Levit.  cap.  xvm,ver.xxi;  ^c^L\v 
vcr.n,  in,  iv,  &.  v  .  Ammonitarum  nationiritum  huncfuifle  vulgarem, te  - 
tur&alia:  facrx*  hiftoria;;Reg.lib.  i  ,cap.xi,ver:  v,  vii,  6c  xxxm  :&  Jik 
xxiii,  ver.  x,Scxni .  De Tauris, Pomponius  Mela,lib.  n,  cap.  1 : Itnma**5 l0t- jerri 
btts,  immanemque  famam  habent ,  folere  pro  i  icltmis  advenas  cadere  •  De  Neuris  ,lL 
aucl:or,eodem  capite :  CMars  omnium  detts.  ei  homines pro  viciimisfenunt .  Mi°s 
que  Scythas  ex  captivis  centefimum  quemque  Martiimmolaflehomin^^ 
dor  eft  Herodotus,  lib.iv.  Apud  Albanos quotannis  unus  e facerdotibus^^ 
immolabatur;  tefteStrabone , lib.  xi .  De  Indis Mela,  lib.  m  ,cap.  vii :  ^  (t< 


proximosparentcsqne.priusqnkmannis  aut  &gritudine  tn  mactem  eant.vciut  k°P  jnl 
dunt;  c^orumque  vtfienbus  epukri,fias  &  maxime pium  efi.  De  Perfis  Plutar &  J$ 
librode  fuperftitione:  K^e/g  j,  izifa  yw^  JuSvut  KcZlupvfyv  ai&p***  ^> 
uVgfrtuVrw  A^.idcft:  Ameftris  ,qux  uxorfiuit  Xerxis,  Plutoni  xi  j  profie^^-^Si 
nes 'defodtt .  De populis  inter Arabicum finum  ac  Nilum  colentibus,  Pr°c?^j & 
rer. Pcrficar.  Ijb.  i ;  oi^wiBA^ff^^Vw  t«h'a^w  «V^/^^j^ 
Uyi  im  $n  ei  fidoGaooi  £  is  ijA  <S%ov .  dftd  fiaritevs  <wt*  ixmMGi Kct&t*"*  '0tf* 


GERMANI^E  ANTiQ^LlB.  I.  jcj 
Bkmyes  ettam  homines  Soli  immolare  confvcrunt.  eaque  ficraifti  barbari  ad  mea  tifque 
Umfora  fervarunt .  fed Iujhnianm tandem  imfcrator  eafustulit.  ^Bgyptios  in  Idithya? 
urbe  vivos  combuffiHe homines Typhoni.,  audor  cifc  apud  Plutarchum,  in  libro 
%de  Ifide, Manethon.  Carthaginienfes Saturno  humanis  litafie  hof  tiis,  inter  com- 
lureis  alios,  au&ores  funt  Dionyfius  Halicarnairenfis>antiquit.  Koman.  lib.  1 ,  6c 
lutarchus  mdicTo  libro  de  fuperftitione.  Necfolis  barbaris  nationibus  hax 
fuitufitata  feritas;  fedipfis  etiam  Grarcis.  De  lphigenix  immolatione  cui  igno- 
tum  ?  Lactantius,  lib.  i ,  cap.  x x  1 :  Afud  Cyfri  Salaminem  humanam  hoftiam  lovi  Teu- 
crus  immclavit :  idque  ficrifcium  fo/leris  tradidit.  quod  est  nufer.Hadnano  imferante, 
10  fibtatum .  Idem  auctor  de  Romanis ,  mox  eodem  capite  :  3S(ec  Latini  quidem  hujm 
immanitatis  exfertesfuerunt.  fiquidem  Latialis  luftter  etiamnunc  fangvine  colitur  huma- 
no.  Saturnum  quoq;  apud  eos  antiquitus  eode?ngenere  facrificii  cultinn fui([e,non  qtti- 
dem  uti  homo  adaram  immolaretur,  fedutt  inTibertm  de  fonto  Myivio  mittcretur,  idem 
teftis  eft,  capite  eodem,  paullopoft.  cm  adftipulatur,  inter  alios,Macrobius,Sa- 
turnal  Iib.i,  cap.vi i  >&  multohoc  vetuftiores,Dionyfiusdi&o  libro,atq;  Ovidius^ 
feftot.  lib.  i.  Sed  StDiana;  Egeria:  Latini  humanas  obtulerunthoftias.  Silius  ita- 
licus,  lib .  iv :      K_Aufionii  tottdem  numero  j  quos  mtferat  altis 

Egertoi  genitos  immitis  Aricia  lucis . 
Plinius, lib.xxx,cap.  i  vSexccntefimo quinquagc/imo  feftimodemumanno  urbis^Cn.Cor- 
*0  nclio  Lmtuloy  P.Licinio  Crajfo  C  o  s  s.  fcnatmconfultumfaftum  es~t,ne  homo  immotaretur: 
falamquc  in  temfm  illud  facra  frodigiofa  cclebrata.  Flav.  Vopifcus,  in  Aureliano :  Cafi- 
tclium  Aurelianm invecim ,  utillic c&deret fervos,quos  caftos  voviffe lovi  oft.  max.fere- 
batttr.  Deniq^  dmneis  univerli  orbis  terrarum  gentes  humanis  litafle  hoftiis,  ho~ 
dicque  in  orbe  extero,  five  Americano,  &:  in  Aracae  meridionalibus,  Afiarque  ori~ 
entalibus,litare$nifi  fi  qui  patrum  noftrorum  memoria  per  Europaos  ab  eo  de- 
ducti  fintjfatis  cx  veterum  recentiumquefcriptorum  monimentisconftatqua  de 
*e  jam  ante  mehaud  pauca  dixerunt  alii.proindepluribus  eaheic  exponere  haud 
opusefle  duco.  adGermanos  meosredeo.  Tacitus, utfupra  relatum  ,inlibro 
de  Germania:j0^r«w  maxime Mercurium  colunt:cui>certis  diebm,  humanis  quoqf  hoftiis 
$0  Utare  fa*  habent.  Etpoftea^de  Semnonibus  Svevis :  Ctefi  fublice  homine.celebrant  bar- 
•  bari rttm  horrenda  frimordia.  Procopius,rer .Gothic.lib.H,  de  Scandinavia;  incolis, 
ideft ,  de  Sveonibus  atque  Norvagiis:  t£i/  Upelav  r<pin  to  kaM^v  cwfyuTrog  inv. 
id  effc :  Viclimarum  fulchcrrima  illis  eU  homo .  quod    Mag.  Adamus  Bremenfis  de 
iisdem  adfirmat.  Idem  Procopius,eodem  libro  poftca,deFrancis  ltaliam  vaftan- 
tibus:  evricug  xpuy]cq  od^uttm.  ideftj  Hoftiis  utuntur  humanis.  Et  rer.  Perficar. 
lib.  i,deHerulis,Germanicaitidcm  gente,  Viftuk  oftia quondam  accolente: 
1ToAu/J  Ttva,  vopiQtari  Qsvv  OfjLiXov '  i(  $  £  ew$£C07ruv  3-vrteus  i*ctcna<d£  onov  cwTolg  \Sow{  eivcq. 
hoc  eft :  Beos  comflureis  colunt .  quibm  humanis  quoque  hoftiis  litarc ,  religiofum  ac  fium 
*rbitrantur .   De  confangvineis  Germanorum  Britannis  ita  Tacitus ,  annal.  lib. 
4o  X  i  v  :  Cruore  caftivo  adolere  aras ,  &  hominum  fibris  confulere  deos       habebant .  De 
j     aliis  confanavineis  Germanorum  Gallis  fic  Mela, lib.  iii.  cap.  n :  Gentes  fuferfti- 
tiofi :  aliquando  etiam  immanes  adcb,  ut  hominem  oftimam  &  gratijftmam  dtis  vtctimam 
credcrent.  Manent  veftigiafcritatis  jam  abolit& :  atque  ut  ab  ultimis  c&dibws  temferant,  ita 
nihilominus,  ubidevotos aitaribm  admovere,  dclibant.  Plutarchus  quoq;,in  prxdido 
hbrodefuperftitione,  Gallos  aitatque  Scythas  9t£s uvom  vcpilnv  x<ypov&g  av$pu7ruv 
^Qcrrlofflpav  cqfA.ciTi^nXtcorctTlw  Svrieu  »yt/  kpxpyicw  iclvtIlv  vopifyv&g'  id  el\-,eos  of  ina- 
rideosejfe,quifingvwe  jugulatorumhominum gaudeant  yid^fro  ferfecJijJimo  ficrtjicio 
nabcant.  De  iisdem  Gallis  Jul.Casfar,belli  Gall.  comment.vi:iV^^  omnisGalto- 
r*tn  admodttm  dedtta  religiontbm :  obque  eam  cattfam,  qui  funt  ajfecti  gravioribm-morbis, 
50  quique  in  frceliis  fericulisfc  verfintur.aut fro  vtclimis  homines  immolant \aut fetmmolatu- 
ros  vovent : adminiftrtsfc  ad ea facrificia  Druidibm  utuntur\  qtiod fro  vita  hominis  nift viu 
wminis  rcddatur,non  fojfealiter  deorum  immortalium  numen  flacari  arbitrantur.-fubiice- 
que  ejusdemgeneri-s  habent  infiituta ficrificia.  Sufflicia  eorum,  qui  in furto,  aut  latroctnio, 
*W  altqua  noxa  fint  comfrehenfi \gratiora  diis  immortaltbm  efe  arbitrantur .  fed ,  quuni 
yngeneris  copa  defictt;  ettam  ad  innocentium  fupplicia  defcendunt*  Humanarum 

Cc  igiwr 


$01 


PHILIPPI  CLUVERII 


fc> 

tunc 


igitur  quoque  hofliarum  duo,  uti  in  aliis  dcfinivit  Trebatius,  fucre  genera :  *** 
in  qtto  voluntas  deorum  disquirebatur  $  /?//ot3  m  quofota  antma  diisfacrabatur  utr  3 
que  Carfarhisinciicatverbis:      immolant ,aut fie immoUturos  vovent .  Depr  1 
iciturcencrepriorcheicagamloco.  .  j 

Immolabant  fcilicct  hominem  pro  vita  hominis ,  votis  fimul  nuncupa  1  » 
t  graviori  morbo  decumberent,aut periculum  aliquod  vitx  aditmi c^}'  jj! 
^  de  futuro  exitu  exfta  immolati  hominis  infpiciebantur.  Diodorus,  die 
bro  v,  de  Celtarum  faceidotibus :  Ovtoi  3      ti  Tvjs  cIuvotkottic^  ,  3      f  TCt)V  ^ 
$h 

p&ydAuv 

d  [iet%cqflu,  KctQ  rov  vtt\p  ro  $id<pytyp* .  -»  -   27  •;   •     - '  - ' 

^a^^T^A^,^^  Hoceit:  Hi c* :a/<Jj »  ^ 

viftimarum  exflis  dcfuturis  dtvinant :  eisqtte  plebs  univerfi  morcmgertt.  Infrin  , 
demagni  momenti  rebus  confuttatio  incidtt ,  mirandum  &  incredibiUm  quemdam 
obfervant.  Hominemimmctantes,fupra  transverfitm pecioris feptum $^iofiW^'fy 


rl0 


c*fo,prolapfiquc,  e  cafu  &  convtdfione  membrorumjimulque  c  cruorisfiuxn  defitH*0^ 
fagiunt.  Strabo,lib.  1  v,idem  deGallis  memorat}  nifi  quod  non  peclus,led  d0 
feriiflc  tradit .  Avfyumv ,  inquit ,  Kctjiojo-eto-ffyuov  wcAQctilit vutov ^x^^  *  W**  uu^ 
coc  tS  tr<pci$<*.o-{A,2.  id  ci\ :  Hominis ,  libamine pcrfinfi,  tergnmgltdio  ferientes  ,  e*PJ£o(ic  l° 
tione divtnabant .  Uter  horum  verius ,  equidem  nefcio:  nifi  quod  ProStra^ex 
videtur  facere ,  quod  Scythae  quoque  victimas  fuas  a  tergo  ferierunt \  ut  lup 
Herodoto  iritellcdum .  JdemStrabo,lib.  111,  de  Lufitanis,  Hifpanica.  ^ 
^<&hcvyxvvuov\ctJ[  3  Xj  flV  GU&pu7ruv  ai%fA.ctAuTuv ,  KctAv7?,ov\iS  o-ctyoic'  eiff  otccv  'ish.nyy  fQ, 
wr> dyxvoL*  T*  ^oo-kotth fjLoujivovjcq  ttputov  OTc t£  ^u^alcs-  id  cfti  Ex capttvor  ^  ^ 
que  exftis  conjiciuntfiagis  ea  contegentes  fiub  qutbus  qnum  putfim  cdant,primtirn  e 


ib 


wr/  harujpcx  futura  prxdiat.  De  Britannis  paullo  ante  ex  Tacito  citavirnStrabO) 
Cr/^rf  f^w^  /f^/w  rfw  ,      hominum  fbris  confilere  deos ,      habebant .  •>  '.^ 
iib.xi,  de  Albanis,  Afiatica  gente;  apudquos  quotannis unus  c  facerd  , 
Lunse  immolabatur  :  npoeLzQets fis  ^  S-vaicui  rfs  Gix  ,  o-wj  jtAAoiq  k^ois  f 
yt&fii .  T>js      B-vo-iccs  0  TfeV®-  ar^.  'i^uv  rtg  kyiv  Aoyx^UJ^7r^  *^  vo'/*@*  'fg. 
t«v  ,  TsrctpzAQuv  6>k  tS  vzAr,QxS  ,  TVtyet  itct  f  zsKwcy.s  &S  rlw  KctpSlouf ,  xk  a,7rao©*  1 r, 
wto-ovr©»  <f\ji  ,  o-yjpaSvlcti  fieul&a,  Tivd  ok  t£  rflufjLal©*  ,        eis  ro  koivov  ^lf^y  0- 
id  elt :  Perduclusad  immolationemdcA  fiacicndam,  una  cnm  aliis  vichmis ,        ^ .  ^ 
qyentis  deUbtttus .  U\factationis  autem  ritus  hic  est :  ^uidam fiacram  tenens  hyt*  ' 
fias  est  hemines  facrificandi  causa  interficere ,  comminus  accedens.per  latuscor  Jc  f) 
hujus  haudimperitus .  Conlapfo homine ,  £  cad.xvere  vaticinattones quasdam  conCJ^& 
inque publicttm  enuntiant.  Ceteriim  e  diclis  fupra  Strabonis  patet  verbis,  eot^  -L\ 
tu,quoanimalia  immolabantur,hominesquoqj  apudGallosmactatos  ^^sjfl 
eftj  admota  ad  aram  hoftia,  facerdos  vinum.leu,  ubi  hoc  deerat,alium  qu^ •    ^  $ 
liquorem  ,  fronti  ejus  invergebat.  dein  capillisprimoribus  lacvamanu  a 
igni  libamina  adfundebat ;  preccis  fimul  feu  vota  deo  peragens.  mox : ip  j0te$> 
gladio  feriebatur.  Longc  tamen  alium  obfervabant  ritum  femina:  ^ 
in  Cimbrorum  exercitu  :  de  quibus  ficidem  Strabo,  lib.vn^TcTjc^  tfffc^ 

^<£t     <TpjLro7ri^a  Q-wJi 
00-ov  diitpopiuv  eiKOtri 


ercitu  :dequibuslicidem  Ntraoo,  no.vii  :Tots  ovjj 
vIwtoov  ZiQijpeif  Kct&rphpaQy  $'  cwrxs  qyov  cffi  Kpy.rq&  "ijfff 
.  &x°v  3  ctvaioi9pjtvttw  cwa£ct<rci  t/V«^7rg]^  tS  AtQ^os,  tAcup°r  C^^j) 


^jv  fJLelwe/<&'iV&  f*3  Ti?  W^cc^'^  rtjf^atlflff  «f  rcv  kp^ty^^ovt^cm  nvd  ^0^"^^//^ 
^^/<ra£^,G^flt%svei;oy  cwa(p^^yc^ctf         Tfl7ff  oIkhgis.  ld  cHlJEdper  Ctt '  . 
occurrebant  flriciis  gladiis :  converfisfc  ad craterem  &nettm  ducebant,  amP^ora6^00 ,0 
ginti  capientem .  Habebant  autcm  pulpttum^quo  confcenfo  fiuper  crateremficep0 
fmgulisin  fublime  elevatis  guttnr  incidebat.  e fingvine,incrateremprofiufo,  . 
quamdam  captabant.  reltqua  cadavera  cdfiorum  recludebant ,  exftisque  infiet^iu  > 
fuisvaticinabantur.  Nempe  de  Cimbrishic  eftfermo,  qui  cum  Tcutoni^ ; 
fuis,  peragrata  tota  fere  Celtica,  id  eft,Germania,lllyrico,Gallia,  atque  ^frfa 
Italiam  tandem  petierunt  j  multis  Romanorum  exercitibusducibusq 
unde  plurimos  in  caftris  fuis  habuere  e  Romanis  captivos  ;  e  quorun» 


Ifll 

;e; 

Vf 

w 

)0y 


GERMANI^   ANTIQ^LXfe.  L  305 

feu  immolatione,de  futuris  divinabant.  Ritum  vero  hunc  ca^dendi  hoftias  fuper 
craterem,  five  lebetem,  non  peregrinando  demum,  longinquasquepervagando 
terras,addidice»ant^  fed  jam  inde  domo  attulerant,  domi  quidpe  eodem  ufosji- 
quet  ex  ejusdem  aucloris  teftimonio;  qUi  eodem  libro  paullo  ante,  fua,  ait,  tem- 
peflate  Cimbros  e  Cimbrica  peninfula  ,  id  eft,  e  patriis  fedibus ,  Augufto  Cxfari 

mifilfe  donum,  tov  UomtcSov  Trctp  cwTo~isX&Y\TctyctJiTX$piss  QiXicw^  dfivnriw  rm  vTT^y- 
$/joov.  id  eft  j  tebetem,  qut  facerrimus  apud  illos  habebatm ;  amicitiam ,  ejr  vemam  ULitarum 
*ri)tmarum petenteis .  Cave  autem  fufpiceris,  veterem  illum  lebetem ,  quo  in  prae- 
didtis  expeditionibusufi  funtjn  Cimbricam  fuiife  relatum  peninfulam.  ita  enirrt 
10  exercitus  eorum ,  cum  in  Gallia,  tum  in  Italia ,  deleti  funt ,  ut  tanu  cladis  notitiam 
*d fuos  non  nuntius ,  fedfamapertnlertt  j  tefte  Sencca,  lib.  1  de ira,  cap.  xr .  Hic  ta - 
nien  ritUs  Scythis  quoque  fuiJle  communis  videturexhisHerodOti  verbis  libro" 
I  V  perfcriptis  :  e'tt£^  olvov  im<rm(<rca<n  Kcdd  toov  KitpaXwv  ,  diroa-CptiZjso-i  tovs  dv~ 
Qpumsq  U  dyy@* '  hoc  eft ;  Vinum  nbi  taptttbus  libaverunt ,  ipfos  homifies  tn  vas  quoddam 
juguiant .  Manus  humanis  viclimis  poft  terga  fuilTt  revinclas,  oftendit  Ovidius, 
dePontolib.in,eleg.  11  : 

Prottmts  immite?n  Trivi&  ducuntur  ad  aram , 
Evincttgcminas  adfuatergamanus . 
Hinc  illud  Mofis,  gcnes.  cap.  xxn,  vcr.  ix,  de  Abrahamo,  filium  lacrificaturd  :  Vt 
0  autempervenerunt  ad  locumillnm,  cjuem  dixerat  ei  Deus\exflrttcta  ibiara,  Abrahamus  dtspo- 
fiit  ligna.  poflea  colltgans  artnbm  ifaacum  filium fnnm,  impofiuit  cum  altari  fiuper  ipfia  ligna. 
Ceterum,  divinatione  c  lapfu  cajfi  corporis,e  palpitatione  ac  convulilone  mem- 
hrorum,  e  fangvinis  fluxu,  atquc  exftis  facH ,  reliquo  cadavere  idcm  facicbanti 
quod  animalium  viclimis : de  quibus  ita  Virgilius ,  JEneid.  lib.vi : 

Etfolida  imponit  tanrorum  vifcera  flammis. 
Atque  hic  fuit  finis  humanarum  hoftiarum ,  quas  confultorias  vocabant . 

Dealteris  illis,quas  votivas  adpellabant,  fic  Ca:far,belli  Gall.  comment.  vi: 
CMartem  bella  regere  arbitrantur .  h/ric,  quum  prcelio  dimicare  conflitucrtmt ,  eay  qu£  bello 
ceperinty  plerumque  devovent .  qui  fiuperaverttnt ,  animalia  captaimmolant .  Sed  cla- 
30  rius  ea  de  re  Tacitus,  annal.  xi  1 1 :  Bellum Hermttndnris  profperum,  Cattis exitiofnit: 
quia  viciores  diverfam  axiem  LMarti  ac  CMercurio facravere .  quo  voto  equi3  viri,  cuntfa, 
victa  occidioni  dantur .   fcilicet  facris  adhibitis }  quce  epulae  etiam  fequcbantur. 
Idem  auclor,  annal.  1 ,  de  clade  Variana :  ^djacebant  fiagmina  telorum ,  equorum- 
que  artm ,  flmul  trtmcis  drborum  anteflxa  ora  :  lucis  propinquts  barbar*  ar*>  apud  quas 
tribunos  ac primorum  ordinum  centuriones  mafiaverant.  &  mox :  quot  patibulx  captivif,- 
qnx  firobcs.  Et  Procopius,  rer.  Gothicar.  lib.  11,  de  Sveonibus  ac  reliquis  Scan- 
dinavia:  peninfula:  incolis  loquens:  Tav  J#  k^ov  o-(pl<ri  to  kcLxk^v  ccvS-^uttos  wc, 
*m?  cut  SopvolhcSlov  'sroi(<<rcuflo  Trgcorov  .  txtcv  ydo  t»  a)«  Svxa-iv  ,  br«  Stev  cwtov  vop;$scrt 
piyiw  Hvcq .  kpmlctf  ^6  tov  ajzp**»!** .  *  W»W  f*'vov  >  ^AA*  W  *™  i^^mns  \  i 
40  W  tols  cIkoUQcis  pi^SvTtf ,  tcZs  *fccuq  Tg  k1(*vcu%  S-cwctTis  \$uut.  id  eft :  Vtclimarum  pul- 
cherrima  illis  e H  homo ,  quem  omnium  primum  in  prcelio  ceperint .   hunc  CMarti  immo- 
h*t  j  ut  qnem  deofum  maximum  ducant.   Sed  cxptivos  fiacrifcandi  is  apud  illos  eft  ri- 
*w,  uti  non  fielum  hofliam  macient ;  fiedab  arbore  fufiendant ,  autin  fenticeta  ac  vepreis 
$r°jicianth  aliisque  niortis  modis  enicent .  Deiisdcm  Sveonibus  itaMagifter  Ada- 
^us  Bremen fis :  Ex  omnt  animante,  qttod  mafculum  eff,  i  x  capita  offieruntur :  quo- 
rtun  fiangvine  deo s  taleis  placari  mos  eft .  corpora  autem  fiuflenduntttr  in  lucum,  qui  proxi- 
vtut  eft  templo .  ibi  etiam  canes pendent  cum  hominibus .  quorum  corpora-,  mixtimfiuflcn- 
fia >  narravit mihi quidam  Chriftianorum ,fi  lxxii  vidiffe^ .  Alium prxterea ri turrt 
refert  diclus  ProcopiUs ,  eodem  libro,  his  verbis:  ^TnhaQo^poi  TJS 
30  Tf  *>$y.yyoi ,  wajiotf  t%  k&i  yiwctjjycu;  tuv  TqtQohv  3  'ivmo  cvTctv&a  ivoov ,  ityivov  n  ycff 

"°t<2v  Tcl  aapafe  \%  tov  wo&imv  ,  ttKfiodm*  tS  vroXifxis ,  'tppi^isv .  id  eft :  Franci ,  ponte 
?adi  cccnpato ,  tiberos  uxoresque  Gothorufn ,  quos  ibi  deprehenderant ,  pro  yiflimif  md- 
ttarunt  •  corporaque  eorttm  in  flumen9  ut  belli  primitias ,  abjecerunt .  Sic  inmare  im- 
^platorum  corpora  credo  abjecilTe  Saxonas  piratas,  Gallixmaxime  litora  in- 
«ttanteis;  dc  quibusita  Sidonius  Apollinaris,  libeVin,  epift.vi:  Fr'™lua™J* 


3o+  PHILIPPICLUVERII 

conttnenti ,  in  patriam  vclalaxantes >  hofiico  mordaces  anchoras  vado  vellant,  vtos  cftrf 
meaturis ,  decimum  quemque  captorum  per  aquales  ejr  cruciarias ptvnas ,  plus  ob  hoctrtJJ) 
quod  fiuperfiitiofio  ritu  necare  \  fiuperque  colleclam  turbam  periturorum ,  mortis  tnif^ 
tem  Jortis  aquitate  dijpergere^j .  Talibus  fe  ligant  vot/s,  viclim  is  folvunt :  &  fe[  . 
jusmodi,  non  tam  Jacr/ficia  purgati ,  quam fecrilegia  polluti  ,reltgiofium  putant  ,c#dn 
fauflx  perpetratores ,  de  capite  captivo  magis  exigere  tormenta ,  quam  pretia .  Ceterun1 
Ca:far,utanterelatum,  beJIi  GaJJici  commentar.  v  i,  Supplicia,  inquit, eornnhV 
in  furto ,  aut  latrocinio ,  aut  aliqua  noxa Jint  comprehenfi,  gratiora  diis  immortaltbt^eJJ 
arbitrantur .  ficd  quum  cjus  generis  copia  deficit,  ctiam  adinnocentium  fiupplicta  deyeti  ^ 
dunt.  Jgiturgratifllma  eorum,  qui  belJo  capti.  horum  quidpe  noxa  maxin1** 
utqui  non  unius  veJ  aJterius  hominis,  fed  univeria;  civitatis  fortunas  per dit 
iverint .   Per  innocentium  fupplicia  intcllige  cxdeis  maxime  Jiberorum  .  quod » • 
nus  feritatis  Celtis  noftriscum  aJiis  gentibus  fuit  commune.  De  Carthag11 
enfibusita  SiliusJib.  iv  : 

CMosfuitinpopulis,  quoscondidit  advena  Dido , 

Pofcere  cxde  deos  veniam  ,  ac  flagrantibus  aris 

( Infandum  dichi)  parvos  imponere  natos . 
De  eadem  gente  ita  Plato ,  in  Minoe :  nfiv     8vop(&  t^v^S-puTrag  Qvvv ,  *^  f  \ 
Qov '  Kctpfflocvioi  3  S-vyo-w,  «V  oa-tov  ov  Kj  vofjbipov  civTcig'   ^  tolJtu  moi  ciimlv  tjfit  T£  J0 
id  eft;  Nobis  haud  fa  ett  homines  irnmolare  .fied impium  td  atque  nefandum  exiftiw011/^ 
at  Carthaginienfes  immolant,  ceu pium  ac  legitimum  ipfis :  adeb^  nonnulli  eorunifi^y^ 
Saturno  maclant.  Juftinus,  lib  xvn  i,  de  hsdem  :  Qiium>tnter  ceteramala.etUntf) 
laborarent)  cruentafiacrorum  rcltgione  cjrfcelere pro  rcmedio  ufi  funt.  quidpe  hom^eh  ^ 
<vittimas  ,immolabant\  ejr  tmpubercs  (  qu£  <etas  etiam  hofiium  mifiericordtant  fro^  , 
aris  admovebant  s pacem  deorum  fangvine  eorum  expofeentes ,  pro  quorum  vita  d'lt  m 
maxime  folent.  Lactantius,lib.i.  cap.xxi :  Pefienius Feftus  in  libris  hiftoriarumferrJ^ 
ram  refert,  Carthaginienfeis  Saturno  humanas  hofiias  filitos  immolare^) .  &  tyttH1/n  0 
effent  ab  ^Agathocle,  rege  Siculorum ,  iratum  fibi  dcum  putaviffe^ .  itaque  ut  diH^  } 
piaculum fiulvercnt ,  duccntos  nobilinm  filios  immolafle^.    llitum  immoJandi  ^    ^ )0 
apud  Carthaginienieis  ita  refert  PJutarchus ,  in  libro  de  fuperftitione  :  £$ori* ^ 

yiVOOCTKOvltC.  CWTOI  TCt  CtVTUV  TiKVCtKCtSliCiVOV.  01  $i  "-rcuvm  <X&S~.  -rr.i,-  ^r«.,vT/..«  /.ii/y^<"  ^  .,* 


TCiV  TXTiVrjTCOV  COVHt 


.  v  Kj  TVfA7mv^ov\uv ,  m*ct  ta  r' '  -f^ 
7Lw  QcviQv  tcZv  fylwuv  ifcuKXfDV .  Hoc  ci\  i  Scientes ,  prudentesfc  fuos  ipfi  Itberos  J^r-> 1 
bant .  Qmbus  vero  nulla  erat proles,  ii  apauperibus  infantets,  veluti  agnos ,  aut  ^^L^  I 
los ,  ad  eam  rem  mercabantur .  ^Adflabatque  materfene  luc/u ,  ac gemitu.  qucrnft  ey  ft 
aut  fieret ;  pretio  mulctabatur.  infans  autem  nihilo  minus  mactabatur .  Ornni*  (p 
fimulacrumjlrepitu  fiftularum  tympanorumque  opplebantur;  ne  cjulatus  maci^oYi f  jjfo^ 
audtrt  poffent .  Ergo  in  ipfo  iimuJacro  comburebantur .  Confer  jam  ^u  ^ 
qux  Cxfar ,  diclo  commentar.  v  i,  de  GaJJis  memorat.  ^Alii,  '^nltf0/J^ 
magnitudine  fimulacra  habent^  quorum  contexta  viminibm  mcmbra  vivis  \yO- 
complent:  qiabusfiuccenfis,  circumventi flamma  examinanturhomincs.  Non  ^°  v^.  iV 
mines,  fedanimalia  etiam  inibicremata  fuiiie  ,difco  cStrabonis  ver^f'g,»^ 
perfcriptis  :  Ka&mwclQulig  KoAooscvx^ry,  3  jrvXov'ifA.QctXovTis eigr^TOV,^^^,  .0, 
vrcuToict  fae/a,  K&  cu$pco7rxg  uiXoKctvTtiw .  id  eft:  Tcenicclofio  ex/lruc7o  JigWtyJ  Lo& 
pccudcts,  &omnisgenerisficras,homtnesqueconcremabant.  Adde  igiturjam  iup  i$f 
bus  Cariaris  verbis  hax  iequentia :  Martem  bella  rcgere  arbitrantur.  htiic,  qltH  J^U 
lio  dimicare confiituerunt ^ea^qua  bello ceperint ,plerumque devovent.  qui  f*terf  fa&l^ 
animaliacaptaimmolant.  Ammonitarum  quoq;deo,qui  Molec  adpellaturiu  -v 
tis  Jibris,  &c  CMelec, &  MUcom,  &  Malcham  ut  c.ip. xxvi 

diclum,immenf^;> 

tudinis  tradunt  confecratum  fuiiFe  flmuJacrum ,  feptem  ipatiis  intrm^  ^ 
ftinaum  5  in  quorum  primo  farina  Jocata,  in  fecundo  turtures,  in  tclt[e%f 
in  quarto  aries,  in  quinto  vituJus,  in  fexto  taurus,  in  fcptimo  homo .  ^11^^ 
dem  ftirpe  omneis  immenfos  illos  prognatos  fuiile  exiftimaverim  colo^^oS- 


m 

(> 

n- 


c- 


t 

ik 


.iv' 

<fr 

gfc 


GERMANI^   ANTIQ;  L  I  B.  I.  305 

lapideosque,  per  Graeciam ,  per  Afiam  ,  per  ^Egyptum,  quorum  ufus  initio 
nuliusalius,  nifi  uti  hoftix  in  eis  tamhumana:  quam  pecuinx  immolarentur. 
Pofteriores  mortales ,  quum  ab  hujusmodi  facnficiis  ,  ceu  facinore  nefario  ac 
prodigiofo,abhorrerent,  verii  quidem  germanumque  coloirorum  ufum  abro- 
garunt ,  lpfos  tamen  coloffos,  ut  admirandse  ftructurx  opera,  perpetuo  ad  po- 
ftrema  uique  fiecuia  retinuerunt ,  novosque  fubinde  condiderunt.  Neque 
enimeorumvenor  videturfententia,qui  apud  Lucianum,  in libro  de  dea  Sy- 
ria ,  factos  arbitrati  funt  AgyfcaAwM©* etvtx*,  okhvw  guptpo^g  pvrjpctG,,  tWi  ol  ccvQpa- 
srw  \g  t*  ipiet  £j  \g  toL  'zne/iAfautT&vJyiav  yeincv,  mtkov  vSdip  oppukovltg  '  id  eft ;  Deuca- 

to  lionis  gratia,  ceu  monumenta  ejus  calamitatis  ,  qnando  homines  in  monteis  &  in  altijfi- 
masarbores  adfcendernnt,  aqnamm  inundationem  formidantes.  Sed  quum  hac  de  re 
diu  mecum  ipfe  adhuc  dubitarem  ,  contirmavit  tandem  fententiam  meam 
ejusdem  rei  exemplum ,  quod  fuperiori  xvo  Hifpani ,  maritimis  itineribus  or- 
bem  terrx  luftrantes,  in  infula quadam  reperierunt :  ubi  frequentes  confpi- 
ciebantur  ftatux  xnex ,  diisfacratx,  quibus  pueri  infantesque  inclufi,  igne 
fuccenfo  diis  immolabantur .  Verba  Dominiapud  divum  Mofen,  Levitici 
cap.  x  v  u i ,  ver.  x xi ,  funt  hsec :  De feminetuo ne fermittito traducendum  Molcco. 
£>e  eadem  re  ita  perfcriptum  eft  Reg.  lib.  1 1 ,  cap.  x  x  1 1 1  ,  ver.  x :  Volluit  etiam 
Iofias  Thophethum,  q»od est  in  ua  'le  filiorum  Hinnomi  :  ne  traduceret  qutsquam  filium 

20  fnum  aut filiam  fuam per  ignem  CMoleco .  Miror  fane ,  adeo  heic  nonnullos  potuif* 
fe  interpreteis  nugari,  uti  docuerint,inter  duos  igneis  transiffe  tantum  incolu- 
nieis  purgandi  expiandique  causa  homines  :  quum  plane  combuftos  fuifte, 
diferti/fimis  teftentur  verbis  haud  femel  facri  libri.  Chron.  libro  n  ,  capitc 
X x  v  1 1 1 ,  ver.  iii,  de  Achazo  rege  :  ^Adolevit  in  valle  filii  Hinnomi ;  &  arfit filn  s 
fnos  igne  ,ftcundum  abominationcs  gentium,  qua*  expulerat  lehova  a  facie  ifraelitarum. 
Divus  Jeremias,  cap.  vn,ver.  xxxi :  Et *dificaruntcxcelfaThophethi,quodeftm 
vaVefiluHinnomi.adcomburcndumfilmfuos&filiasf^  et  cap.  xix,  ver.  v: 
Et  adificarunt  excelfa  Bahalis ,  ad  comburendum  filios  fnos  igne ,  holocaufta  Bahali.  Hic 
Bahales  nulius  alius,quam  Afiyriorum  Beltts:  quem  eumdem  Saturnum  eife,  fu- 

30  pra,  cap.  xxv  1 ,  oltenfum  eft.  Ergo  11  quis  privatus  in  graviori  aliquo  vel mor- 
bo  vel  periculo  verfaretur  5  captivorum  aliquem ,  vel ,  fi  deeifent ,  fuam  ipfius 
deo  immolabat  prolem.  fin  vero  tota  civitas ,  five  univerfa  natio  in  graviori 
vertereturdifcrimine  5  publice,  certo  hberorum,  eorumq,-  nobiliorum  (fi  ca- 
ptivi,aut  malefici  deeilent)  numero  contributo,  prarfente  deorum  iram  aver- 
tere  properabant.  unde  Cxfar :  publicc^  ejusdem generis  habcnt  inftituta  facrificia.kc 
votiva  quide  (acrificia  publica  ex  hoite  riebant :  nempe ,  fi  fuperarent ,  adver- 
famaciem,  autprimariaejuscapitadeofeimmolaturos.  hucnamqj  fpeftant 
Caefaris  iftaj  fe immolaturos  vovent .  Sed  Stalios , prarter  jam  citatos  ,  habuiife 
Gallos  immolandi  ritus ,  oftendit  Strabo ,  prxdido  lib.  1  v :  Kaj  ZKcl  3  wQpairo- 

4o  QvQfa  xi>ydaA '  k,  y*{>  Kdli-ofrvov  Tivut,*,  dn&vpowj  cv  -nig  Upotg,  id  eft :  Sed &  aliafc- 
runtur  hominum  immolationis  genera .  alios  nam^  fagittis  configebant ,  alios  in  crucem  age- 
*>*nt  in  facris .  Germanos  quoque  captivos  m  crucem  egiffe,  five  patibulo  adri- 
x^Te,fupraexTacitiannal.  1  intelleximus.  Atteftatur  idem&cDio,  hb.  liv: 
^TecfjLQooi  ri  ycio  ^  OvcnriTom  n  Xj  Tiyx]y}Poi  to  fjty  7T^utov  cv  t£  (rtytlipct,  Tivdg  t  fuficauv 
w&etfcovlts  oivissvjQOdQctv '  V7r{r<t  ^1,6  Kj  tov  ?  Iwov  hctGdvTzg  ,  tIuj  ti  TipfAUvUv  Kj  t!w  Tcthctlw 
^XeiTvjQctv .  id  eft :  Sigambru  VftpeU>  &  Tenfteri,  primum  qnosdam  Romanorum  infua 
f°lo  deprehenfos  in  crucem  egerant.  deinde>Rheno  trajetto>Gcrmaniam  citeriorem  Galliam- 
1Uedepopulatifuerant. 

Jam  vero  reliqua  de  humanis  hisce  hoftiis,  in  quibus  fola  anima  diis  facra- 
5o  batur ,  dicere  horret  animus.  dicendum  tamen ,  nc  quid  prxtermilTum  vL 
«jj?tur«  Pecudum  victimas  votivas,  in  quibus  fola  anima  facrabatur,  totas  ce£ 
"flc  in  epulas ,  fupra  oftendi .  idem  dc  humanis  vidimis  fcpe  fadum  fi  dixero, 
ycreor  utifidem  apud  leduros  inveniam.  Certe  vix  egomet  facinus  tam 
^rrendum,  tamque  nefandum  de  majoribus  mcis  credercm,ni  in  Afia  etiam, 
m  Africa,  veterum  memorarent  fcriptorum  monumenta  gen^cis  dv^o- 

c  c  3 


306  PHILIPPI.  CLUVERII 

(pdyiss  frequenteis  >  ni  in  novo  item,  quem  vocant,  orbe  tales  hodicquerepe- 
rirentur  ubiquc  popnli  iquibus  omnibus  mos  lfte  exfecrandus  vefcendi  huma- 
na  carne  cx  nullaalia  origine ,  quam  ex  majorum  facrificiis ,  promanavit ,  q1132 
illi  humanis  peragebant  hoftiis .  At  dc  Ccltis  noftris  rem  certam  liquidamc}Uc 
me  tibi  adleverare  uti  mtelligas  \  en  Plinii  luculentilfimum  te/timonium  in  ^0' 
xxx,  cap.  i :  Sexcentejimo  quinquagejimo feptimo  demum  anno  urbts,  Cn.  Cornclio  L&* 
tulo ,  P .  Ltctnio  Crajfo  Coss.  fenatus  confultum facfum  cH ,  ne  hcmo  immolaretw '■  {*'■ 
lamtfc  in  tempus  tlludfacra  prodigioja  celcbrata.  Gaf/tas  utifcpoj&dtt ;  &  qtiidem  ad  nofrarn 
memoriam.  namcj2  l  iberii  C/cJaris  principatus  Justtdtt  Drutdas  eorttm  dr  hoc  gcntts  'v^lttn 
medicorumfc.  Sedquidego  h&c  commemorem  in  arte  oceanum  qttoq  transgrefa ,  ejrddW' 
tur*  inanc pervecla?  Britannia  hodtefe  eam  attonitc  celebrat ,  tantis  ceremoniis ,ut  de»w 
Perjis  vidert pojftt.adeo  ifta  tota  mttndo  confensere^quamquam  discordiy  ejr  Jibitgnoto^611 
fatis  afttmari  poteft ,  quantttm  Romanis  debeatur,  qtii  fustulire  monftra,  in  qutbtts  boM1' 
nem  occidere  rcltgiojijjimum  erat ,  mandere  etiam faluberrimum .  Idcm  auclor ,  mir 
x x  v  ii  i,  c.  I :  Ajptct  humana  exfta  nefas habetur .  quid  mandt  ?  ghis  ifta  invenit  oJW' 
ta  ?  % ecum  enim  res  erit  everfor  juris  humani,  monftrorumque  artifex ,  qui  primu*  ea^' 
didtfti  j  credo,  ne  vita  tui  obltvtfccrctur  .  Quis  tuvenitjingula  mcmbra  httmttnA  mA'1f'a 
rc  ?  qua.  conjeclura  indtttttu  ?  quam  poteft  medtcina  ifla  ortgtnem  habuiffe  ?  quis  ^efC 
innocentiora  cjfccit , quam remedia>  Efto.  barbari  extcrmquc  ritus  invcncrtnt:  eti*0  ^ 
Gr&ci  fuas  fecerc  hasartcis}   Certe,  II  Grarcorum  quoque  hic  fuit  ntus,  ne<l 
Latini  eo  abstinuerunt ;  ut  apud  quos  eadem  theologia,  cxdemque  cerenjf' 
nia:,qux  apudillos.  tum  &  ipfos  homincm  immolafle,  fupra  oftenfum -e  ^ 
Totus  igitur  terrarum  orbis  nefando  hoc  fcelere  pollutus  fuit.  nec  Ju & 
quidem ,  eledum  veri  Dei  populum,  excipere  queas  ;  ut  fupra  patuit. 
ne  igiturcarfb,  poftquamlangvinem ,  pater&  exceptum,  flammis  facer<joS  * 
fudit  i  aut  tota  ac  folida  ejus  vificera  exftaque,  aut  membratim  diflecla  m  CP 
las  parabantur :  quemadmodum  de  pecuinisvi&imis  fa&um,  fupra  ^ocUl':jfc 
Atquehaclenusdelacrorumritibus,facrificiorumq;  gencribus  c^^erUull(; 
fufficiat.  Cuinam  potiflime  deorum  humanas  immolaverint  viclimafc  n 
etiam  fcire  fueritcura.  Mercurio  id  factitatum  apud  Gcrmanos,  ^u^°r.uln 
ut  fiepe  oitenfum ,  Tacitus  in  libro  de  Germania .  Csefar  quoque  ,  uj 
maxime  Mercurium  coluifle  Gallos,  traditin  didocomment.  vi-  cUIJjarti 
dubieprxftantionbushtarunthoftiis.  Atidem  Tacitus,  annal.  xn1'^, 
pariter  ac  Mercurio  adverfam  devovifle  aciem,  memorat,  Herniulicil1  Q%4 
adversum  Cattos  prcclianteis.  &  Jornandes  Gothos  ait  Martem  ^^{Jit 
ptorum  immolationibus  placavifle.  Strabo  etiam,  lib.  iii,  Lufltanoi  ti  ^ 
Marti  immolafle  captivos.  Dionyfius  vero  Halicarnaflenlis,  lib.  i,  »°n 
Carthaginienfeis ,  atque  Gallos ,  aliasqueOccidentis  genteis  (in  qu^u^ 
dubie  intellexit  Hifpanos)  fed  &  Grarcos ,  ac  Latinos  Saturno  humani^ >  &  ^tf 
calfevidimis,  teftatur.  Lactantius,  lib.  i,  cap.  xxi,  Grarcosfimul^^a^,i, 
Jovem  eodem  facnficii  genere  coluifle  docet .  Procopius ,  rerum  Per  .je0  \& 
Blemyas,Africamgentem,SoIiidtribuifle,adrirmat.  Nulli  igituriU11  ^i 
fervatum  5  fed  omnibus  communiter  concefllim.  quamquam  mitio  rer  ^ 
unumSolis  numcn  referebatur:  cui  uni  cuncta reliquorum  deorum110 
juxta  &  numina  competiifle ,  fupra  oftenfum  eft.  . 

Ceterum  feftos  egifle  ad  publica  ac  folennia  facra  dies ,  ludosque  ce  ^ 
feomneis  panter  gentes ,  paffim  ab  auctoribus  notatum  reperio.  ^lc^ 
tum  argumentum,  morem  hunc  efle  antiquiflimum,  haud  dubie  e  terra 
in  disperfionc  gentium  cum  reliquisntibusin  univerfum  orbem  P^rV^jyl°'' 
De  populo  Ifraeiitico,  aureo  vituli  fimulacro  facrificante, lta  tradit 
fes  ,  Exodi  cap.  x x  x  11,  ver.  v  1 :  Surgentes  itaque poftridte  manc ,  obtulerttnt  *"tyft 
ejr  appltcarunt  euchartfteria  . ' fedtt^populm  ad  edendum .  detnde  furrexerunt 
dum.  Quem  ritum  procui  dubio  111  ^Egypto  didicerant  I/raclitx  5  unde  *  jjjc* 
idcft  Apis  fimulacrum  habuere.  quamquam  fuis  etiam  facris 
acfolennibus  epulas  ludosqueadjecerint.  Gra^corum,  inter  aha,  ir\&i{n  frtf 


GERMANI^  A  N  T  I  QL  L  I  B.  I.  307 
jurit  Olympia,  Pythia,  Ifthmia,  &  Nemea  facra  fimul  atque  ludicra,  tot  veteruml 
fcriptorum  monumentis  concelebrata  .Nec  ullum  umquam  apud  Latinos,alias- 
que  genteis,  facrificium  publicum  votivum ,  flve  tvxct^<rix.ov pera&um  eft  fine  lu- 
dis .  Jn  Germanis  noftns,reliquisque  Celticis  gentibus.unum  atque  alterum  ad- 
duxifle  exemplum fufficiet .  Auclor  nofter ,  libro  de  Germania:  Efi  in  infula  octaz 
iu  facrum  nemm .  dicatum  in  co  vehicuium,  veftecontettum,  attingere  uni  ficerdoti  concej]um„ 
h  adeffefcnetrali  deam  inte/iigit .  veclamque  bttbm  feminis ,  multa  cum  veneratione  frofe- 
quitur.  Lmtunc  dies\fefia  ioca,  quxcumque  adventu  hoffitioque dignatur .  Quibus  riti- 
bus  ludicrisque  feftum  hoc  deaeTerrae  matris  celebiirint Romani,fupra,  cap. 
10  xxv ii ,  oftenfum  eft.  Idem  nofter,  eodem  libro  paullo  ante:  Vetufiifitmos  fenobilif 
fimosque  Svevorum  Semnones  mcmorant .  fides  antiquitatts ,  religione  firmatur  .  fiato  tem- 
forein  fiivam,  auguriis  fatrum  ejr  fnfca  formidine  facram ,  omncs  cjitsdem  fangvlnis  fofuli 
kgationibw  coeunt  j  cxfoque  fublice  homine ,  celebrant  barbart  rttus  horrenda frimordia .  De 
Sveonibus,  qui  pars  quondam  Jvevorum ,  ita  Magifter  Adaraus :  Soiet  quoqite  foft 
ixannos  communts  emnium SvtoniA  frovinciarufolenntta^s  celebrari.ad quam  videlket jolen- 
nttatemnulli  fr&fiatur  immnnit^s.  rcgcs  ejr  fofuliomnes,ejrfinguli  fua  dona  adVffolam  trans- 
ntttunt .  De  Marforum  gente ,  Rhenum  quondam  accolente,  auftor  nofter ,  an- 
flal.  lib.  i:  Attuleram  exploratorcs ,  feflam  eam  Germanis  noclem ,  ac  folennibus  efuiis  ludL 
cram .  Haud  dubic  in  Tanfanx  luco :  in  quo  ea  ipsa  nocle,  oppreflis  Marfis,  tem- 
plum  Tanfansc  exercitus  Romanus  diruit .  Idem  au&or ,  hiftor.  lib.  1  v ,  de  Bata- 
vorum  rebellione:  Civilis  frimores  gentis  ejr  fromtifsimos  vulgi  iffecie  efularumyfacrum 
tnnemus  vocatos ,  ubi  nocle  ac  Utitia  incoluiffe  videt ,  a  Liude  gioriaque  gentis  orfm  ,inju- 
rias ,  &  raftus ,  ejr  cetera  fervitU  mala  enumerat .  Prarmifla  fuifte  epulis  facra ,  omnino 
cgo  exiftimo  .  quidpe  cur  alioqui  in  facrum  vocaret  nemus  ?  Nec  facile  coi  - 
vivia  aliqua  publica  atta  fuifleprifcis  ilis  gentibus  fine  lacris,  vel  uni  poetx  Ho- 
merus  Virgiliusque  fatis  docent .  Strabo,  lib. 11 1 ,  de  Hifpanis :  t*$  d\)  KeAr/^^ 

K&f  TtfS  vsQT&oypxs  tuv  opopuv  clutoIs  ewMVftu  TM  0S«,  rctjs  txrcuHTtklwois  vvk\oq(» 
tssrej  TnvzrvXuv  •arawouti n  %opv<lv  t&f  vraufwxfQiv .  id  eft  :  Celtiberos  a)unt  ,ejr  quiadfe- 
ftemtriones  versus  iis  funt  contcrminijnnominatum  quemdam  deum  nollu  in  flenilunio  ante 
So  fortas  cum  totisfamtltis  choreas  duccndoy  totamque  noctem  feftam  agendo,  venerari .  Sed  nu- 
ptiis  quoque,ac  deinde  infantium  luftrationibus  adhibuufe  facrificia  Celtas, 
quemadmodumGrxci,  Latini,  &  aliac  gentes,  hauddubitandumcft. 


• 

Cap.  xxxvi. 


De fortilegiis,  *t'Jf  iciis>gy  alits  divinationum genertbuj . 

A  Bsolutis  omnibus  rciiquis  theologias  philofophia^q  j  prifcorum  Ger» 
l\  manorum  partibus ,  reftat  nunc ,  uti  pauca  etiam  quazdam  de  divinatio- 
«X  JL  num  generibus  dicantur  .  Cicero  igitur,fub  initiumlibri  primi  dcdivina- 
tione  3  Gentcm  quidem ,  inquit,  nuliam  video ,  nequetam  humanam  atque  doclam ,  neque 
ttm  immanem ,  tamque  barbaramy  qw  non fgnificari  futura ,  ejr  a  quibusdam  inteUigt  f?*- 
dkique  fojje  cenfeat .  E t  lib.  1 1 :  Omnes  reges ,  fofuli ,  nationes ,  utuntur  aufficiis .  ^Elia- 
nus,  variar.  hiftoriar.  lib.  1  i,  cap,  xxxi :  Atyx<ri  d[l  Tm  QaoGdpav  o\  ^eto^oi  i'v$ot, 
KeAroij  AlyvAi ,  &v*J{  ^«5  yKj^sr&voeiv  ypuv,  n&  <Res<rYlp<t\v{v  tcl  f*g^oj'&,  K&  A,1* 
opvtQav ,  £  (rvpGfauvy  ^  hci  carXclyzvdev ,  k&  ii  u&m  t&M  [^u^^oLtuv  ,  5  dli^yi^Tm^ 
hoc  eft :  Prtdtcli  autem  buhart,  Indt,  Ceiu,  &  AEgyftii,  ejr  ejjedeos  adfirmant  y&no- 
ftri  curam  gercre ,  ejr  frdfiqnificare  nobis  futura ,  fer  aveis  ^figna ,  feu  omina ,  fer  exfi a ,  ejr 
0  «tiat  quasdam  obfrvattones  atque  documenta .  De  barbanffima  tum  temporis  at-^ 
pe  immaniifima  gente  Germanis  diferte  teftatur  audor  nofter,in  dido  li- 
b^o  de  Germania ,  aufficia  eos  fortesque  ut  quos  maxime  obfervaffe .  Ars  certe,  five 
.cientia  divinandi  merito  vetuftilfimam  fibi  vendicaverit  originem  5  ut  quae  & 
Jpia  prinmm  in  Afia  nata  fit  5  atque  inde  in  gentium  disperhone  pcr  cunctas 
P^"ter  orbis  terrarum  parteis  diffufa .    Ante  tamen  inundationem  terrarum, 

C  c   4  Jam 


30S  PHILIPPI  CLUVEMt 

jam  tum  in  prima  mortalium  artate  exftititfe ,  haud  temere  adfirmaverim  aufpjj 
cia  quidpcnefcioquidfentiantcorvum  atquc  columbam,  aveisa  Noachopo» 
ceiTationem  aquarum  ex  arca  emiffos.  Cicero,initiolib.i  dedivinationejT^ 
inquit , ofinio  est^jam  ufique  ab  heroicis duffa  temporihus, caque & popidi  Romttnh&oVh 
niumgentium Jirmata  confcnfu,  verfari  quamdam  inter  homines  divinationem.qu^  ®A' 
ci  pcufliM  appellant,  idest, prtfenfionem,  ejr fcientiam  rerum  futnrarum.  H eroica  tcm- 
pora  nulla alia  fuerunt,  quam  quibus  Noachi  nepotes ,  poft  lingvx  primxv*  w 
Babyionem  confufionem,  colonias,  fivegentium  femina  in  univerfas  terrarui» 
parteis  deduxcrunt.   Sive  igitur  ex  certo  aliquo  fonte,  feu  exfuo  ipfiusjudicfl  p 
Cicero  divinandi  artem  ab  heroicistemporibusdedudtam  cenfuit;  convenitcd' 
tb  hxc  opinio  didis  Noachi  avibus ;  quarum  indicio  ille  aquas  recerTiiie  cogn* 
vit.    At  licet  au/picia  ab  inundatione  demum  terrarum  initium  cepitfe  vicican- 
tur  j  tamcn  harufpicinam,  quae  exfta  infpiciebat,  quarque  ex  lapfu  immohtaJ  Vl- 
ctimx ,  e  fluxu  fangvinis,  e  palpitatione  membrorum  divinabat,  &  item  brtn^ 
giajam  antc  inundationem  fumfiile  originem  putaverim.  Cicero,Iibropr0; 
ximedicto:  Simtlts eft  harufpicum  rc/ponfio ,  omnlsque  opinabtlis  dtvinatio .  cotij$0, 
enim  nititur :  ultra  quam  frogredi  non  fotett.  ea fallit fortafie  nonnumquam : fcd Uffl*  * 
veritatem  fifijfime  dirigtt :  ett  cnim  ab  omni  Atcrnitatc  refctita .  in  qua  qnum  fcne  j*** 
merabiles  res  eodem  evenirent,  ilsdcm  ftgnis  antegreffis  h  ars  ett  ejfettateadem fitfe  20 
vertendo,atqucnotando.  Sic  Diodorus,lib.v,  Celtarum  noftrorum  harufpi^? 
dcm  divinationis  inter  fuos  inveniflc  ait  meXuaS,  rm  <c  notoxpovt*  ^r^<riid  d]j 
d  longinqua  vetufiaque  obfervatione .  Utut  res  fefe  habeat  j  omriis  certe  di  vinanCI 
fcicntia  atquc  obfervatio  unam  eamdemquehabuit  originem ,  in  Afia,  antegcfl' 
tium  dispcrfionem.  Ea  quomodo  Germani  noftri  ufi  hnt ,  in Jicare ,  in  ?rxlc\ 
mihi  cura  eft.  Cicero,  dc  divinatione  lib.  1 i,  in  tria  eam  diftribuit  generai 1 
harufpicinam ,  aufiicia ,  ac forteis .    De  harufpicina  ,  qua:  exfta  fpcdabat ,  ^ 
abundeque  fuperiori  capite  intelleclum  puto.  nunc  igiturde  aulpiciis  ac  forclt) 
dicendum  .  ac  primum  dc  fortibus  jordinc  ab  auctore  noftro  fic  obk^t0' 
Notandumautem,  St  fbrtibus  &  aufpiciis  prxmifla  fuilfe  facrificia;pcrquac  f 
cxpofccbantur  ,uti  futura  fignificarcnt.  Exemplum  eft  in  ftomulo  ac 


nolter, m dicto  Jibro  de  Germania, Sortium, inquit, confivetudofimflex.  virg^r 
gifer*  arbori  decifam ,  infurculos  amfutant ;  eosque,  notis  qtulmsdam  dtscretos  ,fepef  <*T  * 
dam  vefiem  tenere  ac  fortuito  fiargunt .  mox  ,fi fublice  confiUtur  /facerdos  ct^f.t 
prtvatim ,  ipfie  pater familU,precatus  deos ,  ccelumque fitfiitien sy  tcrfingulos  tolltt  :fi  p 
fecttndum imprcffam ante notam interprctatur .  Nehocquidem  German orum pr  ^ 
prium,fed  cumaliisgentibus  commune ;  manifeftifiimo  indicio,  hocipfarn^' jtf 
aue  fortilegii  genus  ex  Afia  in  Celticam ,  cum  reliquis  di vinationum  gene  ,  v 
delatum.^Herodotus,  lib.  i  v :  Mairw  'j  ZKv9twei<r)  ™foo\  c\  fi.cvnutvlou  ?*&f*  > 

rxe  3h  pu»  iKcirlw  j>d£icV  nfcvlig ,  3*turt(lxn .  dfMz  ti  tiyovh  tJta  ,  <ruveiWl,  ^ 
pd£hi  oTrtcra  ,x,  avnc  kclQ.  ^  trwrr^m .  aurn  $jtoi  j  ^ura^  wctTfmt,  c(pi 
tivcte/K,  KjOtA  voyoywjoi  rti  A^ooinLu  <r<pi  Xiyaat  ^kIlu  J[owjcu  •  (p^^v  ?  J/ 
uaSltwfleu  ,  mui  iti  &^tw  <n>[x*  ^  J[i*i*U»v  cv  to^  ix^vKotQ  toM 
hctXvm  x?«>  •  noc  cl t :  Apud Scythas permulti funt  dtvtnatores,  qui pluribus  virgpj0^ 
divinant,  ad  hunc  modum :  Grandeis  virgarum  fafces  fostquam  attulcrunt,  ht*#V> 't, 
dtffolvunt :  &  eparattm ponentes earum  fatrubc  <T,*tiri„ J«mhsc*tC  ...  1° 


vtrgas  rurfum  convolvunt,  ejrfingulatim  tn  unum  comfonunt.  atque  h&cilli*  trd^  '* 
joribus  dtvtnatto.  Bnares  autem ,  atquc  Androgjni  ajuntfitbi  a  Vencre  tradttam  0 
dtfitenttam :  qui  tilttfronde  vatictnantur.  Ttltam  ubt  quts  trifariam  fctdcrit } 
tmpltcando,acrefiolvendotraaat:atqueinhuncritumdcfuturisfr^^  Hoceq^1^ 
Scythicifortilcgn  genushcetab  illo  Gcrmanorum  aliquanto  diverfum  j  ta% 
cx  eodem  fonte  cademque  originc  profluxuTc ,  fatis  adparet .  In  primis 

anti4 


GERMANIiE   ANTIQ,   L  I  B.  T. 
antiquitasfcientia:  proditur  eo,  quodnon  abfe  inventam,  fed  a  majoribus 
iili  ,  hi  ab  ipsa  jam  inde  Venere  fibi  traditam,  Herodoti  xvo  prasdicarunt .  In 
Germanorum  autem  fortibus  idobiter  notandum,  quodms  etiam  candidus 
interceflit  colos ,  quemadmodum  omnibus aliis  rebus  divinis .  ' 

Porroidem  nofterfic  de  fortibus  flmulque  aufpicris  pergit:  Si  prohibue- 
mnt ,  nulla  dc  eadcm  re  in  eumdem  diem  confultatio  .Jinpcrmijfum  ,  aufpiciorum  adhuc fi- 
des  exigitur .  Et il/ud quidem  etiam  hic  notum ,  avium  voces ,  vohtusque  interrogare '.• 
Malunt  qujdam  hcic  pro  notum^  legere  natum .  quibus  an  fubfcribam ,  vix  equi- 
dem  fcio .  miror  tameri,  cur  audor  miratus,  illud  etiam  in  Germania  notum, 

l  o  quum  jam  antea  adhrmaverit,  anjpicia  Germanos  forteiscu  ut  quos  maxime  obfer- 
vajfe:  de  confagvineis  eorum,  alia  Celtarum  parte,  Galhs  Juftinus,lib.  xxiv, 
Augttrandi fiudio  eos  pr&ter  ceterosvalnife .  cujus  rei  exemplum  Cicero,  de  divinat. 
nt>.  1 ,  in  Deiotaro,  Gallorum  in  Ain  rege,  refert :  quem  nihilumquam nifi aujpi- 
c*togeJfiJfe  5  veluticum  admir^tione  memorat.  Quapropter  natam  apud  Ger- 
manos  aufpiciorum  fcientiam  conjicerepoteratTacitus  ex  eo,  quodmaxime 
°i^niu.m  gentium  eam  &  callebant ,  &  obfervabant .  Quod  vero  Cicero  ,  in 
cficto  libro , Cilicibus,  Pamphyliis,  Pilidis ,  ac  Lyciis,  excellentiam  di&x  fcien- 
"^  •Prxaliis  adfcribit;  idnihil  Taciti  JufHnique  auctoritati  ac  fidei  derogat. 
quidpe  Ciceroni  parum  Gallia: ,  multoque  minus  Germania:  ritus  moresque 
0  cogniti  fucre;  ut  qui  numquiim  eas  terras  ingreflus  eft.  di&arum  autem  Aiia: 
nationum  confvetudines  ipfe  coram  diligentius  perdidicifle  potuit,  dumeis 
cum  poteflate  praeeflk ;  uti  ipfe  teltatur  eodem  loco .  De  aufpiciorum  virtute 
pnfci  quid  fenferint  mortales,  liquido  indicat  Ammian.  Marcelhnus,  lib.  xxr. 
Anguria,  mqui t ,  &  aufpiciay  non  volucrum  arbitrio,futura  nefcientium ,  colliguntur  n'c 
cnim  hoc  vcl infipiens  quisquam  diceret:  fcd  volatus  avium  dirigit  deus;  ttt  rofirum  fonans, 
pr<x.tervolanspinna,turbido  meatu  vel  lenifiutura  pr&monftret  .amat  enim  benignitas  nu* 
minis ,  feu  quodmerentur  homines  ,feu  qtiod  tangitur  eorum  ajfeclione,  his  quoque  artibus 
prodere ,  qtt£  impendent .  Sententia  far.  e  mdigna  homine  a  Chriftiana  religionc 
haudpennde  aheno.  Ceterum  ex hoc  auctore ,  flmulque  ex  Taciti  verbis,  fu- 

30  pra  cicatis,adparet,  vocets  voUtus^avium  maxime  eos  notaffe.  Sic&Ovidius3 
tnft.hb.  1,  elee.  vhi: 

o 

LingvavefervatA  pennave  dixit  avh. 
Lt  JLucanus  lio.  1 : 

Fulminis  edoEius  motus ,  venasque  calenteis 
~.y  Fibrarum ,  & motus errantis in aere penm. . 

^>nius  Italicus ,  lib.  1 :  Huic fuperos fentire  monenteis 
*  ^Ars  fuit ,  ac  penna  monjlrare  futura  magiflra. 
Valer.Flaccus  k\yom^uv  lib.i: 

Cui  genitor  tribuit  monita  pr&nofcere  divitm , 
*  Omnia  -,feu  flamma*  ,feu  lubrica  cominns  exfla> 

Seu  plenum  certis  interroget  aera  pennis. 
^icero  de  Gallorum  aufpiciis  fic  fcribit,  in  fecundo  de  divinatione  :  Exterm 
«vgttria,  qtu  funt  non  tam  artificiofa,  quam  fuperftitiofa ,  videamus .  Omnibus  fere  avibus 
Muntur :  nec  admodum  paucis .  alta  illis  ftntjira  funt ,  alia  noflris.  Solebat  ex  me  Deiotarus 
pcrcucJart  noftri  atigurtt  dtjciplinam :  &  ego  ipjuts .  dii  immortales ,  quantum  dijferebat !  ut 
^dam  ejfentjtiam  contrarta .  Atfo  tis  femper  utebatur.  Gallorum  Germanorumq; 
uguria  f uiife  inter  fe  fimilia  ac  pana,  haud  dubitandu ;  quia  unius  gentis  Cel- 
lcasfu^re  nationes,  omnibus  fere  aliis  etiam morum rituumq; partibus  pares. 
5 0  ru     °rr"  au<^or  no^er'  eodem  li b.  de  Germania :  Proprium gentis,  inquit,  equo- 
qtioque  prafagia  ac  mcnittts  experiri.   Publice  aluntur  tisdem  in  nemoribus  ac  lu- 
3  candtdi ,  ac  nullo  mortali  opere  contacli .  quos preffos  facro  curru ficerdos,  ac  rex ,  vel 
fides^  CtV'tai*s » comitantur ,  hinnitusque  ac firemitus  obfervant.  nec  u!li  aujjicio  major 
Ylm  \*Jon  fitiw  apud  plebem  ,fed  apttd  proceres  apud  facerdotes .  fe  enim  miniftros  deo- 
itid'     confaos  p^tant .  Ditmarus  quoque,in  chronico,  hb.  v  i,fuo  a:voin  Lu- 
0rum  natione  pra'fagium  equinum  notavit ,  verum  ritu  pauilum  diverfo  # 

Bquum, 


jio  PHILIPPI  CLUVERII 

Equttm,  inquit,  qtii  maximus  inter  alios  hahctur,  &  ut  facer  ab  hls  vencraturjftpcrfo^ 
in  terramduorum  cufpideis  haftittum,  inter  fe '  transmijjorum,  ftppltci  obfequio  ducttnt: <7> 
frtmijfts  fortihusy  qutbus  id  exploravere prius,per  hunc,  qnafi  dtvinttm,  denuo  atigM0' 
tur:  & Ji  tn  duabus  hls  rcbus par  omnium  apparet,  fattis  completur .  Proprium  n 
prxfae;ium,  ait  Tacitus,  fuiife  Germanorum .  ego  vero  dubito,  an  non& 
matis,  8c  Periis  id  fuerit,  ejus  xvo,  commune .  Sarmata:  certe,  five  ^avl 
Luiticii;  quos  nunc  Lufatios  vulgo  vocant.  &in  exercitu  Xerxis,  P^iarU.^ 
regis,  qui  bellum  Gracix  intulit,  fuifle  rie  rg  iVar#s  t*V         Toct^^°koh  , 
eit,  equos  facros^  ejr  currum  facrum,  au&or  eftHerodotus,  lib.  vn .  &.  in  Cy1"1  e_ 
ercitu,  quum  Babylonem  lspeteret,  fuitfe  i^g'i7rzmg  Xwk^c,  id  eft,  Jacros  cq 
candidos  ,  idem  eft  teftis  ,  libro  i.  Vnde  equidem  collcgerim,  hunccti 
Germanorum  ritum  fuiile  Yetuitiilimum  ,  in  Afia  ,  antegentium  di/pcl  1 
nem  exortum.  \  •  .  tf 

Aliud  hinc  pra?fagii  gcnus  fubjicit  continuoau&or  nofter,  his  verb*5:  j 
ejr  aha  obfervatto  attfpictorum  *  qua  gravium  bellorum  eventus  explorant.  Bj^len  ' 
cum  qua  bcllum  cft,  captivum,  quoquo  modc >  interceptttm ,  cttm  clettopopulartttm  Jti0rt  ' 
patriis  quemque  armis,  committunt.  vicloria  hujus^  velitltus,  pro  trtjudicto  acciptM  • 

Atque  ha:c  funt  genera  divinationum,  qux  Tacitus  uermanis  uuta^a^ 
ceniet.  Alia  ctiam,  prxter  hxc,habuuTe  eos,  haud  dubium  cfh  Pliniusjik* ' Jj 


lp.  i,  omnem  augurandi  divinandique  fcicntiam  magicam  adpellans  Aft 
isritanniay  inquit,  hodieqtte  eam  attonite  celebrat,  tantis  ceremoniis,  ut  dedifjc  Pcrj^  ^ 
deri  pofftt .  adco  ista  toto  mundo  confensere,  quamquam  dtfeordi,  &  jibi  ignoto .  paU 
autem  antc :  Primus  exHat,  utequidcm  invemo,  commentatus  deea  ojthancs,  ^ 
regem  Perfarum  in  belio,  quod  is  Gr&cU  intulit,  comitatus.  Initio  vero  capto  ^ 
narravit  Ofthanes,Jpecies ejus plures  funt.  namqtte  ejr  ex aqua,  ejrex  fphxris,  &eX* 
ejrexftellis,  exlucernis,  ac  pelvibus,  fecuribusque,  &  multis  aliis  modis  divtnafY° 
prdterea  umbrarum  inferorumque  colloquia.  Omneis  hos  modos,  vclfaltemp 
que,  nonfolum  Britannos,  fed  reliquos  etiam  Celtascxercu  iiTe,  ex  Germ* 
rum  conjicioexemplo,  quod  Plutarchus  adnotavitin  viti  Ca:faris;  Pr^jjiaffl 
hujus  commemorans  quod  cum  Ariovifto ,  Marcomannorum  rege, 111 4  ^ 
commifit .  rtn  3  pZfoov ,  inquit,  ccutus  '^Kwji  tcL  pMTivpaZgt,  r  hpvv  7^^^- 
isot&p&v  </[ivutg  'Z^rZXiwisQcy ,  tyy  'pzu/tclTav  ihty[A,o7s  ^  \po(poic  TiKpcu(>a[tyj(*4  »  ^(qI 
%sv ,  xk  w<rcq  i*ct%lu;  T@i<8r^  txt^/v  cFfohctp\l/cti  vicut  a-iXlutfw .  hoc  elt :  C^tagtS  ctl* 
retardaverunt  facrarum  feminarum  vaticinationes  :  qu&  infteclis  amnium  n,ortf 
flttentorumque  gyris  acfragoribus  notatis;  certisinde  fignis  futura  prddicebant  • 
lilm  ante  novam  lunam  committere  vetabant.  Cetero  Plinius ,  toto  libro  tllf  ^ 
mo,  varios  magicx  artis  mirosque  recenfet  modos,  partim  rerum #na  n- 
congruenteis ,  partim  veneficiis  obnoxios .  quos  omnium  panter  olin^ 
tium  tenuifle  /acerdoteis,  feu  theologos,  philofophosque,  ac  palam 
fe ,  fupra ,  cap.  x xi  v ,  oftenfum  eft .  Easdem  magicas ,  fcu  verius  venenc 
teis  etiam  nunc,  non  modo  apud  barbaras  profanasque  gcnteis ,   ,  m^ni 
Chriftianos  quoque  vigere  ,  nihil  mirum  fit :  quandoquidem  idem  hu  ^0 
generis  feviffimus  hoftis  Satanas,  qui  ab  initio  mox  in  primis  mortalib^  gC. 
rebelhbus  Caim  pofteris,  eam  feminavit,  hodieque  &  vivit  &  hurna^  ^ 
neri  infidiaturj  plurimamque  ejus  partem  ,  cumhis,  tum  aliis  &cCC  \'C\\U 
eumdem  fecum  a^ternum  illum  tralnt  ignem .  Credat  nunc,  qulsClulS  cfr 
iagas  magosque  nullos  cflc ,  nec  arte  fua  quidquam  pofle  .  Quo^.  ^X^' 
dcreprorfusneminem  ego  exiftimo  ,  nificuiaut  ipfa  divinarumjuxt^1  ,^ 
narumque  rerum  ignorantia  imponit,  aut  nefandus  ille,  nimiumq11^^  <p 
dolor ! )  mter  etiam  Chriftianos  hodie  pervagatus  clfcirfioc  perfvadet* 
jamindea  primis  fucre  farculis,  quiadfirmare  haud  ventifunt ,  totd* '  ^ 
tmmortali  opinionem  fitfam  effe  ab  hominibus  fapientibus  reipublkd  causa  \  ttt  >  V1  ^  ny 
non pofjet ,  eos  ad  offlcium  religio  duceret :  quod  teltatur  Cicero  ,  in  prinj0  ^ 
ttira  deorum .  unde  illi  etiam  nati  funt  verfus ,  qui  Pctronio  Arbitro  adi^ 
tur ,  hommi  in  libidines  6c  impietatem  effuiiilimo .  funt  autem  i& :  prj^ 


GERMANIiE    A  N  T  I        L  I  B.  I. 

Primm  tn  orbe  deosfetit  tlmor:  ardua  cce/o 

Fulminamm  cadcrent,  d/fufaquc  mocnia  f/ammis, 

^tqueiclm pgraret  Athos .  mox  Phochus  adortus 

Lttjirata  dejeclus  humo ,  Lunaque  fcneclus, 

F.t  rcparatus  honos,  hincflgnaeffufa per  orbem, 

Ft  ptrmutatis  dis)unf/us  menfibm  annus, 

Projcczt  vitium  hoc .  atque  error  jufit  tnanis 

^Agrico/as  primos  Cercri  dare  mejsis  honores, 

Palmitibus plenum  Bacchnm  vincire  ,Palcmque 
10  Paflorum  gaudcrc  manu .  natat  ohrutus  ,  omnt 

IS/jptunus demerfus  aqua:  Pallasque cavernas 

Vindicat.  F.t  voti  reus  ,ejr  qui  vendidtt  orbem, 

Iam fibi  quisque  deos  avido  certamine  fingit . 
Certe  infinitUs  eorum  etiam  inter  Chriftianos  nunc  reperitur  numerus ,  qui  curtt 
illofentiant  Celio,  dequoita  Martialis,  epigram,  lib.  iv  : 

Nu/los  cjfe  dcos ,  inane  coclum 

t^A dfirmat  Cc/ius ;  probatquc ,  qtibd  fe 

Faclum,  dum  negat  hoc,  vidct  veatum  . 
v<ua  opinione  animo  obdurato ,  aut  foediiTimis  voluptatibus  hbidinibusque  vo- 
20  Jut^ntur ,  aut  in  omnis  generis  HagitiafceJeraquenefanda  ruunt;  adeo,  uticce- 
ium  terramque  &omnia  inter  fe  mifcere  haud  vereantur,  modo  queant .  Li- 
ceat  heic  cum  Boethio  exclamare  -, 

Heu  quam  pr&cipiti  merfa  profundo 

UW cns  hehet ,  cjr  propria  luce  relic/a\ 

Tcndit  in  extremas  tre  tcncbras! 
Sedhis  fi  tantisper  animum  a  teterrimi  hoftis  fui,  principis  tenebrarum,vinculis 
hbi  vindicare  daretur,  donecea,  qua:  fupra  exomnium  gentium  theologia  col- 
Jegi,  mecum  penitus  cognofcerent:  certc,  11  non  unafacrorum  apud  Chnftianos 
hbrorum  auaoritate,  laltem  univerfarum  gentium  unanimo  inducerentur  con- 
3g  fenfu,  efle  deum ,  elleque  eum  ,  querri  facra  nobis  oftendit  Chriftianorum  theo- 
logia.  Ego  equidem  ifta  fortaffis,  ut  alieno  in  opere,  fufius  copiofiusquetra&avi, 
quam  par  erat .  verum  dari  veniam  mihi,  arquum  cenfeo  >  quandoquidem  prifca 
llla  Germanorum  meorum  theologia,parcc  ab  Grxcis  Latinisque  au&oribus 
adnotata,  explicari  aliter,  primceque  fua:  originiadferinequiverit,nifiex  di&o 
pmnium  reliquarum  gentium  confenfu .  Nec  indignum  videatur,patria:  me  gen- 
tis  eam  prcftitiile  operam  honori,quam  alius  quispiamGnxcorum  Latinorumq; 
impendillet  nomini.  nam  6c  Celtx  noftri  non  paucafed mtdtadecce/o  acfderihusat- 
fte  eorum  motu ,  dc  mundi  ac  terrarum  magmtudtne  ejrfirma,  dererum  natura,  de  deorum 
tmmortalium  vi  acpotcflate ,  ac  quid  ii  velint ,  dtfputarunt ,  juventutique  transdtderunt  \  ut 
4o  fupra  e  Caefaris  ac  Mela:  intelleximus  monimentis.  ubi  fortafle  haud  pauca  etiam 
veriora,  quam  quas  autGraxorum  aut  Latinorum  de  iisdem  rebus  prodidc- 
ruht  fapientiffimi .  Haud  levia  fane  notafle  videntur  in  Celtarum  fimul  6c  Afly- 
riorum  Perfarumque  philoiophia  Ariftoteles  6c  Sotion,  ob  qua:  antiquiorem 
Gra:corum  philofophia  duxerunt ;  ut  teftis  eft  Diogenes  Laertius ,  in  procc- 
J^o .  Certe,quantum  exfupra  difputatis  judicarelicet  ^vix  umbram  vera:  illius 
lapientiar ,  a  primo  mortalium  Adamo  tradita:,  adnotarunt  in  tot  tantisque  mo- 
^rnentis  fuis  Grxci.  quam  tamen  ipfim  ex^Egypto  eos  haufiffe,  poftquam  fuam 
«omi  per  ingenitam  vanitatem  prodegiflent,fupra  oftenfum  eft .  Contra  vero 
50  C?X  "S>  ^ux  tara  parciilli  de  Celtarum  noftrorum  /Egyptiorumque  ac  Perfarum 
theologia  memorixprodiderunt,iatis  adparet ,  longc  meliorem  hos  veriorern- 
S^acplaniorem  tenuifte  rerumdivinarum  juxta  atquehumanarum  notitiam.  i 
^deo^ut  veriffimum  fit  teftimonium  AEliani,quodvariar.  hiftor.lib.  11, cap.xxxr^ 
^is  rchquit  confcriptum  verbis :  Koij  rts        vjrino-t  t!w  r  QctpGdgotv  <ro(piou>j  «V^- 

&  *ipuy  <p£ov7i&o-iv ,  tj  £.  iSeis  yow  hvom  fcA^Sg  wmilw  %  olot*  o  Ew'^©*  •  Mtos-twt©", 

$  &ioyivt}$ 


Sit  PHIILPPI    CLUVERI  I 

tj  Auytvtfi  o  ij  lV?r«y ,  v  Aiayopjts,  tj  I,a<rtu4i  *  eV/jcj^©*,  *ts 
A\yvA@«.teyis<ri  3  T@ctp£ctpuv  01  isr&xpri/jfyoi,  £  eivcq  ^  vsovoeiv  ^uv.^tn^  ^ 
hcofa  tIuj  jrii»,  S-uvo-i  rt  Kct9ctoug,  ctyvivxnv  oo-lag,  k  Titerotg  TiKwhW  °W  ^ 
tyvXctfiao-t,  vopov,  XjTci  ct&ct Trpjt^aQvy  e£  wv,  ot* T»ff  0g*s  <^«f  $  cre'£tf<n ,  5  t;/^£" > ^ 
hoyriTom.  ideft  :  Et  quts  non  Barbarorum  fapientiam  Imclibm  extollat  f fiquidemncm 
rum  ad  contemtum  deorum  umquam proUpfrs  efl\  neque  in  dubium  vocant  ,/mt  ne  dit ,  ■ 
Jmt,  &  curent  ne  res  humanas,  an  mn  .  i\emo  igttur  neque  Indus ,  neque  Cclta ,  ^ 

,       cogitationem  in  animum  indnxit ,         *y/  Euemerm  Meffcnius ,  W 
i^ry.v,  velHippo ,      Diagoras,velSofias,vel  denique  Fpicurus  rfcdhrbariifii,qMs  ^  |0 
contendunt  ejr  tffe deos ,&~noftri  curam*ercre.  i^tque  hxc  tmrnotajide  tenentes->p^ ^ 
divinam  factwt^fanctl  vitam  agunt ,  ceremonias  obeunt,  orgiorum  legcm  obfcrvant,® ' 
fatrant ,  ex quibus  certum  cH ,  quod  deos  obflinate  colant ,  fjr  veneremur .   Adcb  *c  .  * 
cum  -/Egvptii ,  Aflyrii ,  Perfie ,  5c  Indi ,  tum  Ccltx  noftri ,  majorum  theologi \ 
five  fapienti.am ,  quam  iili  ab  Adamo  acceptam  ii:;  tradiderant  ,diligenter  a 
dulo,  fummaque  cum  reverentia  ad  ^£liam  ctiam  uique  tcmpora  cuitodivcr^ 
quumjamdudum  Graxi  in  abominandum  iftum  etQeio-pov  prolapfi  cilcnt . 
garis  equidem  hxc  fuit  apud  Grascos  atque  Latinos ,  jam  multis  ab  indetec,j.^ 
&  nunc  etiam  noftris  theologis  e(l  opinio,  omneis  homines ,  duce  natura» 
ulla  doctrina ,  habere  anticipationem  quamdai  n  dei  livc  dcorum :  coque  ei  2o 
dum ,  uti  nulla  ufquam  gens  reperta  fucrit  iine  deorum  cultu  ac  venerati  ^ 
Verum  huic  ego  opinioni  haud  temerc  lubfcripferim.  nam  duce  natura»4 
nobis  poit  Adami  lapfum  tota  corrupta  vitioiaque  manfit,  nec  boni  quidq  ^ 
nifi  fuppeditante  Spiritu  ianclo,concipir  Protagoram  potius  eo  pervecturn 
fe  crediderim ,  uti  omnino  negaret  fefc  de  diis  habere,  quod  liqueret,  efle"  » ^ 
efTent ,  qualesve  eiTent:&  multo  magis  Diagoram  illum  Melium ,  &  ^efUlj{, 
rum  ( indignum  hoc  nomine)  Cyrenaicum,  qui  nullos  omnino  cffe  putave 
equorum  numero  innumeri  alii  olim  fucre,  ik  etiamnum  intcr  ChrillianosS 
que  reperiuntur .  Certe,  quidquid  natura  in  nobis  poffit,  ea  duce  prole^u  4^ 
cxcogitarenequivit,  efledeum ,  eileque  unum  iupremum  atque  acjernum»  f 
ccelum ,  6c  terram ,  &  fidera,  &.  angelos  &  primum  hommem  creaverit : * 
lorum  vero  quosdam  imperium  fup.-  cin;  Deiadfeclalie,  bcllumque  ilh 1110  effii  ' 
ex  quorum  lapfu  fadam  Typhonis  reliquorumque  dasmonum  generatio  ^ 
animashominum  eileimmortalei.s -corporibus  heic  femel  intereundum;^F  f- 
multas  /ctxulorum  revolutiones  inaham  xternamque  vitam  redeiindum:  , 
taliumgcnus  aliquando  aquarum  eiuvione  fuiiie  delctum  ,  prarter  NoaC 
quem  aliialio  adpellaverunt  nomine,&  ejus  famiiiam :  mundum  tan^CIl9tjB 
vel  abfumtum  vel  purgatum  iri .  dein  ,  cultus  etiam  divini  ceremonias  %M 
ritus  ii  confidercsj  animalium  immolationibus  placandam  efle  divininu wm 
iram  ,  gratiamque  ejus  expofcendam  :  nihil  neque  publiczc  neque  Pr,v 
majoris  alicujus  momenti  fine  facrorum  interceflione  efle  occipiendum  •  „, 
cris  vero  rebus  omnibus  album  obfervare  coiorem,  6c  reliquos  ntus,  ^?-^^ 
cis fupra  indicavi.  Ha:c,  inquam ,  atque  talv , qu^m  univerfc  non  mo "°^tCtO 
Itro  hoc,quem Europa?,  Afix,  Arricaque  vocabulw  diftingvimus,  fcd  ui  ^ 
ctiam  ,Iongeque  remotiflimo  orbe  crediderint  gentes,  ac  religi^A^171^  jjjj^ 
vaverint^  non  naturaduce,  fine  aliqua  dodj-iua,  fingula^  per  fe  didicifle,Jc^ 
jorum  traditionibus,  jam  inde  aprimo  mortalium  Adamo  manantibu^^ 
pifle,  ut  fiipra  oftenfum,  certum  eit .  Atcue  hint  funt illx  Gra-corum  ®f 
VOCeS',  fi)5^o^«<«f  Ao^'  toqot  TrithcuoTctia  Xoyor  caqCpcto^iv  01  ctfX^01'  ^ytft^  q 
7roioQvTtpot  •  ld  citj  ut  antiquus  est  fcrmo  \  ut  atiuqttA  fcrunt  trs.ditwnes ;  ut  aju^  ^\  ^  ( 
utprtfci  mortales  adjirmant.  unde  etiam  illud  Plutarchi,  in  libro  de  Iu^e:  ^ 
Tntf*reihtu@*  twrn  KctnvQv  ck  koXoyu>vH#i  yofjtoSiTuv  «?re  muiree}  %  (p^0<T°®*  $ 
tliJJ  cvpx^  ct^curojov  e^crot ,  tIw  q  ttw  i%v?jiv  ><&  lvo-^ctK{&ov ,  x'k  cv  hoy**  ^ 
bt  (pr^cus,  cifoci  IV  ti  reAer^f,  evrg  Svtrleug.k  (Zctp&dpoic^  h^yjQ  TroT&ctX*  ^&f^t*  ^ 
ldeih  Ptoinde  vetufliftma  k  profefsbribus  rerumfacrarum  &  legum  latortbus  &<*  ^ 
peuu  atque  philofophos  eft  opinio  3  auclore  imognito ,  Jedfide  firma  ejr  indeU^  '^0* 


tffl 

0 
f 
0 
V/, 

0l 

rfl) 


itf 
fa- 

|G« 

j* 
n, 
if 

50 
|0- 
lt- 

\(h 


GERMANIiE    ANTIQ,  LIB.  I.  3!j 

firmonibm  tantum  &  rumonbus ,  yTW  myfterits  ac  facrifciis  tam  barbarorttm  y  quam 
Grxcorum,  longe  lateque  pervagata. 

Hunc  igitur  fontem ,  hanc  origincm,  hoc principium  habuit,non  modo  Cel- 
tarum  noftrorum ,  fed  omnium  pariter  per  orbem  terrse  gentium  theologia ,  ac 
reliqua  fapientia  *  non  a  Graecis ,  ut  plerique  volunt  cum  Diogene  Laertio  ;  nec  a 
Celtis ,  vel  Perfis ,  vel  Indis,  vel  ^Egyptiis ,  vel  Aflyriis ,  ut  Ariftoteli,  Sotioni ,  8c 
aliis  vifum  j  fed  aprimo  omnium  mortalium  parre  jM/VNNO  :  qui  ipfe  primus 
dodorem  habuiteumjem,quemoriginem  conditoremque  fui,  fupremumillum 
^ternumque  T h  e  u t h .  cui  pro  tantis  donis  fit  honor, laus ,  &  gloria,  in faxulo- 
10  tum&culajamen. 


Cap.  xxxvii. 


Ve  remmpublkarum  apud  prifcos  Germanos  formis ,  ubi  ftmul 
oftenditur,  quo  modo  imperia  imtio  in 
gentibus  nata. 

l  Atis  hactenus  de  prifca:  Germanorum  gentis  religionibus  ,  &  fiicrorum 
j  ritibus  poftquam  dictum  eft ;  ordo  rerum  nunc  pofcere  videtur ,  uti  de  pu- 
20     "  blicoetiampop  ulorumregimine  quxdamdicanturjpaucisquemonftretur, 
quxnam  fuerint  per  univerfam  olim  Germaniam  rerumpublicarum  formse. 

Tria  potiflimum  quum  fint  omnium  rerumpublicarum  genera,  five  tres  for- 
^^Monarchia,  Aristocratu  , 8c D e m,o c r. a t i a 5  quas auctor no- 
Aer ,  annal.  lib.  i  v ,  his  interpretatur  verbis  Cuntfasnationes,  & urbesypopulus,aut 
primores,  aut ftnguli  regttnt :  duas  ex  his  tantum ,  Democratiam  ,  ac  CAfonarchiam  \  id 
eft  fopuli ,  &  fiugulorum .  qui  reges  dicuntur ,  regimina  in  univerfis  totius  Germa- 
nicxnationibus  olim  fuifle  deprehedo.  nam  qui  Ariftocratiam  in  nonnullis  Theu- 
tifcorumpopulisftatuuntj  vereor,  uti  fententiam  fuatri fatis  tueri  ac  defenderc 
poflint.  quamquam  ,  nonnulla  mixta  e  monarchia  atque  democratu  fuifleim- 
Jo  peria ,  non  negaverim.    Sed  origines  monarchiae  democratixque  primo  loco 
oftendendaeerunt.  Ariftotelcs,  -zs-oMt^v  hb.  iv,  cap.  1 1 ,  •sr^r^  k&  S-mtcitIw  ait 
t'u>  QcinXeioto ,  id  eft  ,  primum  maximHque  divinum  effe  regnum .   Caufim  ,  cur  fit 
maxime divinum ,  adfert  Cicero,  de  legibu*  Iib.  iu.his  verbis:  Ntm  & hic mundus 
deo paret ,  ejr  huic  obediunt  marii,  terrt-que  •>  &  hominum  vitajujjtsfiupremd  legls  obtem- 
perat.  additque  :  Atqueytttad  citeriora  veniam,&  notiora  nobis;  omnes  antiqutgen- 
*es  regibus  qttond  ■mparuerunt.  qttod genusimperti  primiim  ad  homines  juftifftmos  defere- 
batur.  ln  eamdemque  fentenriam  Juftinus ,  lib.  i :  Principio  rerum,  gentimn  natio- 
nu™%  imperium  penes  reges  erat  i  quos  ad fiftigium  hujus  majeftatis  non  ambitio popularis9 
fid Jpeclata inter bonos moderatio provehebat.  Eadem  mens  fuit  Ariftoteli ,  wthtorroft 
4°  lib.  i  u,  cap.xiv, 6c  item  Thucydidi, hb.i : nifi  quod  ille  ad  eos  primum  delata  fu- 
ifle  regna  opinatur,  a  quibus  populus  beneficiis  adfectus,id  eft  iegibus  inftructus, 
aiJtarmisdefenfusfuerat.  uterque  vero  Txra^iKoti  fuiflehasce  povetpxfoceyCwe  Ram- 
KetQ vofji&v,  cenfet  }id  eft, regna ,  feu  monarchias certo  ]ure prxfinitas  ,ficcefttone a 
P*trtbusm fliosdelata.  Illud  quidem fatis  verum,certumque,piimam  omnium  ex- 
ftitiiVe  monarchixquamdam  fpeciem.  at  primam  ejusoriginem  aiiamegofuiflc 
CenIeo,qium  qua:  ab  gentilibus  iftis  tradita  fcriptoribus.  Idem  Ariftoteles,  diclo 
Ptoxirneloco  .  jc«*7*w  ^uw&sxmm ^  cft,  heroum  temporibus  ejusmodi  exortas 
tradit  monarchias.  Heroum  tempora,  prima  illa  fuifle  poft  terrarum  inundatio- 
4.0?ernfascula,  quibus  Noachi  filii»nepotes  ac  pronepotes,  quos  heroum  vocabulo 
J  onuerunt  vetuftiffimi  mortalium,  filios  fiios  atq\  nepoteis,id  eft,nationes,fecun- 
lingvarum  divifionem  numerumque ,  in  fuas  quisque  regiones  deduxerunt; 
^uPerion  capitedictumeft.  In  hisigitur  primam  poftinundationem  exortafuifle 
^gnorum  fpeciem ,  lubens  ego  philofopho  6c  aliis  adfenferim :  non  tamen  pri- 
,  lJ^abuniveribpopulo  in  unum,  ob  beneficia  ejus  ac  merita ,  voluntario  jure 
ata  i     ipsa  natura  patribus  erga  filios  ingenita .  quod  in  uno  Celtarum  patre 


Early  European  Books,  Copyright  ©  201  2  ProQuesl  LLC 
Images  reproduced  by  courlesy  of  The  Wellcome  Trusl,  Londc 
151 6/D 


314  PHILIPPI  CLUVERII 

declaraflefatis  fuerit:  reliquorum  quidpe  regnorum  confimilis  atque  eadem  ^ 
origo.  C £ lt a  r. u m  igituromnium  parens  Aschen  azes  ,  quum  gentem»' 
muinoftram  fimulque  lingvam  in  Celticam  terramdetuliifet ; unusomni- 
bus  patriojureac  poteftatc,  veluti  rexfiibjectis,  prarfuit^quoad  vixit.  Compl  - 
res  autem  quum  ei  forent  filii  nepotesquej  quinque  filiis  natu  majoribusomne 
reliquit  Celcicam :  undc  in  v  potifllmumgenteis,  Sc  v  nomina  Htfpxnorum^ 
tannorum,  Ga/loram,  Theutifcorttm,  &C  I//jiriorttm  y  univerfa  divifa  fuit .  fub  v  his  reliq 
fratres,  filiique  ac  nepotes.fuas  quisque  portionespoftederunt,  tamquamfuo?1  ^ 
fub  regibus :  quibus  ex  amore  tamen,  ceu  filii  parentibus ,  minoresque  naturr  - 
tres  majoribus ,  non  per  metum,  paruerunt .  Ei  Afchenazis  filio,  cui  Th  euT 
s  c  i  a  hereditate  obtigit,quodnam  fuerit  nomcn,nusquam  repeno  .  Hic  comp 
res  iterumquum  haberet  iilios;  v  natu  majoribus  omnem  distribuit  Tflc  f 
fciam :  a  quorum  imperiisnominibusqueomnis  Theutifcorum  gensin  vc  ^ 
fuit  nationes>  Ifltvones,  Ing&vones  ,Vanddios,  Hermiones^  atque  B.tf/arnas :  quorum 
ncs  fuo  loco  defcribentur .  Singulis  iterum  his  Afchenazis  nepotibus  quU 
complures  progignerentur  filii  j  complures  etiam  cujusquc  ditionis  partitiofl  > 
compluraque  deeorum  nominibus  nationum  exortafunt  nomina,  <M#r?  ' 
Gambrwioram ,  Cbattorum ,  Hermundurorum ,  Sc  alia  .  Quorum  regioncs  quum  I1 
ultra  in  plura  vocabula,pluraque  imperia  minutiora  dlvidi  ob  agrorum  angu »l  ^ 
nequirentjin  unumimpofterum  filium,natu  maximum,  imperii  fucceffioin^ 
que  gente,  five  natione,  perpetud  delata  fuit .  Ubi  vero  filii  dcfcccrunt,  in  P1 '° 
mos  regia:  ftirpis  confangvineos,  vel  etiam  nobilitate  prjeftantillimos,  ^c^j.^ 
rum  fucceflio  transivit .  reliqui  omnes  his  paruerunt,       vopsv ,  id  effc,  ^re/t^0, 
htisfrxfriftis  ;quod  dc  primis  illis  regnis  adfirmat  Ariftoteles,  loco  fup^-  ra- 
Atque  hinc  eft.quod  Gacfar,  belii  Gall.  com.  vi,  de  Gcrmanorum  nationibus 
dit,  his  vcrbis:  TS(jque  quisquam  agri  modum  certum,aut  fineisproprios  h.ibet .  fi^^^ih 
tus  ac frtncipes  in  Annosfinguios  gemtbus,  cognattontbusque  hominum,  qui  una  cottYunt, ' 
tum  eis,  ejr  quo  loco  vifum  ej?>  attribuunt  agri^atque  anno  fofl  alio  transire  cogttnt .  J:1 
finguli  vici  fingulae erant  cognationes,  &  fic  quoque  (inguli  pagi;  ac  tandem  ^ ^ 
civitas ,  five  natio  ,ab  una  ftirpc  procreata  gens,  pro  una  pmpinquitatehao^ 
tur .  Quo illud  etiam  fpeftat  au&oris noftri,  in libro de  Germania :  "KHn0y5\^ 
fortuita  conglobatio  turmam  aut  cttneumfacit:fedfami/U  &  proftnquitates .  £um^em 
dicque  Americanas  genteis ,  in  vicis  &  cuneis  conftituendis ,  obfervare  m°l^j 
vulgd  notum  eft .  Sed mtio,  fines  imferti ,  ut  inquit  Juftinus,  lib.  i ,  tueri  ^ML- 
froferre,mos  erat:  &,  utTacitusannal.  \u,  intrafuam  cuique  patrixm  reg^fnl6^ 
tur:  nuliii  adhuc  mati  lihidine.  At pojiquam  exui  £qualttas,& pro  modefiia  acft*^'  jfl 

Li+in  mie  i*tr*/lt>U/lt  .  nntl  tYlr>rlA  l*3nin3»  hl»ll<)  i  I"»    ^ninmAr    Cr*A  rlnfTlietl**    „  _ 


bitio  &  vis  incedehat  •  non  modo  rapina:  ac  bella  in  finitimos,  fed  domi  etia 
fuos  civeis,  liberiores/w-i/^w*  dominatbnes,  regnaque jam  infinita,  cum  P0^, 
teimperandi  abfolutifiima.  quorum  primum  conditorem ,  poft  inundatio 
fuifTe  Nimrodum ,  five  Ninum,  facra:  juxta  profanarque  teftanturhift01"12'  ^ 
abfolutiilimailla  in  Oricnteimperia,nontam  infubditos  ac  civeis,qnto-n^j 
fima  mancipia  a:tcrnum  mansere .  Atque  hoc  tandem  cft,quod  AriftoteleS) ,  ^ 
dubie  cx  vcterum  traditionibus,adfirmat,  xctQ,  tSs ^uik^x^v^  prima  rcS11  u[|o5 
k  exorta.  Eadem  poftea  quum  in  Germania  quoque  cxorirentur  •  non 
apud  populos  evaluerunt:  quidam,uti  pcr  vim  eaatquclibidinem  a  rcg-^uSuCfc 
pta  videbant,  fic  ftatim  pari  vi  atque  indignatione  eripucrunt,  in  plenarrifl^^ 
fe  &  abfolutam  vindicarunt  libertatem.  Hinc  dux  in  antiqua  Theutiic  ^ 
gente  rerumpublicarum  purx  ac  fimplices  nulloque  alio  gcnere  permi^  c 
mce,  Monarchia,  acDemo crat i  a .  Quidam  vero veterem illum    cf|J p 
avitum  gentibus  morem  ad  pofteriora  quoque  fa:cula  retinuerunt ,  vel   ,  ^ 
abolitumrevocarunt.undetertium  quafi  gcnus, e monarchia  democra  ^ 
confufum  ac  mixtum .  Sed  fingulorum  generum  cxempla  cx  veterurn  oitc 
monimentis  atque  clarius  illuftrare  libeat . 


GERM  ANIiE   ANTIQ^LIB.  I: 


Cap.  xxxviii. 


*I>e  democraticis  rebujpublicii  cum  frincifatu. 

QUodn  am  rerumpublicarum  genus  fitoptimum,  ceterisque  prasftan- 
tiffimum ,  nec  hujus  operis  eft  inquirere  ,  Sc  multi  jam  dudum  oftendere 
conati  funt.  unum  hoc  ego  heic  dixenm  >  libertatem,  atque  ex  ea  natam 
io  rern?cratiam  ut  plurimum  amplexos  fuille  Germanos  noftros;  adeo,  uti  uno 
rerrne  Libertatis  nomine  atque  fama  Graecis  juxta  acLatinis  monimen- 
tIS  rnaxime celebrati  fint.    Unde  hxc  au&oris  noftri,  in  libro  de  Germania, 
verba :  Sexcentefimum  ejr  quadragefimum  annum  urbsnofira  agebat ,  cum  primtim  Cim- 
vrorum  audita  fimt  arma ,  Cacilio  CAietel/o  ac  Papirio  Carbone  C  o  s  s .  ex  quo fi  ad  a/te- 
THm  imperatoris  T rajani  confiulatum  computemm ,  ducenti  fierme  ejr  decem  anni  colligun- 
tur.  tam  diu  Germania  vincitur.  CAIedio  tam  /ongiavi  Jpatio,  multa  invicem  damna.  non 
Samnisy non  Poeni,non  Htfpani£,Gal/Uve,ne Parthi  quidem fi&pim  admonulre.qutpperegno 
fjacts  acrior  esi  Germanorum  libertas.  Qutd  enim  aliudnobis,  quam  c&dem  Crajft,  amtjfo 
^ipfi  Pacoro ,  infira  Ventidium  dejetfus  Oriens  objecerit  ?  At  GermaniyCarbone,cy  Cajjto, 
10      f*ur°  Aurelio ,  ejr  Servilto  Cepione,  <JM.  quoque  Manlio  ,fiufis  vel  captis ,  quinque  Jimul 
c°njttlareis  exercitm  popnle  Rornano,  Varum  tresque  cumeo  legiones  etiam  Cdfirt  abs/u/e- 
nec  imptme  C.  CAIarim  in  Ita/ia,  divm  Iu/imin  Gallia,  Brufimac  IS/cro  &  Germani- 
cus  tnfiuis  eos  Jedibm  perculerunt.  mox  ingentes  C.  Cafiaris  mina  in  ludibriitm  verfx.  .  tnde 
otium  i  donec  occafitone  dtscordU  nofir&,  ejr  civilium  armoritm,  expugnatis  /egtonum  hiber- 
nis  >  etiam  Galitas  affec~tavere^j> .  ac  rurfm  pu/fi  inde  ,  proximis  tcmporibm  triumphati 
7n*gis ,  quam  viEiifiunt.    £rgo  omnium  toto  orbe  gentium  fortiflimi  Germani. 
^ernpeuna  Libi;rtas  rortitudinis  certa  mater, nutrixquefidiffima.  Edi- 
verf0)  Orientis  populi  mento  auctoribus  mol/es  bellovtri  paffim  adpellantur ;  ut 
?UI  abfolutiffimis  rcgnis  ceu  dejetiirlima  lervitia  continebantur.  A  liberorum 
30  $ltUr  Gcrmanixpopulorum,ut  omnium  nobiliflimorum,  democratia  initium 
acerehaud  iniquumfuerit:  imo  maximc  neceirariu .  hujusquidpe  explicatione 
P^mifia,  reliqua  rerumpublicarum  genera,qualia  fuerintifacilius  intelligentur. 

-^ernocraticarum  igitur  rerumpublicarum  alix  cum  principatu  fuere,  alias 
me  Pr^cipatu.  de  his  pofterius agam : de  illis  hoc  capite.  P  r  i  n  c  i  p  a  i  u  s  in  de- 
°ctaticis Germanorum  rebuspubliciserateminens unius  auCtoritas,  reliquo- 
m.oniniumpoteftateatquelegibus  definita.  Tacitus,  praxhctolibrode  Ger- 
jMlIa:  Reges  ex  nobtlitate,duces  ex  virtute fiumunt.  necregibm  infinita  aut  iiberapoie[Jash 
■    Hces  exemplo  potius,  quam  imperio  ,Jipromti  ,/iconfpicut  Jiante  aciem  agant,  adrnira- 
^prtfunt.  Recleequidemmajoresnoftri  regesex  nobt/itate,  dttces  ex  virtute  (w- 
.  jj^ant .  quidpe  virtute  opus  erat  foris,  uti  hoftis  profligaretur :  nobilitate  domi, 
^    }x  au^oritas  polleret  in  civcm.  Ceterum  regis  nomen  heic  improprie  pro  prin- 
PP1S  au<9ioritate  eile fumtum ,  ipfe  auclor  infra,  ubi  de  conciliis  agit ,  fatis  diferte 
ls  verbis  indicat :  Coeunt  ,nifi quidfortuitum  & fiubituminciderit ,  certis  diebm  \  cum 
m  tnchoatnr  /una,  aut  imp/etur.  lllud ex  libertate  vitium ,  qubd  non  fimul,  nec  juffit  con- 
Veniunt  \  fie(i  ^  afcer     tertim  dies  contatione  coeuntium  abfiumitur.   Vt  turb*  placuity 
Confidunt  armati .  Silentiumper  facerdotes,  quibm  tum  &  coercendi  jm  esi ,  tmperatur. 

^  r ex,  vel prtnceps,  prout  ttas  cuique,  prout  nobi/itas ,  prout  decm  bellorum,  prout  fia- 
undia  es/}  audiuntur,  auctoritate  fvadendi  magis,  quamjubendi  potefiate^j .  Si  disp/tcuit 
Jentemia  ,  firemitu  ajpernantur  :fin  p/acuit  ,firameas  concutiunt .  Heic  fcilicet  nullum 
50  de  ^rC8^  ac  Principis  imperium  discrimen :  uterque  enim  aucloritate  magis fiya- 
h*]]*' jubcndi  potefate ,  attdiebatur .    quod  clarius  etiam  patet  ex  Calaris 
xh  l^Uci  commentario  v  :  ubiAmbiorix,  Eburonum  (Germani  erant  Cis- 
p  enani;  dimidiac  partis  rex ,  fic  adfatur  Romanos  :  JS[eque  id,  quod fecerat  de  op- 
F%n^ionecafirorum}  aut  judtcio  ,aut  vo/untate  fiua  fecijfe  h  fedcoaclu  ctvttatis.  fiuaque 
ne  ej^/0^  wtperia,  ut  non  minits  haberet  in  fie  jurts  multitudo ,  quam  ipfie  in  multitudi- 
m'  N ir^irum  hoc  eft,  quod  Tacitus  m,fivadendt  magis  autforttate ,  quamjubendi 

D  d    a  potefiatey 


3i6  PHILIPPI  CLUVERII 

fotef/ate,  regem,  vel  frincipem  audiri.  ita  >uti  Ambiorix  rex,  etiamfi  in  concm0 
bellum  in  Romanos  civitati  Eburonurh  disfvafiilet;  tamena  multitudine,  adm- 
Ferendum  ducendumque,  cogi,  vel  faltem  juberi  potuerit.  Quinfuos>utRon^- 
norum  caftra  oppugnarent,  non  juiliile,  fed  concitavifTe  eum  cum  Cativulco,a- 
terius  Eblironum  partis  rege ,  teftatur  Qefar  code  commentario .  Tacitus  anna  • 
lib.  x  i,Eodem,  inquk,  anno  Cberufcorumgcm  regcm  Romafcttvit)amifst$,ferinter/s4^' 
/a,  nobtlibu$,  ejr  uno  reliquo,flirf  u,  rcgu,  6jut  afud  urbem  habt  batur,  nomine  Italus.  P Me,m ' 
buicgemis  }  F/avio,  fratrc  Arminit:  matcr  ex  Acrumero  ,frinctpe  Cattorum ,  erat .  ChC^ 
fcos  regnatos  fuifie  ante  hunc  Jtalum ,  nufquam  reperio .  principes  eorum  re re 
Tacitus,in  ahnalibus,fratrem  Flavii  qui  ftipendia  fecitin  Romanorumexerci 
Tiberioac  Germanicoducibus)  Arminium;  dein  duos  fratres  Scgctfem ac Scff^ 
rum  .  Proinde  principemquoque  voJuilTc  Cherufcos,non  regemJtalum,omni^ 
credibile  eft .  Ipfi  certc  Cheruici,  predi&o  libro  apud  Tacitum,  principcm  * 
pcllant.  Adeo  neminem,  inquiunt,  tudemin  terru  ortum ,  quifrincifi$  /ocum  irnf/tdt 
quid  Cheruici  regem  pcterent,  qui  Arminium ,  antea  principem,  regnumad»  ' 
clantem  opprefleranttquique  Maroboduum ,  multarum  gentium  in  German1 
regem,  quum feregno  fuo  adjicere armis  tentaret,  Arminii  dudu  repreiferan  J 
moxque  Hermunduris,  Marcomannis,  ceterisque  Maroboduo  fubjectis  g^°j 
busauxilium  tulerant  ad  pellendum  regno  Maroboduum  <  Certeregnumi1111.  l£) 
irali  nonalius  fuit  generis,quam  illud  Ambiorigis  &  Cativulci  jubi  £quamuY 
tudinicum  regibus  fuit  poteftas :  hoc  eft,prinapaiis  auctoritas  in  democratiaj 
cumfvaforiojurejubendi.  Regis  autemadpellatio,  tiim  Tacitoin  CherulcorU 
kalo,  tum  Ca:fariin  Eburonum  Ambiorigefic  Cativulco,indenata  videturflU  , 
unum  idemqjimperii  genus  Romani  modo  regis,  modo  frimifis  promifi  ue 11 
parunt  vocabulis  :  illud  tamcnquafiprifcumRomanoru,Spartanorumqjinl  ^ 
tioncjquiconfimilispotcftatisimperium regum quoq,  tituloadJiciebant;Ufn  ^ 
oftendam.  Sic  igitur  Tacitus,hiftor.  lib.  iv,Claflicum  quoq; ,  alx-  Treverorum 
Romano  exercitu  prxfe&um  ,  regiofuiife  gencre  tradit;quum  tamcn  In  .  ^ 
marum.a  quo  ClaiTicum  genusorigincmq;  traxiftc  mox  infr.i  patebit,princ,P  y 
fuifreTreverorumadrirmetCxfar,  belli  Gall.  com.  v.  fic  itcm  fulium  paU;^r0! 
&ClaudiumCivilem  ,regia  ftirpe  fuifieapudBatavos,aitTacituseodemllt?  ' 
quum  principeis  tantum  olim  habuerint  Datavi,  non  reges :  ut  infra  liqlieblt'b|j, 
quam  exigua  fueritprincipum  iftorum,  fiveregum  ,  in  democraticis  rebusp"  ^ 
cis aucloritas , fvadendi magisquamjubendi,  diferte  indicat idemTacitus,10.^ 
bro  de  Germania,  per  comparationcm  aliorum  in  Germania  rcgum.  Trarts  1)1  ^ 
inquit,  Gothones  regnantur 9fau//o  jam  addic/iu$ ,  qubn  ceter*  Gcrmanorum  geMes>  ^ 
dtim  tamen  fufra  libertatcm .  Vrotinm  deindeab  oceano  Ru^ii^cjr  Lcmovii.omniurnqM"*  ^ 
genuum  infignc,  rotunda  fcuta,  bn>ves  g/adti,  ejr  crga  rcges  obfajuium .  Eiij  dum  Gotn  ^ 
bus  addictius  jam  regnum,quam  ceteris,cum  libertate  tamen  tribuit; 
etiam  c\:Lemoviis  erga  reges  obfequium,quo  veluti  infigni  ab  rcliquis  antcer^, 
ratis  Germanorum  nationibusdiftingvuntur:fanc  cetensillis  plenam,mteg 
atqueinhnitamconceditlibertatem.  Paullopoft,  deSvionibus,  qui  S-vc di 
vulgo  dicunturj  Eft  apudi//os,k'mc[Uit}&oftbusbonos:  ebquc  unus  imfcritat;  nuB  )A  ^ 
cefttonibus,  non  frccario  jurefarendt.  Quibus  verbis  itidem  abfolutam  atqUC  l15^ 
tam  ceteris  Germanixnationibus  adfignatlibertatem  ,quorum  reges ,  fc^  ?  ^ 
cipes  hoc  ipfo  a  Svionum  regibus  discernit,  quod  hi  liberam  in  fuos  &  in^l'\^b 
habebant  poteftatem  imperandij  unique  fbli  imperitabant :  Gothonurn  ^ 
regibus  non  nifi  precarium  erat  ac  fvaforium  jus  parendi  ,  cum  multi^  ^ 
ptionibus  fubjedorum  :  qui  tamen  ipfi  addidius  regebantur  ,  quam  c  f 
civitates .    In  his  igitur  puraputa  democratia  merito  dici  debet.  qu'^?c  ^cCi 
ma  imperii  poteftas  majeftasque  apud  univerfum  erat  populum*  in  ^ 
ordines  di verfi ,  alius  alio  m^nov, frtnctpts,  facerdotum,  frtmcrum ,  fivc  ?r0CcrUt 
biltum>&flebt$,tamzr\  in  conciliis  ac  conventibus  ,fine  jureaut  dignitate  . 
Spat,  nt  turbiCflacuit ,  armatus  quisque  confedtt  :6c  iterum ,  fine  jure  «s&tif*4 ^ic: 
<tta$  cut(jue>  froutdecu$be//omm,froutfacundiaerat1  pro  fe  quisque  fententiam  ^ 


GERMANll   ANTIQ,  L  I  B,  I.  pr 
idquein  negotiis  gravioribus  ,  qUa^ad  ftatum  totius  c'mt2Ltis  Ipectabant.  fic 
emm  idem  nolter  5  De  mworibus  rebtts principes  confultant ,  de  majoribus  omnes .  ita 
tamen  ,  ut  eaquoqtte ,  qnorum  penes  plebem  arbitriumejl ,  apudprincipes pertraclentur  „ 
&  poftea  :  Ltcet  apudconcilium  accufare  quoque ,  &  difcrimen  capitis  intendere ,  8tit.fi!- 
rum  •  Eltguntur  in  ilsdem  conciliis  & principes,  quijura  per  pagos  vicos^  reddunt .  Sine 
ipsa  lgitur  plebe  nihil  audebat  ftatuere  aut  decernere  rex  ille.,  vel  princepsj 
inio  ne  proceres  quidem ,  feu  primores  .  Hinc  Civilis  >  regia ,  ut  ante  dictum  * 
«ve  principali  apud  Batavos  ftirpe  ortus ,  quum  gentem  ad  rebellionem  per- 
Iq  tltlnere  veuct j  primores  ^entis,  ejr promtifftmos  vulgi^fpecte  epularnm,facrum  in  nemus 
vocavit ;  telte  eode  noftro,hiftoriar.  lib.  1  v.  fcilicet,quia  fine  vulgo,  id  eft,  line 
plebe,  neq;  Civilis  ,Batavoru  nobiliflimus ,  neq;  primores  quidqua  decerncrc 
jus  rasve  habebant.  Quamobrem  vehementillime  falluntur  li,  qui  Batavorum 
^mpublicam  ariltocraticam  fuille  Civile  vivente  arbitrantur.  neque  eorum 
Jen tentia:  quidquam  patrocinantur  verba  Strabonis,  ita ,  lib.  iv,  de  Belgis 
°quentis  :  a^^jc^w  4'  W**  «f  •s>A«*f  rm  <aroMTet£v ,  hoc  eft  j  plcr&que  eorum 
nspttblict  per  optimateis  admimftrabantur .  etenim  tus  vtAetxs ,  non  vero  omneis 
^uiile ait ariltocraticas.  nomen  autem  Belgarum  longius  ipfcquam  quisquam 
lusauctorum,  in  ultimam  ufque  versus  occafum  lolltitialem  Galliam ,  quse 
20  ^]11110  J^WWWW  dicitur  minor  ,  extendit  .  quapropter  ex  ple^isque  lllis  >  cum 
*je  nationes,  tum  rnaximc  Batavorum  civitas  exemta  efie  poterat :  imo  jure 
eoebat  s  quia  Batavi  Germanorum  ,  unde  orti  erant,  moribus  agebatit  in 
•nnibus  rebus:  ariitrocaticu  autem  imperandi  gcnus  a  Grarcis  Maifilienfibus 
•      acceperant :  a  quibus  nihil  pror/us  Batavi  ,•  ne  propiores  quide  cis  Rhenu 
111  Sallico  lolo  Germani .  fic  namq,  in  Eburonum  quoque ,  Germanica:  natio- 
^ls>civitate,ut  ante  oftenfum,  fummaimperii  poteltas  penes  multitudine  fuit. 
tiabo  vero  fiiperioribus  continuo  ifta  fubjungit :  eW^'  ^fjLovtt^ouiiro  k*t  cvi- 
roirctXcuov '  60$  ef[  ctvTug  etc.  7roXtfA.ov  Stq  \ssri  t£  vrtwdiss  dtrdetMulo  q&iyyoc .  id  eft; 
jvtiqmtw  unnm  quotannis  deltgebant  principem :  fmiltterque  unusbelli  dux  a  multitu- 
30  Jfi  defignabatur.  En ;  apertc  Strabo  teltatur, non  \szso  r  d^qtav, id  elt,  ab  optima- 
wis  duceis  iltos  belh  fiiiflc  conftitutos,icd  \jzri  rS  vriitxs*  hoc  elt,  a  multitudme; 

plebem,  atque  vulgum  vocat  Tacitus.  Quod  ergo  reliquu  eftinligne,quod- 
emdicium,quo  Batavorum,Germanicai  gcntis,respublica  ariltocratix  magis 
demoeratisc adfimilctur  ?  Nempcquod  Cxlar,belli  Gall.  comment.  vi, 
1  ^iplebem pene fervorum  loco  haberi  apud Gallos^&nulli  adbiberi  conjiltos  led  nnpe- 
^  m°mne  intra  Druidas  &equiteis  conliftere.  Adhocquoque  facilis  &  ea- 
^em  elt  relponfio.  Nempcfi  de  Gallorum  plebe  verc  hoc  fcripfit  Cxfiir ;  Gallis 
b°  iuos  mores  lubens  relinquo:  Gcrmanis  tam  Cisrhenams  quam  Transrhe- 
pj^^equistemereeos  tnbuat/edulusmoneo.  hi  quidpe  avitis  vixerunt  ut 
40  \   rlmum  moribus,quum  Galliin  mollioremjam  dudum  vitam  Gntcis  Mafii- 
uium  moribus  corruptiforent.  Proindenon  modo Batavos/ed  omneispa- 
c  Cr  (jermanos  Cisrhenanos  democratico  imperio  civitateis  fuas  live  respubli- 
^  gubernaflTc  maxime  credibile  eft .  fic  enim  in  Eburonum  quoque  civitate, 
noantc  ^ftum.fumma  imperiipoteftas  non  penes  unos  proceres,  nec  penes  u- 
nef  e^uit^j  id  eft,penes  unam  nobilitatem,  fed  penes  omnem  fuit  multitudi- 
ne|^  ue  ^dutiomarus,tefteCa:larefub  finem  com.v,quum  Cingetongem,ge- 
tudw^      m>^v/arisparteis  fequentem7holtem  judicari  vellet ;  armatummnlt, 
^tHl*  concdium  indiat  \  quo,  le^ecommuniy  omnes puberes  armati  convenire  cogebantur. 
^emuititudine  lgiturjidelt^ineplebe  feuvulgolndutiomarus  Cingetorigem 
jo  ftoffi^W*Mmjue.qw  publicare  nequivit.  cogebaturautem  plebs  convenire, 
fciUt  n  utiomari  principis  imperio,nequc  proceru  jufiuj fed  legecommuni,com~ 
Q^,terao  omnifimulplebelata.  Hinc  fubinitium  com.  vi,  /^/^^,inquir 
Tre' li In^iU*omar°>ad eju* propinquos a  Treveris imperium  defertur.  nimiruab  omni 
^a/d ^rummuJtitudinc.  nam  proceresjam  dudum  lponteparteis  Indutio- 
far  i       ruerant^Cingetorigi  mox  a  C^flire  conciliati ;  ut  auctor  eft  ipfe  Car- 
3  n  Coinment.  v5  qui  principes  eos  adpellat.quos  Tacitus,hiltonar.  v,fenatores. 

Dd  3 


v 


jis  PH  f  I  LP  P  t   CLUVfiRl  I 

fcd  &  hic  in  libro  de  Germania^eumdefti  ordinem  vocat  princifes ;  ut  mox  bften' 
dam.  Mcra  igitur  atque  germana  fuitdemocratica ,  cum  Batavorum  ,  Ebui'0' 
num,  ac  Trfeverorum ,  tum  omnium  haud  dubie  Germanorum  cis  Rhenum  e°* 
lentium,  rerumpublicarum  gubernatio,  e  Germania  ,  unacum  ceteris  Gerffl*- 
norum  moribus,  in  Galliam  translata.  Ceterum,quum  tam  abfoluta  tamqs  PJjia 
fuerit  iftarum  civitatum  democratia  5  principes  eorum,  five  reges  eodem  mod°> 
utapud  Lacedaemonios,folonominetantCim  fuerereges;re  autem  ips&dfXi  c°' 
rum  nihil aliud  fuit,  quam  <?p*TriyU  id  eft, impertum  bel/icum per  toram vuArn  1 

five  <?£ctiYiytob  ,  tmperium  mtlitareatermm  :  ut  tradit  de  Lacedarmoniorum  rc  ^ 

gibus  Anitoteles, irofanKM lib.m, cap.xm.  nam  in hoc potiffimum  ab  ini  io cojjjj 
ftituti  fuere,  uti  hoftem  a  fux  civitatis  finibus  propellerent ;  aut  multitudinem 
finitimommagroseducerent.  omnisnamqueeorum  vi  a  nii  nifi  perpetuum^jV 
bellum  .  DionyfiUs  Halicarnaflenfis,  lib.n  ,de Romanorum regum poteftate 
quens,quam  Romuluminftituifle  arbitratur:  ek^  t5  AaKovtKrjc  aroAm/W^T^/*e. 
•nvtyKct(Jfy(&>  lic%        oi  ActKtSctipcvtaiv  (BaTiA&c  cwtdk^u fdotg  ^tocm ,  on  (Zxfafio  ^J*^* 

>f  ytonTtct  Tsrav  ei%t  r  koivuv  to  KpctT©* .  id  eft :  Hoc  quofie  a  Lacontca  repubitcA 
Jit.  qntdpe  LueddmontOYum  reges  non  er^nt  fui  at  bitriitutt  qutdquiave//ent,facerent:J^t. 
nes  fenatum  erat  tota ptMic&admintflrAtionis poteflas.  idem  auctor,  Ji  b.  v :  Kctj' 

Ct7TUTCt  7T0Atq  E^Otf  tGctTlMudo  t  VTt\lu)         U)C7Tip  3t  QctcQolty         $t<XTo\lKUC  ,  Ctft  *  ^ 
ftiSS  tt  Kj  i$lT(Jt,*C  TTtfft-lf  «ff .  Kj  KCy.-Ti<?0C  Lii  @CiTitevC  ,  0  &KCU0&T0C  Tt  K  VOfUpLUTed&i 

0K^cuTUfj8/j@^  t  Tratqlw*  hoc  eft  :  Ab  initto  ommhm  GrxcUurbtbm  fui  erant  rtgeS' 1 
tamcn  non  barburtca  Itcentia  dominabantur  -yfed  juxta  /eges  &  mores patrios  regnum  f-K 
ccbant .  optimuscjue  rex  habebatm ,  cjuiefjet  jufttfftmus,  &  legum  obfervanttfitmus ,  ntttf  * 
discedens ab  infittutts  pdtriis.  Jn  Athenienfium  ^okcutU  dicebantur  ap%o*fa- 
in  Germanis  noftris,  quod  AriftoteJis,  tatoXhwmv  lib.  v,cap.  v,in  commune 
cffn  t  <&p%ctjuv  tov  cwtov  yt vtcdg  <ivju,ayct)yov  k)  Tgprrjyov ,  id  eit ,  pi  ifcis  temporibtts  ^^j^, 
popu/t,  eumdemcftte  exen  ttus fntjse dndorem .  Apudnoftros  exemplum  dicl^X  ^S^J^ 
tis  e(t  in  Arminio,  Cherufcorum  principc  i  quem  dttodtcim  potentuannos  /stie-^ 
quum pYopinijnorttm do<ot^drYet ^auclor eftTacitus , fine  annal.  n.  Romani eC^l^ef 
homines,ob  Lacedxmoniorum  regumfimilitudinem,  r^j eos  adpellarunt  • 
vera  nil  nifiduces  exerc  tuum  erant,  quos  patria  lingva  dixit  Herzogen  5 de qu' . ^ 
plura  poft  dicam.  In  bello  haud  minus,  quam  aliarum  civitatum  duces.q  e 
certum  tempus  certumque  bellum  delecti  erant,  extmpfo  pottks  ,tjttk»t 
promti,  ft conjftcuijiante actcm anertnt yadmtranone prtfucrunt.  nam ,  quemadmo  ^ 
domi  in  conciiiis,  fic  foris  in  militia ,  necjue  ammadvertere,neque  vincire ,  ncfe  ^ 
rarc  quidcm ,  ntfi facerdottbut  p  rmi/sum  erat non  quafi  tn pcenam,  nec  ductsjafi  S  (ea 
deo  imperante ,  quem  adeffe  bt  Ihmibus  credebant .  Iidem  hi  reges  five  PrmC'PC^f 
d  plebe  ,  feu  muldtudine  pro  legatis  mittebantur  extra  civitatem.  ^c  ^ 
rixatque  Verr-tus,  Frifiorum  principes ,  mifli  furjt  Komam  ad  Nerone 
peratorem  tefte  Tacito,  annal .  x  i  1  1 .  lic  Mafius  Marcomannorum  xC* 
Ganna  ,  virginefacerdote,  mifltisad  Domitianumj  tefte  Dione,  libr°L 
fic  Vallomarius,  ejusdem  gentis  rex,ad  Mallium  Baffum  ,  Pannoni^ J \ ^ 
clumitefte  Petro  Patricio  in  hiitoria.  Sed  ne  reditus  quidcm  regibus 
gis  vel  principis  nominc  ac  dignitate  ulJi  certi .  CMoseft  civuattbtu ,  inqult 
tus  in  librode  Gtfrmiania,*/rr<?,4<;  vhitim  conferreprinctpibus  ,vel arment^  'y 
frugttm  aliquid  j  quod ,  pro  honore  acceptnm  ,  ettam  nccejfaattbus  fubvenit .  % x  ^ 
mitibus  fuis ,  de  quibus  fuo  loco  dicarh ,  epuLe ,     quamquam  incomti  J*rff  .^ft 
afparattts,  frofnpendto  cedebam  .  <JMateria  autem  n.umficenutper  be//atefrtifiuS'p  $  * 
ex  hoftibus  habebant,  quar  comitibus  fuis  donabant .  magnuwque  c67nit^  0^ 
nifivi  belloqtte  tnebantur  .  extgtbam  cntm  comites ,  principvfui  Isberalttate ,  wu  jjjud 
wem  cquum ,  il/am  cruentam  viclricemque  frameam ;  de  quibus  infra  dinreretUr^r  ^ 
tamen  quafi  ex  lege,feu  inftituto  ,  quod  eodem  in  libro  iis  tribuit  aUC^ 
verbis  :  Sed  &  leviortbus  deliclis  ,  pro  modo  puenarum ,  equorum  pecortwf1 *  «jp 
ro  convicli  multantur .  pars  multdt  regi ,  <vel  civitati ,pars  ipfi,qm  vmdicatur ,  *  L$ 
quis  ejus  exfolvitttr .  Nec  fatellitum ,  five  ftipatorum , feu  corporis  cuft^d  ^ 


germani^e  a N t i cl  L i b.  i. 

rat  prxfidium :  fed  < 


sfofurrir 


a- 

r'a 

> 

e- 

iii 
lic 

0" 


I 


iii 

ir, 

a* 

:fl 

rcf 

\fi 

ifi 

j 

m 
k- 

Jrf 

u 


qiiod  ex  regia  poteftate,  vel  dignatione  erat  prafidium :  ied  comitatus  I 
do  domi  militia.que  voluntarius  ;  de  quo  dieam  ,  ubi  de  militia  eorum  mim  ler- 
mo  erit.  In  univerfum  xftimanti,  fumma  au&oritas,  tam  in  ea  democratia ,  quae 
cum  principatu,  quam  qux  fine  principe  vel  rege  erat,  penes  unos  fuk  facerdo- 
teis.cum  domi  in  pace,tumforisin  beilo;utfupra,  cap.xxrv,oftenfum  eft.Domi 
tamen  p  lncipemjushabuiiieatquepoteftatem  indicendi  conciliumJtem  pra-fL 
dendi  conciliis  ac  judiciis  publicis  totius  civitatis,  patetex  Indutiomari  exem- 
plofupra  citato.  Et  quia  fingulis  cujusque  civitatis  pagis  ac  vicis  fuus  erat  raa- 
giftratus,  five  ,  utTacitus  &  Carfar  vocant,  princeps ,  qui  jus  reddebat;  fupre- 
mum  quoque  totius  civitatisprincipem,  fiveregem,  in  eopago,  in  quo  domici- 
lium  habitationemque  habcbat ,  locum  juris  dicundi  obtinuifTe  eredibile  efi 
pagum  vero  forte  incoluit ,  qui  totius  civitatis  caput.  Nomen  re%is  a  Romanis, 
utante  diclum,  parum  proprium  iis  impofitum ;  quum  haud  dubic  c  re  ipsa  fer- 
m°ne  patrio  dicerentur  thi  Hrften\  antiquo  vocabulo  Germanico  fbrfte ,  quod 
«odicque  apud  Danos,  Svedos,  atque  Norvagios  primum  numero  fignificat;  ea- 
^mque  fignificatione  apud  Anglos  in  Britannia  eftfirft.  qua  ratione  etiam  vo^ 
cabulum  frinct  ps  Latinis  derivatum  a  voce prtmui.  Pofteriores  Germani,  in  Gal- 
^iam  transgrefii ,  quumLatinarlingvae  ufumillicaddifcerent,  ejusdem  dignitatis 
viros  Latinc  vocaverunt principeis :  quod  vocabulum  ad  hanc  ufque  diemin  Gcr- 
20  mani3  durat.  Germanicc  tamen  etiamnunc,  ut  olim,  Svedis,Norvagiis,  acDanis 
/^w^jdicitur  cenforfteyaimc[uo  illo  vocabulo;quod  fuperiores  Germaninucdi- 
eunt  ein  FUrfte.  Hoc  equidem lingva;  dignitatumq;  in  Geimania  antiquarum im- 
periti  dcrivant  a  verbo  furen ;  quod  ciYauctre  :  quafi  Fiirftc  didus  veluti  ein  Furer* 
*d  d\>dkX  feu  duftor  exercitus .  qui  tamen  Germanis  illis  vocabatur  a  reipsa* 
lcl  eft,  a  duclu  exercittts,  einHcrz>o^  \  ut  infra  fufius  oftendetur .  Haud  hercditario^ 
ftifle 

hujusmodi  principatus,  fed  eledivos,  clarifiimis  indicat  verbis  Tacitus^ 
dumregesexnobiiitate  fumi,  nonvero  fuccedere ,  ait .  Argumentum  infuperat- 
exemplum  eft  in  Ariovifto,  Marcomannorum,Sedufiorum,  atquc  Harudum 
3o  jege-  quWpc  pofthujus  mortem,  liberc  egeruntdiaxnationes;  donecMarobo- 
duiis,  nobihs  Marcomannus,fortuna  privatus,Romareverfus,regnum  in  eas  oc^ 
cuparei ;  ut  fuo  loco  monftrabitur.  Ceterum  fi  quis  princeps  in  prxdiftis  rebus- 
publjcis  democraticis  monarchicum  imperium,id  eft,abfolutum,libeiumque,ac 
^finitum  regnum  adfedaret;  ftatim  ab  acerrima  illa  gentis  libertate  oppreflus, 
atqueexftinctus,  velfdtem  pulfusfuit.  Sic  emm  prardidus  Arminius ,  quum 
^f^Mxroboduo  regnum  adfeclaret,  lihertatem  popuUnum  adverfam  habuit :  petittuque 
arrnis ,  cum  variafortuna  certaret.dolopropinquorum  cecidit^poHquam  xi  i  potentU pnn- 
CIPalis  mno$  expi€Vit:  ut  auclor  eftTacitus.annal.  lib.  n.  ficipfeMaroboduus, 
regnum  permultas  genteis  a  fe  privato  occupatum,diu  tenuifiet,  tandem 
40  *  lub')ears  fibi  populis,  duce  Catualda,  profligatus  eft ;  tefte  eodem  Tacito  ,eo- 
dejnlibro.  fic  item  Catualda,  nobilis  Goto ,  quum  regem  fefc  Marcomanno- 
rurn  pulfi  Marabodui  locum  conftitueretentaret;  ftatim  a  Jubillio,  duceHer- 
?Jundurorum  ( qui  &c  ipfi  fub  Marobodui  regno  fuerant )  pulfiis  elt .  fic  quoquc 
y^nnius ,  Quadorum  princeps ,  6c  Svevis  poftea ,  inter  CMarum  &  Cufum  loca- 
tLS  rex  a  Drufo  Cdfire  impoftus ,  poH  xxX  annos  pellitur  revno ;  primd  imperii  aU^ 
te  ilirus  ,  acceptttsque  popularibtts :  mox  dtuturnitate  infuperbiam  mutans , :  &  odio  ac- 
c°krumyJ?m(idomefic;s  difcordiis  circumventus ;  tefteeodemau&ore,  annal. 
*M.  fic  denique  ltalus,  rex  vel  princeps  Cherufcorum ,  quum  fecunda  fortu- 
na  ad  fuperbiam  prolaberetur ,  pulfus  eH  a  Cherufcis ;  tefte  eodem ,  annal.  xi .  Et 
?Q  aPud  Marcomannos  quidem,  Quadosque  ,  democraticas  fuiffe  cum  principa- 
tu  respubhcas ,  poft  cxpulfos  Maroboduum  ac  Vannium  reges,  haud  obfcure 
coll:gitur  ^  Taciti  libro  de  Germania  .  Ublarcomannis ,  inquit  *  Quadisque  uf 
f*e  ad  nofiram  memonam  reges  manferunt  ex  gente  ipforum ;  nobile  CMarobodui*  & 
udrigenus  .  jam  &  externos patiuntur .  Si  igitur  Marcomanni  5  Quadique  >  pullis 
r°ooduo  ac  Vannio  regibus,  mox  ftirpem  eorum  in  reges  iterum  dilege- 
haud  dubie  de  democraticalibertateanteafibiproviderunt:ita,uti  regibus 


'larob 
i-unt 


Dd  4 


320  PHILIPPI  CLUVERII 

iftis  nulla  alia  fuerit  in  civitate  poteftas ,  quam  qux  in  democraticarum  civiti' 
tum  principibus  fupra  nobis  defcripta.  id  quod  inde  ctiam  qu.im  maximeli- 
quet,quod  auctor,  poftquam  ceteras  inter  Rhenum  ac  Viftulam  Danubiumquc 
&:  finum  Codanum  nationes  (m  quibus  etiam  Marcomanni  ac  Quadi )  ordine 
omneis  enarravit ;  tandem,7rvMM  Lygios,  mc\mt  .Gothones  regnantur  ^fau/ojmdW' 
cJms,quam  cetera  Germanorumgentes  ^nondum  tamen  fufra  hbertatem .  Protir/us  dcinicf 
oceano  Kugii,  &  Lemovii .  omniumque  harumgemium  injigne ,  rotunda  fcuta ,  brcvcsgi^ 
ejrerga  regesobfequium .  Qua  re,  ceu  apertiilimo  indicio ,  antc  memoratis  Marco- 
mannis Quadisqueplenam,  integram,  atquc  abfolutam  reIinquitlibertatem:eX 
qua  regimen  reipublicx  democraticum .  Ceterum,  qux  fuerint ,  prarterjam dj* 
ctas ,  dcmocraticae  cum  principatu  civitates,haud  faciledifpeftu  eft.  transAj- 
bim  quidpe  quia ,  praeter  L.  Domitii  transitum ,  (cujus  meminit  Tacitus,  annal- 
1, 6c  iv, )  nullas  Romani  resgelleruntjnullaquoque  fcriptorum  relicta  funt  m°" 
numenta,unde  id  perdifci  queat.  CisAlbim,  pra:ter  Cherufcos ,  Chattorutf 
quoque  civitatem  democraticam  habuille  cum  principe  rempub]icam,Iiquel: 
cx  annal.  libro  1 1  ;  ubi  primum  Arptu,  deindc  Adgandeftrtus,  Chattorum  princip*5 
memorantur :  libro  vero  xi,  Acrumerus .  Cis  Rhenum ,  in  Germania  Galiic^ , 
tavosquoque,&:Treveros,  Eburonesque  idem  reipubhca:  habuille  regin^11' 
fupra  oftenfum  eft .  Per  quos  magiftratus  democratica:  ifhe  cum  principatu ^ 
publicx  adminiftrata:  fuerint,  capite  proximo  docebd . 


Cap.  xxxix. 
De  rebusfubluis  democraticis  fme  frincifatu. 

HActenu.s  igitur  de  democraticis  Gcrmanorum  rebuspublic1*  cl!^ 
principatu  diclum  cft .  nunc  dc  iis  ctiam,  qua:  finc  principatu  fa^c' 
mceps  dicendum.  Fuifle  hujusmodi  respubiicas ,  patet  Iiquido  ex  ^ 
risverbis,jamantccitatis.  Reges ,inquit,exnobt/itate ,  duces exvmute  f^ 


regtbm  tnfimta  aut  hbera  poteftas ;  &  duces  exemf/ofotius,  quam  imperio  Jifrom»  J* 
fftcutjianteaciemagant.admirationefrafum  .  Ceterum  neque ammadvertcre 7nc^ [  r 
ctre  neque  verberare  qutdem ,  ntjifacerdottbus,  fermifum:  non  qua/iin  pcenam ,  nec 
/»5  fed  ve/ut  dco  tmperante,  quem  adcjje  bellamtbus  credunt.  Recres  democraticarurn 
vitatum ,  five  principes,  fi  ulus  poftularct ,  bellumque  afiquod  incideret,  ^  ■ 
tum femper  duxifle, neque alios  eis  civitatibus fuiile beliorum duceis,  frper  ,c 
capite  demonftratum  eft  .heic  igitur  quum  auclor  inter  diclos  reges^ali0^ 
quosdam  duceisdiftingvat ;  aperti/iimo  oftenditindicio,  duceishoscein  certr^ 
dumtaxat  conftitutos  fuifle  tempus;  donec  bellum,  quod  inciderat,  P1"0^^ 
tur .  t xcmplum  eft  apud  eumdem  auclorem  ,  hiftor . lib.  iv,  in  Brinione  C*D^, 
fate.  quidpequum  Civilis  Batavus  rebellionem  erga  Romanos  Batavisfu^P  ^ 
fva(inet5  tractisin  belli  focietatem  Caninefatibus  ac  friilis  ,  Brwto  Jobl** 
Cammfis  \  c/aritate  nataltum  tnfignis ,  cujus fater  mutta  hojit/ia  aufw  ,  Cajanarur» **?  r[t 
num  Udtbrtum  tmfun}  ffreverat ,  igttur  iffo  rebellis  famtlunomineflacutt :  tmfofiwf  'l  c% 
toy  moregentis  ,  &  ftisttnentium  humerts  vtbratus ,  dux  dttiytur  totius  exercitus,  <-!  ^ 
Batavis  Caninefatibus,  ac  Frihis  conftabat .  At  extra  bellum  domi  ^cli]  f^ 
nullum  fuilleimperium,nuliam  poteftatem ,  cmninoque  civitateisift^'cie  fi$ 
craticas  fine  duce  feu  principe  communi  egiiTe  ,  patet  clarius  ex  aliis  auc  ^ 
ejusdem  verbis,  in  libro  de  Germania  perfcnptis :  Sed &tevtortbm  dc/iclH,  f  ifS  f 
foenarum,  equorumfecorumque  numero convtclt  mu/tantur .fars muks  re^  vel ^ftt, 
iffhqutvtndicatur.veifrofinquisejmexfo/vitur.  Reai  fd.cet  pars  multa:  c&  .  .lS 
fi  regem  gens  haberet:  civitati  autem,  ftvenationi ,  m  publicum  totius  cv i  s 
arranum,  linatio  fine  rege  velprincipeageret.   Ac  dehis  equidem  civJta  j5 
C^iarem  puto  id  inaudivifTe,  quod  omnibus  in  univerfum  Germani*  p°r ^ 
pcr  lmpcntiam  tnbuit ,  bell.  Gall.  comment .  vi,  his  verbis:  g*um  beHn^  0t 


GERMANIifi  ANTIQ.  L  I  B.  I.  hi 
titt  MatUm  dtfendit ,  aut  infert  >  magifiratus  ,  cjui  ei  bello prxfint^  ut  vitat ,  nectjqtte  habeant 
poteflatem,deliguntur .  In  pacenullus  communis  efi '  magtjlratus .  De  officio  atque  po- 
teftate  horum  ducum  in  bello,  infra  commodioreloco  fuerit  fermo,  ubidemi- 
litia  agetur.  nunc ,  ddas  domi  iftarum  rerumpublicarum  democraticarum  fine 
principatu  fuerit  adminifiratio ,  potiffime  dicendum  erit,  fi,  purasputas  finfie 
democraticas,  nullo  aiiftocratix  genere  permiftas,  antc  oftendero.  Eiquet  hoc 
cx  Taciti  verbis,  praxli&o  libro  de  Germania  in  univerfum  de  utroq,  democra- 
tiarum  genere  relatis .  Coeunt,  inquit ,  nifiquid fortuitum & fubitum inciderit,  certis 
l0  ^btu ,  cum  aut  inchoatur  luna,  aut  impletttr.  lilttd  ex  Itbertate  vitium,quod non fimul>  nec 
jujfi  conventtmt :  fedejr  alter  ejr  tertms  dtes  contatione  coeuntttim  abfiumitur.  Vt  tttrbx 
fhcuit,  confidttnt  armati.  Silcntium  per  facerdotes ,  quibm  tum  c3"  coercendijm  eH ,  im- 
peratur.  Mox  rex ,  vel princeps ,  prout  £tas  ctdqtte  ,prottt nobilttas  ,prdttt  decm  bellorum* 
proutfactwdia  eH ,  audiuntur ,  auttorttate  fuadendi  magts ,  quam  jubendi  potefiate^ .  &C 
poftea,  ubi  de  magiftratibus  democraticarum  rerumpublicarum  agit  >  Eligun- 
*wr,  mcjuit ,  in  iisdem  confiUls  & principes ,  qui  ytra  per  pagos  vicosque  reddunt.  Centeni 
fngulisex pkbe  comites ,  conftlium fimul  & auxilium ,  adjunt .  En ,  fupra  ai t ,  turbam 
luconcilio  confedille,&.  pro  le  quemqUefententiam  dixifie.  heic  vero  magiftra- 
tUs(  qilos  prinapum  vocabulo  indicat ,  ut  mox  declarabitur  )  a  turba,  id  eft,  k 
lo    C    cMeftos  oftendit :  6c  ubi  confilium ejr  attxilium,  id  eft,  fenat um  pagorum  in- 

!cat  >  non  ex  optimatibtts,  vel  primoribus,  vel  nobtltbits  5  fed  explebe  eum  fuiiie  con- 
■    utum  diferte  teftatur.  plebs  autem  erat,  quos  ipfi  burgarios  &  fiilingos  adpella- 

,lnt  •,  ut  fupra ,  cap  .xv,  oftenfum  eft.  Cetero,  reipublicas  adminiftratio  heic 
C:'flem  fuitj  qUa,  in  democratiis  cum  principatu .  nam  quurri  in  his  regis,  vel 
Prjucipis  a^xn  nihil  aliud  eftet ,  quam  ^^.rviyict,  id  eft ,  imperium  militare^ ,  ut lu- 
Pr«i  docui .  cui  domi  in  civitate  nihil  praternomen,  &:  decus :  per  alios  magiftra- 
tUs  admini(tratam  fuifte  univerfam  rempublicam  necefte  eft .  Dc  his  igitur  fic 
^*fir,  dido  commentar.  v  1 :  ln  pace  nttllus  commtmls  eH  magifiratus :  fed principes 
nllonum  atque  pagorum  inter  fuos  jus  dtcttrt ,  controverfwquc  mtnuunt .  £t  Tacitus 
noftcr,  ut  modo  retuli :  Eltguntur  tn  iisdem  concilits  & principes ,  ftd ]ura per pagos  vi- 
Cosq\  reddunt .  Quid  pagi,  quid  vici  vocabulo  auclores  Ilomani  in  Germania  intel- 

Xennt,fupra,  cap.xui,  explicatum  eft.  Quot  igitur  pagi  viciqj ,  totidem  re£to- 
^fiv^^gifoatus^ve^  circum  fitis,jus 

e^diderunt .  Auclor  pra^fationis  in  Jegem  Salicam :  Gens  Francorttm  incljta  dicfa- 
^11  Sabcttm  legem  per  proceres  ipfius  gentis;  qtti  tunc  temporis  apttd  eamdem  erant  reclo- 
•  Sunt  atttem  elec~H  de pluribus  viri  1  v ,  Wifogafl,  Arbogaft,  Salogaft,&  Windogaft.  qui 
Pjr  treU  mallos  ,ideH  comitiaconvenientts ,  omneis  caufarum  origines  fiolicite  dtfcernen- 
°>ff<ittantes de fm<zulis,)udicinm  decreverunt.  Hinc illud  Marcellini ,  lib.  xxvi  1 ,  de 
manaricojuno  e  Gothorum  principibus,  loquentis  :  JPoHIeviora  certamina,Atha- 
4o  KfrtCuni>  ^tempe(hte)udicempotentifiimum,aufumrefiftere  cum  manu,  quam  fibicredL 
apHbundare,extremorummetuco'egitinfugam:  Etlihxvn:  Hts  in  barbarko geftis, 
regetionem  caftra  commota fiunt:  tttetiam  tbi  bellt  Quadorum  reliquias ,  circa  illos  agi- 
twtium  tracJtts,  lacryma  vel  fangvis  exfiingveret  .  quorum  regalis  Vitrodorus ,  Viduarii 
fjusregis  x  &  ^riflimundus  fitbregtdus,  aiiique  optimates  &')udices>  variis popuiis  prafi- 
£*es ,  vifi  excrcttu  in  gremio  regni  folique  genitalis ,  fub  grefiibtts  yxuere  mtlttum  ,•  & 
tJfti  veniam  ,  jujfa  fecerunt .     Principes  autem  ilhc  adpellantur  ab  CsefareSc 
acito,  vocabulo  a  commtini  ufu  diverfo  ;  c  Germanorum  tamen,  ut  mea 
eit  °pinio  ,  more  atque  confvetudine  adfumto  .    Etenim  ,  quum  hi  quo- 
1UC  magirtratus ,  vel  recfores ,  pfimi  in  fuo  quisque  pago  vel  vico  forent  j  Ger- 
Jo  v      '  G  ^irnpiicitate  quadam  animi  ,  quum  titulorum  varium  lplendorem 
^  ]gnorarent  etiamdum ,  vel,  ut  rem  vanam,  afpernarentur ,  patrio  fermo- 
v°cavere  eos  thiFhrften.  quos  arquipollenti  Romani  vocabulo  dixere  princU 
p  ;  ^on  ejusdem  dignitatis  principeis  heic  intclligere  auclores,  cujusmodi  fu- 
i  eriorj  capite  indicavi,  liqUetex  fublequentibus  continuo  Taciti  verbis:  Centeni 
<?c       eX  ?lehe  comites>  confiltum  firhttl  &  auttoritas ,  adftmt.    iHis  quidpe  non 
'rtUsautrinituseratcomitum  numerus,  in  confilium  vei  audoritatem :  fed 

plurimji 


px  PHILIPPI  CLUVERII 

flurimiy&accrrimi  comites  ad  xmulationem  finitimoru  principum 

At&i.hdCttm 

illorum  dignitas ,  k&  vires ,  magno  fimper  clettorum  jttvenum  globo  circumdari  j  wf*' 
ce  decus>  iu  bello  pr&fidium .  nec  folitm  in  fuagente  cuique ,  fid  apud finitimas  quoquech 
vitates ,  idnomen  ,  ea  fama ,  ea  gloria  erat ,  fi  numero  ac  virtute  comitattts  em^cret^ 
expetebantur  quin  etiam  ex  aliis  civitatibvs  legationibm ,  &  muneribm  ornnbantnr, 
nempe  uti  ipsa  virtutis  fiama  bella profligarent.  deniq;  hi  ab  ipfls  principibus  ale- 
bantur ,  perpetuoque  iis  prxfto  erant .  At  centeni  ifti  comites  non  niii  in  c°?~ 
ventibus  ac  judiciis,  tamquam  confilium  dr  aufforitas  aderant.  Sed  &C£ciai 
idem  inter  diverfarum  democratiarum  principeis  discrimen  apertiiTime  olten- 
dit ,  in  belli  Gall.  comment.  v  :  ubi ,  de  Treverorum  Joquens  civitate?  In  ea'l° 
inquit ,  civitate  duo  de principatu  tnter  fie  contendebant ,  Induttomarw  ejr  CingetoriX; 
ubi  fummum  totius  gentis  Treverorum  intclligit  principem.  paullo  veio 
poft,  Tionnulli,  inquit,  principcs  ex  eacivitate  ,  ejrjamiliaritate  Cingetorgis  addtitt' 
ejr  adventum  nofiri  exercitw perterriti ,  ad  Cdfarem  venerunt.  &  iterum  paullo  poi  ' 
Principibtes  Trcverorum  ad fi  convocatis,eos Jigi/latimCtngetori<ri  conaliavit  CafiaY .  tfUO 
citm  merito  ejtts  afifieri  intclligebat ,  titm  magni  interejfe  arbttrabatur ,  ejttf  attctoriW' 
tem  inter fuosquhn  plurimum  valere ,  cttjus  tam  egregiam  in  fc  voluntatem  perjjcxjr' 
En  j  audoritatem  Cingetorigis  principis  in  /iios,  id  eit,  m  iftos  Treverorufl1 
principeis  valuifle  ait .  ergo  non  fummam  hi  habuere  au&oritatem  inter  Trc- 
veros .  nihilque  aliud  fucre,quam  lingulorum  pagorum  vicorumque  ve&ot&> 1 
magiftratus ,  ac  judices .  Hos fienatores  adpeJlat  Tacitus ,  hi.toriar.  Jib.  v .  V™ 
de  Civilis  Batavi  rebellione,  cui acceflerunt  &Treveri,  loquens.  Traffsiert* 
inquit ,  Rhenum  Ttttor  qttoque  cjr  Clafficus ,  &  centum  trcdecim  Treverorumfin^5, 
Et  item  Ca./ar  beJJi  GaJJ .  comment.  I  v :  Tenchtheri  &  Ffipetes  petunt>jw0i. 
potefiatern  faceret  in  Vbios  legatos  mittendi .  quorum fi  princtpes  ac  fienatores  f^^^L 
rando fidem  fecifjent  >  ea  condttione ,  qu&  a  C^fare fierretur ,  fie  ufiuros  oflendebant .  licle 
frimores  &  proceres  fepius  adpellantur  Tacito .  flc  annal.  libro  i :  Segefies >  ff* ^ 
rirebellionem  fiape  alias,  ejr  fupremo  convivio,pofl  quodin  arma  itum,  aperutt : Jvtjjn  . 
Varo >utfe,& K^irminium ,  & ceteros proceres  vincirct.  nihil aufuramplebem ,  fr^c,f  .q 
bttsamotis.  &  annal.  n :  Vifurgis  Romanos  Cherufiosqtte  interfittebat .  ejtts  inrip*  cU  ^ 
ccteris  primoribus  Arminius  adjhtit ,  &  poftea :  2(ec  ^Arminius ,  aut  ceteri  GerrnA 
norum  proceres  omittebant  fittos  quisque  hortari  .  &  paullo  polt :  Vugnam  volttnh  ar' 
ma  rapitmt :  plebes ,  frimores  ,  juventus ,  fienes ,  agmen  Romanum  repente  tncttrfin  * 
itcmniftoriar.  lib.  iv,  Civilemait  primores  gcntis ,  & promtiffimos  vtdg^0^0" 
caffe ,  quum  rebeJIionern  in  J<.omanos  genti  fux  Batava:  perfvadere  vei^ 
Et  eodem  libro  poftea :  'CMovebatur  vulgus  ■  condebantque  g/adtos^citm  Cumf^  q 
ac  Iuvenalis ,  ex prtmoribus  Tungrorum ,  tmiverfam  ei  gentern  dedtdere .  ItemH1  JiD 
de  Germania  :  ?{ec  ulli  aufiicio  major fides,  non  foliim  apudplebem  ,fedaptd pr°ce  ' 
apttd ftcerdotes.  At  hos  pagorum  vicorumque  /ive  principeis ,  live  mar!^r^0i 
fenatores ,  pnmores,procercsve,  cx  nobilitate  fumtos  fuifle,  quemadmo. 
reges,  /ive  /upremi  civitatum  principes ,  patet  ex  Casraris  commct.  v-  n  -$ 
ubi  Carfar  nonnullos  pnncipeis  ex  Treverorurn  civitate,  &familwitate  Cing*0  & 
adducjos,  & adventtt Romaniexercitus perterrttos ,adfie  vemfife  ait  j  ipfe  ln^Ht^Mr- 
lcgatis  ad  C&fiarem  mijfts  ,fifi  tdcirco  a fiuis  dtscedere ,  atque  ad  ettm  ventre  nohafic  *  J 
mat,  qttofaciltus  civiutem  m  officio  contineret i  ne  >  nobtlttatts  discejfu,  plcbs propt^  ^ 
Wr///r.  Porro/ummumimperandi,  jubendiquc,  ammadvcrt  , 


prndcntiaru  /aberctttr. 


di ,  ac  verberandi  JUS  atque  audoritas  heic  quoque  penes  fecerdoteis  ti^- 
utnsqueenimdemocratiis,  tam  iine  principatu ,  quam  cumpnncip^u'  ,., 
quitur  Tacitus  ifta :  rt turbxfLcmt,confidunt  trmati.  Stknttum per ficerdous^. 
bu4  tum  & coercendtjus  eji,  imperatur.  Atque liuiusmod.  respubJicas  dexnocra1  ) 
cas  ime  pncipatu  complurcis  fuifle  in  Germama  deprehendo  :  przftrtim'" 
nonbus  in  cmtanbus  3  quales  fuere  Mar/orum  ,  Tenccerorum  ,  Uiipi°rU^' 
Tubantum,  An/ibanorum ,  Angrivariorum,  Dulgibinorum ,  Chamavorurr" 
&  ahorum.  De  Marfis  teftis  eff  Tacitus ,  annal .  lib.11.  Ipfe  Germanta"  ^ 
nbus,  lnqmt,  coftu  CMarfis  trrupit.  qwrum  dux  OHalovendus ,  mper  in  de^tl0  " 


GERMANIjE    ANTIQ,   L I B.  I.  325 
teceptus>propinquo  loco  defofiam  Fariana  lcgionis  aquilam  moclico  prtfidio  firvari  indicat. 
fr*  ^n,arils»annal'  x  1 1 1 :  Eosdem agros  Anfibarii eccupaVereyvaltdtor gens ,non  wo- 
&Ju^copia,fedadjacentiumpopulorttmmtJeratione:  quia  pttlfia  Chauctsy  &  fidis  irtopes, 
tittum  exfilium  orabant .  aderatque  iis  clarus per  if/as  gentes,  &  nobis  quoqtte fidtts ,  nonri- 
He  BoJoc*tus,  vinclum fe  rcbellione  Cherufea,  ]uffu  Arminii,  rcferens)  mox,  Tiberio  &  Ger- 
mA^lcoducibmJlipendtameruijfe,quinqttagintaannorum  obfequia.  id  qno^adjttngere, 
tyodqentemfuam  ditioni  n&fir* fubjkeret.  Non  principem  Anfibariorum  vel  regem 
v  a  iUnc  ^ojocalum,  liquet  ex  eo,  quod  Arminii  juflu  viri&us  fucratj  item, 
10  ^Uo°ftipendia  poftmodum  fub  Rom.  ducibus  fecit .  Scd  8c  majorum  civitatu 
^nnulliiiujusgenerisfuere.  namde  Chaucisficau&or  nofteo  annal.  lib.  xi: 
w  idctn  tempus  Chauci,nu!/a  diffenfione domi,  ejrmorte  Sanquinii  alacres  ,du  Corbulo  ad- 
v^m*tjnferiorcm  Germaniam  incurfavere,  duce  Gannafeo-yqui  natione  Canincfas.  Ejuvde 
pneris  ruifte  8c  Bruderorum  civitatem,  amplam  &  validam,  inde  colligere 
quod  nusquam  eoru  regis  vel  princijpis  mentio,quamvis  crebra  apud  au- 
lib  res'maxirnc Tacitum,bclloru  Bructerummemoratio.  namquodhic  hiftor. 
dnrti'  ^e^am  v*r&w*> nationis Bruthr&,late imperitaffe  aitjid  veneratione  magis, 
fun  •  exitUrnDe^omm  vaticinatione  fiiis  prxdiceret,quamobfcquiofa&ueiIe, 
res  \  ?.aP,XXIV»^emonftravi.  Cis  Rhenumquoque  Germanis  ejusmodi  fuiffe 
20    Pu°ncas  democraticas  fine  principatu,  haud  obfcure  e  Carfaris  colligitur 
mentariis  de  bello  Gallico.  nam,quumulta  belli  Ncrvioru,Atuaticorum, 
napiorumcj;  fiat  memoratioj  nulla  tamen  ullius  regis  vel  principis  haru  ci- 
iten  UJ1Tl  rcPcritllr  mentio:  quu  interim  de  Ambiorige hc  Cativulco  Eburonum, 
Poft    *  lndutlornaro  &  Cingetorige,Treverorum  principibushaudfemel.  At 
ter  9uani  Romani  Gallias  pacarunt,/uoqiimperio  /ubjeceruntj  omnibus  pari- 
r  civitatibus  jus  eligendorum  regum  feU  principum  limul  ereptum.  unde  de 
(  veriis  Bdgis  ita  Strabo,  in  lib.  1  v :  A'^c<rex^e7^W  ^nCCUf  *f         r  irotileta».  tva 
^fteva  yfSijo  K*f  arictvlov  ro7retKoutor  co$    etvras  «ff  weA^ev  «5        rS  TvAyQiis  dvrtdei- 
resb°  ffl*1*^' vu»  ^  vr&rixnG  T0*  *  fapouiM  vK9<rl*ypm  ™  •sjAeev.hoc  eft:/Y*ra%  eoru 
j0  m     "u  *b  optimatibus  gubernabantur  olim .  unum  vero  quotannis  ducem  fumebant  :fi~ 
reb  €r-Unti*  belliduxamultitudinedefignabatur.  nttnc  vero  Romanorum  jitffis  plerisqtte  m 
7lg  ,  ^V2*  -  ^     univcrfis  Gallix  mcolis,paullo  antc :  NtuJi  jJty  qwj  cv  eiptwy  ttav- 
tclttti     ^f^P01**)  fflig        roi  ^TidyficQcLri^onm  cwlxs  fc^^oov.  td  eft :  Noftra 
null  m  At*te  °mncs  fiXCAtt  fervmnt  >  ^omanorum^  a  quibtts  fubafii ,  )ujftsparcntes.  Ubi 
vjjc^natl°i  nullus  populus,  nulla  civitas  excipitur .  Hinc  Treveri,  quum ,  Ci- 
dur  •att\Vo  lrnpuifore  ,  rebcllarent ,  non  reges  feu  principeis  habuere  belli 
quit^ /fe<^  ex  ^obilitate,  Clailicum  atque  Tutorem.  Interfctto  Hordeonio ,  in- 
Trev0    rniftoriar-  IV,  commeavere  nuntiiinter  Civilem  Clajficumque,pr&feelum  aU 
qUe  ^°ntJn-  Ckfficus  nobilttatc  opibusque  anteibat  alios.  Regium  illigenus,  ejrpace  bello- 
40  fcube^ff^0'  ^fe'  e  mxiorthlls fo#>  kojlispopuli  Romam ,  quamfocttss]ac7abat.  CWi- 
yu  JeJ€  lulius  Tutor  ejr         Sabinus ,  hic  T revir,  hic  Lingon.  Tutorripd  Rheni  a 
tt\of°^ec7^'  ^eglurn  erat  Claffico  genus,  ex iis  majonbus, ob  quorum  me- 
nUjnani.nofteni  potms  fefe,  quam  focium  prarbere  Romanis  debuit:ideft, 
jUtamaj°ribus  fuis  Romani,  duce  Julio  Ca^farc  ,  bellum  intulerant.  quod  In* 
Qai|0rnaro>Treverorum  principi,  factum  ipfe  teftatur  Cxfar ,  prxdidis  belli 
nae/flCpmment-  v> &  VI-  Regem  autern  cur  Jieic  vocet  Tacitus  Indatiommi, 
^Princi  ^r  PnnciPern^IUPenorf  caPlte  deciaratil eft.  Scd 8c I3atavi,quu antei 
tcda^f  ns  regei"entur,poftquam  Gallix pacatx ,  &  in  provincias Romanas 
fuprem  Ucre'rempublicam  democraticafine  principatuhabueruntj  Romanis 
10  k°-iv- ^^u.tin/enqn«^CjaUia,imperiumobtinetibus.  unde illa Taciti, hiftor. 
Voc<ttos  ul Vt  Primores  gcntis,  &  promtifiimos  vttlgi \fpecie  epularttm  facntm  in  nemus 
^  cctera  f       *C  *******  incaluife  videt ,  a  laude  glort^gentts  orfus,  injurias  &  raptus> 
fyhrt.derVj*'  ma^  emjnerat.  Ne^enimfocietatem,utolim^fedtamquammancipia. 
^  $r*fecll?n^0  ^atum  ( Kravi  <f  u?dem  comitatu,  ejr  fuperbo  cum  imperio )  venire  ?  tradi 
^*ttU  f}f 3  centuri°mbusque.  Et  de  eadem  Batavorum  gente,  hiftoriar.  lib.  1 : 
>Juper  memoriam  rindicis,  obligtt*  rcccntidono  Roman&  civitatis ,  &  in pcfterum 


tributi 


32+  PHILIPPI  CLUVERII 

trtbtttt  levamento  .  Proximx  tamen  German/s  exercitibus  Gaffiarum  civitates non 
dem  honore  habtu ,  qtidtdam  etiam  fnibtts  ademt/s ,  pari  dolore  commoda  aliena  ac fitM 
tnjurias  mctiebantur .  Item,  prardidolib.  iv,  poftea :  Mox  valefcentibm  Germi- 
ms  ^lerxque  civitates  adversum  nosarmat*-,  /}e  libertat/s ,  &  ,fi exuiffentfervitium, 
cupidtne  imperitandi.  Et  iterum  poftea ,  ex  Civilis  oratione  :  Secret/sfermontb^ 
admonebat  malorum,  qu*  tot  annos perpejf Mtferam  fervitutemfalso pacem  vocarent- 
Batavos  ,  quamqnam  trtbutorum  expertes ,  arma  contra  communes  domtnos  cepiffe.  & 
haud  multo  poft:  ^Aufosaut  libcrtas fequetur  ;  autvicli,  iidem  crimtts .  Etrurfe 
c  Voculx ,  ducis  llomani ,  contra  Batavos  oratione :  Nunc hoftes,  quia  mollef^ 
vttium  :  cum  Jpoliati  exutique  fuerint ,  amicos fore .  Et  tandem,  lib.  v ,  ex  ipforum 10 
Batavorum  iermonibus :  ?{on  prorogandam  ultra  ruinam  .  ncc  pofe  ab  una  n«t»# 
totuts  orbts  frvttium  depe!/i .  &  m  ox  :  Sibi  non  tributa  ,  fed  virtutes  &  vtros  indict. 
proxtmum  td  Itbertati:  & ,  ft  dominorum  clettio  ftt:,  honefiius  prtncipes  RomanoMrti 
quam  Germanorum femina  (  Vclledam  Bruderam  intelliaunt )  tolerari.  Sicife 
auctor,  in libro  deGermania:  Manethonos,  &  antiqu/fkietat/s  tn(/^ne .mrnnec 
trtbntts  contemntmtur ,  ncc publtcanm  atterit .  exemti  onertbus  &  collationibm 
tum  tn  ufimprvliorumfepofti,  velut  tela  atque  arma ,  be!l/s  refervantur .  Qupd  fep* 
no,  atque  refcrvo ,  omnino  in  mea  eft  pollcflione  ac  potefhtc.  quocirca 
hunc  honorem  &  hoc  focietatis  infigne  merito  ipfi  Batavi  non  in  ipsa  libcr- 
tate,  icd  proximc  hbcrtatem  pofucre :  Voculaqne  adpclhvit  mollefervimf 
Atque  hujusmodi  ferc  fuit  libertas ,  quam  provinciarum  fuarum  nonnulte 
populis  concedere folcbant  Romani .  Sic  in  c.idem  provincia,  GalB  Belgic*» 
hben  recenfentur  populi  Plinio,  lib.  i  v,  cap.  x vn ,  Ncrvii,  Suefftones >  Sik* 
necles,  Leuct,  Trevcrt ;  &  fccderati  Lingones ,  &  Rcmi.  quorum  tamen  conditic- 
nemBatavottm  concjitioni  comparandam  non  puto.  Hmc  hitur ,  q"unl 
Germanicus ,  Romani  exercitus  dux ,  Cherufcos  armis  peteret?  Batavi  focii 
non  regem,  nec  principem  ,  fed  ducem  habuere  Coriovaldam ;  tefte  Tacito* 
annal.  lib.  n.  hinc  itemBatavi,  &contermini  Caninefates,  quum,  impu1- 
foreCivile,rebelIionem  pararent,  Brinionem, nobilem  Caninefatem,  c°m\0 
munem  fibi  dilcgeruinducem,  tcfte  eodem  Tacito,  hiftoriar  i  v  Nequc  vc-  3 
r6  Civilisante  eam rebelhoncm  five  dux hVe  princcps  Batavorum  fiiitj utqg 
dam  opinantur  :  fed  cohortis  Batavac  in  exercitu  Romano  pr^feclus,-  utteft* 
idem  Tacitus ,  hbro  proxime  dicfco.  ubi  hxc  quoque  de  C  vilc  eiusque  fotrc 
^^:ItdtusPatd^  Ej,} 
antetbant  ceteros:  non  prmcipatu,  nec  re?no5  fcA  regiaftirpe  tznthm  >  ^  d/ 
quia  majores  eorumregiamfive  principalem  in  Batavis  dignitatcm obtin^ 
fent,  antcquam  infula  eorum  &  reliquum  agri  in  Romanorum  pervenitpotc- 
itatem ,  jusque  diligendorum  principum  iphs  ereptum   Ncquc  poft  Os'^ 
&  Vcfpaiiani  tempeftatem ,  regia  dignitas  in  Batavis  oftendi  umquam  poteM 
quoad  Romano  mbjecti  fucre  imperio.  nam,  quod  quidam  ex  Am.  U^"k 
hm  hbro  x  v  i  reges  fubjicere  conantur  •  id  plane  irritum  eft  atque  in^ 
\erbailhclegunturifta:  gmcognito  (fcilicet Cornutos  ac Bracchatos, ^ 
Uteis  Romanos ,  premi  a  Germanis )  opituUtum  conturmaltbus  fuis  celerictirf  *+ 
tavt  venere  cttm  regtbus ,  firmidabtlts  manus.  Quorfum  heic ,  ouarfo,  reeum 
tio  ?  aut  qux  mentionis  necelhtas ,  vel  ufuT?  vel  etiam ,  quot  re-es  cxi^ 
Batavorum  gentem  habuifle  cenfcs?  item,quot  eorum  in  uno  cxiguo 
dobo,  vel  mampulo  ?  Rcfponfio  fane  heic  nulla  fatis  apta  fuent^Lego  igtg 
dictum  locum  hoc  modo  :  opttulatum  conturmaltbus  futs  celeri  curfu  Batavi 
cumHmdts  formtdabtlts  manus.  Herulos  quidpe  fub  unafuifte  cum  Batavis^; 
nu  fivefub  uno vexdlo  auftor  eftidem  Marcellinus,  lib.  xxvn,  his  v^/ 
Poft  cujustnterttnm  Herulorum  Batavorumque  vextllum  dtreptum.  Cetero,  tr^5 
hnum  Codanum  &  Viftulam  amnem  ingdntes  fuere  ac  valid*  eentes,  ifl  ?K 
rcis  qux-quenationes  divifas :  de  quibus  Tacftus  fubrlnem  libride  Germ^f 
itafcribit:  Pcnctnorum,  Venedorumque ,  &  Fennorum  nattones  Germanis  an  S*** 
ttsafcwam,  dubtto.  quamquam  Pettcint,  quos  quidam  Baftarnas  vocant ,  fermont cf0' 

fede  *  * 


I 


fede      f  G  ^  ^  ^  A  N  1  ^     A  N  ^  1  ^  ^  '  ^ 

#  «T  Ht  Germmi  agunt :  fordesomnium  ac  torpor.  ceterum,conmtbiis mlx« 

nlm°nnf  •?•  Sarmatarum  habttumfoedantur.  Venedimultum  ex  mortbtv traxen mt . 

qutdqutdtnter  Peucinos  Fennosqueftlvarum  ac  montiuerigitur ,  latroctm/s  pererranl 
dumTr*  ?"mAnostoti»sr4*™t*r  \  qma&domosfgmt.&fcHtagefiam  ,  &pe- 
vtnjL^^^&Hbnt.  qu*omniaSarmatisdiverfafunt,m pluftro  equoquevi- 
hcrba  ™'n  nts  mt™firitas ffoeda panpertas.  nonarma,nonequi,nonpenatcs:vtehn 
ideml  VejlUmf,eIIes> cuhile  hum^-  fola  infiffttis fies squas,  inoptaferri ; ofitbm afierant. 
f^^^^^y^^f^^^fi^^^  pafitmentm  comitantur ,partem%pr<ed*pe. 

*0  conte  dmfmttbt{6fcrarum  imbrinm%ft<ffugium7quam  ut  in  altquo  ran/orum  nexu 

imie^r^ '  •■  redeumiuvenes>  noc femrn  receptaculum .  id beatms  arbitrantur ,  qubn 
fus  h$bt'  a^rts^a^orare  domibws.fuas  alienas^  fortunas fie  metu^  verfire.  fecurt  adver- 
fit  ttne.Sificur^ advcrfus deos,rem diffici  'limam  affecuttfunt, ut  tllls  ne  voto quidcm optu 
iUos  \fS  Vcncc!os  ^uifie  Sarmatas,  Fennos  vero  atque  Baftarnas  Gcrmano^ 
copiop  ■ temtrionaiem  oceanum,  hos  ad  Pontum  ufq5  Euxinum  porrectos, 
fiibus  r5 m™^u.° ioco atcI; ordme rrionftrabitur . libcras ftufle  genteis;fine re- 
pra Da  1 C  P*1110^11^  planum  facere  paucis  heic  conabor.  De  Baftarnis,  fu* 
tio,  bc|CIam  ^lraciam9  iltls>  quamvis  crebra  fiat  apud  vetcres  au&ores  mcn- 
pnnciD  ?1Um^;  memoratl°'  tamen  niisguam  regiuminter  eos  imperium,  nd 

io  publici  ^UIC^em-  unc*e  nauc*  vana  eonjeclura,ctemocraticis  eos  fegiffe  rebus- 
diceru  n*m  anftocratias,  ut  ante  dixi,  e  Cekis  Galh  atq;  Hilpani  a  Gvxas  dy 
^Cfiti  V  nnis vero,quibus  foeda  paupertas  >  finc  armis,iine  equis,  iinc  ar- 
narn  ,S)tincgregibus,  /inearvis,  ^ine  penatibus,quisde/ideraveritimperarc? 
illosX*  vlolUDU5  >  Fcnnorum  hnitimis,  fie  idemnofter  paulloante:  Estapud 
°tWHS  honos :  ebque  untts  impcritat» 

Cap.  xl. 
^De  monarcbiis  •  f$  item  de  mtxtu  imperiu. 

*°  l^E]MocRATIC^  igitur Germanorum rcspublica: fic fe habuerut. nunc 
J^J  de  nionarchiis,  flvede inrinitis  ab/blutisq-,  regnis  quoq,-  dicendum.  Ta- 
W  j,  CI£USs  aD^°^ut^  contincntis  Germanix  gentium  explicatione  j  Svionum 
u**s)m^Ult  3  civttdtcs  irttPf°  oceano '  &  mox :  Ef  atud  illos  &  °tibus  honos  '•  eoeluc 
r°s  Germ™***  nufft53*m  excettiom^> mn  precanojure  parendt.  non  armajit  apudcete- 
cttrff^  p*??f* 111  Promfcuo  -fid  daufa fub  ctiftode,  ejrquidem fervo.  quia fubitos  hoftittm  in- 
foktn  n  °  cceanus'  otiofzporro  armatorum  mantit  facile/afiiviunt.  enim  vero  ne$  no- 
dBctitn^'  tn&enuuni>ne  liberttnum  quidearmls prtponere,  regia  utilttas  eft.  Ingens  iane 
contetvf11*  reuclui  populi,  auri  argentiq^  ut  fupra  cap.xviu  oftenfiim,&  opu 
ac  jur  r  °res,ex  ^ngvinis  nobilitatele&is  regibus  ac  principibus,falva  libertate 

4o  tiU5  e  Uo  agebant  ■  ifti,  opibus  habitohonore.fervilem  in  modum  dejedi  po- 
Scbcll  arrilu4ec^i  fuerunt.  quapropter  neceamdem  continentiarprobitatisq; 
rif}]  1Ca^virtutis  laude  cum  reliquis  illis  Gcrmanis  obtinuiile,  certum  eft.  ve- 
n^niu  n::lmcl',  e^  iHa  Nabis,  Lacedarmonioru  regis,fententia :  quem  ita  T.  Fla- 
LjCur  ^^ornanoru  ducem,adfantem  refert  Livius  Iib.xxxiv :  Tiofter  legumlator 
e?r>it2cre  ™  taucoru  rnanu  rempublicam  effe  voluit ,  quem  vos finatum  appellatis ;  nei 
credidit  UnUm  aut  ^teruth  ordinem  in  civitate,  fed per  tquatione  fortttnx  ac  dignitatis  fore 
tia5  a jj  m*hi  effent.quipro patria  arma ferrent.  Sane,longc  aliter  pro  aliena  pote- 
appcj|aer Pro  libertate  propria  pugnatur.  Svionum  ergo,iiue  Sveonu  ( iic  enirri 
^^mer^r^^  m^crioris  xyl  icriptoriDUS?c!ui  nunc  funt  Svedi)  perfeda  omnibus 
j0  ^isjfir]5  tmonarchia:in  quaunus,opibuslongepotentiilimus,omnibusreli- 
ritabat  erDr^criPt0  legu,fine  cxceptionibus,  finejurc  precario,  fupcrbe  impe- 
'fte  rco  erTltus  gentis  eo  fccdior ,  quod  voluntaria.  nam  quum  opibus  honos 
tcm  po!iai  oelatus,eIe<aivum  fuifle  regnurri,ncceflc  eit.  Sed  hanc  fervitu- 
fcremenf  °^Um  Hertar^^iDertate  6*ni  amplexi.  fic  namq-,  de  iis  Mag.  Adamus 
Qttodi*}  1S  ^  Re^€S  M^ent  e^gcnere  antiquos.  quoru  tamen  vispendetin  populi fintentil 
c°mmune  laudaverint  ornnes ,  illum  confirmare  oportct:  nift ejus  decretumpotit44 

E  e  *vided- 


PHILIPPI  CLUVERII 

vtdcatur.  ijtiod  aliquando  feqtmntur  inviti.  Itaque  domiparcs  ejfe  gaudent:  inprcelwrt 
eimtcs  omnem  pr&bent  obedtentiam  rcgi  5  vel ei,  qui  duttor  cetcris  a  reqe  pr&ficitur.  Cete- 
rum  audor  nolter  eodem  libro  poftea :  Svionibu*  Sitonum gcntes contwuantur.ee- 
terafimiles,  uno  dtffertmt ,  quodfemina  domwatur .  in  tantum  non  mode  a  itbertate,fid 
etiam  a fcrvitttte dcgenerant.  Sitones  fuiile  eosdcm, qui  nunc  Novagii adpellatur, 
infra  iuo  loco  docebo.  Atquc  hxc  timc  fucre  monavchica  fepcemtnonahs 
Germaniximpcna.Similead  Rhenum&.  Danubium  jamante  tempeitatem 
Taciti  occupavitMarobodutis,  utinquit  Strabo  lib.  v ii,ptQ  rjw  c* 

ydvocior  vi&yap  lw  cv$d,h?  5  wtprfmo  uzzre  tS  x&etrS '  id  eftj  ex privatohorni- 
ne ,  pofiquam  Romarevertiffct;  ubi  adolefccns  egerat,  ^Augufi  beneficiis  adfcctu*.  Re- 
gnum  ejus  copiose  dcfcnbk  Vcllejus  Paterculus,in  hb.  1 1.  Maroboduus,  inquti 
gcncrc  nobtlis,  corporcpr&valcns,  animofcrox.natione  magis.qukm  raitone,  barbarus,  nofl 
tumultuariu?n,nequeffbrtuitum,  nequemoiilem^  ejr  ex  voluntate  parentium  confiantem  & 
tcr  fuos  occtipayit  prtncipatumyfed  certum  imperium  vimqueregtam  complextts  animOy 
ftatuit,avocataprocul a  Romanis  gentefuafo progrcdi,  ubi,citm propter potentiora  arma 
fugtjfet  fuafacerctpotcntijftma.  Occuptuis igitur, quos pr >&diximu6, loc is  (BojohaenHtfS 
erat  )jinittmos  omncs  aut  bcllo  domutt,  attt  conditionibus  juris  fui fccit.  Corpus fuum 
fiodttum.  En5reliquiilli  Germanorum  regcs  iive  principes  in  democraticis** 
vitatibus  ,  mobilem ,  &ex  voltwtate parentium  conftantc?n  obtinebant prwctpatt:W: 
hicaut(5  Maroboduusttr///w/'^^  j]]j  voIuntario5 

circum  fe  habebant  comites  ex  nobilitate :  hujus  corpus  fatellitum  prasfi^0 
cuItoditum.Ethicquidemmaximumilloxvo  inter  liberas  Germanorum 
tcis  obtinuit  imperium, intcr  Daniuoium,Albim &c  Viftulam  amncis,(iniimqu6 
Codanum;  quodfuoloco  demoitrabitur.  Unde  toti  Germania;,  fcd&R°ma' 
nis  formidabilis  factus.  Idem  Vellejus,libropra:dicto:  Imperiuperpetuis excrciW 
pene  ad  Roman*  difcipltnxformam  redatium ,  brevi  in  eminens  &  nojlro  quoquc  tmfcrt0 
ttmendum  perduxttfafitwmigerebatque  fe  ita  advcrsiis  Romanos.ut  ne^  bello  nos  l^4r 
ret,&filacejfcretur,  Juperejfefibi  vtm  ac  voluntatem  refifiendt  declararct .  Lcgathf6*. 
mittebat  ad  Cafares  ,  wterdum  ut  fuptliccm  commendabant ,  interdttm  ttt  pro  f'f 
loquebantur .  Gentibm  homimbusq.  a  nobts  defcifcentibm ,  erat  apudeum  perfuwrn  •  totty 
cx  male  dtjfimulato  agebat  tmulum .  exercttum^  quem  lxx  miUium  peditum,  1  v  eqi^10 
fccratsfltduHadvcrsusfwttimosbelltsexercendo^  cperif>¥' 
rabat .  eratqs  cttam  eo  ttmendm,  quod,  quum  CermamaadLvam  &  w  fronte ,  Panrtort^ 
<tddcxtram,a  tergofedtumfuarum  haberet  ^oricos  3  tamquam  w  omnets  venturtts,  db^ 
momttmebatttr.  Nec  fecuram  wcrementtfui  pattebatur  Italtam  .  qutdpe  qttum  afi'»f  \ 
Alptumytgts^t^fwemltalu  termwant,  tmtium ejusfimum  haud multo  plm  cc^;/ 
pafiuum  abeffct .  Sed  Maroboduus ,  quum  in  nimiam  prolaberetur  fuperbi^ 
regnumq,,  quod  vi  paraverat,  in  Svionum  prorfus  ac  Sitonum  formare  modto 
. plureisq;  ei  adjicere  gcnteis  liberas  tentaret,invifus  popularibus,  tandc  rcgPV  ^ 
pellitur.  Tacitus,annal.  11 :  Svcviprdtendebatttr,auxilium  adversits  Cherufcos or^e ' 
non  cquidem  jpfi  orabant  Svevi;  fed  rex  eorum  Maroboduus .  at  mox :  fit** 
ttonum,  virtusducum  tntquo  .fied ' Maroboduum  regisnomen  wvifum  apudpop^s>  A 
mwumpro  libertate  bdlantem  favor  habebat.  Igttttrnon  modo  Cherufct  focttque  c°Y0h 
vctm  Armmti  mtlesjumsere  bellum : fede  regno  cttam  Marobodm  Svev*  ventes ,  Se^ 
nes  ac Langobardt  defccere adcum.  Arminius  quoque  ipfe,  quum  firnile 
quxreret,  mortem  invcnit .  idem auclor , in  fine  ejusdem  Jibri :  Ceterhm 
r^abscedenttbmRomanis.&pu^ 

advcrjamhabutt  petit^armis,  citrn  vartaforttwa certaret ,  dolo proptnquorumce^1' 
De  Catuajda  Gotone  6c  Vannio  Quado ,  fupra  dichim  cft.  Atquc  dci^ 
tias,  monarchiasque  pnfcum  Gcrmanorum  hactenus  fatis  coenovimus.  y 

Reftatnunc  tertiumrerumpublicarum  gcnus,  exdemocratuatquemon^ 
-<xtum,pzucis  nobis  dicendum.  Auctor  nolfer,in  libro  de  Germania:  Tr0^ 


mt. 


gios  Cothonesregnaturpauf/ojam  addUhus,qu}im  cetcr*  Germanorum  nentes  s  % 
menfuwa  Itbertate .  protwm  dcindc  ab  oceano  Rugti  &  Lcmovti .  ommumfL  harnm  ffnK 
irfi±ne,Tottwdafcutatrevesgladii)& 


men  fuvra  Itbcrtatc  .protinm  dcindc  ab 


GtRMANlJE   ANTIQ^LIB.l.  3,7 
^t!0  •  Vft  afudittos  cr  cfibus  bonos :  eoqtte  unusimferitatj  nullis  jam  exceftionibusy  nonfre- 
wptrefarendi .  Fucre  Gothones,  Rugii,  acLemovii inter  Viadrum  &  Viftulani 
1J]one,s  a~  oceanum  ,  five  oceani  linum  Codanum ,  medii  inter  democraticas  8c 
praeflar  .  cas  civl'tateis .  Ceterariila:  Germanorum  gentes  funt  omnesab  audore 
|»  norninata*  quas  democratias  vel  cum  principatu ,  vel  fme  principatu  habuif- 
Vio  ^  °^en^ '  Jdd/c7/uj his  regna/os  fuittb  ait  Gothones ,  Rugios,  atque Lemo- 
pmnth  ^Uli°  *antum  • necdum  fif**  bbertatcm  •>  multis  exccftionibus ,  &  frecario  )urc 
r^nat .  a       Jiocrta6c  qUja  nuiios  eximit  j  non  rriodo  procores,  fcu  primo- 
1 0  fuifrnCC|nobilcis  tantum >  ^ed  omnem  quoqucplebem,  id  eft ,  burgarios  liberos 
Ptis C '  a .*ecll"um  reg1DUS  non  nili  e  voluntate  ac  legibus,  communiter  prxfcri- 
5tto§\/r ltin^,naud  dublum  e&  regnumquehis  regibusnuJJum  aiiud  fui  t,quam 
lener Mamus  ^rernenfis  ita  defcribitin  Svionum  gente  :  Reges  habent  ex 
dave  am^U0S '  feorum  tarnen      fendet  in  vofuli  fententia  .  Quod  in  communetau- 
qmndntr°nmeS)t^um  conJirmare  ofortet :  nijt  ejns  decretum  fotim videatur .  quodali- 
bent  otfamtNr  ™Vit* '  ItAclue  domifares  cfegaudent:  in fwlium  euntes  omnem fr<t- 
iafr*  Y\     /Um  TC&'  Lemovios  Taciti  poftcrioribus  feculis  didos  fuuTe  Hcrulos, 
Kcti  r'9  1[l  m>cap-  xxxv,  oftendam .  Dchisita  Procopius,rer.  Gothicarum Jib.in: 
'W^-npovovopctfty)  Tmpciums  o  {SetariMvg  tt^cr  ihurx  j  otiowjx&v  ti^ov  t- 
*0  |Gy>Ci  ^iovl         *W  £vyKct$iic£g  cwtu  dmcvlig,  t&f  ^vosiTot  etvcq  tjgtxv  t&idvibUv  ,  oW 
friv7** Ug        ^Pl(iV'  ia"  eft :  ^uamquam  &  antea  nomen  quidem  afud eos  rex  habuit  j  J 
aUtem™ro  whilferc  dtffertbat.  namejr  adfidere  ei  omnes  ,ejr  una  convefci,  &  im- 
pro  Her\ ut  ctti(jue  Itbitum ,  convttiart  jurgarique fotebant.  C  ontinUo  ante  narrat  idcm 
qu6d°/>kS,rC?Cm  luumAnericnumeos  interfcciJIe,nullamaliamobcaufam,nifi 
Satftc ,     nuuius  irnPerio  eile  vellct .  Quum  autem  facli  eospccniterct,mifiiIe  ie 


fcr  ^ 111  Patnam  terram,  qui  e  regia  ftirpehominem  accerfercnt,cui  regnum  de- 
in  Cnt'  ^e  Gothonibus, /ive  Gothis,  Heruloru  apud  Viftularoftia  conterminis, 
eamdem  fentcntiam  ita  Thodofius:  6'fLoog ^  0  ficwitevg  rquSv wiMytv '  d?*!  opo- 
Wto \*  ^  *rw™^"*Si*)  7roXvjo  <pi\o$c*)(>ov  ig  cwTxg  lw.  «Jctjt*?  ydp  kfyQiP-tlo^Tmc-tyv- 
3 0  batttr  r f  ?i*''mK'i'*t ■  id  eft :  ^uamcjukm ne honorequidem ac reverentia inter eos  rex fotie- 
CaPtab  e^m^emenfA  ftoticifeis  eos  nabebat^atq^  contubcrmleis\ dcntsq\  benevolentiaeorum 
x[%  M-  *****  vero  eorum  atque contentiones nutquam  efferebat .  Harum  igitur  gentium 
ftpcr  *  mixtiC  ^uerc  ex  monarcni^  &  democratia  :  ita  tamen ,  uti  hxc  longe 
K«  |rct!^*  Male  &  improprie  Menander,  quiinhiftoriafua tixZxiwTMKty- 
x^^L a^aclPe^avit  piytpxov.  Certe  hatc  regna  nonmultum  differebant  a  cetc- 
^'«^  man^x  gentium  libertate  .  Quod  fi  fuerit  aliquod crga  rcges  obf- 
cef^t 5  Ut  vuit  Tacitus  Sc  Mag.  Adamus;  quam  proxime  ad  patriam  in  liberos  ac- 
m0ri  auc^oritatem.  patris  quidpcbonieft,fcvereequidemlibcrisimperare,ad- 
coritere  ^  °fticio,  &  delida caftigare:  at  diiigere  tamen, &  fape induJgerc .  Sc 
rrierira,rlroDorumiiDerorum  eft>oDleoiulumPr^areParentl  5  cxreverentia  ta- 
igitu'150.11  OD/netum.  quod  libertati  quam proximum ;  imo  ipfaeftlibertas.Haec 
tria  fuere  rcrumpublicarum  genera  in  omni  terra  Germania . 

Cap.  xll 


30 


democratkarum  cYvitatum  faderibuj  atque  clientelis^ 
tam  privatts  >  quam  fublkis. 


^ p u blicarum  generibus  defcriptis , haud  alienum fuerit de de- 
^  ^nocraticarum  civitatum  amicitiis,  fcedcribus  ,  atque  clientelis  pauca 
quardam  diflerere.  Jul.  Cxfar  >  in  belli  Gall.  com.vi,  ubi  Gallorum  fimul 
mores  defcribit^  In  Gatiid,  inquit ,  non  folum  in  omnibm  civHati- 
ibmque  3  fed fene  etiam  in  ftngulis  domibtte  facliones  funt:  earumqoi 


/e'»ianommq, 


rwrrJqOd 

yu°rum  dl  ?rinctPes » qui  fummam  aucloritatem,  eorumjudicio ,  habere  exiHimantur  i 
a  *rbitrium  judictumque fumma  omnium  rerum  confdiorumque  redeat.  idque  e\m 

Ee   %  rei 


1  \  \ \\  S  ||  ! 
l  ''Ml  l  i   ;  I 


PHILIPPI  CLUVERll 

rei  causa  antiquitttsinfiitutum  videtur,  ne  quis  ex plebe  contra  potentiorem  auxilii  egeret. 
fuos  enim  opprimi  quisque  &  circumveniri  non patituy .  neque ,  altter fi faciat}  uliam  inter 
fuos  habet  auttoritatem.  Haceadem  ratio  efiin  Jummatotitu  Gallu.  namq(  omnes  civitates 
in  duas parteis  divifie funt .  guum  Cafar  in  Galiiam  venit,  alteritufacltonis  principes  ei  &t 
AEdui\alterius  Sequam .  Hi,  quum  per  fe  minus  vaierent,  quod fumma  aucloritas  antiqui' 
tws  erat  in  AEduis,  magnxque  eorum  erant  clientek  \  Germanos  atque  Arioviftttm fibt  d- 
junxerani;  eosque  adfe  magnts  jatfuris  pollicitationibmque perdnxerant.  prceltis  verocom- 
pluribmfaclisfecundis,  atqueomni  nobilttate  AEduorum  interfec~ia,tantum potentia  ante- 
cejferant,ut  magna partcm  cltenttum  ab  AEduts  adfe  transducerent  5  obfidesque  ab  iisprin* 
cipumfilios  acctperent ;  &publice  jurare  cogerent,  mhtl fe  contra  Sequanos  conjilii  inituro*  lQ 
ejrpartemfinitimi  agri ,  per  vim  occupaiam ,  pofftderent  $  Galtuque  totws  princtpaU^ 
obtineret.<£ua  neceffttaie  addufius  Dtvitiacus,  auxtltt petendt  canfii  Romam  adfenat* pro- 
fctfus,  infelia  re  redierat .  Adventu  Cdfaris facla  connnutattone  rerum ,  obfidtbtts  AFJi11^ 
redditis,  veteribns  cltcvtelis  refiitutis,  novis per  C&Jarem  comparatts;  quodtt,  qtttfi  adeor~t'< 
amicitiam  aggregayerant t  meltorc  condittone,  atyfimperio  xqiuorefi  uti  videbant,  relt^ 
rebuseorum,gratia,dtgnitate%  amptificata^Sequaniprinctpatum  dtmtferant .  Ineorum^ 
cum  Rhemifuccejferant.  quos qtiod adtquare  apudcjfaremgratiaintetli^ebatur,  tiqutf0' 
pterveieres  tntmtcttias  nullo  modo  cum  AEduts  conjungi poterant  ,fe  Rhcrnts tn  cltenteUm 
dtcabant.  Hos  illi  diligenter  tuebantur.  ita  ejrnovam  &  repente  collcttam  aultoritatem  tc~ 
nebant.  Eo  tamenfiatu  res  erat,  ut  longe  prtnctpes  haberentur  AEdut  5  fecundum  loctW  it- 1 
gnttattsRhemtobttnerent.  Cx/arheic  cltenteU  adpellat  atqj  amtcttnts ,gu^1 
gus  nunc  Latineloquentium  dicit  protecttones .  fic  enim  Genuenim  in  ltzB>& 
Vefontinorum  m  Gallia,libera:  civitates ,  fub  protectione  vuW>  dicuntur  ette 
regum  Hifpanix :  fic  Hamoburgium  in  Germania,ad  Albimffub  proteclionc 
regum  Dama-  fic  Aqux  Grani,mbprotectione  ducum  Juliacenfiuimid  cft, 11 
Latialiter  loqui  velis,  in  clientela,  in  amicitia,Civc  etia  in fide<  iic  enim  idem  G&*> 
codem  commcntario  antea,  de  Senonibus  Gallis : Legatos,  deprecandicaufiM Cir 
farem  mittunt.  adeuntper  AEduoS\quoruantiquitu4erat  in fide  civitas.  &  mox:  ZodeW 
Carnutes legatos  obfides^  mittunt : ufi deprccatoribus  Rhemis  j  qttoru  erant  in  clientell  $c(*  Q 
Ztfub imperio ejfe dixit  Cxfar,idc quod  in amici/ta-utfupri de  JEduis intellcximn*; 1 
Acfanc  fuit  imperiu  illud  multo  verius  in  populis  Celticis ,  quam  amicitia ,  M 
mfenores  fccdere  haud  ajquo  fuperioribus  juncU  hi  quidpe  maieftatc'  M<**"1 
atq^leges^ributaqj  impofita  agnofcebant.  Amicitiamida^pellavithaudiem^ 
Ca:farinGallisGermainsq5,^  quiPerlmncfucum,pcrlf 

blandltlasgenc\um|ub,mpenumredacl:arumanimosemolIicb 
mviti  jugurri  collis  fiiis  lufcipercnt.  Non  minus  elegater id,  quam vcrc  Voci»*' 
Romani  exercitus  dux,mollevocavit fervitium inBata vis j  Litfupra,cap.  &%l%> 
bftenfum  cft.  Sic&  alii  illi  in  Gallia  fuerepopuli,  quoi^/r^adpellabat 
m,&focios^    compIures,quos liberos:c\ui  tamen  omnes  eorum lmperium, HcS  ,0 
atque  recl:ores  tulerunt.  Sed  Celtx  noftri  intcr  fe  qualeis  habuerint  amici«a5;  + 
qualiaq5  fedcra,  oftendatur.  Focdcrum  omnium  duo  potiilimum  funt  gencra: 
alteru  ^w/w,alterum  iniquum  adpellatur.  ^quo  fccdere  inter /e  qui  junguntllr, 
vere  amtci  foctt^  dici  poflunt: quia  utrorumq;  arqua  manet  majeftas,xqua 
tas.  iniquofo:dercconciliati;rectiusdicunturclientes-  quia  ea  crratia  intcr1^ 

atq,  impcnumeorum  agnoicant:  certaqj  tributapendant,vel  officiaqu^ 
prxftent:/upenores  vcro  c  reciprocoinferiores,reSqieorumfummafidecon^ 
hofteis  tueanturac  defendant.  Hoc  ftederum  genus  ,non  modo  m  Gcrnj^ 
noftrisatq;  Gallis,reliquisq;  Ccltis  ,fcdinalus  ctiam  per  terrxorbem  gentib«* 
originefuifteantiquiffimum,cuivis,hifto 

eft.  Inter  alia  inftituta ,  qua: Uvius,  Dionyfius HalicarnaiTenfis,& Plutar^ 
aliiqj  audorcs  Romulo,  pnmo  Romanorum  regi ,  adfcribunt,  hoc  etiam 
fa!fumeft,quod  illu  pnmum patronorum  cltentumtL  cum  nomina,tum  c6d*iof 
in  Romanopopuloi  nuperafein  unam  civitat?mremquepublicam  coll^ 
mftituuTe  tradant.  nam  quibus  id  verbisDionvllus  ac  Plutarchus  de  Rom^ 

mcm0" 


GjERMANI^   ANTIQ^UB.  I.  y~j 
rcemorant  5  iisdcm  pene  de  Celcis  dictum  a  Ca:/are  ac  Diodoro  reperio .  nec  ta- 
j    n  quem^uam  tam  vccordem,  tamq;  imbeciila:  mentis  reperiri  puto,  qui  cre- 
«ftt>G<  Itas  id  a  Romanis  demum  accepirle^prcfertirn  quum  iple  Odar  teitetur, 
«^tiquum  idfuiile  Galiorum  inftitutum  jam  tum  fuo  tcmpore.  Mihi  fanc  haud 
u  ^m  eft,quemadmodum  innumera  alia,  ut  fupra  patuit,  adeoquepleiMque  in 
T°l  ifv^  v*v^cn  rationcjfic  hoc  etiam  jam  inde  ex  Afia,in  gentium  disperdone, 
^etuliuecum  Ceitas  in  Celticam,  tum  Gnrcosin  Grxciam,  Jtalos  in  Italia,alia^ 
genteis  in  fuas  quamq;  terras.  Atque  hinc  eile  exiftimo,  qudd  hodicque  per  om- 
10  fCm  terrarurn  orbem  frequenti  ufu  inferiorfuperiorem,quamvisnonnumqu«m 
^lex  adolcfcetulum,a  quo  aliquid  beneficii  ad  fe  redire  polTe  putet,  patrem  vul- 
go  adpejlitet.  unde  etiam patroni  & patrocinandt  apud  Latinos  nata  1  unt  vocabula. 
*  10nyJ"»verba  de  Romulo  hacc  funt,lib;ii :  napjLKctlct^Kas  'j  tSww  roHg  g&^ite&t  rxe 
J ?  ,  lKliJ>32p?g  tipcts  iitolry  toktx  vsAyQifSi  ovovtos  g£#  AgTo,  vtft{v  <zr&?ctTrlv'  tQos  ETklwtKov 
Tul^'V'^  &i^cc*'0'n  f**Zot  Toft*  xnufjttvot  StiTtKtQa¥  ^  fiiQbuoLjoi  KctlapxctS  .Sdnld  koc^t- 
S>     ®v'&tetvoii&iv ydp  vmc-OTil.Kws  t%puv\o toss  7rtAdTcus,tp?ot  Tg  cDnTctrlovTts  x  'zsO^kov- 
,    u  lD°ig^  OTronpy  7rpyL^eieu  Tt  t  KtMvo^uVj^^ycts  cv]eivovjts,Xj  TctfoctusTtG-  ayjvpw- 
^fi&^0''  ^Xc^Kisv  0  MlwauiQifdji  <r)r,Tcts  txs  ttkd&tj&ti  f  XaT^etcts'  0g7?<*Ao;  3  Um- 
ypct  '  t1*0^6*0*0™1*  W^s  cv  tJ  K/\yjcr\  Tr,v  Tvxyv.  0  0  ?  ufjtvkos  £fkiKXr\<r\  t\  tvTrptTr&i  to  Trod- 
*°  iQr  ^°~^(ri^<*^?odV^cul  ovofjLeLQ>ee1>iv  t  7rtv*fluvXjTa.ir4vuv  tsstss^o-iav.xfd  'tpya  xp*l<rd  txrC9<r- 
&cet   tK?T6|?0,?»  3>Cj7ro\i].Kots  Kafgto-Ktva^ofJfyjos  cwt       crv^yyiots-  !w  j  Tot  vtt 

*  Torg  Otf/Siv^Q.  ftiXpi7roK\£  'Z&>ytfjteivou)ffr  y'u[jlcu\oic  \b\  7Tig/  Tots  zraTfuvtas  TotdSt'  tx$ 
f  ^lfauas  i$ei  Tols  ictVT  TTthdTcus  i^yeic^  tcI  VtKcuct ,  uv  VM  ei%ov  coteivot  tIw  3daqr\fjtlwj 

,       "  76       W  ^  jlfc^  TS-CtpOvlcOV  TOV  CtOTCV  $7Tl[A,iA&cdg  T%07T0V  ,  «,Vo*&  U3T cy.T\ovQ.S  OOVt  Tfftyi. 

*V  ^^&^WKaTictSieiSXpyftaTMft  KjTuvTttg/  x^fJtuTct  (rvfxQoAcqav  Xoyov '  t^tKcts  ti 
^  Jl r  mXctTuv  ctSiKxfyjuv  hctyx°^iv>  &  T*  fi^ct^0^0  wt^  tcI  o-vftGoAcuct,  (C  TOIS  iyKCiASQTV 

<CW  6if  ^  oA/^36  7Tt(*)  TZroT&UV  CtV  TIS  £t7T0l ,  TTOtQeU)  CtVTOlS  eipr]vl/jU  T  Ti  iSlUV  £  T  KOIVUV  7Tpct- 

aL*TT,l  ^  A*«A*f«  tSiovlo,  'osrctpix\v .  txs  Q  vrihetTcts  ef«  To7f  ictvTuv  ^sfs^ctTcus  S-vyotTtpots  Ti 
v  KoidotQ* yxfA.af^ctstei  cwcwitonv  ot  Txrct-tpis  xptipetTuv'  Awi^ot  Kc3ctGct&4v  'ZS-oXtfxtots, 
,   5«^r  ■<\  arci\osu)v  cyxpctXuTOS  ytvotTO'  StKcts  t\  cLhov}uv iStetf  vj  typtcts  oQthovjcov  StifMtrias 

Totc^"*0"  ^T0^  TipyfACl,  CK  T  tStUV  AUtcdg  XptjfJLCLTWV  ,  ii  Sat*HO-fia\ct  'oSTOt^CtS  5  dfocl  %Ct£/.- 

,    .^TtapXcqsXj  yept;(po^/cus^  <£  Tcqs  ctfocusTouiseiS  rct  Kotvct  Sct7rctvcus^  tuv  ctvaXufictTUV 


3o 


«AA, 


j  ^OcrriKOvjcts  fJtiTtxh  .  ^  (^£^5  t7rcuv<^»  tjv  To7?  o«  t  S^ki^ctvuv  otKUV  u's  THsKetqnS 


^rC^JX^yTotS  Tt  iST&yeVlKCtS  (pvXctTjacrt  StCtSoXctS  TUV  TXTcLTfUVlUV,  ^  ^CtT?  iCLVTUV  CtpiTtJG 

^fr©?.'    ^^^vots'  oTtciyuv  V7rtp  £tv\oicts,v7TtpT£ fjLt)  het^Yiv cti{  t>  d\\r\/\uv  x^6/T@^> 

'-iOdc  dfltyoTiQOtS  t]v.  TUV  fJLiV  7S-iXaTUViCt7TCtl>'Q,  TQIS  7St9^0tT0US  Ot£lOVLVTWV,US  SlWCL' 

SlJt^i  ^IOZTeiV  T  3  -ZrctTflKtUV,  'rjKl$Bt  Qa\0/ULtVUV  TOiS  •ZViActTCUS  WC%\*iV)%DrlfA,Ct7tKr\vTZ 

f{Q  tUtt    ?6a*  vrOo-itfAivuv.  Hoc  eft:  Commendavit pntricw plcbeos;  optione  cuiqncc  vtd- 


©'^'Ai'^  CtfAtpOTtpctS  t]V.  TUV  fJLiV  7»i\aTUViCt7TCU''(gL  TQiC  <ZS£9<?CLTCUS  CtplOVLVTWV,US  SlWCt' 

^f«%%V7r^~-..>  !**  fi>..,-..C  jy.^i^:i--t&^4M-J.j 

%iiuc"rltl^Uem  vefc*-» patronnm fibi legeret.  mos fanc Gr&cm,&cintiqtM\ quo diu Thef- 
|q  tUY  jlJHnt  >  &  Athentenfes  prifci :  fed  tnm  receptm  in  melitts .  /'///'  namque  fuperbe  uteban- 
f€cifrentt^ >  opera eisinjungentes, qtu  non  decent  Itberos  homines : &ftquando jufia non 
fes  (k:  *ntentante$  'verbera :  adcetera  quo%  abutentes,  tamquam  emtitiis.  Hos  Athenien- 
e*t>  • -2?  ^f^a/j  °b  minifteria  :TheJfali  vero  vrmrtxs  ;  ipfo ftatim  vocabnlo  forttinam  iis 
Mat  t€S'  ^ nam  Grxcis  figniricat  pauperem  eflc. )  Romultts  contra,&ad- 
ttorun716 ?icor*  ^anc rem  cohoneftavit,Patronatum  nominans tutelam pauperum, &  abje- 
pntYon  G"  commocl'd  "trisque  addtdtt  offcia ,  excogitata  civili  &  humana  copula .  Itts  illud 
bat  oi£tl1-S  a  ]iomu^°  tunc  prdfcriptum  j  diuque  a  Romank  obfervattm ,  httjusmodi  confia- 
tiufFCttts :  p*tYonos  oportebat  cltentibus  refpondere  dejure  5  cujus  illi  rudes  effent :  &  abfen- 
reiqu  ^jtG  ac  Pr*fintittm  curam  gererej facienteis,  quidquid pro filiis  parentes folent face- 
30  c°ntY°a  fCCHmas '& pccunianos  coKtracius  attinet :  ejr  liteis  pro  clientibusftsciperefieis 
Cufztolis' %n  C ontrAtiib$ts  offerretur  detrimentum :  item^ft  m  jus  vocarentur ,  fustinere  ac- 
a pYiVat  tmfetlt7^'  &  ut  compendio  dicam->  quietem  eis,  quamaximeopus  haberent  ^parare 
re  fcis  ^  PH^tclslue  negotiis .  Vicifftm  cltentttm  erat  ,patronos  in  elocandis filiabtts  \ttva- 
P**der  r*arun*  effet  peutntd :  ejr,ftvel  ipfh  velipforum  filii  captt  eftent ,  pretium  hoHi  de- 
nidri^  '  Pnyttarum  quoque  litittm  perditarum  tftimationes,  ejrmulclas  publit^s  pecu- 
Pr°  eisfivere  $  tdqne  fumtttproprio,  non focnore,  fcdgratts  i  in  magiftratibus  itent, 

Ec  3 


J3°  Philippicluverii 

&  muneribusgerendis,  cctcrisque publicis  impendiis ,fumtuum  partcm  non  miniis , 
genereproptnquosjustinere.  Etmaxima  laus  erat  nobitiumfiabere  cltenteis  quam plurtmos-, 
non  heredttarm  tantiim  cltentelis  confervatis,  veritmetiam  novis ,  proprid  virtute  partis- 
tngensque  certamen  crat  utrtsqut,  ne  vinccrentur  mutua  vratia  &  bencvolentia ,  dum  elh 
entespatronts  omnupro  viriti  obfequia  prtftare  mtebaniur ; &vtci(ftm,  patroni  nullis  cor- 
rumpi  munertbuspoterant,utictienteismokftarifmerent.  Eadem  Plutarchus  in  Ro- 
mulo  brevms  ita  :_  ^rif^J^  jitim^it  X*i  r»,m&£,  $«t«  ,  i»fu%*, 
CTrto  Ml  «eni«'c«iw3  Ktitfc,  oirto  ift  mKttTat .  Zftet  *  v&s  *M,'Aw  6avuaslwv>' 
voicm  cwrois  x,utyahuY  Sikojuy  itraotxa-cu  ammmm..         ..1.  -J-  '.t  '  „  ...... f„rM.x. 


&™°>>  *f°<°>  Tittunfs^^YcttvwSvfctriw  o-iwtMivTts,  £  Xoia 
Jd  ^l:Retifios  ettam  potentiores  avulgodtsjunxit,patronos  cos  adpellans ;  vukusautc» 
ttientets.  eaquc  re  mtrificam  benevolcntiam  mutub  exatavit  ;quam  jura  invicemmttg»' 
ponderts confiquutafimt.  illienim interpreteis  juris patronosque tn  foro titioantium, confi 
tiartosqucommum  &proeuratorcsfife  exhibebant .  h,  vero  Uios  demerebantur ,  nonmodo 
mhonorehabentes,feddotem  ettam  Jitiabus  eorum ,  fi q,„  paupertate  laborarent ,  cottfi- 
rentes,  m^  debms  exfolvendis eos adjuvantes.  Hsec  ifti  duo  de  Romanorum  plebe- 
Cxfiar,  prardzdo  comment.  vi, pene eadem  de  Gallorum plebe  tradit , bxcfop* 
nonbuscontmuo  fubtexens  :ln  omniGallideorum  homtmj,  qutatiauo  funt  nume" 
*tquehonore,gencrafuntduo;  alterumdruidum,alterum  equitul.  „Jm  pibs  pene  fer- >° 
^rumhabeturloeo:qu^erfenihtlaudet,&nu/tiadh,betur  confitio .  Plerje,  «a» 
auttre  atieno  aut  magnitudtne  tributorum ,  aut  mjuria  potenttorum  premuntur  ;)/<» 

equidem  mag>s  adThelTalorum.quam  ad  Romanorum  morem .  Vcrum  ego  ve- 
reor,ne  noc  quoque,  utinnumera  alia,nimis  negligenter  Cxfar  m  Gallninotave- 
nt:multoque mehorem  credo  fuifle  apud  Gallos  rS, m^£,  condmonem. 
bioralane  venoraque  funtea,  qux paullo poft  fic  narratde  cquitum  gene'«: 
^m^qutsqueesigcnereeopiis^amptifmtisfitaptitrimoscircafi 
habet.  haneunamgrattam  potentiamque  noverunt.  Certe  clientes  hi  iidcm  erant,  q» 
ambaai.hommes  liben  c plebe,  ob  rei  famil.aris anguftia m  nobilis  alicnjus  ch-  f 
jSuTiE»  d7?™f  ^^l^r^^-^^G^^^^^ulatqueGall^» 

l»domtbusfact,o„esfunt  earumque faclicnum fimt  prmapes  ,qutfummam  Jfr. 
tem,  eorumjudtcto  habere  extfitmantur :  quorum  Id  arbitnum  iudtciumque  fi*? 
ommum  rerurn  confiltorumque  redeat.  idque  ejusrei  causa dnttquitus  m/litutum 
tur,nequisexplebe  contra  potentiorem  auxitit  egeret .  fuos  enim  opprimi  qutsqtu ;  & 
circumvemrtnonpatttur.  ncque ,  altter ft  faciat ,  ullam  tnter  fuos  habet  aufiortt^  4 
Hoc  ccrtc  quam  proxime  ad  Romanorum  patrocinatum  accedit   Unde  etti* 
dubium  non  eft,  quin  &  ipfi  hi  Gallorum  Germanorumque  ambadi ,  queO»^ 
mn,tUm4      an0rUnVcIlCt?tnes '  cond,tionibus  quibusdam  ad  certas  operas, 
S f°,  P  rr0ni-  fu'S °lftiai  fuerint- inter  «J"* hoc  vel  maximum,  uti  <** 
nlThTn  ,aUamPro/Per'T  Fonun!e  calus  una  cum  ipfis  perferrent.  Exf ; 

PIa  hoc  docentm  Germanorum  gentibus ,  apud  Tackum  is  cnim ,  annal.  libt» 

bm  m  mnml5fri'  ^ m  &  cLttul Lnu .  ft  annal> 
regnoettamUHarobodm  Svevtgentes ,Semnones,ac Lanoobardt  defecereadeum.  f  f 
olfutlZ^YW  "lI"£™»>™  <™  —  ctieLm  ad  dtarcboduum  ft* 

:     r  .    -      ,  ,  p      ™?ulnam™*nucapeffut,&corpore  adverfovulnerat*1 
ptt.    Ceterumadclafem,mBanubio  operientem,  perfugi/.  Secuti  mox ctient^ 
aecepttsagru,tnPamomaioeatifi„tr  Sic  pradido annal.Iibrofccundo:^c^f  ^ 


4 


G  E  II  UANIAL    A  N  1 I       L  I  B.  I.  ^ 

mir^^  Ravennx^itus- ^em  Catualdacafus:nequealiud ferfugium .  fufushaut 
nmPc  !!' Herm;indur&rum  ofibusy  &  Iubillio  duce ,receftusque ,  ,  Narbo- 

w/  v/ '     /  colon**™  >  mittitur.  Barbari,  utrumque  comitati ,  ne  quictas  frovinciasim- 
Fam'      ar*.nt>  Dm:»binm  ultra ,       flumina  CMarum  &  Cufum  locantnr y  dato  rege 
t9y genns  Vnjidorum .  Nempe,  his  quamvis  patronos  Ilavennam  Forumque 
temllm   -UC  lecluinaucilicUerit5  tamen  adveriam  una  cum  ilhs  perferrefor- 
mult  ?atn?3ue  ex^IarC>  ex  pacta  ride  tenebantur.  Domi  equidem  in  pace non 
o  meliorem  eorum  apud  oatronos  ruifle  conditionem ,  quam  iervorum 
*°  mzn^A      }h  credideriiri:  nifi  qUod  cjientes  Iiberi.  Tacitus,in  Iibro  de  Ger- 
occid  -  r  C     nis  ita  narrat :  VerkcrAre  fervum,  ac  vinculis  &  ofere  coercere,  rarum . 

'  ^  n  7/ difiiflina  &feveritate \      /'^///  ,  &  irat  ut  inimicum  5  nifl,  quod 
liauT     on^miu imPetu ipatronos  nonnUnlguam  in  cJicnteis  fuiife  invectos, 
i*ra   eC^udem  dubitavcnm.  undc  illud  Cariari  nitum In  hoseadem  omntafunt 
Q^*dom}n"*nre™os.  Atquehadenusdeclientdisprivatis.  De publiciska 
rt^/COntinUOmDjUnS^:  Eadem  ratt0  eftinft*mm*  totiusGallu.  namque  omnes 
Gdtici^  duaslArteu  dvififi»t>  &  quse  iequuntur.  Hoc  cquidem  111  Gallia 
tumfii  fTnte  Cxi  U  IS  in  CaS  °raS  cxPCclitionem  •  Germanis  eumdem  obferva- 
trader     morem> lIti> quac  ci vitatcs  per fe  minus  valerent ,  ea; m  validiorum fc 
20  drufls      cucntcIam>  a°ccnt  hiftoriatf.  Gaefar ipfe,  in  comment.  iv,  de  Con- 
fabant    J^aniea  cis  Mhenum  natione :  <$0  ffc  addufii  Germani ,  latihs  jam  va- 
nerunt^h  ^  mftnas  Eburonum,  &  Condruforum  , '  qutfunt  Trevirorum  clientes,  fervc- 
Frfo  d     comment  •  v> de  aliis  Gcrmanis  Cisrhenanis :  Faale hac  ratione  Nerviis 
danol     ■       confeftim dimiJfts mntiis ad Centrones,  Grudios,  Levacos,Pleumofios,  Gor- 
'■>  qm  omnes fub  eorum  imferio funt ;  quam  maximas  mantis fojfunt ,  cogunt.  Clien- 
«tqt  V0,cac  COsde  mox  po(tea,in  his  \erbis:Magnamanu  Eburones,  Aduatici ,Nervii, 
Ver^      m  omnmm  focii  dr  clientes,Ugienem  opfugnare  incifiunt.  Commentario 
*b Vb'1'* ^C ^aatcis# gente  Transrhenana, quos  illc  Svevos  impropric  vocat :  Fit 
foru  wrcmior>  Svevos omneis in unnm  loatm  cofias  cogere\  atque  its  nationibus ,  qut fnb 
30  y^^nt  imferio,denuntiare,ut  auxilia  fcditatm  cquitatusque mittant .  Hos  paullo 
tu  Ro  C10s  adpellat :  Vbii refemnt,  Svcvos  omneis,  foftquam  certiores  nuntii  de  exerci- 
e^tremanorum  venerant ,  cum  omnibus  fnis  fociorumque  cofiis,  quas  coegijfent  >fenitus  ad 
^Zu       5^e  ""Pffi-  Tacitus  > ut  ante  relatum,  annal.  lib.  u :  Cherufci ,focii- 
clrcu  %J  wtus^Armmii  miles, fumsere  bellum .  Fuere  in  his  haud  dubic ,  cum  alii 
c°lent  ^°PrUU>  tum  maxime  Fofi,qui  aliis  poitea  didi  Saxones,trans  Albim  in- 
Cherttfc  3'-  TemauA°r>mliDro  dcGermani^i  In  latere  Chaucorum  Cattorumque 
firtulz^r***™  aC  marcentem  dtu f^emi^eJftttnuirterunt.  &  mox :  Cattis  vicioribus 
rerum  mJaPientiam  cejjit .  Tacli  ruina  Cherufcorum  &  Fofl,  contermina  genst  adverfarw 
Vc  ^*AVi0fociijCuminfecundisminoresfuifflnt.  Dealiis  Cherufc6rurri  fociis,ii-- 
4t>  loc0  0atmus3Clu°5  Dulgibinos  Tacito,&  Dulgumnios  Ptolem^o  adpellari,fuo 
*k 8    -  ii^clm>  hxc  refert  Strabo,  lib.  v  ii :  oi  x^So-koi,  f&f  01  Txrm  vTtrjKoot .  tta^ 
zv  Cfgjf  *  ^V^*<»S  fupccjuv  fJLiQ.  tS  resflw*  Ovctex  ILaimXla  <GrfyfaQv$q&wQ. ,  djruXiTQ 
^gioHft    '  ^  C^ :  Cneruftct>  &  V*> ft^  eorum Jmt  imferi<> '  af  ud quos  tres  Romanorum 
AtqaJi"^  duce  Qujntilto  Varo.contra  datam fidem  infidiis  circumventa ferierunt. 
WmM.M^^11^'  qua;  de clientelis  prifcum Germanorum,  tam  privatis^ 
xlPubIlGis,  dicerehabui. 

Cap.  xlh. 
*tit  conciliity  atque  ]udiciis  5  item  de  delittorum  panii. 

DLle|umPubucarum  generibUspoftquamfuperionbus  capitibus  actut 
^>  ae  conciliis  civitatum  nunc  etiam  nonnihil  dicatur,-  item  de  judi- 
ont  gene1S -pU  1  C1S,& delic^brfi fxx™' Conventuum, fivc concilioru duo fuc- 
erniani^.ra:    terum  m^j°r^m;  minorum  alterum.  Audor  nofter  in  librode 
a-  &e  minoribus  rebus  frincifes  confultant.de  majoribus  omnes.  ita  tamen,  ut  ed 

Ee  4  quoqM) 


332  PHILIPPI  CLUVER.lt 

quoquey  quorum  fenes flebem  arbitrium  cfl,  afud principes  pcrtnctcntur  .  Minores  res  Jo"  - 
miinfuo  quisque  princeps  pago  transigebant ,  cum  cenrenis  fuis  comitibus ,  d£ 
quibus  fupra  di&um.  fuper  majoribus  rebus  tam  plebs  quam  fingulorum  pag°~ 
rum  vicorumq;  principes  in  communetotius  civitatis  conciiium  congregaban* 
tur .  De  his  conyentibus  ita  idem  nofter ,  eodem  libro  :  Coeunt,  mjiqutd  fortuuum 
&  fubttum  inciderit ,  certis  dicbus ;  cum  aut  inchoatur  luna ,  aut  imp/etur .  nam  agendts  rcbtts 
boc  aufpicatifsimum  initium  credunt .  Illudex  libcrtatt  vitinm,  qtibd  non  pmul ,  nccjuft  con* 
veniunt^fed  ejr  alter  ejr  tertius  dies  contatione  coeuntium  abfumitur.  Quod  equidem  VI- 
tium,ex  eadem  libertate  gentis,nimio  plus  quam  fatis  erat,  ad  hoc  ufque  tempus 
in  Germania  viget .  Vt  turb*  placuit ,  inquit  auclor,  conjidunt  armati.  Silentium  pcr  1 
Jaccrdotes,  quibus  tum  ey  cdercendi  \us  cfi^  imperatur .  Mox  rex,  vel princeps,  prottt  4tas  cvi- 
qucyprout  nobilttas ,  prout  decus  belkrum  yprout  ftcundia  eft^  audiuntur,  audoritate  fvadcndi 
magisy  quamjubendi poteflate.  Sidispticuit  fentemia^fremitu  afpemantur  .fin  placuit  >frA~ 
meas  concutiunt .  Flonoratifstmum  ajjcnfnsgenus  eft,  armislaudare  .  Credibiie  eft,ad  ejus- 
modi  convcntus  con vidibus  indulfifle  eos,ut  etiam  nunc  fien  videmus .  iic  enim 
idem  nofterpoftea :  Convictibus  &  hofpitus  no»  alta  gcns  eftufus  indulget.Seddn^ 
tiifimum  ejus  rei  teflimonium  fequitur  mox  poftea :  Sed <jr  dc  reconciltandis  invticv* 
immicis ,  &  jungendts  affimtattbus,  ejr  adfctfcendis prtncipibus  ,  de pace  dcmquc ac  bc/Io,  flt* 
rumque  tn  conviviis  confultant i  tamquam  nullo  magis  temfore  aut  ad  jimfltces  cogitatiotf^ 
patcat  animus ,  aut  ad  magnas  incalcfcat .  Gens  non  afluta,  nec  calltda,  aferit  adhuc  fccrt-  zO 
ta  pecloris  ,  licentta  loci.   Ergo  dctccJa  <jr  nuda  omnium  mens ,  foftcra  die  rctraftatur* 
ejr  fua  utriwqtte  temfous  ratio  ejl .  Dettbcrant ,  dum  fingere  nefctunt  :  conflituunt ,  dtffl* 
crrare  nonpoffunt .    Antequam  res  ipfa  explicetur,  verba  prius  examinanda  cruflt 
merito  quidpea  multis  do&iffimis  viris  hxiitatum  eftinvoce  adhuc:  quxfi  tct\" 
neatur ,  ut  auctoris  propria  5  nulius  umquam  probus  fenfus  orationi  dari  poterit 
interpretatione.  Proinde  omnino  ego  cum  eruditiffimo  Pichena  legendum 
cenfeo;  a^erit tunc  fecreta pecloris  ^nempe  in  convivio.  nam  duo  diverfiitemp01'3, 
fatisaperteinnuitaudor:  fcilicet ,  tempus  convivii,6c  tempus  poftera;  diei . 
lud  vero  ergo(quod  ab  omnibus  ha&enus  interpretibus  malc  pro  igitur,  Q 
co,idco ,  qtupropter,  explicari  video )  pro  ccterum  ,cetct  o ,  iive  forro ,  apud  aucloretti 
hunc  accipiendum  eit.  iic  codemlibro  paulio  antc;  poitquam  multadematn* 
moniis,dedote,  de  fcminarum  fortitudine^probitate,  ac  modeitia dixit;tan- 
dem ,  Sic  vivendum  ,inquit,/r fereundem  .  accipere  fe ,  qtu  liberis  tnviolata  ac ■ 
rcddat  :  qua  nurus  accipiant ,  rurjmque  ad  nepotes  referant .    Frgo  fepta  pedicttia  agu>n  > 
mlUs  ffcftaculorum  illecebrU  >  nullis  conviviorum  trrttatiombus  corruptx.  Ltterarum  f'cret/l 
viriparitcr  acfemina  ignorant .  Paucijitma  intam  numerosa  qcnte  adulteria  .  Et  infri,cir' 
ca  finem  libri ,  poftquam  dc  Svionibus  dixit ,  quos  ad  oceanum  ufque  proteii^'1* 
feptemtrionalem ;  Illuc  usque  }inquitjantum  natura .  Ergojam  dextro  Svevici  rnA^ 
titore  AF.fttorum  gentes  alluuntur.  Hi  fuere  in  Pruflia  ac  Livonia .  Tribus  igitur  ^ 
iocis, njfi  vocem  ergo  inteliigas  pro ceterum ,  (quod  &  ipfum  aucliori  in  omnibus «- 
bris  frequentiffimum )  nullum  fanum  exprefleris  orationis  fenfum.  Quap1"0' 
pter  integrum  illum  locum  lege  ita  :  Gens  non  aftuta  nec  caltida  ,  apcrit  tunc  fcrC" 
ta  pettoris  luentialoci:  ergo  detecla  ejr  nuda  omnium  mcns  foftera  dieretraftatur .  &r 
utrtusque  tcmforis  ratio  efl .  deitbcrant ,  dum  fingcre  nefciunt :  conftituunt,  dum  crrarc  ^ 
fojjunt.  Nempe  agitabantinter  fcpubl->;i  ncn;otia}confultabantquedeiisin  c°fl^ 
viViis&compotationibus;  ubi  loci,vinique,feu  birxlicentia  fecretas  quisque^ 
mi  cogitationes  aperiebat.  eadem  vero  polterl  die  retradabant ,  examinab^fl  ' 
que,actandemdeiisconflituebaiitfooni,^     iii .  Vetuftiflimumhuncfui^1'^ 
perio  gentium  morem .  De  omnibus  paritci  Gra:cis  patet  ex  Homero  paffim  >  ^  ,0 
exPlutarchiconvivaliumlib.vir.  De  Cretenfibus  auctor  eft  Athenarus  .lib-i^  ' 
v.  dc  Perfis  Herodotus,  lib.  i.  6c  de  iisdem  ita  Stral  o ,  lib.  xv :  €vow»  r* piy**"*^ 
teuoflcq  '  %  BtficuoTiyi  tuv  h  vfyH  Tikv}cuj  *  id  eft :  Dc  yebus  maximis  advinum  confr»*  ^ 
eaquc  dccrcta  ipftfirmtora  cenfent^quam  qu<t fobrti flatuunt.  Credo  quia  in  vino  verit*fW 
inquit  Piinius, l xxn ,  c.  xi  v .  Aliam  tamen  rationem  adfert  Maximus Tyj^/  ^ 
fertatione  XII .  Aivtwvlo  toIs  nL<rui$  «ii  feXou  «V  Tcig  ivow*$,  uaxrtp  Tclg  9A$LuaiM  M** 


•    G  E  II  M  AN  1  JE   ANTIQ.   L  I  B.  I.  ffi 

J?/**^*?  AyiKyiS-  on*i$i>  vopog  kq\*"£uv  t>)v fti$uv,i7ryy{piv  *unSvt*s  cvpiTag  Ty  wu- 
?)K*^?Jp?  iXcucv,  Trvp  Jhxtav  rjj  tj/i^jj  trv^ui^ug '  pr,  TiAttug <r£mvg  cw^to  Cpi/XoriuoVi 
Ath  ^^^W**"*  T^ocuTipu.  hoc  eft :  Deltberarem  covivtis  Pcrflfcttt  in  conctombm 
ter  €n{enJesf0lebwt.quum  entm per  kgem  inebriari ncfits  ejfets  modtcus  vini  nfus, non  ali~ 
'  Vlam  okumigminfufHm.iimmos  eorum  excitabatyttt  necardorem  eorum pemtusrefttn- 
%it,neCf'r*,  tam™>  °luxm  neceJfe  efet>  accenderet.  De  eadem  gente  ita  Athenacus, 
^Mvo^       V0 01  ?  "^^f  fixteviodg  t*  axra^cuoT*^  cwr  TTp^ypt*^ .  to    ai  dfy  o~@i<ri 


^  ^ocfijei,mi  probant,cxfeqnuntur : fin  minus,  rejiciunt.  qu&  vero,dum  fobrii 


hod  '  '^Atma  fiunt  >e^rltretraciant  >&  tn  disquifttionem  revocant.  Denique  omneis 
dclib  rDaras  °ricntis  Occidentisq;  genteis  ad  potum  de  rebus  gravioribus 
fve.,_!jrarC,vu]g6  notum  eit- Secl  &  in      etiamnunc  Germania  antiqua illa  co- 


adhibu-fr  anCt  IlKei  PaSanos'  E>e  cetero  muliercs  quoque  omnibus  conciliis  fuis 
p0j  UlIle  p^los,aucloresTuntPIutarchus,  in  librodc  virtudbus  mulierum,&: 
Unum  •  agCrn'lib,VI1,  Caufam  uterc]ue  eamdem  iisdem  fere  verbis  refert. 
20  1 W  rCflta5C  Plutarchum  ^fficict:  YLihTolg,  vr&v  v7nPQ*Xm  AAtt^  $  KalotKyQa,  Tr,g 
^fol^  \^VlP°^>%"i?¥>**Q*  iftm<rS<r*  $etv>)  £  hriui&Trav&s  ,fff  9r«AtfM»<  iftiptlAw 
MvS^  yi?™»"****  bpwf  f  iWp4«f,      <sf&\*GSQ*,  Tct  v«k>}  ,  Uty\Qo»  Hrug 

T ^     ,&""",>  "STi  V1*'™  TrUTi  B-aVfAttqtw  Kj  K*T*7SrO/\{q  £  K*T  QIKXS  yiViddg  <B&S 

^SrJ'  °?  ^lTiKowj  fe&Je  vrotifiit ^pmsUisXivo^oiftiT*  T  yWJCUKMHjTa  vrfjs 
^ettjo^^ *ft(pi£o\*  ^  cxetwv  Pyt&vorris.  G¥ yoxw  TO7f  ^f  AvvdGav  atwOijtceus  t^d- 
m  V  ^  %yK*\iiv\uv  Kapx^vms ,  rxs  cv  i&nz/*  K^xihviuv  iw*^x>*s  ^  r&trtiyvs 
tea  vWflt9fl6f'  0  K*px*i^vm Ki ?\T€is  iyK*/\ucri,  t*s  KiKtuv  ywjctfKas.  Hocelt:  Galli^an- 
fucairr^"' Urmsgre}T1>Itah*  €*m  occuparent  partem>quamnunc  incolunt.e  gravi  ejrim- 
Co  .  .  "ixordiain  bellum  tnciderunt  civile .mulieres autem ,  intermedia arma progrejfai 
3o  trio  k \comrGverf^->tam  dextre eas ejrtquc  dijudicaverunt,ut admirabilts earumcx arbi- 
firvTttmta  ommumPerur^ets fngul<tsqsdomosexftiterit.  Itaque  in  pofterum  mos  a  GttOk 
ortas  ^  C^}/a  confittat*onibM  de  bello  ac pace feminas  ftas  adhiberenf,  ejrliteis.cum  fo  :u  s 
firtpil^^T.  °ferac(>mponerentur.  guareettam  tn fxdcre.quodcu  Annibale ferierunt,per- 
«cpr«feft]S*  Gtfohtberentiquo  nomine  Carthaginienfeis accufarent\judtciufore ducum 
cH*c0  ^  Cartf,Jagimenfiumin  Htjpaniljin  CarthaginienfesGallis  altqutdobjicerent\ 
^\\$mtlonem ftituram fenes Gallorum feminas.  Fabulam  eile,  vetuftatis  Jiccntia 
^  Gerarn,n°n  veram  rei  origincmfeu  caufam,eo  argumento  convincitur,  quod 
^olter  11  eamclem  cofvetudinem  habuerunt.Jonge  alia  cum  ratione .  ita  enim 
n°biles ,C0  m  UDr  °:  Ejficacius  obligantur  animi  civitatu3quibt*s  interobfides  pttelU  quotfe 
e^rum  tn^fr antt*r.  Inefequinetiam fanclum  aliquid &  providumputant.  nec  aut  conflU 
]iisqu  *JfernantHr,aut  reftonfe  negligunt.  Quid  agitaverintindicl:isconviviis,conci- 
Jtsfoy-  Germani,  indicat  idem  nofter  loco  fupra  citato :  nempe,  de  reconcdian* 
ac  hey lC€m  intmicis ,  de  jungendis  affinitatibu* ,  de  afcifcendis principibus ,  de pace  dentque 
iurap°e'r  ^uious  verbis  adjice  &  ifta :  Eligunturin  iisdem  conciliis  &  principes ,  qui 
fa*  quV*g°S  ^C0S^ue  re^unt-  &  paullo  antecedunt :  Ltcet  apudconciltum  accu- 
eos  fllj/*'.^  dlfirimen  capitis  intendere^? .  Ex  quibus  patet ,  de  quibusvis  rebus 
Perioribn8  e,.tam  Pr^*atis,  quam  publicis.  De  principibus  ac  magiftratibus, fu. 
1,c^umU^Ca^ItiDusac^urr1,  de  Dell°  Pofterius  diccmus.  nuncdejudiciis  &:  dc^ 
Diice  in  ,PCtnis  Pauca  qu^m  dillcrcnda .  Judicia  igitur habcbantur  vel  pu- 
l0cTucUniVcriaIi  totius  alicuJus  civicatis,  feu  nationis  conciho  ;  de  quibus 
Vel  PrivatUS  '  Lk€t  a?U^  conc*hum  accuJare  q**qttet  &dtfcrimen  capttis  intenderc^: 
*0nciliis2m  m  {ingulis  pagis,  vicisque;  de  quibus  iftud  $  Eltguntur  iniisdem 
.^i-io  y , .  ^nfcipes ,  qut  jura per  pagos  vicosqtte reddunt  i  &  i Jlud  Ca:iaris,  commen- 
^Hunt  '  \?>tnctfe.s  regl0nurn  atfie  pagorum  inter  fuos  jus  dictmt  ,  controverfasque 
^filiarii      equic^ern  fupremi  erant,  in  fuo  quisque  pago  ,  vel  vico ,  judices. 

autem  >  feu  adfelfores  judicii  eis  addebantur,  de  quibus  fic  nolter : 

Cwteni 


M  PHILIPPI  CLUVERIl 

Centeni  fngulis  ex plebe  comites ,  conflium fimul  ejr  auftoritas ,  adfunt .  De  deliclcJ^ 
rum  pcenis,  quibus  Franci,  Alemanni ,  Burgundii ,  Langobardi ,  Gothones ,  An- 
gli,6c  aliae  Germanicas:  gentes,  ufzefunt,  in  Galliam,  Italiam,  Hifpaniam,  Britan- 
niamque  transgrella: ,  ingentia  volumina  Latino  fermone  confcripta  exftant* 
Verum  nobis ,  ea  tantum  explicare ,  qux  ab  antiquioribus  adnotata  funt  aucto- 
ribus ,  in  prarfenti  opere  cura  eft .  Igitur  ut  delicla ,  ilc  pcenx  diftingvebantur. 
criminalia  capite,  civilia  bonorum  parte  luebantur.  Criminalia  rurfusin  duo 
diftingvebantur  genera.  dchis  ita  nofter,  eodem  libro  :  Dtftinftio  pcenarur» 
exdeltfto.  prodttores  &  transfugas  arboribm  fufpendunt .  ignavos  ejr  imbelles ,  &cor- 
pore  infames ,  cceno  ac  palude ,  injefta  infuper  crate ,  mergunt .  Biverftas  fupplicii  tf*f  1 0 
rejpictt,  tamquam  fcelera  ofiendi  oporteat ,  dum  pumunturs  fagitia  abfcondt.  Dc  ci- 
viiibus  fic  ibidem  :  Sed  &  levioribm  deltftis ,  pro  modo  poenarum ,  equorum pecoruwfa 
numero  convicti  multantur.  Quia  harc  fbla  apud  illos  in  pretio,  hx  una:opes> 

hac 

fola  poflerTio ;  utfupra,cap.xv  1 1 1  ,oftenfum  eft.  Parsmulu,  inquit aucl:or,r^>^ 
civitati,pars  ipft,  qut  vindicatur,  vcl propinquis  ejus  exfolvttur.  Regi  pars ;  fcilicet,  U* 
regem  genshaberet:parsautem  civitati,in  hTcurri  feu  arrarium  nationkquxfr^ 
rege  agebat.  altera  pars  ei,  qui  vindicabatur >  aut,  fi  hic  interemtus  foret,  propin- 
quis  ejus.  Luitur  enim,  inquit  auclor,  etiam  homtcidium  certo  armentorum  ac pecoruPi 
numero,recipit% fatisfafttonem univerfa  domm.  Dc  adulteriorum  pccnis  ita  1  bidefll : 
Pauctfftmain  tam  numerosa gente  aduiteria.  quorum pwna pnefens >&maritis permifi- 1° 
Accijis  crimbus  nudatam  coram  propinquis  expelltt  dorno  j  ac  per  omnem  vicum  verbere 
agtt.publicata  enim  pudicitU  nulla  venta .  non  forma,  non  atate,  non  opibtts  maritum 
venerit.  nemo enim tllic  vitia  ridet :  nec  corrumpere  ejr  corrumpi,ficulumvocatur.  # 
mox:  pltfisquetbtbonimoresvalent,  quam alibi  bonaleges.  Hoc  loco  docliftimus  I> 
pfius  ,pro  publtcau  enim  pudtcttU,  mavult  legere  pub/icau  etiam  pudicitU :  additque> 
7{on  enim  hoc  ad  adulteras  refero :  fed  ad  eas ,  qu&  adhuc  tnjuges,  vulgb  tamen  fe  vul^* 
bant.  At  vereor  ego,  uti  fatis recte.  Quaft  vero  mantatarum  non  seque  dicere- 
tur  vulgari  pudicitia.  Denuptisifta  loqui  audorem ,  convincunt  pra:cedentia> 
fed  magis  confequentia ,  qux  funt  hujusmodi :  UWelttis  quidem  adhuc  e&  civttctte^ 
m  quibus  tantum  vtrgtnes  nubunt ,  &  cum  fpe  votoque  uxoris  femel  transigitur.  * 
quibusfatis  clarepatet,jamantea  audorem  feciiTe  mcntionem  earum,  qu£blS 
nupferint.  Ubi  autem  hoc,  nifi  in  his  verbis  ipubltcau entm pudtcttu  nulla venU*0 
forma,non*tute>nonoptbusmarituminvenerit.  nempefecundu;  ubi  a  primoobadul- 
terium  repudiata  fuent .    Hic  igitur  verus  eft  atque  gcrmanus  verborum  Tad- 
ti  fenfus.  Cetero  eamdcm  fere  proftituta:  virginitatis^adulteriique  pcenam  pof^ 
rioribus  quoquc  temporibus  in  Germania  manfiiTe ,  oftendit  Bonifacius  archlC; 
pifcopus,  in  epiftola  ad  Ethelbaldum,  Anglorum  regem .  Inantiquafmquit.Sa*01'* 
(id  eft ,  in  Germanica  Saxoni^ :  nam  nova  erat  in  Britannia,  Saxonibus  eo  tra^' 
grellis)  ubt  nulla  Chrtfti  cognitiofi virgo  tn  materna  domo,  velmarttatafub  conjuge fit  wu  p 
terata\manu  propria  (Irangulatam  cremant  :autctpgulo  tentts  vefttbu*  abfctfiis  ,fl*&e^n \ 
eam  cafta  matrona ,  &  de  vtlla  in  villam  mifft  occurrunt  nova flaqellantcs ,  ^  cultelHs  f0' 
gunt ,  donec  tnterimant .  Certe  pauciilima  fuifte  adulteria  neceiTe  eft ,  ubi  tam  pr^" 
fens,tam  fevera,tamqne  rigida  pcena.  Hax  tamen  barbarorum  confvetudo  f  °' 
piusad  divinum  prxceptum  accedebat,  quod  de  vuJgati  tam  vireinum  qu.jm 
nuptarum  pudicitia  per  Mofen  popuio  fuo  olim  dedit  Deus  j  quam  iftud 
rum  nunc  Chriftiani  nominis  gentium  jus,quo  adulteria,  etiam  fepius  iterata,  ^ 
dentur  magis,quam  puniunturj  quoque  corrumpere.ejr  corrumpi  fecu/ttm  vocare\^c 
publtcata  quidpe  pudicitU  haud  minus  nunc \l\ic  prtfcns  venta  ]  quam  apud  pr»c^ 
noftros  GcYmmosprtfenspxna.  Non  minus  verum ,  quam  e^re^ium  eft  dic^1  ^ 
illud  Theodcnci,  Gothorum  regis,  quod,  fuper  eadem  re  pronmitiatum,  ^ic\ 
Caniodorus,  vanar.  lib.  v.  epift.  xxxn,  hujusmodi :  Omne  matrtmomum  inccrtu^ 
Itnquuurjiintantareveremiafmealiquoterrorepeccetur.  Graviffimum  eft  ipfiuS.  j,0 
prarccptum  m  Levitico,  cap.xx, ver.x:  Virqui  adulterabit  cum  uxore altcu\us^t  d«il 
ravttuxoremproximtfut ,  omnino  morte pleftitor  adulter  tpfe  ejr  adultera .  item  fi$ 
cap.  xx 1 1,  \  cr.  xx  1 1 :  Siquis  deprebendmr  cubans  cum  muliere  marttata  maritc  ^ 

tnr tCTi 


•  GERMANl^  ANTIQ^LIB.  1.  %} 
^temurpariterambo  5  vir,  quicubavit  cum  mulicte ,  ejrmulicr  ipfa  .  ftc  fustu/eris  malum 
e  mdl° tHt  •  Sed,  inquiurit,  neque  Cfariftus  Jefus  aduiteram,  ad  fe  addudam ,  pu- 
^endam  pronuntiavit.    Egregii  fanc  faerae  (cripturse  mterpretes  .  quafi  ve~ 

uon  iphus  Chrifti  fint  verba,  apud  divum  Joannem  in  euangelio,  cap.  m,  ven 
^dui  '        Cntm        ^€US  fi^*um  fuum  in  mundum  >  ut  damnet  eum  \  fed  ut  fervetur  mun- 

m  per  eum .  &  cap.  xu ,  ver.  XLviij  Non  veni ,  */  damnem  mundum  \  fed  ut  fervem 
J™*».  Vcrum  viderintnoftri  iivelatores,  five  vindiceslegum,quidinnovif- 

m°     judicio  reiponderintde  officio  fuoipfi  Chrifto. 


C  AP.     X  L  I  I  L 


20 


militid .  ubi  primum  de  btUorum ftudio,  g/  quottdiano  armorum 
ufu}  item  de  bellicaz  fortitudinis  dignitate^  ffi  de 
disctplmd  militari. 

LT  A  c  t rv\  u s,  domi in  pacc qux fuerit prifcis  Germanis  vivendi ratio  at- 
pue  difciplina,impensi,q*iamum  iicripotuit,oper;i  demonftravimus. 
>n  bello  quas  habuerint  confvetudines  ritusque ,  nunc  deinceps  viden- 
,,. Muantus autcm iis  fucritbeUi  amor , quantum  armorum  ftudium,  facile 


du 
coIJ 


tas  l^ltU[  ex  lns  au&oris  noftri  verbis ,  in  libro  de  Germania  perfcriptis :  Si  ctvi- 
>ln$ua  orti  funt,  longa  pace  ejr  otio  terpeat  $  p/erique  mht/iumadolefcentiumpetunt  ultro 
^^°neS)(llu  um  Mtum  aliquod  gtrttnt .  quia  cjr  ingrata  gentiquies ,  ejrfactlins  imer 
ptol'1*  C^artfiunt  >  magnumque  comitatum  non  mfi  vi  bclloque  tueantur .  exigunt  cntm 
Q4fa^U  hberalitAte  illum  bel/atorem  equum ,  illam  cruentam  viclricemque  frameam  * 
Pm  5  ^  clHArnelUAm  incomti ,  largt  tamen  apparatus ,  pro  ftipendio  cedunt.  materia 
'p&for***4  ^  ^  ra?tm '  Ncc  ararc  terum  >  m  exfp^are  annum  tAm  facile 
jbdon '  *'  °lUAm  V0CAre  bofics  y  ejr  vulncra  mereri . pigrttm  quin  imb  ejr  iners  videtur , 
VtnatU^U*TtH  *  ^10^  t°fis  fmgvine  farare.  J^uotiens  bella  non  ineunt ,  multum 
liCorl  Us »  fht*  fcr  otium  transigunt ,  dcditi  fomno  ciboque .  fortifiimus  qnisque  ac  bel- 
m '  fr^*'  m'!^  aiens  y  delegata  domns  ejr  penatium  ejr  agrorum  cura  feminis ,  fcnibus- 
homtne  tnfimtfimo  cuique  ex  familia ,  ipfi  bcbent  :  mira  diverfitate  natur*  j  cum  tidem 
li  Qaj?  flc  ame"t  inertiam ,  &  oderint  quietem .  His  adde ,  qux  JuJius  Cxfar ,  bel- 
<]iiam  /  cr°mment-  Vi,  de  eisdem fcribit  Germanis  j  Civitatibus maxima  Uusejl, 
toant  uimos  circum  fe  vaflatis  jinlbus  folttudtnes  habere.  boc  proprium  virtutts  extfti^ 
meijJ  *^UV05  agrisfinttimos  ccdere  ^neqne  quemqnam  prope  feaudercconfiftere.  &c  com- 
W  hac  Y  '  /V '  ^blici  maximam  putant  effe  laudem ,  qnam  latiftme  a  fuis finibus  vacare  agros. 
qq^ }  ''^ficari ,  magnum  niimernm  civitatium  fuam  vim  fuHinere  non potutfie  .  item  , 
tatu2  x  *nnuit ,  annal .  lib.  x  111  .  F.adam  tflate  inter  Hermnnduros  Cattosquecer- 
fuptrifr%n°  Pr<*tio,dum  flumengignendofilefecnndum.ejr  conterminum  ,vi  trahunt^ 
f  r€cej  cuncJa  armts  agendt ,  religione  infitii ,  eos  maxime  locos  propinquare  ccelo , 

li^  £  ie™°rtalium  a  deis nusquam propius  audirt .  cui  adfimile  illud  Gallorum  in  Ita- 
m  r  vil,m  l»b.  v.  Romanis  ,inquit,  qturentibus ,  ecqmdtn  Hetruria  rci  Galkeffet, 
<JU£  tn  armis  ]us  fa  rc>  &  omniaforttum  virorum  ejJe9fcrociter  dicerent .  Adde  item, 
«ob  «^^C1Cu^  5  cot'em  nbi*o  de  Germania,  fuper  matrimoniis  refert  ;  Dotem 
Pobant'  m*r*t0'  fduxori  maritus  offert  .  Interfunt  parentes  ejr  propinqui ,  ac  munera 
5o  ves  £  '?lH)Hf*,non  addelicias mulichresqutjita,  necquibus  nova  nupta  comatur^fed bo- 
r:  at  Jenatfi™  equurn,  &  fctttum  cnm  framea  gladioque .  in  bac  munera  uxor  accipi- 
i  fa*  m  vicem  ipf*  armorttm  aliquid  viro  ajfert .  boe  maximum  vinculum  ,  Imc  ar- 
**traqul\  )t  coniugales  deos  arbitrantur.  ne  fe  mttlter  extra  virtutum  cogttationes , 
$  ^°YHJi  '!0rum  UfUS  ?Htet '  *¥fu  irtcifieptis  matrimonii  aufptcits  admonetur  ,  ventre 
^0c  \unft  l),mcH'oritmf4e  fociam  ,  idem  in  pace ,  idem  inprce/io  pafsuram  ^anfuramque. 

bovcs  ,  hoc  paratus  equus  ,  hoc  data  arma  dcntwttant.    Scd  brevius, 

clarius* 


<$na 


i3*  PHIILPPI  CLUVEHII 

clariiisque  Carfar ,  di&o  comment.  vi ,  paullo  ante  ea, qua:  fupra  retuli :  Vittw* 
nis  in  venationibus ,  atquc  in fludiis  rei  milttaris  confiflit .  &  Seneca,  lib.  i.  de  ira,  cap. 
x  i  :  Germanuquidanimofim  ?quid  ad incurfum  acrim  ?  qnidarmorum  cupidius  ? quibusin- 
nafcuntur,  innutriunturque  ^quotum  unicum  illis  cura  efly  inalia  negligentibus .  Idem , d6 
Germanorum  confangvineis,  Hifpanica gente Cantabris,  Silius  Italicus,lib.  iH> 
his  verfibus : 

CMirus  amor pofulo,  cum pigra  incanuit  dtas, 
Imbeilctsjam  dudum  annos  pr^vertere  faxo : 

Ntc  vitamfme  CMarte  pati .  quidpe  omnis  in  armis  ^ 
Lucis  caufa  fita  ;  ejr  damnatum  vivere paci . 
Et  eodem  libro  poftea,de  alia  Hifpanorum  natione  Galla:cis : 
—  CMtfit  dives  GalUcta pubem , 
Barbara  nuncpatriis  ululantem  carmina  lingvis ; 
T^jwc  pedis  alterno  percuffa  verbere  terra 
i^yidnumerum  refonas  gaudentem  plauderc  cetras . 
IUc  requies  ludttsquc  viris,  eafacra  voltipta$: 
Cetera  feminew  peragit  labor  .  addcrc  fulco 
Semina ,  &  impreffo  tcllurem  vertere  aratro , 

Segne  viris .  quidquid  duro  finc  *JMarte gerendum  eft^  fi 

Callaki  conjunx  obit  irrequicta  mariti. 
Itempoftea,lib.  vm,de  Gallis: 

 UM oerebant ,  cddc flne  ulla 

(Infolitum  fibl)  bellageri;ficcasque  cruore 

Tnter  tcla  fiti  CMavortis  hebefcere  dextras . 
In  univerfum  a?ftimanti , omnis  Germanorum  vita  nil  nifi militia  fuit .  cujus ufiis 
ubi  defuit,omnis  exercitatio  corporum  fimul  &c  armorum  exigebatur  in  venatii; 
qui  &  ipfe  belli  quardam  imago ,  ac  fpecics .  Atque  hinc  faclum,  uti  nihil,  Wf* 
pub!ic£y  nequc privau  rci,  ntfi  armati  egerint ;  tefte  Taci to ,  in  li  bro  fupra  difto . 
cianus,  in  dialogodegymnaiiis,Solonem  introducit,  hax  deScytharum 
loquentem  :  r>« s'j  o-vyymw,  h  oivXoic  du  (BiSvjss  >  tq  n  ydp  cv  dQodxli*  o\k£v  > 
\q  \tt£gXIw,  3  o\  Tnhiputpcik*  vrofool .  £  a^Aov,  iwoTt  Tif  Wirdg,  KOipufipov  KaQur****4  . 
d,7To  $  dpdfystfovito-etiv .  id  eft :  Vobis  ignofcendum  eft,p(Ypetuo  in  armis  vivcnttbus. 
cniminlocoaperto  atquc incuflodito ,  fici/e  wfldtis  obnoxium^  hoftium  admodum^ 
roft  cfl  copia ;  ncque  illud  certum,  quo  tempore  adflffens  quispiam ,  dormicntcm , } planflro  f' 
traclum  Jugu/et.  Quzresin  Germanis  quoque  noftris  caufa  videri  poterat 
petua:  armorum  geftationis  j  utquibus  nihilfatis  cuftoditum,  nihil  tutum,paU' 
perculas  vileisque  habitantibus  ca/as .  verum  hi  non  tam  ob  metum  ,ne  qu*s> 
/ubito  irrumpens,  dormientem  jugularec,  aut  imprudentem  opprimeret,  ar' 
misperpetuoinftrudi  fuerunt;quam  uti  iis,  quotidianocontinuoque  ufu  ^C]i0 
fadi,  eo  dexterius  in  bello  uteren tur :  quemadmodum  idem  mos  hodieque apurt 
Svitzeros,  Alemannbrumprogeniem,  durat.  Verum  tamen ,  didum  militarisVj' 
tatftudiumnonpeculiarefuitunisGermanis,  folisque  proprium ;  fed  omn^us 
pariter  Celtis  initio  commune :  fed  &  Sarmatis,  ac  Scythis,  adeoq^  cunclis  natj^ 
nibus  barbaris.quod,aNino,primoomniu!n  mortaliumpoft  terrarum  innnd^ 
tionem  venatore  juxtaac  bellatore ,  acceptum,  in  fua  qua:que  terrainftituerin^' 
perpetuoque  exercuerunt,  donec  mitiores,alii  poft  alios,  didiceremores,  f1?)' 
a  Deo  ipfo,  rerum  omnium  auclore ,  Hebra:i ;  ab  his  deinde  ^Egvptii ,  ac  Syn?» ' 
quibus  Grxci ,  a  Grarcis  Itali  5  &  ab  his  utrisque  Celtarum  partes  Illyrii  >  W?*' 
ni,Galli,atque  Bntanni.  Germani  ver6,multis  etiam  fxculis  poft/eisdem  ^ 
xcre  moribus,quibusabinitio  imbuti  fuerunt ,  quibusque  barbaras  etiarni'1111 
in  remotis  transmarinisque  terris  agere  nationes ,  bella  inter  fefe  atqne  bjf^ 
cinia  continenter  excrcenteis,  vulgo  notum  eft.  At,quumunus  hic  viven^1 
armis  atque  ex  armis  mos  maxime  apud  cundos  Germanos  probatus  facrlJ 
eum  prarftantillimum  omnium  exiftimarum  fuiiJe,  qui  optime  iis  ac  ftren11^ 
fmc  ufus  fit,  omnino  neceffe  eft .  Hinc iftud  auctoris  noftri,  dc  conciliis , 


4 


GERMANIiE  ANTIQ.  LIB.  I.  337 
ioio  de  Germania:  Moxrex,  vclprinccps^prout  atas  cuique,prout  nobilitas  ,prout  de- 
cut  beHorum^proutfacundta  efi ,  audtuntur .  Sed  melius  Poiidonius  de  Galfcs,  Ger- 
«ttfiorum  confangvineis,  apud  Athenasum,Iib.iv,cap.xin:  tfrwigigkmns  <nw- 
etmuQv ,  iLcMJQf.i  ityi  iv  xoxAoj  ■  jue^©*     o  k^Jlti^©-,  «V  cwxopv(pccj(&>  x°Z*  >  ^a.^uv 

tUVc&factiV  Yj  Kct(&  Ttjv  7T oXi{li)tlw  iVXtgetCU/,  J?  Xa]c6  TG  y<L\(§o ,  'ZSJA&TflV  .    ld  C(t  :  COHVi- 

C(£nam  ft  complures  conveniant,  in  orbem  conjidunt.  inmedio  verb  frdfiantifpmt 
j  Jcaes,  veiuti  totim  ccetus principis  5  7///  w/  £f///fi  dexteritate^  vel  nobititate generts,vel 
ivitns  ceteros  anteit .  Vbi  &  nobilitati  bellica  ftrenuitas  praefertur.  Hinc  ctiam 
10  -  ?tIma5:  carnium  portiones  omnium  bcllicavirtute  prxltanti/limo  in  conviviis 
•   a  ponebanturj  utfupra,  cap.  x  vn,  monftratum.  Quin  &  ipfa  nobilitatis  di- 
gnatio,  ut  can.  x  v  docui,  &  omnes  honorum  muniorumquc  tituli  ex  nulla  alia 
a  °Auam  cx  bellorum  decore ,  origiriem  capiebant;  ut  fufius  infri,  cap.  x  1.  vi, 
eu^       '  ^  m  tanto  armorurn  bellorumque  Itudio  nc  dignitate,  quam  exi- 
!PUs  peneque  nullafuerit,  ut  hominibus  barbans  ,  omniumque  reruni 
r^arjs' c^Icinlina  militaris,  paflim  innuunt  rerum  auctores.  Fl.  Vegetius,de 
ar  f? Itan>  uD-  i,  cap.  1 :  In  omni  prcelio  non  tam  multitudo  ,  crvtrtus  indotta,  quam 
nnm  (*urClttUm  fi^nt  fr<efiare  vittoriam.  nulia  enimalta  re  vidernus  pofulum  Roma- 
ktu  °(f)em  fi^e&iJe  terr&rum  ,  nifi  armorum  exercitto,dtfeipltnacastrorum,  ufttquemt- 
20  Versu        Cnim  advershs  Gallorummttltitudinem  paucttas  Romana  valuijfet  f  quidad- 
QHm*  ClCrmanorumfrocerttatem  brevitas potttijfet  audere?  Htffanos  qtttdcm  non  tantum 
lis  nn°l  ^  et^&m  vtribus  corporum  noHris  pr<estitijfe,  manifest/tm  cst .  t^/ffrorum  do- 
n*t£IUc  djvit iis  Jcmper  impares  fttimtis .  Gracorum  artibus  prndentiaque  nos  vinci ,  ne- 
1{wquam  dtibttavit .  Sed  adversus  omnta  profutt  tyronem  folerter  eltgere  ;  jus  ( ut  itx 
*ertfn )  armorum  docere  \  quotidiano  excrcitio  roborarc  ;  quacumque  evenire  in  acte 
J^Ueinproeliis  pojjint ,  omnia  in  campefiri  meditatione  pranojcere-^jevere  in  dejides  vin- 
ft  ken  '  Jclcntm  emm  ret  be/tic*  dimtcandinutrit  audaciarn .  nemofacere  metuit ,  quod 
''larn*  c^tctSe  c<wfidtt .  etcnim  tn  certamine  bellorum ,  exercitata  paucitas  ad  vitto- 
9<«  K°mttor  ;         &  indocta  multttudo  oppojita  fernper  ad  c&dem .  e'v3-o,  yd^  Q- 
30  S*'^»  fi«J[C  hyov  ^J\jcv ,  inquit  Herodotus , lib.  uij  ideft,  ubiopus prudentta, 
*lere  nihil proficit .  At  Gcrmanis  noftris  nulla  prudentia  militaris,  nulla 
flbcS       V1  omnia>  n'acundia,  atque  impetu  ageDant,  finecertis  imperiis, 
i,d   _UciL>u.s .  Seneca,loco  pradi&o:  Quid  Cimbrorum  Teutonorumque  tot  rnil- 
fma^erfHfi  ^tyi^m  5 tta  fiftufoi  ut  ttmu  ctadls  notitiam  ad  fuos  non  nuntius,fcd 
fti  oiert,^Cr*t:>  ^ifi  1U0^  erat  ^ts  tra  fro  vtrttite?  HHA%  utaliquando  percultt  ,ftravit- 
ary;.  ?ta> tta  fepius  ftbi  exitio  est .  Gerrnanis  qutd  est  animoftm?  auid  ad  incurfum 


i!lis  l^jd  ar?norum  cupidius  ?  quibns  innafcuntur  innutriunturque  -,  quorumunicum 
mnl^  es^  >  m  a^ta  negligentibtu .  quid  induratius  ad  omnem  pattentiam  ?  ut  quibu* 
cmri  €*Varte  nm  tegumenta  corporumprovtfafunt,  non  fitffugia  adversiis  perpetuum 

4o  qnaml^ '  Hos  tamen  Htfl>ant  >  Gattt£lue  >  &  >  SyrUque  molles  belto  viri ,  ante- 
himiP0  v*fi*ur>  Cddunt,  ob  nullam  rem  altam  opportunos,  quamob  tracundtam.  Age- 
fkl'1  COrPort^m',  t//is  animis ,  delictas  Jttxum ,  opesignorantibus  ,da  rationem,  da  di- 
iilvj^*^  Ut  nwilAwtftius  dicam  ,neccj]e  ertt  nobts  certe  mores  Romanos  repetere .  Ex 
geni  r]axim^  infidiatos  fuiilc,  apud  alios  auctores  rcperio .  Frontinus , Itrata- 
efiitib  1  Ca^' 11 1  *  ImPerator  CAfar  Domittanus  ^Jugustus,  ciim  Germani  more  fuo 
dnjnvHS  ^  fcuyis  l&tcbris Jubindc tmpugnarent  nostros,  tutumque  regrefium  in projitn- 
6/'***  ^a^erent  >  mtlttibus  per  c  x  x  millia pafsttum  actis,  non  mtttavit  tantumfla- 
i .  ^'fid fibjccit  dtttoni  fu<z  bostes,  quorumrefugia  nudaverat.  Nofter,  annal.  lib. 
froru  r9nm*Hs>  colligi  fttos^  &  propinquare  ftlvts  monitos,  vertit  repenie:  moxftgnum 

*Q  ktity  ffi^*  ^edit  iis,  quos  fer filtus  occukaverat .  &  paullo  poft:  Circitm  JUva  pau~ 
fiutn  C  C  :  ^tias  ttm  ^rmtnins  imfkvit ,  compendtis  vtarum  &  cito  agmtne  onu- 
c*desi>CW*S armtsqu<? militem citm  antevenijset .  &  eodem  libro  antea  :  Excivitea 
rn0x.  Yt*^eros  >  Tubantes,  Vftpetes:  filtusque  ,per  quos  exercituiregrejfus,  infedere.  Sc 
7nodice  ej,lJOslcs  >  doncc  agmen  per  filtus  porrtgeretur ,  immoti;  detn  latera  ejrfrontem 
Celtjs  yjtantes>  ^ota  vi  novijjimos  incurrere .  Aliis  etiam  hoc  commune  fuifle 
» c  Gallorum  exemplo  difco :  de  quibus  ita  Polybius,  lib.  111:  o\ydo  pV 


Si»  PHILIPPI  CLUVERlf 

pajot  Grospiv  vXulexg  To-zsmg  vvjonjoos  &%ov  ,  ha  to  txs  KfiXJaj  det  rtSivui  Sf  cn^^  ^ 
T015  ToivToig  xve/0*'  *d  eit :  Romani  omnta fitlvofa  locafitfpeftabant ,  eo  quod Galli  adin- 
fidiandumeafiemper deligunt.  Crebris  tamcn,  jamindeab Augufti' Ca?faris teiwj 
poribus,  adversus  Ilomanos  bellis  aliquid  difciplinae  tandem  addidicerunc 
Germani .  Audor  nofter ,  annal.  lib.  1 1 ,  de  prcelio  inter  Arminium  Chcru- 
(cum,  StMaroboduum  Marcomannum :  Birtguntur acies,pariutrimque  /pe-ynec^ 
olim  apud  Germanos,  vagls  incurfibus ,  aut  dtsjefias per  catervas .  qmppe ,  longa  adversiis 
nos  militia,infiveveramfieqmfigna,fitbfidiisfirmarijia  tmperatorum  accipcre.  Dc  eo- 
dem  Maroboduo  ita  Vellejus  Paterculus,  lib.  II :  Impertum ,  perpctuis  exercitns 
penead  Romant  difiiplinxfiormam  redaclum ,  brevi  in  eminens  ejr  nofiro  quoque  iwfcrt0 
ttmendumperduxttfamgium .  exercttum,  quem  lxx milltum pedttum,  1  v  equitumfem 
raty  afifiduts  adversusfntttmos  bellis  excrcendo,  majori,  quam  quodhabebat,  operipr&/>AU' 
bat.  De  Chattorum  gente  ita  nofter,  in  libro  de  Germania:  tJMultum,  itti#tcr 
Germanosy  ld  eft,  ut  elt  captus  Germanorum  ,  rationlsac fiolertU: praponcre  elec^oh 
andire pr&pofitos,  nofie  ordtnes,  intelltgerc  occafiones,  diferre  impetm,  dtsponerc  diem, 
lare  nottem  ,fiortunam  inter  dnbia  vtrtutem  inter  certa  numerare :  quodfc  rarijfimum*  m 
nifi  ratione  dificipltn*  concejfum  ,  plm  reponere  in  duce,  quamtn  exercttu  ;  omnerobnr  | 
pedite:  quem  fiuter  arma  ficrramentls  quoque  ejrcopiis  onerant.  altos  ad proelium  irt 
deasy  Cattosadbellum .  rariexcurfim,  &fiortuitapugna.  Equefirium  fiane  virinm  id  fr°' 
prium  h  citbpararevitforiam,  citbcedere.  velocitas  juxta fiormtdinem ,  contatio  profr 
confiantu  efi.  Atque  hanc  difciplinam  Chattijam  Trajano  Romanisimp^ 
tantehabuere. 


'  Cap.    x  l  i  y. 
Dc  <vmi$  armcrum  telorumque  generibttJ. 

BEllandi  igitur prifcorum  Germanorum  morem  modumque uti cof* 
modc  ac  rite  defcribam,  armorum  gcnera  primo  loco  indicanda  erunt  ln 
his  pleraque  ex  communi  omnium  gentium  ritu.  undc  certiffimum  doc* 
rncntum ,  ex  Afia  noftros  in  fuam  dctuliflc  ea  Cclticam  5  ut  &  alix  gentcs  e*  *' 
dem  in  fuas  quxque  terras .  nam  quod  Herodotus ,  lib.  1  v,  cx  ^Egypto  ait  pn^ 
clypci galearque ulum in  Gr*ciam deportatum, idopido falfumelt  quamq^ 
ipfe  Herodotus,lib.  ] ,  armorum  belhcorum  inven  tum  tradit  efTc  Carum :  ^[ 
&  Strabo  nonnulla  adfcribit, lib. xiv 5  &  item  Plinius,  lib.v  1 1,  capxv  1 .  quorUJ 
hicaliaahisauftoribus.   Verum,  quum  antiquiffimo  illo  bellandi  pugna?  !" 
que  more,  quem  Herculi  adfcribunt  vetcres,  &  olim plerscque  gentes  ufi 
&  nunc  ctiam  Americani  in  extero  orbe  eo  utantur  j  certum  eft,  hxc  omni^  0 
te  gentiumin  tam  diverfas  &  longeinterfe  remotas  tcrras  disperfionem  ^ 
inventa .  1 

Sed  armbrum  alia  funt,quibus  corpus  protegitur adversus hoftium i*15»^ 
quibus  hoftis  feritur .  IlJorum  rurfus  alia  corpori ,  vcluti  tcgmina  adhxrcnt  j  *  ' 
manibus geftantur .  De  corpori  harrentibus  fic audor ,  in  libro  dc  Gc^f  . 
rauct6lortcA:vtxunialterivecafifisyautgalea.  fcpaulloantc:  7Udt,atit  fnffb >^ 
fugnant .  ^  In  pace  cundos,  qui  virilcm  a^tatem  attiViflcnt  ,aut  faruby  aut 
zut fiertnapei/e,  aut  deniq^  arborum  Itbrts  fuiflc  tectol,  fupra  cap.xvi,oftcnfuj?  c\ 
m  bej lo  cur  quidam  omnino  nudi  pugnarc  voluerint ,  rationem  reddunt  6g , 
ti  Galli  ajnid  Polybium,Iib.  n,  hi  pugna  adversus  Romanos  in  Italia  com^\K  p 

fliT  «^~»^»^fW^  KaTiwC«»,^Xa&v%  Stw  fa&r&Tjt 
jah,  U  wt*  r  rogm  0«nt»etS  t^Ki&a,  Tolg  k^a^aQ ,  ^ircK*'  *r\$ 
ottXuv  xpw  •  Hoc  cit :  Adpugnam  Infubres &Boit  bratcatt  &levtortbw  fa&lt*  cf 


l    JJ    T"-"^«^«f  ^  irV^WV-WiW  'ar£y™«vy  ^ 

t :  Adpugnam  Infiubres  ejrBojt  bratcatt  &levtortbm feguffl  # 
prodtere.  Gtfiatarum  verb  tantafuit  vanitas ,  tantaque  confidentia ,  u(i ,  ^acclsfij^ 


GEKUaNIJE   ANTIQ^LiB.  1, 

f.  rr  7  C Um fd^s  arm^^rimores  ordines occuparent  >  hac ratione  qukm  expeditiljii 
Jotl °jeje  rati.quum femiceta  alicubi  e(fent>qtt&>dependentibus  laciniis  ac  vinculis adL.cn 


339 


fi 


iJimoS 

efjent,  qu<ty  dependentibus  iacimis  ac  vinculis  adh&ren- 
lLl>armorumi/fum  impcdirent .  Ut  igiturhi  GalJi,  fic  Germanorum  noftroruni 
tb  *  COl^Ui'  ornnmo^ueruntintecli.  qnod  prxterTacitum  Dioquoq;  teftatur, 
bi  *XXVI11»  Ca^faris  orationem  ad  militeis,  cum  Ariovifto  prcelium  inituros,ha- 

lJY^      ereriS  '  T'ff  ¥K  M&wfori  yp&S  A<V  kclQ  t<rctv9'  ofioiuq  to  crujfxct  wvshttrfAsOcf  ckcHvoi 
1  yi  yvfitot  70  -cjhiii^v  c-Itiv  •  id  eft;  Quis  nefctt,nos  toturn  corpm  armatos  effLj\  illos 
fropcrumque  nndos .  Quamquam  hoc  ad  eos  quoque  referri  pollit qui  fagulis 
lo  b  11 fUrrive^aDantur  :quorum  varia  genera  prardido  cap.xvi  defcripfi.  Lcvibusin 
lo  ulos,ex  Infubrium  Bojorumque  patet  exemplo.  Quidam  vero,  Joco  iagulo- 
rerinis  utebantur,  ut  in  pace,  pelhbus.  de  Germaniciano  quidpe  Romano- 
re7ll  exerc*tu     audor  nofler,in  hiitor.lib.i  i :  Tergis ferarum}& ingentibm  telishor- 
'  'f;Prxtereaque  exemplum  cft  Germanici  Ca:faris,Romani  exercitus  in  Ger- 
*?faducis,annal.  lib.n }  quod  fupra.di&o  cap.  xvi,retuli :  Atque  hoc  gregaril 
1  MJs,  five  plebeji  apud  Germanos  tegmcn :  de  quo  re&e  illud  eodem  libro  n  s 
tffe^lor^*™  Gcrmano>  ^ongaieam .  Quod autem , in  Jibro  de  Germania,^*//of  ait 
bus  ^C  ^ocuP^et'or'DUS  >  nobiJibus,ac  principibus ,  feu  ordinum  ductori- 

ext>  "  §ent^um  •  qui  a  reliqua  plebe  ve/le dtftingvcbantur ftricJa,  efr fmgulos artm 
*o  pj(j . mentc?™\ loricafuperinduebatur.  Jmagines  lingulorum  ad  finem thujus  ca- 
in  S  !e^er'es  •  ^ed  &  eeluite^  nudipugnabant.  Plutarchus  in  Craflo,&;  Appianus 
CuJllacis>de  equitibus  a  Cafare  c  Gallia  M.  Craflb  inSyriam,ad  bellum  Parthi- 
■iV  ejUS  P* Cralio  mittis :  11 p  0  »  n  tcus  vfoiyctif,  $  rf  (pvXdHi&cq, 

tU^V^T  ^0^*0"'  ^fltKOCtg  hty.TtQtg  S-UtyKCiS  COfHoGvpO-XS  Kj  (Tt^oSg,  TVCUOfJfyoq     KOVTOtC  «ff 

for  ^  ^hy^ci  (rufjLotQ,  r  raAct~cov .  id  c ft :  Impar  verb  ei  erat  cum  Parthis  certamen,  vel 
*tybussvel  dcclinanclis.  nam  infirmis parvisq,  lanceis  cxdebat  loricas^e  crudo  corio 
crJm°  ^"fiff**:  contra  vcrb  prAcbat  contorum  iclibns  expedita  ac  nuda  GalUrum 
wm*'  ^dhax  forte  feminuda  tantunl .  fic  Livius,  lib.  xxi  i  s  ^Anteceteros 
<hlltlrli*€nt"lm  ljarum  habitm  tnm  rnagnitudine  corpornm,  tum  Jjtecie  terribilis  erat) 
3o  1^^Per  umbilicnm  erant  nndi.  Krgo  tantum  bracchati .  Et  Batavos  fuiJTe, 
LUcVerosclue  Germanos ,  qui  a  Cafarc  Crallb  mittebantur,  fuprajcap.m^docui. 

n u^  li b.  i :  Et  qui  te  laxis  imitantnr  Sarmata  braccis , 
I ITla  .     ^         Fangiones  Batavique  truces . 

?-o  F norurn  cquitum  ad  finem  capitis  fequentis  adpofitx  funt.  Ceterurri 
Hl0rolC\  ^lu>d  fuerit,  odendit  Varro ,  de  Jingva  Latina  Jibro  i  v.  Lorica  ,  inquit, 
Vocay  ^€  cor*°  cru<^°  pec~ioralia  faciebant.  poftea  fuccnderunt  Galli  e  ferro  fub  id 
man^  , cx  mnulis  ferream  tnnicam .  Hinc  Silius  Italicus ,  lib.  v,  de  confuJe  Ro^ 
rum  r'  >Ul  ac*  Trafumenum  Jacum  adversus  Annibalem  pugnaturus,arma,Bojo^ 
e^  ante  cafo  detracla,  induerat : 
4o  L oricam  induitur.  tortos  huic  nexilis  hamos 

'  ^tD'  J  Ferro  fquamma  rudi  permixtoqueafperat  anro. 

ct'Wi(5v0Ci0lUS?  UD" V'  °-e  ^errnan^s  juxta  &  Gallis  :  euyiKcig  Pixxciv  ol  $j  <rtfyoxs 
Zorjc^Thg  '  01      Tolg        Ttjg  (pvo-tvg  ^optvotg  cvpKoiwTcq ,  yvpm  paxcfyci  •  Iioc  eft: 
*  V^dam  habent  fcrreas ,  atqne  hamatas\alii,  anatura  tributis  contcnti,  nudi  pu- 


^o-n-  §  '       *     —   O  ^jr(o  J 

nienUhii*  ^  •  £  '  ^  e^ '  L°rtc*$  crant  cxcu^ fcrreis .  Hodic  patrid  lingva  id  tegu- 
ferre     f  Ic*  gcnus  vocatur  ein  panzer,  aut  pan\erhemde :  quod  Latine  tunicam 


i  pan 


pan\er 


quod 


Jtem  Plutarchus  in  Mario ,  de  Cimbris,  Germanica  gente :  ed>^i  'j  ^Qaut 
*ti  bel 

cat^  ^ixeris  curu  Varrone.  Prifcis  illis  Germanis  Gallisque  non  fuifle  mani- 
^^aftr/x? U e  111  a cl ni o d um  nec  Romanis ,  maxime  credibiJe  efl: .  nam  neque  veftis 
50  ^0Hca  ^errnan^ in  manicas  extendebaturi  ut fupra,  cap.  xvi,  oftenfiim  eft. 
^bitus^r;0  tege^3tur  interdum  di£o  fagulo,  aut  pelJe  ferina.  Exemplar  hujus 
r,s  teo-J     nnern  hujus  capitis  tiguni  v  1 1  exhibitum  eft.  H*ec  igitur  inter  corpo- 


D 


§akam  f^Ca^ltis  munirninc  ita  noller  ibidem :  Pancis  lorica  j  vix  uni alterive  caffts,  aut 
X^  eft  •  ^r0^nUs>n^'  VI  :T^i/  Tofa-wv  ig  yvfjLvag  Tctg  KiCpctXctg  toovT%o(jlou>uv  to^vovIcov. 
3  a&ttariis  nuda  Germanorum  capita  petentibtu .  Dio, lib.xxxvm, de  AriovifU 


Early  Europsan  Books,  Copyrighl  ©  201  2  ProQuest  LLC. 
Images  reproduced  by  courlesy  ol  The  Wellcome  Trusl,  London, 
1516/D 


34°  PHI  ILPPI   CLUVEHI  i 

acie :  Tafc  xt<pctXcqg  yvpvctis  pctxo/ufyoi  yQcv  •  id  eft  ;  Capitibus  midis pttgnabant.  Cbffl- 
munem  hunc  omnibus  Celtis  line  galeis  pugnandi  fuifle  morem ,  liquet  e  Va- 
fconum,Hiipanicasgentisexemplo5dequibus,  in  Annibalis  exercitu  inltalia 
vcrfantibus,  ita  Silius  Italicus,  libro  praxlicto : 

—  Gaicecontemto  tegmine  Vafco. 
Et  item  lib .  x  i :  —  Nec  tettus  temfora  Vafco . 

Item ex Britannorum excmplo :  de quibus fic Herodianus,  lib. HI:  €>vpetx& $ 
ij  k&vxs      iQmxtfijQviiitzrohov  vopigeflif  vr&s  rrjv  $'to$ov  r  tXav '  id  eft  j  Lortc&acgdt* 
ignorant  ufum  j  impedimentum  id  ejfe  arbitrantes  transgredtendis  palttdtbus  .  ApU" 
Germanos  fine  galeis  principeis  etiam  pugnas  iniiflc,  patet  ex  Taciti  libro  dc  !° 
G ermania :  Sape ,  inquit,  in  ipfo folo  verticc  reltgant  capillum  prtncipes,  & ornatiorc  fo- 
bcnt  .  Ea  cttra  formt  $  fedinnoxU  .  neque  enim  ut  ament,  amenturvc  $  in  altitudine  qti(tm- 
dam,  dr  terrorem,  adtturi  bella,  comti ,  ut  hoslittm  oculis  ornantur .  Exemplum  princi- 
pis  armati  exitat  dicM  figura  v  H.  Mos  is  hodicque  communis  Americanis,  Floj 
ridamincolentibus.  Antiquis  feculis  in  orbc  noitro  non  modo  Germani 
Scythx etiam  &  Parthi  eum  obfcrvarun t *  Appianus  in  Syriacis:  ndpQot  zxvQttfa 
t7ri  to  (poGtpov  t  oLvcto-ifowv  Kopuv&t  '  id  eft  :  Partki  Scytharum  ritu  adterrorem  hojlittrrt  cA" 
pilltim  in  vertice  religant.  Ceterum  Ifidorus,  li b.  x  v i n.  cap.  x i  v,  ita  inter  cafpdc* 
&C  galeam  diltingvit:  Caffts  de  lamina  efi\  galeade  corto .  nam  galerus  coritmdicit^' 
Auctores  tamen  hax  vocabula  confundunt ;  ita,  uti  etiam  caflidem  fupius  a«- 2 
pellent  galeam .  GallorQ  galeas  fic  defcribit  Diodorus,  dicto  lib.  v:  K&vri %<*<m 
7rie/l'iS-6V&t,  \ttyct\otc:  tfyxcxi  e£  ctojav  t^ov^Q,  Ts-ctppzytS-y; ,  (pcw&o-tctp  dfaf)iqov&  «<f 
fdvotg .  Totsf/kv  ycto  vroQteijcLj  trv^(pv^xipctjci'  Tolg  Si  opvtoov  fj  Ttrpcnxrod&ov  fyuv  oaJeTV^  6~ 
vcq  <zr&lopoLj.  hoc  e/t:  ^AEneis  utuntur  galeis  ,cummagnis  adpendtctbus,adproli^m 
cfientationemfattis.  alits  namque  cornua  adjixa  funt\  aliis  avium  autquadrupedttwj<>r" 
mas exprejfas habent.  Et  eodem  libro  poltea, de  Celtiberis,  Hifpanica  gente  '.W 

St  TCt$  Xt^CtXot;  KpjLVY} %CthKCL  7Tt£pi&iv\c<J{  ^omXOtf  Yl(TKV\fBpct  ti<potf  idebi  AEncasctft' 

tibtts  imponunt galeas ,  crifiis  puniceis  exornatas.  De  Cimbris  Plutarchus,  indi^ 


runtfejplendide  ■  gdeas gerebant ,  quk  reprtfentarent fivarum  beluarum  ricJOs ,  &  W 
tatas  Jiguras:  quas alattsfafiigiantes  crifiis }adparebant  eminenttores .  De  Yctton^07 
Hifpanica  gente,  SiHus  Italicus,  libro  prardicto : 

—  Oreferarum 

Et  riclu  horrificant  galeas.  ^ 
Gallis  atq^  Hifpanisxnea:  fucrint  galesc:  at  Germanos  ferreas  tantum  habti"'6 
colligo  ex  Tacito  meoj  qui,libro  de  Germania,  demetallis  ejus  terrxm^0' 
rans,  aurttm  cjr  argentum  deos  iis  negaffe  ait,-  nec  ferrum  quidem  fuperejfe  ,ficut  exgf^ .  0 
telorum  colltgatur.  ubi  nullamacris  facitmentionem,ceu  ne  hoc  quidem  iis  Iuef| 
metallum.  nifi  forte  llheno  proximis  Gallia:  commercia  id  fuppeditaverin  ' 
Exempla  harum galearum  expreffa  funt  ad  finem  hujus  capitis,ngura  viA  ^% 
cap. fig.  ii.  Cetero  Stewechius,ad  Vegetii libri pnmi  caput  xx, fuper  iis,q^ 
Cimbris  refert  Plutarchus,  comrhctans ,  fic  inquit :  Ex  re  mtlttart  hauddubic^' 
quo  etiamnum  hodie  inftgnia  famiUarum  exornata  at%  dtfitnfia  videmus ;  cumg^0^ 
dentleones  fiupi  7cervi,  canes ,  aqutU ,  vultures ,  dracones  ,& altarttm  befitaruntfi^^ 
pita,  five  cornua ,  ftve  pedes .  Originem  moris  tam  anttqui Jpero  me  nunc  prtmu0  0 \- 
mffe.  ab  ^Egjptiis  enim  defcendtjfe  obfervavi  apttd  Dtodorum  Sicul.  Ub.l^  *> 
ille  reges  eorttm  c aput  leonis ,  tauri ,  aut  draconis ,  prtncifatm  infigne ,  capite  gtp$e'\h  jO 
bit.  ^Ab  yfEgyptiis  porrb  mutuatos  hoc  Gr&cos ,  &  ab  htsRomanos,  ut  mtd^  *lJ, 
qudtad  difcitltnam  mtlttarem  pertinebant ,  magnam  mtht  verifimilitudinem  habere 
detur  \  prtferttm  ,  quod  Lacedtmontis  gale*  inventionem  videam  tribui  a  PU^>  j5' 
Vii,  cap.  lvi.   Haud  abfurda  fane  &  fatis  commoda  transitio  ab 
ad  Gra:cos,& ab  his  ad  Romanos  .  at  a  Pvomanis  porro  ad  Celtas  quom^  l. 
qua  occafione ,  5c  quando  ?  Vix  dixeris  nifi  6c  nudis  omnino  corporibu^ 


GERM  ANI^E  ANTIQ.   LIB.    L  fti 

ftoejia  inccdere,  &  alios  in  bellis  maximc  barbaros  ritus  a  Romanis,  fivc  a  Grre- 
cis eosdem  Celtas  mutuatos  contendcris.  Sed de  Celtis  uti  taceam ;  unde  Ame- 
«cani  populi  ejusmodi  hodieq;  utuntur  galeis?  a  Romanis?  a  Graecis?  an  a  primis 
nabuere  J£gyptiis?  Certe  hoc  faltem  haud  temerc  dixeris.  Omncs  ritus  luos,tam 
^umanos  quam  divinos,  ipfos  Celtas  ex  Afia  in  gentium  disperfione  attulifle  in 
^elticam,  innumeris  fupra  validi/fimisquc  patuit  documentis.  proinde  hunc 
SUoque  galearum  ufum  ex  eodem  &  loco6ctemporepromanaiTe,cumad  no- 
r°jj  tum  ad  Graxos  6c  alias  totius  orbis  genteis,  maximc  credibile  elt.  Ac  primi 
^uidem  bellatores,  fine  lorica,  fine  galca,  ferinis  pellibus  humeros  caputque  mu- 
^bant.  unde  etiam  cximio  llli  &  antiquiflimo  apud  poetas  bellatori  Hcrculi 
^    tegumenti  bcllici  tribuitur,  prxter  leonis  exuvias.quam  ejus  imaginem 
gregic  ac  graphice  refert  Silius,  lib.n,  in  Tcrone,  Hcrculis  Saguntini  facerdote: 
Ksitque  illi  non  bafla  m&m ,  non  vertice  cajsis : 
Sed  flfus  latis  bnmcris ,  ejr  mole  juvenu , 
<^4gmina  vaflabat  clava,  nibil  wdigus  cnfts. 
T.xuvU  capitt  impofita ,  tegmenque  Iconh, 
jrj]?o j  Terribtlcm  attollunt  excclfo  vertice  riclum . 

x °f  U^UD- 1  Oftoioog  3  to  7t  pojrcthov  ^  tIuu  Movjlw  t«  TsrctKctm  txrpnrHv  (pcto~iv  H'£$£xA«, 
20  a*  T'°  *^  cnvvxs  TXi  Xfovxq.  fjLY}7ru  t  oixkM  ivptjfyuuv  ,  txs  stv9^co7ras  toi$  JryXotf 
de^y^J*''  *mT*$9f*NwSi  T0"s  0  io^jug  r  Qvie/cov  (rKtzra^^/ois  %(>ijc£g.  id  eft:  Adeum- 


tuil/o 


*m  clava  &  leonis  cxuvU  Hercult  antiquo  congruerc  ajunt-,  qutay  nondum  inven- 
te  f   temforc  arrnis ,  homines fecum  congreflos  lignts  repellebant ,  tjr  ferarumpellibuspro 
QWentis utebantur .  Sic  de  Bebrycibus  Theocritus,  in  DioJfcuris : 

AvTcifi  vvrtp  vooToio  n&  d,v%iV@"  yoopeiTO 
A^icgoov  o^ippct  Aiovj@*  d<py}fxivov  cm.  rsro^ioovoiv. 
tergo  verb  ejr  collo  pendebat 
,  Tellis  leonis,  ab  extrcmisfufpenfa  pedibus  • 

e  a  irynthiis  Graecis,  proclium  inituris,Statius  Thcbaidos  lib.  iv: 

j0   Qutbtis  amenta ,  nec  enfcs 

Trifle  micant; flavent  capiti  tergoqtte  leonum 
JExuvU,  gentilishonos\  cjr pineusarmat 
JY    ,  Stipes. 
Codem  libro,dcArcadibus: 
jjj  Ille  LycaonU  rittti  caput  aflerat  urfi. 

*Vll>deThebanis: 
t)e  a  c  .     -    Tela  rudes  trunci  j  galea.  vacua  ora  leonum . 

ris>Claudianus,lib.i  delaudibus  Stiliconis: 
De  U  Serpentum geftant patulos  pro  caflide  ritfus . 

40         *etttio,Hetrufcorum  duce,  Virgilius,  AEneid.  lib.  vitj 
Ipfe  pedes ,  tegmen  torquens  immane  leonis 
Terribili  impexum feta,cum  dentibus  albis 
Silinc  j-^        Indutus  capiti. 
^^ohbropoftea: 

Nec  fegnisTeron  tant*  fpelaudis,  in  ipfos 
^Adverfus  confurgit  equos\  viilofaque  fulvi 
Ingerit  ob)eftans  trepidantibusora  ttonis. 
^Attoniu  terrore  novo,  ricluqueminaci 
^errme  guadruftdes . 

J°  fet*  c^  t0tuin  os  leonis,  vel  alius  cujusvis  ferac,  vacuum,id  eft,  pellis,  qu«  caj?ut 
pars  riAntererat,caPlt:i  hominis  imponebatur  una  cum  dentibus5  ita,  uti  fuperior 
atqUe  u* Uve  hiatus  integra  primorcm  frontem  ac  tempora,  inferior  fufa  aureis 
labat  P  criores  maxillas  contegerct .  reliquapellishumcros  atque  tergum  ve- 
5ntiquuUaT-nterpuSnanc^um  ^vo  ^rachioobvolvebantjquafiguri  Herculcm 
pla  hor^  exillbet  lapis,a  Petro  Apiano  intcr  antiquas  infcriptiones  relatus.Exem- 
m  tegumentofum  rcddita  funt ad  finem  capitis,  figuris  n .  iii  ,  i  v,  &  v. 


Ff  3 


scd 


34*  PHIILPPICLUVER.il 

Sed  diverfarum  fxpc  ferarum  pelles,  alia  humeros,  alia  caput,tcgebant .  Idertl 
Virgilius,  £neid.  hb.  x  r,  de  Orphito : 

Cui  pellis  latos  humeros  ereptajuvenco 

Pugnatori  operit :  caput  ingens  orls  htatus 

Et  maU  texere  lupi,  cum  dentibus  albls. 
Alii  dehinc  caput  tantum  muniebant.  uiem  poeta ,  dicto  lib.  vit,  deagreffi 
quadam  Latinorum  legione : 

—  Tarsfticulagestat 
Bina  manu ;  fuivosque  lupide  pellegaleros 

Tegmen  habet  capiti.  l° 
Deinde  opus  quoque,  &  artihcium  hisce  pellibus  adhibitum.  Homerus,  Ilia^ 
x,  de  galea,  quam  Thrafimcdes  Vlyffi  lmpofuit : 

—  Ay<pNi  $i  01  KWJllw  Ki(pcttf<pl  tS-tlHt 

TcwQettw,  dcpahot  TiXjdAoQov,  v\ti  Kct\c£\Tv^ 
kUXy!Q.i.    —  Et  eigaleam  capiti  impofuit 
Taurinam, fne  cono,  & fme  crifla,  qu£  caUtyx 
Vocatur. 

Et  mox  de  alia,  qua  Meriones  Vly/Ii  caput  munivit : 

TtvS  'sroiyTyv '  ^oXio-iv  S'  'ivjoS-iv  tpctrty  ' 
EWrtfla  ?ipia$  •  \k[o<$i  o\  Mvkoi  oSov% 
Aj>yio$ov1(&  uof  Qctfjiiiq  \xov  ivQct  ^  lv9ay 
Bv  >Qj  cBnqa^iivug,  piosyi    ci/t  7xftX(&  cvp^H* 

—  Et  ei  galeam  capitiimpofuit 

Ex  felle faclam .  multis  autem  intrinfecws  luris 

Ligata  erat fortiter:  extrinfectts  autem  candidi  dentes 

^Albidentts fuis  crebrimuniebant  utrimque 

Bene,  ac  fcite .  in  medio  autem  piletts  aptattts  erat. 
Ktwilw  adpellatpocta,  antiquiflimo  vocabulo,  quod  aliis  etia  au&oribus 
cis  ufiirpatur,  pro  ga/ea^galero ,  &  qUovis  capkis  tegmine,-  quia  a  pnncipi0^  j° 
tSkwjoc,  ideft,exeanisconofiebat.  Silius,  Jib.  v: 

Scyf/afuperfratti  contorquens  pondera  remi 

InsJabat;fivosque  canum  pandebat  hiattts, 

Nobtle  Garganiflolium :  quodrege  fuperbm 

Bojorum  cafo,  capitt  illacerabile  viclor 

L^fptarat. 

Qua  ratione  &  ipfum  galex  vocabulum  Grecum  eiTc  volunt  ^xilw,  quod fik?' 
fcu  catum  hgnificatjquia  ex  feJis  quoqj  capite  antiquitus  fiebat.  Atqj  hinc  co^' 
matur  diftin<5tio  illa  Ifidori,^^  e  corio.cajftdem  e  lamml  adhrmantis ,  Utrofc  . 
genere  ufos  fuifle  Germanos  noftros,tefte  /upra  audivimus  Tacitum,his  verb£  4 
Vtxunt  dtertvecajfts^autgalea.  At  poftcaquam  thoraces  bellojoricxqj  ferre*»* 
caffides  »nventac,  pclles  his  fuperinduebantunfopeqjiridem  diverfoex  ^X 
loric^exa  iicaflkii.SiIiusJ.iv^eApuloruduceAlIio^incxercitu  Romano^ 
tra  Annibalem :  Hutc  horret  thorax  Samnitis  pelltbm  urfi 

...  E!  gdeaannofivallaturdentibm  apri. 

Et  Iib.  v,  de  coniule  Romano  in  galca  GalJica : 

^Equoreitergo flavente  juvenci 
Cajfs  erat  muntta-  viro. 


:  ,~ "T*  Tr-w^,  Kp*i>  Sta%Xot  ylvmt&t .  id  eftj  Adornantur  &      t  >i? 
[»t%™>ento:ct^ 

mdiat:  quo,  w  obeundtsfortiterfeciusveprvlm ,  dtgnofa  ab  ordmttm  queant  du#f% 
Sed  &c  alias  genteis  cjusmodi  ex  cono  ufus  fuiife :  caleis  &  thoraeibus,  au^ 
docent.  Strabo,hb,  vii.de  Roxolanis :  xpfo  4  *&n*t ,  m 9*ffi 


T0~tcK&^; 


4 


•    G  E  R  M  A  N  I  JE  ANTIQ.  L  I  B .   L  343 
;  cftj  Vtuntur galeis  ac  thoracibm decrudis  boum  coriis.  6c  lib.  x  1,  de  Albanis  &c  Ibe- 
s,  lnter  Ponticum  Ca/piiimquemariacolentibusinf^x^^^  b*,%Wvx#<rt*  nfo?- 
vtoinusTols  i'£«orrr  id  eftj  G_&/*r ferinas  habent.ut  iberi.  Ibidem  de  Amazonibus:  Ao- 
typiav  wstSo-i  zrieJxocua,-  hoc  eft  5  Exjcrarum pelltbm galeas  confciunt.  Iftiusmodi 
gitur  galeas  ex  crudis  ferarum  coriis  &  /Egyptii  initio,  una  cum  reliquis  mortali- 
ilh  fll0n  CX^°  mvento>fed  a  pi  imis  circa  Ninum  bellatoribus  habuerunt.  quas 
1  rortafl]s  poftea  primi  in  eaflides  mutare  coeperunt.  Diodorus,lib.  m  :  n^Jg- 

A [A[A,UVct  KPl£  KiCpctAla)  TiTV7T00fJtivluj  ,  'Z3^L0~*JLL0V  tC^VjKOTOS  CWT^  TO  K0JtV@» 

lo  /V    lDU;  ^y*7****'  noc  e^:  Ammon  ille  arietis  caput  efjtgtatum  habuifje  traditttr7qt/od  hoc 
Jl£nogalcam  in  bellis  ornatam  gejhffct .  Plutarchus,  in  libro  de  Ihde ,  de  pugna  inter 
°tum,Ilidis  filium,8_Typhonem  :  E^pyvjJ  ^e/^vaji  *»t%  K&kot.  id  cft : 

Mercurinm  TfiM~~t~  Z,„~.;,   __/?„/7_  r\#~.J i:k  .       Qfjfidc '  T» 


^rctmum  Ifidigaleam  e  bovis  faltam  capite  impoftijje.  Diodorusjib.i  ,c 
■       0  ^C/cli  crwjtq-cy.Ti<S(8£(ivQ  XiyaQv  ijxs ,  A^vxGiv  Ti  ^  MctKg^ovat ,  hctCptpov&s  cLvajo&tcL' 
"Ptyhpxg  q  ^/^OTj^  T07f  J-fatrfjfAireLTOis  o^ois&n  Ttvav  <?uct)V ,  tffc  cuoiKGiuv  T$  7rg£/  cwths 
^OJirid'*  T0V  ffvxGw 7rim(&(Qg  Kwulw,rov 3  MctKiSovct kvKx  ^tollIlv.  hioc  eft:  CVww 


OlK&iUV  TYj  7Tig/  CWTHS 

€dJtmt  ditos  militatum  projectos jilios,  Anubin  &  Macedonem,fortitudine  prtfiantcis 
runt  *  Cxferis  >  ^  audacia  eorum  non  abludentibus ,  armatttras  maxime  tnjiqneis  gejla- 
iwl'  *        *****  ™*'J )  Maccdonem  litpi  effiftem  capiti  circumdedi/fe .  £t  eodem  h bro 

_^W:tf._(M„__i_  *    ,*_, -jt  XA?*   /l_-_.  __  v  „..         x  • .... 


fc^  (pfltcr*  Tflif  Kctf  Myv7i\ov  Svujdsuig  7Ttf>mQicdg  7re£/  rtjv  Kipa^yjv  AfW- 

v$®v  %fy<x>Kov]&v  <zst9T0fAotc) ,  o-yipeia,f  &pxr)s.  ^'/n>T\fj,tv  Sivfya,  tto t\  j  7srSpyi<^  oti 

n^Jjv^*7^  ^a^V  ^  ^*6?*^  XKOhiyx.'  HJH  $10,  TUTUV  CLfJLOL  fXiV  iClVTXS  &S  tVTTpt- 

^0-fA.eyv^cLfxcL  3  r_f  cL/Stns  «V  xctS rss7\*\fyv  uy{v,  £  beiariScqfjLovcL  hdQiQv.  Hoc  eft:  AEg) 
r    Utn enim principeis  ajnnt  leonnmjaurorum^ejr  draconitm  efft<ries  ,ut  revU  potefiatistn- 


figm 


40  Tl: 


%  «,  f/^/>/  impofnijfejtt  his  decore  fefe  exornarent  ,Jimnl  nt  Jt  uporem  aliis  &  fuperjlitio- 
m*n]icerent.  Plutarchus,in  dicto  libro  de  lhde,de  iisdem  ^Egyptiis :  oi  j  t_c  v&- 

«oiA«ff  (pctcn^c^czsAri^ius  iViKd  1 :7roKifJLiOOV \b>^ciu{S  llclxcuS cjTtiCpoLfVi^  Qqptodv xpvcrois  7rpo- 
tie*j-^  irtc/n$tfjLM(  •  id  elt :  ^//i  ajunt  pojlenores  reges ,  terrorem  hofltbus  wcu- 

p  n^*'')  inprceltis  occurriffe ferarum  anreis  argenteisfy  captttbm  armatos.  Verum  alii 
Jo  ^ec|  ea  finipliceis  illas  caffides,e  lamina  confeftas,pellibus  non  amplius  munierut, 
Vir°1      inmi^ m  ornatum  iui »  ^mu^ m  terrorem  hoftium,inftruxerunt.  unde 
Et  ^    .  ne'd.  lib.  ix :  Galeam  Mejfapi  habilem ,  crijlisg^  decoram. 

^eid.libro  viii: 
Has    'a  Terrtbilem  trijlis  galeam. 

rUs      t  s  Pr^mum  fnin^e  ex  (btis  equinis,  paflim  in  poematibusfuis  docet  Homei- 
'  ut  Hiadi  y,  de  Paride,  Priami  rilio : 

K^tTi  <J[  i7T  icpQlJLLto  KWJilw  tVTVKjoVi^KiV 

1 ,3r^"_^/i/  i  cJe-ivov  d\jt  Ao(p(_)-  KcL^vwipOiv  tvivtv . 
Capiti  autem  fortt  galeam  adfabre  factam  impofuit , 
Criftatam  ex  fetis  equinis.  horribtle  autem  crifta  defuper  nutabat. 
ritus,  in  Charitibus  de  Siculis : 

 l&TTcicLf  ctiKoqwj  crxi7rcLiiQviQeipcti . 

V i,^ • , .  Ectuinit  autern  q-aleam  inumbrant  juba  1 

V^K^neid.libix,dcTumd: 

 Jnjeclis  ftc  undique  tclis 

Obmitur.frepit  a ffulno  cava  tempora  circitm 
Tinnitugalea  5  & fixtsfolida  ara  fattfcunt 
Hiric  et"  E>ifcujfic<jrte  jubtcapiti. 

Ver0    ,arn  ^heid.  lib.iisomantem dicit gakam)  &  \ib.ni>crifr& comanri^ 
y®  Qbti^l^^^tui  crifta,  non  in  poftica  galeas  parte  erat,  uti  nunc mos  ubique 
tuer)teV     ^P^0  in  vertice.  Homerus,Iliad.  f,deHecl:orisrilio,patns  galeam  con- 
TapGqQts  XclAkcv  Ti  iSi  AoCpovi-srTroxctjTLw , 

A«wy  cLTT*  CLKpOTOLTtlS  K0()vQ@*  VtVOvQ.  V0t]QcCS  . 

Timens  asqtte  &  crifiam  ex  equinis  fetis  fac~tamy 
Itlterdu  Terribiliter  a  fumma \galea  nutantem  advertens . 

m  plures  uni  gale£  coni ,  pluresque  in  iis  criftae .  Idcm,  Iliad.  A. 

Ff  4 


^eocri( 


$44  PHIILPPI    CLUVERl  I 

KtytTt  </['  t7T  Ct^i^CtXoV  WJJJlluU  QiTO,  Tt^Ct^ctMeOVy 
lOOZTii^/LV  . 

Capiti autem  circum  conos  habentum galeam  imfofttit  quatuot, 

Crtfiatam  cx fetis  cqutnis. 
Et  pocta  Latiniis,  ^neid.  v  ii,de  Turni  galea : 

Cuitriflici  crinitajubagaka  alta. 
Originem  harum  cnftarum  difco  ex  Herodoto 5  qui,hb.vii,  ita  fcribit  de  orien- 
talibus  T^thiopibus :  Ovtoi  hotc^r'  lt<riv\g  AtS-iozrig  'zs&ptlazrict  'izrzruv  tiyjv  ® 
jtt<pcttf<rt.  Kj  etirt  ffyj  AoQx  q  Ko(ptnK<£\tXQct '  ©  <P£t  u&  Timrm  opQct  zMsrtjyoQ,  ei%ov.  hoC 
ell :  AEthtofcs,  qtti  ex  ^yffia  crant,  felles frontium  equinarum,  cum  auribtts  atque  jubisj»  l£ 
cafitibtts  habebat :  ut  iffi jubai  fro  crtfits  ejfent,  &  htru  aures  equina  rigerent .  Pro  j ubis 
equinis  pofteapenna^impoiita^lhntavium^apudomneisparitcr  gentes.  Hero- 
dotus  ibidem :  Avkiqi  zrt^t  ryo-t  Kt<pa,hy<rt  zriAag  c4%ov  ^tpoio-t  zrtptt^t<pomufjti/Jisg '  ld  eft  > 
lycit  tn  capiteptlcagerebant  fennis  coronata.Scd  in  his  rubrum  maxime  fpectalle  co- 
loiem  antiquitatem  obfervo  :  nefcio  quam  ob  rationem,nifiquod  is  colos  ian- 
gvini  genuinus .  Virgilius,  y£neid. lib.  x  1,  de  Turno : 

—  CMaculis  quem  Thracim  albis 
Portatequus,  crtftaque tegit  galea  aurea  rubra. 

Eodem  libro  infra,  de  eodem : 

—  IfCum  illum  clypcum,  criftasque  rubcnteis  2° 
Excipiam  forti. 

Polybius,lib.vi,de  militibus  Romanis:EV;  ^wSQrtoic  zs®QtzrtKo<r^cn  ^fv' 
st<poov£  k,  -fti^otc  (potvmotc  tjptAaQvy  cpQol;  vftrtv ,  us  zrfixvctiots  to  piytQ©* .  uv  ^st3^^ 
K*l*Kopv(p[w  ctpct  Toig  ctfootg  oviAoig  ,  0  fjttv  euijp  (pajfvtTOj  ltzrXcirt@^  UvlS  Kctjct  to  ptyd©'', 
ij  ^  e\]/ts  KetAtj  Hj  KctictzjAriKjiKij  Toig  cveuj/ots .  Hoc  eft :  Accedit  ad hac  omma ,  quod ingtk* 
ferto  fennacco  tnfttfer  ornantur  j  pennis  tribus  puniceis,  aut  ntgris,  tisque  rcctts,  longttn&nt 
ferc  cubitalibus.  qtta  ubi  ceteris  armis  ad  fummum  verticem  accejjerunt,  <vtr  quidem  duf^\ 
quam fit>ma)or adfaret; Jpectes  autem  exfifiit pulchra^ejrhofit formtdabilis .  De  Halpanica 
gente  Celtiberis,  fupra  ex  Diodoro  intelleximus, geftaife  cos  k^lvy\  xctte*, <PoiVi" 
Koig  i<rKYintvct\o(potg'  id  ell^gakas  areas \funiceis  cxornatas  crtfits.  Sic  Silius,  lib.  U>  £a"  *° 
leam  defcribens,qua  Hifpaniae  popuJi  dono  Annibah  dederunt  inter  alia  arm# 

—  Galcamque  corufcis 
Subnixam  crt/lis  j  vibrantque  cui  verttce  cont 
Albentes  nive&trcmulo  nutamine  fennx. 

Germanosquoquepofteaadhibuifle,oftendit  Plutarchus,in  dido  Mario,Ci^- 
bns  dtpcZlig  ho(pag  tribuens,  id  eft,  fennatas crtjlas.  Alii,prifcorum  memores  teg^" 
mentorum,  qua:  erant  ferarumora  ridusqj  ac  dentes  $  horum  quoqueform15' 
adfabre effigiatis,  galeas exornarutj  adpoiitis  nihilominus  criftis :  quod  ex  Q&* 
brorum  maxime  atqj  Gallorum  patetexemplis,fiipraallatis.  Non  propriuh°c  • 
fuilfe  Celtarumjfedaliis  etiam  gentibus  commune  \  teftantur  paffim audoreS*  4 
Herodotus,  prardiclo  lib.  y  1 1 ,  de  Thracibus  Afiaticis :  eWi  '<$  t$Q  KtfpatfQ  *e?vi* 

Xci^Ktct  eixov  <sr&g  j  Tci<rt  ttytvtQ ,  utol  Tt  £  uptct  ^rLi)  Qcog  %U*km.  hoc  eft :  In  C*f*tC 
£rea*gerebantcajftdcs:  ejrfufcr  ea*  bovis  aureis  &  cornua  ex  Arefattaxtmpofitise»0 
crifits.  Virgilius,^Encid.vn,deTurno: 

Cui  triflicicrtnita  jubagalea  alta  Chimcram 

Sufitnet ,  ^AEtnaos  efflantem  faucibus  igncis. 
Sed  h*cgalearum,fimulqucfcutorum,  dc  quibus  proxime  dicetur,  varia  ort*' 
menta,jamindeabantiquilfimis  temporibus  fuerc  in%nia,quibus  primum  r* 

famihxaplcbediftingvebantur.  qui  mos,licetaliisquoq;  ^entibus  fucritco^  > 
rnunisi  tamen  apuci Ccltas,  maximcqj  Germanos,tam  fevere  rclisioscqj  ?^ 
tuo  ad  hcc  noftra  u(q5  tcmpora  obfervatus  eft}uti  etiamnunc  in  &ermania^°; 
ftra,  h  quis  plebejus,  vel  opidanus,  nobilitatis  infigne  ufurpare  concturj  cuiv'5 
nobih  homim  ld,  quocumque  in  loco  pidum  ridumve  confpiciat ,  dcturbar^ 
ac  confringerc,  pedibusquc  conculcare  impune  liceat. 

r  Ha#e' 


G  t  RM  A  N  I  AL   A  N  T  l        L  I B.  f.  54; 
*    ^a&enus  de  armis  defenfivis,  quibus  corpora  tegebantur.  nunc de  iis  dicen- 
urn ,  qua:  manibus  in  prcclio  geltabantur .  Jnhis  (cutum  ac  gladius  corpori  ad- 
pendebantur stela manu gerebantur.  Primum  igiturde  Scuto  agamjquiain. 
noc  altera  erat  pars  infignium  nobilitatis . 

V irgilius  ,  ALneid  .  hbro  v  1 1  1 ,  de  Gallis,  qui  Romam  quondam  ceperunt 
Uutis froteflt  corfora  longis .  Strabo,lib.  iv,  de  uni  verhs  Gallis  :  ovrAtauoc.  3  avu- 
tplp(&'  Tuq  r  aupdroov  ugygdgat ,  Qvptog  uctKpcg  •  id  elt :  Armatura  eis  fro  ratione  corforum^ 
yutnm  longum .  JEt  Tacitus,  annal.  lib.  11  ,de  Germanis  Transrhenanis  :  Immenfx 
Io      ?r°ru7nftuta.  Dc  utnique  vero  gente  Diodorus,lib.  v :  6Wfl<?  'j  xp*>vl*i,  Qvogotg 
l*iv <*>vopouijKgQ-tV  •  hoc  eft  Armis  utuntur  Jcutts  qutdem  adftaturam  homims  forreclis .  Jm- 
enia  equidem  erant  in  loncntudinem; at  in  latitudinem  non  item .  Herodianus, 
itannis :  Eiat  3  ^tctx^oOTctWi  Tt  ngjf  tyomKodnfm ,  dcartcfct  y.ov!w  qgvtjv  Trggitog- 
,  Yiva^  %  fofv  •  id  eft  j  Sunt  autem  belhcoftfttmt  ejr  avidifvni  cxdis  5  tantum fcnto  angufto, 
%q    t  armatt-  Tolybius ,  lib.  v ,  de  Gallis  Jtalicis  :  ov  ydp  ^wjctukva  t£  raAaTi- 
u")^^  T\°V  <sre£/<rx£7T«v  ,  oVw  yvpvd  Key  /*gify)  rd  ccafictjct  tjv  ,  ToaxTto  awjgGcttvi 

Voteft  ^  ™^ov '  noc  e^ :  entm  fwtum  Gallicum frotegere  virum  non 

f  J  '  ^o  majcra  erant  horum  corfora ,  ejr  quidem  nuda ,  eo  minus  jacu/a  cadcbant  irrita . 
^nJam^em  mentem  Livius ,  lib.  xlviii  ,  de  Gallis  Afiaticis  :  Scuta  longa ,  cetc- 
20  rurt/rf  am^Uu^tnem  corforum  farum  Lita  ,  rjr  ea  iffa plana ,  malctegebant  Gallos .  Ve- 
fcu     j      ktitudinis  exiguitate  mirari  ego  fetis  nequeo .  nam  fl  altitudinem 
taanhominis,quod  difertc  telhtur  Diodorus,habucrc  ftaturam;  certc  latitu- 
^  ?llnor  cllehaud  debuit,  quam  quae  corpus  transver/um  tegeret.  A  Polybio 
e  ^nutuatushxc  fua,  ut  multa  alia,  Livius :  quaeque  ille  de  Gallis  in  Jtalu 
tat  %     ^His  Afiaticis  adplicavit  .igitur  quidquid  de  unius  Polybii  audori . 
e  ndcque  hac  in  re  fiat  j  pro  Diodoro  faneatquepro  Tacito  faciuntalii  au- 
0r/C/ '  ^gathias,  lib.  1 1 ,  de  Francorum  acie  loquens  :  uv  4«  durolg  tj  l$U t# 

^Tu&®S>oiovet'g[AGohov'  J[iXTUT(a  yd(>  goUet.  t&/ to  gpwbw  ottoo-ov  g(o£v  tAqye, 
m  'V0VT**9l&t  vrtTTVMupmv  t$  7rclvToQgv  Tcug  dajrm  rm^j.rm<p^.x^  •  noc  e^r  :  Erat 
3o  pa f€meis  forma  actei  injlar  cunei ,  A  litcr*  figuram  fr&  fcferemy  anteriore  qutdem  fui 
niu»  mam"m  ^efmem  •  fre(la  entm  trat->  ac  dtnft  >  futh  undiquique  inter  fc  confertts 
fote'4f  Qilpd  ^  igitur  fcuta  corporis  latitudinem  non  impleflent  ,  conferi 
Agarfi     ta,ut^ac,cs  tUta  ^u^t,^au^uac^u^mPotu^cnt,  Sedmoxiterum 

li7re'     aS  *-.A  KgTtyuuivoi  yctg  o-cpdg  cwTxg  tTvyxctvov  ,  iwug  ctv  Tolg  [Av  irpXipaoic  dv-> 
fitntm**'  *****  ^     T*  ^P^xs  dyuvtfyivjo  rdg  do-w^otg  iv&GgGfyftgvot .  id  effc :  A  ver- 
Sic  P  tl9ier  -fefia^ant» utt  hoftibus  adverft  effent ,  cjr  tx  tuto  tonfligerent ,  fcutis  piotcflL 
Cerm    ar »  °elli  Gall.  comment.  1,  de  Ariovifti ,  Marcomannorum  regis,  acie : 
ferti  T*  ce^€rtter^  *x  confvetudine  fua  ,fbalangefaclat  imfctus  gladiorum  cxcepnunt .  Rc- 
■    rcnt    -   Comt^ures  noflrt  wiliics ,  qui  in  fhatangas  infdirent  ,  cjr  fcuta  mambm  rcveffe- 
4o  jta  1  &  defufer  vulncrarent .    Ca:farem  fequutus  Orofius  ,  libro  v  1 ,  cap  .  v  1  1, 
*uda   *Tt  earndem  pugnam  :    Scd  foftquam  aliqui  Romanorum  militum  ,  agilitatc 
fqu/*ayue  tnftgnts  ,  fufra  obduttam  falicre  tcjludmem  ,  fcutifque  ftngillatim  ,  yc/ut 
in  f  mi' 9  revu(fts ,  defuper  nudos  defrchenforum  deteflorumque  bumero?  fnfoderunt , 
<$&m  Verfifum .    Aliter  fanc  de  eadem  pugna  Dio ,  libro  xxxvni:  s^i- 
7^9iQC.'°U/J  KcL^  ^ctaoo-iag ,  f&j  tshtoVS  ?  K&f  ihdHxg  ,  rdg  Tg  dcariiotg  d7rcu]ctxoogv  o~(p<2v 
JJ^f/o,  tyif  c'pQot  \~dfJfyjoi,  dvs&o-puclM  r*jg  o-vyKXdorug ,  $vq-kwuy\toi,  J]jz 

^khvoT '  7!VKVoJ*1T&'  iy'iyvov\o.       £ti  tJjaav  xSi v ,  hi  i<m%ov.  oi  vv  P^c^o;  grretfy  ^Tt 

— &  ugvovTgg,  uigirgo  ov  wi)^yoig  ei<?>j- 
drg  UY^g^AcM  XffiG*  *Xo9TeA  1 


^°  (?tteo'  ^  7>0lg  %ty£Gv  *K  t^uvtxflo  XTg  a-vq-do^luf  fJt>d%g&cu  ,   ^rg  toov  KgtpaXwv  CWTCOV 
^,^°V9^  d\o)T0i  ,  oict  7Tit  yvpvctjjg  ctuTccjg  uctxo'u%JOi  r,acu>  )   iCputvei&eii ,  rdg  tg 
<^^%Ct7r'F'f>l^/CCV N'  *W  Wajr'Av\%g  o-$'mv  9  Oi       i£  Shfyou^g ,  ot  d\jg  'gyyvQgv, 
kc7rK  vn      v"1  7lV*       ^K0^cv  di>Txg-  Kcix,  txtx  WflAAo*  u\v  gvvvg  ,  *Tg  n#4  uictg  3fa- 

T^Tytq   ^  '  ,i7n7^CV'    ^oXAOid])  ^  ,  7T{/V  TXrgQ-eiV  ,  d7Ti^VY]aX0V  .  XJZSTO  ydo  TV>g  TTVMOTtt- 

f*tto ,'*JV9cL0~iU5  ^  T^K0Tgg  o^ci  ctieix0*l°'  Hoe  eft  :  Itaque  trecem  qmque  agmwd 
lquando  flurcs,  aliquando  fauciorcs ,  fcntk  undtquaque  ftefte  fteptentes ,  ereftiqud 

fttwicSj 


tHILiPPl  CLttVERII 

fiantes ,neqne invadi ,  qnod  erant  conferti  atqtie  conclttfi,  neque  distnrbari  ob  dcnfitdten* 
poterant .  idcircb  neque  agebant  quidquam  ,  neque  patiebantur .  Romani  ,  ///  eos  nequt 
ad  pugnandum  prodire ,  ncque  terga  obverterc  viderunt^  fid Jlipatos  uno  loco ,  ///rr/jf  tft'm 
fiar,  confifierej  quum  prirno  congreffupila  ipfi,  qnortim  ufits  tunc nnllus  efifc  potcrat ,  db« 
jccifient ;  ncque  gladiis  etiam  comminm pugnare  ,  capitaque  hofiium>  (qux  foii  vtdncYi- 
bm  cxpofita  erant ,  quia  nudis  pugnabant  )  impetere  poj/cntj  projectis  fcutis  partim  cuffl 
cttrfit  barbaris  irrtterunt,  partimeos  expropinquo  aggrefii  fiunt,  magnamque  dcdem  eorum 
ediderunt .  Itaque  eorum  rnulti  mox  ccciaernnt ,  qttod  omnes  uni  c&di  ejjent  expofiti :  coffl  - 
plures, antequ>m  caderent, mortuifiunt  s  quipropter  dcnfitatem  agminis conglomerati >  et- 
iam  confofii  rccto  corpore  exfiabant .  HtaK  ccrte  non  fatis  benc  phalangem  iJlam  C#- 10 
faris,  teftitudincmque  Orolii,  exprimunt ;  quum  haud  oblcure  tradat  Dio ,  non 
fupernc  capita,fedpeclora hoftibus  advei  fi  fcutis munivilIeMarcomannos:quo" 
idem  de  Francis  teftatur  Agathias ;  &quam  clariffimc  de  Gallis,feu  potiusdeCis- 
rhcnanis  Gerrnanis  Batavis  ac  Treveris,  a  Caiare  in  Syriam  ad  M.  Craflum  cum 
filio  P.  Craifomiflis,  Plutarchusin  Craflb,  6c  Appianus  in  Syriacis:  i$ofcs$* 
(&HtttSt)  f^Kr,a-iov,  \x^P0WJ  t7r'  *vt!w'  j^f  Txgyikv  izriTi/f  cv  pzo~w  KanitjQw  efcaQtv  J[i  ":0tS 
Qvpioig  o-vyK\etQt»]is  ,  ucyjo  paLov  d/uuvi<dg  rif  /3apGdpii$.  id  eft :  Confytcati  in propin^9 
clivum fabiilofiimtebcontenderunt.  religatisque  in  medioequis^foris  fic fctttisconclttdebant'- 
atqu€  ita  faciliiis  fie  protectos  ad versus  barbaro/  fore  rebantur .  Si c  Sc  iple  L i  vius ,  Jib  • 
x,  deGallisinltalia:  ^ttum  Gaf/i ftruclis ante fiefcutis conferti (larent }necfaci&; if  1 
de  collato  vidcretur  pugna-}  jnjfu  legatorum  collecta  humi  pila,  qtu  'flrata  intcr  duas  dcies 
jacebanty  atque  in  tefiudwem  hofiium  conjccta .  quibus  plertsque  in  ficuta,  plerisque  veruti* 
tn  corporaipfia  fixis,fternitur  cnneu-s;  ita,  ut  magna  pars  integrts  corportbtts  attoniti  cott* 
ciderent.  Nempe  pilis,  utgravioribus  teiis,  fcuta  proturbabantur,  verutis  nuda- 
ta  corpora  petebantur.  His  tot  tantisque  auftoribus,  adde  infuper,  fi  Jibet,  Ni^- 
tamChoniatemj  qui,  in  vitaManuelis  Comneni  lib.  i,  italoquiturdc  Aleman- 
norum  Francorumque acie,  in  Afia  contra Turcas  exftrucla :  ^x^pomu  cpoetitH' 
yv\tov  TK^etd^uoi ,  t&)  vruKvci)Qx*]e$  tuvr^g '  id  eft  :  Procedebant  fimul,  turrts  in  rnoduW 
compojili  confierttque  .  Tlvpy^ov  hic  dicit ,  quod  Dio  ugmp  iVTrvpyoig,  quia  rii^H^* 
five  Totg  daar^ocg  <&esi&<*.&Kox\o ,  &  inter  fc  conferebant .  Liquet  igitur  ex  liis  ^tIS 
apertc,  Marcomannos,  phaJangem  iiiam  five  teftudinem  conftruenteis,  n°i? 
tantum  fuper  capita  ( quod  tamen  nullus  reliquorum  auctorum  narrat)  extuli^ 
fcuta,  fed  etiam  extrinfecus  antefe  conftituilTe .  qiKc  Jlomani  miJites,  curfu  iP' 
fultantes,  proturbaruntpedibus,  moxque  manibus  revulferunt.  Certe,  cum  , 
multa  aliain  commentanis,  tumhocomnium  maxime  aCx/are  ne^li^enterau- 
notatum.  quidpe  quiscredat ,  ipfcin  prcelio  contra  Arioviftunrquumlteter^ 
ignoraflc,  fcu  non  advertiiTe  eum ,  aut  obJitumfuifle,  cujusmodi  teftudini^1'5 
/e  defenderint  Germani  ?  Quin  jam  ante  hoc  prcclium  ex  fuperiori  Roman*' 
rum  rerum  hiftona  Gallorum  in  ItaJia  confimiJeis  teftudines  cognoviire  ?°tC'  w 
rat.  &poftidprocliumhaud  dubicin  ipsa  GalJiaiisdem  ufi  fueruntGaJli  •  ^6' 
rain  dc  his  non  hujus  Joci  eft  pluribus  disputare  .  Ceterum  ex  fupra  allatis  cuu1 
ipfius  Livii,  tumaliorum  teftimoniis  fatis  clarc  patet,  fcuta  iJJa  Celtica  obl^ 
ga  corporis  latitudinem  omnem  implcfle .  nam  alioquin  conglobatas  multitu^' 
nes  ita  concludere  atque  protegere  nequiflent,  ne  quid  ab  hoftibus  paterentur« 
ncque  veroaliterturricompararificfaclacon^IobatiopotuiiTet.  Exemp^h<y  . 
rumkutorum  exprehafunt  figuris  iv,  v,  &vi.  Porro  cxqua  matcria  Gcrto*r 
norum  confecla  f uerint  fcuta ,  indicat  auftor  nofter,  annaJ.  lib.  n .  Non  l°rlC0' 
inquit,  Cermano,  non  gateam:  neficuta  qttidem  ferro,  nervovefirmata;  fedvirn^ 
textus,  veltenms  & fucatm colore  tabulas .  Ergo  neque  intetior  eorum  pars  conc* '  ^ 
va,  neque  extenor  convexa  fed  omma  fucre  plana .  quod  difertitfimis  teft^" 
verbis  Livius,  jam  ante  citatis .  Scttta ,  inquit,  longa,  ceterum  ad amplitudinern  c°r' 
porum partim  lata ,  &  ea  ipfia pU»ay  male  tegebant  GaUos .  Scuta  vero  c  viminibusVj.» 
tabuIkenui,  nonij^evia  elTe  potuerunt.  id  quod  Diodorus  quoque,  Jibr°  l, 
pra  dic^o,  adfirmat  his  verbis :  &^0VT^  X  T<w  T£v  kiAn^W  r*A-«wi  $f°* 
tektotf  id  eftj  Celttberorum  qmdam  levtbtu  Gailorum  armantur  fcntis.  Duobus 

J  creneo* 


GtRMANI^    A  N  T  I  Q^,  L  I  B.  1.  547 

generibus  tertium  addit  Val.Flaccus,in  Baftarnis  Germanis,  Pontum  quondam 
^oiba  lftri  accolentibus .  vcrba  cjus,  A^yovavTiKuvlib.  Vi,  ha:c  funt : 
*    .  J^tos ,  duce  Teutagonoy  crudt  mora  corticis  armat . 

Antiqui/Ilmurn  certc  hoc  fcutorum  geniis ,  ab  ipsa  qua/i  natura,  fine  artificro  auc 
opere  humano,  fuppeditatum .  Alias  quoqtie  initio  gentes  eo  ufiis ,  colligitur  ex 
^corum  exemplo  .  de  his  Statius ,  Thebeid.  lib.  viii  : 
TcU  rudes  trunci ;  galc<e  vacua  ora  leonnm . 
p  fa  ,  ^rborei  dant  fcuta  fmus . 

*o  t  r  viminum  textus  inventi  funt,  quibus  omneis  paritcr  orbis  tcrrarumgen- 
t{\  n  rePcr*°  ■  Formam  apud  G ermano jfomnibus  eamdem  fuifte  ccnfeo  id 
f0  °  on§aiT1  ad  hominis  ftaturarn,  anguftam,planam,  &.  quadram.  hxc  quidpc 
rpia  tabulis,  quas  nominat  nofter ,  quam  maxime  convenit .  ciineata  fcuta  in- 
1Icjre  parte  non  fuifle,  indc  conjicere  datur ,  quod  geftatores  fuos ita  turris  in 
ces  1  *nc^u^crunt »  uti  nu^  corporis  parte  Isedi  ab  hoftibus  potuerint.  Corti- 
rumamCn  n°n  ^UerC  P^ini'^  hnuari;  ut  naturaarboribus  circumdederat.  Utro- 
aDuP  CXernP^lr  rcfcrt  figura  i.  Cetero  fuit  alia  fcutorum  in  Germania  forma 
eod-  ^Cnters  Viftulseoftiis  &  finui  Godanoproximas:  dequibusita  nofter,in 
rio  J?    •      0  ^e  GermaniS  :  Trans  Lygios  Gothones  regnantur .  prottnus  deinde  ab  ocea- 

io  m%i^lt  5  ®*  Lemovii .  omniumque  harum  gentium  infigne ,  rotunda  fcuta,  brevts  gladii,  & 
&  ngesob(enuium .  Hinc  illud  eft  Sidonii  Apollinaris,  lib.  l  v  ,epift.  x  x,  de  Segis- 
itm^d  U  ^otnones  nve  Cothos  regii  juvenis  comitatu  :  Scntis  Uvam  par- 
A<*Hmbrantibm .  quorttm  tn  orbibm  nivca  ^fulva  in  umbombtts .  Quas,annal,  H, 
^v*s  colore  tabulas  adpellat  nofter  ,eas  in  libro  de  Germania  ficcum  Sidonio 
KfcC^.  :  cultusjaclatio:  (cutatantitm  lccTtftmis  cobribus  dtftingvunt .  Diodo- 
Sfrft        °  ^)ro  V  :  O -zaAflJf  $\  xpvVTcq  ,  Qvpws  fuv  dvfyoftyMvj ,  Tsrt7roi>cih(A,ivcie  liioj^ 


3o  .  ornatum  adfzbre  fttas  prrferunt.  Dc  imaginibus  cquidem  hujusmodi 
aut  rerreis,  omnino  in  Germanis  negat  Tacitus  3  nefcuta  cjuidem  eorum  /w- 
pro  ^  ^4'  tohribu*  tantum  leclilnmis  diftincla  f uiile  adfeverans .  illud  igitur  Gallorum 
cjlu^nurn-  De  Cimbrorum.Germanica:  gentis  ,  equitibus  ita  in  Mario  Plutar- 
^Urn  0^so^  W"*  Afuxo7s  qiAGcvjts .  id  eft  j  fulgebant  candidis .  Et  de  Gotho- 
W/£  r°tUna1^  fcutis  Sidonius ,  loco  prasdiclo  :  cjuorum  in  orbibus  nived  ,fulva  in  um~ 
^is  h  ^n^ha  tameri  etiamnonnumquamfuilIeadpida,teftaturC^ncl:ilia- 
ftrgjr  V^  CaP' 11 :  Imagogalii,  in  fcuto  Mariano  Ctmbrtcfipifta  .Tabcrn*  autem erant  circa 
dc  r  acfct?tftnt  ilUdfigni  qratuipofitum.  Hoc fcutum  refert  imago  1  v.  Sic  tamen  hac 
ribusf^°^Ucilco  :  ^ODiles  hominesapudprifcos  Celtaslediflimis  tantumcolo^ 
rn«r  '  %  ^ngnh  diftinxerunt  fcuta.  unde  etiamnum  ea  omnium antiquiflima  ac 
filUDp*^  Senuina  nobilitatis  ducuntur  apud  Germanos  infignia,  qux  omnium 
jjj^ pciffinaa ,  certis  dumtaxat  fpatiis  ac  coloribus  diftinda :  m  quibus vulgatilfi- 
Utl^Unf  ^Ja^qux  Grxci-zB-A/^^&^^ff,  Latini  laterculos  Scvirga*  adpellarunt; 
*he  j  1  CaP- XVI  >  lagis  Celtarum  cxpofui .  patrius  nuncfermo  vocat  has  firi- 
*itneas  3  five  balken ,  id  eft ,  trabeis^  illos  vero  rauten,  vel  ^^»,id  eft, 


^  05 -  M  univerfis  civitatibus,  five  nationibus, auguftiora  fuere  infignia ,  tuv 
^aniaf  m(^uit  L)iodorus,  puta  equi,  tauri,  urfi,  lupi,  cervi, &  aliorum,  qua^ Ger- 
taturh  v C>  anirnanum  irnagines  referentia .  Harc  auterrt  nulli,  nifi  principes  civL 
Colorju  ^uces  exercituum ,  in  fcutis  gerebant ,  tabulis  illis  planis,  &  lediflimis 
tea  dift  U  a-^  ftnwlfac ,  ex  qun  princeps  vel  dux  ortus  erat,  infignibus  jam  an- 
fcucjs  a!f  s  ac^hxa.  Pofterioribus  autem  fa:culis  ha:c  privorum  quoqiic  nobilium 
bus  tal  ^P^runt,  ipforum  principum  indulgentia,  qui  fuis  uti  infignibus,  colori- 
alin^^^^^tatis^huicvelillinobilipermiferunt^ta  tamen,utihaudintegrum 
pes  f0]uaninia,^eddimidiatadumtaxatejus  parsanterior,vel  etiam  caput,aut 
rcntia  ^?010^0  effigiaretur :  quo  fua  principibus  manerct  dignitas  atque  reve^ 
>  ab  mfenori  ordine  discreta  .  Mox  6c  integrorum  animalim  imagine* 

nobuibu? 


$43  P  H  1  L  1  P  P.  I     C  L  U  V  E  K  I  1 

nobilibus  con  cefla:  funt.  Tandem  feculo  hoc  poftremo3uti  jpfo  venerancii  ilty 
antiqux  verxque  nobilitatis  dignitas  6c  facrum  ampliflimi  ordinisnomen  fcetfe 
profanantur,  dum  ipfi  homines nobiles  ordine  fuo  indigna  pcrpetrant,  &  p^£- 
beji  vulgo  fine  ullis  Iioneftioribus  meritis,  nedum  virtute  beliica ,  folius  Pluto 
nis  gratia    conciliatu,  nobilitatis  titulum,  qui  folis  olim  dabatur  fortibus,  etiatli 
indigniflimi  conlequuntur :  licetiam  principum  augufta  illa  facr.:tinimaque  ii> 
figma  nimis  late  vulgantur;  adeo,  uti,  qui  nunc  in  nobilitatis  ordinem  novi 
adfcifcuntur,  unum  aliquod  animal  adfcriptum  habuiflc  haud  contenti,  duos  l>y 
pc  leones,  vel  duas  aquilas,  rcgias  feras  avcisque,nonnumquam  plureis  taflife* 
cilcimpetrent,quam  vanc  ftolideque  pofcant .  quorum  tamen  fatuitatemnie- 1° 
rito  obumbrare  dicantur  eorum  ineptiar ,  plurimum  rjdendx,  qui,  verx  nobiftf 
tatis  ejusque  infignium  antiquitatem  ignorantes  ,  integros  campos  atque  &* 
vas,  &c  feras,6t  caftella,&:  homines, veJuti  veterum  illorum  Gnycorum  Lati- 
norumque  heroum  clypeos  imitantes  5  uni  cidcmquc  fcuto,  multitudine  rerum 
ac  varietate  miierc  laboraturo,  impingunt.  Sed  ubique  nunc  divina  ac  veneraJi* 
daantiquitas,virtutisquejufta  xftimatiojacet.  Ceterum  pugnanteis  prifcosCet 
tas  , manu fcutum fustinuifle ,  docct Livius, lib.  vn.  his vcrbis  :  Gallus ^velutntolth 
fuperne  immtnens ,  projctto  Uvafcuto  in  advenientis  arma  hoftis,  vanum  cajim  cum  ittg^ 
Jonitu  en(emde)ecit .  Extrapugnam,  vel  domi  in  pace,  a  lxvo  fuspendilfc  humero, 
oftendit  Agathias ,  lib.  n ,  in  1'rancis :  Ao-ttis  r?  Xata  tsKw^S,  Tsrctpna^Tcq  ■  id  eft  i  ScU: 1 
tum  lateri  Uvo  adpendet .  Tam  equites,  quam  pedites,  una  atque  eadem  ufosfcUtt 
forma  ac  magnitudine,  patet  ex  his  Taciti  verbis :  Eques  quidem  fcutoframe^ 
contentmeji-.fedites&mifitLiafpargunt.  ubi  nuJJa  interequitum  peditumque  fc^1 
diftindio :  nec  usquam  alibi .  Atque  fcutum  prifcum  Gerrnanorum  fic  fe  habuit . 
Nunc  de  Gladio.  Au&or  nofter , in  libro de  Germanis :  Rari  gladiis ut0* 
,   tur.  6c  anjyl,  x  i :  IStec  tmmenfa  barbarorum fcuta ,  enormis  hafias ,  intcr  trtmcos  arbor1'^ 
tjrenatahumo  virgulta perinde haberi, quam ptU,  &  gUdios,  &  h&rcntia corpori tegmi^  • 
ubifatisaperteidemindicat,quodin  Jibro  dc Germaniaj Germanos  rarosg*** 
diis  utijckinudospugnare^iinearmiscorpus  tegentibus.  Sed ,  quosdam  tamcn 
habuille  gladios  ,  concedit :  haud  dubie  locupletiores ,  nobiliores ,  ac  principeS •  * 
Diodorus,dictoIibro  v,de  Gallis  atque Germanis :  Amjwjlipi  (graOatfa** 
fza^as  ,  o-i}wcus  t  Xf^ '  dXvcrwtv  ifywfflctt  ,w^rU  ^tdv  Xayova  V^ff 
fj^c^  .  Jdelt:  ProgUdttsfpathas  gcrunt  prdongas ,  cx  catents  ferrets  aut  *neis d  f 
xtrum  ktm  dependemets.  £t  paullo  poft  :  7<t        ?  WM'  ^pots  r*wU»  &  °t 
iKctTja  -  hoc  eit  5  GUdii  non  minores  funt  ceterorum  fauniis .  Plutarchus ,  in  Mario,  & 
Cimbris :  MiXdyctis  tyavlo     Bao^uts  {*x%cttp*is  •  id  eft ;  Gladits  utebantur  perWA$?'lS 
atqnc  ponderofis.  Strabo, hb.  iv,  de  GaJJis:  o^io-^os  ^a-v^Tp^Tois  t^o-^f 
ftiyiQicri '  fxdx^ct  lAttKty,  waptjpTqffyJf;  Txra^i  tov  h^tov  zti.wpov,  ^  Qvpiog  paxgos- lC*  ' 
i^frmatttra  its pro  magnitudtne  corporum:  gladius  longus ,  ad  dextrum  dependens  I^f}  ,0 
cjrfattum  item  longum .  Diodorus ,  eodem  Jibro  paullo  poft,  de  CeJtiberis  &f* 
'j  cipt(pl<ropa ,  k&)  o-tfypu  iiaQega  ytixateivffyja  (popQo-iv .  hoc  e(t :  Gladios  gejiant  ^cif ' 
teis ,  e  ferro  exquijito  fabricatos .  Jfidorus,  Jib.  XVI 1 1 ,  cap.  vj  ,  in  framea  cquidcnJ ^ 
hcmenter ,  quod  mfra  patebit,  errans,  fpatham  rede  Cic  defcribit :  mntea,gb*lH 
ex  utraque  parte  acutus  j  qttam  vuigb  fpatam  vocant .  &  poftca :  Sfatam  Latinl  m 
dicJameo,  quod  fpattofafittideft ,  Uta&  ampla  .  Fgo  Celticum  id  potiusvocabulu^ 
eiie  credidenm  ,  qucmadmodum  &        ,  &  fparus,  &  w/b,  &  cateja;  de  q^u 
infra  dicetur .   Hodieque  inftrumentum  ferreum ,  anceps  &  latum ,  q"°  h°[ 
fodiuntur,  patna  nobis  Iingva  vocatur ,  fpate,  Scfpade .  Ve^etius , lib.  1 1 , c*?'.  J 
de  Romanis  mihtibus ,  qui  ejus  arvo  multa  adfumferant  e  difciplina  ,o 
Gallorum  Germanorumque  j  Habebant 9  inquit ,  ca/ides ^cataphraaasocreas,  ^  * 
gUdtos  majores ,  quos  fpathas  vocant^  &  altosmmores  ,quos fcmifpathas  nominant . 
bius ,  hb.  U  i  :  Tw  &  KeAr  o      Qvpio\l2  w*o**Aw®*  'Ta  §  g<P*  ™\  %r 

Tt^tiziOiaGi^.Tvs^yap^K  tAailov  re  vk^a  ty{s  Kat^as  t%v*  vrpos  ro  0***J qC 
n  A  raAaTiKjpdxcupaplct*  «^g  x^wu9  yta&Qopas  tcaT  olvTvjv  Trjv  %d*er*rtri-  *L 
eft  :  Htfpanorum  atqtte  Gallorum  futa  ejusdem  form*  erant  ^diftmtles  gladii-       1  p 


G  E  R.-M  A  N I M   A  N  T  I  Q_  L  I  B.  I. 


349 


dum-^  mH  mtn"S  dc^ tun^tmfertert^mi  ^ojiem  vdehant  mucrone,  quam  adctfm  peten- 
Gallorum  gladti  ad ctfim  dumtax.it fertcndum  utiles.  quam  ad rcm  opm  intervallo.  E  t 
m  eadem  ferc  verba  Livius,  lib.xxxi  i :  GallU  Htfpants^fcuta  ejusdemform*  fcreerant: 
utam  lc  dipmites gladir.  Gallis  prdongi,  ac  fme  mucrombta,  Utfpanopunclim  magi ,  quam 
C^A\veto  peterehojlem,  brevitatehabiie,drcummucronibw.  Iterum  Polybius,  lib.n: 

hoc^fT  07rH  '°*iOV     r***T'*foay«W,      to  fitjiapus  nivlyjA*  to  frQce  Z%4v. 

eit:  Romani,ad  commtnm pugnandttm  irruentes.adverfariis  ufitm  armorum  adimitnt ; 
lp  m        *^**Sfadios  adc&fim  feriendu  attollendi:  quiproprim  ett  Gallorum  modtts  5  qttod 
ucrone gladim  eorumomnino  careat.  Apud  Diodorum  igitur  etiam  /patha  Gallonl 
k  eirnanorumque  ^ne  mucrPm^us  intelligendae  funt.  Ramus ,  in  libro  de  rhori- 
cx  _^eterurn  Gallorum,  quod  tam  ad  pungendum  quam  ad  cxdendum  idoneas 
ton  1 1  oro  contraPoIvbium  ac  Livium  interpretatur5nefcio  quo  id  argumen- 
P&*°  >C  Sueat:-  Diodori  verba  difertiffima  haec  funt :  t<*  okwjU  t<£  dafide  tx"  r 
^  °^ ' SAUmorum  miicro  ma\or  est,  quamgladiorum .  fcilicet ,  quia gladii 
five  j^Ucronious :  fauniis  verp  mucrones  acutiflimi,  quemadmodum  fchaftis, 
fumaufi^'1^  ^ui.DUS  in^ra  cUcecur-  Sfgibs  igitur  iltae  Germanorum  Gallo- 
ajitia»  C  in§cntcSj  Pr^ongi>  ancipites,  mucrone  carentcs  j  qualeis  cx 

20  bus  a  10      m°re  eciam  nunc  Svitzeros  gerei e  videmus ,  capulo  ambabus  mani- 
dc  q^°'j  Quomodo  lis  in  pugna  ufi  hnt,  ollendit  Plutarchus  in  Camillo ,  ita 
1 S    lucns  :  T^  i^CT QcLfiae/iLue ,  ^  (T«^  x'$z{z'ici  ri%yy  Ka^fpipofla  ,  oy**c 
/'^  ^6?*****  Jltw&ov .  idelt  :  Gladits  harharico  rnore  ejrjine  ulLl  arte  fcrien* 
qUe  y**r°SmAxime  &  capita  dctruncabant .  quod  de  iisdem  Gallis  Polyxnus  quo- 
ca:fi    •      fj  hrratagem.  lib.  vi n  .  Dc  Turcis ,  ab  Alemannis  ac  Francis  iri  Afia 
ita  tr^dit  Nicetas  Choniates ,  in  vita  Manuelis  Comneni :  oi      y*?  J[a- 
^ttii  ^yj^etvvov7°  y  01  ^  Toie  toov  fciCpoov  SJnpyKioiv  dmxwpoiw  cf[ix*i  hcugVffyxjL.  id  cil: 
fan«  *mqnc  hafiis  confodtebantur  \  aliifrdongis  gladtis  rncdii  dijfecahantur .  ^"Mirum 

1        A<*CertOnitY1  rr»Uiii-  .  nimfYi  ini-/3i-irM  rrli^ii  \\-\C\  t\ii-iim  vlliJi     illlffirmi  Pr»l\A_ 


*xii>Q  -  T0T*T0V>  WTt,  <xi  ftvj  Tie  crictrpoQw  Tole  xpupttvoie  >  %^Q»i\et4  vs&S  Trty  yvjv 
ttgpH  °*  T^'aro^ ,  TiXiooe  c&7r^cKjov  eivcq  t!o)  J\pJTipaui  vsKviyluj  cwtoov  .  Hoc  cft  :  Gladli 
tim &Hn\ ]*tafAbricati ,  uti  ad c&dendum  primum  dumtaxat  ulum  habeant:  a  quofia- 
Umpu!n  on&tudine  &in  latitudtne ,  inftarfirigtlum^tncurvantur',  ufqueadeb, uti.nifi 
e°r'm  r*  ^ctur,  quo  gladium  terrA  innixum  pede  corrigat  3prorfits  inefficax  ficnndtts 
cWr   ' lC^'  ^C  P^utarchus  item  de  Gallis ,  in  Camillo :  TgA@^  J\l  tS Ko/mXKm  txs 

uar07s  '  i7rccyo^©^i  oi       ,  avctTHvd^oi  Tcce  pctxou&S  ■>  enw^pufJL&ivioocnv^Qv.  oi  d[\  TOie 
*'ifypov'7rCtn^^?  '  ^  (3'i<3~ih%M!*¥<x>  pk*1  Ta~ig  *sstol7e**S  \!zzo<pioov}ie ,  otisptQov  tcv  CKelvotv 
*°  ^ff.  id^a^^  ov^*>t&t  i\r,\ct$vov ,  ugrt  Kafiicdg  m%p  n&  c?inx?\Scdg  recg  ptctxcy- 

citrr\m  :  Tan^em  >  Camillo  armatos  miltteis  in  hofieis  ducente ,  hi  fiubreciis gladits  con- 
^tttd*  ^  V€ro  CHm  tl^s  occurrentcsJ& parteis  pilorum fcrro  mtmitas  iclibmfiih jicientcs, 
*i?n  rIUm  eorumfcrrum,  quod  crat  molle ,  &  in  tenueis  Liminas  prodttttum  j  ita ,  uti  fia- 
\^l^^entur4uplicarenturqttegladti .  Pollux  tamen , lib.ii,  cap.x,  fed.xni, intcr 
que  f  .  lrna  arma  refert  pdxatpM  KsAnx^ .  Gladii  igitur  Celtarum  materia  at- 
dum  enma  traduntur  talibus.  Corpori  quo  modo  fuerint  aptati,  nunc  difpicien- 
tell0s  .^rirnum,  vagina  tectos fuifle fcortea, haud dubitandum .  nam &  cul- 
ex  Ath^U  cious  in  mcn^ls  fecabatur,  vagina  tali  fuilfe  tedlos,  fupra,  cap.  x  v  ir, 
hxrt  en^?  intelleximus.  Porro  Diodorus,  ut  anterelatum,  ZircMetf  9inqmt, 
^V^T*^/ '  ^^&sy  X<x>^**lS  dhvo-iQv  ifypT*}{J>\Jcte^  np^y,  tv)v  o\ihdv  Xayovct  *Pty- 
ttis  det^j  :  sPatht*  habent  prdongas ,  ex  catenis  ferreis,  vel  aneis ,  ad  dextrum  la- 
^Uornod^^'  lc*  eS°  mu*or'  ^uurn  tantx  fuerint  longitudinis  iftas  /pathar, 
( rie  nu-  i°,a  ^extrolatere  evaginare  eas  dextra  manu  potuerint.  flniftra  quidpe 
^pedit^  f-  eaujIPiceris )  pr^longo,  ut  fupra  oitenfum,  fcuto  occupata  atque 
^rlDensa  uit-  Confentit  tamen  cumDiodoro  Strabo,libro  1  v,  de  Gallis  fic 
^hio-^oe  d\£  o-vpfii^^  TOte  T  <rb)pdTuy  pLiyiQnri '  ptdx^ej1  *  ^^?7^" 

G  g  ftf* 


35o  PHILIPPI     C  L  U  V  E  R  I  I 

tov  Szticv  vstevQov,   Qvoik  pcwph-  id  eft :  Armatnra  iis pro  magnitudine  corpo- 
rum  -^gladius  longm ,  ad  dextrum  dependens  latm ;  &  fcutum  item  longnm  .  RomanOS 
quoq,-  militeisa  dextra  gcftafle  gladios,teftis  eftlocupletiflimus  PoIybius,Iib- v*. 
his  verbis :  fifict  3  t£  dvgiri  pctxou^  ■  tcvjtIw  3  m^).  tqv  itjrw  <pi?{  p^oV  Ktthitci  $ 
iCtiyuclt».  \%{  V  ccvtv  xwhpa  heiQogov,  %  KotjctCpo^iv  e|  dit^olv  toiv  fjtiooiv  @iu<M  ,      70  riV 
oCsAfrxtv  dv$i%ypav  (c  f&ovipoi  etvcq.  id  eft :  Pfci  cum  fcuto  est  gladim:  quem  ad  dextrtii* 
femur  geflat mites.  Hifpanienfcm  vocant.  eHqne  ad punctim  Udendnm  cxcellens\&M*** 
Jitn  ex  utraque pxrte  feriendum  vehemens.  conjlat  enim  lamma  valida ,  ac  Jirm* .  Hmc 
Horatius,  epodon  oda  vi  1 :  j0 
£hf}  quo  fcelefii  ruitis  ?  aut  cur  dexteris 
\yfftantur  enfes  conditi  ? 
Quia  igitur  gladium  Romani  habuere  abHifpanis,  Hifpanos  quoquc  adextr» 
eumgeftaflc  maxime  rit  credibile.    Eosdem  vero  etiam  pcvcpp  jriepti  gcftaij?* 
auctor  eft  Appianus  in  Annibalicis, Celtiberis  ea  adfoibcns .  Agathias ,  lib. 
Francorum  armaturam  defcribens,  E/p@*5  inquit,  r$  fAijoS,  yjf  ctazri; 
tsfavoqL  wetpqedQii+cti  *  hoceft:  Gladimfemori,&  fcutum  finifiro  latcri  adpendet .  <]110- 
rum  verborum  icnfas  planedubiuSatqueanceps.  nam,  quia  in  fcuto  dcmuml^ 
vum  nominat Jatus,  defemore  ambigi  poilit,  utrum  intelligat .  Verum,  fanaflt*- 
jus  loci  integraque  fi  exiftimanda  fit  fcriptio  >  larvum  itidem  inteiiexille  ^cnlljrj0 
Agathiam  judico.  proinde  etiamhaud  incptc  quidam  interpretes  diclavcri?' 
Grarca  fic  vertcru Qt  Latinc :  Gladim  e femore  Uvo ,  e  latere  fcutum  dependet .  Q^J11 
/ententiam  Sidonii  quoque  Apollinaris  conrirmat  ceftimonium,  111  carm.  ib 
Gothico  cultu  loqucntis  in  hax  verba :—  Bullts  ho/hltbm  ajper . 

Appltcat  a  Uvajurgentem  baltem  enfem.  . 
Prxtcreaquc in  antiquis  imaginibus,qua:  vcterum feruntur  efle  Pi&orum,  »l* 
tannisc  fcptemtrionalia  quonda  incolcntium ,  ex  kevo  latcre  pendere  gladii  P1,  _ 
longi  confpiciuntur.  Exquibus  colligere  jamlicet,  antiqurflimis  temporibus0l\ 
neis  Cekas ,  tam  Germanos,  quam  Gallos,  atque  Hifpanos,  BritannosqUCr 
dextro  geftaffe  latere  gladiosj  poftea  vero  ad  finiftrum  trastulille.  De  modoa  ■ 
pendendi  gladium,nuncvideamus.  Duplexhic  fuit:  alter,  quo  ab  humeroatfl 
collo ;  alter ,  quo  a  femore  fufpendebatur .  Prior  llle  antiquilfimus  fuifle  vi^et , 
omnium  gentium :  quidpc  qui  ab  Homero  crebro  memorctur. 

Lfnumatquc^- 

terum  ejus  locum  attulille  fufEciet.  Iliad.  /3,  de  Agamemnone : 

h[A^t  o\  cl^  oopouriv  QcIMto  £i<p(&>  ct^yvoo-/\Xov . 

Circnm  vero  hnmcros pofuit  gladium  argenteos  hahentcm  cla  vos. 
Et  Odyfi.  13)  de  Telemacho : 

—  Hg^t  J[i  o£v  6tT  Sfito 

—  Gladium  acutum  fuspendit  ab  humero. 

Nec  femcl  Virgilius.  yEncid.lib.vin,  dc  Euandro :  ip 

T um  lateri  atqne  humeris  'Tegexum  fubligat  enfem. 
^Eneid.  lib.  1  x,  de  Afcanio :    —  Humero Jimulexuit  enfem . 
E t  lib .  x  r,  de  ^Enea :  Enfem  collo  fusfendit  eburno .  ^ 

Sic  Sidonius  Apollinaris, dido  lib.  iv,  epift.  xx,  de  Segifmeris,  regii  inter 
juvenis  comitatu  :  Penduli ex humero gladii .balteis  fnpcrcurrentibut ^firinxerantc^ 
hullatis laterarhenonibm.  jfidorm,  etymoIog.lib.xix,cap.xxxi  11:  Baltemdici^^ 
folurn ,  quo  cingimur,fed etiam  a  quo  arma  dependent.  Hinc  ita  Virgilius,  ^Eneici'  • 

—  Infclix  humcro  cum  apparuit  ingens 

Baltem ,  &  notis  fulfernnt  cingula  bttllis.  _  Jfc 

De  altero  illo  fuspendendi  gladium  modo  lic  Diodorus ,  loco  fupra  citato  ^ 

6otg  iXXori  pcM&g,  o-ifyyug  rj  ^ctA^j  dXvviQv  \tylOTV\$p 'ctg <5&£y  t!w  llfydv  XctyOV^  ^ 
TiTd^/jotg.  id  cft:  Spathas  habent prdongas ,  ecatenisferreis  aut  xneis  ad  dextr» 
dependeteis.  Aayoov  propric  eft  lateris  cavitas  laxior  6c  exollis, inter  coxas  &  c 
dicemi  qna^  ilia  dicuntur  Latinis.  unde  Sidonius,  carm.i  i?  de  Hunni^ : 
- —  Viris  flant  peBora  vafla, 
Infignes  hnmeri,  fuccintta fnb  ilibm  alvm.  $ic 


fc;  GEilMANl^  antic^lib.  f;  y5t 

Jc  Germanorum  Galloriimque  alvus  fuccincla  fub  ilft>us  erat ;  non  equideni 
^tena  ferrea ,  aut  xncl  fed  balteo  .  hinc  enim  illud  Plutarchi,in  Camillo :  o' 5 

%W\&,  t  O'iov  t<pvQpi^m  tyy  y.ctQ.yiXuVi  cL7n>\v<rcL{Jfyj(&>  tyiv  fict%cupav  ctfzct  trjy  tov  ^wt^^  ? 
^QrwtlKz  roig  qctQpclc.  id  eft :  Brcnnus ,  vcluti  illudcm  irridensque  ,gladium  fimul  atguc 
*  teum  dtscinclumpondcri  adjccit .  Beltei  autem  ifti  erant  iati ;  qualibus  etiamnunc 
rigann  Germania  cinguntur  *  Sidonius,  carm.  v,  de  Franei^  • 
Striclius  ajjutj  vefics  froccra  coercent 
tJAiemhra  virfim.patct  tllisaltato  tegmtne  pofles : 
l§  Latm  cr  anguttam  fuccingit  balteiis  alvum  . 

^niarrienta  baltei  fuere  bullas  3  ferreas  quidem  antiquioribus  Gcrmanis ;  ut qui- 
j.usnullumaurum,nulliimargentuni,nu]lumxs  .  atpoftquam  in  Italiam  Gal 
transivcre  Gothi ,  Franci,  Burgundioncs,  &;  alii 5  his  a-nea:  fuere,  quemad- 

0ciumgalea: principibus  ctiam  argentea:  atq$  aurex.  At  balteus  buflis  exor 
r-^tUs  ^Ocupletiorum  tantum  fuit  cingulum.  plebs inferior  nudo  utebatur  co- 

°*  ^etcrum  Sidonius,loco  jam  ante  citato ,  de  Gothicocultu  itacank: 
^yipplicat  a  lava  furgcntem  haltem  enfem. 

er|J^e' °iuia  oblique  dependcns  gladius ,  paullatim a  mucrone  ad  capulum  fefe 
a  at-  i^itur  de  gladio  Iongo  dicta  fint.  CcterumDio,lib.  xxxvin  t 
re'V  ni,htiluis,pra:ter  tsL  y.cMocTiey.  frtpy ,  fyaxvTspct  quoque  tribuit.an  iatis 
jjr  S11111^  nullUs  alius  auclor  Rhcno  propinquis  Germanis  breves  gladios 
OftT  '  ccllll^ern  dubio.  Gothones  ,  Rugios  ,  atque  Lemovios,  Viftula? 

|s  &  (inui  Codano  proximos ,  iis  ufos ,  ut  &:  rotundis  fcutis ,  /upra  ex  Tacito 
Qldlcimus. 

,  Rcftat  nunc  de  iis  armis ,  qua? ,  communi  vocabtilo  te/a  dkta,  dextra  gere- 
ntl,r  manu.  Auctor  ndfter,  in  libro  de  Gcrmania:  Rarigladtis>  aut  majoribm  lan* 
£UtJmur  -  h.iftas  ,  vc/ipforum  vocabulo  frameas  gtrtint .  Hifpanicum  vocabulum 
ct,C  c  E  A  M  » au&or  c^  M .  Varro  ^apud^Gellium ,  lib.  x v, cap . x  x.  undd 
3°Ipfm  Unum  at(llle  alterum  in  Hifpani.i  quondam  opidum  ,  nomine  Lancea 
de]Um  ^Uoclue  tea  genus  Hifpanicum  fuifle,  ex  Hifpanta  in  ltaliam  cum  nomin 
fticje-111'  ^aUC^  ^UD^um      Sifenna,  apud  Non.  Marcellum  ,Svevis ,  Germa 


l  nominc 

apud  JNon.  Marcelium  ,^vevis ,  Germa- 
haud^en^5    tv^uit '  ^  Diodorus,  libro  v  ,  ( rermanis  fimul  &  Gallis .  Vnde 
fiiiff"     °  arSnrnentum '  omnibus  pariter  Ccltis  &  rem  &c  nomen  quondam 
qu^e  C0,Tlruunia .  nam  qui  queruntur ,  Varronem  vocabulum  atque  telum,im- 
^or     l  s ac^cmtum > Hirpanis  tribuifie ,  multo  iniquiusficiunt.majoremDio- 
^ern'       ini  cx Sicilia Grseco  ,  quam  Varrpni , Romano  viro,aucl:oritatem 
UniumclUe  tribuentes.  Sed  Hifpanos  atque  Gallos  ,  una  cum  Germanis  noftris, 
?  ejusclcmque  gentis  ,  ab  Afchenaze  propagata: ,  fuifle  populos  ,  fubuno 
40  ftrat.Lr  fX  H  11  M  nominein  commune  corriprehenlosj  6tis  vahdis  fiipni  demon- 
gt  Urn     ^ocumentis  .  Hodieque  lanceam  nos  dicimus  lan\e :  6\:  ab  eo  compo- 
hncT  V°CaDu^um  lanzJknecht  \  quod  nunc  vulgo  mtlttem  peditem  ,  antiquitus 
HZ/'t!i*J  wilitem  fignificabat .  nam  knecht  $  quod  nunc Jirvum  ,five  mmijirumy 
ttnfmU^m '  °^m  nini'  aliud3  quam  militcm  denotabat.  unde  etiamnum  equi- 
c>nriulUCrn  nos  patri°  fermone  ab  equitando ,  quod  nobis  eft  reitcn  \  6c  rtden,  di- 
hiUc  */itter  >riddtr,  Sc  r^^r,  Angli  in  Britannia  Scotique  vocant  knigbt .  atque 
exPon  ^orum  plerique  vocabulum  hoc  ,  in  fermonem  Latinum  vertentes, 
D*t :  D "Unt  w/^t  W  •  Sccl  ^e  pnfcprum  lancea  dicendum  .  Id  teligenus  ita  defcri- 
'     lUs,^ir:>ropr:Edic]:o:  npoQd&ovlctj      \syx<x$ ,      o««vfli  XctyMocq  Ktt^Sm 
50  r?MKtt  tx  orStipx,  Kj  m  petfy)  rd  SfaQfaciQ.  \x*Q*4  '  *bX<*>™  d]fi  @p<*<%v  A«7T«- 

•  id  efl: :  ffif^         ,  tai  i&         quarum  ferrum  longttudtne  cu~ 
tum  apa**' Ve^  etiam  fuperat  ffi  additamenta  adfint :  latitudo  h  geminopalmo  haud  muL 
eqUita^  *    Ancipiteis  fuifle  ,  oftendit  Plutarchus  ,  in  iMario ,  de  Cimbrorum 
babeba mU  l°^Uem  :    Aaovno-^ci       h  *****  JjGoXcux  .  id  eft  ;    Pro  teh  finguli 
lo  ?emem  '    Latum  fuifle  lanceis  atque  longum  ferrum,  etiam  Tacuus, 
Co>  fatisaperte  innuit^dum,  poft  memoratas  lanceas,haftis  demunt 

Gg  j  anguftum 


35*  PHILIPPI  CLUVERII 

anguftum  ac  breve  tribuit  ferrum  .  Vegetius,lib.iii,  cap.  xxiv,  de  Romanortifri 
velitibus  :  ffi ,  equis  prjtercrtrremtbus  ,ad /aticrcs  /anceasyvelmajora  fpicula  belluas  occide- 
hm\  nempe elephantos.  Ex Diodoro  notandum ,  ferrum  illud  in  majoribus lan- 
ceis  alius in  aliis  fuiflc  forma:.  nam  quscdam  habebant  r*  im^fjM%\  quxdam  verd 
fninus.  EV^fltTatinlanceisinterpretor,  geminasillas  culpideis  lunatas,  quaeifl 
inferiori  latiorique  ferri  parte  hodicque  confpiciuntur  in  haftis,  vuJgari  vocabu- 
lo  parttfatendi&is.  Ifidbrus,lib.  xvm  ,  cap.  vn  5  Lancea  c[i  bafta,  amentumhabcns 
in  mcdio.  Amentum  eratlorum  medio  haftilis  obtortum,  quo  arrepto ,  lancea 
manu  impellebatur.  SiJiusIib.  iv:    —  ffaftA  )uvatur 

^Amento  \  renovantque  novkfornace  bipcm ncis . 
Et  paullo  poft  :        —  Iam  tanttm  campi  dtrtmebat  ab  tc7/t 

.^uantum  impu/fa  valet  comprendcre  lancea nodo  . 
Et  iterum,  de  Chryxo,  Bojorum  duce : 

—  Dtfce  en  nttne,  inquit^  &  und 

Contorquct  nodis ,  ejr  obujlo  rohore,  diram 

Vel  portas  ftaffajfe  trabcm  ,  Sonat  ttla  tremendumt 

i^yfc  nimio  )aclu  fervajjc  improvtda  campi 

Dtjlantis  fpatium  ,proptorem  transvolat  hojhm . 
Et  mox,  dc  Romano  confuie,  quem  Chryxus  lancea  adpetebat : 

Tum  mdo  curfuque  levifimulad)uvat  haftam  .  2° 
Itemlib.  vii,  dcBruto:  —  TotampeBorisiram 

CMandat  atrox  hasLt  •  telumque  vo/attle  nodo 

T.xcutit . 

Ethb.  xm,de  Taurea  Campano: 

Jndignans  opem  amemi ,  focioque  )uvare 

V.xpulftim  nodo  )aculum ,  atque  arcejierc  vires 

Taurea,  vihrabat  nudts  conatibus  bajlam . 
Habc  igitur  forma  fuit  Jancearum  Cclticarum  j  quarum  apud  Germanos  rarufl* 
fuifleu/um,  tradit  audornofter,  ma\ores 'cas  adpellat,  quiaalixcrant  minores\& ^ 
quibus  poftea  dicetur .  Excmplar  majorum  expreflum  cit  fiVura  vu  i  &  ^q.  <*P' } 
hg  ii.  Ceterum  aut  yehementer  ego  fallor ,  aut  hoc  teli  gcnus  matar,  &  varian* 
dia  edo  mater  adpellatum  fuiflc  Gallis,ex  Strabonc  difco.  cujus vcrba,lifc*'  , 
de  Galhs  funt  ifta :  o^o<  f  ^^TWf^!^^^ 

r*  ti         .  Id  cft :  Armatttra  ttspro  magnttudtm  corpornm :  rladius  /o'mx  y  ad 'dexW* 
tm  dcpendcns  cr  fcutum  longum  >ejr  haftapro  rattone  y&materis  JerftciUculif^ 
fptctes.  Perficum  jaculum  verto  wahrly  ,  quia  Perfis  femper  tribuitur  a 
phontcj qui  unus  maximcid  refertJ&  Medis  Pollux .  Jaculum  nji^quodam^' 
to  vibrabatur,ipfcinnuitStrabo,ibidcm  moxpoftea.  ev*  ^r^^co-^^^no 
**v,ok  xttpcg ,    e|  Jyxvtois  \(p^ov .  id  eft :  Habcnt  ejr  ItQmtm  plimtnorh  jimiles  1*g 
wnamemotfed  c manu  vtbr ant. '  ubi  ,dum  huic  teio  amentum  adimit ,  illi,idd  ' 
w*Ki<>  concedit.  Amentum  veronullum  nifiinjaculo.  HincPollux,lib. 
X :  Z^«jMWfl^,  To  fyu.  $w*Krh  M^kcv  ,  to  ukov%v  .  id  cft :  Sartfa  Mttccdon^j 

cr.g-  n  (fy  c*7CW?.n*  <*tw*\rw.  id  eft:  Gemimts  eft  haftarum  ufus:  ahcr  comrntnu^ 
taculando,  utpa/tts:  Mediam  certc  ponit ,  lib.  iv ,  matartm  inter  Iongam  haftafl»»  * 

de  pugna  cum  Heivctiis  commifsa:  Pro  va/lo  carrosobucerat  &  Uoco  fnpertorc  in  t»F 
™temets  te/acon^  ^       J  ^^^^j^^il 

Quodftlongx  fuiftenthafta:,inter  carros  rotasque  uti  iis  ncquillcnt . 
igiturahudfuit  telum  qudm  quodgencraii  vocabuio  /^JadpcllatP^ 
lus.Hmcetiam  Non.Marcellus,  exlib.  inSifenn^ 

tonfgunt.  &exhb.  lv:  A/ttmaterihus ,  aut  ianceis protttrhant aomen.  Atque  hoct^gf 
piis^ufitatiffimum  fuifle  Gallis.  prarterquam  qu6d  ex  Diodoro,  difco  e#f% 
aucloread  Hcrenmum:  Vtfiqm  Macedoncs  appelkrct  hocmodo  •  <Njn  tam  cHiJ*fy 


G  E  H  M  A  N  I  &   ANTIQ^LIB.  i.  ^ 

Gr*ciapot tti  funt :  aut  idcm  Gaf/os  fi?nijicans>  dicat  j  Nec  tam  facilc  exltalia  materis  Trans- 
«Ifmdepulpieft . 

t    Aliud  fuk  teli  genus ,  F  r  a  m  e  A  di&um  5  de  quo  fic  idem  nofter :  Haflas,  vel 
PJorum  vocabulo  frameas  gerunt:  angutto  ejr  breviferro  ;  fed  ita  acri%  ejr  ad  ufum  habili % 
codem  telo ,  prout  ratio pojctt,  vel comminus ,  vel eminus pugnent .  F.minus  telo  pugnare, 
vuigoed,  quando  id  longiiis  inhoftem  ejuculatur.  quod&  Strabo  docet,  Jib. 
m  S  ver°is  :  Ait$  q  tcvv  h&rw  %$<ris'  ijffyj  c4t  xetfos  ,  >j    us  vraXTOtg'  -Aa&dm^  ^  0 
Tityg  TCX4  %i^<^  )vr90Sibsa<rr  H&fyao  <rv<?ci$iw  xpoo^u       xovloGohtjVTzs '  «Ve^ 
l0  ^  J  ractarct,  J[wjctTaj\ ,  Kj  0  vosos-  id  eft :  Dup/ex  haftarum  eft  ufltts:  alter  commintts;  alter 
.        ///: /wto  •  quemad?noditm  ejr  contns  utrique  infervit  ufui\  quo  ejr  comminus,  ejr 
^tnus,  ceu  mifftli,  rcsgeritur.  tdcmque fartffa pr&ftat,  ejr pilum.  Verum  aliter  intelligit 
le  vocabulum  emmm  Tacitus .  nam  &.  fic  pugnando,  hafta  feu  framea  reti- 
verC*11/*  manu  :  ^lcct  cluia  longa.fic  annal.lib.  1 :  Cuncla  pariter  Romanis  ad- 
iA'iocus  uligmcprofundd-,  idem  ad  gradum  inflabilis  ,  proccdentibus  Ittbricus:  corpora 
^avta  loricis :  neque  librare  pila  inter  undas  poterant  .  Comra  Cherufcis  \  fveta  apttd pa~ 
Hal Tl     '  troccra  mctnbra  j  haftd  ingentes  ad  vulncrafacicnda  quamvts procul .  Et  an«. 
Yum  *?r° 11  :  ?{ec  cnim  immenfa  barbarorum  fcuta ,  cnormis  haftas  ,  inter  truncos  arbo- 
mina    lma  ntm°  vvr2*\t* perinde  baberi,  qulm  pila  ejr  gladios,  ejr  h&rentia  corpori  teg- 
So  r-     '  itenihiftoriar.  libro  1 1  :  Tergis ferarum  ejr ingenttbus  telts  horrentes .  Lt  hiftd- 
fcflW  V:  lmmenfn ^orforibm 'f& '  prtlongis  hafltsfluitantemmilitcm  eminmfudie- 

tn  J    erncilct°  annal.  lib.  11 ,  poftea :  7{ee  minor  Germanis  animus .  fed  genere  pu- 
tcnP '  nrm°y«m  fuperabantnr :  cum  ingens  multitudo  artis  locis  prdongas  haflas  non  pro- 
wentjion  colligerent .  Atque  hoc  erat  \\\u&vel comminusy  vcl cmtnm pugnare .  com- 
jjj  Us  Pugnabant  hada  colleda  eminus,  protensa  .  Hinc rette  Dio,lib.  xxxvir  1, 
ad   M     ^°vifticum  Cxfare,  ejusmodi  prxlongas  Marcomannorumhaftas 
p^f  ^Koflxs .  Jdem  teli  genus  hodieque  frequenti  eft  apud  omneis  fereliuro- 
efl;0Alnuui :  vocaturque  vulgari  vocabulo  Germanis  noftris  ein  langcr fpiefl 'yid 
W      l°n^ '  HifPani  > Itali »  Galli,  &  Angli ,  fua  quique  dialeclo  9ptcam  longam 
jo  f0%^etant  •       ,  ut  olim  prifci  Germani,  nunc  etiam  omnes ,  frout  ratiopofctt,  vel 
ptifc^5^  em'wus pugnant.  Hodie  tamen  peditumdumtaxat  efb  telum.  apud 
^ermanos  etiam  equitum  fuit .  Idem  nolter:  Et  eqnes  cquidem  fcutofrx- 
lUrt/T  ContentHS  eft-pcdites  ejr  miffdia flargunt .  Ceterum  nomen  hoc  haftis  quadi- 
tjnos!  . re  ^P^j  id  eft,  ab  eo,  quod  erant  cufuide  acri :  quemadmodum  aptid  La- 
twxxxx    reo<^em  argumfcnto  nomen  inVenit  acu* .  Germanis  etiamnum  futo* 
Cahul  Cj^r*oriurn  in^rumentum»       corium ,  vel  vedis  perforatur ,  eodem  vo- 
f0r    0  uicitur  variantibus  dialectis,/ww,  pfriem,  prtem,preem .  Atque  h^ncframeai 
ri ^ral  m  poftquam  fatis  dilucidc  ab audore noftro  de/criptam  habemus j  Ifido- 
j  f^mn^tici  drca  idem  telum  liceat  monftrare  errorem,ex  lib.  xviu  ,  cap.  vi. 
^°  romph  'incluit^  gladitts ,  ex  utraque  parte  actttus  \  qnam  vulgo fpatam  vocant .  Ipft  eft  ejr 
acPer  **J  Framea  wtem  dtcla,  quodferrea  eft.  nam  ficnt  ferramentum.ftc  framea  dicitttr. 
^ll  a  0?m^sS^usframea '      romphatam  quidem  fuilTe  gladium,infra  patebit 
ISldem  teli  genus  fuiffe  ufitatum,  ex  Lucani  difcolib.  1 : 
Ht  Biturixy  longlsque  leves  Sveflones  in  armis , 
(Vq^j     .        Optimus  excttflo  Lettcus,  Rhemmque  lacerto . 

teyiQto-i  •  /aDo  ^ocet  hfr. IV  >  bis  verbis  :  o'<zrAiarpos  &  <rippiTp(§*  rols  t£v  cru>ii*Tai 
^y%0L-  ^f^ff*  paK%cl,vretpyiflr}f3/jy  <5r^cp  rov  $t£iov  TzXivpov ,  ^  Qvglos  ftaKpos ,  K*f 
*trum  d*7*  ^cy°v- lci  el^ :  Armatura  iis pro  magnitudine  corporum :gladius  longtts,  ad de~ 
te.j^j  ^^'^latns^ejrflntumlongum^ejrhaftaprorau^^  Sed  &  Hifpani  habue- 
^ty&n^  aUc^0^  lib.m,de  Lufitanis  ia'^*^  Uck(&  wk^^^«7j 
Cufptde  faTi^g  ^g  X^iouf .  Spicttla fingulis plura  .  nonnulli  etiam  haHa  utuntur ,  arex\ 
patuit      nSlores  haftas  intelligere  Strabonem  per  t*         3  fupra  ex  hbro  x 

^et^1^121.^  nunc  tran^eo  •  Diociorus,  diclo  lib  .  v :  Tdt tuv  yap  %<pn  tvtclo 
H°H  ^inw1^™  *K  Tc*  ^  (rctw/ict  tcIs  dxfjL*s  tx^i  r  fytyuv  p<*?o*  •  id  eft :  Gladti 

es  Jmt  eeterorum  fauniis .  fauniorttm  vero  mncro  major  eft  >qnam  gladiorum . 

G  g    3  Quibu? 


$54  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

Qiiibus  verbis  menfuram  fauniorum  indicat:  nempe  magnorum  illorum  pr#- 
iongorinriquegladiorumlongitudinemnon  excefliile.  quoTacitus  quoquere- 
fpexiflc  videtur,dum  ea  brevia  tela  adpellat.  quamquam  fliunia  intra  gladiorum 
longitudinem  ftetiffe  haud  temere  crediderim .  Hefychius  owwm  interprctatur 
cinovltov  @cip£ct£/Kov,  id  eftjaculum fivc fpiculum  barbaricum.Uionyilus  Halicarnaflcn- 
fispaflim  tela  Romanorum  militumvocat  okwjUj  qux  Livius  piia,  ac  verutA. 
Diodorus,dicl:o  loco,  tria  rcfert,  qua:  mox  vidcbimus,  fauniorum  genera ,  plane 
inter  fe  diverfli,  nifi  quod  ciinda  brevia.  llnde  colligo  .fiaunii  vocabulo  quodvis 
telum  breve  defignatum  fuifle  miflile ,  feu  jaculum .  unde  etiam  Diodorus ,  eo- 
dem  libro,  dc  Britannis  loquens ,  atuwittcjstv  dixit,  quod  nofter  miffilia fpArgercj^  J° 
Pergit  igitur  de  fumiis  fic  Diodorus :  rirm  3  rd  /Jfyj  W  i6$elc^  jc^iAxet?*/  >  T*  4? 
eA<jm«  j'J  d]f  oXuv  euclx..\ctQv  ix&t  •  id  eft :  Horum  alia  in  direcium  fahricata  funt^  y' 
nuofos pcr  omnefcrrum  habent  amfiacius .  Primum  illud  genus  fuit  fimiie  Romano- 
rumpilo.  Vegetius,  lib.x,cap.xx:  Cfrltfitlia ,quibus utebatitr pedcftris exercittts ,pw 
vocabantur  ,  ferrofubtili  trigono  prtfixa,  unciarum  novem ,  (ivepedali  j  qtt£  in  fcuto  jixh 
nonpojfent  abfcindi\  &  lortcam  ,fcicnter  &  fortiter  direcla,facile  perrumpunt .  cujtf 
generis  apudnos  jarn  rarafunt  tela .  barbariautcm  fcutati  pedites  his  pr&cipue  utuntMS 
quas  bebras  vocant  j  &  binas  etiam ,  ac  ternas  in  proeltis portant .  E t  fi b ro  11,  cap.  X  V  5 
Bina  mifiilia  ;  untim  majns%ferro  triangulo,  unciarum  novcm,  hafiilt  pedum  quinque  & 
ficmis:  quod  pilum  vocabants  nunc  fpiculum  dicitur:  adcujus  jaclurn  exercebantnr  pr^  l° 
fue  milites^quod  arteejr  virtute  dtreclnm,  ejr  fcutatos  pcditcs ,  ejr  lortcatos  cquttesfif 
transverberabat.  Cum  his  convenit,  quod  Tacitus  de  Germanis  noftris  refert ; 
Teditcs&mifitliafpargunt,  pluraque finguli .  Vocabulum  ejus  teli  varic  in  Vegetii 
exemplaribusfcriptumlegitur.  quxdamenim  habent  bebras  ,  quxdam  bebf^ 
alia  brebras,  &  nonnulla  brebas.  ita ,  uti ,  quid  eo  faciam,  autquid  indc  cliciaiHj 
planenihilhabeam.  Exemplahorummiflilium  exprellafunt,  figura  v.  Cetero 
Tcaa-dro^  KiAr^id  eft,  G&Jatas  Gallos,  cum  Senonibus  Gallis  Romam  cepitfe, 
dor  eft  Strabo ,  lib.  v :  &  cjusdem  nominis  Gallos  cum  Infubribus,  poft  primun1 
bcllum  Punicum  ,a  Romanis  in  Italia  devi&os,  tcftis  eft  Polybius,  lib.  Hj  & xttVCL  Q 
Plutarchus,  inMarcello; cui nonrcto-*Taf,utStraboni,  nec Teuroiro^ut  Potyb*0^ 
fed  rWrof  dicuntur.  Polybius,  difto  libro  :  npoa-uyopivo^ag ,  <f[iclro  pu&x  ^Tj 
Ttvetv,  Tcuo-dmq '  $  yd^  Ae|<*  uvTr]  txto  o-^vet  Kv^Jug .  ld  cft  :  Gdfiati  a  re  dtcth  q*9* 
*ra  bellando  mereri  foliti .  id  enim  vox  ifta  proprtc fignificat.  Plutarchus  item ,  Praf 
diclo  hbro  :  O;  ^£  ^v  vt^&joi  jfc  i'Tci^  fcropCptg ,  Kt?(]iK0V  yiv&,  ^ 

Ac<  KctB  ^vTagoilig  ,  $tw*,p*%  OK<tKav ,  w  utr^^vlo  TctXctrm  7£g  ^&oJ  wanvo$rt> 
ci  Ticxdrat  Kdhxvlcy '  id  eft :  Subalpinam  autem  Italiam  incolentes  Infubres  ,  Gallict&^ 
qutmvalidtperfeeffent.copas  advocabant ^  accerfebantque  ex  Gallis  ftipendtarios 
teis,  quiGeJfatA  vocantur.  Ergo  non gentis,  fed  conditionis  vocabulum  fuic  Gdfi**' 
/ive  Gejfau .  quod  locupletiflimis  audoribus,  Polybio  ac  Plutarcho,  uti  crcd^'  0 
hxc,  prxter  eorum  aucl:oritatem,  inducitme  ratiohaudpoftrema,nempe,qu° 
Britannorum  qui  vulgo  Walli  dicuntur,hodieque  conduclitios  famulos ,  flve  m1' 
niftros  vocant  gueffm  :  &  nos  ctiam  Germani  omnem  familiam  conducliti^' 
ideft,omnefamulorumfamuIarumque(rJ^rt  adpeIlamus^/7^.  quod  vo^' 
bulum  jam  olim  famulitium ljgnificafle , fupra,cap.vn  i.oftendimus.  Vox ^tcf 
Gafata,  five  Gefau,  haud  dubie  derivata  fuit  a  gafo,  five  o-cfi^  quod  teli  qentis  faP* 
apudGallos,  auaor  eftNoniusMarcellus.  Hefychiusequidem,in  Iexico,fle^' 
Tcuo-k,  i^oXiov  ohwiimr  d  J\jt ui <&iv,  f) ovfrov  dutwr^cv.  id  eft :  Gafks ,  j  'Ctdu^  5  i&' 
tumferro  conftans.  qmdam  vero  mercedemyfive fitpendtum  intcrpretantur,aitt  telnWfK 
pulfatortum  Et  Pollux,  lib.vi  i,cap.xxx  111:  Aopv  JU^'«*A«>  $1  ya«rh>&  0 
w  AvZvkoV  hoc  eftj  Hafta  totaferrea .  vocatur  autemgAfns;  &  est  Libyca .  V  eg°> K* 
TtKo v,  ld  eft,  hafta  Celttca .  Stipendium  llgnificare,  haud  dubie inde  a r!  '  Li-abanj^ 
quod,  abhoc  diai  Gtfiu,  ftipendiarii  erantmilites.  Sed  verius  fuiili  ,elum,i^1 
jaculum,five  fpcuIum,Polybii,Varronis,ac  Virgilii  comprobant  teftimonia- 
getius,utiantediclum,  barbaros,  id  dt,  Germanos  hina,  ac  nounumquam  tef» 
ait  fikyfcu  bcbw,  tn  prdik portaffe :  Tacitus  item  tradit  Germanorum  f**»' 

mijjm 


GERMANli   ANTIQ,  LIB.  1  fjj 

^fftitafiarfijfe,  p[Hra  fmguios :  Varro  autem,de  vitipop.R.om.lib.m,ut  refertNo- 
jmis ,  QmgUdiis,  inqu i t,  cincli.fine ficuto ,  cum  binis gefis  effent .  &  VirgiJi us ,  ALneid. 
«b.viii,  de  Gallis  Romam  capientibus : 

—  Duoqtmqtte  Alpim  coruficant 
^  Gefi  manti ,  fctttis  protecli  corpora  loitgis . 

>on  tota  ferro  conftitifle,  indicat  fatisdiferte  Polybius,lib.yi;g£&  tribuens  Ro- 
^nismilitibusiis,quibus  Livius  haftas.  namharum  nulla;  apud  Komanos  fuei  e 
•Aocn^oi.  At  exhisomnibus  latis  jam  claret  ^gafiijcu  gefa  Gallorum  nihil  almd 
10  fe  [  ^Uam  ^reviaiHami^lia  Germanorumj  quorum  plura  finguli  inprcelia 
fcbant.  Hax  autem  non  triangulo  fuiile  antiquitus  ferro ,  ut  deicribuntur  b 
cgetio, iedlato,6cancipiti,quale  fuit  in  majoribuslancci-  >  nih\quod  hoc,pro 
j^^^^ftilisjmajusfuitjdocetin  iimile  fpiculo  Virgilius, -^neid  Jib..  i  j  ubiiie 

nea  cani  c :      —  Jpje  ttnograditttr  comttatm  Achate, 
p   ,  Bina  manu  lato  crifbans  hajitiia  ferro  . 

^taeTurno,^neid.hb.xii: 

 Bigis  it  Turntts  in  albisy 

Wem  ^***  mAnu  ^at0  crlJ}ans  hafldia  ferro. 

mai  ^°^ta'  ^ncR^  Hb.v,  discrimen  inter  brevia  harc  tela,  lato  ferro  prxfixa,&; 

20  ^0lCS5 ^uai  nominatTacitus ,  lanceas  indicaturus ,  lic  loquentem  introducit 
earn  -         Cnofia  bina  dabo  levato  lucida  ferro 
p   .   ,  Spicula,cdilatamque  argento  ferre  bipennem . 

\ ,cac^c  tc^a  adpellata  fuifle  Lnceas  minores ,  ut  innuit  Tacitus,  maximc  cre- 
hab  C|T  ^°  ^traoo>nD-xvn'  Mauros,Mialk(ylos,alidsqucAfi:iacpopulos  tradit 
Ca  T  ^^vXoyxou»  fjuxyiv ,  id  eft ,  lanccam  latam  ejr  parvam .  Sallultius  de  bello 
jj  at  m*l'i<*,lanceasy  incertum  vulgo  quas,a  telis  militaribus  excludit.  Sedexomni, 
ar^in  C>  cot*- '  circiter  quarta  pars  erat  militaribtts  armis  inflrutta :  ceteri ,  ut  qttemque  cafx* 
lis  L.Verat^aros>^easy aiii praacutas fudes portabant. Cui  adfentiri videtur Martia- 
^^ocdilbcho:  Splendida  jam  tetto  cefifent  venabuiaferro , 

3o  §etj  2{ec  volet  excufiii  lancea  torta  manu, 

°fte  TUm  fui^e  Celticum  telum ,  militare  juxta  atque  venatorium,  infra  mox 
dicV  1  ^°  n°C  *8'tur  argumento>  l&ncea*  quoq^  Gallorum  minores  intellexifle 
casd  ,S  ^Muftium  &  Martialem,omnino  arbitror.  Ac  nefcio  equidem.an  non 
Craifm  Voluerint  Plurarchus  in  Craflb , Sc  Appianus  in  Syriaqis ,  de  Craffi  filio  P. 
ttj^A  °i^errnanos  Batavos  Treverosque  e  Gallia  equiteis  ducente  in  pugna  Par- 
H<n &  3  C  ^oclUentes  :  H'y  il  od>i<r@*  h  ti  Tcug  ^vjyajg ,  £ tw  QvhctTiicdg ,  vrcquv 

r^?ff  ^°^T^;?  Qup*Kccc  ufjLO&vpa-xs  Kj  (ri^rjoSg ,  7Tcuo[jSt/jog  q  Kofjcli  eic  evex\*j  ^  yvy.\id 
clin*Jj      r*h*TMv.  id  eft : Hattdquaquam par ei erat certamen,  vel inferendis ,  vel de- 

'  Confe  JS  *°~^m '  ^m  wjirmis  parvisque  lanceis  cadebat  loricas  ex  crudo  corio  vel  ferro 
eontrk  vero  prabebat  contorum  iffibtts  expedita  ac  nuda  Gallorttm  corporaa 
lis  ^1!3111  credibile  non  fit,  equiteis  tam  exiguis,  ut  fuerunt  ga:fa,  pugnahe  te- 
quq1113^5  ^'ifiniilech:,  Plutarchum  majores  lanccas  plus  acquo  extenuaficj 
conH113^5.  IniCqualemllomanorumcum  Parthis  redderetpugnam .  Ceterum 
ab^^11  miates '  antiquiflimis  Celtarum dicti  fucre,  ab teli gencre,  Gafia- 
tearios  C0<^ern  ^rgumento  Germanis  nuncupati  funt  ianzlnechte ,  quafi  dicas  lan- 
cenarfcs ^1100*  v°cabulum  nihil  aliud  hgnificat ,  quam  militeis  conduttttios^ five mcr- 
njUs  a J;  °iUarnquam  fepius  nunc  pro  peditibns  accipiatur.  Idcm  teli  genus  Sido- 
^Jplib  ficureis  mijfies,  dicta  epift. XX,  libri  iv:  Lanceis  uncatis  Jecuribusque 
fareu**     tr*  reftrta.  Audor  nofter  de  prxdidis  miflilibus:  Pedites  &  mifiiiia 

50  nicf  l*'"  flHraqtte  finguii ,  atque  in  immenfium  vibrant.   Idem  de  Lulitanis ,  Hifpa- 
c/|£  glfCnte>  Germanorum  confangvineis,  Diodorus ,  di&o  libro  v  :  A'xovTt$tcrt 

prir^  .j?  longtnquum  mittunt ,  plasgasque  infierunt pervaltdas.  Haclenus  igitur  de 
qu*  dic  ?  Senerefauniorum  Diodori,  id  eft ,  de  brevibus  jaculis,  hve  m  llilibus, 
^Um  fM:!  r  ,ntur^ASc  minores  lancea 5  quarum  ferrum  W  ivQeiac, hoc  cH,  in  dire- 
^^tfabricatum. 

Gg    4  ®* 


$56  PHlLIPPlCLtiVERII 

De  finuo/is  antequam  agam ,  notandum  primo  eft  aliud  direcfci  teli  ge- 
tiilSy  Agathias  lib.  n  memoratum,-  quod  medium  fuifle  videtur  interlanceaifl 
majorem 6c  minorem.  DeFrancis  loqucns,  To'|*, inquit,# $pgi^oW>$ «^? 
ct7?(fl6  iKqfioAa  QTxhciL  xk  SfatpioovGtt '  d?&d  TxriXiKas  eifiQtrofiifs  j  W  dyyuva;  > 
•<4>i  ©  'ssheisa  xfltTe^ya^ov©/ .  id  effc :  ^Arcubus ,  atttfundis ,  aliisve  tclis ,  ^//*  emiftH* 
jaciuntur ,  non  nttmtur  :  fed  ancipitibus  fecuribus,  ejr  angonibus,  quibuspracipueremg- 
runt.  Eminus hasce  Francos  ejaculafle  fecureis ,  diferte  heic  negat  aucfcor .  in- 
fra,  quodmox  videbimus,  docet,ad  comminus  feriendum  iis  ufos,  frontiq,*  iljj' 
fifle,  fimulatque  angonem,  quem  una  cumfecuri  jn  prodiaferebantfinguli> 
(cutoimWentem  pede  proculcaflent.  Itaque  haftilia  earum  &  crafliora  rb"- 1° 
fe,  quam  in  minoribus  lanceis  ,  6c  breviora,qUam  in  majoribus,  certum  eft- 
alias  quidpe  ad  comminus  fronti  illidendum  fuiilent  inhabilia ,  ut  tenuia,  ac 
nimis  levia  ad  graviorem  i<5fcum,  quo  facile  cUfliluiflent,  longa  vcrocoinm1' 
nus  ac  collato  pede  ferientem  prxpediviflcnt.  t 

Sinuofa  illa  Qawuia  fic  defcribit  Diodorus,  dicto  loco  :  rdt%  iXuioedn 
cXuv  aiaKhaQv  e£«  ,  <srfjg  to  t&)  *<*©  tIw  zsKv\ylio  pyj  ftovov  iifvmv,  ci&ci  yjj  ^paveiv  r/tf 
cdpKagy  k&  koQ.  tIw  aiaKofttilw  tS  iopctJ(&>  cara^cileiv  ro  T^avfjca .  hoc  eft  :  KjfU& .  f°r' 
ttiofos  per  omne  ferrum  habent  amfrattus  •  ttt  iclum  inferendo  non  tantiim  fecent,ft&& 
iam frangant  carneis,  hafiliquc  reduclo,  vulnus  convcllant,  ejr  dilancinent .  Telum  ig1'  . 
tur hoc  erat ,  quo  commmus  hoftis  feriebatur  ?  Haud  facilc  dixcrim .  nam l° 
KOftiScw  tv  d[opdj(&  hoftis  etiam  ipfe  ictus  facere  potuit,  dum  telum  vulneri  c- 
velleret.  Cetero  ferrum  ejus  fuit  latum  &anceps,utinminoribuslanceis> 
nifi  quod  pJuribus  amfradibus  finuofum:  cujusmodi  pugionibushodieutUH- 
tur  Indi,  quos  a  flammarum  forma  vulgo  flammatos  vocant .  Exemplar  huju* 
teli  exhibet  figura  v  i . 

Tertium  genus  fiuniorum,  Lufitanis  attributum,fic  defcribitDiodorusrX^"" 
Tctj  J)  ^  outwiots  oXoo-tiv\potg ,  ayKtq^diia-t.  aKovTiQscri  jj  ivroxw ,  £  fjcaKpjcv ,  xjif  KcSoha 
Ttpo^zztijyis  v7rctpxaQv.  id  eft :  Vtuntur  ejr/piculis  hamatis ,  ejr  qu&  tota  funt  ferrea  t  etfti€ 
certo  jactu  ejr  in  longinquum  mittunt,  piagasque  inferunt  prttvalidas .  HucpUto  rC" 
IJiexifle  Hefychium  ac Pollucem,quum  ycucov  facerent  otoo-ttyot.  TelumJloC^ 
non  Lufitanorum  fuifle  proprium ,  fed  ceteris  quoque  Celtis  commune, 
ex  Agathia  j  qui  dido  Joco  Zyyw*  adpcllans,  Francis  id  tribuit,  pluribusqu^ 
defcribit  verbls  m  hunc  modum :  e#Vi     01  dyyums  d[o^.Tct  j  \lcu>  <rfjuK& ,  ifof 
dXX'  iJft  dyav  fuyctXa  ,  *AA'  ocrcv  cixom^S-cti  ™,  «w*  c\efrot ,  w  \g  Tcts  dyX^ff 
^CTci^eiS  y  <n6srct>  yZoXw  d<piKwc&cq  .  TXTCOV  d[i  TO  VJAei&V f*^@*  nin^ 

cly^no  dKpovT^ctjxrfs,  KattTrvActj  rms  dAs  i£iZ*Qv  haiipuQtv  e|  cwt%s  S**rf 
Shio^cTicJ©- ,  usTTiO  ctyKi^^c  i^stvKct^ofd/jct,  y&j  ig  to  KaTu  vivivKao-c .  nctf  oujo  *yi* 
crt ,  Tvypv      <rvft?n?\oKvi ,  t£tov  J[vj  tov  ayyma  $£pyy@»  aiyjp .  ^  «  ^  crci)^7^  ^ 
tyxM«iv,  ei<T$viTaj  $}  i<TU,  iosTTifi  etKos ,  q  <Axm  '  *™  4^  °^T^  T°v 
crcq  paStug        toJ[c^v  ■  iipyxcri  ydp '  cq  aKtSog  iv  J[ov  a>i%o$vai      cracKt  ,  ttjj 

%7rdyisQa\  Tctg  oc/[uvctg '  eiqt  et  tyif  ycv\  Kcu^ctv  tov  vroXifjuov  ^uQlwco,  ^wuiveZ^] 
dXhd  Taviy  yc  J[ta<p0apcwaj .  «  d[i  yi  eg  doortla  Tmyeivj ,  ^TrDK^ajctf  fjc\v  dortK* 
ns  ,  W  gvpme/dyeTcti  ,  crv%Oftivv\  cv  tS  idaQei  tx  Xno\jyovl@»  '  o  d]i  @Xr\Ut  *t* 

'  <J[n  ii  ' 


Karayei^ 
J\*  oiw  d 

knccpTvwCpapvy^tditXaQas.  Hoc  eft:  Sunt  autem  angones,  haft*  quadam  neV4f  1 1 
modum  parv* ,  neque  mmium  magn&  sfed&ad  jattu  feriendum  Jicubi  res  p<>PilC/ 
ejr  ukcomminm  collato  pede  confiigendum  eft  9  impetusque  faciendus  ,  adcem^ 
ta.  H£plurimafmpatreferrofuntobdu^ita,utiperparume 

tumin  capulum  fuffictt ,  confj>iciatur.  in  fuperiori autem  partc^ ,  ad  mucronem  ffijf ^ 
«dunc&qu&dam  cuftdes  utrimque  prominent,  ex  ipfo  fbiculo  inflar  hamorum  r'M' 

acdeOT 


d 


G  E  R  .M  A  N  1  JE  A  N  T  I  Q.  L  I  B.  L 


hi 


jum  vergentes .     confiiciu  igitur  Franctts  miles  hnnc  angonemjacit.  quodficorpo- 
n  tojuttusfuerit,  adigitur  mox  alttusy  ut  par  efi,fi?icu/um :  neque  ist  qut  ittus  efi  ,faci/e  te- 
fm  cvetlere  potej/ .  obfiant  qutdfe  cujpides  UU  hamau,  a/tiits  carni  inh&rentes ,  &  accrbif 
Jirnos  excitant  cruciatus  j  adeo ,  utiy  etiamfi  hoflem  nequaquam  lctale  vu/nus  accepiffe  con* 
def*S  CX  C0  tamen  mtereAt  *  &  verofcuto  impaciumfuerittc/um\j/atim  exeopropen- 
>&  ctrcumagitur,  injima  fui  parte  folum  verrens  ac  verfans.  is  vero,  quiifitucfi\ne- 
tyibd  j  Jcut0  evc'dere  valet ,  harnis  mordicm  inhtrtntilms  j  neque  gladio  pr&cidcre ,  co 
detF     &ntm  &dim  penetrare  ncqueat>ferro,  quo  obducium ,  obfiftente .  id  fimul  ac  vt- 
10  risd^^"  confefimfc^e  "fidtat,cjrprocu/cansimamhaf/amfcutuw  ponderefuicorpo- 
ef>  tmtt ;  ita  ,  uuge/iantis  manu  nonmhilffe  laxante  ac  remittente,  caput  acpecius  nu- 
*r.  tum  intecium  i(ic  nec  munitum  hojlem  nactus  ,  facite  obtruncat;  five  fccnrtfron- 


tt *j^yu,eadm°dum parvx,  ncque  magn,c,  cujus plnrima  parsferro  ob 
tuml    m"1'  Pr°copius,  rer.  Gothicar.  lib.ii,  de  iisdcm  Fr 


obdufia.  Scd  &  an- 
ancis,  Italiam  in- 


rehat  Xr ***  ne(^ue  4rcU*  ^V^^ft^  habebants  fid  g/tdium  ejrfcutum  quisquefe- 
tydumh™™  "  cuimferrum  mfdtum,dr  utrimqueacutifftmum  \  lignttm  verb  ad- 
f*rfri  reVe'nAncfecur*m>cx  unofemper figno  jacientes,in prtmo  confluiu  c/ypeos  hofiiuni 
nisd  if^3  ^*ff0s fimidinterficerefolcnt.  Ex  his  igitur  claris  atqtie  dihicidis  ango- 
lUr^  •  *criptionibus  liquido  jamjudicarc  Iicct.inquantumerravcrint  illi,qui  te- 
titinjf  ilntcrPretat'  funt  Germanicc  ein  Frdnkifcher  haken\  quafi  dicas  uncum  Fran- 
lHS  '  laU(^  ^UD^  cx ilto  Sidonii  loco,in lib.  i  v, epift. x x t  Lanccis  uncatis ficuri- 
mIFkbut  dextrdircfort.il.  ubi  improprieipfe  Sidoniiis  jWtf/^adpellavit/*/*- 
^udh  ^  ^}amau  ^cendas  erant.  nam  aliud  cft  uncus ,  li  pro  harpagone  accipiasj 
Iurri  /,z^amUS "  ^on  harpagonis  formamhabuiire,ipfum  fatis  indicat  vocabu- 
C^ltjc  C6>  ^Uoc^  ProPrie  jacu/um ,  feu  mifftie  fignificat :  «\  quo  etiamniim  verbum 
<]u0t|  ^^l^anet  Gallofrancis  lanccr  Italis  ^rwr^Hifpanis  lanfan Anglis  to/anccj 
'  an ,  ^L'^c^  fuit /anzon,  &  to^^ 5  id cft jacttlari .  Verum  multo  pejus  llli, 
^od  v^011?11  vou,erilt  ^cm  telum,  quod  vulgo  nunc  adpellatur  ha/lebard. 
Wncii  °°a  111  nm^  ^iud  fignificat,quam  fecurim palatinam-,  qua  rcgum  nunc 
t*k$ii  mc]Ue  ^tellites,&  corporum  cuftodes  armantur.  quidpeeft^/r////// 
6ci^i  ^ter\Gernianorum  iiveCeltarumvocabulo,AngIisetiamnunc ulitato; 
HUp  r  V€curts -  Hs;o  vocabulum  rf//e^  mere  Germamcuhi  elle  aenofco:  dictum- 

^Q  »rC       Dl-iT^A  &  J.v   0  j  .5  _./L 


ejUs  aCCornrn°dans,  verfo  Ain  y,  fecit  ayym.  Verum  de  hoc  latis .  e: 

AuffitUr%Ur^VI* 
>poQp^  ?lnc  teli  genus,  Gallis  ufitatum, refcrt Strabo  ,  dido  lib.  iv :      itn  £ 

^dnon^  T        Xpvv&t  S^ou; .  id  eft :  Habent  ejr  Itgnum  quoddam.grosphi forma  j 
*^tium*ment0  fi^  Wttnu  torqttetur}  longiits  etiam  quam  telum  :quo  maxime  utunturad 
50  ***  T°  &Aov^^SV  UC  ^c^crlDlt  Po^yD1LIslib.n:  To     r  ygoQpuv  iSeA©-  i%a  r»  ity  f*n- 
vc/u^  ^7rav  Stwtjxv,™  o%  <zrct%ei  $ct>tlvhicqov'  to  h  xtvtfov  aariS-afiidfov.  hoc  elt : 
$tom  ttnt  mS  te}um  efi  habens  hafii/e  duosttt p/ttrimum  cubitos  longum  \  crafjum  vcro  di- 
fti* .  unt/nT 'jf^cu^fm dodrantis  ttnim .  Vegetius  lib.  i i,cap.  xv:  Bina  habebant  mif- 
fikm  voc<d^m"f€rro  trtm^0>  mctarum  novem,  hafii/i  pedum  quinqne,  &  femis\  quod 
^fi^triumAnt\  nunc fYlcldum  dicitur:  aliud  mintts  fierro  triangulo  .unciarum  quinqttei 
J8ltUr  Polvlf^  m  &fem^  5  V0^ tmc  vcrrictdum ,  nunc  verutum  dicitttr.  Grosphus 
/Du,  quoad  ferrum,idem  fuit  cum  majore  illo  miifili  Vegetii  \  quoad 

ligntfrri; 


11 
1 111 


i 


ts*  Phiilppi  cluverii 

Bgnum,five  haftfle,  cum  minore .  unde  Sc  telum  illud  Gallorum  venatoriutfl 
maxime  iimile  fuit  vcruto.  Hinc  Silius,  lib.  ji  i,  de  Artabris,  Hupanica  gentc: 

—  CMovet ^Artabrm  arma 

KyfcUdc,  vcltenuipttgnax  inftare  vcruto. 
Grofphi  tamen  Polybii , /w#<e  funt  vclitares  Livii :  qui  Sc  ipfe  has  facit  tela  lc- 
Via,miflilia,&  exiguaj  ut  quorum  plura  finguli  dextra  gerebant.  Libro  xxxvHfc 
Velitum  armaturam  defcribens  -y  In  dextra,  inquit,  najlas  habet ,  quibtts emintt* 
utttur.  Libroxxxi:  Velites ,cmijfts  hasris  ,comminus gladtis  rcmgerebant .  Libro 
XX  v  n  i :  Vclites  primb  mifftlibm  terrttavcre .  deinde ,  emtffts  levibtts  telis,  qutbusir- 
ritare  magts  quam  decernerc pugnam poterant ,  gladtos  nudant .  Amcnto  hasce  hafc  1° 
fuifle  excullas,  docct  Cicero  in  Bruto :  HasU  vcUtibm  amentarU  tradnntur.  Hinc 
Strabo  telum  illud  Gallicum  grofpho  ait  efleiimile  ,  amento  tamcn  non  tor- 
quen .  Anguftum  fuifle  ferrum  m  di&is  haftis,  haud  dubium  eft,-  ut  in  telolc- 
vi,  tenui, ac  brevi .  Vcgctius  triangulum  tnbuit  veruto .  teres  fuifle  antiquiW5' 
haud  obicure  oftendit  Virgilius,  ALncid.lib.  vic 

Pila  manu,  fsLVosquc gcrunt  in  bella  dolones, 

Et  tereti pugnant  mucronc ,  vcruque  Sabcllo. 
Gallicunrt  illud  telum,  quod  manu  fmc  amento,  impellebatur,  tereti  rui$ 
ferro  uti  credam,inducit  me  ufus  ejus  ad  aucupium  :  cui  anguftum  tcresQUe  0 
ferrummaximc  conveniebat.  Ejusdem  omnino  forma:  telum,  quode*lj1:2 
tima  illa  haud  dubie  antiquitate  refervatum,  Hibernis  frcquenti  in  ufu,  vulg*rl 
nuncvocabulodicitur  dart.  Gallicum  illud  telum  quod  nomen  olim  habue- 
rit,Strabo  equidem  haud  memorat.  aliunde  tamen  id  peti  pofle  exiftin10' 
NoniusMarcclIus:  Spartts,  tclum  agrefte .  VtrgtUm /tb.x:  Agreftisque  manus #i*f* 
ftarus.  Varro  CWeleagris ;  i^Auti/lecervum,quivolabtlccurrit,Jparo  fccutus  mff^ 
irajtcit,  Virgilii  locus  integcr  fic  habet : 

 Frocul  Orphitus  armis 

Ignotis,  ejr  cquo  venator  I^pjgc fertttr : 

( .'ttt  pcllts  Latos  humcros  erepta jnvenco  ^ 
rttgnatori  opcrit :  caput  ingcns  oris  hiatus, 
Et  maU  texere  lupi,  cum  dentibus  albis: 

Agrcft isque  manus  armat ftarus  .  . « 

Spams  iffltur  fuit  telum  agrefte,  ac  venatorium .  Feftus  Pompejus  Galu^"1  * 
facit  tclum .  Eumcx,mqim,gcnus  teU,ftmtle JJart  Galltci ,  cujus  mcmtmt  Luctlius: 
ftara,  tum  rumtcesportantur,  tragttla porrb .  Si  igitur jparns  Gallorum  telum , 
venatonum,-  quid  ahud  exiftimandum,quam  telum  illud  Gallicum  p°¥l°\ 
mile  ?  At  ego,  non  unorum  id  Gallorum  proprium ,  verum  cuncUs  pariter  &  * 
tisfuiflc  commune,  arbitror.  m  Gallia  quidpe  quum  hoc  vocabuli  hod&?*!d 
fus  lgnoreturj  in  Gcrmania  ac  Britannia  maximc  vigetj  quamvis  in  telo  nJ  1 
ex  veteri  fparo  fimilc  vel  nar  habente,  nifi  ip/um  cufpidc  terctem :  quod  ?*f 
manis^>,An<_rIi.s  fpcare  adpellatur,-  alias  lancea vulgo  tam  Germanis  atqj  BrIta 
nis,quam  Gaffis,  Hifpanis,  &  Italis  dichim.  Prifcis  Hifpanis  fuifle  cotn&^i, 
oftendit  Sihus,  Iib.  m-  ubi  dc  Vettonibus  Joquitur , qui  una  cum  aliis  H^1 
balemiequebantur,  Jtaluv  beilum  inferentem: 

Bindacus  hic  ductor :  tclum  fparus  j  orc  ferarum 
Et  riclu  horrijicant  galcas .  vcnatibus  avum 
M  \  vel,  morc patrum^  vis,  raptaque  pafctwt.  ,ni 

Non  modo  fparum  heic  nommat  I  Irfpanicum  illud  tclum ,  quo  Vctto^  , 
natio  utcbaturj  fed  &  venatorium  id  fuiiTe,  aperte  teftatur.  Salluftius,  ut iuf  .  fi 
dictum,  ab  militanbus  id  cxduditarmis,  Iibro  de  bcllo  Catilmario :  Sei 


copuaratcr  quartapars  crat  mtlttaribus  armts  mftrucla:  cctert,ttt  qnemquc  cttfis  . 
rat,  fparosjanceos,  aUiprxactttasftidesportabant.  &  item  Viiyilius,  utanterela^ 
agreftcid  adpelians  telum.  Secus  tamen  facit Straboj  bclhs  ctia  6c  procH^  ^ 
iohtum,  haud  obfcurenmucns.  Cui  confcntitSilius,  Jocomodo  citato:^1! :  c 
Gellius,hb.x.cap.xxv3intcr  alia  tela  bcllica  id  recenfens:  itc  Cicero,in  orati 


GERMANI^    ANTIQ.    L  I  B.  I.  35, 

pro  Milone :  Scutorum, gUdiornmyJramearnm ,  /parorum , filorumaue  etiam  multitudo 
deprehendi  fojfc  indicabatur .  Sed  tam  ^cxcludendus  erat  Salluftio  Cellarum 
^  ao  ufii  bellico,  quam  ciusdem  gentis  torw  w/V^r  5  de  qua  fuprd  fatis  demon- 
ftratumelfc. 

Aliiiditerum  teligenusindicat  Valer.  Flaccus,  A'^# vmSlmSv  liS.  vi,  in  Ba- 
farnis  Germannis,  Pontumquondam  &  Iftri  oltia  accolentibus : 

df/wr  Teutagono,crudi  mora  corticis  armat  > 
x  AEqnaqne,  nec  ferro  brevior,  &  romfhea  ligno  . 

l0  ^Sas  igitur  egit  Iftdorus  grammaticus ,  qui ,  loco  fupra  di&o ,  romfh^am  aic 
ciie  eamdem  &cframcamt  §L(fatam,  (ivegladtum  ex  utraque  farte  acutnm.  Melius 
Gellius^didto  loco,-qui  genus  id  teli  ait  effe  Thraciae  nationis;qtue  &  ipia  quon- 
~arr*  contcrmina  Baftarnis,  circa  Iftrum  colentibus.  Simile  forte  fuit  pilo 
vomanoj  de  quo  ita  Appianus  in  Celticis :  Ta,  J\ji  tw  xkiomoG;  dtcovTt ,  £ 

*  upxiot  HctAgcrt  vcvxg  >  £wAi*  ntfeiyuvit  >  to  npiQ) ,  K&j  to  afoo  QSqPB  Ti^cbyuva  •  id  eft : 
ant  Alltem  bafta  jaculo  difimtlia  tela:  qttas  Romani  hyjjos  ( imo  fic  Graeci,  Romani 
T  |  )  voc ant ,  haflili  quadran^ulo ,  frajixas  ferro  quadrangulo  faris  longitudinis .  Et  Po- 
'  lUs  >  lib..vi,  vktxs  refert  Ti^ctyoavvg'  m  t££uA*  to  fjuyjwg  e~*v  &g         txryx&is  * 
^&ryppoq-cq  c%  iKctg-oig  /3eA@*  QhpSv  ciyKt^UTovy  'io~ov  \%ov  to  [A,>}k@«  Totg  fcvAotg  '  ld  effc  : 
2q  yuorurrthaFlilc  tria  ferc  cubita  longum  cst:  aftumque fingulis ferrum  hamattim^  faris  lon- 
lltildiniscumiffislignis. 

Atque  hactenus  de  telis  prifcum  Germanorum  five  Ccltarurn  dictum  ferro 
l^nitis.  Alia  eisdem  Germanis  fuillc  tcla  brevia,  ferro carentia,indicat  aperte 
ctor noffcer ,  in  annal.  lib.  1 1,  his  verbis:  Primam  utcnmque aciem  haftatam ;  ceteris 
}Y*usta  aut  brevia  tela .  Nempe  prima  acies  prarlongas  illas  habebat  haftas,  fra- 
eorum  vocabulo  di&as .  ceteris  tela  erant  prxufta ,  aut>fi  fcrro  cuipidata 
?t(Iue  munita ,  tamen  brevia ,  ut  reliqua .  Brevia  ifta  tela  prxulta  nullam  ha- 
'  Uere  neque  bipennis  feu  fecuris ,  neque  lanceac  flammatac,  ncque  hami  figu- 
*?*  >  fed  in  teretis  tantum  veruti  feu  fpari  formam  fucre  culpidata .  unde 
30   ^Jfides  dicebantur  Latinis.  Salluftius,  loco  prxdicto  :  Alii  frMteutas fudes 
Wibtnt.  Virgihus,  yEneid.  lib.  v  n : 

—  Nonjamcertamine  agrefti 
5t  .  Stifitihm  duris  agitur,fudibnsvc  frtuHis . 

CiUs>Thebaid.lib.  iv: 

K-Arcadcs  hi,gens  una  virifjed  diffona  cultn 
Scinditur;  hi  Pafhias  myrtos  ajlirfe  rccurvant, 
Et  paflorali  meditantur  freelia  trunco  \ 
Herod  His  Arctis^his  telafudes. 

Xery  tUs,nD-  VII>  AtQvxe  k&  Murius  axAvnom  3fa%*ix*m  z?wdtyxg  rcfert  in 
fehere^ieXercitu>  ld  ^fros  &  CtfyftoSyfrauMsjacuIisutentcts.  Dehocge. 
fen, .  or"niintelligendafuntilIaauAorisno{hi,inlibro  de  Germania  :  7^e 
%^mfiu'l^m  fupereft :  ftcut  ex genere  telorum  colligitur \  Exemplar  eorum  exftat 
fir| Ulr  L  Seci  fudes,  genus  tclorum  antiquiiTimum,  tcnuiorum  tantum  &c  in- 
lea* plebisj  quibus  neque  vcftis,  neque  lagulum,  neque  pellis ,  neque  ga- 
j^.  lri  bello3  fcd,  prxter  fudem,  fcutum  dumtaxat  exvimine,  vel  cortice. 
^iuM*??  ctiam  auuc*  quoddamtela  cufpidandi  genus  habucrej  dequoPli- 
tr*fi  L  XI'  caP*  xxxvir  :  F?0™™  cornibii>s  barbari  fcftemtrionalcs  fotant.  ahi 
&or  *b*cu(]>idant .  Similc  quiddam  de  Fennorum  pauperrima  gente  au- 
Ws  ^°^cr>infinelibrideGermania:  SoU  infagittis  ftes:  quas,  inofiafem,  ojfi- 
aJperant. 

^ntvJ1^  P^terea  fuiffe  prifcis  Germanis  teli  genus ,  indicat  Virgilius,  di&O 
1<ios  libro  vii; 

Et  quos  malifera  de/pcffant  mcenia  AbcSM% 
Teilt    .         Teutonico  ritufolih  torquere  catejas. 

^ovc?1100  dixit  mu,quia  Teutoni,Germanicages,belhlItaluc  unacilCimbris 
esjhs  ufi  funtj  quiaqi  horu  prima  Romaniexperti  funt  arma  G  ermanica, 

-  Ilidorus 


36o  P  H  I  L  I  P  P  I  CLUVERII 

Ifidorus ,  lib.  x  v. 1 1 1 ,  cap.  v  1 1 ,  fic  de  cateja  ,  in  voce  ckva :  Hu  &  catcja :  qurfl 
Horatitts cajam  dicit .  eU  autcm  gentis  GalliciJeli ,  exmateriaqudm  maxime  lentay^ 
jactuquidem  non  longc,  proptcr  gravitatem ,  evolat-fid,  quo  pervcmt,  vt  nimia  perfrin- 
git.  Cateja  igitur  eifc  clava,  ex  materialentiiiima,  ld  eft,  ex  ligno  lentiflimo  con- 
fe&a.  Eamdem  ejus  Sc  materiam  &c  gravitatem,  live  magnitudinem ,  atque 
ufum oftendit  Am.  Marcellinus  lib.  xx xi,  in  Gothorum gente,  Thraciam  va- 
ftante:  Barbari,  ut  reparabiles  fimper  ejrcelercs,  ingenteis  clavas  in  nosiros  conjicientts 
ambuftas ,  mucronesque  acrius  refiftentium pecJoribus  tllidentes  ,fimiftrum  cornn  perr^ 
punt.  His  igitur  arma  fueie  fingulis  gladius  atque  cateja.  hac  eminus,  ill° 
comminus1  decernebant .  Antiquimmum  hoc  ,  ac  forte  omnium  primUH?  l° 
fuifle  teli  genus ,  patet  ex  eo  ,  quod  Herculi ,  bellatorum  primo ,  beliorumqi^ 
deo,  nihil  aliud  armorum  tnbuit  antiquitas .  Sic  cnim  Diodorus,  lib.  i :  opouK 
it  to  n  poTxrctXov  n&i  TiwMovjlu/  t«  7rctXeti$  'zrpiTxreiv  q)ct<riv  hlyutXet ,  iiei  to  ttctl"  ctcetvM  TisS 
"Xpovxg  fA^Txroo  r  o&Acjv  wmfJLimv ,  ths  cu^odTrag  Toig  piv  ^vKoig  cifiujuiddg  Txg  ctvTiTctrlopci^! 
rcqg  cfi  io^&ug  r  B-y\^/cev  Qtvsretriie/oK  Id  ert :  Ad eumdem  modum  clava  &  le0flli 

exuvia  Herculi  antiquo  congruere  ajunt\  qtua,nondum  invcntis  illo  tcmporc  armis,  horni- 
nes  fiecum  congrefios  lignis  repellebant  >  & ferarnm  pcllibm  pro  tegumentismitmmenW^ 
utebantur.  Unde  6c  illud  Statii,  loco  prardi&o : 

•  •  —  Hi  Paphias  mjrtos.aftirperecurvant:  Q 

Et paflorali  meditantur  proelia  trunco . 
Et  eodem  libro :  - —  ^uibus  amenta,  nec  enfies 

TriUc  micantijlavent  cafiti,  tcrgoqtte  Iconttm 

Exuvk,  gcntilis  bonos  -}  cy  pineus  armat 

Stipes. 

I tem,  li  b.  v il :    Tela  rudcs  trunci  ■■>  galet,  vacua  ora  lconum : 

Arborci  dant  fcutafintss .  .  T)c 

Plinius,  lib.  v  1 1,  cap.  l  v  i :  Proelium  Afiri  contra  AEgyptios primum fiecerc fufiibus.  V 
Campanis,  Italica  gente,  Silius,  lib.  v  1 1 1 : 

—  J^eviora  domo  de  more  parcntum  .0 
Cefiabant  tela,  ambufias  fine  cuftidc  cornos. 

Etlib.  111,  de  Macis ,  Africa  gente,  AnnibaJem  m  Italiam  fcqucntibus: 

—  Pandd  manus  eft  armata  cateja.  . 
DeTroglodytis,  inter  Nilum  Sc  Arabicum  finum  colentibusyStrabo,  lib.  *v '  ' 
Tvpvrj&i  dg,  Kj  'itppebloQopi,  ^  Qw&hijQopi,  ii*lt?£Q» '  ^  eifc :  TSIndi  agunt ,  pelkis  cj  c^ 
*vas geftantes .  2C  mox:  Ot  ii  lAtyoJZctpoi  AiQi07rtST0~tg  poTaraXoig  TvXag  ^cfl^ictQ^i 
id  eifc:  AEthiopes  Mcgabari clavas ferreis  nodisarmant.  De  Ailyriis  Herodotus  te 
tur,  lit>.  vi  i,  inter  aiia  arma  habuiife  &  pons-ctKat  £v\uv  Tdv\ap'iva  Qir,p<?y^  c  ^ 
vas ligneas.fierro  munttas.  Idem  paullo  poifc  de  ^Ethiopibus :  eI^ov i\  % 

XuiQ.  •  id  eft ;  Habebant  &  clavas  prtferratas .  De  Hyrcanis,  Aiiatica  gente,  V  a  ^ 
Flaccus ,  Kpyovdv\mm  v  I : 

Et  puer  e primo  torquens  temone  catejas. 
DeTurnicommilitonibus,quos^neasoccidit,Virgilius,  iEneid.  lib.^: 
—  Ncc  longe  Ctjjea  durum, 

Jmmanemque  Gyam.fierncntes  agminaclava 

Dcjecit  leto :  nihilillos  Herculis  armay 

'aYjJtvalid<£  juvcre  manus.  t  v&q 

De  Lucanorum  m  eadem  Italia  gente,  in  bellum  ad  Cannas  eunte,  Si1il1s  <- 
lib.vili:  -   — —  QyaBuxentiapubes 

,/Lptabat  dextris  irrafiz  robora  clav*.  ll0-  jO 

Quin  hodicque  apud  plerosque  exteri  orbis  populos  hac  unum  teli  gc^ojfbj 
tum.  Horatius  ubi  id  cajam  adpellaverit,ut  citat  Ifidorus,ego  equidem  %  ^ 
idicioj  Lufatiis  hodie,  Slavici  generis  in  Germania  populis,  clavam  ^clfJh0C 
Polonis,  itidem  Slavis,  kiy:  Germanis  vero kaile}  &:  variantibus  dialecfcis^ 
kiele.  nefcio  an  cuncta  ey  iinl  eademque  origine .  Hoc  hodieque  ^0^11^^ 
Hungarorum,Bo^  iq? ,  6c  aliarum  quarumdam  nationum  agre 


Eorly  Europeon  Books,  Copyrighl  ©  201  2  ProQuest  LLC- 


GERMANIiE  ANTIQ.  L  I  B.  I.  36l 
percgreeuntibiiSjufitati/Iimiimtelum.  nec  magisquidquam viatores  expave- 
«cunt,  quam  rufticorum  in  Polonia  kiy,  8cin  HungariS  fejesbot,  feu m  13o- 
Ptemo palice}  id  cl\,clavam. 

v-eterum  Tacitus  neque  in  libro  de  Germania,  ubi  arma  Germanorum,  te- 
^que  ennmerat,neque  in  annalibus  dc  hiftoriis,ubi  haud  raras  ejusdem  gentrs 
R>°rnanis  pugnas  memorat,  quidquam  de  arcuum  fagittarumq >  apud  eos 
ruadaru  ufii  narrat:  qux  tamen  omnibus  alus  circum  gentibus  fuere  com- 
unia.  6c  de  Francis,  validainter  Germanosgente,  multis  nominibus  inter 
l0   .y11,11111  Albimque  incolentc,  diferte  fic  Procopius,  dicto  rer.  Gothicar.  lib.  n; 
^  i  To%ct       id  elt,  nefc  arcits  habebant.  6c  de  iisdem  Agathias,  Iib.  u  :  Tcgct,  ij  Qp&- 
w*s  x%  cJJnQipovQu.  id  eit;  Arcubus  autfundis  non  utuntur.  Unde  fufpicari  pronum, 
nem  pariter  Germaniam  duobus  iftis  teloru  generibus  caruuTe .  Verum  de 
n  !jllls  tafncn,  Germanorum  omnium  vcrsus  onentem  xftivum  extremis,fic 
e   . C1  lnfine  libri  de  Germania :  Fennismira feritas,feda paupertas.  nonarma,non 
firr*n°/?'lena*eS:  v*^u* kerb&sueftituifeUtu  cubile hnmus.fola in fagittisjpes;  qu<ts,inopia 
nh  u?$lbus *fper*nt .  Et  de  Gothis ,  quorum  antiqua  fedes  ad  larvam  Viftula:  am- 
^3ximj °ftiumquc,  Vegctius  lib.  i,  cap.  xx :  Detettis pecloribus  &  capitibns,  con- 
dt(\Cmr4  Gott^os  miUtes  noftri.multitudine fagittarioru fapedeleti funt .  Idcirco  redc 
*°  x^r1*^11101*11.!11  quoqjgentedicipotuit,quodStrabb  lib.iv  fcripfitdc  Gallis: 
faerit'  ^  T°^iS  *mi)  l^      Htuntur  qMdam  &  arcnbus .  Sed  quae  forma  Ipcciesque 
v  M]Ul  ^ermanico>cogn°fcerefit  cura.Indicathaud  obfcureMarcellinus, 
W/>  U/  —  verD*s :  omnium  gentium flexis cnrventur  haftilibus,  Scythici  foli, 

tis  QnrtyclWcnmductis  utrimfy  introrfus  ]>andis,&patulis  cornibns.effi^ielundi  decrefcen- 
He4  f*    5  rnedietatcm  reciii  &  rotundaregula  dividente.  Silills  Italicus,hb.viH,dc 

CIS :  Spicula  bina  gerunt  \  capite  codone  ferino 

pa  I  .  Sat  cautnm:  Lycios  damnant  haflilibus  arcus. 

par-  1ICl^vcScythici  arcus  forma eadem,qua:  olim,  nunc  etiam  apud  omneis 
dicit^  natl011es  Pcrficas ,  Scythicas  ,acSarmaticasmanet.  Germanis  rioftris 
3o  qUas  11  Patria  lingva  ein  T atartfther flitfchbogen,  id  eft,  T ataricus  arcus.  Apud  reli- 
rirjj.  r  1111  Senteis,  in  quarum  numero  &  noftri  Germani,  qua  Ipecie  arcus  fue- 
bus  \\X\A  a Pcrte  °-° ce c  Marcellinus,his  ver bis ;  arcus flexis  curvantnr  haflilibus.  qui. 
^cjc  ur  denotatur ,  quam  arcus  illi  prxlongi,  quibus  etiamnum  Britan- 
viri  Untur  infula3,6c  exteri  orbis  populi  omncs:  quorum  lignum,fivehaftile, 
ctiam  kram  Xcluat-  fagitta  etiam  multo  major  Scythica ,  feu  Tatanca.  undc 
am  longitudinis  fimilitudinemnomen  ei  quarfitum  compofi- 
diale^  "manotum  pilo,  &  ipforum  Germanorum flitfhe , ein flitfchpieU^c  alia 
tUr>qu°fr  tyfc^*  nam  nocncque  Germamsflitfthe,  8>c  Gallofrancisftefthedici- 
arcUs^r  .tm*sfigi*fa-  Tales  lgitur  fucre  veterumGothorum  Fennorumquc 
nunca  a^ltta:)"  q11^  °fiibus  aut  cornibus  aiperabant:  quemadmodum  ctiam 
rur^  tePUc*  ^ntannias,  &  in  orbe  extero.  Atque  ha^c  fere  funt  gencra  armo- 
0rurnque,  quibus  prifci  Gcrmani  in  bello  ufi  funt. 

Cap.  xlv. 

^e  ^tuftijpmo  more  pugnandi  ex  curru  :  item  de  eqwMu, 
(g/  ritu  equitandi . 


J   I  d  arm°rum  telorumque  generibus,  quibusolim  ufi  funtGermani,  pe- 
^^<J   Itcs  juxta  atque  equites,  fatis  hadenus  copiose  curatcque  diflertum 
^uUt  n°  if Unc     aUls  ^l1100!116  Dei^  a^pratibus  pauca  qua^dam  dicere res 
7°%&09ct  y{y  C  ,  ltannis  fic  tradit  Diodorus,  lib.  v :  KctloiKeiv  Cpctct  itw  BpiilcivtKw  cw- 
S*5  tytivt&i  9  ^7° v  ^^ov  $iov  Tccjs  clyodyctig  ^«I^Sv^Q, .  dpfxaQ (Jty  ydp  xctQ  tvs  7roXi- 
lcj  e^**        °*  vctXoLjQi  tm  ti/kyvav  iipootg  cv  t$  TomKu  Ts-aXifJLa  Ktx$<£%  *££ofii- 
^0res  retine  nt(tmiam ftrunt  indigenas  incokre  gentets }  qtu  antiquos  adhuc  vivendi 
m '  a(rribus  namque  in  bellis  utuntur  $  quemadmodum  prtfcos  Gworum  he~ 

Hh  tom 


36x  PHILIPPI  CLUVERII 

roas  in  hello  Trojano  hel/iorraffe  traditur .  Prifcum  fanehuncefle  bellandicx  CUM- 
bus  morem,  plurimis  gentibus  ufitatum,  paffimprofanaejuxta  ac  facrtf  docerit 
hiftorias  .quapropter  6c  Celtas  noftros  paritcr  omneis  eoufos,  haud  dubitan- 
dumdt.  Ac  de  Britannis  manifeftum  eit  modo  didum  Diodori  tcfUmoniuifl; 
cui  confentit  Ca:(ar,  primus  Romanorum  Britanniam  cum  exercitu  ingreilu5» 
belliGail  comment.  iv,  &  v,  ut  mox  videbimus .  &.  Strabo,  lib.  iv.  Dc  Gwf 
idem  Diodorus ,  eodcm  libro  :  eV  rals  oioirtfait  k&  rals  pa%ais  %p£viai  <r«^'' 
o-tv '  id  eil  j  iniitncrthus  ejr  pugnis  utuutur  htgis .  Florus,  lib.  m ,  cap . i i , de  bello  Al 
brogico :  2Vj/ tamconfpicuum  in  triumpho ,  quam  rex  ivfc  Bttuitus ,  dtscolorihus  in  artn  t  ^ 
argenteoque  carpento;  qualis p>tgnaverat,  Strabo,dicto  loco,  de  Britannis  iimui  &  ^ 
lis:  Upog  q  tu s  ■zroAeptt  a7rlwais  %o£>v\an  ro  tsXiov ,  KaQd-m^  ^  r  KtAroiv  tvtot '  id  eft:  /* 
//j  vehicuiis  utuntur  plerumg, .  qucmadmodkm  rjr  Gatlorum  qtadam.  Et  Mcla,  lib  H  i>  c  r/ 
v ,  de  iisdcm  Britannis :  Dimicant  non  equttatu  rnodo  aut  peditet  verhm  &  bigis  &  curr 
bus ,Galltcc armati ,covinos  vocant ;  quorumfalcatis  axihtts  ntnnnr .  Frontinus,"ra^ 
gem .  lib.  1 1,  cap,  1 1 1 :  Cajus  Ctfar  Gallorumfalcatas  quadrigas p  ilis  de/ixis excepth^  . 
vuitque.  In  Hifpanorum  cquidem  bellis ,  in  quantum  ea  a  Grxcis  Latinisque 
ptoribus  tradicanobiscognofcere  datur,  nullus  curruum  ufus  ufquam  reperrt  • 
quarejam  inde  eo  tempore ,  quo  Romani  Hifpaniam  ingretfi  (unt ,  in  cielyc  ^ 
dinem  apud  eos  abivifle  hunc  bellandi  morem,  probabiic  cft .  Ncc  illos  qui ue 
Gallos,qui,  magna  I taliar  parte  occupata ,  prifcis  etiam  temporibus crebra c 
Romanis  gelferunt  bella ,  eo  in  Italia  ufbs  invenio :  nec  alios  illos  in  Afia<  ^ 
Germanorum  crebcrrima,  diutinaque  cum  Romanis  bellaquamvis  TacJtu  > 
poit  eum  aiii  quam  curatiffimc  memoravcrint  >  tamcn  dccurruum  ufu  in  P11^, 
ne  ypv  quidem.  unde  haud  levc  ncc  vanum  documentum ,  nullum  hunc 
nino  fuifre  apudeos  morem .  Verum,  quiaunius  ejusdcmquc  gentisatquc  ^ 
ginis  fuerunt  Germani  cum  Gallis  atque  Britannis ,  una  cum  his  cx  Afia  ,n  ' .J 
terram,  qua?  poftea  Celcicadi&a  fuit,profccti:  dubitarc  haudlicct,  quin  ^  \ 
ab  initio  eumdem  pugnandi  modum  in  Germania  fua  habuerint  .  P^01^^ 
etiam  eum,  uti  a  Carfare  ac  Diodorodefcribitur,  huc  introducerehaud  aVeD^.jP 
exiftimo.  Cxfarigitur ,  belli  Gali.  comment.  iv,  de  pugnaquadam,in  ^rltaI^ 
commifsa,ita  narrat :  Tum  dtfperfos  no(lros,depoftti$  armis  tn  metcndo occnpatohf"^0  ijjs 
tt,patuis intcrfeCits  ,re/iquos incertis  ordinibus  perturhaverunt ^  ftmulequitatu  atq^f '  l 
ctrcumdederunt .  Genus  hoc  eft  ex  efedis pugnx :  primo  per  omneis  partcsperequitant  *  (/  ^ 
cm)kiunu  atque  ipfo  terrore  equorum,  ejr  ftrepitu  rotarttm,  ordtnes plerumque  pertttrh^- ^ 
qttum  fe  inter  equttum  turmas  inftnua  verc  \ex  effedis  difiltunt     pedihns  prcvli^1 ^ 
rigd  interim  paul/um  e  prcelio  excedunt ;  atque  itafecollocant,  nt,jii!lt  a  multit 
Jiium  premantur ,  ad  fttos  reccptum  haheant .  ita  mohilitatem  equitum,  (labilitaternf1 
in  prccltisprxftant:  actantum  ufu  quotidtano  ejr  exercitattone  efficiunt ,  ut  in  dechvt 
cipiti  ioco  incitatos  equos  fufltnere ,  rjr  hrevi  moderari ,  acfieilcre ,  &  pcr  tcrnoncf»Y 
rere,  ejr  i*  )ugoinftflere,  ejrtnde  ft  in  currus  cittfitmc  rectpcre  confveverint .  Slt1^  g^go 
perturhatis  noflns  mvitate pugnt  ,  tempore  opporlunifitmo  C&far  aitxihum  tultt  > 
nusquam  Galli  eogencre  pugna:  ufifuerant  in  Galiia  contra  Carfarern* 
dorus,  dicl:o  libro ,  id  genus  iic  brevitcr  defcribit :  e'v  Twohmows  ^bf^i^^ 
%ouv\au{  o-wju^ltrtv ,  lyjvr©*  t£  *pfa,*T@»  luuio%ov ,  t{gj\  'S^cQcItIw.  dvoutruvlit^  Oj0it 
Trtvxsrtvcx  rolf  'srohtpoig ,  a-cLWJtaZxo-iTxq  c**AW,       Ka,ra,Gelv\is  iis  rlw  drxro  ra '  0* 
ciwijaflou  fJiaxkv'  hoc  eft :  In  tttnerihtu  cjr proeltis  utuntur  higts-,qtt£  aurigamji^ 
iitcmgefiam.occnrrentes  inhello equitibns  hosiempetunt  mifstlibus :  detn  dqikcnteS 
ru,adg/adti  conflicinm  congredtunrur.  Mobilitatem  velocitatcmque  horum  cu 
indicat  &C  Virgilius ,  ytoaoyucoSv  lib.  n  i ,  de  equorum 

educationeduTeren$:  f 

Htc  vci ad  F./et  metas ,  ejr  maxima  campi 
Sudahtt  fpatia,  rjr  fpumas  aget  ore  cruentas  j 

Bc/gica  ve/ molli  melmsfcrct  efteda  collo,  fltfS, 
Ceterum,quos  Diodorus  -s^C^  adpellat,  militeis  ex  curribus  Pr0Pu^"  c^' 
fubindeque  defilienteis  ac  ruriiis  adfcendenteis,  Cafar ,  com.  vi,ab  ipu  ^.%$e 
rus  vocabulo  nominat  ejfedarios.  Atquedehoc  genere  pugnx pauca h^^t; 


GERMANI^E   ANTIQ.   tl%  t  & 
ufriclat  5  fiquidem  ejus  jam  nullus  Julii  Cxfaris  fecuio  in  Germania  u/hs; 

equis  nunc ,  ex  quibus  pugnare  femper  fbJiti  funt  Germani  nonnihil  du 
cndiMn.  Cafar  ,  commcnt.  iv  :  Inmmtis  ,quibus  maxime  Ga/lia  deleclatur ^qu^que 
fenjo  parat  prctio ,  Germani  importatts  non  utuntur .  feerl  qm  funt  apud  eos  nata  parva 
*tjue  dcformia ,  h&c  quottdiana  exercitatione ,  feummi  ut fint  Uboris ,  effciunt .  Equejtri- 
V  tr*bisfeape  ex  equis  defdiunt ,  ac  pedibus  proeliantur :  equosqne  eodem  remanere  vejli- 
P°  { nempe  extra  prcelium,  ut  efleda )  afpvefaciunt-.  ad  quos  fe  celeriter ,  quum  ufes po~ 
tate'reC*^,m'  ^C  auc^or  nofter,  in  libro  de  Germania :  Equi non forma ,  non veloci- 
Io  fl  ^  con$*cut'  fid  nec  variare gjros ,  in  morem  nofirum ,  dccentur.  tn  reclum  j  aut  uno 
jexu  acxtrosagunty  ita  conjundto  orbe,  ut  nemo  po/terior fit.  In  univerfeim  aftimanti^lus 
F  espeditem  roboris .  eoqtte  mixti  proeliantur,  apta  tjr  congruente  ad  equefirem  pugnam 
el0citatepcditum.  Cxfar,  comment.  i :  Ariovifius  his  omnibus  diebus  exercitum  ca- 
conttnuit .  equefiri  prtelto  quotidte  contendit.  Genus  hoc  eratpugn*. ,  quo  fee  Germani 
CUerant  *  €(\uitum  millia  erant  v  1 3  totidem  numero  pedttes  velociffimi ,  ac  fortijfimi; 
7    ex  omni  c opia  finguh  fingulos ,  fu&  falutis  causa  delegerant .  cum  his  in  prceltts  verfia- 
Duln   '  ae*eosfe €Cluttes recipicbant.  hi.fi  quid eratdurius ,  concurrebant  :fe qut ,  graviore 
lf.r^e  accepto  ,equo dcctderanty  ctrcumfitftebant .  fet  quo  erat  longiits prodeunUum,at>t  ce- 
tUrp  rectptendum ;  tanta  erat  horum  exercitatione  celerit&s,  ut  jubis  equoru/n  fitbievati, 
10  tjzft  a.c*^Uarent '         *emPer  JUDis  filblcvatos  curfum  equorum  pedihus  ada> 
20  j.^iec*P°neetiam  equitem  fecpius  eodem  equo  fuifle  ve&os,  oftendit  Stra- 

itose  ^ T**  ^**"*  T°v*TtPov  ™§v  dyuvifycdg.  id  eft :  Tieque  hoc  Hijpanis pecuttare  cst,  bi- 
quovehi:  quorum  alter  pedes  in protltis  certamen  init .  Galloscredo,  Sc  Eritannos, 
rmanosque  eum ,  prarter  Hifpanos ,  intellcxifle  .  Dc  Baftarnis,  ultima  versus 
quUnJ  Drurnaieni  Gcrmanorum  gente  ,  a  Viftulxfontibusad  lftri  ufcjucoftia 
j  0nclani  incolcnte,  Plutarchus  m^milio  Paullo:  h^kov  (fy  yd%  du™  d[^ivlt 
rw*^ 5 ^cVw  AN  i-zrwiic ,  pv&oi  ef[t  *Pty&*Tou\ .  hoc eft :  Auxtlio  namque  veniebant 
invi*1  X  m*^'a  ecltlitHm  i  tar  VHwerus  pedftum ,  &  ipfeorum  jungentium  curfeum  equis ,  & 
£CemPr°lapfeorum  equitum  vacuos  capientium  ad  pugnam  equos .  Sic  vocem  hcic  nc- 
fUm*T^  lnterpretatur  Livius  lib.  xliv  j  ubi  eamdem,  haud  dubie  ex  Polybio  de- 
SUosap1pnar5at  nil^oriam  •  De  Batavis ,  Treverisque ,  Cisrhcnanis  Germanis, 
in  q  >raflum  in  pugna  Parthica  duxlfle,  fupra  diximus ,  ita  idem  Plutarchii^l 
Q■(tV^<r?,  ^Appianus  in  Syriacis:  ihmy^  i$dpj>ei  ^M^z  tw  piTaTxravt::,' 

fy^        °yi7J(!3-iiliT0  .  tujv  Ti  <yci(>  Kovjoov  iTtiXapi&euiovlo  ,       o-vpilsrfepwteKofyjoi  rug  w» 

T<?V  ^57»^  Jb)'  ilff7Jm  tuQxVy      &Afi\)TY\Tl        0  ZAlTfli  o\l(nUVViTiSi  OVToCC  '    WtfAAfii  J£t  TXS  icLV 

uV  ^T°VlEff  ^ttovs  ,       Jlvo/Jfyoi  Tolg  &K$iVc*v ,  iTwfiov  «V  Tccg  ^ccqi^tg'  ei  c\  clUo-k^- 

'A^^K'  *W  O-VflTTXT^VTtg  CV  TCtvlu  T^ff  Sh^Ctf  ,  K&j  T^?  WflAg^W  Cti WTTi^vp^li' 

cinor      TKGV '  Ac^  e^ :  His  enitn  Jidebat  maxime ,  horumque  virtute  mira  edebat  fiu 
^ntoru  a^re^}enfh 'namqttt 'hofiium  contis,  viros  complexi,ex  equiseos  deturbabant  ,ar- 
ttcis  m^0n^ere  tmrnobileis.  mtdti  etiam,  equis fiuis  relicJis,  hofiium  eqttos fubeuntes,  ven- 
<jH4to°LUm  fidtebant .  qui ,  pr<e  dolore  fubfeultantes ,  excutiebant  fefiores ,  &  tam  fiuos 
n      °fteis proculcabant promtfiue  .    Communem  hunc  fuiflb  omnium  Germa- 
m  ni°rem,  ex  Taciti  annal.lib.  i  difco ;  ubi  hsec  perfcripta  funt  verba : 
n°  fo(T<llnen  ^winius,  quamquam libero  incurfu ,  ftatim prorttpit.  fied,  ut hdsere cce- 
^tepoV?  *mPedimcnta  ,  turbati  circitm  milites ,  incertm fignorum ordo,utquetali in 
jfbct  ^ '} J    °luisclue  properus ,  &  lentA  adversum  imperia  aures;  irrumpere  Germanos 
bftis  r  arn.Ums  y  En  Varus,  tjr eodcm  iterum  fato  vicla legtones .  fimul htc ,  &  cum  di- 
ludu?l  l  r  a&men  >  eqtttsqtte  maxime  vulnera  ingerit.  illi feangvine  fiuo ,  &  lubrico  pa- 
*°  ^nwci     nUs'excuJFs rec~t°ribus  disjicere  obvios,proterere  jacentes .  Ceterum  Ca:lar, 
^tius^T' lY'  ^UP™  citatis  hxc  addit :  Neque  eorum  moribus  turpius  quidquam  aut 
ijUc  Jajietur '  ^ttam  ephippiis  ttti .  itaque  ad  quemvis  numerttm  ephippiatorum  quam- 
^la<ltreaudent.  Phaleris  tamen  ufos, teftis  cft  noftcr,  in  dido Iibro  de  Ger- 


30 


^tsp. 


fid puhft  \  au^ent  >  inquit, pnccipue finitimarum gentium  donis :  qu£  non  modo  a  fingulis^ 
lV'  ePift  6m:ttuntur  ;  eleffi  equi ,  magna arma ,  phaler* ,  torquesque.  Et  Sidonius ,  Ii b. 
,Xx*  deSegismeris,rcgiiinterGothosjuYenis,cultu:  Illumequus phaleris 

Hh   a  comtust 


iH  PHILIPPI  CLUVERII 

comtHSy  imb  eqtti  radiantibus  geminis  onusti  anteccdebant .  Sed  phaleras  etiarri  fintf 
ephippio  dici,  oftendit  Gellius,  lib.  v,cap.  v :  Equitatus firenis,  ephippiis,  monilib#> 
phaleris prafiulgens .  Antiquiilimum  fuitth  morem ,  iine  ephippiis  equitare,  difco 
ex  Virgiho,  y£neid.  vi  i  u 

Omnibus  extemplb  Teucrls  jubet  ordine  duci 

Inflratos  ofiro  alipedes ,  pictisque  tapetis . 

Aurea  peftoribus  demijja  monilia  pendent: 

Tecti  auro}fulvum  mandunt  fub  dentibus  aurum . 
His  picla  ifta  tapeta  loco  cphippiorum  fucre .  quo  ritu  &c  antiquos  illos  Tarif1 
a:vo  Gcrmanorum  principeis  duceisque  torquatos,  acphaleratos  ,  & 
Segifmeremregiumjuvenem,equitalIecrcdo.  De  Chryxo,  Bojorumducein 
exercitu  Hannibalico ,  iic  equum  fuum  adloquitur  coniiil  Romanus,  apud 
lium,hbro  i  v  :  —  yidesnc, 

guantpu  eat  Chryxus  ?  jam  nunc  tibipr&mia  pono 

Jllum  Sidonio  fulgentem  ardore  tapeta, 

Barbartcum  decus  y  ejrfulvis donabere fircnis . 
Sed  talia.Tacitus  de  Gcrmanis  Rheno  proximis  :  de  quibus  eodem  li^r0 
iftud  :  Qwtmquam  proximi ,  ob  ufum  commcrciorum ,  aurum  &  ar*entum  in  pretio 
bent .  de  ulterioribus  vero  hoc  :  i_Argentum& aurum  propttit  an  iratidu  negv*'  Q 
rintjubito.  pofiefftone  ejrttfit  haud  perinde  affictuntur .  Est  videre  apttd  iUos  arge»ta 
vft ,  legatis  &  principibus  corum  muneri  data  ,  non  in  alia  vtlttate,  quam  quA  hutnofi* 
guntur.  His  igitur,  loco  tapetium,  five  ephippiorum,  iagulis  veriicoloribusi«- 
iterncbantur  cqui.  Frenatos  tamen  fuiiie ,  oitendit  ldem  audor,  eodemlibr°: 
Votem  non  uxor  marito  ,fed  uxori  maritus  affert .  Interfunt  parentes  &  propinq"i>*C 
munera  probant :  munera ,  non  ad delicias  multebres  qtujita  ,  nec  qutbus  nova  nufU  c0' 

 .. —    71 J  L   r        .  ,    n  . 


leves.  C^uibiis  in  vertis  quia^gladii  nullafit  mentio , ,'cave  c7edas,auclor^ 
excludere  illum  ab  equite  voluitfe .  id  enim  alter  ille,  proximc  ante  hun^ 
tatus,  locus  hquido  negat .  Nec  minus  certe  iagulum ,  aut  pellem  ferinafl? W 
buere  equites,  quam  pedites.  De  feminis  porro  lita  fiibiuUit  Tacitus :  W 
muher  extra  virtutum  cogttationes,  extraque  bellorum  cafius  ptitet ,  ipfis  inctptentis 
monu attpctts admonetur ,  venire fie laborumpericulorumque foctam;  tdem  tn  f"')* \ 
in  prtrlto  pajfuram  aufitramqtte .  hocjuncli  boves,  hoc paratus  cqtttts,  hoc  data  arrna  *e0 
tiant.  fitc  vivendunhficpereundum .  Hinc  illud  Nicetx  Choniatis ,  in  viti  M<lfjU 
lis  Comneni,  de  Alemannis  ac  Francis :  oi     S-^aa,  xJI&iyoflo  t 

e/QciStw  aiiSlw  tTroxxfyjoLi .  id  eit  :  Intcr  qttos  &  mtdteres  crant> 
non  conjunctis  pedtbus ,fid virorumritu ,  largiter  didttctis  fupcr 
fiagis  equitantes.  Sed  hactenus  de  equitatu  diile- 
ruiife  fufficiat. 


OERMANIiE  ANTIQ.  LIB.  K 


Cap.  xLvi. 


decernendo  bello,  ddigendoque  exercitm  duce>  ffi  alits  ordinum 
du&oribm  :  item  de  ducts  in  bello  auUoritate 
atque  afficio. 

Bellicis  armis  fumma ,  quantum  ficri potuit, ciira defcriptis,  tempu* 
ttunc  cft  ad  ipfum  bellum  transire.  Tantum  igitur  quum  fuerit,ut  fupra 
dicium,  prifcis  Germanis  armorum  itudium,  tantusque  belli  amor,-  fa- 
cilequ«cvis  rcs  vel  leviflima  in  caufam  belli  furKcere  potuit :  adeo ,  uti  raro ju* 
tum  aliquod  bellum  ab  iis  fusceptum  exiftimem  >  nifi  fi  bellum  fibj  illatum 
Propulfaverint,  aut  exortam  tyrannidem  exitinxerint.  in  ceteris  iftud  auctoris 
«oltri  vigebat,  in  libro  de  Germania  perfcriptum :  Necarare  terram,  attt  exfpecta- 
re  amiw ,  tam  facilc  perfvaferis,  qmm  vocare  hottes ,  &  vulnera  mereri .  piqrum  quin 
**o  efriners  videtur  ,  fudore  acqutrere ,  quod poffs  fingvme  parare .  Item  lllud  Silii, 
1  •  n i, de  Vettonibus,  Hiipanica  gente : 

—  Venatibws  &vum 
20y  ,  ^  Transigitur,vel,morepatrttm,vis,raptaquepafcunt. 

niv  fequitur,  quod  Ca/ar,  belli  Gall.comment.  vi,  teftatur  deGerma- 

^'Latrocmia  nullam  habent  infamiam.quA  extra Jineis  cujusque  civitatisfunt .  Atque  ea 
**v*n*utis  excrcenda,  ac  dejidu  minuend*  causii fiertpradtcant .  Cuj us  rei  exemplum 
tat  apud  Tacitum,  annal.  lib.  xn :  Iisdem  temportbiis  in fupcriore  Germania  tre~ 
r  ^tm  adventu  Cattorum,  latrocinia  agitantittm. 

^   At  bella  quo  more  ac  ritu ,  quaitem  auctoritate  decrcta  fuerint,  quique  lis 
c  Ces  pr^poiiti,  primo  loco  indicandum  eft.  Tria  fuilfe  apud  eos  rerumpubli- 
zvurn  genera,  quum  fupra  oftenfum  fit  j  unum  democraticum,  alterum  monarchi- 
* jtertium  cx  utroque  mixtum:  ex  his,  monarchis, iive  regibus,  libed  atq?  ab- 

30  bjj**  P°teftate  imperitantibus ,  pro  fua  libidine  atque  audoritate  quodvis 
.eliUm  mftituere  atque  decernere  licitum  fuiile,  certum  eft .  Bella  autem  hos 
%\,  CUm  finitimis,  patet  ex  hisce au&oris  noftri  verbis,in  libro  de  Germa- 
filta  Svtomm  hinc  civitas, ipfo  in  oceano  ,prater  viros  armaque ,  clafftbm  valent .  quor* 
ipii  ^Uk*Pc  arma  &  clailcs  ,  nifi  in  bellicas  expeditiones  ?  His  vero  bellis  aut 
im  Ie§espra:erant,aut  alium  quempiam,  c fubjectorum  numero,  cumducis 
hu!  °  ac  Poteftate  prxficiebat.  Mag. Adamus  Bremeniis  de  eisdem  Sveoni- 
nPr<tkum  euntes  omnem  pr&bent  obedientiam  regi\  vel  ei,  qtti  dttctor  cetcris  arege 
de^T'  non  libcr«,aut  ingenuar  coditionis;  fed  fervus,  vel  libertus.  Sic enim 
imp]     n  Svionibuspaullo-p6itnofter:  Eft  apudiUos  6*  opibw  honos .  ebqueumu 

40  Gcrtot,m/te  J*m  exceptionibm,  nonprecario  jureparcndt.  necarma,  ut  apudceteros 
curfo03  \  in  promifiuo  j  fed  clattja  fub  cujlode,  &  quidcm fervo :  quia fubitos  hoftium  in- 
n0(^ro^f°ct oceanpts .  otiof  porrb armatorum  manm faale lafciviunt .  enimverb  neque 
e0(j €m  3  neque  ingenuum  ,  ne  Itbertinum  qttidem  armts  praponere ,  regia  utilitas  eft .  Et 
**ttk  111  ro  antei  >  de  moribus  Germania:  in  commune  loquens :  Libertinon 
ftis  T*  ^Prafervos  funt.  rarb  aliquod  momentum  in  domo>numqt<am  in  civitate:  exce- 
afttndH-*aXclt  *'s  &™tibus  3  qtta  regnantur.  ibi  enim  eyfuper  ingcnuos  ,&fuper  nobilcs 

.       apnd  ceteros  libertini,  libertatis  argumentum  funt. 
plebijf JU  m^xt^  ex  nionarchia  ac  democratia  rebuspubUcis^  in  quibus  tamen 
cjuoci  rc/^nicn  pncvaluit ,  regem  una  cum  proceribus  bellum  decrevifte, 

^  le  eft  ^°^ea  populus  probavit ;  ducem  vero  ejus  ipfum  regem  fuiffe ,  credibi- 
ftek  a  ?  noenamque  unum  rexcreabatur,uti  ductuiiio  civitatem  contra  ho- 
r^efenderet. 

ex  R 0r{JUns  c^eniocratiis  qua:  fuerint  harum  rcrum  confvetudines,  clariusjam 
tes>Rh  an°Iumm°nimentis  cognofcere  datur.  quidpe  hujus  genens  civita- 
Korn^0 amni  GaliiiEque>  Romanorum provincia: , proximx, crebra  bella 
anis  mtulerunt,  &  ab  ipfis  palli  funt.  unde  curatior  atque  exactior ea- 
r  Hh  }  ™m 


$66 


PHILIPPI  QLUVERII 


jrumapud  Romanos  auclores  memoracio.  Dehis  igitur  Tacitus,in  libro  de  Gtf- 
mania  :  Dc  minortbus  rebus  princtpes  confnltant  ^de  majortbus  omncs .  ita  tawen,utea<]"0- 
que  ^quornmpenes plebem  arbiirtumeft,apud ptincipes pertracJtntur  .  Ergo  etiam  de  bellis 
omnes,id  efl:  univerfa  plebs ,  confultabant  .nam  bella  in  maximis  eflerebus» 
qui.s  non  intelligic  ?De  cetero,  quinam heic  intelligantur  pnncipes,  jamante» 
oftenium  eft :  nempe  magiftratus ,  proceres , feu  primores,  pagorum  vicorum- 
qbe  rcclores ,  ac  judices  ;  in  iis  fcilicet  civitatibus  democraticis ,  qux  fine princi- 
patufuerunt:  pcnesquos  concilium  quoquefiveconvcntum  indicendi  fuille aii- 
ctoritacem,  fiipra  dictum  eft.  Quod  fi  verd  civitas  dcmocratica  principem  habc- 
ret>  (  quem  regcm  vulgo  adpellabant  Romani : )  m  hujuserac  poccflateconci- 1 
lium  imperare.  Coibant  ,uc  teftis  eft  Tacitus,  niftquidfortuttum  ey  fubitnm  incid^ 
retycertts  diebus  \  cum  aut  inchoaretur  luna ,  aut  impleretur  .  nam  a«endis  rebns  hoc  aujpt" 
catipmum  initium  credebam  .  Lunam  icaque  non  obfervalle  neque  Arminiuffl* 
quum  is  Varum  cumcribus  legionibus  opprimere  quxrerec  in  Chcruicis ,  neque 
Civilem  Dacavum,  quum  hicgencemfuam  in  rebellionemadvemis  Rornanos 
trahere  ccncaret ,  credibile  eft.  nam  hi  opporcunicaces  cemporum  ,  quibus  laterc 
Romanos  poflenc ,  aucupabancur .  Alias  illud  ex  Lihertate ,  ut  idem  aic  auct<>r> 
vitium  erac ,  quod  nec  Jimnl  nec  jufii  conveniebant :  fed  ejr  alter  ejr  tertius  dics  cont^0' 
ne  coeuntium  abfumebatur .  Deniquc ,  ut  turb* p/acuit,  confdebant  armati .  nam  armtf1 
tunc  convenire  omnes  jubebancur.  unde  conciltum  dictum  armamm  \  tefte  Cx&' " 
re,  belli  Gall.  comment.  v.  ubi  dc  Indutiomaro,Treverorum  principe,  loquens; 
Jrmatum ,inquit, conciliumindtcit .  Hoct  morcGaffomm,  (imoomnium  Celtarurn)'/ 
initium  bclli:  quo  lege  commnni  omnes  pnberes  armati  convemrc  cognntur .  Demde  f 
lentium  (  auiftor  eft  Tacicus  J per  faccrdotn ,  quibns  tum  ejrcoerccndi  )$u  erat,  tmpcr^ 
tnr.  Omnibus  rebus  agendis  aufoicia  eos  atque  lorteis  pramififle ,  fupra  often- 
fumeft.  icaque  de  bello  cciam  h  confulcandum  forec ,  au/picia  primum  atqjlC 
forreis  peciflc,  cercum  eft.  Sed  fbrceisprimo  loco  experiebantur .  hx  /  tro1' 
bebant  5  nuffa  de  cadem  re  tn  eamdem  diem  confnltatto  habebatur  ,  fed  in  pofteru  # 
diem  rejiciebatur  .jin  termiffum ,  fcilicet  vel  primo  ,  vel  fecundo,  vel  tertio  de°jj 
que  dic  ■■>  anfpiciornm  adhncfides  pariter  exigebatur  ;  ejr  eqnornm prtfiqia.  Harc  ciincta 
adnucrentj  cunc  demumdebello  decernebanc  in  concilio  publico.  tjltox  re*>lt*' 
quic  nofter ,  vel princeps,  prout  *tas  cnique  ,prout  nobilitas ,  prout  decus  bcllornm,  fr0 
facundia  erat  ,audiebantur  ,de  bcllofufcipicndo  diflcrenteisj  ancloritate  fv*^*^' 
gis.qnamjnbendtpoteriate .  Si  displicnit  fentcntia;fremituafpernabantur:/n  pl&cuiuy*: 
meas  concutiebant .  honoratifimum  quidpe  affenfus genus  crat,  armis  Laudarc .  Bellum  ig " 
tur  hoc  modo  decernebacur . 

Dux  erac  bcllo  decreco,in  civicacibus liberis, quarcum  principatuf1'^ 
ipfe  pnnceps  j  quod  fupra,  cap.  xxxvm  demonftracum :  fin  vero  civicas  fiu^  Prl' 
cipe  vel  rege  agerac  j  duxfnmcbatur  ex  virtnte,  cefte  eodem  Tacico  5  id  eft> 0  ^ 
nium  bellicofiflimus.  namomnis  eorum  vircus  in  una  animi  Iaccrcorumque  c  | 
fiftebac  ftrcnuicace.  Deligebacur  aucem  dux  in  dicto  concilio  ab  omni  n 
plebe  j  uc  dicto  cap.xxxvm  oftenfum.  Ritum  deligendi  oftendit  idemno  ^ 
hiftoriar.  lib.  iv,  inBrinione,nobiIi  Canineflice,in  ducem  rebellionis  Batavi^ 
delecto .  rgiturtpfe,  inquic,  rebeffis  familUnominc  placuit .  impojitusque  fcuto ,  &or*  & 
tts  ytjr  fuftmtntium  humcris  vibratns ,  dux  diligitur .  More  gentis  ,non  BataV^ 
tum,  vel  Canmefacis,  fed  universum  Germanorum .  Apud  Cafliodorum, 


lib.x,Gochorum,ViftuIa:ofl:iaquondamaccolencium,  rex:  Indtcamus.f^  A 
noflros  GotbosjmerproctnClualcsgladios  more  majorum  fcuto  fuppofitojegalcm  nobii 
prtffante  Veo,dtgnitatemyut  honorem  arma  darent,cui  opinionem beffa ptpererant .  &  f 


nusTuronen(is,hiftoriar.  lib.  n,  cap.xL,de  Chlodovei,Francorum r<  _ 
clione  :  At  illi  is/aaudientes  ,plaudentes  tam palmis  quamvocibus  ^cumcljpeo  C ^ 
fupcr  fc  regem  conftituunt.  Cecerum  Icuco  impoficum  aliquocies  in  gyrum  cu*c  ^ 
tulifle ,  oltendic  idem  Gregoriusjib.  vn,  cap.  x,in  Gundobaldo  quOL,amI^/, 
gemelecTo  :  Parm* fuperpojitus ,  rex  eftelevatns.  Sed.qtium  tcrtih  cum  eo tf0-^ 
cccidijfefcrtttr  tta,  uti  vtx  m&nibm  circmnftantium fuftentaripotttiftct .  D e  eadem  ^ 


GERMANIiE  A  N  T  I  L  I  B.  1.  tff 
Aimbinus >  lib . 1 1  j ,  cap .  v  i :  Evocatuni  Vundobaidum ,  more  antiquorum  JFrancorum  rc- 
gem  frocLtmmtes ejfe fitum  >  clevaverunt  cum  clypeo .  qnumquc  terttb  totam  tmm  (jiu- 
V"J]ent  exercitum ,  repcnte  ruens  rex  vix  a  terrd  cievari potuit .  Atque  hoc  eit ,  quod 
rerum  fcriptorcs  in regem  elcvare  paflim  dicunt .  Hunc  morem  Romani  quoque 
ttilitesaGermanis  didicerunt.  undeillud Herodiani,fub fincm  lib.  vin  :  \'ea- 
A»«  4*  7ov  TooSwov  ,  Jtajouyt  ov&  ,  cwtokojltozj.  cdctyooivacri .  id  eft .  Subiatum  trt 
Jnbltme  Gordianum  Cafirem,  tmperatorem  declarant .  Sic  8c  Capitolinus ,  in  Maxi- 
"lino  ac  Balbo :  Gordianus  Gcfar ,  fublatus  a  miltttbus^  imperator  eH appe/Iatus.  De 
Jo  JUuano ,  Am.  Marccllinus ,  libro  xx:  Impofitus  fiutopedefirt,  &  fiubUttus  eminenSi 
^ugufttu  renuntiatur .  De  eodem  Zofimus  ,  lib.  I U  :  KaJj  cftri  w®-  domi@«  fxi- 
Tto°ov  XfjLvjts  aixim  TiQariv  clutokpjltooa.  id  eft :  Subltmem  in  fiutnrn  quoddam  ela- 
tHrn>  imperatorem  i^fuguftum  adpelUnt.  Atque  ifti  quidem  Gallicani  Germani- 
pj^iqucmilites.  Scd&in  Grxciapoftcahscfit.  Zonaras,  in  vita  Juftiniani,  dc 
"Ypatio,  feditiose  contra  Juftinianum  elccto:  Ka)  %ir  daKifyy.  ewriv ptrdpQv  i- 
Mjfltf  ,  ouctyopivao-i  @*o-ihU.  id  cft  :  Inclypenm  fublimc  cUtnm  ,  ttgMW  adpelLnt.  £t 
,  Uropalates,  de  orficiis  aula: :  o'  ve©*  ftanXws ,  S9a  (ntaTaejis  wAo&ik;  i^roey^rraf 
« t>i//@« .     e^  .  imperat0r  ,        impofitus ,  toHiturtn  altum .  Nicephorus 

lcgoras,  libro  tertio  ,  de  Theodoro  ,  Ducx  filio  :  k^yopivfa  J\J  Wf*"  /3*<n- 

20    l^J^^  MtvluV  TCOV  V7rtjK0UV  CtTTcOVTOJV  ,  Xetjt&ttS  W  eiowt^»  »  «ctS  Tfl  Ct/  n/ttfJf  cl^7)Cg56- 

^®»-  hoceft:  ^dpcUatu*  pofiea  tmperator  eH  a  voknttbus  fiwdttts  cmntbus ,  fap 
tyttus  fcuto ,  morchac  in  re  recepto.  Deligebatur  tgjjtur  apud  noftms  dux,  pri- 
jpuma  multitudine  in  publico  concilio,  fentcntiib  collatis.  dileclus  deinde 
Cllt0  "nponcbatur  $  atque  in  fublime  humeris  fuftincntium  elevatus  ,  ih  gy- 
1Urnque  circumlatus ,  dux  belli  decreti  ialutabatur.  Nomen  ci  tunc  ab  mune- 
^sargumento  tributum ,  quo  patrin  lingva  diccbatur  1  i  E  E  k  Z  o  r,  ,  ik.  variautc 
d»aledto  Heertog;  id  cft,  dux  exercitm .  nam  heer  fignificat  exercitum  \  z,og 
^€ro>  quafi^r,  dux.  quidpe  zigen  ,  vel  zihcn  (  quod  in  flexionibus  mu- 
fth  >n  g  )  citducerc^.  &  z$g  item,  five  %ug,  notat  cxpcditionem  :  varianti- 
3o  .aut«mdialeais ,  tog  &  tug.  undc ipfc  duxnodicquc  feperioribus Germanis 
f^tHerzogi  inferioribus  Herto*\  fcptcmtrionalibiis,  id  cft,  Svedis,  Danis, 
ac^Norva|iis^r/^ 

jl^  J^vero  ceteri  (JrdInum  ductores  qui  fuerint,  cx  Taciti  annal. 
ruf°  cunc*0perfpicitur.  ubiduas  adverfas  acics,  llomanorum  atquc  Chc- 
^COruin  >  ^efcribens  5  T^ec  Arminius ,  inquit,  aut  ceteri  Germanorum proceres  omit- 
nuSr^V^  ^/v<7/,r  ncmpe  fuos  quisque  ordines .  proceres  quidpe  ifti 

bL.Ql  aIn  fiierunt ,  quam  fingulorurt  ordinUm  duclores .  De  iisdem  eodem  li- 
f    '  PauHo  ante  :  Flnmen  Vifurqjs  Romanos  Chcrufcosque  tntcrfiuebat .  eju>s  in  ripa 
adcfreteris  Prim°r*bus  ^Arminius  adfitttt  :  qu^itoque,  an  C*fiir  venifiet ,  posJquam 
40  %  7ye  ref}onfitm  est ,  ///  ftvrtt  f //w /r^^r^  w%w ,  oravtt .  exercttu ,  f 

^//^  .  tnjignis  jide ,  cf  *«/^  ^  ^  •  tAUC*  ante  **** 3  dltce  Tlbe~ 

fitt  Tumfcrm^rn.prog-refimque  amotis fitpatoribus>ut fa- 

ad  T\\>ncHr*  Pro  rtpa  dtspofitt,  abscederenty  pofiulat .  Primum  eos  heic  primores 
c0  •  ^ein  vero  flipatores :  nonquia  ftipatorum ,  five  fateilitum  ,  id  eft, 
rii?°riS  Arrni»ii  cultodum  munus  in  caftns  obiverint  5  fed  quia  tum  Armi- 
paiT1'  ad  riPam  fluminis  progredientem,  comitati  efient ,  lateraque  ejus  ili- 
ducCnt>  ic*  nonoris  causa  dcduxiflent  \  ut  vulgo  fieri  folet,  cxtra  caftra 
auc>C  proceclente.  Quamquam  ftipatorcs  heic  maximc  intclkxiflc  potuic 
Jotam°r  comjteis  ducis,  procerumque  j  de  quibus  infra  dicetur  :  cum  quibus 
moreT  Poterant  abiiflc  primores .    Ceterum  in  pace  qui  fuerint  pri- 

^orurn  ?roc'res9  fupra ,  capite  trigefimo  nono  ,  oftenfum  eft  :  nempe  pa- 
Suia  h  yicorumclue  principes,  id  eft,magiftratus ,  redores,feu  judices.  Itaque, 
li  (ju  ln.  Dc^°  quoquc  ordinum  duclores  erant  eorumdem  pagorum ,  quos  fingu- 
^'dem  '  rea°res>  iisdcmquc  fimul,  cum  ipfo  duce,  totius  exercitus  judiccs  j 
nv°cabulis,  quibus  domi  in  paceJnbcllo  quoque  adpellabantur  iinguh 

Hh   4  eiri 


04  PHILlfPI  CLUVEHli 

etn ftorft,  &  variantc  dialedo  eenfSrfi .  unde  ctiam  audor  nofter  iisdem  vocabub 
Latineeos  adfecit.  Judiciis  autem  publicis  in  exercitu  cum  ipfo  duce  prcfa- 
tfle,  juraque  militibus  reddidifle ,  patet  ex  Carfaris  comment .  vi,  de  bcllo GJ§ 
co.  Jguum  bcllum,  inquit  tcivit4t  aut  illatum dcfendit ,aut  inferr,  magifiratm , ^fj 
bello  frnfint ,  ut  vit*  necisque  habeant  fotefiatem ,  deliguntur .  Hinc  etiam  Ammun. 
Marcellinuseosdem  adpellat  j/^J.  ut  libro  xxvn,  de  Athanarico,  unoe  uo- 
thorum  principibus,loquens  :  /w/w*  cemmina  ,  ^{thanaricum,  ea  tetnfc- 

flate  judtcem  fotenttfiimum  ;  4///0W  refifiere  cum  manu ,  quam  fibi  crediderit  abund#§ 
extremorum  mctu  coegit  infugam  .    Et  libro  x  v  1 1  :  His  in  barbarico gefiis ,  Bregetfr  ^ 
nem  cafira  commota  funt :  ut  etiam  tbi  bcllt  J^uadorum  reliquias  ,  circa  illos  agitantt^ 
traclus  ,Iacrymx  velfangvis  exfiingveret .  quorum  regalUVttrodorus  ,  ViduartifiliM 
gis ,  &  K^igtlimundus  fubreguius ,  <f///fl*f  oftimates  ,  <jr  jwfatt,  vartispofu/is  fufidcrtU^ 
vifo  excrcitu  ingremio  regnt  folijue  genitalts,  fubgrepbus  jacnere  milttum :  &  adefftt  m 
niamjufiafecerunt .    Antiquillimus  hic  etiam  nunc  apud  barbaras  genteis,n° 
tantum  in  orientc  ac  mcridie ,  fed  6c  in  extero  orbe  viget  mos .    Quin  &  oli 
apud  prifcos  Romanos  viguit  j  ut,  qui  domi  in  urbe  magiftri  equitum ,  tribuni» 
centunoncs ,  decuriones,  populum  rcgcrcnt,iidcm  foris  ctiam  in  bello,  nsd| 
vocabulis,  contrahoftem  ducerent.  qua  de  re  ita  Dionyfius  Halicarnaflenlis, 
lib.  Ii:  oVare  yoip  cwrri  cpctvel*]  <?pcneiccv  ifcetyav ,  are  x^^Z^  7076  f^  ciiro$eiMv*§ 
KctQ  (pvXcif^n  WNWtifXfl*       k*Z**>  SrtlirwiiM  qyipo\u4,xTit£ctPiQiAeicd£n  x,  W . 
tifig,  5  rd^v  wcvrov  rlw  ^TnKHo-eu  ctvctXct^dvtiv .  hoc  cft  :  J^oties  namque  ci  viftf*  / 
exfcdtttoncm  fucere  }neqne  tribunos  oftu  erat  eligerefer  trtbm  ,ncque  ccnturiones ftr 
turias,  neque  magiflros  cquitum,  neque  cenfum  eydeleftum  haberi ,  &  in  fuum  qucmquc d '  ' 
ntmredigi .  Falso ,  quemadmodum  alia  muIta,hoc  quoque  Romuloadfcribi  p  * 
to  j  quafi  is  primus  id  ita  in  republica  Romana  invenerit ;  quum  multo  creai^ 
lius  ex  Germanorum  fimul  Sc  ceterorum  Celtarum , multarumque  aliarum  ge^ 
tium  exemplo  fiat ,  morem hunc primum  ex  Afia, in  gentium  difperfione, in ul.^ 
vcrfum  terrae  orbem  fuifle  dclatum  .  Vcrum  ad  Germanos  mcos  rcdeo.  In  aC  g 
igitur ,  atque  pugna ,  fumma  aucloritas  pencs  unum  crat  duccm ,  five  rcgc^  , 
civitas  hunc  habcrct.    Mag.  Adamus  Bremenfis  ,  de  Sveonibus  :  ^^Lf' 
rej  efie  caudent .  in  frcelittm  euntes ,  omncm  frabent  obcdientiam  regi ,  vel  ei,  qui  w 
ceteris  m rege  frxficttur .    Quod  cx  Taciu  ctiam  annal . libro  1 1  clare patct .  r\ 
duobus  Germanorum  exercitibus  ,  quorum  aiterius  dux  Arminius ,  alter '] 
Maroboduus ,  loquens  audor  j  Vis  n  utonumy  inquit,  virtus  ducum  in  tf"0  ''* 
Maroboduum  rcgis  nomcn  invtfnm  afud  fofulares     Arminium  fro  libcrtate  bell^ ^ 
favor  babcbat.  ■  Tgitur  non  mcdb  Cberufci ,  foctique  eorum,  vem  Armimi  mileJ ,  j^?^ 
bellum  ;  fed  ercgno  ettam  CUarobodut  Sveva  gentej,  Scmnone;  ac  Langobardi ,  dcy  ^ 
ad  eum .  qutbus addi/is  frtfoflebat ,ni  Ingviomerus  cnm  manucltemum  adcAUrobo^ K 
fcrfugijfct:  non  aliam  obcaufam,  quamquu  fratus  filio  juvenis  fatruus  fenex  farcrctj 
gnabatur .  Quocirca  Strabo,  lib.  v  1 1 ,  impropric  Segimundum ,  Segeftis  ^ 
Sc  Segimerum  Scgeftis  fratrem ,  juxta  cum  Arminio  duccis  adpellat  i 
iisbelli?,  quibus  uterquc  Germanico  Cxfari  in  deditioncm  vcncre.  ctf\^ 
nilnihproceres ,  hve  primores,  cos  fuifle,  ideft,  fingulorum  ordinum  w  ^ 
res,  patet  ex  Taciti  annal.  Iib.  i.  ubi  omnis  belli  fumma  penes  unum  c°ll  j|i 
Arminium.  Quin  ipfe  Strabo  dido  loco  teftatur,  Arminium  Chcrufcis 
ducem ,  quum  illi,  rupto  fccdere ,  Quinctil.  Varum  oppnmercntj  5c  tunc  tC 
poris  ctiam,  quum  iftafcriberet  ipfe,  bellum  fuftentaile   nulla  fummi 
rii  partc,didisfratribus,velalterius  fllio  tributa.  Quo  ipfo  anno,  id  ci\M'^ 
lano  ,  C  .  Norbano  Coss.  Arminius,  dolo  propinquorum  periit  ,  poft^ 


„  ii  fotentU  annos  mfkvifiet 5  tefte  Tacito  ,  in  fine  annal.  n.  Atin  dediti°n, 
venerunt  illi  quadriennio  antc,  id  eft,  Drufo  Caefare,  G  NarbanoCoss .  Vc\t, 
ipfe  quoque  Tacitus,  annal.  i ,  idem  ducis  vocabulum  Ingviomero  fimul^  i 
minio  adfignat,eodem  in  bello.  Haut  minus,mc\uit,inquies  Germanns,ffeiCL 
dine,  &  diverfis  ducttm  fiententis  agcbat  j  ^Arminio  ,finercnt  egredi ,  egreffosquc 
fer  humid-t  &  imfedita  circumvenirent  ,  fivadcnte :  atrociora  Ingviomero  >  &^jn 


GERMANI^    A  N  T  I  CL  L  I  B.  f . 

bttrbaris ;  Uf  vaUHm  ambirent  \  promtam  expugnationem  tplttres  captivos,  incorruptam pr&- 
aamfire.  Jgttur,  orta  die,  prornuni  fojfas,  tn flciunt  crates.fumma  vaffi  prtnfint .  A  tq u  e 
heic  etiam  Ingviomeri  fententia  pncvaluit .    Sed  non  tamquam  dyicis;  verum 
velut  fuorum  ordinum,  id  eft,  clientum  magna:  manus,  de  qua  fupra  mernora- 
turu,  ductor.  quidpeaudor,  haud  muJtoante,-  Conciti, inquit ,ftr h*c  Arminii 
^ortamina  nonmodo  Cherufci,  fed  contcrminA gcntes :  tractusque  in partis  Ingviomerus, 
^rmmiipatruus. fcilicet.ut  valida  clientum manu  Arminium fequeretur.  ideo- 
^ue  audor  omnia  ifcius  belli  gelta  unius  Arminii  nominiadfcnbitjdonec  de  Cx- 
lna5caftttsexpugnandis  dchberetur:  ubi  Jngviomen  fententia , quia atrocior, 
obqueid  ipfum  popularibus  lxtior,in  concilio  evicit.  nam  duces,  ut  inquit  auctor 
r°     Germania ,  exemplo  potius ,  qttam  imperio  ,fi  promti,f  confl>icui,/iante  aciem 
agerent ,  admiratione  przerant-,  auctoritate  fvadendi  magis,  quam  jubendt  poteflatc^. 
ed diferta  haec  funt  au&oris  verba, annal.  libro  n,  fupra  recitata :  Ingviomerus 
*******  cUcntumad  CWaroboduum  perfugit;  non  altarn  ob  caufa-m ,  quam  quia  fratris 
J1 19  juvempatruus  fenex  parere  dcdignabatttr.    Cetero  princtpum  quoque  vocabu- 
0  *uijfe  adfe&os  eosdem  ordinum  ductores ,  quemadmodum  domi  in  pace ,  li- 
Suet  e:c  libro  de  Germania .  Principes  pro  victoria  pugnant  >  comites  pro  principes. 
eicquidpe  non  ipfum  ducem  auctor,  qui  unus  erat  in  uno  exercitu,  fed  ordi- 
.™  Ungulorum  ductores  intelligit ,  qui  plures  erant  numero .  Comites pro prin- 
W pHgnnbant;  nempe  pro  fuo  quisque  comitatus  principe,  ideft  ordinis  dudio- 
Clarius  lioc  ex  fequentibus  ejusdem  loci  perfpicitur  verbis    Sicivitas  ,in 
iu*ortifont }  longk  pi1ce  &  otj0  torpcat ;  plerique  nobiltum  adoltfccntium  petunt  ultro 
et™nationes,  qu<e  tum  bellum  altquod  gerunt .  quia  ejr  ingr.rta  genti  quies ,  cyfacilius  in~ 
[ "tncipjtia  clarcfcunt\  magnumquc  comitatum  non  niji  vi  beHoque  tueantur .  exigunt 
e!?tm  principis  fui  liberalitate ,  illum  bellatorem  equum  ,  illam  cruentam  viclricemquc 
Srmeam.    £n  .  qllos  ante<^  ^obilets  adolefccntcs  adpellaverat ,  mox  principts  vo- 
abulo  adiicit,  magnosc\\\t  iis  comitatus  adiignat.  quod  deipfo  bclli  duce  intelli- 
Sl  nequit  5  quidpe  qui  unus ,  6l  in  fua  civitate  dux.  ordinum  vero  dudores  non- 
3o  tuUm?U^m  Ctiarn  ab  externis  dilegebantur ,  primoribusque  internis  prafereban- 
h  n  virtute  confpicui,  Sc  bello  clari .  Idem  nolter,  paullo  ante  :  LMagnaque 
\l*ct$Um  *rnulatio>  cuiplumni  &  acerrimi  comites.  batc  dignitas,  hd  vires  j  magnofem- 
fia        %m  ilivcnumglobo  circumdiri  \  in  pacc  decus ,  in  belloprdftdium  .  Necfolitm  W 
ac  $fnte  c"ique  ,fedapud  Jinitimas  quoque  civitates  id  nomen  ,  ea  gloria  est ,  fi  numero 
b^rt}HtC  comitittm cmineat.  expetuntur  enim legationibus,  & muneribus ornantur ,  & 
t  ■lP^rtmque  fama  bella profljgant. 

feitu-  auc^oritate  orHcioque  ducis  amplius  audiendus  idem  nofter .  Sic 
pa»  1    •  eoc^ern  HDro  :  Duccs  cxemplo  potiits ,  qu  im  imperio  ,Jipromti,fi confptcui, 


fi 


cire  m '  a^mtr^ttone  prtfimt  •     Ceterum  neque  animadvertere ,  neque  vin- 

4°  cil'  npU€  veyl>erare  quidem  ,  nifi  faccrdotibus  permiffum :  non  quafiin  patnam ,  nec  du- 
^JyWi  fid  re/ut  deo  impcrante ,  quem  adejje  bellantibus  credunt .  £ 


„£.1  ducis 

£  .  eis  omnes  implevit ,  prx  aliis ,  diclus  Arminius ,  Cherufcorum  dux  :  de 
.  Jus  virtute  multa  annal.  libro  primo,  6c  fecundo.  fed  ultimum ,  ac  verum  elo- 
re      ln  ^ne  ^nnal.  1 1 :  ^rminius  ,  abscedentthtu  Romanis ,  &  pulfo  Ullaroboduo, 
V4r '  V  a^fi^ans  5  libertatem  popularium  adverftm  habuit :  petitusque  armis  ,  citm 
fortt*na  certaret ,  dolo  propinquorum  cecidit  -,  libcrator  haut  dubte  GermanU  ;  & 
riUfnT  fYtmordia  populi  Romani ,  ficut  alii  reges ,  ducesque  ,fed  florentifftmum  impe- 
decir^Ce^Crit :  Prce^s  Ambiguus ,  bello  non  vittus.  feptem  &  triginta  annos  vit* ,  duo- 
50  \not^°t€n***  exf  ^vtt'  caniturque  adhttc  barbaras  apud  pentes  5  Grdcorum  annaltbus 
rCcent '  '  Wjfi*  tantitm  mirantur  \  Romanis  hattt perinde  cclebris,dum  vetera  exto!/imus> 
in l"CHr't!)fi-  De  principum ,  five  ordinum ductorurrt officio idem  audor , 
ipsapi  °      °      Germania  :  Expetuntur  legationibus ,  ejr  muneribus  ornantttr ,  & 
ci .  twlU,n^Uefam*  ^a  Proft?gant  •  c*m  venttim  in  aciem ,  turpe  principi ,  virtute  vin- 
tes propri™**a£u*}  vtrttitem prmcifmon  ad&quare.principes  pro  victora  pugnant  >  comi- 


^pincip^, ' 


Atqiig 


37°  PHIILPPI  CLUVERIf 

Atquc  ha&enus  qtiidem  de  juftis  bellis,  eorumque  ducibus,-  quorUm  cOfa 
fultatio  atquc  conftitutio  ad  omnem  pertinebat  civitatem ,  id  eft,  ad  omnem 
populum,feu  nationem.  Latrocinia,  de quibus fupra mentio  facta ,  finguli* 
minorum  gentium  principibus,id  eft,pagorum,  vicorumque,&  cognationum 
re&oribus,  infuocuiquepagoac  vico,pro  libitu  6c  arbitratu  fuo,  inftituere, 
juventutemqj  ad  ea  educere  licuit.  fic  enim  Ca:far,  belli  Gallici  comment  vi: 
Latrocinia  nu/Iam  habent  infamiam ,  qu&extrafincis  cujusque  civitatts  fiunt .  atque  et 
juventutis  excrcenda,  ac  dejidu  minuenda  causa  ficrt  prxdicant .  Atque ,  ubi  quis  ex  prvP 
cijibus  in  concilio fe  dixit  ducemforey  ut,  qui fequt  velint ,  profiteantur-,  confurgunt  ti,fi 
&  caufam  &  hominem  probant,fuumque  auxtltum poliicentur :  atque  ab  multitudine  col- 1° 
laudantur.  qui  ex  iis  fequutinonfunt\in  defertorum  ac  prodttorumnumero  ducuntttr- 
cmniumque rcrum  iis pofteafides  abrogatur .  Adeo  fcilicct  honefta  hujusmodi  erant 
latrocinia,  five,  uti  ipfi  adpellabantjuventutis  exercitia,  ut  ii,  qui  ducem  ad  ca 
proficifcentein  fequi  abnuercnt,  pro  proditoribus  ac  fceleratis ,  id  eft  patria 
lingva,  verrater,  und  fchelmen  haberentur. 


Cap.  xlvii, 

1« 


T>e  militum  delettu:  de  atate  miktari;  &  ritu  in  e]m  frobatione 
ob/ervato:  item  de  flipendiu. 


B 


ello  dccrcto,  duccqucdefignato^quemdeindemilitumhabuerinf 
j  delcctum  pnfci  Germani,nunc  deinceps  difpiciendum  cft.  Q"um  ^° 
potiilimtim  fuerint  in  vctcri  Germama  rerumpublicarumgenera,^' 
narchia  &  democratia  $  ex  his  monarchia:  quia  omnium  versus  feptcmtriones 
motiiIima:,&  ob  id  ipfum  Romanorum  monumentis  parum  memoratx,  q^1* 
morem &  confvetudinem  in  deligendo  milite  obfervaverint,  prorfiis  i^»°ra'  ,0 
tur  Democrati^qu^  nulla  &  > 

ftella,nullaalialocamunita;  fubitasatqj  inopinatas  invicem  eas  feciHe  i*^' 
fioncs,  maxime  crcdibile  eft .  unde,pro  defenfione,  certus  deleftus  haberi 
tuitnullus:  fcd  uniuerfa  fimul  civitas,pro  fe  quisque  arma accipiebant;  f 
cemque  tumultuano  a^mine  fcquebantur .  Et,  fi  Edlum  ahquod>  cofl^ 
pubhco  decretum,  inferri  debebat ,  quia  id  aut  ulcifcendarum  injuri^ 
causa ,  aut  prard*  gratia  fufcipiebatur,-  univerfos ,  quotquot  arma  per  xtat^ 
ferre  poterant ,  vintim  ad  expeditionem  eam  profecWfuifle ,  fimile  vefl«* 
pracfertim ,  quum  &  in  arquah  pariter  omnes  cgcrint  libertate ,  &  rei 
ns  ftudium  una  omnibus  fuentvita.  Hucque /peftatillud  Carfaris,  &c0  J# 
mcnt.  v,  de  conciito  armato  j  quo  omnes puberes  armati  convenire  coeebantttr .  f 
tntttum  eratbelli.  In  magnis  tamen  atque  amplis  civitatibus  quam  ^C^QL 
obiervaverint  confvetudinem ,  oftendit  idem  Carfir ,  comment.  iv, 
vorum  ,  qui  alus  auctoribus  funt  proprio  nomine  Chatti,  exemplo. 
rum  ,  inquit  gens  esi  longe  maxtma  &  bellicofifftma  Gcrmanorum  omnium  .  "  C.i 
tumpagos  haberedtcuntur  ,  ex  qutbus  quotannts  fingula  mif/ta  armatorum,  beffs**  C01 
futs  exfintbuseducunt    reltqui  domt  manent :  profe  atquc  tffts  colunt .  htrurfrs^ 
cem  annofos  tn  armisfunt:  tlit  domt  remanent .  fic  neque  aaricultura  ,  neque  r#*  0 
que  ufus  bellt  tntermtttitur .  Delectus  igitur  iri  eivitatibus  dernocraticis  oto^ 
nullusmit.  °  p 

Cecerum  xtatem  militarem  non  eamdem  probabant  Germani,  q*J 
olun  Romam;  apud [  qUo$  initium  milicue  dabatannus  feptimus  dec^ 
finem  fextus  &  quadragefimus  :  fied  initium  faciebat  apud  illos  annt"  K 
finem  velipfa  mors,  veTexfangvK  tandem  feneclus.  qSod  audorum  & 
moniis  conf.rmandum  erit .  De  mitio  ita  auctor  noftcr,  in  libro  de 
ma  :  ^rm*  jumcre  non  mte  cuiqutm  moris ,  quam  civitas  fijfcclnrum  pr^  by 


K) 


GEHMANl^  ANTIQ^LIB.  I.  37i 
Probabat  fcilicet  cx  artate  .  fic  enim  codem  libropoftei:  Inomni  domonu- 
di  ac  firdidi  in  hos  artits ,  in  Lec  corpora ,  qttx  miramur  ,  excrefcunt .  dominum  ac 
firvum  m  'fis  educationis  de/iciis  dignofias .  tnter  eadem  pecora ,  in  eadem  humo  degunt : 
donec  &tas  feparet  ingenms  ,  virtus  agnofcat .  ^Etas  ea  fuit  prima  adolefcentia,- 
aatequam  nudi  agebant.  Mek/Pomponius,  libro  11 1  ,capite  m  :  CMaxi- 
wofrigore  nudi  agunt,  antcqtiam  puberes Jint :  &  /ongiffima  apud  eos  pueritia  esi .  Lon- 
|irnfuilfe-corumpueritiam,  indicat  6c  aucloV  nofter,  hiltoriar.  libro  iv,  de 
^atavis  loquens :  Impuberes ,  fedforma  confpicui  (  &  esi  p/erisque  procera  pueritia) 
«djhprum  trahebantur .  Item  Cxfar,  belli  Gallici  commentar.  vi:  §[m  diutif- 
fitoe  impuberes  permanfi?*knt  ,  maximam  inter  fuos  ferunt  laudem  .  hoc  a/tj/aturam, 
*b  vires ,  nervosque  conjfrmari  putant  .  lntra  annum  vero  vigejimum  feminx  noti- 
tiam  hdbui/fi ,  in  turpijftmis  habent  rcbtts .  Annus  igitur  prima:  adolefcentix  vi- 
«etur  fuiiic  vigdimus  artatis  ,•  quo  barba  crefcere  plerumque  incipit .  Taci- 
tUs>inlibro  dc  Gcrmania  :  Et  aliis  Gcrmanorum  populis  ufurpatum ,  rara  ejr  pri- 
mtA  ctti"sque  audentia ,  apud  Cattos  in  confenfum  verttt ;  ///  primitm  adoleverint ,  cria 
nem  barbamqtte  fummittere  \  nec ,  niji  hosie  cdfo  ,  exuere  vottvum  ,  obligatumque 
Vlrtuti  oris  habttum  .  Hoc  nempe  cll  ,  quod  antc  dixerat  ,•  atatem  feparare  in- 
lcn>m  a  fervis;  virtutem  annofccrc .  Cxfir,  in  dicto  commentar.  vi,  eumdem 
20  1Tl0rerr*  in  Gallorum  gente  refert  ,  his  verbis  :  Liberos  fuos  ,  mji  quum  adole- 
Verm  t  ut  mttntts  militU  fustinere  poffint ,  palam  ad  fe  adire  non  pattuntur  :  fi/ium- 
inptterili  xtate  in  publico  in  con/pcffu  patris  affisiere  ,  turpe  ducunt  .  Militaris 
^ur  ^tatis  initium  a  prima  adolefcentia  .  hax  a  pubertate  atque  barba^ 
eruptione  j  qua:  plerumque  a  vigefimo  incipit  anno  .  Vi^eiimo  igitur  an- 
n°  &  feminarum  conjunctioni  ,  £c  armis  militixque  futtechiri  probaban- 
^Ur •  Hamdem  xtatem  &:  alias  obfervafle  genteis,  invenio.  De  Perils,  Stra- 

^0<  T6  K&i  izrvr£s  •  id  cft  j  CMtlitant  ,  &  ordmes  ducunt  a  vigefimo  anno  ad  quin- 
^gcfimttm  ufqtte ,  pediles  partter  &  equites  .  De  ludsorum  gente  legem  dc- 
^o^^e  rerum  omnium  Dominus  ,  in  libro  numerorum  ,  capite  i,  verfu 
11  :  Recenfibttis  a  nato  x  x  annos  &  dcinccps  ,  ommts  aptos  ad  egrediendum  m 
^^sinlfrael^. 

Modum,feu  ritum,  in  artatis  probatione  apud  Gcrmanos  obfcrvatum  , 
Crtnoiter,  pracdido  loco:  ^yfrma,  inquit ,  fumcre  non  ante  cuiquam  moris, 
\J*  Clvitas  fuffcclurum  probavcrit .  Tum  in  tpfo  concilto  vel  principum  altquis  ,  vcl 
pri     Ve^Proptnquus  ,  fcuto  frameaque  juvenem  omant  .  Hac  apud  t'/os  toga ,  hic 
x  jwvcnu  honos  .  ante  hoc ,  domtts  pars  videntur  $  mox  rctpub/tcx.  Cirxco- 
^ctiam  quidam  hunc  morem  in  civitatibus  fuis  obfervarunt ,  rS  «V  Sv 
'    7$***      dli^a-i*  iyy^etv ,  \A  eft ,  inter  vtros  pub/ice  adfcrtbere  h  tc/tc  Dip- 
i0  Z  \  Halican^flenie  ,  libro  n.  Idem  illc  mos  etiam  nunc  m  Gcrmama 
e P  kl  principcis ,  6c  in  nobilitate  durat .  vocaturque  res  ea ,  patrio  fermone, 
%  ^  1Vee)rbaftig  machen  :  quasi  dicas  ,  arrnis  a/iquem  aptum  idoneumque  facere, 
^FtoHnture  j  vel  ,  jtts  alicui  portandorum  armorum  darc .  Prifcis  equidem  il- 
Ue^emporibus,  in  publico  totius  civitatis  five  nationis  concilio  ea  probatio 


Vel 


.  W  :  probante  fcilicet  primum  juvenis  xtatem  toto  concilio  j  dein  pnn- 
^  PUiri,  ic[  efl.5  pag^m  rc<^0rum,  liveordinum  ductorum  aliquo,  velpatre, 
p^  ^P^quo,  framea  fcutoque  cum  ibidem  ornante.  At  nunc  pnvatim 
ru,  ClPes  >  atq5  nobilesviri,  in  fuiquisque  aula,  feu  domicilio,  convivio  plc- 
Paul?Ue  ac!iec^° »  eam  folcnnitatem  transigunt .  Ibi  adolefcens ,  nova  vefle 
a  Viva  °  antC  kbmliute  domini  excultus  ,  mox  inconfpedu  omnium  con- 
te  e  l[m  il1  genua  procumbens  ,  gladio  a  domino ,  cujus  juffa  puer  an- 
ri0rr  eclllebatur  ,  ornatur  :  cquoque,  fi  aliquanto  nobilior,  heroque  ca- 
^Aan^lf-'  ^  crumena  nummis  aureis  vel  argenteis  rcferta  donatur.  An- 
len    rC  lem  vocantur five  buben,  6c  toabc»,  ideft  pueri :  moxjar- 
Qe|  1Ve  mannery  id  elt  ,  %iri  .  quac  confvetudo  ex  antiquo  illo  prifcum 
manorummore  pcrmanfit.  nam  &  iUis  ante  armorum  gcftationem  di- 
1  -  -  ccba- 


1 


37z  PHILIPPI  CLUVERII 

cebatur  pneritia:  poftquam  arma  data,  virilitas 5  ut  cx  auctoribus  modo  clarUrt. 
Sed  6c  apud  illos  equo  fuifle  donatos  nobileis  adolefcentcs,  qui  mox  comites 
five  fectatores  principis  erant  futuri,  au&or  eft  Tacitus ,  eodem  libro ,  his  ver- 
b  vs :  0\€agnum  comitatum  non  nifi  vt  bclloque  tuentur.  exigunt  entm  principis  fai  tioert- 
[ttatetttum  bettatorcmeqnum ,  illam  cruentam  viclricemque  frameam.  Initium  igltur 
setatis  militaris  hujusmodi  fuit  apudprrtcos  noftros  Germanos.  Finis  certus, 
utiapud  Romanos,  nullus  erat  prxfcriptus.  fedcanebant,  ut  inquit  nofter  eo- 
dem  libro ,  infignes,  ejr  hofiibusfimut  fuisque  monflrati\  donec  exftngv/s  fencftus  ttf* 
dur&  virtutiimpares faceret.  tunc  demum  rem  familiarem  domi  agrosque  cura*  ^ 
bant .  Forttfiimus  qnisque,  inquit  idem  ,  ac  bellicofifitmus ,%hil agens ,  delegata  dorm^ 
ejr  penatium  &  agrorum  cura  feminls  fenibusque  ,  ejr  infirmtfiimo  cuique  ex  fiw*1' 
miliajpfi  hcbcnt. 

Ceterum  ad  ftipendiaquod  attinet,-  quum  duo  potiflimum  fuerint.utanw 
dictum,  rerumpublicarumgenera,  monarchia  atque  democratia:  harumnul* 
Lim  itipcndia  militibus  fuis  folvifle  maximc  credibile  eft.  etenim  quum  111 
monarchiis  unus  imperitaret ,  nulUs jam  exceptiontbus ,  non precario  jnre parcndi  j iuDj 
jecti  vel  inviti  ad  militiam  cogebantur.  in  democratiis  vero  vel  ingens  iHllCl 
libertatis  cx:fummunter  eos  boni  ftudium,vel  rlagrantiflimus  bellorum  arnori 
pro  fe  quemque  arma  militiamque  fine  ftipendio  fufcipere  incitabant .  lln^ 
etiam  ducum  principumque  comitibus,  feu  ftipatoribus,  quos  ex  nobilitat 
fuifle  proximo  capite  oftendam,  unx  eput<e,  utinquitibidem  noftcr,^»?^" 
quam  incomtt,  largi  tamen  apparatus  apud  cos,  quos  fe&abantur  ,pro  fitpendio  cecic- 
bant.  quimos  etiamnunc  Germanix principibus  obfervatur.  Reliquisou 
communis  prxdx  divifio  prxmium  periculorum  laborumque  erat.  pigrU0 
quidpc  omnibus  pariter  ejriners  videbatur  ,fudore acquirere ,  qnod  pojfent fartg^ 
parare.  Proinde  etiam  Romanis  au&oribus  Germanorum  excrcitus  non  fM 
tum  nomine  ,  fed  plebs  St  vulgus  plerumque  adpellatur.  Tacitus,  ann  /*- 
^yfrminius  integer ,  Ingviomerus pofi grave  vulnus  ,pugnam  deferuerc .  vutgustrucf 
tumefi\  donec  ira  rjr  dtes  permanftt.  Et  annal.  1 1 :  Plebes  ,primores  ,juventus,fine ^  y 
agmen  Romanum  repentc  incurfant .  Am.  Marcellinus,  lib.Xvi :  Chmptacniflcttc 
Dccempngos  ^Jlemannam  aggredi  plebem,  denfatls  agminibus  tendebat  illuc  fottto  a^crt0 
miles.  cv  poftea ,  eodem  libro  :  Confestim  Vadomariiplebs agmintbus  betla  cienttt* 
barbarorumfefe  conjnnxit .  paullopoft:  Subito  ^dlemanmrum  pedttumfremit^^ 
dignattone  mixtus,  auditusest,  unammi  confpiratione  voctferanttnm ;  ReticJts  equtsfi* 
oportere  verfari  regales ;  ne  ,fi  quid  contigiffet  adverfum ,  dcferta  miferabiliplebe  ifij^ 
discedendi  coptam  reperirent .  lib.  x  x  v  1 1 :  Iovinus  inopinus  majorem  barbarorurPf 
bem,  antequam  armaretur^  temporis  brevipuncJo  pr&ventam,  adinternecionem  exfiin  j 
hb.  x  x  x  i,  de  Gothis :  Frtttgernus  exclamavit ;  Graviore pugnandnm  exitio,  n^t'J' f 
lemcndum  vulgus  finiretur  extre  cum  focils  \  qnod,  arbitratum  bnmanitatts Jpecte  du t 0  ^ 
fuos  ocafos,  tn  tumultum  exarfit.  dc  poftea :  Legiones ,  ab  ^irmenia  duttas,  °ttpt^ 
vefanum  adhuc  Jpirantibus  barbarts ,  opere  quidem  CMartio  fape  recte  compertas^fi  ^ 
pares  plebt  tmmenfa.  &:  iterum:  k_Atque,ut mos est  ,ululante  barbara  plebe  feru^ ^ 
trifie,  Romani  duces  aciem  firuxcre.  Quin  etiam  6c  ipli  ordinum  ductores,  ec  1 
cxteriscivitatibus,  ob  cximiamfux  juxta  6c  comitumfuorum  virtutis fa^ j 
nomenque ,  legationibus  ad profliganda  betla  expeterentnr  \  tamen  non  ftipendu*  >^ 
mtinertbm  tantum  ornabantur .  de  cetero  mos erat ,  ultro  ac  viritim  his  quoqUe 
ferre  principibus  vel  armentorum ,  velfrugum  aliquid ,  qnod,pro  honore  acceptu^  c  ■ 
ncccffitatibus  fubveniebat .  nec  aliud  comitibus  eorum,  in  exteris  ons  bel 
bus,  Itipendium,  quam  domi;  nimirum  epnk,& largi  apparatus ,  apud  prinelP  ^  p 
fuumj  6c  fi  qua  fortc  munificentia  per  bet/a  &  raptus:  tefte  Tacito ,  in  h^r° 
Germaml.  ^ 

Porro  facramentis  nullis  adigebantur,  antequam  inprcclium 
rent.  itaquede  his  infra  agetur. 


GERMANU    ANTIQ^LIB.  t 


m 


lo 


Cap  .  xlviij. 

ducis,  reliquorumque prtncipumy  fhe  ordinum  duclorum  comh 
tattti  qui  quafi corporis  prtcfidmminbello .  item 
de  nobiltum  propugna- 
toribtu  # 

DE  ducis  principumque  Comiti  b  u  s  ,qui  veluti  corporis  prajidtum  iri 
hello,  inpace  vero  decus  fuerunt,  pauca  quardam  fuperioribus  capitibus  di- 
,   ^    &a  funt .  reliqua  m  hunc  locum  rejeci .  De  his  igitur  ita  nofter ,  in  libro 
c  Gerrnania  :  Armafiumere  non  ante  cuiquam  moris ,  qttam  civitas  fiujfieclurum proba- 
Tum  inipfio  conciho  <vel  principum  aliquis  ,velpater ,  velproptnquus  ,ficutofra- 
^qtte  juvenem  ornant .  h*c  apud  illos  tocra ,  hic primus  juventa  nonos .  ante  hoc  domus 
t^videntur\  mox  reipubl/c&.    Jnfignis  nobilitas ,  aut  magna  patrum  merita  ,princi- 
*^J?ln*tionem  etiam  adoleficentulis ajfignant .    Ceteris  robuftioribtu  ac  jampridem pro- 
*o  al  ^  a%&re&amur  - nec  rubor.intcr  comttes  afipici.    Nempe  fi  quis  ellet  infigni  pras 
i|s  nobilitate  &c  bonxfpei  indole  confpicuus  adoleicentulus ,  poftquam ,  pue- 
*  nncis  egrefliis  ,  arma  in  publico  concilio  ex  totius  civitatis  prabatione 
inCC^^et?  PnnciP's  Quoque  di^nationem,  id  eft,  titulum,  fiveadpellationem, 
e°dem  mox  concilio  totius  civitatis  decreto  accipiebat .  Munus  tamen  prin- 
PIS  ,  id  eft,  ordinum  ductoris  ,  non  nifi  virtutis  experimentis  merebatur . 
t  ernPe  >  quum  dignum  virtus  agnofceret  ;  ut  ait  nofter  .    Jnterim  ceteris  comi- 
t|  Us  robiiflioribm ,  ul  eft ,  xtate  proveelioribus ,  ac  )am pridem  ad  armorum  gefta- 
y^nern probatis  aggrcgabamur\  ducemque,vel  principem  una  fedabantur.  nec 
m  £  erac » quamvis  principes  jam  adpellarentur ,  inter  comiteis  adfptci ;  quia  inter 
30         eS}id  e{t,  bello  virtuteque  probatos  verfabantur.  Pergit  auclor :  Gradui 
\£tUAm  & *Pfe  cimitam  habet  judtcio  e]us ,  quem  fetiantur  .  Dux  fcilicet ,  vel  prin- 
fer^ '  Pr°ut  quemque  comitum  bellica  virtute  prxftare  videret,  alium  alii  pra> 
pint     '  cj**#"<l?w  eriU  &  comitum  tmulatio  ,  per  virtutem  ,  qttibus  primm  apud 
Q\p-^m  filum  l°cm  •  &  prtncipum ,  cui  plurimi  ejr  acerrimi  comites.  htc  dignitas  prhv 
t*4fi£*        m%no  femPer  clettorum  juvenum  globo  circumdari  -Jn pace  decus,  in  belio 
td  n  Um*  nec  f°fo™in  fi/iigente  cuique  principum  3fcd apud  finitimas  quoque  civitates 
tur  e  m€n>  Ca  ^arna '  e«glorta  erat,  /  numero  ac  virtute  comitatus  emineret .  expeteban- 
beiiT%,CUm       ^l11^0!116  comitatu,  legationibus  ab  aliis  civitatibus,  quibus 


111  aliquod  exortum  ,  ejr  muneribus  ornabantur  t  cjr  ipsa  plerumqne  fiimit ,  ex 
4o,    nero  ac  viftute  comitum  parta,  belk  profltgabant .     Cum  vemumin  aciem-, 
veli^f0*?**  virtttte  vinci-,  turpe  comttatui ,  virtutem  principis  non  ad&quare  .  Iam 


(r*nt  l    7  *  r'Mictpes  pro  vtclortd  pugnabant  \  comttes  pro prtnctpe.  st  ctvttas ,  tn  qu> 
rie  a  0n&P*ce&  otwtorpcrets  plerique  nobilium  ^^/V^//«w,  qui,  pnncipisdignatio- 
tlfq  '  ordines  ducere  inchoaverant  ypet.ebant  ultro  eas  nationes,  qu<e  tum  bcllum 

ln*m  ^€re^am  •  qu*a  &  mgrata  genti  quies^  &  facilius  inter  ancipitia  clarefcebant :  ma- 
krgi  J**  Comitatnm  non  niji  vi  belloqtte  tuerentur .  nam  epuU ,  ejr ,  quamqudm  incomti , 
f  stles       aPParatm  >Pr0  fipendio  cedebant .  materta  mttnif/centta  ,  per  bella  ejr  raptus . 
50  fnites  %lt{1*  *PU<^  Pr^cos  Germanos  ducum,principumque  m  bello  fuere  co- 
doma,'.    rumdem  defcriptio  legitur  apud  Marcellinum,  lib.xv  1 :  ubi  de  Chono- 
tibus  (b*5  ^Ieniannoriini  rege ,  qui  apud  Galiicam  llheni  ripam  una  cum  comi- 
*****      U1  ^^"oncrn  Romanis  vcnit,  fic  loquitur  :  £httbus  vtfits ,  computfis  ad  tiL 
®*PintitUJ'  UltY°  fe  dedttjb/ttscgrejpfs ,  comttesquetjth  dttcentt  numero,& tres  amtci  ]un- 
*Wtdtr  p>ttlHm  nbitrati ,  poflregem  vivere ,  vel  pro  reqe  nonmori  rJi  tta  ttderit  cafius* 
reJc  vincicndes .  Tacitus  mwnum  tradit  fuilfe  principibus  comitatum .  iderrt 
^  rj  i   1  indica^ 


1      ij  ;      I  j 

'-I  lil 

n  IIIIIBH 


$74  P  H  I  L  1  P  P  I    C  L  tl  V  E  R  1  I 

indicat  Marcellinus  ,  ducentos  comiteis  cum  uno  Chonodomario  in  deditio* 
nem  vemlfe  adrirmans .  paullo  autem  ante,  de  eodem  re^e,  iisdemque  co- 
mitibus  ;  Lapfus ,  inquit  ,per  funcrum flrties,  cum  fittellitibm  paucis .  Comiteis  ad- 
pellat  iterum  libro  x  x  i :  Finitis  cpttlis,  Vadomarium  ^fortiter  apprehcnfum ,  reBort 
militum  ,  arfte  cuftodiendum  apud  ftgna ,  commiftt  ,  textu  lcclo  jufiorum  j  comiti^f 
ejm  ad  fua  redire  compttlfis ;  fuper quibm  mhil  fuerat  imperatum .  Satelliteis  rurfus, 
libroxxix:  ubi  de  Macriano,  Alemannorum  rege,  ab  Valentiniano  im- 
peratore  per  infldias  petito  :  Ignium  enim  crepitu,  dtjfonisque  clamoribus  fttelliW 
exciti,  idque,  quod  acciderat,  fujpicati,  carpento  veloci  impofitum  regem  angnfto  adi- 
tu  circumfractis  colltbus  abdiderunt .  &  libro  xxxi  $  de  Alavini  Sc  Fritigerrrt> 
Gothorum  regum  ,  comitibus  :  Lupicinns  fatellites  omnes ,  qui  pro  pr&torio  , 
noris  ejr  tuteU  causa ,  duces  praHolabantur ,  occidit .  Sed  longe  ante  Sc  Marccll1' 
num  &:  Tacitum  ,  meminit  hujusmodi  comitum  Ca:far ,  belli  Gallici  com- 
mentario  v  i  ,•  de  Ambiorige,  Eburonum  Germanorum  cis  Rhenum  re^c, 
ita  loquens  :  Sed  hoc  quoque  faclum  eH ,  qttod,  ddificio  circumdato  fiha ,  comitcs 
miliaresque  ejus  anguHo  in  loco  equitum  noHrorum  vim  paullifper  JuHinttcrttrit .  ^ 
non  Germanorum  tantum  hanc  fuifle  comitatum  militarem  alendi  moreffo 
fed  omnium  pariter  Celtarum  ,  teftantur  au&ores .  De  GalJis  idem  P°J)r' 
blUSj  libro  n  :  rigg/  ^e  W  iT^otg  peytqlw  axrxStw  ivroiSvTo,  J\td  ro  x&f  (po&pv™1!  2„ 
t&i  J[iwaTooTa\ov  eivocf  txra^  cwrois  tStov  ,  ogeu  toA«V#$        fynei  txs  SityvnvcvictA 
fvfjm%{/Q%£QASkti  cwto)  •  id  eft:  ^Amicitiis  fodalitatibusque  colcndis  pr&cipuc  Jf**z 
bant .  is  namque  apud  illos  plurimitm  timetur  ,  ejr  potenttfftmm  cxiHtmatur ,  ftttf! 
plttrimi  colunt ,  ex  nutu  iilius  ac  volttntate  pendentes.  De  lisdem  Cxfar,  belli  ^ ' 
lici  commentario  i  i  i  :  ^Alia  ex  parte  opidi  ^Adcantuanntts ,  qui  ftmmam^f 
rii  tenebat ,  cttm  i  o  c  devotis,  quos  illi  Soldurios  adpellant;  (  quorum  /mc  est  c°nA. 
tio,  ut  omnibm  in  vitii  commodis  una  cum  his  fruantur  ,  qttorum  fe  amicttU  dc»1 
rint ,  fi  quid  iis  per  <vim  accidat ;  aut  eumdcm  cafum  una  ferant ,  attt  fibi  mortcm  c0ff 
fcifcant .  neque  adhuc  hominttm  memoria  repertm  eH  qutsqttam ,  qui,  eo  interfw6*  % 
jus  fe  amicitu  devoviffet ,  mori  recufaret.  )  cum  his  ^Adcantuannus  erttptio^J 


cere  conatus  eH  .  Satis  magntts  hic  fuit  Adcantuanni  comitatus ,  fexcentor' 
numero.  De  Hifpanis,  Valerius  Maximus, libro  1 1,  capite  m:  Cclti^ 


0fi 


fa4  cffe  ducebant  ,  proelio  fupereffe ,  quum  is  occidijfet ,  pro  cujus  faltttt  ft^tl0ffi 
voverant .  Laudanda  animi  prastantta  ,  quod  fdem  amicitm  conHanter  pr^ 0f  ^ 
arbttrantur  .  Plutarchus  ,  m  Sertono  :  veS-uS  4'  on(&  ifae/KZ  ,  w  i 
<*p%ov&  nStyf^flas  QwjcL-zs-o^Qceiv  cwtZ  vrz<roVTi ,  ^  r$T0  T£v  ^  /Bapj3^v  . 
tnreiQv  ovofia^onm ,  toIs  $j  afoois  ftyepoow  oXtyoi  rSv  vttxcwituv  ^  tuv  itw^U 
we/V  ^  wo^oi  fiue/dJ[zs  ai3-pd)7xruv  KaTicarevKorav  tavTXS  yKcAxS-xv  •  K  t(1)\ 
Qum  atttem  mos  ejfet  Htjfanis,  uti  cohors  pr&toria  tina  cum  occidente  principe  ^  j 
obtret ;  quam  rem  illius  regionis  barbari  vocabant  devotionem:  ceteros  qutdeW"  4 
pattci  fitpatores  ejr  amici,  Sertorium  verb  multa  millia  mortalium  ,  qui  fe  ci  ^ 
rant ,  fequebantttr .  .  ^ 

Cetero  hanc  Comitatus  dignitatem ,  proximam  fuitfe  a  princlP  e0 
fa(i:igio,omnibusquealiis  bellicis  muniis  ac  dignitatibus  fuperiorem ,  c ^ 
conjicerc  datur,  quod  pofterioribus  temporibus,quum  Germanixgcu^,^ 
tini  fermonis  ufum  adfumerent,  eodem  vocabulo,  quo  ante  Romani  ^ 
runt,  eam&  ipfi  adfecerunt :  qua:  Principatus  dignitati  niincCt  # 
eil  proxima .  Principis  vero  vocabulum  Germanicum,  quod 
bus  dialeclis  efl:  Furst,  Forst,  Forst,  item  Ducis  nomen>  °i  || 
eft  Herzog,  Hertog,  &Hertug,  quia antiquafunt,  utcap^  J 
olteimim,  vetuftiflimis  noftris  majoribus  ufitata ;  Comitis  quoque<lcy 
lationem,quxeitGermanice  Grave,  &:  Greve,  haud novam nec°  L, 
repertamcxifbmo:  nihilque  aliud  flgnificare ,  quam comttem,  fivefe^l  e\\o 
munusq^comitum  Germanicorum  ifiius  a:vi  idem  fuifle  judico,  quod 
fcodie  eh:  eoru,qui,ducum  tribunorumq;  militum,flve  chiliarchorum  icC  $ 
res,  patno fermone  dicuntur  aufwarteri  a  verbo  aufwarten >  quod  eft  trtt^^ii 


GERMANll  ANTICL  L  I  B.  I.  375 
tftflo  effe :  nifi ,  quod  antiquis  illis  major  apud  fuos  principeis  vel  belli  duceis 
filit  honos  s  noftri  nunc  haud  perinde  ex  virtute  omnes  leguntur .  Atque hxc 
yera  eft  ac  genuina  dicVarum  in  Germania  tiium  digmtatum  origo -nempe 
c  re  militari :  cujus ,  ut  maximum  majoribus  noftris  ftudium ,  fic  fumma  fuit 
honoratio .  eaque  una  eft  ratio,  cur  hodicque  D  u  c  1  s  dignitas  in  Germania 
faperior  fit  ordine  Principum;  quum  c  diverfo  aliis  m  gentibus  Europs 
pnncipalis  dignitas  fuperet  ducalem.  Ceterum  Romani  olim,  ut  multa  alia 
*  Germanis  mutuati ,  fic  hos  quoque  militiae  titulos  in  fuam  difciplinam  ad- 
fumferunt ,  prxfettos  provinciarum  ducum  comitumquc  adficientes  vocabulis  s 
10  ut  c  Notitia  miperii,  &c  Ammian .  Marcellino ,  aliisque  cjus  xvi  fcnptoribus  co- 
gnofcere  eft.  Tradit  Marcellinus ,  libro  xv ,  Francorum  multitudinem  in  palatio 
Conftantii  imperatoris  ftorui/fc.  ab  his,  &  aliis  Germanix  populis,  in  exer- 
CJtu  Romanorum  aulaque  agentibus  ,  multa  Romanos  in  difciphnam  fuam 
^fcivilFe  ,  patetprimum  e::  principis  fuper  fcutum  elevatione  ,  de  qua  cap. 
XL  vi  actum  ;  tum  ex  Vegetii  difertiflimo  teftimonio  ,  quod  tale  eft  hbroi, 
CaP-  xx :  Lochs  extgit ,  ut ,  quo  armorum  genere  vel  inflrucndi  vel  muniendi  fint  tirones , 
rferre  tentemus .  Sed  in  hac  pArte  antiqua  penitus  confvetudo  deleta  eft  .  nam  licet  ex- 
€ftiploGotthorum,  ejr^f/anorum  Jfunnorumque  equitum  arma  profecerint  ^  peditcs  tamen 
20  efo  ml{tQt  •  Protode  falluntur,  qui  dittos  Ducatus,Comita  tus, 
^alatin  ATusque  titulos  c  Romanorum  demum  imperatorum  aula  m 
^ermaniam  accitos  tradunt.  namne  in  Romanorum quidem hiftoriis  eosre- 
Perias,  antequam  Gcrmani  in  eorum  palatio  verlari  muniaque  obire  cccpe- 
runt-  Sed  de  paktinatm  vocabulo  atque  dignitate  diflertationem  abftrufio- 
rei* infra,  lib.  1 1 1  ,cap.\xxvi ,  in  Burgundionum  explicatione  fusius  exfequemur, 
nu^c  ad  inftitutum  reeredimur .  *  ,    "  ,        •  „ 

,    Carfar,  belli  Gall.  commentano  v  1 ,  de  cqueftri  apud  Gallos  ordine  id  eft, 
^^obilibus  loquens;  Eorum,  inquit,  */  quisque  ell  generc  cophsquc  ampltftmu* , 
u*  tbmos  tsrckm  fe  ambaclos  clicnteuquc  habct .  banc  unam  guttam  potcnttamquc 
,0*7*«.    Dc  ejusdem  conditionis  hominibus  loquutus  eft  paullo  »«»™ 
j  :    Plebs  pene  fcrvorum  habemr  loco  :  qu*  ptr  fc  nihtl  audet  ,  &  nuUt  adhh 

confdio .  Plerique,  quum  aut  *re  alicno  ,  aut  magnitudint  mbutorum ,  aut  tpuna 
r°temiorum  pxemuntur  s  fefe  in  fervitutem  dicant  nobiltbtts .  in  hos  eadcm  omnia  funt  )H- 
r*  »  dominis  in  fervos .  Et  commentario  1  :  Orgetorix  ,  Helvetiorum  nobtltft- 
^«que  ditifimm,adjudiciumomncm  fuamfamiliam  ,  adhominum  millia  decem^un- 
«fi*  coegtt  j  ejr  omneis  clientes ,  obtratosque  fuos ,  quorum  magnum  numerum  haoebat , 
Ym  "nduxtt.  per  eos  ne  CAufam  diccrctjc  eripmt.  De  his  nobilium  clientibus, 
^^^plira  mihididafuntcap.  viii,&xli.  Minifterium eorumma- 
^findicat  Diodorus,  librov,de  Germanis  ftmul  atque :  Oallis ita  loauens: 

^l^n^  :  Ducunt  &  mmtftros  fecum  tngenu*  condtttonts9 

y^perum  atquc  tnopum  numero  deleBos ;  qnibus  rhedartorum  profugnatortmque  loco 
Jmur .  Q^lbus  /erbis  nihil  allud  Diodorum  ,  quam  amhactos  illos  atque 
^enteis  Csgg,  dcfionare ,  fupra ,  diclis  capitibus ,  oftenfum  eft .  Umbaclt  igi- 
S04a  aliud,  quamminiftri,  feu  famuli ,  qui  nobilibus  prxfto  erant  in  prcc- 
y^defendebm  Sc  tuebantur  ;  ut  de  comitibus  adfirmantem  fupra  audivimus 
/acitum .  Ambaclorum  tamen  longe  inferior  fuit  conditio ,  quam  Gravtorum  : 
c^UldPeexnobilitatelecl:i,  duceis  fedabantur  &  principeis  tantum:ilh  exin- 


^mant.tn  orbcmqutdcm  conftdunt ,  iff         vrr»  pufantiftmt  cjl  fcdcs , 


I 


37^  PHI  ILPPI    CLUVERI  I 

costm  principis ;  ejus  nimirum ,  qui  ceteros  vel  befiica  virtute  ac  dextcritate}  velnohilitxU 
generu  anteit  (  vel  opibus .  huic  proxime  adfidet  dominus  convtvu :  ejr  utrimqne  de0- 
ceps  pro  fplendore  dwnitatis  ,  qua  exccUunt  .  his  a  tergo  adftant ,  clypeatt :  hdsUti 
rb  ex  adverfo ,  in  orbem ,  quemadmodhm  domini  ,fedentes ,  una  cum  iis  cibum  cAfi^- 
Modum  hunc  ritumque  confidendi  in  orbcm,  fupra,cap.  xvn  expofui.f* 
quo  difcrimen  dictorum  graviorum  ambaclorumque  clare  ac  perfpicue  dignofe^ 
re  licet.  ambacli  quidpe  heic,  ol  T^B-upi^gi^opo^v^  quos  Diodorus 
«r^vocat:  comitesvero,  iivcfoldurii  ,{hugravit,  ol  J[o^po^ .  hi  adfidebanti  *| 
ftabanr.  hi  una  cum  dominis  cibum  capiebantj  ilh  miniftrabant  domini5* 
utcap.  xvh  dictum. 


Cap.  xlix. 


TZe  ftgnis  militaribus  ,  ac  tubis . 

Romani,  antiquiflimis  temporibus,  quibus  ufi  fint  in  bcllofignism1' 
htaribus,  mdicat  Pliniiis,  libro  x,  capite  i  v  :  Romanis  aquilam  tcgioni^ 
C  CMartus,  in fectmdo  confdtatn fio,  proprie  dicavit .  Erat  &  antea prlm^  c&  Q 
quatuor  alits .  lupi ,  minotanri ,  equiyaprique  Jingtdos  ordtnes  antctbant .  llxc  anima~ 1 
lium  ligna  Romanos  ab  ultimaufque  habuifle  vetuftate,  exeoliquet,  Qiiw 
£c  alix  nationes  ,  &  prifca  Germanorum  gens  ferarum  effigiebus  pro  bcWs 
fignis  ufaeft.  DePcrfis  Xcnophon,  expeditionis  Cyrilibroi:  To  (Zarlwfc 

flHQV  OfClV  iPuQuf  .  diTOV  TlVCt  %£Ut2v  3Jri  TXri\TY\q  ,  JJri  £uA0V  *ictIiTCt{jfy ' OV .    llOC  eft ' 

gittm fefignnm  videre  ajebant,  aqtulam  auream  in peltaftgno  in  fnblime  creftam .  Ec  fX' 
diar  Cyri  libro  V 1 1 :  h"V  <f\ji  cw  $<ro  tv}>a,£ov  cttrdg xtv°"2s  3™  d[oyiT@*  fA,a,iCp2 Mari' 

K£/  vuv  <f\),  it<  t2to  QipeiQV  t$  ilegTuv  @a,TiAei  cf[ictJ^j'c-i .  id  cft  :  Er.it 
gnum  ?  aquila  attrea  ,  long*  tyasU  impofita .  quod  infigne  etiamnttm  Perfarttm  rcgi^'1^' 


^rioZMav  ffiS-ivrts,  i^ivovQcv  QwS-^ctpopitv  ^Tuv  TctyfJMTm  •  pctrtv  tf^f 
c-KiudQulotc  hkovcv  Tovgeiw,  uvmS Tip&Qy  ^  Txr^Tccg  3fa  Qcxwlm  ,  pepetv  rx$ 

A}*  ™TV  T^  Tf*™  yvo'e/(fiv  excw®-,  tis  ftti  Tct^tog .  hoc  eft :  ^Egptii  vetcrc> 
quum ,  propter  ordtnis  in  exercitu  confufionem ,  a  finitimis  fipe pttgn.i fitperarentttr%Mt 
ordinibus  prdferenda  excogitarnnt .  ^nimalium  igitttr,  qu&  nttnc  venerantur  forml^ 
dicttntur  imagines,  qttas  hasfis  imtofitas  duceis geHarent :  ut  hoc  pacJo ,  cujus  qttirflie  % 
dinis  efiety  certo  dignofceret .  Eddem  de  re  lta  Plutarchus ,  in  iibro  de  liide :  o<  ^ 


certas  cohortets  atque  centnrias  divifife  ,  ac fingnlis  figna  tradidifie ,  tn  animaUttmjr 
effigiata  :fingnloscj,  populos  ac  nationes  id.  quod  fibi  obtigerat,  honore  ac  facro  ctdttt  dig** 
efe.  Hxcilli,utpleraquealia,de^gyptofuafabuktifunt.  cx  quibus  tal» 
antiquitas  fignorum  miiitariu  haud  obfcureperfpicitur .  Ante  terrarum  i,lU  . 
dationem  onginem  anhabuerint.cquidcm  ciubito.  ab  inundatione  ftatim^.^ 
tc  gentium  difpcrfioncm  exftithTe,  certum  cft .  hinc  quidpe  divcrfc  get?tC$/f6 
fuam  quxquc  terram  ufum  eorum  detulerunt.  Germanos  noftros  hah^  . 
tcftatur  Tacitus  in  libro  de  Germania :  Effigics,  & fignaqtmdam ,  detrafta l(fC,s'^ 
fralinmferttnt.  Militaria  heic  intclligi  figna,  quarad  nofcendos  ordin^ 
litibus  prxfcrebantur,  fatis  aperte  patet ex  hiftoriar.  lib.ivj  ubiCivil^^ 
vus,coept3  rcbcllione,hibeina  legionum  Romanarum  in  Rhenirip/10^ 
det.  Civilis  medinm  agmen  cnm  robore  Batavorumobtinens  utramque  Rherti  f&^ 
qttb  trttcttlentiorvifnforet,  Germmorum  catcrvis  complct;  affiultmte  per  campo^f[^( 
fimnl  naves  w  adverfam  ripam  agebantur .  Htnc  veteranarum  cohortium  fign^ »  *  „ 


GERMANIiE  ANTIQ^  LIB.  L 


377 


tiffrtmt*  fiivu  iucisque  ferarum  imagines  ,  ut  cuique  gentt  inire  frwtium  mes  efl  ;  \u- 
xta  befli  civiits  extemique  facic  olfupefeceram  obfifos .  Hoc  loco  certe  fignis  Ro- 
^anis  componuntur  Germanorum  imagines  ferarum  ■■>  ceu  Sc  ipfa?  pto  fignis 
bellicisin  prcelia  delatx .  Quarum  fuennt  ferarum  imagines,  neque  heic  ne~ 
j}ue  alibi  declarat  auctor  nofter  ,  nec  alius  quisquam  .  omnis  generis  fuiiie  ,  ut 
*upi>  apri,  urfi ,  tauri,  equi,  &c  aliorum  animalium,  quemadmodum  apud  Ro- 
ttiaoos  Sc  AEgyptios',  maximc  credibile  eft.ck:  avium  quin  ctiam  effigies  ha- 
^ifle  quemadmodum  in  galeis  fupra  docui,omnino  ego  exiftimo.  Signaautem 
«£c  militaria  in  filvis  ac  lucis  recondita  extra  bellum  habebant,  primum ,  quia 
Qfocos  ac  nemora  diis  confecrabant  ,  ut  fupra  oftenfum ;  tum,  quia  fignaiftanon 
^mus  ,  qU^m  deorum  flmulacra  alibi ,  fancta  (acraque  ducebant .  quod  &: 
^pium  ex  ultima  eos  traxifle  antiquitate  ,  ex  aliarum  gentium  confimihbus 
exemplis  colligo.  De  Romanis  ,  Dionyfius  Halicarnallenfis  ,  libro  vi :  n- 
^ iTctTct  yd^  fcdfJbeuoig  Tctvfe,  tcI  o~vipeict  67n  ^ctTeict^  ,  K#j  cosireg  ttyipelX*  twv  vo~ 
r^flaf.  hoc  elt:  'MJhii  quidpe  tn  Romana  militia  pgnis  habcturvenerabiiius:  nccmi- 
Kus  ficra  ducuntur  ,  quam  dcorum  ftmuladd  .  Llnde  etiam  hcyi  a-r.petct,  facra  Jigna 
^cantur  apud  eumdem  auftorem  libro  x,  &c  xi.  qux  Sc  ipfi,  quemadmo- 

,Urn  In  facris  lucis  Germani ,  in  facris  recondebant  templis  Romani ;  tefte  eo- 
2o  em  auc^ore,  di&o  libro  x.  Sic  de  Luizicorum ,  Sarmaticx  five  Slavicx  gen- 

,s»  templis  Ditmarus  in  chron .  lbro  v  i :  Vcxi/It  quoque  eorum  ,  niji  ad  expedtttonis 
neceffirta,&  ttmc  per  peditesy  htnc  nullatenus  movemur  .  Sed  Sc  Grxcorum  anti- 
^iifimos  in  rebus  facratis  habuifle  figna  militaria ,  mox  infra  ex  Platonis  ma- 
mreftum  reddetur  monimentis.  Cetero  ferarum  iftas  apud  Germanos  fiye 
"T^gines  iive  efhgies  feu  formas  non  in  tabuLi ,  aut  velo  aliquo  piclas  fuiHe, 

ed  ex  folido  ligno,  vel,fi  mavis,cferro,pro  captu  gentis  barbarxac  fimpli- 

CI^cxpre(i;is,omnino  credibile  cft;  quemadmodum  Perfarum  quoque  fuere 

^cxfolidoj 
uit  dej 

3  o  Um  t 


^unu6  qMamvirjortat\cu)ushaft&  pars  tnjima  cufpidataefl \ut  infolum  defigi  pofot . 

ern  Perfas  fecihe,iisdem  penc  verbis  teftatur  Xenophon,loco  fupra  dido. 
ruem  &  Germanos  obfervalTe,  neceilum  eft,  fi  confpici  fignaa  militibus  debue- 
b  V  •  in  mDnrne  f"iffe  elata ,  fotis  perfpicitur  ex  eo ,  quod  Germanorum  acie 
feff  crioreripa  conftituta,  imagines  ferarum  in  citeriore  ripa  a  Romanis  ob- 
!s  confpeda  fuerunt.  Atque  hax  antiquillima  fucre  hgna militaria ,  cum aliis 
*  nt,bu^>  tum  &  Germanis  noftris. 

eterum  &  aliaquxdam,prxterjam  dictas  ferarum  effigies ,  mnuere  fi- 
^aci-edo  audorem  noftrum  in  libro  de  Germania,  dum  ita  diftingvit ;  Efft- 
^Oal V*d*mJetraclA  iHcisJnprxltumferunt.  Quodfi  rede  conjicio  ,  haud 
lo  p  ,  fucre  fign^,  quam  vexilla  illamagna,  quibus  etiamnum  utimur  10  bel- 
nj'"  taocaperte  oftcndit  Marcellinus, libroxxxi  ,de  Thervingis,  Germani- 
eanatione,in  Thraciam  fub  Valentis  principatu  inrumpentibus,  hxc  profe- 
s>  Vexil/h  de  moreftMitts .  fcilicet  de  more  gentis .   Vexillis  equidem  &  Ro- 
PraH°S  fuifle  ufos »  Paffim  tradunt  auctores :  led  iis  parvis .    Dio  tamen ,  libro 
i        ln  exercitu  Craffi ,  qui  tunc  a  Parthis  cxfus  ,  refert  <j-^«tf  ^ydXct , 
q'9'0'5  wWfce,  id  eft  ,fgna  magna  ,  velorum  nautiiorum  Jimtlia.  quorum  unurri 
^ttj11'  Vi  Vel?ernentioris  venti  inverfum,  a  pontein  fiumen  Euphratem  rape- 


r  \.  Craflus  reliqua  prxfcindere  juffit  ,  ottus  @pctxvTi&  vh.  txtx  ,  Kgi  & 
50  fjjS6 $H*V  *v)  •  hoc  eft ;  utt  hoc  modo  breviora  ,  ejr  ad  ferendumhabtlioraforent .  V 


Bffi 


etu- 


lwsmUm  e[fe  hunc  vexillorum  morem,non  Craffidemum  xvo  apud  Roma- 
xn  ^  nec  Taciti  tempeftate  apud  Geimanos  repertum ,  patet  ex  Platonis  libro 

bUs        vr&r&petv,  M  ^       Td  txrcXi^is  Koo-pj fccviu. .  qux  verba  Cicero ,  de  legi- 
*im    ' 11 3  UC  interPretatur  :  Colorautem  albus  prmpuh  decorus  deo  esi ,  tiim  in  ceterts , 
in  textiii .  tincla  verb  abfint  j  nifi  in  bellicis  infgnibus  i    Unde  ctiam 

Ii    )  PerfP^ 


37« 


PHILIPPI    C  L  U  V  E  Pv  I  I 


perfpicitur ,  uti  nunc }  fic  vetuftiflimis  temporibus  verhcoloria  fuuTe  infig*J?$ 
militaria.  Ccterum  figna  heic  bellica  excepit  Plato  ,  quia  cc  ipfa  in  rebusu- 
cratis  duccbantun  ut  liipra  dixi .  Atque  ha&eniis  de  figms  cv  ferarum  imagr 
rubus,  qux  in  proelia  euntibus  prxferebantur . 

Nunc  de  Tubisj  quibusprofe&ionis,&pugna:fignumdabatur;  milcs- 
que  ad  prceliandum  excitabatur.  Diodorus,  dicho  lib.  v,  deGermanisjuxu 
&  Gallis  :  ZcLhvriyyocg  <f[  i%tto-tv  i$ic(pv£s  n&i  (3ct^cc^/.Kotg  .  tpQvo-uQ  yap  tcivtcusM 
izs&Qci&iiriv  yixov  ^^Xw^      7roAifjt.iK>js  Tafjixrjs  cIk&sv  •  hoc  eft:  Tubts  utuntur^pt  t 
fuo  more,  barbartcu. .  bts  entm  mfiatu,  horrtdum  bcliicoque  terrori convcnicnum fonutn  tffl  •  ^ 
Hinc  Lucanus,  libro  1 : 

Vangiones  Batavique  truces  tquos  arerecurvo 
Strtdentes  acuere  tub&. 
Martialis,  epigram.  lib.  v  1 1,  de  Odryfiirum  gente  Thracica : 
<Ouatcnu>s  Odryfios  jam  pax  Romana  trtones 
Temperat,  ejr  tetricA  conticuere  mbx . 
Quamquam  Lucanus  magis  poetice,  quam  propric  tuba:  defcripiuTe  form^ 
videtur .  Vegetius,  hb.  n l,  cap.  v :  Tuba, qu<e  dtrecla  efly  appe//atur:  buccina,  qu*  lHJ  ' 
met  *reo  circuio  jldlitut .  Lt  de  buccina  O vidius,  jtteS^o^.  lib.  i : 

Cava  buccina  fumitur  tllt  ;o 
T wtilCs^  in  latum  qu<e  turbine  creftit  ab  imo. 
Idemde  tuba,eodemlibro  antea: 

Wjndum pr.uipttes  cingcbant  opida  fojfd; 
Non  tuba  dircc/i,  non  ms  comua fiexi 

Nonga/e£ynonenfserat.  .  ^ 

Rectc  autem  interpreteis  a-dxnnyy*  verterc  in  tubam,non  vcro  in  buccin  - 
liquet  ex  Dionylii  Halicarn.  lib.  v  1 11 :  XwjiQ^ovTo     ^  txtoic  $vo  Ao%oi  fo*0^ 
H&l  Qthvs-tyitluv .  hoc  elt  $  His  dttd  attributa  erant  centurU,  buccinatorum-,  &[ 
num .  Poctica  licentia  ufum  Lucanum ,  improprieque  loquutum  de  ^^^<L 
tetcxeo,  quod  hac  ipsa,  veluti  proprio  ac peculiari quodam  infigni»  j^}0 
ones  Batavosque  a  reliquis  Gallia:  nationibus  ,  Cxfarem  contra  PornPeJ  ^ 
fequutis,  discernere  voluit,-  quum  tamen  omneis  pariter  Gallos  tubis  ul  * 
Diodoro  fatis  manifeftum  fiat .  Sed  Vangiones  atque  Batavi  ^cx^Q^r 
fuere  nationes,  llhenum  olim,  ut  fuo  oftendetur  loco,  transgreife .  pc 
brorum  in  Italia  clade  lta  icnbit  Plutarchus,  in  Mario  :  rd  /A/>     ztfl**®  ijj} 

o-aWYV"  (h§* 

KuTAx^ro^thvcivivixS-lwcuhtyxQv^  id  eit :  Prxdam  diripuere  CMariin^  V^j$ 
/ia,ftgna  mtlttaria ,  &  tttbas  in  caflra  Catu/i  ajuntfuiffe  re/ata .  Marcellinus ,  "e  ^ 
Thervingis :  Vexillts  de  more fub/atis,  audtttscjne  trifle  fenantibtts  c/ajfi^sJaf 
prddatoruconcurfabant.  quodreclc  conveuit  illi  Diodori,  ^Pd^C^^i^^ 
xw),  Kcy  wotefUKijg  t*&xw  oltC(*ov  ■  Ic^cm  MarcelJinus,  eodem  libro P°*£rfcfr 
pugnam,  Romanos  inter  Gothosque  in  eadem  Thracia  commil^"!'^  q^jd 
Densj  Signo  ^mquit,  ad arma  capienda  ex  utraque parte per  /ituos  dato.  ■*  ^jfat 
habuerint  Gothi,  ceterique  olim  Germahi,  an  vero  improprie  heic  a?^oIri^ 
proquovis  inflrumento  bellico,  quo  fignum  pugnx  datur,  quia  apud  yc- 
nos  lituo  id  hebat,  haud  facilc  dixerim .  fic  quidpc ,  eodem  libro  poi  >^fc 
cinam  quoque  tribuit  eisdem  Gothis,  Adrianopolim  oppugnantibus .  ^ 
W/jinquit,  optimatum  monitu  occinentibus ,  inftauratum  ett proelium -  ajsf^5 
tur,  ut  mcertum,  inmedio  judicium  relinquo.  de  tubis  ex  fupra  dlc 
conftat.  , 


GERMANI^   ANTIQ,  L  I  B;  L 

Cap.  l. 

De  metatione  cafiromm  de  temipore  pugn*  ,  $  acieiftrutfitrd . 

/~\  R-Do  rerum  pofcerc  videtur,  utinuncmos  atque  confvetudo  metari- 
I  ldi  caftra ,  prifcis  Germanis  obfervata ,  indicetur.  Auclor  nofter,  liccc. 
^-'haud  raraseorum  memoret  inannalium  hiftoriarumque  librispugnas, 
tamen  nullam  caftrorumfacit  mentionem  jnifi  annaliumfecundo ;  ubiMaro- 

10  boduum ,  Marcomannorum  regem ,  poft  prcclium  cum  Arminio  commiillim, 
ca/iram  colles fnbduxiffk^  narrat.  item  m  libro  de  Germania  :  Ettmdem  Germa- 
**fimm  (qui  Codanus  Mehe  Plmioque  dicitur )  proximi  oceano  Cimbri  tenent: 
t*TV4  nnnc  civit*s,fed  gloria  ingens  i  vcterisqtte  fama  late  vefiigia  manent,  utraquc 
ripa  caftra,ac  fiatia  5  quorttm  ambttu  nunc  quoquc metiaris  molcm  mamtsque  gentis,& 
tmmagni  exercttm fidem.  Atque  heic  equidem  caftraquxdam  vallo  fofsaque 
^ncta  intelligi  poterant*  quorum  veftjgia  ad  ufque  Taciti  xvum  duravennt, 
aclAthefinJtalKxamnem;apudquem  a  CMario  Cimbrorum  exercitus  dele- 
*Us-  verum  impedite  hanc  fententiam  fuo  interventu  videtur  Plutarchus  in 

2o  ^l1"  fafi?  Cimbris,  Tus  J\)  <pwyovloc<>  inquit,  aQtvns  n&s  to  %p*p*oip*, 

JJ*»T*Tfl*f  cvgTvyxwov  7rci(iiQv  '  oj '  ycig  ywJoqKK  <&/  t$f  ci(*a£&ov  [iiKajiic^ovi<;  itp&u- 
frf  Tovg  cpwyov&s  t^Givsv.  hoc  eft:  Q**m  cfufos  ad  caftra  fithnovtjfent ,  incideruntin 
"^cndtffima  pctacttlt.  fimind  namqtte  putlata,in  plauftris  confifientes  ,intcrficiehant 
fgienteis.  &;  qua:  illic  fcquuntur.  Morem  quidpc  fuilte  prilcis  Cermanis,  aciem 
^m^am,  ad  procliumque  paratam,  curruum  multitudine  a  tergo  claude- 
re  i  ^cminasque ac  liberos  in  iis locare ,  mox  infra  oftendam  .  quod  &  apud rlu- 
tarchum  de  Cimbrorum  caftris  poflitintclligi.  Neque  enimipfe  ^tott^ov  ea 
a^peMat,  quemadmodumineadem  hilbmfcpcKomanorumcaftra  ;  lcdz*~ 
tantum:  qux  vox  nihilaliud  heic  fignificat ,  quam  loci  munitionemi 
|}u*  plauftris  quoque  fieri  potcrat.  Sed  clarc  ac  diferte  hoc  tradit  Orohus ,  u- 
br°  quinto  capite  vigehmo  fexto ,  de eadem Cimbrorum  pugna loquens :  CMn- 
ltercs,pknfms  tn  modumcaftrorum  circumftructis ,  ipfadefuper  propugnantes  dtu.prope^ 
rcpulere  Romanos .  Vallum  tamen  fatis  difcrtc  innuit  Tacitus.  ac  forte  non  ad 
l^efin  in  Italia  5  fed  in  Gallia  ad  Rhodanum.  Quidquid  id ,  &  ubicumque 
uerit,  fortc  ex  Gallorum  more  atque  inftituto  iumtum  ;  Germanos  plau- 
JwMa  antiquitus  compofuifle  caftra ,  planc  clarcque  docet  locupletiflimus 
eJUi  *vi  teftis  Marcellinus  ,  libro  x  xxi.  ubi  de  Gothorum  in  Thracia  cir- 
^munitione  loquens,  Richemeres  ,  inquit,  Profuturo  ficiatur  &  rrajano  ten- 
***i*m  prope  opidum  Saltces.  ttnde  haud  longo  fiatio  feparatum  vulgm  tntfitmahk  bar- 
txrorum  ,  ad  Jrbis  rotundt  frttram,  mulntndtne  dtgefta  plaufirorum,  tamquam  tntra- 
^  cohibita  (batus,otio  fruebatur ,  & ubertate pr&darttm .  Complureisque  intra 

^uiiitione^ilothi  egerunt  dies :  nec  aliud  vailum,  quamvis  hofte  prope 
adliltentc,  aliamve  fofiani  fibi  ftruxerunt:  eodcmque  ,  poft  pugnam  gravifli- 
^ni,  iefe  receperunt.  coniimiliterque  anno  poft,  quum  Valens  impcrator 
JPleprocli0  cum  iis  consrefilirus,  versus eorum  caftra  contenderet  \  Dca.rfis,  m- 
•         ^arcellinus ,  viarum  ftatiu  confragofis ,  curn  in  medkm  torridus  prcccderct  dies, 
av°tAndem  [rmltario]  hofiinm  carpentaccrnuntur\  qud  ad  ftcctem  rotunditati tdetor- 
**** '  dlgcftaqii€ ,  expbratorum  relattone  affrrmabantttr .  Pugna  hinc  commilsa ,  lm- 
Perator  cum  exercitu  CcXius  eft .    Poftridic  ad  Adrianopolim  expugnatldam 
j0  n  ermt]nj  pergunt.  is  conatus  quum  irritus  foret,  Reverfi,  ut  inqiflt  Mafcellt- 
Us  >  *dvallum  dimenfum  tereti  figura  plaustrorum .    Ex  hoc  igitur  Gothoru m  ex- 
rnpIo,confimile&  illud  Cimbrorum  ffiifle  ^t^myd,  fwe  vallum  ,  maxime 
^edibileeft.  Vegetius,  libro  tertio,  capite  decimo  :  Omnes  barban  carrts  fuu 
oroe-m  conncxis  ,  ad  ftmtlitudinem  castrorttm  ,  fec&as  a  fupervententibw  exi- 
S  m  nocteis .  Germani  eadem  vallatione  hodicque  nonnumquam  utentes,  pa- 
10  vocabulo  adpeliant  nwenburg ,  id  cfr,plaufirorum  munitionem .  nam  burg  nihU 


jso  PHILIPPI  CLLIVERII 

aliud  antiqul  Gcrmanorum  lingva  notare,  quam  mttnitionem,  fiveftptionw* 
fupra,cap.  x  i  1  i,oftenfum  eft.  Non  Germanorum  proprium  hunc  fuifle  mo- 
rem  ,  fed  aiiis  quoque  Celtis,  maxime  vero  Gallis  communem,  ex  Ca^farisp^ 
tet  commentariis.  Belli  civilis  comment.  i :  Vencrant  eo fagittarii  ex  Rtttems ;  cquh 
tesex  Galiiacttm  mttltis carris,  magnisque  impedtmenti<s\  utfert  Gaf/ica  conjvetttdo. 
in  nullumalium  cedebat  ufum ,  quam  ad  caftra  munienda.  bclli  Gallici  com- 
mentar.  i,  de  Helvetiorum  caftris :  ^d  multam  nof/em  ettam  ad  impedimenta  pu- 
gnatum  eU\  propterea  qttbdpro  vallo  carros  objccerant ,  ejr  c  loco  fuperiore  in  noftrosvt"  , 
menteistela  conjiciebant ,  ctrnonnulli  inter  carros  rotasquematarat  ac  tragulas  fubju^-  [Q 
bant,  noftrosque  vulnerabant .    In  eamdem  igitur  mentem  6c  illud  intelligen' 
dum  eft,  commentario  1  v,  de  pugna  cum Tenderis  Ufipetibusque  GerrnaniSj 
nuper  Rhenum  transgreflis,  commifsa  :  CMilites  noitri ,  priftini  diei  perjidw  (*& 
tati ,  in  caftra  irrumpunt .  qttorum  qut  celeriter  arrna  capere  pottterunt ,  pattltsper  now 
refliterunt ,  atque  inter  carros  impedimentaqttc  prcelium  commifcrunt .    Atque  fl" 
fere  funt ,  qux*  de  caftrorum  mctatione  ex  veterum  monimentis  producere 
licuit. 

De  tempore  pugna: ,  item  de  aciei  ftruftione  nunc  deinceps  dicencuim* 
Au&ornofter,  libro  de  Germania:  Coeunt ,  nift  qtttd  fortuitum  ejr  fttbtt;w  inctA ' 
rit,  certis  diebus  \  citm  aut  inchoatttrluna ,  aut  impletur.  nam  agcndis  rcbus  hoc  ^lt^fl  %o 
(imtim  tnittttm  credttnt .    Maxime  procliis  committendis .  hinc  Ca;far ,  belli  Oa  • 
comment.  i :  ^uttm  ex  captivis  quareret  Cafar,  quamobrem  Ariovtftus  prwltonon 
ccrtaret  ■>  hanc  reperiebat  cattfam :  £)tsod apttd Germanos  ea  confuetttdo  ejjet,ut  matresj 
milias  eorttm  forttbus  &  vaticinationibus  declararcnt ,  tttrum  prcelium  committt  c<% 
ejfet ,  nec  ne.  eas  ita  dicercs  j  ^(on  ejfe fas  Germanos  ftperare ,Ji  ante  novam  lunamfr 
lio  contendtjfent .    Videlicet,  quia  tunc  luna  erat  decrefcensj  tefte  1  rontm  » 
ftratagem.  lib.n,  cap.  i.  nam  initio  plenilunii  fas  etiam  fuifle  prcclio  tlcccrn,Cna 
docemur  a  Tacito.  Quod  fi  igitur  nulla  cogeret  nece/Iitas ,  aut  nova  aut  p 'e 
exfpe&abatur  prcclio  luna.  At  quia  omnibus  pariter  Germanis  crat  notimm^ 
vulgatiffimumque ,  cun&is  rebus  agendis  aumicatiflimum  efle  initium  auttj '  ^ 
vam  aut  plenam  lunam  •  feminas  fuas  Arioviftus  non  de  temporc  prcelio  au  | 
cato  interrogaviti  fed,  utrum  tunc,  quandoquidem  adeo  Ca:far  urgeret,pr^ 
lium committi,  decrefcente  luna ,  fas  cflet .  cui  illx,  ex  infpeftione a(Iuarll^uja 
rluminum,utfupracap.  xxxvi  ex  PJutarcho  oftendimus, rcfponderunti^ 
plenilunium  jam  prarterifTet,exfpecT:andum  omnino  novilunium .  Sic  Ve He  *' 
Bructerx  nationis  virgo  fatidica,  quum  Civilis  Batavus,  &;  alii  Germanor 
principes,  de  belli  eventu  eam  confulerent;  projperas  Germanisres,  &t*ct  V 
legionttm  pradixit.  quod  quum  ita  evenilfet ,  adolevit  ei  aucioritas  vatici°?.n  V 
utaudoreft  Tacitus, hiftor. lib.  i v.  Seddefatidicarum apud  Germanos 
narum  vaticinationibus  fatis  fupra  cap. xxxvi  didumeft.  Prarterhas,  .  jc4° 
que  aut  novx  aut  plenae  obfervationem  ,  alia  quoque  aufpicia  ac  fort£ 
procliorum  eventu  eos  confuluifle,  ibidem  oftenfum  eft.   Cetcro ,  PrxC%  Jfr 
fuper  hac  re  aufpicium  indicat  Tacitus,  libro  de  Germania,  his  verbis  \&*  &  *$ 
obfervatio  aufticiorum  j  qua gravium  bellorttm  eventus explorant .  Ejus gent ts,ct' 
bellum  est ,  captivttm ,  qttoquo  modo  interceptum  ,  cum  ekclo  popularium  fuorttWit^  fC„ 
quemqtte  armis  committunt .  vicloria  hujus ,  vel  tllius ,  pro  prajudicio  accipitur.  ^ 
bus  fubitis,  quum  hoftis  imprudentibus  irruerct,  cafus  fortuiti  neCC^lta^aIi- 
teis  aufpiciaque  obfervare  vetabat.  &x\lw  y*f> , % xpow ,  utait  Dionyu^.^^ 
carn .  lib .  v  1 1 1 ,  o  kw$w@»  ,  epvg  w ,  x'k  FmSjyjw  •  id  eft  j  Immtnens  ffi*  £ 
nullam  conftiltationem  aut  moram  patitur .     Poltquam  vero  pugnare  aut  tti 1     ff,  ' 
fentaufpicia ,  aut  hoftis  coegifTetj  fignum  tuba  dabatur  ad  fumendum  ar  ^ 
in  aciem  cocundum  .    Marcellinus ,  prardiclo  lib.  xxxi,  de  pugnaGotn0  ^ 
in  Thraciacum  Ilomanis  conferta :  Signoadarma  capiendaex  utraque  tArU * (ntt> 
tuos  dato  j  barbari , postquam  inter  eos  ex  more  juratum  esi ,  tumulofos  locos  appcicre 
verunt.    More  fcilicet  gentis.  qua:  mutua  juratio  pro  Sacrame^  ^^fjbu5 
muitari.  Auclor  nofter,  hiftoriar .  Iib.  i  v,  de  Civile  Batavo,  P0Pu^ilio- 


GEJIMANI^E  ANTIQ,  LID.  I.  381 
rebellionem  contra  Romanos  perfvadente :  Magno  cum  affenfluauditus,  barbaro  ritu 
&fatriis  exfecrationibas  nmverfos  ddigit.  Sed  hoc  extra  &  aciem  &  caftra,in  fecrp 
Batavorum  nemorc,ad  epulas  aCivile  inftitutas,  tamquam  in  concilio.  ex  Mar- 
cellino  apertiffime  docemur,  morem  fiiifie  Germanis,  in  prcelia  ituris,  figno  ad 
eapienda  arma  dato,  antequim  ftruerctur  acies,  barbaro  ritu  &  fatriis  exflecratio- 
nibus  iruer  fe  in  caftrisjurare.  Jurafle  autem  invicem  putandum  elt,  primum  fin- 
gulorum  pagorum  catervas  5  dein  etiam  ipfds  inter  feprincipeis,  five  univerfo- 
rum  pagum  du&ores.  Juramento  facto ,  locus  aciei  occupabatur.  Acies  exhinc 
fouebatur  per  belli  ducem  6c  ceteros  ordinum  du&ores.  At  icientix  heic  olim 

10  artisque  parum  \  ut  fupra,cap. xLiii,dictum  cft .  In  univerfum  tamen  acies  com- 
pwebaturpercuneosi  teite Tacito,  inlibro de Germania.  Cuneus  quidfuerit,do- 
Cet  ^egetius , lib.  1 1 1 ,  cap.  xix :  Cuneus  dtcttur  muititudo  fedttum ,  quaijunctd  acie  fri- 
moangt{fttorj  dcinde  latior  frocedit ,  &  adverflariorum  ordines  rumfit  5  qnia  a  fiuribm  in 
unum locum tela mittuntnr .  qnam rem  miiites  nominant  Caput  porcinum.  Mar- 
CeIIinus ,  libro  x  v  1 1 :  Cujus  furoris  amentiam  exercitusita  ferre  non  fotttit :  eosque 
mperatori  acriter  tmminenteis  ,  deftnente  tn  angnftum  fronte  (  quem  habitum  Cafut 
pKinumfimplicitas  mtlttaris  appellat )  impetn  disjecit  ardenti .  Hinc  apud  Cxfarem, 
beHi  Gallici  commentario  v  1 :  frumentatione  redcuntes ,  ab  hofttbus  cafiris  ex- 
c"tft>  cuneo  facJo ,  cohortatt  intcr  fe  ,  fer  mcdios  hoftets  ferrumfunt .  Quapropter  im- 

20  pcritc  faciunt , qui  Ariovifti  aciem ,  apud  Ca;iarem ,  per  catervas  quadratas,  feu 
^adrangulas,  cornpoiitam  diftingvunt.  Germanorum  autemcuneos,  quosin- 
JJUit  Tacitus,  fimili  modo,ut  Vegetius  Marcellinusque  defcribunt,fuille  compo- 
T  °?» °ftendit  dilucidifTimc  Agathias,lib.n,Francorumprcclium,cumNar/ete  in 
^aliacommiflum ,  ita  memorans  :  ifv  3  cwTolgn  l^ect  rvjg  'sP^rd^g  o\ovh  tpCoAov. 

^TUT^y^  £  r-  ^  ifjt,vr&C&lOV  ,  OTToQv      0%V  tKvj^  ,  &y<XA)0V  T6  12 \&f  TTeTWKVMfXiVOtf 

7$  ^ctno9iv  Tof  g  dooriji  wi£/7n(p&xQcq ,  <p*f  v\g  n  otv  cwrvg  <rvog  fcgpaA^  t?  o-wjQi™  Xtto- 
^Gt&cu  •  rd  d\ji  cnciXyj  wcfcoooGtv  KctQ  TS  W  «S  fyy™jfy*>  W 

!  ^^govig  to  lyKu^Qov  Td^ri&pwci ,  J[u5$o  k^Koov  ipp*K01  *7nKiK&T0^  <aesm&i 


WfVj  Kffi 


•CpciASg  dyodviQu 


f  d'*  r$  dhXyXoig  cUrmToixQcy  <fyet<pv\ccTfoiv]o~  Hoc  elfc  :  Erat  autem  tijforwa  actei 
\arcunei^  a  Utera  ftiuram  referens;  anteriore  fut  parte  in  acutum  definens .  frefflt 


firuft*** ' aC  ^fifo4***  ttndicjuacjue  inter  fe  confertis  muniu 


dixifies  fuis  cafut  fua 

t  efformar<L_j .  aU  vero  utrimque ,  ex  centurtis  &  decurits ,  tn  longum  comfofi- 

**  &  ut  flurimiim  in  obltauum  frotenfe,  faulitim  ab  fefe  dtlatabantur ,  dtrtmeban- 
trVte,  tn  maximam  latitudmem  definentes  5  adeo  ut  loctis  intermeJm  vactm  reltn- 
VtT^"  &  md*  ™htu™  ttrva  fertattm  confftcerentur.  averft  emm  tnter  fe pbant, 
<o  i  '0,khm  «dverfieftcnt  &  extuto  confltgerent ,  fcutis  froteltt  \  tcrga  vero  mutua  t//a 
rerfi  contrafofitione  tuerentur .  Atque  hxc  tota  Francorum  acies  uno  conlla- 
at  cuneo,  adjedis  alis  longe  extenfis;  qux  in  vulganbus  haud  fuere  cuneis. 
°nfimilis  fuit  acies  Alemannorum  Francorumque  ,  in  Afia  contra  Turcas 
^u^a . .  (je       ita  j^lcetas  Choniates,invita  ManuelisComneni,  librofecun- 
^  '  E^  "W^w  fjLioiv  (p&Zdffyjot ,  Km  rotjg  x^cri  J[ov\ig  rd  J[o^,ta  ,  yjj  u  Aowo*  J$ 
£^*nQiv]x9  njj  to  o-xwYfiig  ci\cthei%eLvltg ,  E^tfv  o^o<riirvoyv\lov  T*£ctffyoi  yyjfavwe*- 
to0rigJCtVT*g'  ^ eft :  ^cie m  tmum  c°n^nfat* >  haftisque  forreciis ,  cantuque & cla- 
°re  de  more  fablatis ,  hofiem  fimul  aggrediuntur ,  turris  in  rnodum  comfofiti,  ftifati- 
liv    ^nt^uiffinios  in  Italia  eumdem  obfervalle  modum  Gallos  ,  auftor  eft 
5o  Ye^^  libro  decimo,  his  verbis  :  Quttm  Gallt,  ftruttis  antc  fe  fcutis ,  confcrtt  fta- 
firat '  necfacilis>  Pede  coHato ,  vtderetur  fugna :  juffu  legatorum  co//ec7a  humt  fila ,  qu& 
que  i  mr€r  duas  acies  j*cebant  \  atque  m  teftudtnem  hoftium  conjecla .  qtttbm  flerts- 
Gaff*      4  5  f€riseiue  verutis  in  corfora  iffk  JixU ,  fternttur  cunetts.  Et  paullopoft: 
cj'  tefiudtne  facld  ,  conferti  ftabant .     Tum  Fabius  ,  auditd  mortc^  coffeg*, 
a  telT°rUm  alam*  quinqentos  fere  eqnites ,  excederc  acie  jubet  ,  &  circumveclos , 
S°  ^afficam  invadere  acicm .    Quia  in  hac  etiam  acie  terga  erant  nuda  \  ut 


38i  PHILIPPf  CLUVERII 

in  illa  Francorum  acie  apud  Agatliiam.  Sed  &  Hifpani  fuas  hoc  modo  ftruxe- 
re  acies .  Idem  auctor,  hb.  l  :  Celtiberi,  ubi  ordtnata  acie,  & fignis  collatis, fe non  ejje 
pares  legionibus  fenficrunt  \  cuneo  imfrefiionem  fecerunt .  quo  tantum  vdent  genere  fugM> 
utyquacumquc  farte  ferctdhe  imfetufioyfiftineri  nequeant .  At  apud  Tacitum,  M  il_ 
bro  de  Germania,  plures  in  una  acie  intelliguntur  cunei .  ^Acies ,  inquit ,  com- 
fonitur per  cuneos.  Exemplum  cft  apud  Caefarem,  in  acie  Ario  vifti :  Tum  demnm 
neceffario  Germani  fua*  copias  e  cafirts  eduxerunt  j  generatimque  confiituerunt  yfMiw 
intervarlis ,  Harudeis ,  CMxrcomannos ,  Triboccos,  Fangiones ,  K^emetcis  ,  Sedufios,  Svc- 
vos.  Generatim  ;  id  eft,  per  nationum  genera  :  quorum  fucre  in  dicla  acje 
vn,ordine  heic  enumerata.  cunei  igitur  &ipfi  in  hac  acie  fuere  vi  i.  1 
nofter,  hiftoriar.  lib.  i  v,  de  Civili  Batavo  :  vbiinfidu farumce/sere ,  advim  trdfi* 
grefiusy  Caninefates,  Frifios  t  Batavos ,  propriis  cuneis  componit .  Sc  li  bro  fequenti :  Ct- 
vilis  haut  forretto  agmme ,  fedcuneis adftitit .  id  elt ;  aemen  ejus  non  in  longUlft 
vel  in  frontem  porreclum  erat :  fed  in  latum  hve  in  latera  ,  paribus  cuneorufl» 
intervallis,  extenfum .  Nec  tamen  Celta:  tantum ,  fedSc  alix  ex  vetuftiffirn° 
id  habuerutit  more  gentes.  de  Scythis  ac  Thracibus  teftis  eft  ^Elianus, 111 
libro  de  mftruendis  aciqbus,  cap.  x  v 1 1 1.  Cetero  caufim  ,  cur  generatim 
propriis  componerent  cuneis  aciem  Germani,  oftendit  au&or  noitcr,  diw 
libro  v  hiftoriarum,  infra:  Batavi ^Transrhcnanique ,  quo  discreta  virtm  m^mfi' 
fiius  ffeclaretur ,  fibi  qu&que  gens  confiftunt.  Aliam  tamen ,  verioremque  ad^erC 
cau/am  in  libro  de  Germania  :  Qupdfa  pracipuum  fortitudinis  incitamentttm  cft>  n°n 
cafus>necfortuita  conglobatio  turmam,  aut  cmcumfacit ifedfamilUejr  prof  inq^tAteS' 
Huc  facit ,  quod  non  ftipendiis  hinc  inde  conquirebantur  \  fed  fuum  ejuisq 
rector,  feu  nrinceps ,  pagum  ducebat.  At  quia  finguke  nationes  in  majoriD 
belhs,  vel  unguli  pagi  in  minoribus ,  propriis  compouti  fuere  cuneisj  cuneU  ^ 
aliumalio  numeronorem,  fortioremque  ,  ac  firmiorem  fuiftc  necelfum  e  ' 
quidpe  quumipfarum  nationum  alia:  aliis  forent  ampliores,  validioresq1  * 
Conrirmat  hanc  fententiam  exemplum  aciei  Arioviftinxi  dequafic  Ca»a  . 
Iffe  a  dextro  cornu ,  quod  eam  fartem  minime firmam  hostiumefie animadvertcrtttif  ^ 
lium  commifit .  &  mox  :  §}unm  hofiium  acies  a  finistro  cornu  fulfa  atque  in  flS 
converfa  effet ;  a  dextro  comu  vehementer  multttudine  fuorum  nostram  aciem  frer 
bant .  Denfos  fuiflc  hujusmodi  cuheos,fiipr4equidemfatisex  Agathi^^lC 
ta ,  &  Livio  patere  poterat :  verum  tamen ,  quia  illic  de  uniuersi  hoc 
acie,  in  unum  cuneum  formata  j  de  fingulis  aliarum  acierum  cunc^ 
fter,  hiftoriar.  lib.  i  v :  ////,  veteris  militu  memores,  in  cuneis  congregantur :  ^enr 1  ^ 
dique,  &  frontem  tergaque  ac  latus  tuti.  fictenuem  aciem  nostrorum  ferfring'tnt 
annal.  lib.  i :  T urbantur  denfis  Germanorum  catervis leves cohortes .  Atque  eq111^ 
ubi  catervar  Germanorum  apud  noftrum  juxta  aliosque  auctores  mern° 
tur,  femper  dicti  cunei  intelligendi  funt.  Hax  igitur  de  pedeftri  acie.  tp 

De  equitatu  fic  idem  no!ter,inlibro  de  Germania :  In  univerfum 
ti,  flus  fenes  feditem  roboris.  ebque  mixti  preeliantur 'j  apta  ,  ejr  congruente  w  "  ^ 
firem  fugnam  velocitate  peditum  j  quos ,  ex  omni  juventute  dilectos  ,  antc  *cie  ^ 
cant .  dejinitur  &numerm:  centeni  ex  fingulis pagis  funt .  idquc  ipfiumintcr  J^. 
cantur :  &  quod  primo  numerw  fuit  7jam  nomcn  ejr  honor  efi .  Nam  ccntentf11 
cabantur  j  patrio  fermore  die  hunderten.  Ufumquoque  Arioviftum  *l°cJjrjs 
nere  pugnae ,  teftis  eft  Cxfar  :  ^ArioviHus  hts  ommbm  diehus  exercitum  f 
continuit .  equeftriproelio  quotidie  contendit .  Genuthocerat  pugn*,quofe  GerMA 
ercucrant .  equitum  millia  erant  v  i ;  totidem  numero  pedites  velociffimi ,  ac  fi 
quos  ex  omm  cofia  finguli  fingulos ,  fiu fklutis  causa,  delegerant .  cum  his  inp r  1° 
fabantur-,  adhos  fe  equites  recipiebant :  fi  qui ,  graviore  vulnere  accepto  >  cqt0  ^ 
rant ,  circumfistebant :  fi  quo  longius  frodeundtim  ,  aut  celertus  recifiendum  j  //0jjfuifl 


horum  exercitatione  celeritas ,  ut,jubis  equorum  fitblevati,  curfum  ad/equarcnt» 
&  ipfum  poftea  Ca^farem ,  teftatur  Hirtius ,  in  commentario,  qucm  ad  ^ 
ris  commentarios  de  bello  Gallico  adjecit  octavum .  Germant,  mquiU  4U^tifl 
fterca  C&far  transduxerrt  Rhcnum ,  ut  cquitibus  interpofiti  proeliarentur .  Fuer  Jiii 


GERMANIiE  ANTIQ:  LIB.   I.  383 
his  Batavi ,  Caninefatcs ,  St  Ub;i :  cum  quibus  unis  Carfar  amicitiam  ,  ipforum 
r°gatu,fecerat.  Hirtius,  eodem  commentario ,  poftea  :  Bqtiitatum  omnem,  Ger- 
Manosque  peditcis,  fumma  velocttatis  omneis ,  ad  caftra  hofttum  fr&mittit .  Germanos 
fuifle  6c  hos  equiteis ,  oftendit  Hirtius  paullo  poft  :  Cognofcit  Germanos  equiteis, 
tnpmdentibus  omnibus  ,  dc  tmfrovifo  advolaffe  ,  &  froeitum  commififfe  .     At  Ariovi- 
ftini  ilii  pcdites  ,  i.nter  equiteis  prceliantes  ,  non  domi  ex  ftngulis  ftgis  centeni , 
erant  diiedi:  fed  in  caftris  ,  ex  omni  copta  ftnguli  fngulos  ,  fua>  (aiutis  causa,diiege- 
ra"t .  quemadmodum  apud  Romanos  quoque  vir  virum  legebat .  Tertium 
mfupcr  hujus  dileftus  genus  oftendit  Tacitus  ,  in  libro  de  Germania  :  nem- 
0  pe  ,non  centenum  ex  fmgulis  pagis  5  fed  dcvotorum  .    Vt  frtmum  adoleverint , 
inquit  ,  crinern  barbamque  fummutunt  \  nec  ,  nifi  hoHc  Cdfo ,  exfuunt  votivuum  ,  obli- 
gttuMtjtte  virtuti ,  oris  habitum  .    Omnium  fcnes  hos  initium  fugnarum :  hxc  frima  fem- 
'  fer  *ctes,vifunova.  Cctcrum,  ut  pedites  per  cuneos,  iic  equites  hi,  peditibus 
diledlis  permixti ,  pcr  turmas  componebantur .    Idcm  nofter ,  eodem  libro  :Ji>uod- 
pracipuum  fortitudtnis  tncitamcntum  eft  ,  non  cafim  ,  nec  fortuita  congiobatio  turmam, 
totcuncum  fiictt ;  fedfiamtt/.t,  &  prvpwqntrates .  '  Quot  igitUr  peditum  cunei ,  to- 
Jfdem  equitum  turmae :  &  fingulac  turmat  ante  fingulos  cuneos  in  fronte  po- 
;  unde  primus  in  adverfam  aciem  fiebat.  impetus  .    De  his  intelligen- 
UUrn  iilud  Germanici  Carfaris,  apud  noftrum,  annal.libro  11:  Primam  utcum- 
20  1ue  **iem  haftatam  .  ceteris  prxufia ,  aut  brevia  tela .  Nam  &  equitem  framea  fcuto- 
que  fuifte  armatum,jam  antea,cap.  xliv,  oftenfum  eft  .  De  Gallisin  Italiaita 
°tybius ,  libro  ll  :  UccvJh  d[  ot  Tcts  TxrpuToc^  x,ct]txovlis  <T7nipctg  X(*v<r°K  peu>i**ote  K& 
^C/ftiooig         xct&Kwoc-prjy&oL  •  id  eft  :  l»  primis  cohortibus  omnes  torquibus  armil- 
llS£}ue  attreis  erant  ornati  .  nempe  quia  prima  acies  crat  nobilium  locupletio- 
rumque  hominum  :  quos  &  apud  Germanos  pcr  bafiatos  intelligo.  P'utar- 
™»i  in  Mario  ,  plane  lo\*ty  quiddam  de  Cimbrorum  acie  rcfert^  his  ver- 
1SV:  K«f  ycto  yQcu,  ,  vTrtP  tS  fjivi  a\iaajrcicQ-om  tLu  t*£iu  %\  *rt9f**Z0t  P<*>*&"S  ^Kvtntn 
«M*  A«  tnwtxiffyu ,  A}d  tm  &wpUV  aiahhftyw .  id  eft  i  Etenim ,  ne  ordines 
^Jtcenntur ,  /ongts  cattnis  anteftgnaht ,  fer  balteos  trajeclts,  tnter  fe  colltgatterant \  Sed 
1  Oc^ecuneorum,  non  de  turmarumanteGgnanisintelligendum. 
j,   J^m  vero  figna  militaria  quo  oridnc  fuerint  prxlata ,  nusquam  fatis  expref- 
"m  rcperio  .    Video  quosdam  ,  in  Csefaris  commentarios  commentantcis , 
riovilh  aciemitaordinaffe ,  utifigniferi  Germani  ante  omne  luam  aciem,pro- 
,rnehoftium  agmen  iocentur ,  quas  ratio  haud  fatislana  videtur,  nec  proba. 
0I1ge  Probabihus  eft  ,  in  principiis  fmgulorum  cuneorum  fuille  figna  loca- 
•  undc  nec  nimiiim  hoftium  primse  aciei  propinqua,  nec  nimium  remota, 
rnia;  quidpe  refoedu  cuneorum  admodum  fucre  exigux  .    Totidem  au- 
^fuiflTc  cenfeo  (fgna,  quot  cunei ,  atque  turmac  .quod  etiam  ex  Taciti  hifto- 
ar .  hbro  1  v  patet  :  Civiits  medtum  agmen  cnm  robore  Batavorum  obttnens  utram- 
^  ye  Ment  rtpam  ,  qno  truculenttor  vtfu  foret ,  Germanorum  catervis  comflet  j  aftuitan- 
J  Per  canpoj  equite .  fimul  naves  in  adverfum  amnem  agebantur  .    Hwc  veterana- 
*™  (ohorttum  ftgm ,  inde  defromtafthis  luchque  ferarum  imagines ,  ut  cuique  genit  inire 
Fmurn  ms      *)uxt^  yeff.  cn<jjts  eXtcrmqHefiicie  obftrupeficerunt  obfeftbs . 

J^m  aciem  ,  in  hunc  modum  per  cuncos  turmasque  ordinatam ,  ingens  a 
^r8°cludebat  carrorum  numerus .  de  quoita  Ca:far,  ad  aciem  Ariovifti .  Om- 
nf*l*c*em  fam  rhcdts  &  carrts  circumdederunt :  nc  qua  fpes  tn  fuga  reiinqueretur  .  eb 
bnnlereS  iml)0fli^untsqudt  in  proeiium  proftcifcenteis  mtlttes  faftis  crinihusflentes  tmflora- 
xim  1  ne  fe  ^f^irutem  Romanis  tndcient .  Nofter,  iil  libro  de  Germania :  Jnfro- 
5o  fml^0Y^  mde  feminarum  uluhtus  audiri ,  unde  vagitus  infantium .  ht  cuique  fanfttf- 
aut  ^fthi  miximilaudatores .  admatres,  adconjuges  vulnera fierunt .  nec  tlU  numerare 
tur  €Xfi&ere  pl«g*s  favent .  cibotque  &  hortamtna  fugnanttbm  geflant .  lM emorUfrodi- 
&  ob**??*1"  dCies '  ™clmatas Jam  &  t*ba»tes,a  fieminis  reftitutas,  conftantta  precum, 
ttarumr  ^orum  »  &  monstrata  cemminus  caftivitate  :  quam  long)  impatientius  fiemu 
on  m  JUAr*m  nomine  timent .  Exemplum  hujus  mons  fupra  in  Ario vifti  acic  co- 
b   Vlmus.  Par  refert  nofter,  hiftoriarum  libro  iv  :  Civilis  caparum  cohorttum 

ftgmjt 


JS-4  PHILIPPI  CLUVERII 

fignls  ciraimdatus j  nt  fuo  militi  recens  gloriaante  oculos  ;  &  hottes  mcmoriit  clddis  ttf* 
rcrentur .  matrem  fuam ,  fororesque ,  jimul  omnium  conjuges,  parvosque  liberos-,  coti- 
ftstere  a  tergo  jubet >  hortamentavtctoru  ,  vel  pttljis  pudorem .    In  carris  rhedis(jUfl 
fuiffe  locaus  j  teftantur,  prarter  Ca_farem,  Plutarchus,  Orofius,  ac  Dioj 
Plutarchus  in  Mario,  de  dicto  Cimbrorum  exercitu  :  A\  yuvctjm  cB* 
dpct^uv  lAiXcw&pons  iCp^uQcq,  T&f  (pivyovTctf  iKretvov  ,  ct\  $/}  aiJ}j)ct$,  ctj  d[l  ctd\&' 
<p£f  3  aj  d[t  -zrctTicus .  hoc  efL  :  Vemina  ,  in  plattstris  conjistentes  pullatx,  fugiente^ 
trucidabant ,  alU  viros,  alm  fratres ,  qtt&dam  parenteis  .  De  eadcm  pugna  Oro- 
iius,  libro  v,  capite  xvi:  CMttliercs  graviorem  pcne  excitavere  pugnam  . 
plaustris  in  modum  castrorum  circumstructis ,  /^/Te  defuper  propugnantes  ditt ,  propcrt'^ 
pttlerc  Romanos .    Nam  &_  ip/x  erant  armatx .  quo  illud  fpedat  Taciti ,  in 
bro  de  Germania  :       y£  /#////>/•  ^v/r*.  virtutum  cogitationes ,  extraqne  betlorttm  ct- 
ftdt  putct ,  ipfis  inapientts  matrimontt  aujfuiis  admonetttr  ,  ?/fy///r  J't  laborum  perkwfr 
rumque  foctam\  ideminpace,  idem  tn  prcrlto  pajjitram  ,  aufuramque .    Sed  DiOf115 
etiam  ,  de  plauftrorum  circumvallatione  ,  infpiciamus  te.timonium  •  1S/ 
libro  L  i ,  ita  tradit  de  Baflarnis  Germanis  ,  in  Mceha  a  Craifo  fufis  : 
piv  ct*TcivS-ct ,  zro^f  e/[e       Qvyonotf  iCp&etpet*  .  \s&v  it  ydo  tuv  dfict^uv ,  Kctto^ 
cwToig  xtruv ,  a)nxroJ\iS-nQct9 ,  ^  o?t_0<reT*       tx$  'srctjJ[ctf  tolc'  ti  ywjcMKctf  crSQ^ 
fyQcuTotf ,  v&sqQ*» .  id  eft:  UWultos  ey  heic,  &  posteafugientets  delevcrttnt- 
a  tergo  cttrrus  eorum  objectifugam  impediebant ;  &  Ltberos Jtmttl  uxoresque  ertfcre^' 
pienteis  ctdcbant .    Hoc  igitur  carrorum  munimentum  egregie  ac  eraphiCe 


fcribit  Nicctas  Choniates  ,  in  vita  Ioannis  Comnenij  cujus  imperii  anj10 
quinto  Gothi  (  quos  plerique  ejusxvi  fcriptores  Gra:ci  falfo  nomine adpc^ 
vereScythas,  ut  fuo  loco  oftcndeturj  trajecLo  Iltro,  Thraciam,  WcC^0' 


niamque  populabantur .    De  his  igitur  ita  Nicetas  :  aWo  jxiv  rot  to 

KCtTCt  T0vJ[t  TCV  7ToXtfA.OV  ^pf  TOt^TOV  Tl  OKtWATVXy^Q»    OK   VS&QttlpiUf  TffO&Zxfa 

7r,f  ctictyKYif  Tct  d[iovTct '  Qiwctyzyov  cf\*j  7ra.Qoui  d^ct^otv  ,  «V  %ri^ot  zrig/ftfis 

J\lCtTl&r}Ql  ,   >f^t/  TUTUV    CUU&iV   wQetVTif   [A,0iOCt¥  XK  Ohlylw  OK  TX  QfpUV  T^7^^  , 

cQct  HgJ  %ctyLKUfut,Tt  dzrexouvTO  tu  ^Yixcuvj^ctTi  ,  M&j  irohhotf  cf[i  cwtuv  iyKUp^  ^ 

pcJ[xf  pV[AOTO[J,liQ>U)TiS  -    (6lct(0(A%}0\,  piV  \JZSV  ?UpctJ\UV  H&j  T_6   VUTCt  TStfJS  tIw  ^ 

<zs&Quvruv  fAiTctT&iVTis  ,  uoirip  t«£@s>  i%vpov  Totf  d[A,dtotf  «Veife^ey  ,  . 


i  Scyth*  tn  hoc  conjiici^ ,  r 

neccjfttate  artium  magistra  coacli  ,        hujusmodifunt  commentt .  Omneiscntf*0 
crbem  compofucrunt  \  iisque ,  /;W  wg/fc.  copiarum  fuarum  parte  impofta ,  f 
ijijunt.  ac  mttltos  obliquos  adttus,  platearum  instar ,         reltqtterttnt .    ^Biin  ^ 
tura  Romanis  urgerentur^  tergis  obverjis intra  currm,  tamquam  mttnitam  arceM  >n ^  ^ 
fug£  wcommodo ,  fefe  ricipiebant .    Jnde,  virtbus  recttperatts  y  tamquam  portis** 
pentes  ,  fortia  facinora  edebant .    Neque  ea  res  altttd  erat ,  qttam  mcentttm  opf' 
gnatto  j  qttx  in  media planitie  Scyth*  ex  tempore  jlruxcrant .  Vnde  factn^) 
uti  Romani  Ubore  irrito  fattgarentur .    Aliam  copiarum  partem 
carns  impofuerint,  quam  feminas  cum  liberis ,  cquidem 
dubito :  eoquemagis,  quia  feminarum  nullam  facit 
mcntionemj  quos  tamen  illic  fitas  fuilfe 
certum  eft.  Ha_c  igitur  de  acici 
ftrudura. 


Germani^e  Antiq.  LIB.  L  3§5 

Cap.  li. 

*T)e  f>ugn&.  hem  de  urbtum  aliommque  locorum 
mumtorutn  oppugnatione . 

A    c  i  e  ad  di&um  modum  inftrufta,  ipfe  dux  fingulos  cuneos  hortandd 
A\   obequitabat.  TacitUs  annal.  lib.  H;  de  pugna  inter  ArminiLim  &.  Ma- 
lQ     ^  roboduuin  :  Tunc  ^frminius  equo  conluflrans  cuncta ,  ut  quosque  adveclus 
er&t*recipcratam  libertatem,  irucidatas  legiones  ,fi?olia  adhuc  &  telayRomanis  direpta,  in 
toanibus  multorum  osieniabat .  mox:  2{equeUMaroboduus jac/antii/ui  ,aut probris  in 
bojlem  abstinebat .  &.  paullo  poft :  His  verbis  inHinttos  exercitus propriz  qnoque  canfk 
pmulabant.  Sic  eodem  libro  antea,  de  pugna  Gcrmanos  interatque  Romanos : 
^c  ^rmmius.  ant  ceteri  Germanorum  proceres  omittcbant fuos  quisque  tesiari .  6c  mox : 
w  accenfis,cjr prccltu poficntes ,  in  campum^cni  idiHavifi  nomen,  deducunt.  Cetero  Dio- 
orus, lib.  v,  de  Germanis  &  Gallis,  Ka!Q  <5e  ru>  <a^&'£rtf ,  inquit,  eiuS-ao-i  <zt®d- 

7%g  ^  e Ksh  Kaf&^yjtfofyuoi  rxg  ataflixg  .  otclv  $%,  Tig  vvoraKxo-ri  <nf$g  rlw  pd%Lu ,  iai 
20  l^^ywuv  cufyapxS-tctg  tfcvfivSQ,  K&1  Tocg  tavjuv  cc?i\u$  <3r£9(ptpovlai,  t&j  tov  air&ilotBjJOV 
£^°^Q ,      Qwav^Q ,  tyij  to  QwoKov  to  3,d^Q@*  Tvjg  \pvx<jg  rolg  Xoyoig  ^zt&aQaipxvlai  . 

°c  e^ :  K^Acie  inHructa ,  procurrcre  folcnt,  &  optimum  qnemque  ex  adverfariis  ad fin- 
K  are certamen provocare  ,arma  adterrorem  hostium quajfantes .  fi  quis  contra  exeat  ad 
Wucandnm  \  firenua  majorumfacinora  dccantant\  fuasque  virtutcis  deprtdicant :  adver- 
Wium  <uero  convhiisprofcindnnt,  virtutemfy  cjusdcprimunt\  at%  omnem  animifiduciam 
detrahunt .  Exempla  paflim  apud  auctores  occurrunt.  Livius,  lib.  vi,  de 
7*^0,  cum  quo  T.  Manlius  pugnavit :  T um  eximi.i  corporis magnitudine in  vacuum 
yl*m  G*t<usprecejfii\  & qnantum  maximk  vcce potuit , §uem nunc,inquit, Romafor- 
Wtouni  vm  m  habct,procedat  agcdum  adpugnam  \  ut  nostcr  duoru  eventus  ofiendat,  utra 
j(t  ?£ae//ofi  mL'll°r- mox  in  orationc  Manlii :  ferox  prafidtat  hofiium fignis :  &  paullo 
0  :  Corpus  altcri  magnitudine  eximium,  verficolori  vettefittisquc  &  auro  calat  is  refnl- 
J*-*m*s  •  media  tn  altero  militaris fiatura,  modicaquein  armis  habilibus  magisyquamde- 
Ks,jpecies :nm  CAnttiStnon  exultatio,armorumq,  agitatiovana.  &  lib.  v  x  i,  de  Gallo, 
tien]  ^a^erius  pugn^vit :  Gallus procejftt magnitndine atq? armisinfignis ;  qua- 

qu '  Sriiefimm  balla ,  cum  filentium  feciffet,  provocat  per  mterpretem ,  unum  ex  Romanis, 
"^Jwmferro  dccernat.  Sic  c  Teutonorum  acie  unus,animi  nimium  ferox,ipfum 
Sed^111  excrcitus  clucem  provocavit;  tefte  Frontino,ftratagem.  lib.i  v,  cap.viL 
llo  Ceitarum  Pars  Hifpani  iden^  fecerunt.  Appianus,in  Hi/panicis,  de 

L  i^ln°  exercitu,  Intercatiam  Hifpanorum  urbem  circumiidente  :  eapiva  d[i 
,  $*(>oov  t^TTTriviv  tg  70  /tigSi^fl^xew^^'^^fll^^^^'  5  5?"^«" 
*Jfr«*  w  PwpaxUv  tov  WtXovfe  •  xtiVot     v7ca\<.xov\(&  ,  S^f^QaQocg  5  tl?  ftjfuSt  *a\op- 
ffl*W><&  cLTrtxuoH .  id  eft :  Inter  barbaros  virqmdam Jplcndentibus  arnusinfigoisjre- 
Y°ttnt€r  «tramq,  aciem  eqno  vec7us,procedebatye  Romants  unum,  qnifiecum ferro  decerne- 
fUofr°Vocms  fid  nemine fife  offerente,  Romanos  irridendo,  &per  ludibrium faltando,ad 
jtjjfj *ti at.  Idem  audor,  bel.  civil.  lib.i,  GalJum  quemdam  procerum  refert  in 
la>Koirianoru  unum  iniingulare  certamen  provocatem,haud  procul  Nol3i 
aut^Usrn°^i  igitur  prseludio  pnemiflb,  ubiarma  totius  aciei  coferre  duci  vifum, 
tejs  j  ^  cogeret,  figno  tuba  dato,per limileis  cantus.tnpudiaq;,  atque  ingen- 
Qer^am.ores,  pugnam  univerfi  auipicabantur.  qua  de  re  licnoiter,in  librojie 
^P<*lU  aUl^ '  *  ui(fcafudeos  &  Herculem  memorant :  primum^  omnium  virorum fortiti  in 
cendHnm  i  cmHnt  - Stmt  iUis  ndc  qnofc  carmina,  quorum  relatu.quem  barditum  vocant ,  ac- 
^ntve  ammos'  fiftur/eque  pugme  fortunam  ipfio  cantn  augurantur.  terrent  enim ,  trepi- 
Ptcib  '  froHtfonu'n  ac^s .  nec  tam  vocis ille,  quam  virtutis  concentus  videtur .  affeciatur 
rePercTr^0/^S & fitft»  murmur ;  objettis  ad  os ficutis  ,  quo plenior  ac  gravior  vox 
Wmam  mum*fCAt'  Dodiffimus  Lipfius  heic,  contra  fidem  omniu  exemplaruii 
4  m  °rationem  iic  dillingvereconatus  cft:  Buffeapudeos&Herculememorant, 

j^j^  frimuni* 


$6  PHILIPPICLUVERII 

frimumqneomniumvirorum fortium.  Ituri in  froslia  canunt .  addiditque  hancnotaffl. 
Rectc  dtflinxt.  non  emm  ea  mens ,  quod  Herculem  canant  :fed,  qnod  alacres ,  &  «im  c0 
inciptant  fnqias.  Verum  error  hic  eft,  ita  me  UuCx  ament ,  ingens.  utrumq*  eni 
audor,  una  quafiopera,  innuere  voluit:  de  Hercule  tamen  memoratio  eratp  ' 
tiflima!  nam  hoc auctori  heic,in  initio  operis de  Germania,fuit inftitutum,uti  o  i- 
einem  gentis,  &  qui  externorum  primi  ad  eos  pervenerint,  indicaret.  ita^ueK' 
mumHcrculcmreferti  deinde  Lllyflem .  Hcrculem  autcmin  Germania  ruiin 
non  magis  ipfos  memorafle  voluit  auctor  Germanos,  quam  de  Uiyfle.  idque 
tet  ex  eo ,  quod  non  apudfe,  fed  apudeos,  {cripiit.  Memoraruntfcilicet  Roma  ^ 
rum  quidam  fcriptores ,  ante  Tacitum :  qui  iidem  &  de  plunbus  1  ultolllSn 
filiis,  item  de  Ulyfle,  &  de  Caftoribus  memoraverant.  Caufam  etiam  heic  oir 
dcrc  voluit  auc1:or,cur  ld  fcriptores  illi  de  Hercule  opinati  fint:  nempe ,  W^.J^ 
Germani  Hercnlem  frirnum  omnium  virorum fortium  in  proelta  itnri  canebant.  1 i01 
Ctiam  major  diitinclio,five  interpunctio  fieri  dcbebat,inter  duo  ifta  verba  me 
rant ,  &  camtnt :  ut  quorum  illud  ad  Romanos  fcriptores  pertinebat  j  hoc 
Germanos.  Per  opportunitatem  autem,6c  alia  Germaniscarmina  fuifle,m  ^ 
re  voluit  Tacitus,antequam  ad  narrationem  de  UlyflTe  trasiret.  quorum  alio^ ^ 
mentionem  fadurushoc loconon erat  jut minus  proprio,minibqueidoneo. 
fane  verba  hax  ,  Suntillis  h*c  quoque  carmina ,  fatis  manifeftc  convincunt ..  J^  ^ 
antealicujus  mentionem  factam  carminis, quod  in  prcclia  ituri  canebant.  i 
tem  nullum,nifi  hoc  de  Hcrculc.  A^y^fe  majorum  fuorum  fingulos  ant 
gularia  certamina dccantafle,fupra e  Diodoro intellcximus.  univerfam 
aciem  poftoa  majorumfuorum  laudcis  in  unum  concinifle  ,  inframoxpa^^ 
univenbs  ig  turHerculis,ante  omncismajorcsfuos,ceciniflefortitudinem,  ^ 
to  tcftantehauddubium  eft.  QuisHerculeshic  fuent,quem  una  ^^J^, 
gentibus  omnibus  colucrut  Germani.Galli  &  Hifpani,  fupra,  cap.  xxvi 1 1& 
oftenfum  eft.  Non  Germanos  foliim ,  fed  alias  quoquc  genteis, in  prce  i  ^ 
cum  cecinifle,teftis  eftbtatius:  qui  de  TirynthiisGraecis  Jta  canitl  hebau  • 

Herculeum  Paana  canunt ,  vaflataqtte  monflris :  J 0 

Omniafrondosa  longum  detts  audtt  ab  Oeta.  ,  .  v0c6 

Decetero,merit6  heicabeodemiimul  Lipiio&aliis  eruditiflimis vins 1  ^ 
bardttnm  dubitatum  eft .  quid  enim  Bardorum ,  id  eft  poetaium  nomen, 
indederivata  ,  in  iingulari  carmine?an  non  &:  reliqua  carmina,  ^UI.  ctCrg° 
les  eorum  conftabant ,  ab  iisdem  conficiebantur  bardis  ?  Omnino.  I  j^od^ 
emendatio  Lipiii,  quiaGcrmanica  voce  baren,  id  eft,a  clamando,voci 
feu  vocem  tollendo,  dictum  putat  baritum .  placet  tamen  magis ,  per  fjj^et  li- 


rr,  barritum.  non  de  nihilo  quidpe  eit,  quod  corruptum  vocabulum  ^^ro 
teram  rr  quac  fotisapcrtcoftendit,aliam  heic  fuifle  antealiteram.  h^QClsc^ 
fuifle  n  uliam,  nifl  d,  conftans  tcftatur  in  Marcellini  hiftoriis  cjusdc m  ^  ^ 
bra  lectio.  Lib.  xx  vi :  S:<?norum  aficibus  aquiltsque  fubmiffts ,  defcivcre  t 


eum :  &  terrificof  emitu ,  quem  barbari  dicunt  barritum,  nuncupatum  imfera    ^  ^ 
tumque ,  confentientcs  in  ttnum ,  reduxerunt  in  caflra.  Lib  x  v  i :  Exctf  t    ^  ^  fe0i 
gefiurientes  barritum  ciere  vel  maximum  .  qui  clamor  ipfo  fervore  certamt  ^Qf0* 
fufurro  exoriens ,  fauhtimqne  adolcfcens,  ritu  exto  '  ttur  flucluum ,  eautt       \  ^jp 
lib.xxxi : Romani qnidem,  voce undtque CMartui  concinentes,  at  minortjo  ^yitf' 
rem  frotolli ,  quam  genttlitate  apfellant  barritnm .  Si  c  &  V ege tius  >  li b • 1 1 1 '  jgjt^ 
Clamor  autem  ,  quem  barritum  vocant ,  priiis  non  debet  attolli ,  quam  actes  u   J^jti  & 
xertt.  Atque  hunc  barritum  etiam,  ut  multa  alia ,  Romani  e  ^eJm  ^co^f  <,° 
fciplina  iilofxculo  mutuati  erant.  Sed  prceliis  prsecinere,ac  pralultar^ 
nisantiquitus  non  mpdo  Celtarum, fed  omniumgentium  fuitmos.  ^ 
anuquiflimis  temportbus  Italiam  occupantibus ,  Liviusiibro  v:  ^^ptfX 
tttmultmgens ,  truci  cantu ,  cUmoribusque  variis  .  horrendo  cttncla  C0^L.  Jte^J!^ 
Et  lib.xx l :  Callt  occu-fant  in  ripam  cttm  variis  ululatibus,  cantuque  mortsj S'wl 
x  x  x  v  1 1 1 :  Cantm  ineunttwm  frcelium ,  &  ululatm ,  &  trifudta.  De  H1  r  * 

ltalicus,lib.x:  -v 


GERMANI^   ANTIQ,    LI6.  I.  3S5? 
•  -  Ritujam  moris  iberi, 
n  Carmina  pnlfata  fundentem  barbara  cetra . 

pe  Lufitanis,  Hifpanica  gente,  Diodorus,  di&o  lib.  v :  e'v  to~q  vrohipoig  <ss&g  pvQfjifa 
^atvaa-i ,  £  Tsreuavet^  d^a-tv ,  iW  %*iwri  *W  elvjmmyffyots «;  id  eft :  /0  W/J  <w/  » 
^jw  incedtmt ,  carrnina  camnt ,  ^wd/wfo  adgrediuntur  bofiem .  De  Gallascis ,  itidem 
Hifpanica  gente,  Silius  lib.  iii  : 

—  GalUcia  pubem 

Barbara  mwc  patriis  ululantem  carmima  Itngvis , 
Nunc  pedis  alterno percttfa  verbere  terra , 
n  K^Ad  numernm  refonas  gaudentem  plaudere  cetras . 

Britannis  Tacitus  ,  in  vita  Agricoke  5  ubi  Galgacus  apud  Caledonios  ante 
Foelium  concionatus  fuerat:  Exccpere  orationem  alacres  }&  barbari  moris  cantu,  ejr 
ptmitu  yclamortbusque  dtffoms .  De  iisdemDio,lib.  LXil:  ot^jj  fidqGapot  Hpetvyvjn 
^0^?  K&l  d>$eug  cLTrei^rtKati  x&A>ot.  id  eft:  Barbari  magnos  c/amores,ejr  cantusmi- 
n**eis  cdebant .  Sicde  Geimanis ,  qui,  Civile  Batavo  duce ,  caftra  Romanorum 
^Rheni  ripam  obfederant,  (erant  autem  Caninefates ,  Frifii ,  Batavi,atque 
^ugerni )  audor  nofter  hiftoriar.  lib.  v  5  poft  habitam  Civili  concionem :  Vbt  fo- 
6 [«rmorum ,tripudtisque  (ita  iflts  mos)  afprobata  funt  ditlaTfaxts  glandtbusque  ejr  cetcris 
Jpiibus  prxliuminctpitur .  De  Thracum  gente  idem  nofter,  annah  lib.  iv.SL 
"'  i»fe? 

ltos  fliilTe  ovpGcifoetv ptirol  av\S k&  Xvpc^  ct> pvQpS,  id eft  ,pugnam  conferere  aa.u- 


20 


yU  %n ]  frocijstmos  ,qui  ante  vallum  ,more  gentis ,  cum  carminibus  &  tripudtis  prafulta- 
-  m?tttt  dtlecJos  figittariorum  .  Strabo,  lib.  x,  Cretenfeis  quoque  tradit  in  bcllis 


rvm,  accincnte  ttbia  ac  lyra .  Lacedxmoniorum  fuper  hac  re  inftitutum  fatis  no- 
,UJ?  cft-  Hinc  rede  Ifacius  Tzctzes  Martem  faltatorem  conjecit  Lyeophroni 
ai«um,inhisverfibus: 

Kca  ivj  Ka&lQei  yetteut  ogfflrtjg  Avpw , 
^.TfopGo)  tov  dt{iaTy}{>ov  i^d^xuv  npov* 
Jncenditqtte  terram  faltator  Mars 
30  aj  Concha  cruentum  exordiens  clafiicum . 

jj  <  5U*  Tzetzes :  Opxws  tiytTeu ,  Stet  Tag  ytvo^ou;  ai  Totg  vroXipoig  <rv%vag  Ktvj<mg  ' 
i%  ^*1^7©*  »  ewfliij  f/.iXvi  Ttva  g7rtT^eta  «sn*pf  to  vrapoTpiwetv  W  dvfyetxg  eig  'stoMfxo. 
I  w/o  .id  eft:  Saltatgr  dicttur  propter  crebros  ,qui  jtunt  in  bello  ,motus .  aut  mobuis  ;  ^r// 
lar^^^  V^am  ,  apta  ad  incttandum  viros  ftrcnuus  ad  bellum  ,  canebant .    Ad  llng' 
fiio  • CCrtamen  ^1C\U1S  ante  umverforum  concurfum  progrederetur,  majoru 
fu^rurn  taudeis^fuamqueipfiusvirtutem  antecertamen  eum  decantaile.;teltc. 
^P^citavimus  Diodoium.idem  fechTe &  univerfam poftea  aciem, addor ci 
ttd  tC.  ^nusJ  lib>*  xxxi :  Romani  eqntdem  voceundique  Mmta  concinentes ,  amtru  rtfoh 
ri  mai°rem  protolli ,  quam  ocnttlitate  appellant  barritum  ,  vires  validas  erigebam .  i  an 
40  ffrV'ro  m  >j°rum  laudes  cUmonbus  (Irtdebant  tncondttis  :  interque  varios  fermones  diffo* 
rcf    3  ieviora  fY(Elm  tentabantur.  De  Corallorum  gente,Pontumaccolente,  iden- 
ert  Val.  Flaccus,  A^yovavTDtuvlib.  VI  : 

Prcr/ta  nec  rauco  cnrant  incendere  cornu  5 
Indigenas fedrite duces ,& prifca  fuorum 
Cet-   v  ^acla  canunt ,  veterumque,  viris  hortamina,  laudeis . 

^«CrUrn  rec^e  nonler»  debarritu;  Nectam  vocisille  ,quam  virtutis  concentus  vL 

^Vio  rCenimaPu^^om3nos^U°9Ue?ant^^  tel^e 
*&ted  Ul  :  Con9^->conctont 'tdvocata \t \\am  fatisanimieH ,  inquit>decerritque pkciti 
tij  H1n'c^orem,qualem  in  acie  fublaturi  eftis,  toilite  hic ,  indicem  voluntatis  vtrtu- 
tofJt  ezuf  r*  •  Unde  etiam  apud  eumdem  audtorem,lib,iv,  Clamor  indicum  primwm 
iW/f  inc^,laturatUet'  excitatior  ,crebrtorque  abhofle  5  ab  Romanis  diffonw  ,tmp<ir, 
ti?  jj-a^f  lter*tw  ,  incerto  clamoreprodidit  pavorem  aritmorum .  Quo  illud  etiam  Taci- 
**vir  *r' liDro  Iv  .  intelligendum  de  Civile,  caftra  Romanorum  obfidente : 
^Hcredlm  Cmtu  femtnarurn  ululatu  fonuit  acies,  nequaqriampar  a  legioritbtts  cohortibtts- 
^t\*n\cUmor' nam  &  hx  p^vebantj  ut  liquet  ex  hiftoria;  contextu.  At  pra:ter 
1 »  clamoremque  iftum  immenfum ,  armis  quoque  inter  fe  coilifis,ingen- 

Kk  1  tcm 


PHILIPPI  CLUVERtl 

tem  excitabanttumultum.  quodfingulos  fecifle,ante  finoulare  certamen,  fu- 
pra  e  Diodoro  intelledum  5  Sc  univerfos ,  ex  Silii  lib .  11 1  f&  x ,  item  ex  Taciti 
hiftoriar.  v»  Idem  hic  in  annal.  iv,de  Sigambris:  Simtdin  fcrocijjimos ,qui  ^nte 
njallum,moregentisycumcarminibws&  tripudils  prtftdtabant ,  mitttt dilethsfagittarfr 
rum  .  li  dum  emtnits  grajjkbantttr  ,crebra  &multa  vulnera  fecere :  propius  tncedentes, 
eruptionc  fubita  turbatijunt :  recepttqne  fubftdio  Sugambr*  cobortis^  quam  Romanw  proin- 
tam  adpertcula,necmtnuscantuum  &  armorum  tumultutrucem,haut procul  inftruxe- 
rat.  Ethiftoriar.  11  :  Ingerunt  dcfuper  Othtnianipila,  Itbrato  magis  &  ccrto  iftu,  advef- 
sus  temere  fubeuntes  cohortes  Germanorumjantu  truci,  &  more  patrio  nudts  corportbtisf^ 
per  humeros  Jcttta  quattentium ,  Li vius,  lib.  xxi,  de  Gallis :  Galli occttrfant  in  rtpam cu0  '° 
vartistdtdatibusy  canttiqtte  mortsfid,quatieKtesfeittafitpcrcapita}vibrantesqttedextristek 
Caufamac  rationem  omniumhorum  oftendit  Iib.xxxvin  ,  de  iisdem  loquens 
Gallis:  Proccratorpora  3promiff*(Jr  rutt/aucom*^vafta/cutayprk/onoigladii,  adhoccM- 
tus  mcuntium  fratlium ,  &  ululatm ,  &  trtpudia  ,  &  quattcmium  fatta  tn patrium  quernU^ 
morcm  horrendiu  armorum  crcpttus;  omma  de  induj/ria  compojita  adterronm.  Sic  nO- 
fter,hiftor.v,de  Germanis:  ,Quo  plus  terroris  adderent  ^curicla  c/amonbusmifceb^' 
Hinc  Ca:far,belli  civil.  comment,  j  11 :  Ncque  frttftra  amiquim  inftituttim  eft^ftm 
gna  undtquc  conctncrent  ,  cfomoremquc  univerft  tol/erent  :  quthus  rebns  ejr  boffets  terrc 
ri,  crfttos  incitari  extfttmarunt .  Diodorus,  lib .  1 1 ,  clypeos  haltis  percutere ,  ir#  »- 
gnum  fuiile  ufurpatum  ^gyptiis,docet .  Igitur  antiquiflimus  hic  mos  milit^ 1 
&  hauddubic  ante  gcntium  poft  diluvium  difpcrfionem  exortus;  fi  nonante 
diluvium.  unde  in  omnem  terrx  orbem  difieminatus.  Romanos  tamen  eo  ufo5, 
nusquam,nifi  fub  poftcrioribus  demum  impcratoribus,  reperio.  Marcellinu?' 
lib.  xxxi,  pugnam  inter  Gothos  &  Valentem  imperatorem,  in  Thracia  commij 
fam,  refcrens  :  Dumqueidem  cornu,  nullo  etiammtm  tntcrsurbantc,  extevditur ;  h*rren. 
fragore fonantibus  armts .pulfuque  mtnaci  fcutorum  territi  barbari .  Stewechius  in  no«5 
ad  Vtgetii  libri  1 1  j  cap.  ix,  ab  ALgyptiis  ad  Romanos  morem  hunc  permana»c 
arbitratur?  At  quarro  cgo  ,quando  ?  ultimis  dcmum  temporibus;  an  vero P"*1 
mis  ?Si  primis;  cur  nullus  eum  in  rebusgeftis  Romanorum  notavithirt°ricU£ 
nullus  alius  auclor  ?  cur  tamaltum  apud  omneis>cruafi  ex  unanimo 
lentium?  Sin  vero  ultimis  demum  temponbus  a  Romanorum  militibus  i»u^ 
patumfatean^cur  ab  AEgyptiispotius  Romanos  eum  fumfifie  credam^ 
a  propionbus  Thracibus  ?aut  Hifpanis ,  aut  Britannis,  aut  Gallis,  aut  cieniq^ 
Germamsi  cumquibusplurima  illis  tunc  bella?  a  quibus  barrttnm  qiioqu*  * 
adfumfifie  di/erte  fatetur  Marcellinus :  aquibusetiam  imperatorumfup^  |c-fl 
tum  elevationem,  &  multa  alianonmodo  forisin  militia ,  ihddowiet^  1 
nuia  eos  inftituifie,  fupra  patuit .  Fuit  tamen  ejus  rei  jam  olim  apud  R°m.^jf 
quadam ,  non  in  bcllis  ac  pugnis ,  fed  in  pace  ad  feftos  dies  imago,  cx 
fimo  illo  omnium  gentium  more  fervata  .  Dionyfius  Halicarnafienfis, lib',11'/^  k° 
Saliorum  in  ^icris  faltatione :  xoohu»  St  ^  ««V»  m^Kiw      rh  a>  rA.^L 
<Z7ronXxffyjov  izzv  t  lyxetn&uv  xpofov ,  elnSet  rolg  dpx*'m  jvcptPjiStdg  ^hil^U^fi 
qcreui  01  'srpura  K*&<n<rd$uot .  id  eft :  Saltationem  veroarm  uam  ,  qtu  tn  clyp^f.  ^ 
gkdwlis  cictjinpttus.fi  quidexanttqttis  fctiptortbus  [umendumeft  cony cftird  ,f  f  ^0 
retcs  ufiittterunt .  Jdem  auclor  lib.  vn ,  de  eadem  fidtatione  :  E^W»'  *  ^Jp 

^  '™J.f*liZ7^*i0~ig  ^fyr1*  >  hxwL^n  K*K*Mn  nvfozi  • id 

\entftarfflar*J 
iri  cantum 

im  lib.  jv: 
tergo  pofr; 

udcontinuo  fuo  ululatu  viros  ad  acrius  ccrtamcn  victoriamquc  acceddl/jl 
Jdem  nofter,m  libro  de  Germania:  In proxtmo ptgnora : undc fcminarum 
audtrt,  unde  vagtttts  mfanttum.  hi  cuique  fancfijjtmi  tesies,  hi  maximi  lattdatores . 
Civile,  diaohiftonar.  iv:Watrenifiam,jiroresqueyJtmulomntu^  . 
quc  hkros,  ccfifstere  a  tergo  jubet ,  hortamenta  victori*.  ^\\0 


10 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.  L  3s9 

Prceho  jam  commuTo,  Juxerercitus,prout  ratio  poftulabat ,  has  velillas 
aciei  parteis  adequitabat  $  qua  verbis  >  qua  exemplis  militum  animos  ex- 
citando .  exemplo  tamen  potius ,  f uam  imperio ,  ut  ait  nofter  in  libro  de  Germa- 
ttia  ,fipromtns,fi confiicuus,fiante  aciem  ageret,  admiratione praerat .  nam ,  cim  ven~ 
*nm  in  aciem ,  turpe  erat  principi ,  virtute  vinci .  Exemplum  pneclarum  in  Armi- 
^io,  Cherufcorum  duce,  annal.  lib.  1 1 :  CAtediiinter  hos  Cherufci ,  collibus  detrude- 
bantur:  inter  quos  infignis  t^Arminius,  manu,  voce,  vulnere,fu?tentabat  pugnam.  incu- 
bueratque  faqittartis  ,  tl/a  rupturus ,  M  Rhttorum  Vinde/icorumquc ,  &  GallicA  cohortes 
figna  objecijfent  .  nifu  tamen  corporls ,  &  impetu  equi  pervafit.  Ibi  tunc  turpe  erat 
lo  comitatui,  de  quo  fupra  dictum,  virtutem  principts ,  vel  ducis  nonadequarc.  nam 
0/»^,»  4r  probrofum ,  fupcrttitem  principi  fuo  ex  acie  recejfijfe .  Ibi 

dux,  ceterique  principes ,  five  pagorum  du&ores,  pro  vicloria  pugnabant-,  eomi- 
tespro  duce  ac  principibtts .  ibi  devotii//i,  barba  crinibwsque  fummtjjts,  fummis 
enitebantur  viribus,  uti,  hoBecafo,  exfuerc  votivum  ob/igatumque  virtuti  oris  ha- 
htHm,fuperque  fangvinem  &  fpo/ia  revelare frontem,&nafcendi  pretiu  referre  liceret, 
dknosquc  patria  ac  parentibus  fefe  oftenderent.  De  reliquo  milite  fic  equidem 
Germanicus  apud  Tacitum ,  annal.  libro  1 1 ,  apud  Romanum  militem  con- 
C1(>nansj  Stne  pudorefiagittt,fine  curaducum,abire  ,fugere .  At  aliter  ipfe  Tacitus, 
ln  libro  de  Germania :  Cedere  /oco  ,  dummodo  rurfus  instcs ,confi/tit  quam  formidi* 
0  ni*>arbitrantur   Sed  illa  Germanicus  fuis  fortalle  prioribus  annis  re&e  apta- 
Vlt-  tunc  quidpe  vagis  tncurfibus  &  disjeclas  per  catervas  prochabantur.  poft- 
m()durn  vero,  lotwjt  adverjus  Romanos  mt/itia ,  infveveruntfequifigna,  dittaimpc- 
tMorum  accipere  \  ut  teftatur  Tacitus ,  di&o  annal.  lib.  1 1.  Alioquin  corpora Juo- 
Yuyn  etiamin  dubiis  prcs/tis  referebant ;  telte  eodem,  inlibro  de  Germania.  Scu- 
tum  vero  in  pugna  re/iquife ,  prxcipuum  erat flagitium .  nec  aut  facris  adefie ,  aut  concL 
inire  ignominiofo  fas  .  mu/tique  fuperftites  bcllorum  ,  infamiam  laqueo  fnicbant. 
Ceterum  tota  acies  ii  perrupta  turbataque  inclinaret  >  retro  ad  carrorummu- 
lllmentum  fefe  recipiebant :  mdeque,  viribus  colledis,  rurfus  in  hoftem  erum- 
Pctat;  ut  fupra  e  Niceta  Chomate  oftenfum  eft .  Plerumque  tamen ,  ante- 
3  Su^m  ad  carros  refugerent ,  (tipatis  cuneis ,  vel  globis  fefe  defendebant .  ^  au2 
,ereitaDio,libroxxxvui,in  Ariovifti  contra  Cxfarem  acie  :  2u^e(pof4yo* 
««8  Tficuiortisg,  w  ^etag ,  k&  «A*t?*$  ,  reti  Tt  cLan-t<t\ctf  Uircu&xofa  QP*V  «Cj«fl*^- 
0V'° )  Kffi  opS-ot  irctfJfyoi ,  ctTs&rpiKloi       \jzri  rvjg  ovynKnQwg  ,  d[v<rKtv^oi  J$  rt\i 
^jworfl^,  iytyy0(j0'  ^  Srityw  *el\fiv,  Sn  lw*%ov  x&  bt  r*v\Z  pwv}ig,  SanfC* 
^yotc  hswmQu,  ,  id  eft :  Itaqne  treceni  quique  agmine faclo ,  a/iquando p/ures,  non- 
^Htoqukm  pauclores ,  fcntis  undiquaque  fefe  fcpientes ,  ereclique  ftantes,  nequc  invadi, 
^oderwt  conferti  atque  conc/ufi,  nequc  disturbari  ob  denfitatem  poterant .  idcirctne- 
fe  *$ebant  quidquam ,  neque  patiebantur .  atque  ita  uno /oco  manentes ,  velutiturri* 
4o  ,fiptlMant.  At  poftquam  muitum  diuque  ab  utraque  partc  armisdcccr* 
fu«ii  tandem  aut  xqms  manibus  disceflum  eft,  aut  altenus  aciei  clades, 
^enus  victoria  confequuta  eft .  Vicli  atque  fugati,  plerumque  ad  carros, 
porcsque,  ac  liberos  fugiebant5  utfupra  patuit.  IIlic  plunmum  ab  hofti- 
kHSj  nonnumquam  a  fuis  feminis  cxdebantur .  Plutarchus  in  Mario,  de  Cim- 

r'rQig  mrvyzcL- 

dmtyxKQ-aJi 

*  fyytfixv  \}zri  rxg  tzoxvg  5  rug  ToJ[ctg  rm  \}zn£vy(uv '  civlctg  c^t  *xiQp*jlw  • 
r^fl»  (pcta-iv  i£         pvp$  KtK&pivlt» ,  t*  muSU  ruvcwl*jg  QpvfSv  dQtjpfUVA&pwi* 
50   *T£|^nv  ^rrjt^ .  T^  Sl  Avfyctg,  *myi*  Sivfyw,  rolg  Kiyto-i  rm  @ouv ,  rig  $i  rojg  m\i<rt 
r*g  avtuv  rf*z^^  '  «T<*  *r&QPk°ti"<  '  %***/wU¥  ™[  ^o£vy  't(P^cff^ 

f  *&}  mtlvfAivjjg  W^utjQr .  *jA&*>  JWfVt^  hug  cwtuv  Jli*<p&*oma>v ,  t*Ku<r*v  vvrtp  t£ 
4%*^  •  hoc  eft:  |W  effufos  ad  caHra  fummoviffent ,  inciderunt  in  horren- 
nu/Ta^ec7acuk  •  feminst  quidpe  inp/auHrls  confifientes  ,alUviros,a/Ufatres,non- 
^1*  P«*res  fugienteis  interficicbant  :  infanteisque  infuper  fuis ftrangu/abant  mantbtu 
Wrotas  jumentorumquc  pedeis projiciebant ;  moxquetrucidabantfemetipf*.  Vnam 


memo- 


39° 


PHILIPPI  CLUVERII 


memorant exfitmmo  depcndijfe  temone,  qtu  pueros  ex  cruribus  fitis  annexos  laqtteif  hi$ 
inde  fttspendcrat.  Viros ,  arborum  penuria ,  cornibus  boum ,  alios  cruribus  aHigaJfe  coU  s 
mox  (iimulaffe^  ,  qtib  illis  exfilienttbus ,  raptatt  &  obtriti  interirent .  <£ui  qttam^ 
ita pcrircnt,  capti  tamen  funt plus  L  x  millta .  Orofius ,  hbro  v,cap.  x  v  i ,  de  eodC» 
bello  Teutonico  ac  Cimbrico  :  CMulieres  eorum  conftanttore  animo ,  quamf^' 
cijfent ,  petierunt  a  confule ,  utfibi9inviolata  caftitate ,  virgintbus  facris  miniftrart  fff 
ejfct  s  qtib  vitam  ftbi  refervarent  .  ^uam  rem  quitm  non  impetrafent  \  parvwsjf» 
ad  faxa  illifis,  cm&A  fefe  ferro  ,  ac  fu/fcndto  peremcrunt .  Hanc  equidem  m  Ga£ 
lia  acceptam  cladem  folis  Tigurinis  atque  Ambronibus,  Gallicx  utriquegef  (Q 
ti,  adfcribit  Orofius,quum  verius  fuerit  Teutonorum  &  Ambronum.  I1  1 
Cimbrorum  ii 
tur.  cM/ttteres  _ 
rurn  circumflruclis  . 

quumab  his  novo  cadis  genere  tcrrerentur  (  abfaffts         ^,,,  -  -  * 

nefto  fitis  vulnere  turpes  relinquebantttr )  ferro  ,  qttod  in  hostes  fumferant ,  in  }*  F  . 
que  verterunt.  namqtte  alU  concurfu  mutuo  jugulaU  ,  alU  apprehenjis  invicemj* 
bus  ftrangulat&  ,  alu  funibus  per  eqttorum  crura  confertis  ,  ipfisque  continub  eVa\C*ft 
ftimulatis  ,  postquam  fitas  tisdem  funibus  ,  qttibus  equorum  crtira  nexcrant ,  tncti 
cerviceis  ,  protratU ,  atque  exanimau  funt :  alU  Uqueo  fe  ,  fubrectts  platftror  ;fJ 
temonibus  ,  pependerttnt .    Inventa  esi  etiam  quadnm  ,  qtt£  duos  Jilios ,  trajecw  f 
cot/a  eorum  laqueis  ,  ad  fuos  pedeis  vinxerit  \  &  quttm  fe  tpfam  ,  fiijpendio  morl 
ram ,  dtmififfet ,  fccttm  traxertt  occtdendos.  Inter  hac  multa  ejr  mijerabilia  m°r"%{. 
nera ,  reguti  quoqtte  duo  /triclts  in  fe  gladiis  concurrijfe  feruntur .    Adeo  crude  ^ 
ma  quazque  mortis  genera  captivitati  prxponebant.     Captivis  polt  vi^. 
riam ,  fpoliisque  apud  vidores  Germanos  quid  factum ,  poftea  oftendam  i 
primum  de  urbium  aliorumque  munitorum  locorum  oppugnatione  P' 
quxdamdixero.  «  •  A  «,0nc- 

Vrbeis  Romani  duobtispotiiTimum  modis  oppugnabant>  corona,oc  ^ 
ribus .  Openbuv  oppugnabatur  urbs,quum  vallo/ofsa,munitionibusque 
cla,  vineis  mfuper      pluteis,  ariete  ,  6c  aliis  rhachinis  bellicis  urgeretui .  « 
rum  Gcrmanos  noltros  prifco  illo  #Vo  prorfus  nihil  habuille,  lolaql,c  c°  ^ 
oppugnafle  loca  munita,  apud  rerum  audorcs  deprehendo .  Tacitus,  I1'  ^ 
lib.  iv,  obfidionem  caftrorum  Romanorum , a  Batavis,  Caninefatjbus*-1  ,^ 
Bruderis,  ac  Tencleris  factam,  refercnsj  CMachmas etiam ,  inquit,tnJowtf 
aufi.  Annal.  lib.  x  n ,  in  hiftoria  Arminiana :  Tiilril  tam  ignarttm  bar "ar/hJ4  ep 
machinamenta  ,  &  astus  oppugnationum  .  at  nobts  ea  pars  mtlitU  maxime  g#  ^ 
Marcellinus,  libro  xxxi,  de  Gothis,  per  Thraciam  grallantibus  :  [ 
Istrum  &  folitttdtnes  ,  pernicioja  hostitim  multitttdo  compacta ,  nttf/osque  reperitf 
tus  tperiret  incdta ;  cunctts  utilibus  ad  vivendum  tn  civitates 

validas  comportAti^ • l  $ 
rum  nul/am  etiamtum  circumfidere  conatifunt;  hstc  &  fimilia  machinarip^  ^ 
rantes .  Modum  corona  oppugnandi ,  omnibus  pariter  Celtis  com^^ 
oftendit  Cxfar,  belli  Gall.  comment.  n :  Gallorum  , inquit ,  eadcmatqtfft3  «?  . 


dum  Rhcmorum  nomine  Bibrax  aberat  mU/ia  pajfuum  vin.  idexitinere  mti^  nt) 
tu  Belg<c  oppugnare  cceperunt .  &c  mox  •  Tanta  multitudo  laptdets  ac  tela  c^cttlG0' 
ttt  in  mttro confiHendt  potestas  ejset  nulli .  Marcellinus ,  dido  libro,  de  ns  ^ 
this :  ^Adrtanopoltm  agminibus  petivere  denfatis ;  eam  vel  cttm  diferirntntv  j 
postrcmis .  &i  mox  :  2fe  intervallatis  ardor  tntepefceret  moris ;  hora  diei  0  tCf$M 
bttu  ctncio  murorum  ,  infesttfftme  ccrtabatur .  Scalas  tamen  admovitlc '^^ft* 
ineadem  oppugnatione  poftea:  Nonnulli  fcaUs  vehendo,  adficnfusqM1 
ex  latere  omni  parantes ,  fub  oneribus  ipjis  obruebantur ,  contrttjis  perpronttmj  ^{{0- 
columnarum  fragmentis  f&  cyltndris .  Sic  Tacitus,  de  dicla  °PPu?n^tl0/L^^' 
rum  Jlomanoru ;  Batav'h Transrhenanique,qu  discretavirtus  manifeft1"- [If  p 


GERMANI^    ANTIQ^LIB.  I.  30* 

foip&que  gens  confisiunt  ,cminws  kceffentes .  post,ubi pleraque tclorum  turribuspin- 
ntsque  mcentum  irrita  h&rebant ',  ejrdefttjperfaxisvttlnerabanturs  clamore  ,atque  impe- 
tH  invafcre  vallum .  appoftts  pleriqne  fcalis  ,  alii  per  teshtdinem  fuorum  ,  fcandebant 
]*w  quidam,  cum  gladtis ,  ejr  armorum  incttfn  pr<ecipitati,fttdibus  drpilis  obruuntnr. 
At  hujusmodi  oppugnatio  h*  parum  profperc  cederet,longinquo  obfidio  de- 
ditionern  urbis  tentabant.  Sic  di&i  Germani,  Romanorum  caftra  circum- 
hclentes,  dejperata  vi,  verterttnt  conftlium  ad  morots ;  haut  ignari,  paucorum  dierttm 
tneJ]e  alimenta ,  &  jnultum  imbeliis  turba  .  ftmul  ex  inopia  proditio  ,  &  flnxa  fervi- 
Horum  fdcs ,  acfortuita  beiii  Jperabantttr .  &:  poftquam  oppugnationem  iterave- 
10  rant  :  Civilis  ,  omifia  oppttgnandi  Jpe  ,  rnrfm  per  otittm  ajftdebat  ;  nimttis  &  pre- 
n'ffi  fidem  legionum  conveiicns  .  tandemque  obfidio  pervicit  .  Frontinus, 
yatagem.  libro  1  1  1 ,  capite  v  1 1 ,  Gallos  tradit ,  Titurium  Sabinum  obfi- 
«enteis,  lignis  farmentisque  fe onerajje  ,qttibm  fojfas  complcrent ■:  ingentique  cttrfttca- 
Jb*  Romanajncoiie  pojita ,  pcttvijfe .  Haud  dubie  fuerunt  Eburones,  Germani- 
c«originis  Belgar,  ad  Atuatucam,  Eburonum  caftellum,  in  quo  hibernabat 
^abinus ;  ut  infra  iuo  loco  oitendetur. 


C AP .     L  I  1  . 


*0 


T>e  iis ,  qu<e  pojl  proclium  <viftofumque  a 
njiilonbus  jiebant . 

Y\  A  r.  t  a  victoria,  vidores  multum  captivos,plus  prardam  avidi  iecliaban- 
I~  tur:  quidpe  qui  aut  hbertatis  vindicandx  causa,  aut  pvxdx  obtinen- 

*  dx  grati^  qUX  una  omnibus  ftipendia ,  bella  ingrediebantur .  D'o ,  hb. 
v  i>  de  clade  Variana  :  K*v  Txsoduig  dt?t*>Xono  >  Sj  k&  iciXaa-cui ,  «  ^  c\  ^d^uoo^i^ 

7  *  i  oAot  >ty'miJ0.  ideft:  Omncsque  Romantoccidtone  pertbanty 

***c*piebantur,  ni  Germani  dtrtpienda prtda  occupari  ccepijfent.  Auftor  nolter,  an- 


lf°ly'  Obstitit  vincentibm pravum  inter  ipfos  certamen  ,  hosk  omifio Jfolta  confe- 
/*»di .  prascja  igitur  non  axuialiter  jn  COs  divifa :  fed  quod  quisque  adfequeba- 
,Ur>  id  fibi  ferebat.  Prxdam  nadi,  feltam  Itatim  agebant  eodem  in  loco 
le'n  >  noctemque  proximam  .  Annal.  libro  xi  1,  de  Chattis,  latrocinia  pro- 
£e  ^henum  &  Maguntiacum  agitantibus  :  gui  Uvum  iter petiverant,  recens re- 
p^pradaqite perhtxttm  ufos ,  (yjbmmo graves  circttmvencre .  &  prxdiclo  hbro  1, 
J^erufas ^ ,  qui  profperc  adversus  Romanos  pugnaverant  :  Nox per  dtverja 
40  Tr?s  ciim  b*rbartfcf!is  eptJis,  Uto cantu,  attt trncifonorc ftbjccia  vallttrm ,  nfdt.w- 
llf^scomplcrcnt  :  apudRomanos  tnvaltdt  tgnes  jntermpuvoces  In  captivos  de- 
'  de  quuleis  fe  geflennt,  oftenditur  annal.  libro  x  11 1 :  Sed  bellum  Hermandnrts 


yjftrum,  Cattis  exttiofuit:  quiavifiores  dtverfam  aciem  CMarti  ac  CMcrcttrtoJacra- 
£re  •  quo  voto ,  eqtti,  vtri ,  cufifta  vitta  occidiom  dantur .  Quo  ntu  occidioni  data 
prunt3  docet  idem  auctor,  annal.  libro  1 ;  locum  cladis  Variana:  defcnbens : 
ym*  Vari  caHra,  lato  ambitn,  &  dtmenfts  principiis,  trinm  legionum  manus  ostenta- 
:  dcin  femtruto  vallo ,  humtlifop,  acctfo  ]amreltqnia  confedife  intelligebantur . 
,   emo  cam*i  „rr\      A,**Y*r>t .  ///  v/>rtii-pr*nt  di<i/>Fta.~  vel  aoaerata .  adjace- 

ucis  pro- 


^antf  Camfl  alhenti*  °1*>  ntfugerant ,  utresftterant,  disjetta,  velaggerata. 
Vinlr%mim  te^rum,  equorumque artws  -Jimul truncis  arborum  antefxa  ora.U 


50 


qitts  barbara  ar<e ,  apudauas  tribunos  ac  primorum  ordinum  centuriones  maclaverant . 

^  Cladic  -X       1  ■        1     1     r  r      l  ....      tt*.  r*riJifh>  Ifirtdtnt^ 


iltir  $  el™  fifersiites,  pugnam  attt  vtncula  elapft ,  referebanf,  Htc  cectdtjfe  legatos, 
nior^  ulums>  frimum  ubt  vulnm  Varo  adacium ;  ubi  infelici  dextra  &  fuo  ttftt 
fcroT*  inVmcrit :  1*0  tribunali  concionatus  ^Armintm  :  qttot  patibnla  captivis ,qu& 
gn  es'  kxquibus  patct,  hxc  quoque  cuncta  mloco,  autprope  locumpu- 
&*j?efta.  Primarii  igitur  captivorum  ad  aras  e  cefpite  vindi  con  tructas 
^Uac  Mcrcurio,  przcipuis  acmaximis  Germanorumdiis^mactabantur. 


$93  PHILIPPI  CLUVERII 

reliqui  aut  patibulis,  ldeft,  crucibus  fuffigebantur,  authumomergebantur.  ca> 
forum  in  pugna  capita  arborum  truncis  praefigebantur.  Equos ,  bc  reliquacjuo- 
modo  cremaverint  in  immcnfe  magnitudinis  coloflis,  fupra,  cap.xxxy,  oiten- 
fum  eft.  Morem  hunc  cremandi  manubias  fuifle  antiquiilimum,  ex  Afia  ,  in  <*  * 
fperfionegentium,non  modo  in  Celticam  univerfam  a  Celtis,  fed  inrjp" 
quoque  terras  ab  aliis  gentibus  delatum ,  ex  aliarum  gentium  paribus  c°u,ff,- 
exemplis.  nam  &  Romani  partem  praxhr  in  honorem  deorum  cremare  lol^D*  j 
Eumenius  in  panegyrico :  St  bello parta  Marti  dicentur  \ fii ma  quxfita  7S(eptuno.A\> 
Livium,lib.  vm,antiquaeft  lex:  Vulcano arma  ,fiv"    alttdtvo  vovcre  vclctJ 
eflo.  Etlib.m  :  Magnavis armorum  capta.  ea  omniatmperatorVulcanofiacrata  tncen' 
Iib.  x :  Spolia  hoflium ,  conjecla  in  acervum ,  Iovi  viclori  cremavit.  De  Annibale , 
norum  in  ltalia  duce ,  lic  Silius  lib.  x : 

 ^frmorumque jubct  confurgere  acervos, 

^irfuros  Gradive  ttbi. 
Et  mox :  uAB  tibi  be'lipotcns fiicrum  conjlructm  acervo 

lnqenti  mons  armorum furgebat  ad aflra. 

Ipfi  manu  celfiam  pinum  fiamma^  comantcm 

Cslttollcris  dttcJor,  Gradtvum  in  vota  cicbat : 

Primitias  PUgf$£9  &  Uti  libamina  belli ,  jo 

Hannibal  Aufionio  crcmat  h&c  dcnomtne  viclor; 

Et  tibi  Mars  genitor,votorum  haudfurdc  meorum, 

* _Arma  elecia  dtcat  ,ftirantum  turba  virorum. 

Tum  fiace  conjecta  populatur fervidmignis 

Tlagrantem  mokm ,  &  TUfta  caligine  in  aurts 

Kyi£tu>s  apex,  claro perfiundit  lumine  campos. 
£rgo  no&u  cremabantur .  Alix  an  idem  fecerint  gentes ,  ego quidcm /S00^^ 

Cctero  Diodorus,  lib.v,  egregiam  Galloru  Germanorumq,,a proelio  re 
tium,  pompam  defcribit,his  verbis  :  Tav  $i  ttiv'o9mv mfaptav tolc  afjaw 
Tip t  mfreLvltto-i  txq  cwxivcv  t "vanrtar  tol  St (ncvXa  toIc  S-£^7ra<ri  nrfcyiovTgg  f 
pvfmy*¥M*i offn weu**ifyvl%g  <c  ^mit  vpvov  dflnvwov  •  3  oLKpoQivicL  tolutcl  Tcqg  omhus  ® 
KSo~iv,  o*(7no  cv  KWjY\yicug  Ttdt  K^yJ^u^A  Q>ie/oi.  r  3  &fotycu>iq<tTuv  vroht/Atav  w*}  ^ 
rag  Hi<Pa\oLg>cRnLLi?\tog  Tfj^Scrtv  ov  ActpvsLxi,^  TOtc^ivotg  cRnistwivaTi,  a-iftvuvoflfyoi  ,  ^gj. 
Ttjg  KiCpa^g  tuv  &&yo\uv  Tig  ,  tj  W&Ttjo  ,  t)  ngj,  cwTog*  nofixot  xWfJLCtra'  i'^°'A,a'  **p  'fa- 
(poLtri    nvotg  cwtuv  xauxqouidg  J\loti  zqvo-ov  cuti&zQliov  Ttjg  x.i(p*?$c  Jk.  g^omTO ,  P  ^ 
pov  Tiva piyoiXo-^uxiou)  $fa$etKvu/u>}jjot.  Hoc  eft :  Cafirnm  hofiium  capita trunutiie) ni,tffy 
collis  appendunt.  Jpolia fian^vine polutafamulis,  velut  intriumpho  prxfcrenda  traai 
has  manubiarum  quafi primitias ,  non fieciu  at^feras  in  venatibtu  ab  fie  trucidat^ 
*vcftibulis prdfigunt.  nobiliorum  hofiium  capita  cednno  pcruncla ,  dtligenter  in 
vant;  &  hofiitibus  ac  pcregrinis  ea  oftentantcs ,  gloriantur,  quod  majorum  a^ttlS'efl  n&  $ 
ter,  vel  etiam  ipfie ,  magnam  licet pecunix  vim pro  hoc  capite  oblatam  habuerit ,  t*  ^ 
acceperit.  lionnulli  eb  ufique  jactatioriis  provehaitur,  uti  ^quilibri  auri  pondere  caPfotfi 
mutare  noluerint :  barbaram  hoc  pacto  animi  magnitudinem  oftentantes .  H#c  e cj^  ^ 
tam  de  Gallis,  quam  de  Germanis  Diodoius.  Strabo  etiam,  lib.  iv,  de  *a  ^c\0 
monem  habens,  utriq 5  genti  eumdem  morem  tribuit,  iisdem  pene  vCrbn  ^ 

an cx  ~~  J~  :n~  *~  " J       --^-r^'-'-  J-flimris.  ilCJ». 

Strab 

KUVjKOfJuQoLvlig^  '&Z9Goo-cLilcL\iv{v  t!w  Hcu  Totg  T7C97ruXctjoig .  epyjcrt  yxv  noo~4  ^  q 
ifretv  tolutIuu  7ro}kctxx>K&i  TOftyj  7rpuTov  elt) 

Q\clv.  Totg  5  tuv  cv$o£uv  Ki<pcL\clc  vufyjjVTtg  yi7rf.$£iKVU0V  Tcigjrtvotg,  <c  jf^f  <&Oc  i/rC^jJ0i  ® 
trov  'bvnXuiqSv  .  Id  eft:  Habent  eorum  etiam  ingema  harbaricum  q^  /^Jgtf^ 
inufitatum ,  quod  plerasque  fieptemtrionaleis  gcntcs  comitatur .  nempe  a  ^ 
tesy  capita  hofiium  de  collis equorum fiujpendunt ;  &,Jpetfaculi  gratta,  veftt  u  ^Jff' 
tntefigunt.  id  fiemtdtis  GallU  inlocis  vidtfife  ait  Po/tdonius.  quumque  initw 
lentem  averfiaretur  5  confivetudine  tandem  eam  fili  minus  woleftam  reddtt  • 


10 


GERMANIiE  ANTIQ,  LIB.    t.  $9* 

vero  iUuUrium  virorum ,  cedrino  inungentes ,  peregrinis  oHentabant .  reddere. 
ca  dignabantur ,  fi  qnis  tantumdem  anripondus  pro  rcdimendls  m  obferret.  Hoc  fcili-^ 
cct  eft,  quod  Diodorus,  eodem  libro ,  de  Hi/panis  adfeverat :  Tolg  cf£  $$tft  meh 

Jrw.  id  eft :  Qupd  admores  attinet  >  erga  maleficos  atque  hojlcis  funt  crudeles  \fied  erga 
vojjiiteis  atque peregrinos,  mites  atque  humani .  Sed  6c  Livius  ldem  illud  de  Gallis 
Jeftatur,  li  b.  x :  In  ccnjbcftufucrc  Gaflorum  equites,pcfhribus  eqnorum fuftenfa  geflan- 
tcs  c apita,  ejr  lanceis  infixa ;  ovantesque  moris  fiti  rarmine .  Silms  I talicus ,  lil*  i  v>  dc 
&alfis,  ad  Ticinum  rlumen  prima  pugna  cadentibus : 
Demctit  avcrfi  Vefiagw  tum  coi/ajubaque 
Suspenfam  portans  galeam,  atque  inclufa  peremti 
Ora  viri,  patrio  divos  clamorc  falutat. 
1  orro  de  Gallis  in  Italia  ita  Livius ,  lib.  v  :  PoHremb  ccefiorum Jpolix  legere,  armo- 
rumque  cumulos,  ut  mos  eis  eH,  coacervare .  Ctffar,  belli  Gall.  comment.  v  i,  de  uni- 
Venu  Gallis  Transalpinis :  Cftlartem  beila  regere  arbitrantur .  huic ,  quum  proclio  di- 
toica,  e  conHitueruni,  ea^  qu&  bello  cepcrint,plcrumque  devovent .  quifuperarunt ,  amma- 
-\  'tA  immoi  tnt :  reliquas  res  in  unum  locum  congerimt .  mnltis  in  civitatibus  harum 
*&um  exttruttos  cumulos  locis  confpicari  licet .  neqne fipe  accidit ,  ut  neglefla  quispiam  re- 
tgione  aut  capta  apud fc  occultare  aut pofita  toliere  anderet .  gravijfitmnmque  ei  rei  fuppli- 
v*m  C!lm  cruciatu  conHitutnm  eH.  Germani  noftri  an  fimilia  excitarint  trophxa, 
auri  temere  dixerim,  Atque  ifta:  equidem  fuere  confvetudines  in  bellis  gra- 
Vjoribus .  in  levioribus  bellis ,  five  in  latrociniis  quem  obfervaverint  ritum  in 
^pducendis  captivis  imbellibus ,  pathetice  enarrat  Marcellinus,lib.xxxi,  de 
wthisj  Thraciam  deprardantibus,  verba  faciens  :  VaHabundi omnes per latitudi- 
nes  ThracU pandebantur  impune  \  ab  ipfis  tra6iibus  ,  quos  pratermeat  Ister  ,exorfi ,  aduf 
i **  ticdophen ,  cjr  trac~lum>  qui  immenfa  dtHerminat  maria ,  rapinis  &  c&dibus  ,fiangvi- 
&incendiis ,  ejr  liberornm  corpomm  corruptelis ,  omnia  fixdijftme permifientes . 
Un<  erat fieffxre  cum  gemitu  fatta  diftu  vifique  pradtra  5  attonitM  metu  femmas fla^ 
&u  C0*crepantibiK  agitariyficttbusgravtdas  adhuc  tmmaturis ,  antequam  prodtrent  in  lu- 
c'a>?;npia  to  '/eranttbus  mnlta :  implicatos  altos  mxtrtbus par  vulos  \  & pnbernm  audire  la- 
***ft  puellarnmque  nobilium,  quarum  ftringebat  fira  captivitas  manus : poslque  adultat 
jrt****** ,  caHitasque  nuptarum ,  ore  affeclo flens  ultima,  ducebatnr  j  mox  profanandnm 
V  .  *•  optans  morte,  licet  cruciabili,  pr^venire .  Tacitus,  annal.  lib.  x  i  n  ,  de  Anli- 
*ri°runigcnte ,  a  Chaucis  pulsa  ,  per  Tcnderorum ,  Bructerorum,  Vfipio- 
m>  Tubantumque  fineis  qua:rendo  fedeis  vagante :  Quorum  terris exxfii,  cum 
t  attos>  dcin  Chcrufcos petiffent  >  errore  longo,  hofpites,  egeni,  hofles,  in  alieno,  quod juven- 
M*s  erat.  ctduntur .  tmbellis  dtas  inprtdam  dtvtfia  eH .  Annal.  lib.  1 1  j  proelio  Ro- 
an°s  inter  atque  Cherufcos  commiflb  :  ghdntiiab  horadieiadnoctem  csfiho- 
aJ**  eccm  mW*  pajfuum  cadaveribus  atque  armis  opplevere:  repertis  inter  fpolia  eorum 
n  C,Hs>  \uas  tn  Rornanos ,  ut  non  dubio  eventu ,  portaverant.  Annal.  libro  x n  j  ubi 
f//;^ti>  latrociniaprope  RhenumacMaguntiacenf  a  caftra  agitantes,  oppref- 


{  .  llcre :  Anctx  Utitia^  quodquosdam  e  clade  Variana, pofl  quadrageflmum  annum, fervu 
^cfnneram .  \  h  nU0  loco,  aut  quo  in  ufu  apud  illos  fuerint,  mdicat  Seneca,  m 
P1    j.  v  }I .  prarjan*  c[a(ie  qUam  mu[tos fplendidijftme  natosfinatoriumper  militiam  au- 
™?an*es gradumfortuna deprejfit  ?alium  ex illis paflorem,alium  cuHodem  cafi fecit.  Ve- 
m  ilac^enus  de  re  militari  prifcorum  Germanorum  duTeruille  fufficiat^ 


30 


A 


Cap.  ttiit 


^De  ftmeratlone  mortuomm. 


1ictor.  nofter,explicatis  univerfis  ac  fingulis  mortim  partibus,tande  in 
^  vit*  fine  cocludit.  Funerum, mquit,nu//aambitio.  id folum  obfirvatur ,ut cor- 
*itii  -I   ^°ra  c^arorum  virorum  certis  lignis  crementur.  corpora  fcilicet  eoru,  qui  cla- 
nem  nomiuis  per  arma  ac  bellicas  virtuteis  adquifiverant,aut  ex  generis 


Kk 


bil^ 


s$4.  PHILIPPI  CLUVERtl 

nobilitateducebant.  Quidam  interpreteshunc  au&oris  locum  haud  fatis  pcr- 
cipientes,  fic  intelligendum  docent,qua{i  omnium reliquorum  ^01'?0™^?^ 
condita  fiierint ;  clarorum  folummodo  virorum  cremata.  quod  opido  fanui 
eft .  Diodoro  hxc  funt  verba  ,  de  Germanis  juxta  &  Gallis  pcrlcripta,W>.^ 
tiutiewi  Xj  rG?£y  to  l&rrvov  6*.  tcov  tv^ovJoov  <srog  tIw  Sta.  r  Koym  dptKtav  Kct&fccm >  °f 
ti&Khycrws  fJLQvopcLX&v  txrolg  citicxr, Aovg ,  -srap  xkv  TtQt^oi  t!w  tS  @iv  tiMvtLu^  cfl%^ 
ydp  Tvao  cwrotg  o  tx  IlvQayoox  Koy(&  ,  onTclg  -^v%ag  r  dvQpM7ruv  abavarovg  ' 
(3t€»jJte,Vw  «S^VctJV  -arctAiv  @mu£ , efc  twjtl  ff-wftct  t»j{  \J/o#fs  «Joo^»15  • 

xctlctrcts  Tctpctg  roov  TtnhtvftjKOTav  wouf  e7ri<roAcig  yeyacififiev*?  Toig  ctxctct;  TiTi^2.iO 

XOfflV  fc/x£ctft>«V  «5  T»)V  TffVpciv  ,  to?  T  TETfcAsOT»]3tOT6t)V  CtVCtyV6t)ff  OfUVWV  TfltOTCC*  •  h(3C  Cl 

lcmtmertffis  quoque efulas ,causa  ex jurgio  levitcr  arrefta,  exfurgere :  &  ex  frovocatl  _ 
intcr  fcfe  dtgladtari  ;  viu  )aclnram  nihili  tfttmantes  .  nam  Pytbagor*  afttdum  of 
evaluit ,  qnbd  anima  hominum  immortalcs  ,  in  aliud  wgrcfa  lorfus  ,  dcfimto  tmi  ^ 
dcnuo  vttam  capcfant  .  ideoque  in  funerationc  mortuornm  qntclam  cpifoias  ,  fnt1^. 
defuntlh  infcriftas  ,  in  rogum  conjictunt ,  qtu  ab  tis  lcgantur .    Hax  nempe  U 
dorus  de  omnium  pariter  funeratione ,  fine  ullo  difcrimine,  fine  exceptio > 
fine  humationismentione,fcribit.    Sed  morem  hunc  crcmandi  mortuoi 
corpora  ,  non  modo  univeriis  Celtis  noftris  ,  per  JlJyricum  ,  GermanW  » 
Galliam,  Hifpaniam,  Britannicasque  infulas  >  verum  toti  terrarum  orbi tu  $ 
communem,  veteres  ubique  teftanturhiftoria;  .nuncque  in  extcro  6™°*°**^ 
&in  orientalibus, meridionalibusque noftri orbis partibus  effc  vulgarem, vu» 
notum  eft  .  Pauca;  quaxlam  antiquitus  nationes  ab  eo  fuerunt  alienx.  Ut . 
braei,  Chaldari,  Perfa:,  Derbices,  &  Troglodytarum ,  Meroitarumque,  ac 
cum  nonnulli  j  qui  omnes  corpora  defunctorum  humabant.  Cafpii , &  &  ^ 
Taxilar  vulturibus  ea  atque  feris  abjiciebant  :ut&  Perfa  magorum  luorum 
pora*  ex  Indis  etiam  Callatix ,  ex  Sarmatis  Efledones ,  &  ex  Bi "itannI JK0i- 
Iberni  parentum  defundorfi  corpora  cpulando  confumcbant .  nonnulu  M  ^ 
tarumin  fiumen  Nilum  abjiciebant  mortuos.  alii  exeadem  gentecircu^ 


taiumiu    iiuiuvu  xmiu...  —   t,"  nUltUI 

vitro  intra  pcnetralia  domi  collocabant :  ut  &  ^Egyptii  artemedicatos.  q 
omnium  funerationum  teftcs  funt  ,  mter  alios  fcriptores,  maxime  libri 
ti,Herodotus,Strabo,Mela,acPlinius  jcujus  verba  mox  citabo.  ^xr^alli 
rum  gentium  unanimi  confenfu  patet  ,  vetuftiffimum  fiiifte  illum  cre 
morem,  ab  urbis  Babylonicae  a:diricatione,  6c  lingva?  primxva:  conlu "°  ^ 
tiniverfum orbem  perueclum.  Ncc  equidem  dubitaverim,  jam  antc  ac}°u0j^ 
inundationem  fuifle  ufitatumj  ut  pleraque  alia  diverfis  gentibus  com  ^ 
Primam  ejus  originem,  five  caufam  Piinius  videtur  indicarc,  in  lib.  vUJ» c ^iih 
his  verbis  :  Ipfnm  crcmarc  afud  Romanos  non  fuit  vetcris  insiituti ,  tcrr^t  c0  ^ 
tur.    Lsdt  poftquam  longinquis  bclhs  obrutos  crtii  cognovere  3  tunc  injlitntum  •  ^ 
multdfamilufrtjlos  fcrvavcrc  rttus.  ficut  rn  Comcltanemo  ante  Syfiam  dicl^0  ^jaJ^ 
dttur  crcmatus.  tdque  voluiffe,  verttum  talionem ,cruto  C.tJMarti  cadavcre .  jjjg^' 
noftram  gentem  revertor  .    Verba  igitur  Taciti  predicla ,  in  hanc  m  ^ 
dafunt  mentem:  Scilicet  omnium  pariter  mortuorum  apud  Gerrna  _ 
pora  fuifte  cremata  :  fed  fine  ambitione  ac  pompa  ,  vulgaribus  ug  rfafr 
rorum  tantum  virorum  corpora  certis  combufta  lignis,  id  eft, 
que  diledis  .    Longe  ab  hac  Germanorum  modeftia  diverfum  tradit  i  ^ 
in  Gallis  Cxfar,  commentario  vi .  Fanera  funt  5  inquit  ,fro  cultu  GafoW^  yjfj*« 
fcJ,&  fumtttofa  .  item  in  Hifpanorum  gentc  Appianus ,  in  Hifpanicis,  (  ^ 
ti  dacis  ipforum  funereloquens.  ovpiuQov^  Aap&&&r*  Ko<rfiq<r**lx  ^lfitQ  ft$ \o 
7YIS  Txrvpdg  tmiov.  ideft:    Viriati  corftts  magnificenttfum}  exornatum  infl 
cremavertwt .  Germanorum  in  funeribus  modeftiam  Indi  quoque  obie  ^lltif 
gens  longc  remotiffima  .  Solinus  de  iis,  capite  quinquagclimo  Wll]t0 
fttfjerum  tpparattts .  &  Strabo  ,  hbro  quinto  decimo  :   AtTcti  Stt&t  a^ff  tffc 
pK^ct  xi\aaH  .  07T£Vctv)iCt)?  ii  t%  et&ri  AiTOTyjTi  Jtoo-fAwv&i  .  id  eft  :  Intur»  ^itfft' 
puituris pc?parcifum :  m  caitu  corporis  comra  mmii .  Pergit  nofter :  Strucm  r%   aL  i lh 
bus ,  na  oUoribus  cumuUnt .  ut  Romani ,  6c  alix  gentes .  Idem  nofter ,  ^rif 


GERMANIiE  ANTIQ^  L  I  B.  I.  395 
dt  Agrippinl,  cum  Germanici,  mariti  defuncti ,  cineribus  per  Calabiiam,  Apu- 
liam,  Campaniamque  Romam  petente:  Vbicolonias  transgrcdcrentur ,  atrataple- 
hesytrabrati  equitcs ,  pro  opibus  loci ,  vefiem ,  odores ,  ftmerum  folennia  cremabant . 
Ht  Plinius,lib,xn,cap.  xviu,de  Arabiafelice  loqucns  :  «m/4W  illam fectt  ho- 
toirmm,  etiam  in  morte  kxurU\  qu*  diis  imcllcxerat  genita  ,  adbibcns  urendis  dcfuntlts. 
Ptritircruma/everant,  non  ferrc  tantum  anmofattu,  quantum  Ncro  princeps  novifttmo 
Vopp**  ftu  die  concrcmavcrit  .  i^Eftimentur  poflea  Uto  orbe  fingulis  annis  tot  funera^ 
tccYVAtimquc  conoefla  honori  cadavertlm,  qm  diis  per  finguks  micas  dantur . 

Cetero  /cruem  rogr  apud  Hifpanos  faiffe  akiifimam,  fupra  exAppiano  in- 
10  tclleximus .  Antiquum  hunc  fuifl  e  morem ,  aftis  quoquc  genubus  ufitatum ,  U- 
^uet cxHomeroiqifUliad.  xxui,ita  canitde  Patrocli  rogo : 

Struxeruntrogum,  centum  fedum  quoquovcrsum . 
Ex  hac  altitudinem  conjiccrc  Hcet.  Clarius  Virgilius,  AEneidos  iibr-o  vi,in 
.  Mifeni  Trojani  in  litore  Italias  funeratione  : 

—  i^Jramque  fcpulcri 
Covgcrere  arhoribtu,  coeloqueeducere  certant . 
£>e  rogcquem  Annibal  Pccnorum  dux  Romano  confuli ,  ad  Cannas  cxfo ,  fha. 
20  *it,  ita  Silius ,  Italicus  libro  x  s 

Suhlimem  eduxere  pyram . 
^on  modo  Hifpanis,  fed  ccteris  quoque  Celticis  nationibus  idem  fuiffe  obfer- 
Vatum,  maximcque  Germanis noftris ,  patet  ex Herulorum ,  Germanicx  natio- 
»is,  Viftuix  quondam  oftia  adcolentis  ,  cxemplo  ,apud  Procopium:  qui  itade 
prifco  eorum  more  narrat ,  in  Gothicorum  lib.  11 :  ol  St  |Ja*  mK* k  piy*  ri 

ty®*  KaittraflU  *  ™  "  T*  *  '  ^T^TT 

to^tU*  UovttIov  .  hoc  cft  :  T/fi  vtfi  mnltorum  hgnorum  ftrue  m  altt- 
t%e»ZZZftL  homineque  tn  fummo  ejus  faftigio  poftto  ftattm  omnta  lt; 
&*  rncendebant  ,  abinfima  parte  fatio  initio  .  Vt  primum  vcro  flamma  refidtt ,  coU 
lefa  frotimts  ofla  terra  condehant  .  llla  quidem  verba  **d'«ra*lts  tov  ctvVouvrov  , 
'd  cft ,  fidere  facicntes  hominem ,  de  iis  intelligit  Procopius  ,  qui  vi vi  rogo  impone- 
b^tur:  de  quibus  mox  intcgra  cjus  vcrba  adfcribam.  Jam  antca dcfunctos, 
P°rrcxiire  fupinos ,  ut  Graxi  atque  Romani,  haud  dubium  eft  . 

\    Tacitus  fupcrioribus  haxfubneait:  Suacuique arma,quorumdam  tgm &equus 
**&itur.  ideft  ,  crcmatur,una  cum  armis  eodem  in  rogo:  nempe,  quia  ifta 
P^tiofiffima  atque  carifEma  Martix  gcnti  bona  ,  per qux 
^t.  Alias  quoque  genteis  arma  rogo  defunaorum  adjeaflc,  tcftis  cft  Yir: 
SUlusin  didoMifeni  Trojani  funere: 

Uocntm  (Iruxlre  pyram:  cuifrondihus  atris 
Intexunt  lateras &fcrales  ante  cupreftos 
Slt    .  Confiituunt.dccorantquefuperfd^  rt  rt1^m. 

^inprardifto  confulis  Romani  funere'  ab  Annibale  Pccno  curato. 
Sublimem  eduxere  pjram ,  mollesque  vtrentt 
Stramine  compofuere  toros  ,fupperaddita  dona 
Tunereum  decus  expertis ,  invtfus  &  enfis , 
Etcfypeus,  terrorquemodo  atque  infigne fuperbum, 
J0  Tum/aterifafces,  capuque  in  Marte fecures . 

£tcquus  ille  non  vivus  cum  domino  mortuo  cremabatur    fed  ahtejam  ma- 
tcfte  Ca:farc  ,  nrxdido  belli  Gallici  commentario  fexto,  ita  de  GaJ- 

W^bus  c/nfedis ,  nna  cremaUntur  .  Antiqmfllmum  & hunc  omnmmterix 
r-gGQttum  morem,  ex  vctu/tiffimoruni  difco  Crxcorum  cxemplo  . 


io 


4o 


59<5  PHILIPPI  CLUVERII 

fic  enim  Homcrus,  loco  mxdi&o,  Achiliem  refert,  Pacrocli  funusexfequentcm. 

TIoiyiQm  it  Trvplw  iKa*TCfJL7n>oov  tvQa,  tv9<c 
Zv  d\jt  7rvprj  v7ra,Ty  vtKPOV  Qt<rou>  a,%vv'{fyjoi  Ktfg  • 

 TltavpjLq  d[  tg/otvxtvag  'iirirvg 

l!osv$jJug  cvi&aJkg  'srvptj,  fJuiya\Xa  &v*7$f*9 
livvia,  t$  yt  a»a,K%  ?$a,7n@jtg  Ktwtg  Y\o~a* ' 
Kovj  $j  tuv  cvt£a>?kt  "aru^  d[vo  ietpOTOfjcifQoog. 
AuttKait  Tpuuv  fJbt^vfjLuvtjtocg  'i&Axs 

Xo,\k£  itiiouv  {  kako)  it  (P^trt  fjujioTO  "teyoo' )  ^ 
E'v  it  vrvpog  fJ&fJ@*  tjKt  o~tiqotov,  o<ppjt  vtfxotlo» 
Struxerunt  pyram,  centum  pedum  quoquoversum : 
Jnque pyra fuprema  cadaver  pofuerunt,  triftes  cordcs* 

 §ittatuor  anteprocera  cervice  equos 

Fefttnanter  injecit  pyra,  graviter fu/pirans. 
Tiovem  huic  regi  menfarii  canes  erant: 
Ex  quibm  pyr£  injecit  duos  obtruncatos. 
Duodecim  quoque  Troum  magnanimorum  filios  forteis 
ferro  maclans  ( mala  quidpe  mente  meditabatur  opera  ) 
In  ignis  robur  projecit ferreum ,  ///  depafceretur.  ,    ^  ^ 

Sed  &  uxores  una  cum  defunctis  maritis  crematas  fuiflc,  apud  omneis  f1' 
ter  Celtas,  deprehendo  >  itidem  de  vetuftiffimo  gentium  more ,  qui  hodi cq 
apud  Indos  &  Americanos  ob/ervatur.  Strabo  libro  x  v,  de  Indis:  nayf  r,<r^ 
d,KQvetv,  Qyri  A'g/<ro&x/\@",  Kjjjo-vyKoloiK&uoLWiotg  To\g  yiwotjKoig  Totg  aifyaQi  a<r^iV^ul^t 
J\jt  fJLtj  xs&vfjfyilQotg  dio^ttv .  «^raf  ~<f\ji  n&f  d&oig  raSra, .  Hoc  eft  :         ^rtJ  0 
fe audivijpLs ,  apud  quosdam  uxores  quoque  fponte  cum  virls comburi.  q#*  &  ^fabis 
inglorias  ejfe^? .    Verum  h*c  de  aliis  etiam populis  narrantur .  Thraces  rnaxirne  ^ 
intellexit :  de  quibus  ita  Herodotus,  libroquinto  :        yvva}*ot4  '^^^t 
Ka\g  .  t7rtaj»  uv  ng  cw/tuv  IhroQolvy  ,  k&Qs  ytvtraj  fjutyd,>\ti  ruv  ywvoAKUV  K0f 
wrovda)  Tvit  t\  Tig  cwTtuv  t<pt\iT0  fA,oi/\tgz>o \jzsv  t£  cuifyog  .  n  o%  \  ^  }0 

TifJLtiQyj  ,  tyKUfttaS-eto-a,  xjzjo  n  aifyuv  w  ywjouKuv ,  (rty&TtTai  Sni  rov  roKpov  v^ 
otK^ioTo.Ta  tuvTrjg  .  atyao&Hfa,  J\f  a-twdd^iTaj  tu  aifyt'  a]  d\ji  aXKam  trvpfat  ^ 
ydhluu  zrottiw roq  •  ovett@«  y&i(>  0-01  txtov  fJLtyiqov  ytvtraj .  Hoc  eft  :  Singtd^f  $  •  ^ 
bent  uxores .  Itaque  fi  quis  eorum  decejftt ,  difceptatio  magna  Jit  inter  uxores,  acrt  *>  ^ 
rum  circa  hanc  rem  ftudio,  qu&nam  pr&cipue  a  marito  fuerit  dilec7a .  ^ 
ta  esi ,  &  hunc  honorem  adepta ,  ea  a  viris  atque  mulieribut  exornata  ,  *d  ^  o  i1i. 
a  propinquijfimo  maclatur ,  unaque  cum  viro  Jepelitur  ;  ceteris  uxoribu*  idfi ^ 
genti  calamitate  ducentibus .  nam  ideis  fummo  dedecori  datur.  In  eamdem  lc.  • 
tiam  Mela  ,  libro  fecundo,  capite  lecundo,  de  eadem  gente  :  Wsfej!*0!*-  ^ 
dem  fegnU  est  animus .  fuper  mortuorum  virorum  corpora  interfici  JtmulqM  Jete  '  ifl 
tum  eximium  habent .  c!r,quiaplures Jimul Jingulis  nupt*  Junt;  cujus  M  jit  dect**  > 
judicaturos  mavno  certamine  ajfeffant .  CMoribus  datur .  estque  maxime  ^^^^s 
in  hoc  contenditur ,  vincere^j .  CMcerent  alU  vocibm,  &  cum  acerbiffmis  p^  J  ^ 
ejferunt .  ^At  quibus  confolari  eas  animm  esJ ,  arma ,  opesque  ad  rogos  ^efirHfiLr^ 
tique,  ut  diciitant ,  cum  fato  jacentis t  fi detur  in  manm ,  vel  pacifci  ,  efc 
rcs ,  ubi  nec  pugna,  nec  pecunu  locits  fit :  manentque  dominas  proci.  ^oCU  c^lc- 
corruptum  ,  &  fine  ullo  fenfu,  etiam  ante  me  viri  do&iffimi  notarunt.  ^ 
rus  pro  noviffimis  idis,  manentque  dominas  proci,  hax  reftituit  5  moerendo  ^ 
projicer^-  qux  cquidem  haud  Jonge  a  /an^  Jeclione  abfunt.  Vcrtf m^f0* 
lior  ifta  videtur  reftitutio  :  ^At  quibmconfolari  eas  animm  eB\arm*>  °P?s1"k  <vd  P 
gos  dcferunt  \  parati ,  ut  dictitant ,  cum  fato  jacentis ,  /  detur  in  manm ,  v.¥^Jdct' 
dccerner^  .  VU  ncc  pugna ,  nec pecunU  locm  fit ;  monent ,  mcerendo  nihiltf  f  0$ 
rc_j .  Sed  eumdem  circa  uxorum  necationem  apud  noftros  quoque  Gcr  ^ 
obfervatum  fuiife  morem,  audor  efl:  Procopius ,  loco  prxdicto  :^cup  >. 
jamintegrahuc  adfcribere  commodumfuerit.  funt igitur  ifta :  oon  y*i 
o-aii<riv,iin  yotrSQv  cwtqis  faonvetv  tjyjv  uAA'  %7r&iasTtgowT  n  yypa,,fjvoQ'0  o\h^h%1t  ^  ^ye- 


GERMANIiE   ANTIQ,  L  I  B.  L 


61 W1?*™*  rtss  tyyytmq  ajrSddr/on  r£%tfr  \j> uiigstltk»  mrtb  d<pcwt(%v.  ■ot  J$  ^vXa  j»A£ 
ftejfem  JiJ/@*  ,  ^wjv^Qaaleg ,  x<a#i£wTe£  Tg  tov  a#$-p&7rov  ar  TyTav  fcvAav  VTrep&oXtj , 
w«,  Epx^uv ,  aXXor^t&v       to;,       giQtita  wkf  cwtIv  emfiwov  '  fyyyiv%  ydp  dtmJ 
rw  Qovut  hvou  ^  ^  g^^j,      cwToig  o  tS  ^vy^evSs  Qmvc.  'vmvfa ,  %ufi7rcu>&  wcucv 

MTiKa  ra  $v\cl ,  6*.  tuv  e%*Tm  ap%dfj3pot.  zraveufjfyffg  d[e  avTrjg  Tvjg  QXoyog ,  ^vKe^aJjeg 
T<*>        Toz^c/LVTttca  t$  yy  ikgvttiov.  E  oxXx  $\  dvfyfa  TiXivrviQow]®* ,  mdvayiLic  Tvj  ywj- 
>  a?trijg  pi&TroiitffyJy  3  ^  K\i@«  dvTy  eQeXitry  A&meQg ,  @ge%ov  dva^afii^  prfeyTov 
Tf  *V°P°S  Tdtyov  ,  S&  eig  paKolv ,  Qvrjcrxetv .  S  TrotSo-y  d]e  Tavxa  ruree/et<?r}KOt  to  Xot7rcv  dSo^® 
Io  T^^l''a^.,      JugTSdv^k^vyye^t^trxiit^iiKivai.  ld  eft :  JSlccfieneficcntibiti^nec morbo 
*  Jeciis  vita  amplius frui  fas  erat .  fed ,  ubi  quispiam  eorum five  confinuijfet ,  five  morbo 
Cornperetur,  protintts  cogebatur  apropinquis  efflagitare ,  uti fie  quam  primitm  ex  humanis 
t0:erent.  Tumillilignorumftruein  altitudmem  congefta,defuperqJwmine  in  fiimmo  fafti- 
po  impofito,  Herulorum  qucmpiam  immittebant,  qui  cultro  eum  conjiceret  j  ftdfitngvine 
Tr°rjw  alienum  .  haud  enim  fas  erat  propinquum  efie  intcrfiectorem .    Vt  primum  verb 
erfittor  defcendit  ad  propinquos  defuncli,  continub  hicmnia  ligna,  ab  infimis  fafto 
™l0jincendebant.  Vbiautem  flamma  ipfia  refedtt  j  colletfa  ofia  fiub  terram  condebant. 
erttlo  autem  viro  defiuncio ,  nccefteerat  uxorern ,  qu£  virttttis  exiftimationcm  confcqui, 
l°rtmque  apudpofteros  relinqucre  vellet ,  laqneo  apud  viri /epulcrum ,  non  longepbtf, 
lo  r  mfi^r^j.     6^,  fj0C  facere  recufiaret  ,  hanc  ignominU  nota  manebat ,  &  a  ma- 
^propwquis  infftatio.    Ex  hoc  igitur  Procopii  loco  de  Herulis ,  item  ex  fupra 
,  atis  teftimoniis ,  Homeri  deGrsecis,  Herodotique  &  Melx  de  Thracibus ,  ac 
^aris  de  Gallis ,  fatis  liquido  patet,  uxorcs,  clienteis,fervos,  equos ,  atque  ca- 


nc:        ,  tatoiiquidop 

-    '  a«tcfuiire  juxta  rogum  necatos,  qu:im  cadavera  eorum,  una  cum  de- 
lo  marito,  feu  patrond ,  ac  domino ,  cdmburcrentur»  Diverium  ab  hoc 


fu, 


^itde  ThracibusSolinus,  cap.  xvi,lus  verbis  \Vxorumfie numero  viri  jaclant: 
fu  °nor*  loc<>  ducunt  multiplex  conjuqium .  gh/*  fiemind  tcnaces  fiunt  pudicttU ,  dc- 
J  orum  in/ilmnt  conjugum  ro<ips  j  & ,  quod  maxtmum  infigne  ducunt  caftitatis ,  fritcfr 
\*tnfl*rnmas  cunt.  Hoc  quamquam  Herodotus  Melaque  in  1  hracibus  non 
}o  Gomnnt5  tamen  fic  aPucl  lndos  atcILlc  Americanos  hodieque  ficri ,  Jatis  in 
,^perto  cft.  Ceterum,qu6dfenes,atqueaegrotarcincipienteisHcruli  noftn 
Strab  ^rarC  iuflcrillt>  idquoqucex  communi  gentium  confvetudiricfaduhi; 


,  lio-  Xi :  jie^)  tuv  BaKTfiluoov  S  Ta  f^ATt^MyaQv  ot  tsti^/  Ov vjtrtKftTOV .  mg 
tJ  **"n**roee  d[td  votrov ,  rj  yvjpc^  ffivt&g  'Grfy&aXtec&ai  <i%e<Qotj%ott  ttvrtv,  c&t^- 
^«o^9f<TifTO>  ^  cvTatytaqag  KaASarnvj  'sratfda,  yXdfy.  retauTct  £e  vw$  ^Tawt^/  txs 
'^^*-  7*c  ydpycviag  g/r«W  i&ouyKov&eTVi  yeyovoTeg  TvyzdveaQv ,  eyKK&t* 
eos  .*c.*tt*0*l°v&*-  id  en1 :  De  Bactrianis  minime  laudanda  narrat  Oneficritm .  nempe 
tji  I  lut  m°rbo  aut  finio  confec^ti  fint ,  vivos  projici  canibtt*  \  dedita  opera  ad  hoc  nutri- 
hisem  fi*  fagya  adpellant  veftillones .  Similia  qu&dam  &  de  Cafiiis  narrantur.  ab 
4o  dcm  p?  t*nnteis  >  ttbi  l  x  x  &Mis  annum  impleverunt ,  tnclufiosfame  necari .  Et  eo- 
o*^Av  ^ftea  :  ol  Leftm  w  uV^  &hw**v1i  hn  ^yosoxcx  o-pdilxrt.  a*aXf- 
J\\  >    &  Tc*  cdpKoc  ot  dyxw  yivovg.  Tag  d\ji  ^djag  *7rdyx*Gv '  "Tct  •  rf 

ceseoT  ^VwS  trw  *jt*Uovt*4  iik  eMxQv ,  dXXd  SdAQv .  id  eft  :  Derbt- 
Vetui\  V  L  :k  x  excejferunt ,  jugulant .  carnes  eorum  proximi  genere  abfumunt 


'  T*fK$e*  <r(piV<  d[t*q)Qetpetv .     4«  dirapviofifjoc  \v  pvj  [*\v  votrmV  ot    «  o-vyytvoo- 
Vuufi    '  ^™>*i<*vovleg  K*Tevodxeov\aj{.  lu>  d])  yu»r)  k*w\,  ed<r*vTK$  dj  3hxptaf$t>eu  p*K&e, 
50  **\  ^STctVTci  roTn  wfydo-t  vrotivo-t.  Hoc  eft  :  gupties  civium  fiuvirjeufiemwatgro- 
fctteto'7*  ^Uldem  vtrt  yfii  maxwefamiliares,  necant :  quod  dkant,  ipfum  ,morbo  tabe- 
hntmtCwrne^  ^fis  corrupturum.  ac  licet  fie  neget  ilLe  Agrotare ;  nihilo  minits  tamen  nott 
nece/T.,     *  fc^  necant  eum  ,  atquc  epulantur .   CMulieri  verb  mulieres ,  fiu£  maximb 
viri  viro  ,  faciunt .    Idem,  vel  confimile  apud  reliquos 
aPud  r       carncs  interfeclorum  comederuht,  credere  licet .  Sed  talequid 
Uer^anosuoftrosumquamfaaitatiim,  nullum  ulpiam  exemplum  ,  nc 
1  fulpicio^ 


m  PHILIPPI  CLUVERli 

fufpicionem  quidem  repeno .  Au  cior  equidem  nofter  de  illa  uxorum  apud  ^3* 
ritorum  rogum  fuspenfione  nihil  diferte  memorat.  haud  obfcurc  tamen  eam  in* 
nuit, in  libro  de  Germania ,  his  verbis :  CMelius quidem  adhttc  ea  civitatesjn qtttM 
tantiim  virgines  nubunt;  ejr  cum  Jpe  votoqtte  uxoris  femel  transigitur .  fic  iinum  Accip 
unt  maritum ,  quo  modo  unum  corpm,  unamque  vitam :  neulla  cogitatio  ttitra,  nc  * 
gior  cupiditas  j  ne  tamquam  maritum  >fedtamquam  matritnonium  ament.  Pergit  cie 
dc  de  crematis ,  in  hax  verba  :  Sepulcrum  cejpes  erigit.  monumentorum  arduum  <? 
operofum  honorem ,  ut  gravem  defunclis ,  afternantur .  Cefpes  non  unus  >  qui  parU 
erigebat  fepulcrum  :  fed  complures ,  in  unum  tumulum  adge.ti .   Idem  nol teo  ^ 
annal.lib.u,  de  tumulo  reliquiis  Varianarumlegionum  ltructo  :  PritnumfyjrUi ' ' 
do  tumulo  cefpttem  Cdfar  pofutt .  Indis  quoque  Knag  rdg  Tct(p*s,*&i  f*liC&  r*  ^0 
id  eft,  fine  apparatu  atquecultu  fepu/cra ,  ejr  exiguos  tumulos  fuitie,  fupra  ex  Solinoa 
Strabone  intelleximus. 

Ceterum  Appianus ,  libro  prardiclo,  ita  de  Viriati,  Hifpanorum  ducis,fune^ 
narrat :  Ov^/ct9ov  /dfyj  d[*j  hctpvr&TctQ,  KQo-pyQtfieg ,  \tti  v^Aot drr]g7iv^i  \kcuov'  i%  f  ^ 
7i  ts-cXXcL  wivCpcv^w  cumi'  £  Kctld  tActg  Ot  n  __-_£_.       ot  WTr&g  cv  kvkA®  Tfflt^^1^,  V 
tov  ivotzAoi,  (ZctfictyLK&g  \tty\vowj  '           rs  o-^iS-lwcq  to  txtvo.  7tzcPwdQhuT0  vrcwTtf*^ 
J.^L  .?___._  ___&_.    .5  r\  „.  i^.  rv  TaQ*' 


Hjfl  Tfjf  rc_(£%  CKTifa&cicrrjg ,  dyuvct  fzcvojuct^cov  dvJ)c<2v  ijyctyov  *W  T* 


cre- 


ignis  cxflingveretur^         ,»  ut 
cumjcdebant .  feraclo  funere ,  gUdiatorkm  munm  ad  fepulcrum  edttum  eft.  IderT1 uJ 
iimilequiddamapudGermanosin  nobilium,  clarorumque  virorum  funefl  f 
factitatum  ,  omnino  ego  mihi  perfvadeo.  hic  quidpe  ritusomnibus  Par 
per  univerfum  terra.  orbem  gentibus  olim  fuit  communis.  atque  nj}?C{oS) 
iamapud  nonnullas  Orientis  nationes  obfervatur.    Ilomanoseo  fuiflf 11  ' 
haudfemel  in  eorum  legiturhiltoriis.  unum  atque  alterum  citafle  aU  u\o 
fuffecerit.  Svetonius  in  Claudio;  de  Drufi,  jn  Germania  defuncti>  tu  ^ 
apud  Magontiacum  fito:  Bxercitm  honorarium  ei  tumulum  excitavit :  c^a^^)0 
detnceps ftato  diequotannls  miles  decurreret .    De  ejusdem  Drufi  ara ,  in  Ger 
nia  apud  Alifonem  caftellum  fita ,  ita nofter ,  annal. lib.  n :  Chatti  tutnul^^0^. 
Varianis  legionibus  ftruttum ,  &  aram  Drufo  fitamf  dtsjecerant.  Reftituit  c*firarfoCo 
honorique  patris princeps  ipfe  cum  legionibus  decucurrit.  Sed  antiquiffima  prim0 
erant  dicenda .  Homerus,  loco  pradiclo,  de  Patroculi  funere : 
TopvooQtvjo  8etusi\id  rg  ^QdAovJo 

Aptyi  7rvplw.  eiQcto  J[i  xvtLu  itti  yotfctv  \%ivctv. 
Xivctvjig  cf\i  to  o-rjftct ,  wdAiv  kiov.  cundp  A^ifotvg 
Avtx  Actov  IpvKt,  (c  t^ctvev  evpud)  dyavct. 

Torno  autem  defigna  bant  fepulcrum.  \  fundamenta^jecerunt  ^ 
Circa  rogum :  moxque  ejfojfam  terram  infudertint. 
^fggefto  autem  tumulo  abierunt.  <^it  Achtlles 
Illic  populum  detinuity  ac  federe  fecit  ad  amplttm  certamen .  ^ 
Herodotus ,  libro  v :  TctQaj  d[\  rom  tv^n  tm  ®p^v  «V/        ^  f0  ^ 
w&\AiAn  TOv  viKocv  k£  vrcuTctct  o~<pd£avltg  ttfi*,  evu>ziovTcq  ,  j^flr 
iTtetTct  KctrctKctvo-ctvltg ,  j  ^AA^  yri  KpvxPctfcg.  Z^^^^^^L^fr 

trt  vrctvTOUV.  cv  t$  rd  fxiy^  d^Kct  Ttforctf  KcCjd  Kcyov  /lovepazw  .   I  d  eft  :  .jfr 
pultnr*  apud  Thracets  fimt  hujmmodi:  Prolato  triduum  cadavere ,  maciatsf  ie  07  ^ 
rtts  hofttts,  convivantur.  tlludque  defletum  prius,  deinde  combuftttm  fefeltunU  '  )0 
ter  hurno  contegunt.  aggeftoque defuper  tumulo ,  cum  alia  omnis  qeneris  certaWtn*fJ^ 
nunt ,  tum prtctpue  certa  cum  rattone  monomachtam .    Harc  thraces  cuncta  t 
eumdem  modum  cum  Hiipanis.  Qua_  fimilitudo  apud  tam  diverfas,tamq, 
inter  fe  remotasgenteis  haud  facilc  exftitiifet,nifi  ex  una  eademque  ^g^^v 
manailet5  nempe  ex  Afia,  in  gentium  ab  urbe  Babvlonica  difperfione.  v  • 
fius  Halicarnailenfis,  Iibro  v :  t^'  ^  M«r  o  0vaMt^io 


lo 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.  I.  399 

tyri  fyxrx  o-apa,  &&9&t  cv  dycpa  kiko^^ov  3fo  roupvyjg  iv7rpz7rvg,  o-wjtKaXn  tov 
tyjW  Hf  OHxX^o-iaAf ,  t&i  vtyiXQuvcRn  to  0ijpct>  rov  SfordQtov  gAs£ev  W  cwry  Xoycv* 
oiw  OtiaAtg/©*  k*tiw(o]q  tov  vopov  Tovk  fupcuotg  ,  ijf  km^jjov  TUV 

Bctrttiuv  TmpAaGtv  ,      g^w  To  «V«v  <m      ^u^uv  'wtv  cvpxy™  *hw<*>>  ™ 

r°?  TeiP^  tuv  Sharfouv  od^puv  'tTrajvxg  f  apttff  cwtuv  teycty  ,  t&i  i%  ewro  Ka- 

7t<PlQw  to  <zo-puTov  ^  «ggS^  T-?  KQlvfo  foyLecg  olia  paQuv ,  ^  vtoiyi-.uv  n  ot  TruhcuoTctTot  kJh 
™*%*<piuv  01  XoyiureSoi  t^k$u>taQv.  dyuvctg  $i  ydp  3fofi&<pt*f  TtQtfifJOt  pSi  Totg 
^?°£°i$ou<fycto~t  yvpviKxg  ti  kch  'fsrTrtKXt        tuv  <zstyo-^Kcfiuv't^yiKaQv ,  ug        ti  &'7&&7 
*e«ffcRi  Ua^oKXu  ,  »^     <zs&Ttpcv  v@  lloaKhtxg  Sfo  UihoTn'  iwodvisg  d[t  AtyoffyjxfiTr 
^dpaQy  Z£a  T£y  K'Qltvyo~i<T£*yu$oiroiuVy  ot  KoXaKtvovltg  t!w  sroXtv  Sfo  rclg  ym 
fnnug  Oa^c^voig,  *&j  txto  ifjLvSivcrcu.  c\pt  ydp  Tffoji  A^lwcqot^zs&o-iQio-ctv  tcv  Sfordptov 
l7rcum  T?  vofio» ,  «7       ruv  W  A^Ttfjuo-tu  w  ™e)  Zahafftvt ,  t&i  cv  n^arcaa^gvA^  rft 
^j^^nScuovlm  a^ld^jot ,  «V       tuv  Tffiyt  Ua^uvat^yuv.  v^et  <f\t  ^  ja  Ma- 
Pwvvta  k&  t?j  Bpxm  Tct<£% ,  «  J[n       txtuv  -rrpuTov  rtfeou\o  ot  iircuvot  /Xtytfig  TOtg  ^cro- 
>vorivotg,  'tKK^iKahtQv .  Hoc  eft :  Poftero  die  Vaterim atratm  Bruticorfm  mforofro- 
MWi  inkclo  ftlendido  ornatum  ,  fofuloque  m  concionemconvocato  yin ftigge/tum  t>ro- 
&eW*ftnebrem  habuit  in  laudem  eju*  orationem .  Vtrum  autem  Valeriu*  frimm  hunc 
™°JemafudRomanosmftituerit ,  aninftitutum  a  regibm  fcejuutm  fueritycerto  adftrmare 
0  ^Ueo-  Romanorum  tamen  hoc  ejje  njetm  ini  entttm  ,  in  funere  illuftrium  virorum  vir- 
fets  eorum  laudari,  neque  a  Gr&cis  frtmum  infthutum,  ex  communis  hiftoru  fcriftts 
*  tch  qu*  tam  vetujiiftimi  feeu  >  tyvam  celeberrimi  htftorici  frodiderunt .  Nam  certami- 
n«  Widemfunebria  in  honorcm  clarorum  vtrorum  gymnica  &  eque/lria  a  necejfariisfatfa 
^unt^ut  ab^fchtllein  Patrocti,  &  multo ante~ab Herculc in  Petofisfunere^.  hosta- 
men  fubhce  laudatos  nullt  frodtderunt  ,fr<eter  ^Athenienfeis  tragicos-,  qui,  civitati  fu£ 
««uUntes,  ab  Thefeojepelitis  hoc  quoque  fabulose  adfinxerunt.  Longo  enim  tempore  poH 
^benienfes  legittmis rttibm hanc laudationem  funebrem  addtderunt  ,five abhs  ,  quiad 
^"nnifium,  &  Satamina,  &  Ptattas  pro  fatria  occubuerant,  initium  duxermt^ftve 
%**rcbHsgeftu  tn  campis  CMarathomis .    Sedea  quoque,  qua  ad  CMarathonem  funt 
3o fe,   -1  am"Bruti funere ftmtfofiertora.  Vereor, utfatis dextrc hac de rc con- 
fiu     '  redt:>clllc  ^  mcrit6  reprchcnderit  antiquos  Grxcorum  poetasDiony. 
id  Sf}.n/am  certc  de  HlfPanis  diferta  funt  verba  Appiani j  0>afmKug  cwrov  tTrmoiw' 
CoCltj  h*rbarico  ritu  eum  laudabant .  ubi  fatis  difertc  tcftatur  Appianus ,  non  Grac- 
^^neque  Romanos  eos  fuifTe  imitatos,  ut  a  quibus  ritum  accepiflent.  Qiiam 
PrimCarUrn  rerum>ornnibusvel  plerisque  aliis  gentibus  communium ,  inventio 
iarr?!S  f°manis  falso  adfcripta  fuerit ,  fspius  fupra  patuit.  in  illis  igitur  hoc  et- 
.   ae  funebri  laudatione  ellc  numerandum ,  eodem  argumento  conjicio .  Ta- 
tuL  -  m  nne  annalium  libri  fecundi :  ^rmmim,  re<rnum  adfecians ,  ttbertatem  po- 
rtZlHm  adverfem  habmt.  petitmque  armts ,  cum  varia fortunh  certaret ,  dolofroftnquo- 
40  alu  CCCtdlt :  ltbe™or  haut  dubie  Germant*  j  &  qui  non  frtmordta  fofult  Romant .  ftcut 
Z^€S  >  faaquc ,  fed  florentifTmum  imfertum  Ucejfterit :  frcetio  ambtgum  \  beltonon 
lT'  SePte™  &  trmnta  annos  vtu  ,  duodectm  fotenm  exftevtt.  camturque  adhuc 
de'    T *P"d  pntes    De  hujusmodi  carminibus,  quibus  clarorum  virorum  lau- 
b   CeIebrabantur,  fupra  cap .  xx  >  v  diclum  eft .  Non  anno  demum,  nec  rnenu- 
Celr  ne  die^us  quidem  aliquot  poft  exceflum  eorum,  fed  ftatimad  ipfum  ex- 
^  lumfuil]eaBardiscompofita,as:  adfunus  decantata,  quemadmodum  apud 
cre?ian°S  ^oque  &  Gra;cos  laudationes  defunclorum  habitac,  cummaximc 
turr^ I    eeft-  Quin  hsec  ipfa  carmina  fuiflc  crcdo,  quibus  apud  Hifpanos  Vina- 
auft  ^^TS      iTffTr&f ,  iv  kvkKu  me/Qtovjit,  @ap£ag/Kug  tvnjvouo .    De  cetero >,  hxc 
j0  w°rnolterIuperioribusadneait:  Lamentaac  lacrymas  ctto,  dolorem  &  triftmam 
ca  [tmun**  Feministugerehoneftumetf.-viris  meminifte^.  Sicde Romanis Sene- 
<fe/n  ePlftola  lxi  1 1 :  ^jinnum  feminis  ad  lugendum  confiituere  majores:  non  uttam 
MvlgCren*  '^edne  diuti™  •  virisnullum  legitimttm  tempm  cfi  \  quia  nullum  honejtum. 
lib  ^0?  fu°s  luxerunt  maximc  ^Egvptn ,  Aflyrii ,  Lydi ,  atquc  Hebrari.  Strabo, 
*m  Ji1  v  BaDvloniis,  gente  Aflvnaca :  epnvSo-t      w  XmOaoivfo ,  ut  « 

°^c<  t&v  dKXm.  id  eft :  Lugent  defunttos,  ut  ^Egyptii ,  &  multi  attt  p^fut^ 


400  PHILIPPI  CLUVERlt 

Divus  Mofes,'genes.  cap.  l,  ver.  ni ,  de  Jacobi  funere  :  Imptetis  ei  xl  dtibto  (0 
ita  impleri Jolent  dies  eorum ,  qui  aromatibus  condiuntur  )  fleverunt  eum  AEgjptit  LXX  " 
bus .  6c  vcr.x  j  de  Jofepho ,  ac  fratribus  ejus ,  Jacobi  filiis :  Gfwim  atttem  vcnijp 
ad  aream  quamdam  ^feptam  cynosbatis ,  planxerunt  ibi  planctu  magno ,  &  gr y 
injiituit  enim patri fuo  lutfttm  vi I  diebus .  Nilul  horu m  fecille  pri fcos  noftros 
manos  ,  ceterosque  Celtas  ,  teftis  eft,  practer  Tacitum,  Plutarchus  quoque,  _ 
confolatione  ad  Apolloniam,his  verbis :  Tcv  t  AvkIuv  vopcVnbu  (patrl  ^*7*^,7^ 
cwtS  'zrohiToug,  itfct»  7T£v9u<ri,  ywjcuxclcw  tjfipno-fA.ivng  iStjTa,  'srtvQeiV  i{*<pafvetv        &  ^ 
oti  ytwsuKuitgre  sr*'0@- srfr.id  eft:  Eum  ,  qui  Lyciis  leges pofuit ,  a]unt  mand^jjectv  ^ 
fuis ,  ttti  in  lucttt  veste  uterentur  multebri:  figntficare  volentem,rem  mtdtebrem  ejj  e  luc  ' 
£t  mox  :  hvTuv  81  tuv  fSa^elpuv  ov%  oi  yzvvcuoraTci  KeA7C/  ,  ngj  raAaTcq ,  ^^™^ 
<PpevY\\Jun(§o  dvfyetOTipx  txritpvKOTig  ,pafo.cv  i\i7ri^  a^. ,  h\yv%\tei  Tt  H£H 

AvcJot,  K&jTxrdvlig  o<roi  rxTotg  7xra^7r^<rtot.  hoc  e(t  :  Ex  ip/ts  vetb  barbaris  fi  f  ^  lUC  ^ 
exercent,  non  animoffimi  Germani  ,non  Ga/ti ,  ant  ft  quialtt  generofo  plent  funt fftM*> 
faciunt  j  fedA Egyfttt,  Syri,  Lydi,  a/tique  borumfimttes. 

At  qjj,  e  ha&enus  de  univerfis  ac  fingulis  prifcum  Germanorum  vit# 
rumque  partibus  difleruiflc  haud  pccniteat .  Quod  fi  cui  prolixior  fuilTe  vide  ' 
is  fciat,  tanti  fuifle,  patria:  terrar  acgentis,  innocentia  juxta  ac  fortitudine  to 

terrarum  orbe  nobiliflima;,  antiquitatem  altius  diligentiusque  repetere. 
quam  ab  aliis  negligi  hactenus  video;  dum  externa  tantum, 
Romana  ,  Grarca  ,  &  alia  mirantur  &;  extol- 
lunt  3  fux  glorice  atque  laudis 
incuriofi . 


Finis  Libri  Primi. 


PHILIP?1 


Early  European  Books,  Copyrighl  ©  20 1  2  ProQuest  UC. 


PHILIPPI  CLVVERl 

GERM  ANIAE 

A  N  T  I  Q^V  AE 

LIBER  SECVNDVS* 

Q«P  Germania  Cisrhenana  dcfcribitur. 


|i    1  ; 


PHILIPPI    CLVVERII  3 

GERMANIAE  ANTIQVAE 

LIBER  SECVNDVSj 
Quo  Germania  Cisrhenana  defcribitun 

Capvt    P  R  t-M  v  m. 

Gallne  univerfa  diviflo.  ubi  oflenditur  >  qu<e  TSelgic*  Gdli& 
nationes  Germanici  fuerint  generis. 

jActenus  in  commune  de  omnium  Germanorum  ori- 
jginc ,  ac  moribus ,  itcm  de  univerfae  tcrrae  Germania? 
|  iitu,  ac  finibus  di&um  eft.  Nunc  iingularum  nationum 
Jfedeis  migrationcfque  varias  cxpcdiam.  Qiuim  verd 
|  Germania  fucrit  gemina,altera  Transrhenan  A,ai- 
Jtera  Cisrhenan  A,in  Gallico  folo  fita;  hanc  primo  lo- 
|co  cxplicabo  :  quia  prima  Romanorum  armis  prafidiis- 
jfque  cognita ,  &  provincia  corum  fa&a  $  eaque  rationc 
Jipfis  propior.  Hoc  autem  qud  commodius  &  magis  ri- 
ajte  fiat;ipiius  univerfe  Galliac  terminos ,  divifionemquc 
j^ol^jcaDO :  ^I110  pateat,  quam  cjus  partem  Germani,  Rhenum  olim  transgrefli, 

QjAlha  igituromnis  antiquitnsincludebaturRheno  fluminc,  oceanO  Britanni- 
parsCo  ^  Gallico,  Pyrenaeis  jugis,mari  interno,&  Alpibus.  At  poftquam  Gallorum 
Gall'  p  Peistm%reffi,  halii  etiam  folum  obfedcruntj  tcrminus  ab  hoc  latere 
^ibt^     US  eft  APen«inus  mons  &  A  iis  amnis,  ad  Anconam  ufque ,  fuperi  maris 
tltfitrr'  ^otUrn  autem  hoctcrrarum  fpatium  bifariam  Romanis  divifum  fuit.pri- 
lri  duas  partcis :  quarum  altcra,  Gallia  Citeriory  fhfc  Cisalfina  5  aitera  Vlttrior,  feu 
wtfas  idem  fpatium  tribus  diftin&um  fuitpartibus:  quarum  una,  in 
'  ^««^//wdiclaj  qux  cadem  Citerior,  feu  Cisa/fina,&Ga//ialta/icai  altera, 
in  ;a  Alptis,  BraCcam  cma:  eadem  Norbonenfls  frovincia :  tertia  Comata.  qua:  &  ipfa, 
^  reis  ^rfumpartcisCa:fari,  Mela,  Plinio ,  Ptolem*o,  &  aliis  auttoribus  divifa. 

^slib.  iv.  cap.  xvii.  Ga/Iia  omnis,  inquit,  Comata  uno nomtne  affellata,  m  trt* 
n^rum  gcma  ¥divUitUYi  Ammhm  maxmedislintfa.  Cafar  in  exordio  commen- 
^prirni  dc  bclio  Gallico,^,inquit, 

i^oluntMn^a/tam  Amitani;  tcrttam^quiiffornm  UngvaCelt^noJIraGalltaffeU 
J'Ur<  ^  ttiox  :GaI/osab  Aquitanis  Garumna  flumen ,  a  Belgis  Matrona,  &  Sequanadt. 
jjt     &paulio  pofi>  Forumuna  fars,quam  Gallos  obtinere  diximus ,  tmttum  cafti  a 
3o  ^lne  Modano  5  continetnrg,  Garumna  flumtne,  oceano,  flnibus  Belgarum:  attingtt  ett- 
>  *  Sequanis  &  Helvetiis,  flumen  Rhenum:  vergitad  feftemtriones.  Belg*  ab  extre- 
rmQalll« finibm  orinntur^  \ertinentad  inferiorem  fartem  flumints  Rheni ;  ffeclant  in 
J  €mtr^nes  &  orientemfo/em .  ^Jqnitania  a  Garumna  flumine  ad  Pyrentos  montets, 
*nQTlart€m  ocea™,q"*ad  mftwiam  fertinet,  pclat  in  occafum  folis ,  &  feftemtri- 
cx  '  Harum unam  Bflgicam  ui prcfens tradare animus eft : quin  hanc  etiam 
fhir      follllnmod6,  quatenus  a  Gcrmanicis,  jaminde  a  Cazfaris  a^vo,  habitata 
liu  pntibus.  Scd  notandum,  Plinium,  pwediao  in  loco,  paullo  aiiter  diftingvere 
G*r*     5  id^uebifariam.  primum,  A  Scalde-  inquit,  ad  Stquanam  Belgica^ab  eoad 
*in  <    W,CW/^»  ^dema  Luqdnnenfl^  indcadVpend  montis  excurfnm  Aquttanta. 
U^>m  eodcmcapitcnon  §caldcm,fcdRhenum  Belgica;  fincm  conftituit.  ie- 

Aij  Vcnu 


4  PHILIPPI  CIVVERII 

quenti  autem  In  capite,  Lugdunenfem  inter  Sequanam  ac  Ligemii  protendit. 
cap.  xix,  Aquitaniam  inter  Ligerim  &  Pyrenaum  montem.  Ratio  va nauo 
haec fuifle  videtur:  quia  duplicem  diverfi  temporis  Galhse  divifioneiir  oflendeie 
luit,  veterem  ac  novam.  quas  tamcn  confudit.   Vetus  erar  Iuhi  Csdans; quam 
ptacxipfius  commentariis  cognovimus  :  nova  pofteriomni  imperatorum ;  e  S 
Belgica  Rheno  includebatur  &  Sequana:  Lugdunenfis  ( nam  Celt.ca:  nomen )  ,$ 
tum  in  defvetudinemabierat)  Sequana&  Ligeri :  Aquitanica  Ligen  ac 
iu<fis  In  BelgicS  numerat  Plinius  Sequanos  quoque,  SiHelvettos,&cRauracos. 
far  veroinantiquaCeltica  difertis collocat  verbis Sequanos ,  atquc  Helvetus.  j(| 
&:^«r4W  cenfendos,  dubium  fieri  haudpoteft,  quandomedn  interiUosu 


turacos  ceniendos,  aiiDium  nen  nauu  jjuu.il  ,  Hmuiuv.uv».  ijuin 
ere.  Cum  Cifare  fenfifle  viderur  Taciti  fa-culum :  Tacitus  quidpe  ia  f^  jti, 
primo,  fed  Germanicm,  inquit,  quamo  fiei  frefior ,  MM«  mfenfmsfro  ™"  j 
Jm«m»«  froximos,&  Belgarum  civitatesin  verba  eimadtgtt.  Vbi  dilerte  acy  •  ^  ^ 
Belgis,  pcrcopulativamparticulam,^-,  diverfos facit.  Sicannal.  III,  ubl°' 


bellionem  cceptaverant ;  Comfonunt,  inquit,  fifow  Belgas ,  Sacroi  tr  frof t or 
concire.  &  poftea:  Horm  incertis  Utebrts  viclores  frufiratus,  foflrerr.o  vtfis  w '  [d 
qui  effugia  infederant,  fuamanu  cecidit.  ifa  Trevcrici  tumulttis  fnts :  &1*cmfA.> 
omnis,  cujus  duxFlorus.  Sequitur:  Afud  ^deduos  ma)ormoles  exorta.  &inti  _ 
\im  cum  legionibus  duabm  incedens ,  fr<emifi,i  auxiliart  manu ,  vaflat  Seqttartoru^  ^ 
gos,  qui  finium  extremi,  &  i^eduts  contermini,  fociicjue  in  armis  erant.   Fxtrern  ^ 
licet  erant  finium  Celticar;  aquibus  jam  Belgicae  initium.  Leucos  etiam,  atqu ^  ^ 
in  BeJgid  recenfentPliniusacPtolemeus.  at  Caefar,belli  Gallici  comni  ^ 
jlfliw  tradit  froximos  Galli*  Celtica:  ex  Belgis .  qua  reillcsab  Belgica  aperte  ^ 
dit.  Adde,  quod  xv  circiter  diebw  ad  finets  Bclgarum  ex  Sequanis  pcrvenerit.  u 
ris  igitur  Tacitique  amplecrens  ego  auftoritatem,  Eelgicae  limiteis  ftatuo 
folis ,  parteque  feptemtrionis,  Rhenum  flumen5  ab  reliquo  feptemtrionis  oc  > 
ab  occafu  Sequanam  &  Matronam  amneis  5  ab  auftro,  Sequancrum,  X-cU    _  £ 
Lingonumque  fineis.  Regiones  nunc  hoc  terrarum  fpatio  ccmprehcncun  >^ 
Sequanis,  Rhenoque  amne,  Elfatia  inferior ,  Lotharingia,  Auftrafia,  qu*  s^o 
Wefiereich,  Trevericus  epifcopatus ,  Lucelburgienfxs  Limburgienfisque  c  ^ 
Leodiacenfis  epifcopatus,  Colonienfsque  epifcopatus  pars  altera,  IuliacenH  ^ 
tus,  Geldriaequeducatus  dimidia  pars.  ab  Oceano,  Hollandiae  pars  auftrina, 
dia,  Brabantia,  Flandria,  Bononienfis  comitatus,  Normanniae  pars  tertia.  a 
na,  Francias  (  quae  vulgo  Ijle  de France)  major  pars,  atque  Campaniae  fere  dirni  ^ 
intus  Picardia,  Veromandui,  Artefia,  Hxnonia,  Namurcenfis  comitatus ,  du  .  ^ 
que  Bullonienfis.  Populi  antiquitus, Caefaris  aevo,  fuere,  Rhemi,  ^^iomAtr^0ft 
metes,  Triboci,  Vangiones,Treviri,  Eburones,Condruf,  Segni,  C*r*fi9  Pdmtn^**  ^ 
*Batavi,  Amatici,  Nervii ,  Centrones ,  Grudii,  Levaci,  Pleumofii,  Gordtint, 
m$  Atrebates,  Veromandui,  Suefiiones ,  ^mbiani,  Bellovaci ,  VeUocap ,  &  yiih*P 
His,  poft  Cacfaris  xtatem,  nova  nomina  acceflerunt,  quac  paflim  apud  ^^l^fih 
Sigambri,  Sunici,  Gugerni,  Tungri ,  Taxandri,  *Bethafii ,  Sveconi,  Oromanfact,  B  (. 
Silvanecles.  Caefarbelli  Gallici  commentario  n,  guum,  inquit,  ab  Rhew 
ret,  qu&  civitates,  quanuque  in  armis  effent,  &  quid  w  beilo  foffent,  fic  refericbat-  ^ 
querBelgas  effe  ortos  a  Germanis;  Rhenumque  amnem  antiquitus  tramdutfos,  P°>  ^cfc 
fertilitatemtbi  confediffe,  Gallosque,  qui  ea  locaJncolerent ,  exfuliffe.  Getmanid  b 
fuere  ( quod  poft  in  iingulis  probabitur )  Triboci,  T^emetes,  Vangiones,  ?rC*ir  'pcs, 
rones,  Condrufi,Segni,  c<erafi,  Pamani,CMenafii,  Batavi,  Atuatici,  Itjrvii,  Ce  f 
Grudii,  Levaci,  Pleumofii,Gorduni-,  &,  quorum  nominapoftmodum  accc ^er  -ju^ 
bii,  Sigambri,  Sunici,  Gugerni,  Tungri,  Taxandri,  Bethafii.  Horum  igitur  c  fi 
defcriptionem  praefenti  opere  molior  .   Sed  antequam  fingulorum  expU  ^qC 
adgrediar,  pauca quacdam  de ipfo  Belgic^  vocabulo  prxmittenda  judi  'r 
vero,  quo  commodius  fiat,  indicandus  primum  ac  refellendus  eft  vulgatus,^^ 
gatus,  ac  nimium  inveteratus  multorum  error,  qui  B  E  l  g  i  i  vocabulum,  <l  ^ 
terve  in  commentariis  Cstfaris  de  bello  Gallico  legitur,  pro  univerfe  *Bei 
mine  accipiunt,  idemque  cum  hoc  efle exiftimant.  c^f< 


i 


GERMANIi   ANTIQ^LIB,  II.  s 

C  A  P.  II. 

B  je  l  g  i  v  m  non  fmjfe  Belgicam  $  fed  hujns 
exiguam  fartem. 

BElgii  igitur vocabulum,  cujus bis terve  apud Caefarem  fit  mentio  , pleri- 
que  noftri  faeculi  fcriptores,  ingenti  errore,  pro  univcrfa?  TSe/gica  nomine 
lol      accipiunt.  Caefaris  verba ,  qnx  lumen  huic  rei ,  palTim  in  commentariis  de 
0  Gallico  fparfa,  adferre,  caliginemque  erroris  difcutere  pofilint,  penitius  infpi- 
curae  fit  pretium.  Commcnt.  v,  poftquam  ex  Britannia  revertiflet  Cacfar,  Sub- 
Hct*s,  inquit,  navibus,  concilioque  GaUorum  Samarobrig*  feraclo,  quod  eo  anno  frumen- 
m*n  Gatltafropter  ftccitates  angufiius  frovenerat*,  toattuscfl  a/iter,  ac  fuferiortbus  an- 
ms->  exercitum  in  hihernis  co//ocarc-,  legtonefque  in  flureis  civitates  difiribuere.  ex  quihtu 
Mam>  *n  CMorinos  ducendam,  C.  Fabio  legatodcdit:  a/teram,  in  T^ervios,  J^Ciceroni: 
^ttm,tnBJfuos,  L.Rofcio:  quartamin  Rhcmiscum  T.Labienoin  confinio  Trevirorum 
ttmare  juftit.  treis  inBeigio  collocavit.  hts  CM.  Craffum  qutslorem  ,  &  L.CMunatium 
c™rUm>  &  c-Trebonium,  /egatos  fr<efecit.  unam  legionem ,  quam  froxime  trans  Padum 
20  ft}j  j*"em>  &  cohortcis  quinque  in  Ehurones  (auorumfars  maxima  efiinter  CMofam& 
umVi?^U*  fibtmferioL^mbiorigisejrCativu/cierant,  mifit.  his  mtlitibus  J^.  Tituri- 
^mis  ]  um&  L'  4runcule\umCottamy  legatos  fraeffe  jufiit.  ^Ad  hunc  modum  difiri- 
^  f  £&onibus  ,  ficil/ime  inofla  frumentarU  fefe  tnederi  fojje  exifiimavit.  Ha&e- 
£b      ^aris  vei'ba :  quas  interprctari  fic  aggrcdior.    Morinos,  Nervios ,  Rhemos, 
qu.Ur°nCSj.  fuilTc  BclSas> 

cxtra  controverliam  eft.  in  harum  igitur  gentium  finibus 
jj  m  legiones  iv  collocaverit  C&'far,  in  Belgica  collocaiTe  eas,  certo  fequitur.  Se- 
^avtlru  autem ,  fivc  privatim  treis  alias  lcgiones  in  Belgio  fe  localTe  adflrmat» 
jN^d  fi  Belgium  idem  fuiflet,  quod  Belgica ;  cur  treis  ittas  legiones  magis  mBe/gica 
gio^^  mcm°raret,  quam  iv  rcliquas  >  certe  in  cadem  regione ,  in  eodemque  re- 

3o  cl:i niS  n°mine  omnespariter  collocatas  fuiffcnt  :  necopus  habuiflcnt  hac  diftin- 
liu^nc\  At  fatis  liquido  adparct,  Cxfarem  nova  hac  Belgii  vocabuli  fubjeftione  a- 
0  ^ddam,  quam  Bclgicam,  innuere  voluilTe.  Id  igitur  quidnam  fuerit,  regio,an 
titati  ^  Ubi  amm>  qu*rendum  eft-  Opidum  fuifle,  videtur  Glareano ,  ex  fupra 
10  Jloco5  tum ex  comment.  viu;ubi  iv  legioncs  cum  C.  Trebonio in Belgio 
^et  rCxfarcm>  faibit  A.  Hirtius.  Verum,  an  non  huic  fcntentias  aperte  rccla- 
pi$  f  ^*&r  ^Llpta  citatis  vcrbis ,  aiquus  viderit  lc&or.  Caeiar,  uti  co  facilius  ino- 
leva  rilrrientaria:  fubveniret,  in  plureis  diftribuere  conftituit  exercitum  civitates.  Si 
l/l  re  ln°piam  voluit  5  qua  ratione  1 1 1  legiones  in  unum  compulit  opidum  > 
tarit     faUe  rcsfuerit,  &admirationedigna,  etiamfi  frumentum  abunde  liippedi- 

40  gion/^11  in  uuum  opidum,  idque  haud  ita  magnum  (prout  captus  erat  harum  re- 
^  ^Jtreis  integraslegiones,  hiemandi  caufa,  compulilTe.  Logi  ifti  funt,  ac  nugae 
tUm  QHid  civitatis  vocabulo  Ca^far  adpellet  ubique  in  comentanis  fuis,cuivis  no- 
«ofl  debebat.  integram  fcilicet  nationem,  five  fofulum,  fivc  regionem,  cujus  incol? 
piduCm  a§rorum  ftneis  incoluntj  parique  juris  conditione  utuntur :  non  vero  o- 
Ce  m5  uti  male  Marliani  mentem  interpretati  Glareanus  atque  Ortelius  ad  vo- 
in  J^el&Um-  Regionem  igitur  fuifle  Be/gium,  certum  eft.  Sed  age5  quo  traftu  >  Treisy 
^kn^  kgiones  in  Be/gio  coUocavit .  his  CM.  Crajfum  qu*fioremy  &  L.Munatium 

l°nis*f*>  °  Tre*>on'tum*  le£am  frtfa**-  at  mfri,  ubi  de  oblidione  caftrorum  Cice- 
Ul  ^Crvils  narrat;  Ctfar,  inquit,  acceftis  literis,  circiter  horaundccima  dieijlatint 

50  ^pAfr  ^ ^*110™05  *d  M-  Crajfum quaflorem  mittit ;  cu)m  hiberna  aberant  ah  eo  miU 
- T1  XXV*  ^betmedianocTelegionemfroficifci,ce/ertterquead  fevenire.  ErgoBel- 
: 7?&m  incoluerunt:  &  Bellovacorum  fedes  adpellata  fuit  ye/gium.  quod 
HarliUllm  enxumfcriptione  mox  liquidius  adparcbit.  Quare  reaiftime  omnium 
Ute  Jnus'  ^elgium,  inquit,  erat  'Bellovacorum  civitas  magna,  (jrinter  Be/gas  auclon- 
fytt  Ifhominum  mu/titudine  fr<epns,inqua  Ctfitr  imerdum  hiemavit ;  ac  fluresle- 
e)m  «Hquando  illk  in  hibernis  fuere.  At  difpiciendum  nunc  eft?ubiifti  fuermt 

^  jjj  Bellovaci* 


6  PHILIPPI  CLVVERII 

Beilovad .  Quum  Carnutes  Tafgetium,  rcgem  a  Cafare  fibi  impofitum ,  interfea - 
fent5  Dcfertur  ea w,inquit  Cadar,  ad Ctfarem.  lllc  veritus,  quod adflurets  res  fcrM ; 
bat,  nccivttds,  eorum  imfulfu,  deficeret;  L.  Vlancum  cum  legione  ex  Belgto  celeri'er 
Carnutes  froficifci)ubet,  ibtquehiemare.  Ex  his  colligere  datur,  Belgmm,  hvc  m  ' 
vacos  ex  omnibus  Belgicae  civitatibus ,  feu  populis ,  proximos  fuiflc  Carnuribu  , 
quia,  quum  quam  celerrime  vellet  militem  in  Carnuteis  proficifci;  cx  omniD 
miUtibus,  quos  paullo  ante  in  diverfas  Belgic*  parteis  difiribucrat,  eosdilegir,  q 
cum  L.  Plancoin  Bclgio  hibernabant.  Carnutes  autem  trans  Sequanam  num 
(vulgo  nunc  eft  ia  Seine  J  cmi  incoluerunt  regionem,  qua;  nunc  vulgari  vocaD  ^ 
la  Beauffe  vocatur  :  quorum  nomen  etiam  nunc,  quamvis  corruptum,  vivit  m  u 
Chartres,  capitc  totius  regionis.  Bellovacorum  nomen  Marlianus  adhucmanere, 
aeadfirmat.  eft  namque  opidumhodie  invcteri  Belgica ,  medio  ferme  Lmeti 
inter  Rotomagumque  fitu,  Beauvais  vulgari  vocabulo  diitum.  quod  facilc 
lica:  lingvae  peritus  adantiquum  nomen  reduxcrit.  Viitatum  quidpe  ac  freq 
cftGallofrancishas  literas^,  invocibus,  quse  a  Latina  lingva  originem  duxer 
converterein  eau.  cxcmpli  gratia;  quae  Italidicunt  coltello,  mantello,  cafello,  ca  > 


cervello,  bel!oh  Galli  proferunt  couteau,  manteau,  chafpeau,  chafieau,  cerveau,  ^f^T^ 

iutci" 
ibae  C 

primam  iJJam  ad;ungas  5  integram  tandem  habcbis  vocem  <JBeauvais,  fn  c  ^ 


ne  E,  &  I,  efferuntcum  fibilo,  tamquam  gcminum  SS.  quarat 
cx  vaci  faclum  eft  eorumpronuntiatione  vafii.  dcin,  abjcclo  I,  vas.  ™ox,^  0 


ram  vcro  C,  an 

cx  vaci  factum  ^  WA....*Ar*~    ,   

pofito  I,  vais.  quodtandem  apud  quofdam  dcpravatum  in  vois.  Huic  ^ 


<vois.  Ab  hoc  denominativum  fit  <Beauvaifm,  Cai^Beauvoifin:  quaj  vox  agrum . 
£ti  opidi  defignat.  Nationum  vero  pcr  Galliam  nomina  poftea  in  opidorum, 
capitanationumfuere,  vocabula  tranfilTe,  infra  fuo  locodoccbo.  Verum  flC 
nominis  norarione  circa  hos  Bellovacorum  fineis  meftare  cenfeas;  Cafaris  ^ 
moniis  rerh  lucidiorem  reddere,  certosque  terminos  adfignare  conabor.  Iafl > 
te,  Carnutibus  Belgium  fuifteproximum,  ex  Cafarc  oftcndi.  quo  "E^?1^ 
tisfirmo,  Scquana  aboccidente  brumali  Bclgio  terminus  conftStuitur.  Au  ^ 
dente  zquino&iaii  finitimos  habuere  Caletosfc  Vellccaflcs.  quos  utrofque^fl 
far,comment.  n,  inter  Belgasccnnumerat.  Cdletorum  ncmen,  licct  vitiatum,^ 
num  in  veftigiis  exftat:  diciturque  regio  maritima,  inter  Scqtianam  &  ^^0, 
(vulgo  hic  cft  la  Somme)  amncis,  vulgd  incolis  Paisdes  Caux$  FrancogaJIica  dia  ^ 
mutato  L  in  V,  \>xoC*lx.  fic  zv&mmdx9maux^chevalx,chevAux,falx 
admodum  frequens.  Strabo qtioque,Iib.  iv,  Caletos in litore  ad oftium  ^ 
dexrra  ripa  Collocat.     Tc7;  Mimmo^  Fcitri  a-xwix&q       r>)  SroLK&fy  Mofyvob  foj. 
UKOt,  y&f  A' '{jL&icuich  ti^j^ias-tuvif,  ^  KctA.roi,  [tkxt/>  T^  CK$oXr\q  t£  Z^x»^ 
i,d  eft :    Ottenafiis  continuantur  in  ora  maritimk  tJMorini ,  Bellovaci ,  1V 
Suefsiones ,  ejr  Caleti ,  ^/^f  4^/  ^/«w  Sequana  amnis .  quamquam  rcliquas  b 
teis  perverfo  ordine  enumeret :  maxime  vero  Bellovacos ,  quos  male  inter  ^  ^ 
rinos  &  Ambianos  coJJocat :  quo  /Itu  crant  Arrebates.    Jnter  Ambianos  ^ 
letos,  Vellocaflesque  fuifle  Bellovacos,  ex  reliquorum  limitum  fubtextione 
ftabit.    Litus  adcoluifle  ,  cum  ex  didto  probatur  auclorc,  tum  cx  ^inl°^c00 
iib.  iv,  cap.  xvn,  Jitus  lcgendo,  a  ScaldelicadSequanamprogreditur :  ^ 
Morini,  Oromanfaci,  )unclifago,  quiCefforiacns  vocatur ;  Brianni,<^4mbiant,  *>  ^ 
ci .   Casfar  quoque  ipfe  idem  innuitin  fine  commcntarii  lv,  hisverbis- 
in  Belgio  (fic  legendum  hoc  loco  pro  vulgata  vccc  Belgis ,  mox  doccbo)  6f  ^ 
legionum  hiberna  conjiituit .  &  in  principio  commeritarii  v ;  L.  Domitio,  Jft  ya* 
dio  Coss.  difcedens  ab  hibernis  Cdfar  in  Italiam,  ut  quctannis  facere  confvevert  ?  J-j. 
tis  imfcrat ,  quos  legionibus  frtfecerat ,  uti ,  quas  flurimas  fojjent ,  hicme  ^ytfrP 
candas,  veteresque  reficiendas  curarent .  &  mox  infra  :    His  confeclis  re^}Lrci0' 
tibusque  ferattis,  in  citerioremCailiam  revertitur ;  atqueinde  ad  exercitum  fr6^CLefu^ 
Eo  quum  venifjet,  circuitis  omntbus  hibernis,  fingulari  miiitum  (iudio,  in  f^nl 
omnium  inofia,  circiter  fexcentas  e)us  generis,  cujus  fufra  dtmonfiravimt^,  nA .  j0ftt 
longas  duodetriginta  invenit  infiruclas :  neque  mullum  abefje  ab  eo ,  quin  tff  ^cl^ 
deduci  fofiint .  Collaudatis  militibus,  atque  iis,  qui  negotio  frafuerant,  f16  ^ji^ ' 


G  E  R  M  A  N  I  M    A  N  T  I        L  I  B.  II.  1 

ofcndit:  atqueomneis  ad  portum  Icittm  convenire  )ubet .    Ex  quibus  liquido  patet, 
^elgium^  in  quo  tunc  hibcrna,  ad  littis  occani  pcrtinuiflc.  Limitem,  quoBel- 
Jovacos  a  Caleas  &  Vcllocafllbus  arcco,  pcr  lincam  ago,  ab  opido  maritimo 
report,  ad  vicum  ufquc  Andelis,  Sequana:  adpolitum.  tcrminum  vero  inter  Cale- 
tos  6c  Vellocaffes  conftituo  lineam,  ab  opido  Caudebec  adczttc\lum?(eufcbaj?e/du.- 
«ann  .  Falso  a  Plinio  ac  Ptolema:o  Caletos  &  Vellocaucs  adlavam  Sequana-  ri- 
pam  locari  ,  alibi  pluribus  oftcndam  documentis.  Ceterum  ab  feptcmtrionibus 
Ambjanos  Belgiofuiflefinitimos,  inde  colligo,  quodCxfar,  Samarobriga?  (Am- 
Diartorum  fuifle  opidum,  quod  nunc  Amiens,  poftea  docebitur)  confiftens,  inde, 
vccptts  (uteftcomment.  v)  de  fericulo  Ciceronis  legionisque  literis,  circahotamunde- 
Clfm  diehftatiminBellovacos  ad  M.  Crajfum  qutjforem  mifit\  cujus  biberna  aberant 
.  eo  miit*a  faffunm  xxv  :  \uptque  medianocle  frofcifci,  celeriterque  ad  fevenire:  ex- 
tlpue  cum  nuntio  Craffm  5  atque  bora  circiter  tertia  feqticntis  diei ,  ab  antecefforibm 
ae  Crafi  advcntu  certior  Cdfar  fattm .  Quibus  Cacfaris  verbis  ea  vicinitas  inter  Eel- 
ovacos  &Ambianorum  Samarobrigam  deflgnatur,  uti  nullisheic  aliis  populis  in- 
ercedendi  detur  fpatium .  teftaturque  id  clarius  ipfe  comment.  i  i  .  Quum 
^fyantitm ,  Bellovacorum  opidum,  in  fldem  rcccpiflet,  obfideisque  ix  po- 
Polciilct.  H/j  tradttis,  inquit,  omnibusque  armis  exopido  collatis,  ab  eo  loco  tn  ftnets 
2o   mblan<>rum  pervenit .  Limitem  igitur  ftatuo  inter  utrosque  Samaram  amnem, 
^  occaiuim  ufque.  Ab  oriente  brumali  contcrminos  habuere  Suetfiones  atque 
^"emos.  Sucifionum  opido  Novioduno  (nunc  vulgo  cft  Noyon)  indcditionem 
fUm  Jpsa  gentcacccpto,  exercitum  protinus  fe  in  Bellovacos  duxitfe,  teftis  ipfe  Ca> 
Ur>  comment.  n.  Pro  limite  igiturinter  Suefllones  & Bellovacos  ago  lineamab 
<Wo  vray  ad  opidum  Vemeuil.  Rhemi  ipfi,  codcm  commentario,  tcfiantur  a- 
£u*C*farem,  Suejsiones  fuos  ejfe  ftnitimos .  commentario  autem  vii,  C.  Fabium 
*iar,  &  L.  Minutium  Bajitium  i  um  duabm  legionibm  in  Rhemis  collocat  -  ne  quam  afm- 
!m!\&llovaciscalammtem  accipiant.  Terminum  igitur  ftatuo  Efiam  flumen,  quod 
frT°#dicitur.  Atqtic  hi funt veri  fincs  Belgii  Carfariani .  quoseo  curanus  de- 
30  LnbeadosPutavi,  quo  omnibusconftarer,  quanto errorc hadcnus peccatum  fitab 
"Mui  omnem  Belgicam,  id  eft,  tcrtiam  totius  Galli*  Comatz  partem,Belgium  efie 
^crunt.  quum  h^c  yix  decimarn  illius  partem  impicat :  eaque  ratione dudi  Han- 
T8'  Brabantios,  Selandos,  Geldros,  longiusab  antiquo  Belgio  difiitos,  Belgioger- 
adpellarunt.  Francifci  quoque  Hottomanni  fententia  jam  pemtus  hcic  explo- 
fcd  k  ^linu%amin  Carfaris  commentariis  vocabulum  Bclgn  lcgendum  ceniet  5 
c^blque Belgamm  nomen  reftituendum.  Sanc  £iin  Belgis  ubiquelegas,  quomodo 
*Iar>  poftquam  in  Morinorum,Nerviorum,llhemorum,  Eburonumquc,quipari- 
omneserantBelgar,  finibus  lvfelegiones  locafle  recenfuit,mox  addidit  5  trets  m 
^ff^ocavit?  annonomnespariterinBelgis>  Omnino  fic  arbitror.  Qu^igitur 
40      ^tinclio>  Certenulla.  Noftra fanc  explicatio undique  in auclorcm quadrat. 
m  J^npus  erat  ad  ipfum  Velgk*  vocabulum  tranfire  5  ni  unus  etiam  locus  m ^com- 
SjfcC.fcfaaJ  notandiforet,  qui  transverfum  forteagere  V^g^ 
con  C  at)  ^«nomine  univerfam  Belgicam  denotatam  fuifle   Is  A.  Hirtuclt  in 
^entario,  quem  ad  Ca.faris  commentarios  dcbello  Galhco  fWit  o&vum. 

iuquit,  le riones  in  Velgto  collocavit  cum  M.  Antonio,  &  C  Trebonto,  &  ?.V*t  - 
Ctcl^Tulliojtatis.,  duasinHeduosmiftt;  quorumin  omm  Ga  lia  fnmmm effe au- 
TrTtCntfiicbat.  &  in  fine  commentarii ,  Iffe  exercttum  difirib 
fcZntUmctml^nibm  ivin<Belgio<ollocat.  c.TabiumcumtotidemtnHeduosdeductu 
quoT  tutiftimam  fore  Galliam,  f  Belg^  quorum  maxima  vtrtus,  &  weam , 

*U®0ri**s fi»™*  *P*>  exercitibus  ccnttnerentur.  Heic  cquidem  «f^^f" 
»n  Bclgio  audor  tribuifie  videri  poterat  5  ceu  omnes  paritcr  Bcl^ 
2^  ^^ .  verum  hunc  ego  locum  ex  ipfo  Hirtio,  tum  ex  C*fare 
W  5 1  Wumq5  -Bctkvm,  pro         quidpc  Ca.fir  non  omnem  tcr ^^aJ^ 
u  Paru™  ^  «na  alterius  parfisgenteconferre  voluit ,  fed  ^^Jdg 

UOtu  *nma  auaoritatem.  AcdcBdloyacoru  virmtcipfcpra.dicatHirnus^ 

A  iiij 


JO 


PHILIPPI  CLVVERII 


mentario.  Be//ovacos,inqiw,  qui  bel/igloria  Gallos  omneis  *Be/gafque  fraftabant.  Ipfe  Cff- 
fcr  fub  initium  commentarii  1 1,  ubi  de  conjuratione  omnium  Bdgarum  agit;  Pt»rfm 
mum,  inquit,  inter  eos  rBellovuos  £r  virtute  &  aucloritate  rjr  hominu  numero  valere.  m 
fofje  conjicere  armata  millia  centum:  follicitos  ex  ee  numero  lecla  millia  ix :  totiufqtte  e 
tmferium fibi  foHulare.  item  paullo  poft,  eodem  commentario3  quum  Calar  Bellov  i« 
corum  opidum  Brarufpantium  obfediffet,  pro  his  intercedens  Divitiacus  Heduu^, 
Vetere,  inquit,  non  folum  Bel/ovacos,  fed  etiam  fro  his  Heduos,  ut  ftta  c/ementia  ac  mnJv' 
tudineincosutaiur.  quodftfeccrit;  Heduorum  aucloritatem  afud  omneis  Belgas awfW' 
turum:  quoru  auxilits  atque  ofibus,ft  qua  bel/ainciderint,  fuftentare  confveverint .  C*Ja  >  ^ 
honoris  Divitiaci  atque  Heduorum  causa  fefeeos  in  ftdemrecefturum,  &  confervaturv .  , 
dixtt.fed,  quoderatctvitasmagna,  & interVe/gas  aucloritate,  &  kominum  multttuatn 
fuftabat, fexcentos obftdeis fofofcit .  Item  comment. vi  i :  Altera  exfarte^ellovaa.f^ 
civitas  inGalliamaximam babet  ofinionem  virtutis)  inftabant .  Hanc  igimr  Belloya 
rum  virtutem,  hafque  vireis  quum  Cafar  ante  cognoviflet;  treis  legiones,  ex  Brit  - 
nia  reverfus,  in  eorum  finibus,  id  eft,  in  Belgio  collocavit,  quum  reliquis  civitati  ■ 
iingulis  fingulas  tribuerct  lcgiones;  ut  eft  comment.  v:  ipfeque  Samarobrig* 
proximo  opido  fubftitit.  deinde  etiam  eade  de caufa  c.Fabtum,  &  Minutturnw 
fdium  cumduabus  legionibusin  Rhemis  coflocavit-,  nequama  ftnitimi*  'Bellovacis^  £*f 
tatem acciferent :  ut  auctoreft  Hirtius  dic-to comment.  vm.  rurfumque Cadai,  i 
idem  Hirrius  teftatur  ibidcm,  CM.  Antonium  quaftorem  cum  cohortibus  xv  inBtw'v 
reliquit^  nequa  rurfus  novorum conftliorum  ad caf  tcndumbellum  facultas  daretur.  atq 
iterum,  quum  i  V  legiones,  ut  eft  eodem  commentario,  in  "Belgio  cum  CM.AntowOi 
C.  Trebonio,  &  P.  Vatinioy  ejr  ^  Tullioy  /egatis  collocaftet,  ipfefofteh  ad  /egion^  in 
um  ferecefit,  hibemavttqueT^emetocern^.  Bono  igitur  jam  periculo  vocabulum 1  ^ 
%e/g<e  in  vocem  V>ellovaci  mutaverim.  At  ubi  in  quibufdam  exemplaribus  leS€rlsw# 
Be/gio  civitateis  in  Britanniam  tranfmififle;  audadta  corrigas  ex  Bt/gis>  ut  pt° 
tiora  habentexemplaria.  quidpe  Belgium  haudplureis  numero  continuit  c*vliaar! 
fed  unam  folam  Bellovacorum;  quod  ante  demonftratum  eft.  neque  enim, tarn 
£tis  circumfcriptum  finibus,  plureiscomplecti  civitates  potuit.  t  cAetfift 

De  reliquo,  nequid  inexplicatum  relinquatur,  alius  adhuclocus,  qu*  n  ^ 
le&oris  fuper  Belgio  noftro  morari  poflit,  indicandus  erit.  Is  eft  comment.  v^ 
bi  Caefar,  demonftratis  hibernis  in  Morinis,  Nerviis,  Rliemis,  Eburonibus,  &  '  r 
gio;  Atqueharumtamen,  inquit,  omnium  /egionum  hiberna  frtter  eam,  qua&L'  ^ 
cio  in  facatifsimam  &  quietifimam  fartem  ducendum  dederat ,  mtllibttt  faf0^ 
continebantur.    Qua:  verba  certe  haud  congruunt  in  Belgium  noftrum •  <f?.fa 
abAduatuca  (qux  poftea  Tungri,  nunc  vulgo  Tongeren)  Eburonum  caftello,  ub1 
berna  erant  Sabini  &Cottse,  adopidum  Crevecoeur,  circa  quod  M.  Crafll  ^  it,e(Ur 
xxv  millibus  pafllium  a  Samarobriga  Ambianorum,  clxxx  circiter 
millia  pafluum.    Verum  aut  vocem  hcicpoft  vocabulum  centum  intcriiffc  ^  /fl 
rim,  aut  charafterem  alterum  c  (fi  characl:eribus  numerus  Cgnatus  fuit)  exC!C|]|fe 
vel  per  librarii  incuriamnegledum.  Ac  facile  equidem  cc  mill.  paff  ^crl^nia 
Csefar  potuit,  plus  minus  xquoverae  diftanfias  tribuendo.  Attamen,  fi  c 
voluit  efle  Csefar;  quandoquidem  contra  tot  tamque  firma  argumenta,  quihuS '  -{ 
tos  Belgio  fineis  adferuimus,  hoc  unum  valere  nequeat:  crebro  atque  ft^  ^ 
crimine  damnandum  cenfeo,  quod  computatio  ejus  raro,  acferme  nunqua  ^ 
longinquiorfbus  locorum  intervallis  conveniat.  qua  de  re  latlus  infra  agetUI '■>  ^ 
ad  Arduennae  filvse  diflertionem  perventum  fuerit.   De  B  £  l  q  i  o 
Nunc  tempus  eft  ad  Belcic^  vocabulum  proficifci. 


I 


C   A   P.  III. 

Belgica,  &  Belg^  unde  dioli. 

Pfum  Belgarvm  vocabulum  varie  varii  audores noftri  feculi  ^^jta- 
Ac  falfi  quidem  Berofi  teftimonium,  qui  a  *Be/gio  rege  'Be/gicos  popul°s  ^ 
rum  adpellatos  adfirmat,  jam  dudum  a  prudentiflimo  quoque, 


GERMANI/E    ANTIQ^UB.  I L  9 
<jui  id  probant,  merito  explofum  eft.  Ceterum  Hubertus  Thomas  Leodius,  inli^ 
quem  de  Tungris  atque  Eburonibus  confcripfit,  Germanicum  id  efle  vocabu- 
opinatur;  ideo,  quodGermani  Gallos  &  Italos  Waelen,  &  nonnulli  Wraelgen 
adpellitent.   De  ifta  quidem  xoccWae/gen,  qua  Germanos  nonnullos  adpellitare 
^alosilleadfirma^mihi  nihil  hacten u s  cognitum  eiTe,  lubens  fateor.  partemGal- 
l°rum,  qui  a  feipfis,  reiiquisque  GiMisWallons  vocitantur,  Germanis  dici  Walen% 
naud  nefcius  fum.  a  voce  Walen  defcendifle  diminutivum  Waelgen ,  five  Waelken, 
9«o  gens  Wallonum  per  contemtum  intcrdum  adpellatur,  non  vero  a  vocabulo 
Be&,  quisignomt?  Italos  a  quoquam  Gcrmauorum  vocitari  Waeigen,  plane  ego 
one§o.  Quifj  haecmera  Germanobelgica  vox  eft,  fuperioribus  Germanis  prorilis 
^gnota.   Germanobelgse  autem  Italos  numquam  nifi  die  Italiamn  fua  lingua  adpel- 
utant.  A  fuperioribus  Germanis  Italos  dici  die  Wallifchen,  haud  equidem  ignoro, 
at ■  fi  h*du£voceS  Wakn  &  Waltifchen  idem  fignificant,  quod  vocabulum  Belgd  5 
^«cndatur  mihi  velim,  quanam  ratiohe  Bclgarum  nomen  in  Italiam  tranfiit.  ipfos 
cl§^quondamtermmita]iam  occupavifle,  haud  umquam  demonftrari  quiverit. 
^nnes  Rellicanus  in  adnotationibus  ad  Cxfiris  commentarios  de  bello  Gallico, 
^eodli  fcntentiam  amplexus,  fuis  infuper  argumentis  firmarc  eam  conatur.  gu&  fa- 
#  irvf*0*0y<*,mqmt}  mihi  eam  ob  caufam  non  dijplicet,  quod in  confepjit,  hunc  Gallu  tra- 
20  (t?* ex tme  Germanis  occupatum.  quo  fit,  ut  ego  verifimtle putem,  aut  ipfos  fibh 
col       Tramrhenanos  hoc  nomwis  tndidiffe,  qubd  Gallorum,  fac  ejl,  Walornm  terram  in- 
(re»t.  Egregieequidem,  atque  prseclare  .  at  quid  hoc  eft  dicerc  >    Germani  ifti 
°men  Walen  five  Wueken  fibi  indiderunt ,  quia  Walorum,  id  eft,  Gallorumtcr- 
ni>  RJienum  tranfgreffi ,  incolcrcnt.   Ergo  Walorum  nomen  jam  ante  ipforum 
aventurri  cis  Rnenum  exftitit  in  Gallia  :  nequc  peculiare  id  fibi  impofuere  advc- 
Vnl%,  quofeab  reliquis  difcernercnt ;  fed  in  commune  omnium  Gallorum 
r>Cabulum  tranficrunt   qux  fane  ratio  tS  hvpofoyetv  perabfurda.  Subjicittamen 
^canus  fuperioribus  ifta:    ^ftque  hartc  conjecluram  tenebo    quatenm  ex  bonii 
*  {0rih^  edoiliH  fuerd   huic  Galliarum  re<ftoni  hoc  fuiffe  vocabnlum,  antequam  Ger- 
30  Zh  m  €*m  ^graverunt .    Hoc  antequam  ego  Rellicanum  edocere  neceflUni 
^abcjm5  doceat  ille  me  oportct,  quomodo  Sc  UHediomatrici ,  &  Remt,  &  Vero- 
r*ndu*>  6c  Suefsiones,  &  <Bellovaci,  &  Caleti,  &  Ve/locafes,  &  ^ttrebates  ,dc  Mo- 
tranfqUOrUni  num  Germani  fuere,  Belga:  dicti  funt.    A  Germanis,  Rhenum 
nWflls,  id  cos,  abjedo  prius  fuo  nomine,  accepifle,  ne  temere  dixens.  ne* 
te  ^Uldpe  nomen  ab  extcrno  accipit,  nifi  prius  imperium  ejus,  five  audonta- 
^  ^Bnofcat.    Imperium  Gcrmanos  hos  habuifle  in  iftos  Gallos  Belgas,  ncquid- 
civlm  Rellicanus  contenderit:  quando  etiam  Iul.  Caeftr,  qui  primus  Galhcarum 
^turn  defcriptionem  Romanis  tradidit,  in  commentariis  fuis  de  bello  Galh* 
gen^,utfupraoftenfum,  Bellovacis,  GalUa,  non  Germanica.,  ongims 
40  &  f^mam& auaoritatem  &virtutem  interBelgas  tnbmt :  prxterque  hos^ 
!S    atC1Lle  Suefliones  potentiifimos  firit  populos .  .  ^ftra  iguur  ens ,  fi 
Ut?S'  ,Ge^ai^s  Belgarum  vocabulum  primos  Galh*  intuhfle  .  Vehcmenter 
Poft  \falleds>  u  cenfcas,  Belgas  omneis  a  Germanis  ortos,  idque  fibi  nomen 
Z  ?lam  in  «num  corpuscoiverunt,  peculiareex  re  aut  eventu  uididuTc  j  quod 
JJm  docent .  quidpe  non  omneis  Belgas,  fed  plerofque  CaTar  teftatur ,  a  Ger. 
G3n   °rt0s>  ftia  temoeftate  Belgicam  obfedifle.  fueruntque  haud  dubie  Beig^ 
Ve  ^a,nteclllarn  Germani  umquam  in  Galliam  pervenerunt.  Walorum  mtcm  ii- 
inte  5    Um  nomcn  idem  efle,  quod  Romanisdicebatur  Galli,  omnique  Gallia; 
lumi  ahenum  ac  Pyrenxos  fuifle  commune,  non  tantum  Belgicae5  fijper^n  vo- 
^n0mUedocui-    Ccterum  Ioannis  Goropii  Becani  fententia  ,  qua  Belgarum 
11  hr  y^  BelSic*  ^ione  belk  deduci  contendit,  qu*  illis  inm  figmficat,  qua- 
hah,?    S>  ^uanicetcri,  in  iram  excandcfcant ,  multo  minus  probabihtatis  m  iele 
fi^; c  nec melior  eft  Hadriani  lunii  opinio-t^ykrmanica  voce  balgen,  qua.  idcm 
^iien,' qUod  Latluis  ^/^^r/,dcnommatos  Iklgas  arljitratur.  ncc  fthaonsjudi- 
Cn!1?^  Conic^tio,  quiid  exantiquaGallidling^a,  quam  Bntanms  Wa llis 
Ulent  fere  incorruptam  hodie  manere,  deducunt  5  &  ^elgas  diaos  volunt  a  dictio- 


io  PHILIPPl    CLV  V  E  R  I  I 

nc  Wallica pcl,  qua?  illis  rcmotum  fignificat.  Totius  cnim  Galfu,  ajunt  W\**f*tre^' 
tiflimt  -,&uta  cultn1& bumanitate protinct^fc  etiam  ftu  ac  fede  longiftmeaveranu  o 
pocta  CMorinos,  *Belgicjtpopulos,  remotiftmos  cjfe  docuit,  cum  cecinit, 

Bxtremique  bominum  CAlorini.  ... 
Adhoccgoficrefpondco:  Si  Belgae  didifuerea  vocc  pel ,  quia  totius  OaJU  ^ 
niotilTimi  a  Romanis, &  a  cultu  (veiba funt  Cafaris,  belliGall.  comment.  i  j 
^  humanitate  provinci*.  longifiimc  diifitij  queero,  quisnam  iis  hoc  ncminis  1  P 
iuit  >  ipiimctfibiBelga-  an  vero  Romani  \  Si  Belga: ;  ofiendas  caufam,  ^rj^ 
(cic  rcmotos  a  Romanorum  provincia ,  Naibonenli  Gallia  ,  di&os  vo  uer  ^  j(J 
Roniani  5  doceas,  cur  Gallico  potius  vocabulo ,  quam  Romano,  hi  uii 
namque<5r#cos  vcl  remotiifllmas  tcrrasatqne  genteis  Giaxis  indigetafle  nc >  ^ 
busrquorum  etiam  cxcmpla  fuo  loco  referam.  Sed  eflo  :  Ga^icu™  ml?  taSj 
Rorranos  Gallis  vccabulum ,  fi  licet ,  concedamus.  at  quando  id  Ja6tunl  *  all. 
Ncmpc,  inquics,  poflquam  Gallia  Braccata  Romanorum  provinciaiuit  ra  >^ 
th  quidpe  nihiliis  ncgotii  ncque  cum  Celtis  neque  cum  Belgis  fuit:  qu  £ 
vixdum  novcrunt.  At  hocpciito,  jam  iterum  quaero,  Quando  ?  utrum  con  1  ^ 
u t  pnn  incia  pcrdomita  fuit  j  anpoftquam  reliquam  quoque  Galliam  ' ^  *  uC 
bellavit*  Si  mox,  quum  provincia  Rcmano  imperio  ceflitj  incptum 
abfurdum  di&u  fuerit ,  Romanos  jam  tum  genti  iibi  adhuc  incognitac  n°^./petef-2fl 
pcrcgvina  lingva  nomen  impofliiflej  fed  diftin&iones  etiam  hocipfodedi  ^ 
rarum.    Incognitam  fuifle  iis  eam  gcntem,  antequam  Calar  cum  e*cr°  ^Jc 
apcruit,  tcflis  cfl  Ciccro  ,  in  orationc  de  provinciis  confularibus,  his  vci 
C.rlarc  loquens :  £>uas  regiones,  quasque  gentcis  nulU  antek  litert,  nulla  *vo~* '  1  ^ 
fama  notas  fecerat ,  bas  nofler  impcrator ,  nof/erquc  exercitus ,  &  fofufi  %°m  ^  ^ 
ma  pcragrarum.  femitam  tantum  QallU  tenebamus  antca  :  ceter*  p^rt€S 
tibusaut  inimicis  huic  imterio,  aut  infdis ,  aut  incognitis,  aut  ccrte  w#an1 
barbaris  &  bcllicofs  tencbantur  .   Age  igitur-,  fi ,  poftquam  Caefar  tandcn\^  ipfe 
muit,  nomen  acccpiflc  BeJgicam  a  Romanis  dicas  5  convincct  tc  mam     .  ^ 
Ca?far,  in  commentariis  fuis.  quos  fi  diligcntius  perfpicias;  facile,ac  Hq   ,  iltAA* 
prchendas ,  Galliac  omnis  Comatac  divifionem  in  Vefgas,  Celtas  ,  atquc  c^y^ 
nos,  cum  rcpcriiflc,  non  pro  libitu  flnxifle  j  quamquam  nomina  fort* 
rede  rctulcrit.    Hinc  cft,  quod  foli  Belga?  ,  conjundis  inter  fe  vin  ^pai1 
contra  Cafarem  fumferint.  hinc  Celtica,  qua:  Gallia  proprie  Cafari  did  ^ 
fim  ccmmcnt.  1 ,  in  duas  divifa  fuit  faclioncs  ^  quarum  altera  Sequanor13^^^ 
tera  Heduorum.  hinc  dcnique  foli  Aquitani,  fme  Celtis  atque  Belgis,  ^.^it, 
tes,  contra  Romanos  aima  moverunt.  T.  Livius,  lib.  v,  Prifco  TarquiM0^  ^ 
JRomx  rcgnante ,  Celtarum ,  qua  pars  GaffU  tertia  cfl ,  penes  Bituriges  fi^L^  & 
fuit.  ii  rtgem  Celtico  dabant.    Hcic  difertifllmis  verbis,  hanc  Galli#  Co  ^ 
trcis  partes  diviiioncm  jam  inde  ab  Tarquinii  Prifci  ajvo  fuifle,  tc^atUf's  0{jLefl'* 
vc  Romanos,  five  Belgas  ipibs  hoc  fibi  vocabulum  impofuifle  contcn  a  ^  ^ 
dendumerit,  qucdnam  nomen  habuerint,  antequam  Rcmani  in  ^a  a+o&f 


venerunt  .  Certe  niii  nugas  heic  agerelubet,  fruflra  tempus  nos  Ll^"ubiQuC 
feo.  aliis  igitur  leviores  hofce  lufus  rcmitto.  mihi  fufficiet,  unum  n°  £Xpo- 
fcrvafle  inflitutum,  uti  ea  ,  qiise  ab  antiquis  tradita  funt  aucloribus,  ^  c3^\0' 
nantur  5  nova  nc  fingantur.  Ego  fane  ignorare  origines  ejusmodi  V  ^  ^ 
rum  multo  malo,  quam  redicule  in  eorum  enodaticne  ineptire,  aC^^fapOte^ 
rarc.  Si  tamen  fufpicari  magis  quam  adfeverare  licet^  B  E  L  G  I  c  a  1  £oritatf 
vidcri  a  'Belgio,  fede  feu  regione  Bcllovacorum :  quia  hi,  virtutc  atque  a  ^  u0n-  Q 
intcromncis  Belgas,  Caefaris  etiam  xtate,  praftantifllmi ,  impcrium  ?  -^it^?' 
dam  in  omncm  Belgicam  regionem  obtinuerunt  :  quemadmoduni  ^  <$tl<ljl* 
bus,  Celtica  gcnte ,  Livinm  pnedicantem  modo  audivimus .  Atque 
vocabulo  haclcnus  fatis.  §  qii^ue 

Proxima  hinc  crat  cura,  fingulas  ejus  nationes  Germanicas,  qu ^^.^dip^ 
finibus  incoluerint,  ordine  explicare  .  verum  id  antequam  adgrediar,  £icrifltj 
muni  vidcnmr  Celtica;  quidam  populi$  non ,  quod  Germani  ipfi  °il 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB.  II.  U 
fcd  quiaGermani  Transrhenani  belkjn  eorum  finibus  aliquamdm  geflerunt, 
tantenque  folun^occuparunr ;  quod  in  hanc  usque  diem  tcnent. 

C  A  P.     i  v. 
Ve  Helvetiis. 

HEivetii  ieitur ,  Gallica  licet antiquitus  fuerint  gens ,  intra  Gallis  fi- 
nets  poJtiti  quia&  ipfi,  Rhenum  fm  ^^jG^ 
manLgros  obfedemnr,  ac  pofbtmum  Alemanm,. «JJ^  J£ 
feK,  Helvetium  agrnm  occuparunt,  quem  m  hunc  ufque  diem  t^ent, JJJW «* 
wdicandi  emnr.    Horum  fineis  fic  defcribir  Catfir, 

naturhtuti  Helvetii  continentur.  unaexfarte  ^^XeuuSZ- 
tn°nes  ^m)flumineRheno latifimo  atque  alttftmo ;  put  ^"^^/Jl 
***  tividit:  ILk  farte  fquaoccafum  «ftivum  profpraunt )  mome 
*» .  V*  eH  inter  Set/Lnos  &  Helvetios :  tertia  (  qua  mendier  oppofit. )  Lema 
l^hmine  nhodano,  qui  frovinciam  noflram,  id  eft  ^ncn&m  G^^  * 
™™«s  dividtt.    Hocautem  locointelhgendum,quamvisCafa rRhodajo  ab  u 
*a  P«te  Helvetium  agrum  terminet;  tamen  eum  ad  npam  Jj^^XS 
^S^uidFeRhodanusabexce^ 
*>  fluens,  vallem  efficit ,  xc  milha  pafiuum  a  capne  ad  Lemanum  lacum  m  lon 
faponeaams  latam  vero,  ubi  fummumpatet,  duum  "JgM™^^. 
^  utrimque  cludunt  altifllma  Alpium  juga.  hanc  ahemab "^f 1  us 
lfmm>  u«  Poft  docebitur:  Igitur  propnus  ab  ^^«^iSS 
?  nlgumm0ntis,quoddiaamvallem^  feptemtnombus ;^^*gg£ 
JPVe  tenendum^  nam & hic, fonubus  duobus m g***" ^  vu?g6 dlcirur 
quondam  populi  incoluerunt,  adlacum |  ^e^ugant  num ,^M5 

PCeterum,quia  Iura  mons  ab  altera  pa «e'!d  c"  ^c     «  fue! 

30ri5VCtiu«  agru  eluderedkitur;  M"» £m nrbc, dn- 
3°"lPr«ium.    Initiumhic  abGeneva,  AUobrogumad  Lema num  im  > 

^versusfeptemtrionesadfom^^^ 

^V^usdemVefluminisdextramripamprofequrtur^ufqu^ 
y°cabulum  Pierretort  •  indein  ortum  a:ftivum  versus,  tevam  amnis  ^      ,  i 
^'go^rXm  'radft  donec  ipfe  una  cum  Arola  Rhenomng atm  ad  op  - 
^CortoS1^^  Cobkl\    Vlterioraigitur,  mqmbus B^haurte 
****  Ue^al%acbfuuffenbh  Xhynfelden,  <p*n»nc  m  Svrtzeromm 
sro  «enfentur,  antiquitus  Helvetiorum  non  fuere. 

Helvetn  md 


Ita       max*nia ,  mter  Ai 

^ c i iniS^r1  ^ errorem  non  incuriofo,  uti  qmdam  ~.  ^ 
S  fed  Si %V  aWcSSnm  cenfeo.  W^.^^^SX^SX 
5a"^>&ideminArduenna:filvS,  aliorumque  locorum  dimenfione 

Jo     unu  s  fuo  loco  indicabitur.  divifamfuifleohm, 
.   Ce,  erum,  omnem  civitatem  Hclvet.camm  quamo  pagos  tonm 

*M'""?.    Horumduos  recenfet ,  Ttgurtnun,    & ^^,3^  pofle 
au.l  la  erat  memorandi  occafio  ,  reucuir.  ahunde  tamcn  mve  0 

N«ianc  ts  in  bello  Cimbrico  adversits  Romanos  reperio  fuiflc  qmnque  iftas ,  *» 


12  PHILIPPICLVVERII 

bros,  Teutonos,  Tigurinos,  Amhroms,  &  Tugenos.  Solos  Cimbrcs  ac  Teutonos  c  Gcr- 
mania  jun&is  copiis  profcttos,  omncs  pariter  docent  au&orcs,  guotquot  hu/us  e 
li  meminerunt .  Strabo,  tria  Helvetiorum  gencra  Cimbrisad  expeditioncrn  ?  ^ 
fefe  adjunxifle,  tradit  libro  iv,  his  verbis :  **<n  is     n-fiAv^w  t£$  E'^' 

f4,?l$tV  ffy  TOi  ?7?0V  oR?  MWOU»  T^TTiSctf ,  TCtf  T&jy  Klf*@pUV  tWSFO^/US  i&Ovjof*  U<P#*1     .  ^ 

^ato  T*&voQfa*,  tc/uv  ovluv  Kald  hoceft  :  Helvetios  ajM  eJr  .A*r^Jh 

vitcis.  nihuominus  tamen  latrociniis  fe  dcdtjfe,  quum  vidercnt  Cimbrorumopets-f 
que  effent  tria  eorum  genera  in  expedttionem profecla,  duo  ex  iis  interiiffe.  In  hts 
Tinos fuiHe,  arque Tugenos,  aperte  teftatur  lib.  vn  ,  cx  Polidonii  monumcn^;^ 

Stn&BoiVQ  tov  E^dkvlljiov  tyvpov  oiKetv  7rcoTtpov '  txs  &  Ktfiffpns  oppr\(ruJi>\*4 

7T0VT8TOV,  ^TTOKpiScB-ivlxQ  \JZBZ  TUV  BOIUV,  3h  TOV  f^OVy         W  "LKofocTKXS  TafcllM  , 

Qlwcq'  HT  3dnTtve/<?cc4>  tyij  Tav£/<rKisg,      TXTxg  TuAccTotg'  ht  W  E^wjlto'*0  "™  ' 
rxg  fty  aufycts,  «plwaiisQ&'  opuvlaQ  Sitov&ktuv  /\^rt^uv  -sAfcm,  t/Ve^A^^  T*^£. 
\av\oigy  txq  E^xyHiisg  t7rctpS-Iwou\>  fid/\i$a  $  dv\uv  Ttyv^vag  t£,      TuvytvHQ >  ui^  - 
popfjLvjo-cn  .  id  eft:  Idem  pcrhibet,  Bojos  quondam  Hercyniam  incoluijfe  Jiivatn:  AC  ^ 
bros,  quutnad  ealoca  Jefe  contulifjent,  ab  iis  repulfos,  adlftrum  &  Scordifeos  Ga U 
fcendifje :  inde adTeurifas  acTaurifcos,  itidem  Gallos:  tumad  Heivetios,  aurtM'1  ^ 
ceterumpacatos.  hos,  quum  vtderent  futs  ma)ores  Cmbrorum  opets,  latroctniis  partas> 
mum  aa  pradas  adjecijfe ,  maxime  Tigurinos  ac  Toygenos,  unaque  in  oxpeditio^  ^ 
illis  profeclos.  Cimbros  per  Noricum  Italiam  petiiflc,  reliclis  Tcutonisatque  ^ 
bronibus  in  Gallia,  alia  via  in  Italiam  irrupturis,  auctor  cft  Plutarchus  in  ^ 
Cum  Cimbris  in  Noricum  una  profectos  Tigurincs,  mox  e  Iloro  patcbit. 
nis  Ambronas  fuifle  conjunctos  in  Galliil  tradit  Srrabo  lib.  lv  ,  de  llhodaru 
loquens  :  Ma£/(&  Je  vqtocv  ocuv  Tv(f>/\o<ro^ov  yivcfyjov  6k  irtg  *sst9^uct^ 
Z.ov,  Kcuvluu  tTtfitbtapvxu-,  H&TUVTy$tjrd(Jk&  tovsXiov  tS  7rc&pis3  MacxahMfWf  g0 
tt£/<;£ov  ko&  tov  mOQ  KpQouvou;  f&j  Tuvytvxg  ttoM^ov.  Hoc  eft  :  PoflerioriW 
ribus  CMarius,  videns  adgejiione  limiojiium  obthurari,  intratuqtte  reddi  dtffi 
vam  egit  fojfam,  qtt/t  ma)oremamnts  partem  exciperet .  eamque  UMajTtlienJib^ >  *  ^ 
vatam  pr&claram  in  bello  adversus^mbronas  &Toygenos  operam,  pr&nii  loco  " 
Ambronas  haudprccul  Aquis  Scxtiis  ad  flumen,  quodLatinis  aucloribus v0  ^ 
Druentia,abfentibusTcutonis,  vidos  atque  deletos,  audor  eft  Plutarchus 
libro.  lnhacigitur  vr&orii  pweckram  ilJam  navalfe  operam  Maflilienfeis  1  L 
nosqueunacum  Ambronibus  occubuille,  haud  dubiumeft.  unde  duoH^ 
rum  gcncra  cx  tribus,  qux  in  hccbellum  prcfcda  etant,  interiiiTc  tradit 
Tertios,  id  cft,  Tigurinos,  fuperftites  inpatriam  rcdiifle  tcrram,  colligitur  C%,J 
dem  Strabone  5  patetquc  clare  ex  primo  Caefaris  commentario  de  bello  Galhc0r' 
cum  Tigurinis  bellum  fegeflifle,  eosque  viciffe  in  Gallia,  xlvi  poftCimbr0^ 
letos  anno,  teftatur.  Sed  &  Floruslib.  m,  cap.  in,  aperte  tradit,  eos  in 
cum  Cimbris  non  tranfiflc  j  fed,  accepta de clade  illorum  fama,  domum  r  ^^4° 
Tertia,  inquit,  Tigurinorum  manus ,  qu<t  quaji  fubjidio  2(oricos  infederat  ^ 
mulos,  in  diverfa  lapfi,  fuga  ignobiii,  ejr  iatrociniis  evanuit.  Diveria  igiturac. ^'L0{^ 
duxerunt  Galli  Hclvetii  a  Germanorum  agminibus  fuaagmina.  Tiguriniu'1  ^ 
cis  erant  Alpibus,  quumCimbri,  inltaliampcr  eafdcm  Alpcis  transgrefli,  aP  ^ 
thefinamncmcaedcrcntur  a  Mario  ac Catulo  :  Ambrones  vero  ac  Tugeni  J^?^ 
ad  flumcn  Druentiam  fuperati,  quum  Teutoni  Aqnas  Sextias  tcncrent .  E 1  r  &< 
Ambronibus,  ante  Marium,  fupcratum  fuiflc  Manliumconfulem  cum  cxcr0f  '.^ 
dit  Plutarchus  difto  loco ;  itcm  ante  hunc  ab  iifdem  Csepionem  confulcm  - 
tamen  Tugcnos  (quorum  nullam  PJutarchus  facit  mentioncm)  tuncquoqfttf  ^ 
iundos,  hauddubiumcft.  nam  &  ante  Cscpioncm  a  folis  Tigurinis  Cativ& [  oijv 
iiilemfuifle  fuperatum,  teftatur  Caefar  in  dido  ccmmentario  j  &  itcmcpit0^/. 
Livii,  lib.  lxv  .  cujusverbahaxfunt:  L.  CafiusCos.  a  Tigurinis  Gallis^V^f  p& 
tiorum,  qui  acivitate  feceffcrant,  in  fnibus  ^iiobrogum  cum  exercitu  ctjus  eJ['^ 
que  haec  equidem  de  Ambronibus,  ac  Tugenis,  fatis  ita  comprobata  erant:,  &  -lU 
pejusFeftus,  antiquus  grammaticus  contra  teftari  vidcretur.  K^mbron cs  y^fus, 
fuerunt  gens  qtudam  Ga/iica qui  fuhita  inmdationemaris,  quumamiffferi? 


GERMANI£  antiq^lib.  il  il 

**ftnts,&  prtdaticmbus  fe  fuos-jue  alere  cceperunt .  eos ,  ejr  Ciwbros,  Teutonosqm  fe 
Ve 


WLarius  delevit .  ex  quo  irattum  cH ,  ut  iurpis  vit£  homines  Ambrones  dicerentur 


Vemm  h$c  grammaticus ,  non  hiltoricus,  Feftus :  qui  quo  ex  fonre  errorem  hunc 
nauferu,  patet  ex  dicto  Flori  capite  m  ,  libri  m.  Cimbri ,  inquit,  Theutoni y 
*pne  Tigurim,  ab  extremis  Gallix  profugi,  quum  terras  eorum  inundaffet  oceahus,  novas 
Jtaes  toto  orbe  qturcbm .  Tam  igitur  Ambronum,  quam  Tigurinorum,  terras  inun- 
^averat  oceanus;  tamque  Ambrones  gens  oceani  proxima,  quam  Tigurini.  quorum 
^tiquas  fedeis  ignorare  cui  hiitoriarii  perito  licet  \  Scilicet  jam  antea,  lib.  I,  cap.  x, 
lo  n0^1' nmii?  Drevitatis  Audio  Florum  Tigurinoru  fedeis  cum  Cimbrorum  Theuto- 
Wijnque  fedijjus  coimfqiilTc.  per  errore  enim  id  ab  eo  commifllim,  haud  temere 
iomlnJ  ^ Ut  Cacraris  commemarium  primum  de  bello  Gallico,  cx  quo  vel  folo  il- 
^eiUm  Wj«  cuTcere  potuit,  non  legille  nequivit.  Idem  igitur  in  Ambronum  quoque 
ftus^  ^  aU°  ^110^111  foiptore  factum  puta.  unde  errorcm  iftum  tandem  haufit  Fe- 
^  grammaticus  .  Ceterum  Ambronas  fuiiTe  Helveticx-  nationis  Gallos,  non  Gcr- 
WdPl  CimDris  TilCLlt°nisque  e  Germania  profectos,  patet  ex  eo  etiam, 
ftaffc .  rcnus  Cirnbr°s  Italia  Teutonos  fratreis  e  Gallia  advenienteis  exfpe- 
tante5  neCanUdalteiiuS  nationis  nomcn  actclit-  fuhcet,  quia  Ambrones  minus  e- 
°i*um  fratrcs ,  alius  exiftentes  gentis,  Gallica:  nimirum,  non  Germanica\ 
^OTiQ  tUor ^Si^i' Hclvcdorum pagi, feu quatuor  Helvetiorum  genera  fuere  ifta: 
TVRlNl  Tvgeni,  Ambrones.  Vrbigeni. 
Vufc0  X^«V.  V  N  v  M  PaSum  coticni  milTc  ttafl^j  quo  nunc  urbs  magnifica  fita, 
Wtte  \  di<^a  9  CX  vocabllli  fin^ilitu^ine  haud  inepte  colligitur  :  reaeque 
j^VoA  Ca  Latlno  ttomine  vocatur  Tigurum.  Nam  T  &  Z  literas  plerisque 
4>m o  ^llsc°nverfas  inter  fe  fuiiTe,  variante  Celtici  fcrmonis  dialcdo,  iunumeris 
Vu]o0  j :rariPotcftexemplis.  ficcnim  trinse  Tabern*,  Gallia:  Belgica- opida ,  nunc 
flc  ^  dlcuntur  Zabern.  iicTolpiacus  in  Vbiorumquondam  aguo  vicus,  nunc  Zu/pich. 
bn  m  ores  Gerrriani  dicunt,  tatnden,  tellen,  toveren $  &  Saxones ,  tanen ,  tel- 
%l]p7^:  %cn°res efrerunt  ^ ,  Tglen  ,%auberen .  Niii  tamcn  fufpicari  libeac, 
^°nomCi  Uttl  °—  ^omano  orc  >  ut  pleraque  cxterna  ,  vcrum  genuinumque  urbis 
cuJin,,AZ^  in  Tigurumi  quod  retUus  diclumfuiifet  Turirum,  ut  inferioris  fae- 
^ctoribusadpellatur. 


tcm  Toy$>cnt  lcgunturbis  apud  Strabonem ;  quos  recl:i us  cgo  adpeJJari  pu- 

cjni  vj^^  T  v  G  E  n  o  s.  eadem  quidpe vocabuli  rationc  haud  dubie  hodie  funt, 
prociil       nornine  dicuntur  dieZuger  ,  ab  gen ti s  capitc  Zu§.  quod  olim  Romanis 

y  R  L  10  ^iftum  fuit  Tugium.  unde  Tugeni  populi,quafi  Titgeri . 
fea    rlG£NVM  quoqiiepagum  male  atque  vitiose  quxdam  Cacfaris  cxem- 
°pidiii ^  CnC  exiltilno  Verbigenum .  nam  haud  infcite  is  fitus  fuifle  putatur  circa 
qu0  £\  ^10^  flumini  cognomini  impofitum,  vuJgo  nuhc  dicitur  Ofbe,  anti- 
4Cy.gen  J  d  dvL^  vocabulo    quod  apud  Antoninum  in  itinere  a  MedioJano  Ar^ 
?atLlrnversuseft  Vrba\  inter  Laufonium  Jaeum  &  Vifontionem. 
cjUea  mHqn  vm  porro'  nomen  fitumque  uti  commode  redcque  oftenderc 
tuj  ^  fiucs  trium  dictorum  pagorum  ante  circumfcribendi  erunt.  Tigurinos  igi~ 
2Urre  1  clui°s  fuifle  conjicio  duobus  amnibus?  Rlieno  ac  Limago,  &  exigua  parte 
Vuf^^^sexadverfo  confluentium  Arolae  &  Limagi.  Tugenos ,  Limago&Vrsa^ 
q  ^ffi&Qo,  <5c  montium  jugo,inter  horum  fluminum  fonteisfito.  Vrbigenos 
^uiad  U       ^^0'  Iura  i^onte'ab  opidoGcneva  ad  fonteisufque  Birfa^amnis^ 
rientp  J ra(iliam  in  Rhcnum  incidit :  ameridie,  tota  laeus  Lemani  dextra  ripa:  ab  o- 


ft 


5  R°  Nana  &  Arola  fluminibus,  ad  Vrbae  ufque  confluentem.  Iam  yero  A  m- 
geteij  VM  \aiiuaintuiiregentem,  Tugenisque  multo  numerofiorem,  inde  colli- 
tarcliUsCt>  ^110^'0!1111^  utriquead  flumen  Druentiam  a  Mario  caefi  fuerintj  Plu- 
rnm  l!nos  uominat  Ambronas.  Quapropter  haud  injuria  ampliorcs  hisce  agro- 
WiUs  ^  tribuerirn  quam  Tugenis  j  imo  quam  Tigurinis ;  quorum  xque  Plu- 
tiibus  j  Uomen  reticct.  Terminos  igitur  Ambronibus  adfcribo  5  ab  fcptemtrio- 
PiUm;aUram  montcm,  inter  binos  confluenteis,  Vrbsc  &  Limagi :  ab  naeridieAI^ 
mW*h  inter  duosfontcis-SanseacLimagi:  ab  occidente,  Sanam  &Arolam: 

g  aborient<9 


14  PHILIPPI  CLVVERII 

aborienteLimagum.  Nomen  jam unde  Ambrones  habuerint,  prorfus 
ni  id  qusfuum  fucrit  ab  amne,  medios  fere  eorum  ^^tc^5fivC 
bulo  ditto  aquopopuli  patrio  fermone  adpellati  sh  quafi 

mcro».  quod  vocabulum  Romani  poftca  ,  B  ntcrjcfto,  fecere  ^g^vft 
0//»«™;  quemadmodum  ex  Mr**,  fiyc  ^wwr**,  M-  )*™  & 
^mbiorix,  quod  alii  dixere  Emericus  ,nt  fuPra,  hb.  I.  cap.  vi,  °™^iaisCo- 
Nominibus,finibusque  quatuor  Helvetiorum  pagorum  indicatis, oy  ^ 
tumnuncdicendumeft.  Csfar  belli  Gallici  commcnt.  1 ,  0fd*™™qu*A 
anate  in  univerfum  habuifie  tiadit  «/  duodectmyvscos  ad  ^dnn^.  fa/ 

iffi,  quum  totius  Galliac  Celtic*,  intcr  Sequanam  &  Garumnana  amn 
impcrium  occuparc  tentarcnt,  cunfta  exuflerunt .  C*far  autem  prcel  o 
atque  in  priftinas  fedcis  compulfos,  reftitucrc  ea  juflit.  Quo  nomine,  ja 
fitu  fingula  fuerint,  haud  facile  quis  dixerit .  Memorantur  tamen  haud p 
antiquis  Romanorum  hiftoriis,  ct  itinerarns :  quorum  fingula  fuisinteian  r 

Vrbigenvs  pagvs. 

Totius  Heluctiorum  gcntis  caput  mcmorat  Tacitus ,  hiftoriarum  1 ,  A  v jj^ 
h  1  c  v  m  .  quod  haud  indofte  interprctantur  viri  dcdi  opidum  nunc,  vul|uoqUe;0 
colarum  vocabulo  Wuflisburg  didum .  nam  &  veteris  lapidis  wfmptio  ^ 
Romanorum  itincraria  id  teftantur,  &  hodieque  Galli  idadpellant^  pjA. 
fcriptio  talis  ibi  legitur  in  lapidc  muro  temph  mfcrto:  Colon \  a- 

ILAVIA.  CONSTANS.  EMERlTA.  AVENTlCVM  HELVETI 

Foedirata.  Itineraria  duo ,  alterum  Antonini ,  tabuls  alterum , ,  ap 
fta  Prztoria ,  novifsimo  Italiae  opido,  Auguftam  Rauracorum  vcrsus,  ucn 


Antonini  5 

rAugufta  Pratoria 
Summo  Venmno 
Ottudoro 
Tarnadas 
Tenne  locus 
Xibifco 
Xramago 
^Minnodunum 
Avemiculum 
Tetinefca 
Salotumm 


Tabute; 
Augulia  Pratoria 
xxv.      Summo  Pennino  xxv. 
xxv.      cfioduro  xxv, 

xii.  Tarnajas  xii. 

xiii.  Pennolucos  xim. 
vi  iii.  Vivifco  vi  iii. 
VI 1 1 1.  Viromagus  VI 1 1 1 . 
Vi.  LMinodum  vi. 
xiii.  Aventicum  x  v  1 1 1 . 
xiii.  Petenifca  xim. 
x.         Salodurum  X. 

Aug.Rauracum  XXI X. 


Augft ;  Aofta. 
S.Bernhart;  MoatloU' 
Martinachj  Martigny- 
S.Mauritz;  S.  Moric* 
Noville,adRhodam^F 

Vivcy. 


Bro. 
Milden ; 
Wufiispurg. 
Biel. 

Soloturn. 
Augft. 


Mouldon > 


Aug.  JRauracum  xxiii 

Antiquifsimum  efTe  opidum  Aventicum,  ex  cocolligere  datur,  quod^.^ 
aNeronis  tempeftate  caput  fiiit  univcrfae  gentis .  ad  quod  dignitatis     ^  t 
iiaud  facilcadfcenderepotuit,  nifi  longinqua  continuaque  celebritate.  un  ^ 
conjcftare  aufim,  jam  inde  a  Iulii  Csfaris  aetate,  poftquamisgenteni  & 
viftam  in  patrias  fedejs  reverti,  opidaque  exufta  reftitucre  jufsit,  princ  y  ^ 
ter  reliqua  id  obtinuifle  locum.  Eadem  fuifte  dignitate  ante  cxpcdmonc  ^ 
temere  dixerim  .  ab  Vrba  quidque,  ceu  primario  opido,  diftus  jam  tunc 
Vrbigems.  Freculphus,  tom.  11,  lib.  1 ,  cap.  111,  dc  Tito  imperatore: 
Aventicum ,  quam  fater  ejus  Veffafianus  adifcare  caferat,  confummavtt.m 
alfina  eft.  Corrige  mcndum  cisalfina,  in  Transaifina  :  nifi  forte  Lexov^^/. 
fpeclu^quorumfuitcpifcopus,  Cisalfinam  intellexit ,  quae  Romanis ;  erat 
m.  CeteriimexTacitointelligas,  nonfundamctahujuscivitatis  jecifle  v  ^uSde^ 
fcd,  colonia  eo  dedufta,  cam  amplificafle.  unde  etia  colenia  Flavia  dicta^  ^t, 
im  jus  Titus  amplificatione  cam  abfolvit.  Poft  Taciti  quoquc  a-vu  gentis  m  aicitUi: 
jpatct  cx  tabula  itineraria5  in  qua  primaris  urbis  foima  dcpingitur .  Ptolcm  ^ 


G  E  R  M  A  N  I  £   A  N  T  I  CL  I  I  B.  II;  || 

tudmw.  Avanticum  5  recenieturque  in  Sequanis  5  quemadmodum  <5c  Antonino. 
Verumhoceoaccidit,  quodmutati  fuere  a  pofterioribus  imperatoribus  provincia- 
rum  limites.  quo  fa&o  totus  Vrbigenus  pagus  Scquanorum  provinciaz  titulo  ad- 
je&usfuit.  Ceterum  ante  Valentiniani  jam  imperium  quo  fato,  aut  patto  celebri- 
fts  diclsc  urbi  fuerit  ablata,  nufquam  repcrio.  ablata  fuiiTe,teftatur  Ammianus  lib.xv: 
Alfcs  Gra]xy  &  Pcenin*y  exceptis  obfeurioribvs,  habent  &  Aventicum,  defertam  quidem  cu 
vuatemjednon  ignobilcn  quondant;  ut  tAificia  femiruta  nunc  quoque  demonjlrant. 

Vrbam  efte  eandemqua:  hodie  dicitur  C^*,  prarter nomiuis fimilitudinem, 
Aatonini  quoque  indicatitinerariurri  ;  in  quo  a  Laufonio  lacit  (  Laufanne  nunc  dici- 
0  ^ropidum)  ad  Vrbam  funtM.  p.  xvi  n  :  &  hinc  Vefontionem  xl.  iliud  quidpc 
^ntcrvallum  probe  con  venit  inter  Laufanne  &  Orbe,  &  hoc  inter  Orbe  &  Befancon. 

^oloniam  hinc  Eqjestrem  primus  audorum ,  quorum  monu- 
menta  exftam,  refcrt  Plinius  lib.  1  v.  cap.  xvi  1 .  Duo prcdifta  intineraria  fic  Jrabenu 


Antcnini : 


Tabula: : 


xit, 

XII 


Varantafa 

CafuarU  kxilitl 

Bautas  xvii.  CemhvA 

Equeftribm  XVI  t  Co/onia  EqueftrU 

Lacu  Laufonio  xx.  Lacum  Lofonne 

^mtafia  hodie  eft  Sabaiidia:  opidum,  vulgo  Monjiier  en  T irantaife^  diftum .  ab  hoc 
^Genevam  xl  circiternumeranturmilliapaiTuum:  &hincporroad  Laufannani 
**xiv  circiter.  Undejam  lati*  certocoliigitur  indicio,  voccmBautas  apud  AntonU 
effe  mendofam  e  vero  vocabulo  Genawti.  Tabula  in  utroque  numero  fuo  duo- 
^^ioadmodumfalfaeft.  Ex  Antonini  intervallis ,  intcr  Genavam  &  Laufoni- 
*m  lacum,  U  eft,  Laufannam,  Eauefiris  Colonia  eft  opidum  hodie  Nyon,  lacm  adpo- 
fe-  In  libello  provinciarum  civitatumque  Galli*  hxc  leguntur. verba  :  Provtnctj 
j  ^unenjis  v,  SequanOrum.  ^ietrof.Civ.  Crtffolimum,  boc  ejl,  Vefonno,Ov.  ^eqtte- 
5 hoc  ej%  Lugiduno.  Civ.  Elvicorum,  hocejl,  Aventico.  Civ.  Baftltenfwm.^c  atf 
?llecomipt^  plefaque.  Lege,  Clv.EquefriumshoceftNovihno.  Nam nullum heic. 
^u§^unum  :  metropolisque  civitatis  Lugduncnimm,  qus  eft  ad  confluenteis  Rho- 
W  Amds^e,  Jam  antea  meminit,  in  provinm  Lugdunenfi  prima.  Pro  ELvtcorum, 
§e  Heheticorum.  fk  eniminferiore  iftofeculo  adpellatos  fuiffe  repeno  Helvetios. 
cte^minteropidumiVw  &montemIuram,  rudera  vifunturperantiqui  mun; 
J  ^mCaefatis  eflemumm  putantviridpai,  contraHclvetios,  in  Allobrogum  fines 
Sk  ?eVen^>ontem  irrumpere  conantes,  exftruaum  Ca^ripfe  de  hoc  fic 
lnblt>belliGallici  comment.  illnterel  ea  legione,  quam  fecumhabebat ,  mtltttbus 
40  llT  «  provincia  Zvenerant,  l       Leman%  ^m Jum^  ^f^^ 
lZ  m  ^quifneisSequanorumabffelvetus  dtvtdtt,mtllu 

^inaltnu^  E°  ^K^^^ft 

Vf^cajlellacommuni^ 

^Cndum  in  his  Carfaris  verbis  h*rere,  vehementer  ego  vereor.  Nam  mderum 
O  i0rum  tractum  ab  opido  Kp»  versus  Iuram  montem,  xix  per  milha  h  le^ 
^ans>  non  modo  ad  montem  ,  fed  trans  montem  perveneris.  quo  Cxfarem 
J^um  perduxiffe,  quis  credat>  Ego  fufpicor,  excmplaria  varia  habuifte ,  a  la  x 
xmUla  ,  alia  ix,  unde  poftea  marginibus  eorum  exemplarium,  quae  habebain 
>  adfcriptus  efl  taria>  ieaionis  numerus  ix  :  vel  b  diverfo.  tandem  imperiu 
i0  iu*Tlnes '  utro^e  numero  textui  illato  ,  fecerunt  xix.  ix  millia  k  didc >  opido 
^mdera  antiqui  muri  fi  progrediare ,  incides  in  proximum  lur^  monti^ ;  lo. 
tur  AtUi  antiW  ftruclur^  caftellum  impofttum,  vulgari  nunc  yocabulo  dici^ 

<E,S  neau  de  U         id  eft  i  CaBe!lum  ^llod  putamr  ^Stulf^ 

CT'         ex  Ptaribas  iUis  caftellis,  pnfidiisque ,  ad  murum crrffas ,  hocccj 

um  fuifl%  ^a,.^   n..;^Mm  ^it^m  .  Winnn^  nrnximUm  naUQ  aUDiC 


ditu 

—    -^go  ex  pluribus  illis  calteins,  pra:naiisquc ,  aa  niuiun— , , ---    • , . 
id       fuirTe  poftremum.   Primum  autem ,  lacuique  proximum  haud  dii^1» 
>  ^Pdpolkain  opidi  modum  cxftraftum,  Colonm  fadum  eft  co5^™ 


,«  PHILIPPI  CLVVERH 

W/«.  (^nheicfmedubiofuitpncficUumilludmilitum,  *  Csfarc  con«. 
vetios  LcmalTo  lacui  impofitum :  de  quo  ita  Lucanus  hb.  i  • 

Ctfar  ut  acceftum  tam  fronomtlttebellum, 

lataque  ferre  videt;  ne  quo  langvore  moretur 

fortunam-Jfarfas  ferGaltica  ruracobortes 

Jivocat ;  &  Romam  motis  fetit  undique  Jigms. 

Veferuere  cavo  tentoriajtxa  Lemano  .  in  Se- 

Tanta  igttot  eftamiquitas  hujus  tod .  Ceterum  a  Ptolem*o  &  Antonmo  m 
•ouanorumcenfctut  provincia ,  ob  caufam  vidclicet  fupra  didam  fi_  ,a 

L  a  v  s  A  N  NiE  antiquiflima  mentio  eft  in  itinerar.o  ipl4s 
^adpellatur  locus  :  &  in  tabula  itineraria;  ub.  Lacus  Lofonne.  In  ac  tamcn  ? 
lacusinfcriptioeft  Lacvs  Wl/H»«T»:  «^^ft^  nW». 
LauCanneJs.  undcipfms  opidi  verum  germanumque  vocabulum  Lt  «  A 

Iterab  Augufta  Pra:totia  Auguftam  Rauracorum  versus  ,am  antei  ex  A 
ninoa  tabuldreeitato.  in  hoe  OSiodurum  cfle  nunc  ^/«^.  in  » 
bus  docebo  argumentis.    Ab  hoc  igitur  loco  xi ,.  J^p. 
Avcnticum  coloniam,  fi  progrediar.s  inades  in  op.dum  Sa Mm mt  ,  tf»  ^ 
vocat  Antoninus,  &  Tarnaus  tabula .  Hinc  x  i 1  i  paullo  amphus  M  P^. 
fccundo  Rhodano  fi  proccdas,  in  dcxtra  flumims  r.pa,  qua  ,s     'aC»«  qlli" 
tur,  pagum  repeties  vulgari  vocabulo  ^ovtlte.  quem  eumdem  cfll  lotun  , 
apud  Antoninumdicitur  Venne  locus,  intabutiverd Vmm  lucos,  0^2,^* 
indicant.  nam  ab  Antonino  una  cum  rehquo  Helveaorum  W^A* 
Utoi^  adfc.ibitur^m««*:  quum,  qua:  in  l*ya  amnis  t 

nuntur  vcrsus  Italiam,  ad  Penninarum  Alftum  frovtnctam  pcrtu  leant. ,J£c 
«edictilocincfcioquid  fentiendum  fit .  ex  tabula  <M*£" J^tl^ 
nliaiideorumkov/.  At  fi  to/  cuinam  deomm  fueu t  fiaa g > 

Iib  Mi  ,  de  Penninis  loquens  Alpibus,  hercule,  m™>  ™  f"Jt,, 

tranfitu  Pvnorum  ullo,  Veragri,  incok  )ugt  e,m,  norunt  nomen  ™dnum.«  „ 
qucm,infummofacratum  vertice,  Penmnum  montant  afellant.  Summus^ W  ^ f 
cft  idcm  qui  Antonino  &  tabula:  Summus  Penmnus  Iovem  fuifle  deiim  ^ 
a.  Veragris  quorum  vicus  fuit  Ododutus,  cuhum,  fupri  hb  i,  cap.  xxv'  ^ 
At  fi  proprium  dei  nomen  fuit  Fenmmts;  quomodo  ab  hujus  prim"tv  ^ 
bulo  derivatum  eft  Alpium  cognomen  Penninum  ?  Nulla  certe  grammatica  i  ^ 
proinde  verum  genuinumque  dei  nomen  fuifle  arbitror  Pen ;  &  Romano  ori,  j 
Iquojamreae  ritequc  dcrivatiun  vacabulumeft  Penninus  .  Locus  igitur  i  0, 
Antoninum,&  in  tabulS  legendus  eftPENNi  Lvcvsjid  ti\,facrum  M 
Sed  hic  locus  fuit  Nantuatium;  de  qmbus  infra  dicetur.  cu» 

A  Penniluco,eodem  itinere  versus  Aventicam  feqmtur  poftix  m.p-^ '{^.n 
nomcnapudAntoninum  Btbifco,  in  tabula  Vivifco :  tabula  enam  hmc  if^fi* 
ufque  numerat  m.p.xiii.  cui  fpatio,  fitui,  acnomini  probe convcntt   y  » 
hodie «wy, lacui adpofitum.  Vcrum loci nomen  fuifle  videtur  V i  y  1*^^ 
hodiequenon  per  B,  fcd  per  Vhtcramcifetmr.IpfistamenCelt.sfjiifie  P«  j(, 
litcram  W:  quam  Romani  ori  fuo  inufitatam,  pronuntiatuque  diftcilem,  nu 
Hunc  in  Vj:onvcrterunt.HicquoquclocuS,exttaHelvetioru  fineis,fuit  Nai  ^ 

A  Vivifco  porro,  A^-enticu  versiis,  ix  m.  p.  intervallo occurnt  locus.cu 
in  tabula  Viromagm,  apud  Antoninu  Bramagus .  eum  nunc  efle  vicum  Bro,  c 
trovcrfiam  eftj  quando  &  intervallum,  &  fitus,  &  nomen  congrmt.  nam W  ,, 
<aitiam  fuiffe  opidorum  vicorumque  fluminibus  adpofitoru  perticulam,  w\ 
cap  vn  oftenfumeft.Bautcmliterafacile  in  V  mutan  poteratj  unde  r;»   *  llt0.) 
m,  maBromagM;  &  mox  euphonia:  gratia  interjeao  /  Virmagm.  »*>*P£jafi> 
iiinum  effe  mcndofum,cum  tabula,tum  hodierna  e;ufdem  loci  adpeliatio  cu  cit 
■     Inter  Bromagum  &  Aventicum  unus  recenfetur  locus,  qui  Ant 
ijMinnodunum,  auftori  tabul»  CMinodum,  mutilato,velabbreviato  110111111^1  ^jfl 
N  o  D  v  N  v  M.  Hoccffehodie  opidum.quod  vulgo  Gcrmanis  Htlden,  uai 
Vocatur.traaus  fimul  itineris  &  nomen  opidi  produnt.  proindc  etiam  cou  1 

-v  ■  • 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  II,  lf. 
ttUmerum  vi  m  .  paiT.  qui  apud  utrumque  fpatio  intcr  Bromagum  &  Minodunum 
adfcuptus,  certum  eft.  funtquidpe  milliaxiiii.  Convenit  redte  in  tabula  inter- 
Vallum  intcr  Minodunum  &  Aventicum,  millium  xvi  1 1 .  quae  itidem  corrupta  ha- 
oent  Antonini  cxcmplaria  xiii.    Sed  heic  v,  illic  x,  interiifleputo. 

Ab  Aventico  Salodurum  versus,  poft  xiv  M.  p.  collocat  au&or  tabula?  Pe-, 
f  E  N  i  s  c  a  m  ;  quae  Antoninoineodem  itinere  ,  poft  xi  1 1  millia  ,  eft  Petinefca. 
tinc  uterque  Salodurum  ufque  numerant  paffuum  miilia  x.  qux  in  univerfum  funt 
^iiiia  xx iv.  Corruptum  effe  alterutrum  numerum,  intervallum  coarguit,  quod 
^inter  Wuflifpurg  6c  Soloturn,  rediffimo  itinere  eft  M.  p.  xxxu.  Ego  Petemfcam 
i^erpreter  celebre  hodie  opkkim  niel,  in  extremis  Vrbigeni  pagi  fmibus,lieva: 
Vmacamnis  ripae  adpofituiru 

E  bvrqdvnvm  habet  tabula  inter  Vefontionem  &  Aventicum ;  xvi  i  mil- 
Jbusab  hocdiflitum.  huicnomini,  fpatio,  ac  fitui  probe  rcfpondet  opidumho- 

QYverdon,ad  caput  lacus  Novioburgienfis,  vi  i  millibus  paffuum  ab  Vrba  diftans. 

A  b  i  o  l  i  c  a  ,  in  eadem  tabula,  vi  M.  p.  ab  Eburoduno  versus  Vetbntioneru 

at-  nomen  hoc,  fpatium,  ac  iitus  conveniunt  vico  hodie  volgo  le  Bullet  di&o. 


Ambronicvs  pagvs. 


°Alody-rvm  au&oris  tabuke, quod Saloturum  Antonino, re&c  omncis  in- 
rpretari  opidum  nunc,  Germanis  Soloturn,  Gallis  Soleurre  di&um ,  extra  contro- 
*  ^rn  eft.  Apud  Ptolemxum  Helvetiorum  opidum  legitur  VocvoSa^y  Ganodurum : 
^J°d  quamvis  quibufdam  exiftimetur  efle  Conftantia ,  ad  lacum  Brigantinum  fi- 
>  ^men  ego  judicavcrim  vocabulum  id  efle  corruptum  ;  rcfcribendumque 
t**°^ov. quin ctiam  Ptolemad  pofitio magis  convcnit  Saloduro , quam  Conftan- 
Rhenani  heic  confidentia  prorfus  non  probanda  ,  qui  quum  in  vita  D. 
^uicii  legiffet ,  avaunum  Gallico  fermone  fignificare  faxum  :  non  veritus  eft, 
od\?  Ptolema:ilm  vocemr^c^o^ukra  vitiare  in  TaiwiSupov,  idque  interpretari 
3ofcij r      Laufe»herg,  cxtra  Helvetiorum  antiquos  fincis,in  agro  Raunco iitum  : 
lc5  quiaad  hoc  cataracte  funt  Rheni. 

«tonfl  ^  N  D  °  N  1  5  5  R  9  qUX  mulC  viCL1S  cxi3ULIS  Prope  Arolae  ^11"*0*116  amnmm 
^  ^uentcis,  fatis  alta  eil  antiquitas.  mernimt  quidpe  e)us  Tacitus  fub  exitum 
^jonjs,  hiftoriar.  iib.  iv  :  ubi  Galli  Bclgx,  Civiie  Batavo  ducc  rebeJJantes, 
%^n,0rllm  hiberna  in  Rheni  ripa  fubverterunr.  Cohortium,  inquit,4/dn/w,  legio- 
fita  r  m  favcrfa,  crtmataqne:  iis  tantum  rehdis ,  qu*  Magonmci,acVindonifa 
dit  *'  Flo™s  lib.  1 1 1 ,  cap.  ultimo ,  de  Druib :  ln  tutetam provinciarum,  prrf- 
uaJ^  cuftodias  nbique  dtfpofuit  j  fer  CMofam  Jlumen ,  per  Albim,  per  Vtfurgim. 
"JerI<heni  quidem  ripam  quinquagmta  ampliuscaHelladirexit.  Inhis  Vtndoniffam 
^oHe^^ifle,  patet  ex  Tacito.  Atque  una  h^c  Romanorum  tunc  fuifle  ii> 
lle:^10rum  agro  caftra  militum,  liquet  inde,  quod,  quum  cetera  cunclaperom- 
f  eni  riPai*  fubverfa  cremataque  forent;  hxc  una  cum  Magontiaco  reli- 
niefunt:  nec  tamen  Belgs  rebellantes ,  ultra  Iurammontem  Arolamque  am- 
a>  m  Helvctiorum  fineis  pcnetraverunt.  Efle  autem  vicum  Windifch  anti- 
^^Vindoniflam  arguitur  cum  ex  nomine,  ac  fitu,  qui  haud  ita  procul  Rhe- 
riPa  >  ubi  ptaefldia  Romanorum ,  tum  ex  itinerariis ,  quae  fic  habent : 


Ant 


-onini : 


^  xx. 


XXX. 


>inum  xxin.Bafel 


Antonini  \ 

Brigantia 
ArboreFelke  xx. 
Finibus 
Vitudoro 
Vindonijfa, 
Rauracis 


xx. 

XXII. 
XXIII. 
XXVII. 


Tabute : 
Brigantio 
Arbor  Felix  x 
Fines 


XXI 


Vindonifia 

Augusia  Rauracum  xxn 
B  iij 


Bregenz. 

Arbon. 

Pfin. 

Winterthur- 

Windifch, 

Augft. 

TV  G  E- 


PHILIPPI  CLVVERII 


TVGENVS  PAGVS. 


Tvgivm  opidum,  quod  vulgo  dicitur  Zug,  ncmo  equidem  ^»"J  ^ 
Ui  audorum.  fuifle  tamcnin  xii  illii  antiquiflimis  opidis,  qu*  Hd\cn^« 
tius  Gallix  Celticz  imperium  occupandum  proficifcentes ,  ^«^,^^ 
bium  cft,  quando  ab  hoc,  ceu  totius  pagi  capite  ipfc  pagusjam ™>™  cll 
antc  hanc  cxpeditionem ,  cognomen  habuit;  ut  fupra  c  Strabone  ^cniun 
Ofcrautem  difertiflimis  verbis  fcribit,  fe  cpida,  vicosque,  quos  tncenderant,  J 
tucre  )ufsiffe,  non  nova  conftituerc .  ,  ns 

Eft  przterca  alius  in  Tugeno  pagolocus,  antiquitate  nobihs,  cujus  laci 
ftoriar  lib. i  mcminitj de  Cacini  lefcato  loqucns,  quem  Vitelhus  cum  pattt  e  ^ 
pcrHdvctios  Alpeisque  Penninas  Italiam  pctcrc  juflerat  *JwPf**>™?§£e. 
Canqyinis  Cacinahauftt.  Irritaverantturbidum  ingentumHeivettt,Gal!tcagens 
mts  virisque,  mox  mcmoria  nominis  c/ara-,  de  cjtde  Galb*  tgnart,  (?  Vttelltt  tnf ' 
abnuentes.  Initium  bello  fuit  avaritia,  ac  feftinatio  Vndeviceftm*  lcgtoms .  r«P  ,fis 
fecuniam,  mifam  in  ftipendium  caftelli,quod  oltm  Helvetii  futs  mtltttbm  *c  Pl  # 
tuebantnr.  JEgre  id  pafti  Helvetii,  interceptis  epiftolis,  qu*  nomtne  C€mmCtn  0r^ 
W  ad  Panrwnicas  legtones  ferebantur,  centurionem  et  quofdam  mtlttum  tn  cuj  ^ 
unebant.  Cdcina  belli  avidus,  vroxtmam  qumque  culpam,  antequimfomiteret,  ^ 
ibat.  Mota  properl  caftra  .  vaftati  agri.  direptus ,  longa  pace  tn  modum  wJm  f0*(. 
ftruftttsjoctts,  amoeno  falubrium  aquarum  ufu  frequens.  Ilitante  dtjcrtmenferoccf 
riculopavidi,  quamquam  primo  tumultu  Claudium  Severum  ducem  legerant,  no 
nofcere,  non  ordints  fequi ,  non  in  unum  confulere.  exniofum  adversm  **m\  Jfr 
lium;intuta  obftdio ,  dilapfis  vetuftate  moenibus.  hinc  CMinacum  valtdo  exerc  ^ 
de  Rhdtkd  aU,  cohortesque,  &  ipforum  Rhdtornm  )uventns  ,  fveta  armts  ,v  ^ 
militU  exercita.  undique  populatio ,  &  cddes.    Ipft  tn  medto  vagt  abjecltsaw , 
vna  pars  faucii,  aut  palantes ,  in  montem  Vocettum  perfugere.  Locus  hic :Iinc  f 
vcrfia  eftidcm,quinuncetiamobaquas  calidas  mcohs  vocatur  patrioierm 
den  ;  opidum  elcgans,  amcenum,  atque  celebre,  flumini  Limago  adpoiu»1  ^  ^ 
inillibus  pafliium  infra  Turigum,  vi  millibus  a  Vindonifsa  diflitum.  ul^£rtf 
litibus  Vndeviccfimae  legionis  promta  pecuniae  rapina:  nam  horuni  ^ 
Vindonifla:.  idcm  au&or  hiftoriar.  lib.  iv  :  Vndeviceftma  legio  Vindeni/a  > 
lius  Velix  cum  auxiliariis  cohortibus  pcr  Rhdtiam  irrupere.   Caftelli  ruina:  etia  ^ 
cxftant,adopiduminmonte  fitae.    Cetcrum  longa  illa  pax,  ab  Iulh  C*  j^r2iit< 
qucduravitGallicobello;  quotempore  illiomnia  fua  opida  vicosqne  cxUtCUjtis 
unde  hujus  quoque  opidi  vetuftatem  colligere  fas  eft:maxime  caftelli  i  u  ^ 
mceniajamfub  Neronis  principatu  nimia  vetuftate  collapfa  erant.  Opi 
men  ipfum,  quamvis  ob  celebritatem,  ufumque  ialuberrimarum  aquarum  a 
nicipiimodum  aidificiis  exftruclum  fuerit,  moenibus  nonfuiflc  cindum  aa^  ^ 
co,  quod  fineobfidione  locus  isfubita  militum  irruptione  direptus  fuit.  ^ 
frdlumhoc  cur  Helvctii  adVitellii  ufque  principatum  cx  omnibus  unn™  ^ 
litibus  acftipendiistuebantur,  quumreliqua  omniaRomanorumtencrcnt 
diis>  Haud  facile dixerim }  ni/3  crcdas,uti  nunc  viii  antiquorumpag"11^ 
totius  civitatis  Hclvetta;  magiftratus  huc  ad  communia  concilia  pcragcnda^  ^ 
nifle.   Tucbamur  igitur  pra  fidio  lccum,  qtiia  in  eo  communia  °^nlUijjjt>i  & 
va  adfcrvabantur .  Nomcn  caftcllum  opidumve  olim  quod  habuerit,  nUall£ida-  0 
perio.  quia  tamen  ob  ufum  ialubrium  aquamm  jam  tum  celebrc  ftnti  ^<J 
bium  eft,  quin  idem  nomen,  qucd  nunc  obtinct,  tunc  etiam  ab  co  .^&fi. 
mcnto  obtinucrit    Romanis  diclum  A  d  A  qjv  a  S;  quemadmodum  au^F  J  A  $t 
orbcm  aqua:  calida: :  &  cognomento  rcgionis,  A  D  A  qlY  a  s  H  t  l  v  E  c^ 
De  VoceT  iomonte  nihil  habeo,  quod egocertius, quamaln an  ^ 
firmarc  queam  :  nempe  efle  eum  partem  Iurse  montis  afperrimam,  e  regj '  rffl 
gi  Tugcni  j  ubi  hociieque  adpellantur  loca  Bb^en7  &  Bezberg  *  loruxnf  ^pti 


GERMANI^   ANTICLLIB.  II.  19 

inepta  eft  opinio,  qui  Vocetium  eumdem  efle  volunt ,  qui  cofrupte ,  ut  fuo  loco 
oftendemr,  Vogefus  adpellatur,  pro  Vofego ,  in  Grfaris  commentar.  iv,  in  Lingo- 
num  finibus,  ex  quo  ille  Mofam  flumen  profluere ait.  etenim  quid  (malum ! )  Hel- 
vetiiu!naRauracosatqucSequanos  in  Lingonum  ufque  profugerent  fineis.quum 
f«is  tutiadversusRomanorummilitumintranfituimpetum  efle  poterant  in  Iu4 
fuo> 


lo 


TlGVRINVS  PAGVS. 

E)  e  Tigvro,  five  T  v  r  I  o  o  opido  idem  fentio ,  quod  fupra  de  Tuglo 
*xi:nempcfuifle&'hocin  xu  illis opidis antiquifllmis ,  qua:Hclvetii  inexpedi* 
oonempTOficifcentesexuflemnt.  ab  hocenim,ceu  capite,  jam  ante  expeditionem 
totus  pagus  coenomentum  inveni t.  . 

*o'poc  tibepi'ot  Porvm  Tiberii  eftin Helvetns  Ptolenrao.  Id 
omnium  reftiffime  intcrpretari  mihi  videmr  Rhenanus  opidum  nunc,  quod  ynlgari 
y^bulovocatur  Keifers  fiuel ;  quali  dicas,  Cefaris,  iive  impratoris  trtbunat;  quia. 
hei'  jus  aTiberio  redditum  fuerit.  .  . 

.  A  Biigentia  adARBOREM  ielicem  numerat  Antoninus  duobus  m  lo* 
c,s.millia  paflilum  xx.  cuj  nomini,  fitui,  fpatio  refpondet  opidum  hodie,  lacui 
*  Btlgantin0  adpoiitum    Arbon.  In  tabula  alterum  x,  in  difto  millium  numcro 
«teiiit. 

. ,  Hinc totidcm  millia  numerat  Antoninus,  duobus  itidem  in  locis,  ad  P I N  E  s\ 
«bulaveroxxi.  huic  fpatio,  fuui,ac  nomini  probe  convenit  opidum  nunc  Pfin, 

Ur°fluminiimpofitum.  ,  .       . ,       X/    r>  . 

:  A  Fi„ibus  ad  ritudorum,Cwt,nt  qiudam  habent  exemplana,  r///^«/»,M.p.funt 
^Antonium  xxn  •  &  hinc  Vindoniflam  xxui.  Vtrobique  numerus  corru- 
fas  locum  quidpc  cum  efle  nunc  Wintertur,  cum  nomcn,  tum  regio  mdicant  ab 
h^temimllS^adFiaei,  xv;  ad  Vindoniflam  K"**"»*" 
ao  '  Qui  Conftantiaminterpretantur  Vuudurum,  P«^l^~ 

^MuieniirrTFinibusVindoniffamprofcc^ns^etrogrcift 

>^aquafiVindoniftamre^^^ 

*"» tabula  vocabulum  hujus  loci  &  diflantiam  periifle,  hquet  ex  eo  ,  quod 
J  lllum  quidem  numcrus  interFineis  &  Vindoniflam  exftet.  Annqua  infaipuo, 
^m.Lipflus  refertinauaario  infcriptionum,  habet  Vitudurum  ut  qusdam  An- 
5?  e«mplaria.  verum  tamcn,  ac  gcnuinum  vocabu  um  Latina  forma«ione 
*}*bat  efle  V  i  T  o  d  v  r  v  M  ;  eadcm  ratione  grammaticd ,  ut  rehqua  opida  tei- 
in  d^ul.lllZlod^rm,  Divodurum,  Augujiodurum ,  Mrcodu. 

de  &i  Hdv#  antiquitate  ex  idotieis  auaoribu* 

«wi  Hehetsi  Lque  rcliquos  Gallos virtute  frtcedunt  -quod  fere  rtid<«>K«? 
£7'„Germ*»»  contendunt ,  quum aut fuis  finibus eos  frohtbcntaut  rfnn  «-^ 
*  b^umger„„g.  Bellumhocnon  nuperum Ca^ris  aivo;  fed  perantiquum.  ia« 
^I^Jg^ZT  raMioJolimGallorumrcsMe,  ^auclorumj, 
50  C   m ,radit-  cwecredibileejt,  etiamGaltosm  Germaniam  trMSZre£0S\,^ttt.reU 
,*e»'?ammsobfilbat,  quo  minus,  ut  qutque gens evaluerat,  occupam >>J"m"'  '  . 
V»  Wes?™>fe»asadhJ,  ^mlVaregnorumptennUivifu  ?  X^"jZ  jl 
^Jvam,  Rhiumaue  &  Otanm  amnes,  Helvetii,  ulteriora  Vjt,  ^f^fS 
PttT\&ddehacc°mis«tionefuolocoinfia,^ 
^fufiusdiuetCtux.Clarihincfaere,Ronian1sq}fo^ 
Co  ^lo-,  ubi  longe  major  coru  fuit,  quam  ipforum  Cimbrorum  Thcutonorumquc 

3  iiij  ^ 


40 


2o  PHILIPPI  CLVVERII 

Virtus ;  utifupraex  Plutarcho  ac  Strabone  demonftratum  eft.  unde  haud  imm* 
rito  timor  Rom&qrandts  fuit,  quantusvix  Annibalts  tempore  Fumcts  belits,  *emr 
Ca/ti  Romamventrent;  tefte  Eutropio,  lib  .  v  .  quocirca  etiam  Helvettcum  ldpoi 
tum  adpellandum  fuit  heftum,  quam  Cimhricum,  vel  Theutonicum. 

Quanta  hominum  multitudine  terraipfa  femper  abundaverit,  hcet  exe0 
ligere,  quod  antiquiflimis  temporibus,  non  ob  agrorum  fterihtatem  V*&°TJ 
clt  fertilifllma,  omnibufque  rebus  adfluens)  fed  proptcr  terrarum  angultias,  m 
manicumfolumpaiseorumtransgrefli  fuere.  dein  etiam,  quumdi&obcllo 
brico  duum  pagorum  incola:  excifi  fuiflent5  tamen  xl  haudamphus  annis 
in  tantum  rurfus  excreverunt  numerum,  uti  pro  multitudtne  hominum ,  ut  atf 
far,  &  pro  gloria  befti}  atque  fortitudints,  angujios  fe  finets  habere  arbitrarentur : 
que,  adimperiumtotiusGallix  Celticae  occupandum,  finibus  (uis  exirent.  > 
a  Gdaredcviai,  &  lub  jugum  imperii  Romani  redadi,  mcmoria  magis  an  4 
glorix,  quam  novisgeftisclaruerunt :  donec  Alcmanni  pofterionbus  iacui 
lum  coruminvaferunt. 


C  a  P.  iii. 

Ve  Ravracis;  qm  es?  Ravrici  d  Ravriaci.  ^ 

HElvetiis  finitimos  faciunt  auftores  Ravracos.  Caefar ,  cod^J°f^ 
mentario  primo,  de  Helvctiorum  expeditione  loqticns  ;  FerJ vade '  > 
quir,  Rauracts,  &  Tulingtf,  &  Latobrigt* ,  finitimis  fuis,  utieodm  ttji  J ^ 
cppidts  futs  vicisque  exuftis,  unacumiis  profictfcantnr .  Qup  fitu  fuerint  ^aina  ycj!t 
cet,  inter  alios,  Plinius  lib.  iv,  cap.  xn  5  de  Danubio  amnc  loquens :  Ort  ^  ^ 
CermanU  jugismontts  ^ibnobd,  exadverfo  RauriciGallUoppidi.  &eodemh  r  ?^ 
xvn  :  CMediomatrici,  Sequani,  Rauriti,  tJelvetii.  Fuerc  igitur  inRhcni  0 
Helvetios  ac  Sequanos  .  Ad  Rhenum  pertigifle  Sequanos,  teftatur  etiarn  c*  '  ^ 
initium  commentarii  i :  JEorum  una pars,  quam  Gallos  ebtinere  dittum  eft,  t*  ^ 
fit  a  Jfumine  Rhedano  5  contineturqueGarumna  flumine,  oceano,finibusBelgaruin  •  ^ 
git  etiam  a  Scquanis  &  Helvetiis  flumen  Rhenum  .  Et  Strabo  lib.  IV  :  ^tios  f 
f.thw3'ws  ,  ^iKveuioi  Xj  MtSiofietj^/Kol  Kotl.otKSca  tov  flwov .  id  eft  :  P°ft  nCniO- 
Sequani  ac  tJMediomatrici  Rbeni  ripam  colunt  .  Neuter  heic  Rauracos  J  ^ 
rat :  nempe  quia  gens  exigua,  ex  numero  hominnm,  qui  una  cum  Helvetns?  ^ 
bus  fuis  reli&is,  in  bellum  profefti,  cumundecimaHelvetiorum  parte  ccnl^fli5 
da.  nam  horum  fuere  cclxiii  millia,  Rauracorum  vero  xxm  miUia  ta^u^ 
tefte  Cafare  eodem  commentario  .  Igitur  Rauraci,  inmedioHelvetiorurn^  c0; 
norumque  pofiti,  re&e  nunc  dici  poflunt  iipopuli,  qui,  Bafilienfem  aSr^  $ 
lentes,  vulgo  dicuntur  dieBafeler .  Horumterminuscft,  ameridie  Iura  ^00-4° 
Aroia:Rheniqueconfluentibusad  fonteis  ufque  Birfa?  amnis.  hinc,  ab°C^ivu,^ 
fcgus  mds5  qui  initium  heic  fumit,  vergitque  in  feptemtriones  &  occafum  *  ^de- 
fonteis  ufque  Mofellae  Mofaeque  amnium  .  dimidium  lateris  feptemtriona  i 
bant  olim  Sequanorum  confinia,  aVofego,  qua  EUumflumen  erump^P^^^- 
cem  CMorJpurg,  per  opidum  Ffirt,  ad  Rheni  ufque  ripam,  qua  in  adverfo  vlC  guCri- 
ftcllum  {ft*yn  confpiciuntur .  alterum  dimidium  cingit  ipfeRhenus  adco 
tem  ufque  Arote.  t  $ 

Nomen  gentis  varie  apud  auclores,  quos  mox  citabo ,  fcriptum  repefl [  ^  efr9 
quidpe  adpellant  Rauracos,  alii  Rauriacos,  alh  Rauricos .  Caufahujusvarra  .^u5pa- 
quia  Celticalingva  erTerebantur  thi  Rauricher,^CY  Grsecam  litcram  *> orn  }° 
riterCeltis  antiquis  oppido  quam  adamatam  :  qux,  fi  antiquo  illo  more  ^cofl- 
cfferatur,  quemadmodum  etiamnunc  fit  a  Rauraci  agri  Helvetia-que  tci  ^ 
tcrminarum  regionum incolis,  item  ab Hibernis,  &  Wallis,  Britannicage  ^iirlt 
tereaque  a  Iuda^is  Sc  compluribus  aliis  nationibus  externis  5  fonum  er^cl  utj  va- 
tam  antecedentibus,  quam  confequentibus  vocalibus .  Hinc  etiam  fa"u.  ^  j  c  & 
ria  veteris  Celtica?  opidorum  vocabula,  qua*  eodem  omnia 


GERMANI^  ANfiQ^LIB.  tl.  _  « 
tttminabanttir,  varie  apud  Roruanosau£tores,  modd  in  acvm,  modo  ih  1A* 
c  v  m  ,  modo  in  I  C  v  M ,  dcilnant .  cxempla  quaedam  adponcre  hbeat :  Nemeta- 
"»»,  Cameracum,  Tornacnm,  Bagacum:  Blanacum,  luliacum ,  Matttacum,  Magomta- 
c*n>:  Avarkum,  Avemictim;  &idgenus  alia.  '"-L  „. 

Ccterum  opida  temporc  Pfiiiii  Rauracos  nulla  habuiflc ,  mfi  unum ,  teftis 
eftipfe  his  verbis,  iupra  citatis :  Ortus  hic  in  CermanU  \ug*  montts  Abnobx ;  « ■  ad- 
VfiRauriciGaUucppidi.  nam  fi  plura  fuiflent ,  nomen  hiuc  proprium  tnbuiilet, 
ab  rcliquis  difcernerctur .  Ne  Ammiani  quidem  „vo  plura  fuifle  cxUhmo. 
,       enim  &  ipfe  lib  xiv:  Brope  Rauracum  vcntum  efi ,  ad frperctlia  f.umtms  RbenU 
10  Ptokmaus  vorcat  hiy4<H,  fctvc^S,,  Auguftam  Rauricorum :  Antonmus  &  tabula  in, 
««aria,  Auguftam  Rauracum:  Plinius  lib.  iv.cap.vu.  Coloniam  Raurtacam :  mfcr^ 
Ptiovetus  Oloniam  Rauricam:  nummus  vctus  T.berii  Col.  Aug.Raurac.  Coloiu- 
^camquisRomanorum  deduxerit,oftchdh difta infcripuo, qu_ tahseft:  L.  mv- 
Nativs  l.  f.  l.  n.  l.  pronef.  plancvs  cos.  cens.  imp. 
v'ivir  EPVl.  trivmph.  ex  rhaetis  aedem  satvrni  fe- 
CIT      manvbiis,  agros  divisit  in  italia  beneventi, 

?»   GALLIA  COLONIAS   LVGDVNVM   E  T    R  A  V  RICA  M  .  Afl^ 

opidi  hinc  colligcrc  licct .  Plancus  quidpc  hic  conful  fiut  fecundo  in,- 
,  Pfrii  Crfaris  Au  lfti  llmo ,  x  |  allnis  antc  Chriftum  nanim .  lam  ante  Iuln 
J0^&nsbellum  Gallicumcxftitifle,patet  cx  verbis  ems  Tupra  relat.s:  Vcrfva^ 
^Raurach  ,  <$■  Tulimjs ,  &  Latobrigis ,  fnitimis  futs ,  «tteodem  f«»P><>fil>£ 
^Mt^^i^^f^timm  SedmtcrCxfaus  toHdvo. 
>&Pland  conlhlatum,  xix  dumtaxarinterccduntanni.  Poftcuonbustcmpou- 
S quum  plcraquc  Pcr  Galliam  opida primaria ,  gcntiumque capita  propuo  abje- 
fto vocabulo  iSSfilto  nominibus  adpellarentuis  qua  de  re  latms  mfra  dicctur: 
^«q^wSSS  diteca Rauraci;  uthabct  Ammianus,hb.xvi,  &  An- 

ne  tabula,  duobus  divcrfi siaiti. 

^^^^J^l^^i^  AuguftamRauracum  fitum.  In  Rauraco* 
nitascoarguit.  Itinera  fic  fc  habent: 


'Uln^fleagro,vicinii 


40 


Sefancon, 
*oyc. 

Mandure, 
targe, 

Aarnbs, 


Vefontione 
Lopofegto 
Efomavdao 
Large 
Cambete 
Arialbinum 


XIII- 

xviii. 
xvi . 
xii. 

VII. 


K^fygentorate 
Helellum 
Argentovaria 
Cambete 
Arialbimm 


XII. 
XII. 
XII. 

vii. 


Strasburg* 
Sletftat. 
Colmar. 
Kambs, 


Arulutnum      y***      —   „  A  « 

a,    AuSft         ■  jtuv  Ranracum  xviu.    Mg.  Rauracum  vi*  Auglt. 

^P^SSS  vii  M.p.mfmBaahamfitus,  vulgo  diftus  & 
g^^SSS^  ^/taigiturfmcdubiocft  nunc 
^^id^Svl  numerantur  M.P.  Apud  ^f^^^^ 

:oCU^Arenatium,  vitioseper  T,^fe,.  Verum  ^^.^^SJ. 
t^-  Efthodvcquevicus  M  ccl  pambusinfLaBafiliaminuitcrioreamnisiipaii- 

nefcioan  non  vetus  i^^fhS  S 
S  /otcrarcnimfic  dici,  ouafi  i^to  X^^hocquah  ^.^f^  ^ 
^nalbinum,  ad  difcrimen  ^i^  quod  in ^tenore  fiut  M*,  cO{ 

v£n  UU  T°  ^  Eafilia  fternitur  .  fic  namque  in  cadem  «^^1^ . 


2z  PHltlPPI  CLVVERII 

ad  difcrimen  eotum,  qui  in  citeriore  ripa  dicuntur  Groofi  Huning,  &Gmf 
eft,  majus  Huningium,  fcmajor  Cambes ,  fupra  mcmoratus,  Libellus 
ac  civitatum  Galliae  harc  habet  verba:  Provincia  Lugdunenfis  " 


provinciafljfl} 
CMetrcf  chiW 


Sequanorum,bocefi,  Vefontione.  Civ.  Equeftrium,  boc  efi,  Noviduno .  Ctv.  Elve'm  J 
bocefi,  ^iventica.  Civ.  Bafilienfium.  CaHr  .  Vindonifienfe .  Caji :.  Ebrodunenje.ur 
^Argentarienfe.  Cafi.  Rauricenfe .  Ex  quibus  patet,  eo  tcmporc,  quo  hax  conlcr  w 
fuerunt ,  Auguftam  Rauracorum  jam  ruinam  peipcflam  fuifle,  Bahliamq" 
magnam  crevifle  urbem  .  Id  certc  poft  Antonini  illius,  qui  itinerarium  con^0^ 
poftque  aucToris  tabulae  itinerariae  SEvum  contigifle,  fatis  indeliquct,  qucd  n  ^jj 
eorum,  in  tam  frequcntibus  itineribus,  Bafilia:  mentionem  faciat.  $ 
jMarcellinus,  qui  fubexceiTum  Valentiniani  imperatoris  hiftorias  fuas  finlU  ^ 
ait  lib.  xxx  :  Secuto  poft  h*c  anno,  Gratiano,  adfcito  in  trabca  ficietatcm  Fq«ttto, 
fule,  Valentiniano  foft  vafiatos  aliquot  AlernannU  pagos  munimenttim  *difcMtl 
Bafiliam,  quod  appellant  accoU  robur,  offertur  fr&fccli  relatio  Probi,docenW  Wu 
deis .  Ne  hic  quidem  Bafiliam  adpellat  civitatcm,  vel  urbem,  veJ  opidum, 
Itellum,  vcl  vicum,  vel  denique  locum  aliqucm  5  fed  robur,  quod  accola'  voc 
*Bafil.  At  quodnam  hoctam  nobile  robur  \  Nullum  certe,  niii  magna  vctu  *1 
quercus,  deorumalicui  confecrata,  cui  ipfi  ncmen  Bafil.  fic  cnim  au&or  n 
inlibro  de  Germania  :  LuWs,  ac  nemora  confecrant  j  deorumque  nominibm  *ft[ [  t,i 
fecretum  illud,  quod  fola  reverentia  vident  <    Quercus  fuifle  dileclos  in  nl1  ^ 
morum  confecrationibus,  fupra  lib .  i  .  cap.  xxxiv,  oftenfum  eft .  ^eC.m^/fe 
le  dimovet  ab  hac  fententia,  quod  itineraria  Ula  Valentiniani  xtate  antiquio  ^ 
dixeris.  nam  hocnulla  aliarc,  quamnudo  Antonini  nomine  contendercq  ^ 
quali  imperator  Antoninus  fueritaucToritinerarii .  Certe  nihilminus.  namfl0* 
paullo  diligentius  cumtabula  contuleris,  facile  ex  itincrum  &  millium  nU 
rum  non  modo  verorum  juftorumque,  fed  &corruptiflTimorum  pariliw^^^ 
hendes,  autunum  eumdemque  fuifle  utriufque  operis  auctorem,  aUt.^?^ 
fibi  inviccm  coaetaneos.  At  tabulae  aucTor  fuit  Chriftianus  ;  quodmanifc1 
*xiis,  quaededivo  Petro,  de  Mofe,  de  filiis  Jfraelis,  de  lcge  inmontc  Stf>  ^jisJ? 
pta,  adnotavit .  quae  certe  fub  Antoninorum  imperiis,  nemo  militaribus  m  uC 
inferuiflet.  Tumvevo  in  Antonini hujus ninerario,  fimulque  in  tabula,  PJ 
Calliarum  urbes,  qux  capita  fuerint  nationum,  ipfarum  nationum,  ut  ante  d  ujo 
vocabulis  adpellantur,  propriis  nominibus  abje&is .  quod  Anroninorum  _0 
faditatum  fuiflc,  veluna  Ptolemari  Galliae  tabula  fatis  negat.  Sed  idem  cU  ^ 
facit  Ammianus  in  hiftoriis  fuis  .  unde  etiam  faepius  fufpicatus  fum,  IlUllC  ^jtf 
audorem  utriufque  operis .  Verum  quicumque  is  fuerit;  certumeft,  cuCampcr3' 
fxculum  utrumque  fuifle  compofimm.  nam  tum  temporis  cum  aliorunj^ 1  J^. 
torumtum  maxime  Valentiniani  fcdcs  atque  domicilium  fuit  Augulla  ^jjc* 
rum  5  ut  infra  in  Treveris  oftendam .  auc"tor  autem  itinerarii,  quod  ^nl°V'f^dC'  * 
xrtinc  infcribitur,  primum  iter  deVarmoniisin  Gallias,  4  Sirmio  ad  Trevere* u^ 
fcnbit :  nulla  fcihcct  alia  de  causa ,  nifi  quod  illud  tunc  temporis  maxinlC  ^0O9 
iatum  j  ut  patet  ex  Ammiani  hiftoriis .  Proinde,  ut  ante  dixi,  minime  c%°^tfifi 
quin  Arialbinum  Antonini  6c  tabula?,  flt  munimcntuna  illud,  quod  Valcnii  1 
imperator, Gratiano  iij,  EquitioCo  s.  id  eftannoanato  Chrifto  cccl^y 
pe  facram  quercum  Bafiliam  condidit.  Quum  aatem,  utfupra  oftcnfum,  P^fi 
iulianl  Caefaris  tempora,  Augufta  Rauracorum  a  finitimis  Alamanis,  Px^cnl  iO 
Galliam  frequenter  vaftantibus,  aut  alio  quo  cafu  deftrudta  cflet :  h*c  cQn  Qflfr 
munimentum  rurfus  erecla  eftj  ^Arialbinum  vero,  quiaopportuniore10  cClc 
inopidi  modum  xdirlcari  cceptumj  moxquecmncm  Augufta*  dignaticn  ^ofjli'' 
britatemqueadeptumeft.  Vnde  fupradido  Eunapio  Sardiano ,  &  itcmau 
bdli  provinciaru  civitatumque  Gallia?,  Augufi^  dicitur  vocabulo  huniiJJ°r  ^tfCfl 
Jlauricenfe-  Arialbinum  vero  nomine  ampliiTimo,  Civitas  lafilienfufn  • 
autem  BafilU  in  hoc  evaluit,  quia  hac  frcquentilTima  antiqtiiflimaquc  *v^$ 
ilflima  lociapud  incolas  adpellatio:  quafi  dicas  Ad  Iovew,  vel  AdCMerctfi ^«fifl 
alwm  qiiempiamdcorum  (incertum  quidpe  quod  numcn  fuerit)  Gcrxn^  0t 


GERMANIiE  ANTIQ^IIB.  II.  23 
five  BafeL  Valcant  jair  illi,  qui  ab  regio  vocabulo  urbem  hanc  diclam 
Volunt,  quasiBrt<r<A««y.undevitium  illis  natum,  uti  E  in  penultima  producatur. 
Ptimus  igitur  B  a  s  i  l  i  r.  au&or  fuit  auguttiffimus  Valentinianus  imperator; 
anno  a  nato  Iefu  ccclxxiv.  a  quo  anni  ad  hunc  annum  cididcxv  compu- 
&ti,  funt  numero  cidcCxli.  Tanta  fcilicet  cft  celeberrimse  hujus  rnagnificcai 
tiffimxque  urbis  antiquitas.  quam  reticuifle,  fuerit  nefas. 


C  A  P.    VI  . 


10 


*D*  Veragris,  Sedvnis,      Nant vatibvs. 

DE  Tulingis  attjue  Latobrigis ,  alteris  illis  Helvetiorum  in  dido  bello  fo- 
ciis,  uti  commode  dicere  queam ;  populi  prius  indicandi  erunt ,  quos  Rho~ 
^anivalleis  ad  lacum  ufque  Lemanum  incoluifle,  fupra  dixi.  Primaval- 
ls  eft  a  Rhodani  fontibus  ad  confluentem  Dranfe  amnis  porrecta.  Hanc  ita  de- 
cnblt  Polybius ,  lib.  1 1 1  :  O*  Si  P'eJ*#@-  tfc«  (JSp  rdg  Tnjyds  vTTip  tov  A^aVov  p>- 
«rpxf  T}lV  iapifct*  nvxarcct ,  C¥  Toig  ^nxXivaQ piPtQ  r  XxjriOiV ,  ug  <zspg  Ta.g  dpKlxg.  pjt 
[i  sroog  T<^  xfa^g  &Qag .  cxGct&et     etg  to  ^ct^uov  TTiXcty^ '  5  -zsrpog  ffy  rdg  af>- 
*0  x    ^  0  /  S  Kt^1  *"l°lK*G '  W      *™  H*°*t&e/*t  evulx  tsHv&v  oej-fyQ  vrciQx*  iroog  £py)of 
^WctirjLXrwv  Tntpupac^.  id  cfl: ,  Rhodanus  fonteis  habet  fupraintimumfinus  Adru 
tu  ref€tfum>  in  occafumverfos,  in  partibus  Alpinm,  qux  feptcmtriones  fpeclant.fr- 
^  r  *d  occafum  hibernum :  exoneratque  fefe  in  mare  Sardoum.  multus  e]us  curfus  efl  in- 
r* convaliem :  cu\us  feptemtrionde  latus  t^frdyes  cciu  colunt ;  meridionale  omne  la- 
^minant  radices  A/pium,  qua  in  feptemtriones  vergunt.    Eam  vallem  eum  in- 
e%te,  qUaB  eft  ^  fontibus  ad  Dranfa;  ufque  confluentem  &  opidum  Martinia- 
^exeoadparet  quod  mcridionalc  ejus  latus  Alpeis  ait  claudere,  quarum  ra- 
plces  fiptcmtrioncs  fpcdcnt.    Romanis  antiquiffimo  cognominc  didam  fuifle 
*>INam,  five  corrupte  (per  errorem;  quia  hac  Annibalem  Pccnum  cum 
3o  K ,       tran^e  vulgo  putabaturj  ut  docetLivius,  loco  fupra  dicto)  Po£  n  1- 
Am>  oftendit  vetus  infcriptio,  qu*  Veronx  exftat  hifce  verbis:       c  ae  ci- 

G  °    cISlACO    SEPTITIO    PICAI   CAICILIANO    P  R  O  C  V  R.    A  V- 
!STOR.  ET    PROLEG.   PROVINTlAI  RAITIAI    ET  VINDELIC 


VALL] 


M  "**.hlS  POENIN.  AVGVRI  PLAMINI  DIVI  AVG.  ET  R  O- 
0Al   C«  LIGVRIVS   L.  F.   VOL.  A  S  P  E  R.  C.  CON.  I.  C  R.  I  N  G  E  N  V- 

VaH  '  Rhcnanus  rerum  Germanicarum  lib.  rxi,  primum cenfct  ha:c  deRhodani 
riPA  diei:mox  tamen  mutata  fententia,  hacc infcriptioni ,  in  mcdium  adlatat,  lub- 
Sed  ta™»  re  exaBih  perpenfa,  malim  hoc  accipere  de  valle  Posmna,  qu*  fon- 
lythefl$  ^Oeni  vicina  e/.  namfcto,  quam  longe  porrigantur  Alpes ,  fuPem»* 
4oSr,-/^^^/-   Ccrtinon  longius,  mi  doaiffime  Rhenane,  ita  me 
^  ament,ouama^^  illo  Vennino  adRheni  fonteis.  hinc  jam^/wycr- 
versus  occafum  Gra)d  incipiunt :  quod  alio  inopere  (Deus  volens 
[^Pitiusvoto  adnuatprecor)  fufius  docebo.  Tum  vero  quid  attinuiflct,  vallem 
n  am>  ^ni  Athefisquefontibusvicinam,  proprio  ac  difcreto  nominc,  ceu  regio- 
emfingularem  adpellarePoeninamj  quum  harc  quoque  terra  fit  Rrmia5ut  mox 
Su1'  aut  qnomodo  ha-c  ^Eni vaUis GaUiae  Belgicje  fuit  contcrmina5  fiquidem 
j  jvheni  fonteisalveumquc,adBrigantinumufquc  lacum,  incoducrc  Rhati  >  In 
hah      numerat  Plinius&Helvetios.  unde^thicusquoque,  Gallia,  inqmt,  Belgtc* 
,  et  ab  £uro  Al    ?enmnaS .  Mclior  igitur  (utinam  &  conftantior  J  prior  iUatua 
^ciulSntemia3  Vallem  PoENiNAM,fivc  Penninam,  efleeaiiidcm, 
«clvctiorum  rlnibus  contermina,  k  Rhodani  fontibus  ad  Dranfie  ufque  conflu- 
p  em>^opidumMartiniacum,vulgari  nunc  vocabulo,  cx  antiquo  1II0  nominc 
5^gnato  >  dicitur  WallissERland.  Hanc  Pcnnina:  Alpes  fefapiunt  ad 
tini05  ^hodani  fonteis  fimulque  profequuntur,  ac  tandemad  Dranfam  &  Mar- 
ProvCUmdeP°nunt-        ad  Rhodani  Rhenique  fonteis  contermina  fuit  Rha-n* 
Vlna*  ;  at^ue  o5  id  fub  ^mcieni  pr^fcftuj^rh  cum  hac  contributa.  Patct  hoc 


24  ^HILIPPI  CLVVERII 

ex  £thici  vcubis,  fupra  citatis;  ubi  PenniLias  Alpeis  proriiis  a  Galha ^  ex- 
Nec  obftat,  quod  auftor  libelli  prpyinchrumiCivitatumque  Galha:,  valie^  . 
adfcribit  Galliae,  his  verbis :  Provincia  Viennenfis  v,  in  Alpibus  Gra}ts  &  i* 
iMetr.Civ.Centronum-,  hoc  efi,Varentafia.  Civ.Va/Ienfium;  hocefi,Ocludorum^\ 
hxc  eft  Penninarum  Alpium;  illa  Grajarum.  nam  provinciaru  lirnites  pro  nw ■  ^ 
pcritaLKLumvariemutatifuere.  Sic  <2k  Notitia  imperii:  Pr <efidesper  Gal/tas  x  i* 
Maritimarum-,  Alpium  Poentnarum^  &  Grajarum-,  Maxim*  Sequanorum.^Vom  't 
vincti  Galliarum  xvi  i :  A/pes  Maritim*;  Alfes  Pennin*,  &  Grajaj  Maxtma  Sequ 
Et  iterufn:  Alpium  Maritimarum-,  Alpium  Pennihartim ,  &  Grajarit;  Maxtm*  SeqtM 

Valle  igitur  jam  fatis  dilucide  defcriota,,  mcol*  quoque  ejus  pnW  ^ 
ccntur.  Cxfarinitiocomment.  iii  :  gtwm  id  ttaliam  proficifceretur  Cajar,  • 
bam,  cum  legione  Dttodecima,  &  parte  equitatus,  in  ?{antuatcis,Veragros,^eari^ 
mifit:  qui  afintbm^llobrogum,  &  Ucu  Lemano,  &  f/umine  Rhodano  ad  Ii0m  ,o0. 
feis  pertinent.  Caufa  mittendi  fuit  5  quod  iter  per  Alpeis ,  quo  magno  cumfcric 
cnisaue  tortoriis  mercatores  ire  confiteverant ,  patefieri  volcbat .   S  v  M  M 


A  S 


JlCK 


gnisque  portoriis  mercatores  ire  confueverant ,  patefitr*  vjwwf,   ~  »  *»  - 
adpcUat  Alpeis,  qua*  Strabo ,  lib.  i  v ,     uk^,  r  aTaotwv,  S  v  m  m  v  M 
n  i  n  v  m  Antoninus,  &  tabula  5  &  Svmmvm  vuticem  Livius 


in  quo  Pennum  deum  colebant  incola:  Veragri ;  Poeninas  AlpivM  '  a^ 
ce  i  s  Plinius,  lib.  iii,  cap.xvn.  nuncdicitur  mons  divi  Bernardi,  &  m° 


vi\  ut  fupra  in  Helvetiis  oftenfum  cft.  Per  hunc.iter  fuifle  mercatoribus,^ 
ait  Cafar,  &  aliis  viatoribus,  patet  etiam  cx  diclo  Antonino,  &  tabula .  £  ^ 
transitu  iter  fccit  Caecina  cum  cxercitu,  qui  Aquas  Helvctias  diripuerat, 
coquc  excidiumminatus  fuerat:  dequofic  Tacitus,  hiftoriar.  i  :  tinnt*°rh$r 
mm  militem  itinere ,  &  grave  legionum  agmen,  traduxit .  Eurat  quam  vchem  .  ^ 
xne  Tfchudus  in  Rhxtia  fua ,  ubi  contra  Alciatum  oftendere  voluit,  }umm?oi{o 
faris  Alpeis  cfle  montem,  qui  vulgo  nunc  divi  Gothardt  cognominatur .  j, 
Ca-far  eodeLii  commentario  poftea:  Galba  confiitttit  cohorteis  duas  inNantw  0. 
locareh  ivfe  cum  reliquis  e)us  legionis  cohortibus  in  vjw  Veragrorum,  quiappcHf 1  , 
durus,  hiemare.  quivicus,pofitm  in  va/ie,  non  magna  adjctta  planicie ,  alttfiW  ;*0 
tibus  undtque  continetur .  quumhicin  duas  parteis  flumine  dividcretttr  5  a^er^^Ji0 
€)us  vici  GaJlts  concefiit  5  alteram,  vAcuam  ab  illts  re/iclam  ,  cohortibus  ad  bteW 
attribuit.  Defcriptio  haec  in  tantum  opido,  quod  nunc  vulgo  Gallis  '{, 
Germanis  Martinach  vocatur,  6c  regioni  circumjacenti  omnibus  nuniens  jj 
tibus  convenitj  ut  nihil  umquam  magis  graphice  defcribi  poiTe  putem  :  l^ 
cgo  umquamoculis  meisrede  judicare  quivi.  nam  &  flumen  opiduLiih°c  ^ 
quod  e  fummo  Pennino  exoriens  ,  Dranfe  vulgari  indigetatur  vocabulp  •  ^ 
gantius  tamen  eamdem  regionem  defcribit  autlor  vitae  divi  Mauricii ,  his  J 
iMaximiantts  Gefar  ad  comprimendam  Bagaudarum  faciionem  in  Gallids  f^f^Jr^  q 
jilpium  Pceninarum  aditum  venit .  Tranmeantibw  iter  A/pium,  pofi  arduam  0  ^ 
dam  viam,fubito  dqualis  loci  campefiris  octurrit  grata  planicies .  quo  in  /<>c0 
faelum  efi ,  quod  Oclodorus  nomen  accepit .  circa  quod  irrigua  fiumintbtts  PrJ*a':  f 
agrorun  ferti/ts  cn/tura  porrigitur  .  deinde  Rhodani  fiumints  va/idus  curfus  cftrt  ^jfi 
wore  fuo  leniter  fiuens,  regionis  iffw  gratam  amanitatem  commcndat*  Itcr  peI 
Jocum,  jam  ante  adduxi,  ex  Antonino,  &  tabula ,  hujusmodi; 


Antoninus : 
Augusla  Pr^toria 

Summo  Pennino  xxv. 

CcJudoro  xxv. 

Tarnardas  xili 

Tenne  locus  xm. 

Btbifco  vi  iii. 


Tabula: 

i^fugufia  Prttoria 

Summo  Pennino  xxv. 

Ottoduro  xxv. 

Tcrnajas  xii. 

Fenno  /ucos  xiiik 

Vivifco  vmi. 


i^fugufia  Prttoria,  Salaflbrum  quondam  opidum,  nomen  hodie  retineti:nC  V 
ItaJisincolis  Aosla,  Germanis,  indiaa  RhoOanivalle  finitimis,  A*!?-  ^  jflt 


G.ERMANIiE    A  N  T  I        L  I  B.  II. 


2/ 


&c  xxv  numerantur  mill 


 iUia  pafluum  ad  montcm  dM  ^ernardi  :  rcdeque  tor*- 

<fem  ab  hoc  porro  ad  opidum  CMartinacb ;  quod  olim  Vicvs  Octodvrvs, 
AMartiniaco  ctiam  rcclc  numcrantur  xu  millia,ad  vicum  divi Mauricii  •  qucm 
Tjr/jddas  adpellat  Antoninus ,  &  Tarnaw  tabula :  ut  mox  videbimus .  ^  Vcragri 
^gitur  fuere  ii  populi ,  qui  vallem  incoluerunt  Dransa  amne  riguam ,  a  fummo 
Penruni  vertice  ad  Rhodani  ufque  ripam.  Hanc  poftca  Penninse  valii  fuifle  ad- 
^cxam  ,  patct  ex  libcllo  provineiarum  civitatumque  Galli*  5  ubi  hxc  lcguntur : 
w.  Vallenfium-,  hoc  efi  ,  Ociodorum . 

Alteros  illos populos ,  quos  Sedvnos  vocat  Csefar ,  fuuTe fupra Veragros, 
0  versusfonteis  Rhodani ,  nulla  controverfia  cflc  potcft  5  quando  ctiamnum  opidum, 
^od  totius  vallis  eft  caput,  nominis  antiqui  mcmoriam  fervat,quo  mcolis  Ger- 
ttttnis  Shten  ,  Gallis  vero  ,  paullo  corruptius ,  dicitur  Sion,  &  Sconh  quemad- 
^^noviodunum  Snefiionum ,  nunc  Nojon^  &  Noviodunum,  BqueHris  coloma  ad 
«cum  Lemanum,  TQon^  Lnodunum,  Lion>,  CMelodunum,CMelun:  &  id  gcnus  alia. 
^eduni  igitur  ab  occafu  finitimos  habuere  Veragros .  ab  altcra  parte  ,  qua  ad 
*°ntc«Rhodaniprofpiciiint,  qui  mortaiium  accolucrint,  poftea  dicctur.  mtcrxm 
jenill^m  hic  flatuo  lineam ,  per  transvcrfam  vallemjuxta  vicum  Lench  duftant. 
lec  latiuscxtcndo,  quo  aliis  illis  populis  locus  relinquatur.  ^ 
2o    Dc  N  a  n  t  v  a  t  1  b  v  s  obfcurior  difficiliorquc  eft  quaeftio .  Cxfir  \  ut  antc 
^aturn,  initio  comment.  111:    gwtm  in  Italiam  proficifceretnr  Cafir ,  Scr.  GaU 
m,  cum  legione  Buodecma  ,  &  pnrte  equitatus ,  in  <Njntuates,  Veragros ,  Sedunos- . 
Wjtoifit.  cjui  a  fimbus  Allobrogum ,  &  lacuLemano,  &  fiumine  Rhodano ,  ad  fummtt 
pertinent .    Hic  cquidcm  Nantuateis  infra  Scdunos  &  Veragros  collocat, 
proximos  lacui.  at  e  diverfo  Plinius  inter  Scdunos  &  Rhodani  fontcis  eos  lo- 


?rc  Videtnr,  lib  m  cap  1 1  '.Lcpontii,  Viberi,  Ntntuates,  Seduni ,  Veragri  ,  Sa- 
*A  eodemquc  capitc  antca :  RhMorum  Vennonetes,  Sarnnetesque  orttts  Rbeni  am~ 


30 


*  «ccolunt :  Leponttorum  aui  Viberi  vocantur,  fontcm  Xhodani,  «>dem  Alptumtraclu. 
Vbl         ica&Tuno  ordine  reliquos  populos  conjungit.  nam  Lcpontn  fontcm 
accolucrunt  a  mcridic$  ut  infra  oftendetur  :  Scdum  Veragris  fuere 
*  Veragris  Salafll  3  quorum  Angnfla  Vrttoria  .    Itaque  ,  quum  hafcc  re- 
fe  cunfta  conveniarit,  in  Nantuatium  quoquc  pofitu  minus  abert 


^  PliniUm,  facil^quis'  crcdidcrit  :  utiquc,  quum  nunc  etiam  horum  voca- 
q  Urn  exftare  vidcatur  in  vico  Nanters  5  quaii  is  Nanters  olim  didlus  fuent . 
ctiam  apud  Straboncm  ,  lib.  IV,  haec  leguntur  vcrba  :         ^  rj? 


ftV^'    id  c^  •  Ad  Rhenum  frimi  ommum  colunt  Aetuatii;  apud  quos  fiumtnts 
'  ^  >  «P  ^fAfi  mm  .    Vbi  commcntatores  duas  hafce  voccis  ,  ^ 


40 


fins  Cj 


alio  loco 


-  corrigunt  in  »»0n*W^  •    Wque      ipfius  StrabonM 
(W".  >«0*  videbimus  .    Qn?  rationc  Strabo  ,  cum  PJ.mo  fere  oonfen  ens 
&  Kclamate  deprehendmTr  .    Quin  ipfe  etiam  Ca-far  aho  m  loco  rihs  fitf. 
^".^fe  vero  ipfum  impugnare  videtur.    Commentario  quidpc  i 


X  '  Zhenn*  oritur  ex  Lepontiis  ,  qni  Alpeis  tncolunt  h  &  longo  fpatto  ,  per  finets 
rorutothm Hcltvctiorum  .  Secjtmomm ,  CMediomatricorum  ,  2 


*  .   Vbi  difertiflime  primos  ad  Rhenum  facit  Nantuatcis  • 

^  c^admodum  Strabo  :  qui  pleraque  fua,  de  Galliarum  rebus  habuit  a  Csfare. 
W?1  CaE&«m  ^bi  ipfi  contradixifle  haud  veri  fimile  eft  .  proinde  corrigen- 
ju^h^c  loco  vocem  Nantuatium,  in  vocabulum  Nemetnm  ,  qui  Rheni  ripanl 

dTl'  ^  Scclllani.  &  Triboci,  quorum  hek  ne  mcminit  quidcm^  praemittcn 

Cor •  Strabo  ^Sitl»*  iUa  fua  cx  luPra  dido  C;e(Iu'is  loco  habere  haud  ' 
ante  Ptum  Str^onis  efle  locum,  lubens  cum  rcliq^is,  qui  idem  ;am  dudura 
me  ^pexcrunt ,  e^o  fateor  .    corngendum  autem  ,  non  ui  u^/w^  , 
?  p  ^  led  ui 


ta  Tribocos  accoluerunt,  omnino  ego  arbitror:  quamlibet  ordo  nationum 
rcc^e  fequatur     fk  videlicct  infra  quoque  ,  commcntario  v  1 ,  ordinem 
L^  °bfervavit  idcm  auclor,  nbi  de  Hercynid  Germania^  filvi5  0ritur  ^  mfll> 
^cttorum,  &  Nemetum,  &  Rauracorum  finibus.  Ncmetibus  namque  6c  Rau» 


2*  PHILIPPICLVVERII 

fed  in  e'A*WJ«  liquido  adfirmo .  mmque  Helvetiorum  mox  infta  ita  mcrnimt 
Strabo,  uti  facile  perfpicias,  jamantea  eorum  faftam  fuiflemcntionem;  totu j 
eum  fermonem  ad  Rhenum  &  Helvetios  pertincrc  .  undectiam icontinuoi  u  ^ 
git  :   Mtjd  Jfr  rig  *  W  »  3  MdW*«i  ™Lm0fl- 

ity?  Helvetios,  Sequani  &  (JHediomatrici  Rhenum  accolunt.   Adulamauiui  ^ 
tem  nunc  «,/a/i  Gothardi  cognominatum ,  Rhenum  fundentcm ,  quis  neic : 
conterminum  Helvetiis>  Hinc  Solinus  ,  cap.  vin .:  Rhodanus  amnts    fr*j  ^ 
tus  K^lvihus,  primb  per  Helvetios  ruit .    Scd  alium  illum  Strabonis  locui  , 
cmo  vocem  iitam  mendofam  aWtm  commentatores  corngere  m  N*>  ,0 
conantur,videamus.  Eft  is,eodcm  libroinfra,  intradamdc  Alpibus,  huj"»  ^ 

96  KctTOf/ytS  ,  i  0'^«  >  %  N«fl»*Ttff ,  5  if  A6f«twj  A<p*.        ^  o  P  oto°^  J  ^ 

bus  montium,  Centrones,  &  Caturiges  ,  &  Veragri,  &  Nantuates ,  <t  pU- 
per  quem  Rhodanus  fertur  y  &  fons  amnis .  Hax  certe  cum  llio  priore 10 
gnant.  illic  quidpe  vitioii  illi  ^fetuatiiad  fonteis|Rheni  fupravallem  ic*  l3. 
ponuntur  :  heic  vero  Nantuates  infra  vallem  intcr  Veragros  &  Lacurn  ^ 
num  .  proinde  etiam  alios  eum  illic  ,  alios  hcic  intcllexifle  populos ,  ^ 
certum  cft.    Cum  Caifaris  autem  verbis  ifta  quam  maxime  congruun 
ctiam  ab  lllo  ea  mutuatum,  quemadmodum  plcraque  alia  harum  orarll.^um  fi 
.dubiumfit.  Vtriusque  igitur  ordinem  in  pofnione  di&orum  trium  popu  o  ^ 
fequaris;  Nantuates  primi  erunt  ab  Lemano  lacu  5 ,  proximi  his  Vcragn ;  » 
jni.  FirmathanclocationcmipfcCajfarpaullo  poft :  ubi  Galbam,  pou  p  0. 
ad  Octodurum  vicum  cum  Veragris  commiflum,  legionem  incolumem  cx  ^% 
rum  flnibus  in  Nantuatcis,&  hinc  in  Allobrogcs  pcrduxifle  tradit.  At  Dio^  •  ^ 
inmis  imperite  Veragrorum  nomen  in  Nanmatium  fmeis,  ad  Lemanurn  n  ^ 
cum  protulit.  Verbaejus  hacc  funt:      V  *«t£  r*  t« 

*ykyw  r$  ¥L<*\me/ ,  fiixe/      5  *»  <r&™H>*  twjkU  «x™  j  0 &?**r}c  ft  $ 

-71  t?  AtfJtfid^  ,  X, «arePf  tws  A^oC^»,^^  T  A" Attewv  oWv7^  ,  T4>5 ^  Pf*J jf ! 
mpohoyU  7nt^<m\o .     Tg  ^«ffc*Vtf/  x<fl*  Kctqto-KtvaoutSfc  -  «r«  W  ^rl^^tr^' 

'f&ltuluv,  01 «  •aro^o)  ^  ItoA/V  eflff,fl)  ^  tfitctvluv  ctAoor  amxufniQiv^  ^  ^^^V^ 
t£to  oi  cRnx^tf01  wiQwl0 '  vr&S  'hTnvoiajv  vir  "^nyvuoiug ,  *aWX$*l'f  5  e^  ^ 4* 
c«  r?  xeipetdtii  cttyvu ,  t*'s  t€  no&eritetfjfyi)iss  01  t«  Er^c^o£«  t^  Toh/iyfActl®*  'l^t^^s^' 
gtojuv  <zsts$  Tcl  fJLtliuyt. &i7rtQ.  ytvoufy(&  J])  cv  t$ a^^ahii^fxwjctlo  f&p  ctotittty  1^0' 
y  firiv  £  tx&pa>CiV  ebvjoSi pSlct  txto,  dfoct  ^  ts  tIw  t  AfaoGe/yuv  fitlt^  •  Hoc  e^';  ^//^* 
jpw? Sergius  Gaiba,  Cefaris  legatus ,  dftatcm,  ac priusquam  exercitum  in  hi 
teretyeragros.qui  ad  lacum  Lemanu,  juxta  Allobroges>  ufque  ad  Alpeis  incolunt,  f  ^ftt? 
partim  conditionibus  pacis  datis  receperat ;  ita,  utihiemarequoque  ibilocorumco^ ^  ^ 
Mpoftquam  militum  alii  cum  co  manferunt ,  ^W/*  Iuli*^ndo,  ^ 

4tlii  vero  (jngulatim  in  alialoca  difcefferunt ,  incoU  ejus  regionis  eo  tntew 
finatis  eum^infidiis  aggrefti  funt .  Tum  iUe ,  ex defperatione in furorem  ver'u Ln0 ? 
hibernaculis  exftluit;  incredibilique  audacia  hoftibus,qui  eum  obfederant,  c°nJ 
pereos  inlocum  fublimem  evaftt.  atque  in  tuto  conslitutus,  ultus  *d  fac0f  '^00' 
fervitutem  redegit.  Hiberna  tamen  eo  ipfo  loco  ulterius  non  habmt :  fedad 
tttlit .  Male  heic  Dionem  unis  id  tcrraru  fpatium  tribuifle  Veragris,  quw        ,  c* 
Alpibus  adufque  Lemanum  lacum  Veragrorum  iimul  erat  fimulque  ^11^ 
Casfare,  eande  hiftoriam  totidem  pene  verbis  referente,  clare  patct.  nam 
dicl:a:  hiftoriae  fic  ait :  Trumenti  maxime  commeatusque  inopia  permotm.poft^y^^ 
bus ejus  vici  ddiftciis  incenfts,  in provincia  revcrti  contendit .  ac  nullo  hofte  pro      ^ ^ 
iter  demorante,  incolumem  legionem  in  Wjntuateis,  inde  in  Aiiobrogas  perduxit  •  ^    ,  \^ 
mavit.  Fuerunt  igitur  Nantuates  ,  inter  Veragros,  Allobroges  ,  ^clT^air\^c  1 
cum,  Helvetios,  atque  Sedunos.  ab  Allobrogibus  arcebantur ^  Dransa [ 
quod  in  lacum  incidit  :  ab  Helvetiis  primum  duobus  altiftimis  J  ^  c0iv 
quorum  vulgaria  vocabula  ,  Dent  de  Iuman,  c<  CMont  Seron    dcin  ^ftfu* 
tiguis  jugis  ad  fonteis  ufque  Sanse :  ab  Sedunis  eorumdcm  jugorun  ^0$V' 


GERMANI^  A  N  T  I  Q-,  L  I  B.  i  f . 
3  fontibus  San#  ad  Martiniacum  opi <wm  \  a  Veragris  montium  kidcm  jtigo,  i  Mar- 
tiniaco  ad  Allobrogum  iincis  extenfo.  isfaiituatium  igitur  fuit  vicus  divi  Mauricii> 
quem  Tarnadas  adpellat  Antoninus,  &  tabula1  Tnrnaias.  utrum  redtius  haudfaciie  di- 
vinaverim  :  nifi  quod  Tarnad^  magis  placet^  pluraii  numero.  In  dicla  vita  di- 
Vi Mauricii,  idem locus vocatur  Agavn  VM.  fic cnim illic iis, qua? fupra dc Octo- 
duroretuli,  hxcfubjiciuntur  :  Theb.ealegio  prdteriens  Oclodorum  opidumyad  /ocum,  cui 
■Agauno  nomen  eft,  celeriter  properavit,  ut,  duodecim  millium  fpaiio  abOclodoro  feparata  y 
Mce/itatem  committendi  ficrilegium  prtteriyet .  Agamum  accoU  ,  interpretatione 
Gallici  fermanis  ,  ftxum  dicunt    quo  in  loco  ita  vaftis  rupibus  Rhodani  ftuminis 

0  curfts  artatur  ,  ut  tranfeundi  facultate  fubtracla ,  conftram  pontibus  viam  feri  iti- 
Mrts  neceftitas  imperaret.  Vndique tamen  imminentibus  faxis  ,  parvus  quidem  ,  fed 
*mmnm%  irrigum  fontibm  campm  inckditur  .  ubi  fefii  rnilites  legionis  Thebxji  , 
PH  Uborem^tanti  itineris ,  refederant.  ibi  po(?ca  \uffu  CMaximiani  bis  decimati 
fiw  ;  &  omnes  tandem  reliqui  fimul  jugulati  :  quum  ipfe  princeps  apud  Ottodoruni 
tnterim  effet  -  quod  duodtcium  millittm  fpatio  diftat  ab  ^fgauno.  Eumdem  cflfe 
Jlunc  locum  Agaunum ,  qucm  Tarnadas  Antoninus  &  tabula  nuncupant  ,  qui- 
^  nunceft  vicus  divi  Mauricii ,  fpatium  xn  millium  clare  indicat  .  Quod 
1  fupra  ,  in  Rauracorum  defcriptionc  ,  rccle  Antonini  ,  auttorisque  tabuke 

3o  ?ta.tem  infla  Valentiniani  imperatoris  faculurn  detraximus  :  antiquius  ccrte 
niUlis  loci  nomcn  crit  Agaunum  ,  quam  Tarnad*  ;  li  modo  hoc  non  omni- 
n°  vitiofum  .  nam  inter  Valentiniani  ,  Maximianique  cxceifus  ,  txxx  cir- 
eitCr  nunicrantur  anni  .  Vcrum  enim  vero  au&or  ille  vitae  divi  Mauricii 
neic  neque  vicum  ,  nequc  opidum  nominat  :  fcd  locum  dumtaxat  ,  in  quo 
**M  rupibm  Rhodani  fluminis  curfm  artatur  ;  qui  nunc  eft  infra  vicum  :  &  jux- 
tahunclocum,  parvum  quidem,  fed  amcenum,  &  irriguum  fonttbm  campum ;  hl 
SUo  nunc  ipfc  fternitur  vicus .  unde  fatis  manifcfto  colligcre  datur  argumento  , 
heic  Maximiani  temporc  fuifle  eriamdum  nullum  :  fed  ipfas  rupeis,  Rho~ 
^•npas  coartantcis    diclas  fuhTc  Agaunum.    Mox  tamen  pofthinc  conditus 

30 K  iVicUs'  iui  P»™"™  Ternada  didus  fuit :  poftea  vcro  a  vicmi  faxt  voca- 
tDulo  celcbri  Agavnvm:  &  tandcm ,  ab  divi  Mauricii ,  commilitonumqUe  mar- 
J^^incolis  vicm,five  fanum  divi  Mauricii :  Hinc  Aimoinus,  lib.  lv,  cap,  xxx  : 
Jud  s<CMauriciumAgaunis.  Atque  hxc  fere  funt ,  qux  de  iingulis  iftis  populis, 
e^gris,  Sedunis,  ac  Nantuatibus,  ex  idoncorum  auftorum  monumentis  iu 
^nim  adferre  iicuit*  Opida  eos  Cafaris  avo  incoluiiTe,  haud  reperio  :  ca- 
CCJ^  tamen  habuifte  compluria  *  iic  namque  Cafir  dido  comment .  lit  : 


'  ^  m  Nantuatibns  collocare  5  ipfe  cum  reliqms  c)us  legioms  coborttbus  in  vtcf 
^'y°rumy  qui  appellatur  OtiodurM,  hiemare .    Prater  Tarnadas     fivc  A- 

/^vm,  Penni  qnoque  lvgvm,  &  Vivi  scvm,  pertinuiffe  ad  Nan- 
'  latCl%  fupra  in  Helvctiis  diftum  eft.    Ceterum  incolas  vocat  Cafar,  eodem  lo- 

°?  Gallos:  Livius  vcro,  lib.  xxxi  ,  Semigermanos :  Polybius  etiamloco  fupra  ci«* 
X^°y  ^roCg.id  qua  de^causaiit  fadum,  fupra,  lib.  I,  cap.  v  ,  oflcnfum  eft  S 
uempc  quia  &  Germani,  unius  ejusdemque  Celtica  gentis  fuere  naticnes . 
cu^c  etiam  Gallicus  fermo  tam  fimilis  fuit  Cermanico ,  uti  alter  ab  altero  vix  di^ 

emi  Potuerit,  quibusdam  in  locis. 


Cap.    VI  h 

T>e  Latobrigisj  &  Tvlikcis. 

I J  Trrfv*dent ,  inquit  Cafar,  Helvetii  Rauracis ,  &  Tulingis,  &  Utobrigis,  finitimh 
f«H,utieodcm  uftconft/io,  oppidis  fuis  vichque  exuftis ,  una  cum  iis  proficifcantur \ 
D^  B,auracorum  fede  fatis  jam  planum  eft  .    Tulingi  atque  Latobngi  qui 

Cii  fuermt> 


*t  .  .  PHILIPPI  CLVVERII 

fuerint,  nuncetiam  difpiciendum  :  mod&eaqiwftioadpwfciis  opus  P^J^ 
nitimosHelvetiis  &hos  facit  Czfar.  At  qua  regione*  Nam  ultra  ^^ani 
tem  Rauracis  jundta  fuit  Sequanorum  magna  gens^  Rheni  npa  ad  *  . 
ufque  ripam  &  Genevam  opidum  extenfa*  uti  infra  latius  docebitur.  £ 
propterpaquam  imperite  faciunt,  qui  Tulingos  in  ^^^?^^ 
collocant.  nullis  aliis  rationibus  dufti,  nifi  quod 

natur  in  mg:  dcin  quod  opidum  hodie  Lothanngorum  eft Totd  quod i 
nts  ne  SequanorumVidem,  fcd  ultra  hos  ,  Leucorum  fuifle   & ns  adon^ 
fra  probabitur  teftimoniis.    Quidam  eofdem  Tuhngos  ponunt  trans  W  „ 
circa  Svcvi*  nunc  opidum  Stulingen  :  &  inter  hos  ^^^/Tjiy 
in  ea  regiuncula  ,  quae  vulgari  vocabulo  dicitur  Kletgtnv.    Hi,  li  non  , 
re,  certe  non  in  minore  vertuntur  errore.  mcminific  cnim  opoit u i  ,  i  ^ 
Csfar  ,  fub  initium  primi  commentarii ,  de  Hdvetiis  fcriptum  rciiqw  • 
faw  Gallos  Celtas  4S  4  virtute  pracefife  ,  W /m?  q  in  ecr0 

cum  Germanis  contenderent ,  fwf»  4»*  /S/j  probtberent ,  <w/      '  j 

faftr»  i^*.    Qui  igitur  hi  Germani  ,  Hclvetns  contcrmnuj  *  fl|l. 
Rhenum,  intcr  lacum  Brigantinum  ,  &  Iuram  montem  ,  fivc  Arpi*  m 
cntem  ,  adcolcbant  \    Ne  autem  fufpiceris  ,  Hclvctios  ,  pacc  ac  tcccc  ^ 
Transrhenanis  Tulingis,  Latobrigisque,  finitimis  fuis,  firmatis  ,  m  be  _  flt,*0 
tacem  cos  adfciviflc  :  en  aliud  ea  de  re  Cafaris  teftimonium  eodem  con 
Hifra  :  Helvctios,  Tulingos,  Latobrigos  ,  infineis  fuos  ,  unde  erant  Pr0Jea?' 
jufiit .  &  mox:  id  ea  maxime  ratione  fecit ,  quod  noluit  eum  locum  , 
decefferant ,  vacare  i  ne,  propter  bonitatem  agrorum,  Germani,  qut  trans  RbenU™i0w} 
e  fuis  fimbus  in  Helvetiorum  fineis  tranfirent.  Ergo  ncque  Tulingi ,  neque £  ^x 
fuerunt  h  Germanis  Uiis,  trans  Rhenum  incolentibus.  Qui  fuennt,  oftend 
commentario  poftca  ;  ubi  militum  fuorum  animos  contra  Arioviftum  ^  f(ft, 
mannosfirmat.  Denique  hos  effe  Ger?nanos%  quibuscum  fepenumero  Uelvettt  *  &  ^ 
vonfolum  in  fuis  finibus ,  fed  etiam  in  illorum  finibus ,  plerumque  fit<ralle\^ 
Marcomannorum  heic  fuiflc  fcdcm  antiquam,  fuoloco  firmiifimis  dcmom^jfl 
indiciis.    Latcribus  igitur  feptemtrionali  atque  occidentali  totis  ablatis*  ^ 
jam  eft  ,  uti  vel  ab  meridie  coriftiterint  di&i  bini  populi  ,  Helvctiis  n^QnC$, 
vel  ab  oriente.    A  meridie  etiam ,  poft  lacum  Lemanum  ,  trcis  hafce  na  ^c 
Nantuateis9  Veragros,  atque  Sedunos ,  Rhodani  incoluifle  valleis,  ad  vicum  ^ 
Leucb,  fuperiori  capite  demonftratum  eft.    Hinc  autera  quum  reliquu1^^. 
Penninae ,  ad  fonteis  ufque  amnis ,  vacuum  fit ,  ncc  ulli  inibi  ,  neque  ^  ^  ^ 
re,  neque  alio  quo  audtorc  ,  ponantur  populi ;.  maxime  credibilc  fit ,  y '  f3[j- 
lingos  id ,  vel  Latobrigos  tenuiiTe.  utrosque  fimul  incoluifle ,  regionis  neg^ 
guitas.    At  fufpiceris  fortaflis  ,  Scdunorura  tam  amplam  fuiflc  ,  taa!qfonte* 
merofam  nationem,  uti  omnem  vallcm  ,  a  Veragrorum  finibus  ,  ad  ^f,4 
ufque  amnis,  impleverint.    Id  ne  temere  credas  ,  monet  haud  Qbfcurf  ^ 
dum,  in  defcriptionc  didorum  trium  populorum,  fontium  tam  nob1  ^afa, 
que  clari  amnis  prorfus  non  meminit .  cujus  prsetermiflionis  non  au*  0p 
nifi  quod  Galbae  bellum  eo  ufquc  non  adfcendit ;  populis  his  jam  ant  ^  fa^ 
Helvetico ,  ab  ipfo  Ca:farc  pacatis.    Scd  LaTobr  i  go  rvm  vocab uiu  ^ 
diferte  heic  ctiamnum  exftat  in  celebri  vico  Brigey  ad  Rhodani  SaltintfQ  ^ 
flucnteis  fito.    Plinii  cquidem  verba,  e  capite  n  ,  libri  iii,  ha*c  (llPr^/^ 
cl:3  funt  :  Rbdtorum  Vennonetes  Sarunetesque  ortus  Rheni  amnis  accolunt,  W   ^  b1 
qui  Viberi  vocantur ,  fontem  Rhodani,  eodem  Alpium  traclu.    Verum  Lcp  ^ 
non  magis  Rhodani  fontcm  accoluerunt,  quam  Rheni  ortus ;  quod  vu  ^ 
commentario  iv,  his  verbis :  Rhenus  oritur  ex  Lepontiis,  qui  Alpets  jl0d^ 
Lepontii  Italiae  fuere  populi  ,  Alpeis  fupra  Verbanum  lacum ,  intct 
Rhenique  valleis  ,  incolentes  ,  in  altiflfima  ufqueiUa  Turcarum  ,  &  jj^c 
di  juga  extenfi  :  unde  a  feptemtrionibus  Arola  &  Rufla  ,  ab  oncn^  ^ 
nus  ,  a  meridie  Ticinus  ,  ab  occidente  Rhodanus  ,  exoriuntur .  $M 
Hlicnum  in  Lepontiis  ,  &  Plinius  Rhodanum  oriri  tradiderunr  • 


GERMANI*   ANTIQLLIB.il.  ^ 

Jgttur  jam  obftat,  quo  minus  credamus ,  Latobrigos  fuperiorem  Penninae  vallis 
incoluiffe  partem ;  ubi  etiam  nunc  magni  nominis  vicus  *Brige.  Minorem  ho^ 
turn  fuiffe  civitatem ,  quam  Rauracorum ,  patet  ex  numero  hominum,  qui  fedi* 
bus  fuis  exuftis,  una  cum  illis  in  Hclveticum  bellum  profc&i  funt.  horum  quidpe 
xvi  tantumfueremillia;  quum  Rauracorum forent millia  xxiii.  At  gens  haud 
dubie nomen habuit a principe civitatis vico,  qui tunc  Latrob  riga,  vulgo 
Utfrige  vocabatur .  fic  enim  Seduni  quoque  adpellati  funt  a  loco  Seduno .  Vtriufc 
vocabuli  ctymologia  fupra,lib.  i,  cap.  yn,  rcdditaeft.  ubi  etiam  oftenfum, 
Jo Camdem gentem Orofio dici  Latobrogios. 

Polybium  fua  setate  in  feprcmtrionali  vallis  Penninae  parte  locare  Ardyes  po- 
pulos,  fuperiori  capite  oftenfum  eft.  Horum  nomen  an  etiamnum  exftct  in  vico 
^w^haudtcmeredixerim.  Polybius  certe  fatis  comperta  prodidit .  tf>«s  J\)> 
^Hquit,  vrtyi  T£Tm  ^ct^trug  XnKpcufvofiiQct,,  hci  to  rxt  T07rm  KalwxliVKivcti,  £  tJ  ha,  ?A*A- 
*m  ftosxtxtfdSgmett*,  yyaWevre^ducr*  id  eft :  T^osde  bifce  rebus  eo  ma)ore 
Mttcia  fcribtmus,  quod  loca  iffi  luflravimus -y  dum  vifendi  Jludio  &  veritatis  nofcen* 
** ^flfeis  adiimus. 

Reftant nunc Tvlingi:  quibus una fola fedcs  dari poteft  in  Rheni  vallibus, 
^P^lacumBrigantinum;  quas  alienos  ab  Helvctiis  incoluiffe  populos ,  jam  antea 
20  ^'^liahorumquum  referat  Caefar  xxxvi;  latiores  eis  adfcribendi  funt  fines, 
MuarnautLatobrigis,aut  ipfisetiamRauracis  .  Rheni  ortus  accoluiffe  Rlmorum 
.^unctes,  Vennonctesque,  teftcm  modo  audivimus  Plinium.  Tulingos  ergo 
n*rahos  colloco,  inter  geminum  Rhenomm  confluenteis,  (  qui  funt  vi  milL 
P  s-  fupra  Curiamopidum,)  &  lacum  Brigantinum. 

Cap.  vni. 

Ve    S  E  QJV  A  N  I  S  • 

30  LlTElvetiis atque Rauracis ab occidente  «ftivo  juncfci ftiere  S  e  a  k  i;  GiiV 
XJX Uca itidem Sens>  lonSe  ^tequc incolens.  Horum quoque  fines  paullo  di- 
t0t     "gentius  indicandi  videntur,  quia  olim  Arioviftus,  Germanorum  rex,  tertil 

ruuipartem  xiv  per annos obfedit ;  & nunc  etiamGermaniportiunculam  Rhe- 
U  Pl'°ximam  tenent#  Termini  fuerunt,  ab  meridie  &  oriente,  primum  Rhodanum 

men,  ab  Araris  confluentc,&  opido  Lugduno,  ad  cataraftas,  quae  funt  xv 1 1 1  circi- 
j  \mVl* paffuum  infra  Gcncvam.  Czfar  belli  Gallici  commcnt.  i .  guum  Sequanos 
t£r°Vinci*  noflra  Rhodanus  dividerct.  id  eft  ab  Allobrogibus,  quiprimi  lnadvers* 
tif'^Narbonenfiprovincia.  dein  Iuramons,  a  Genevaadinitium  Vofegimon- 
ilU0ddiciturnunc  Pierreport,  inconfinio  Helvetioru,  ^ulf^Vf-^2 
W^**mentario:  ^J^^Hclvetii  contnientur  mm  Ttsrt  attfwo,qui 
l  m*rSeqmms  & Helvetios .  Inde  ab  oriente  «quinoftiali  fiiit  ipfc  Vofegus,  ad 

rem  ufcIUe  Bli  fluminis.  hinc  idem  terminus,  ad  Rhenum  ufque,  qucm  Rauracis 
n  cPtemtrionibus  dcfcripfi.  dein  ipfe  Rhenus,  ad  Burchetm  ufque  opidum  m  adver- 

riP^pofttum.  Rhenumeostetigiffejam  fupra  demonftratum.  Vurchemtum  uf- 
^e  pertinuiffe  ex  co  colligitur,  quod  Triboccoru  fines  huc  ufque  versus  mendicm 
j*tcJ?fi  fuere  .  m  poftea  patebit :  Strabo  autem,  lib.  iv,  Triboccos  tradit  partent 

edlomatricorurh  finium  obfediffe.  MeS^wE^fc  inquit,  ZyutMotK,  mi*«- 

^1*"  KctjotKxn  tov  tfluiw.  h»  oVfyflai  TtptuvuAo  ltv&  vqai*i6h  d*  f  oM**t  >  Ttfio»- 
€bird Cft :  ?0fi  Udvetios  Sequani  &  CMediomatrici accolunt  Rhenum:  in  qutbus  Trtboc- 
^J^^Germanicaoens  tpatriahuctransgrefii.  Ab  fcptcmtrionibus  igitur  termi- 

mftatuoUncam  parallelamexoriente  in  occidentem,  qiuc  incidit  in  prmcipium 
|" 'aus latitudinis  xlvi 1 1  a Burchemio & Rheno ad fontem Murta:  amms, qui in- 
fen?Pldum  Lotharin-ia^^/vinfluitinMofellam.  haclineaa  Mcdiomatnas  cos 
v  «jo.  hinc  aliam  lin?am,  ab  fonte  Murta;  ad  fontem  A  raris  j  qui  a  Leucis  fubmo- 
fi^ntur.  Leucos^uorumopidarWto&^/wwPtolemxo,  hodicToul&MnJy* 

^os&iffcScquW S,oftenditC*far  diOocomment.  i;ubi,  advcrsus  Ariovi- 

C  iij  ltA^m 


3o  PHILIPPI  CLVVERII 

foim  in  Sequanomm  finibus  exercitumducens,/r»««M«w  Sequam,  *s 
«u  fMbminiRramtts  ait.  Hinc  ipfo  Arare,  ad  opidum  ufque  Cw, >  a  "^fj;  ad 
mdeeodemumnc,  ad  opidum  ufquc  Mafco»,  ab  Heduis  dift.ngveban turja n*  ^ 
Rhodani  ufquc  confluentem  a  Segufianis ;  quorum  opida  fuere, 
tra  Rhodani  Ararisque  ripa,  nunc  Lton ,  ^»«.,_nunc  S  &  ™  j 
r«»,  nnntJlMM.   Strabo  Hbro  pridido :  TV.e       r  B  W*«  $  ^Znesaut  >»<»■ 

/Jtversusocca/um.  Continenturnnnchifce  Sequanorum  finibus  Eliatia i  nj 

&  Burgunuise  comitatus ,  ircm  ager  Breflenfis .  Hac  igitur  cft  terra,  dc  qua .»  ^ „ 

cus  Hcduus  hu  j  usmodi  habct  fermonem  apud  Cxfarcm,  commcnt.  i  ■ 

f duas :  harum  alterius  frimifatum  tcnere  Heduos  altcrtus  Arvirm^  i. 
taMotcridc  ptenutuinier  fe  multos  annos  contenderem,  fiilume/e,  *"?  lf0. 
Seauamsquc  Cermani  mercedc  accerferentur.  horumfrimocircttermtiltaxv  M*  ^ 
ifje.  roftcaquam  airos ,  &  cultum  ,  &  cofias  Gallorum ,  homtnes  fcrt ,  ac  war  ^ 
mafTcnt  ,tranfduthsflures.  nunc  cfc  tn  Gallta  ad  c  &  xxmt//tum  numcrttm. 
Ncdttos,  corumquc  cltentes  fcmel  atqttc  itcrum  armis  contend/ftc  :  magnam ' 
ttm  fulfo>  acccpiffcs  omncm  nobilitatcm ,  omncm  fenatum,  omncm  equttatum     .  ^ 
qutbus  prcvltis  calimttattbmquc  fraclos,  qtti  &  fia  virtute ,  &fofult  *°"Jf/,J%t 
atquc  amiciti.  !,  flurtmitm  antc  tn  Gallik  fotuiffcnt ,  Mrffw  efie  Sequants  o»J 
nobtlipmos  civitatis;  &  \urc\urando  civttatcm  obftringcre  ,        »^«<r  ^minhf' 
tituros ,  neque  auxilium  a  populo  Rcmanoimfloraturos,neque  recufaturos,q»ot»  • 
fctuo  fub  tllorum  ditione  atque  imperto  cffcnt.    Et  mox  :  Sed  fejus  vtciortv  ^ 
nisy  quam  riedutsvtctts,  acctdtffe  :  froftcrckquod  Jrioviftus,  rex  ^crmanorum,  & 
fintbusconftdijjct,  tcrtiamquc  partcm  agrtScquani,  qui  efjei t  ofttmm  tottus^  # 
cufaviffct  5  &  nuncde  alterk  fartetcrtia  Sequanos  dccedcrc  ytberct  5  M*""'? * 
cis  mcnftbus  ante,  Harudum  mi/liahominum  xxiv  ad  ettm  vemffent;  4ums  m  rtC(ff 
fcdcs  fararentur.    Et  poftca  :  Scmtanis  vero ,  qut  intra  ftncts  f»°s^r'orf"jt  Jtf 
fcnt  Iquorum  opida  omnia  tn  potcftatc  c]m  cffent ,  omncs  crttctatw  efcnt  pcrfcrcr  ^ 
liamillamasriScquanipartcm,  inqua  Arioriilus  fedem  fixcrat,  proxi^  ^ 
Rhcno,hauddubium  ett  :  prima  cpidpc  hacc  erat  amnem  tranrgreflOj 
tutiiis,  ceu  in  confinio  Gcrmnnia: ,  quam  in  mcdiis  Gallorum  fin ibu s>  ^ 
crat.  hincctiam  trtduiviama  fuis  fimhm>  cum  cmnibw  cofiis,  ad  occufanau  ^ 
iioncm  froccftstffe  cum  rcfcrt  Caifar,  codcmloco.  in  has  quoquc  parteis  ^  L  llCc^ 
oecupato  praiidioquc  munito  Vcfontionc,  ad  illum  contendit.  hic  ^  ^ftP 
aqer  totitts  Gallidt  Celtica:  oftimm  :  qucm  nunc  etiam  incola;  Gcrmani  ,  ^(\. 
tmtatcm  &  rcrum  omnium  copiam,  nunciipatum  arbitrantur  Eifis  ,  \ 
fasy  id  cft,  fcdcm  nobilcm  atque  pddaram  .    Altera  tcrtia  pars  haud  du 
proxima  fuit,  in  meridicm  verfa.  nam  hinc  Harudes,  quos  in  , 
caturus  crat  Arioviftus,  Sequanosque  ca  decedere  juflerat,  commode  n       ^  4 
duorum,  Arare  trajcdo,  populari  poterant.  m  . 

Cctcro  locum,  in  quo  Ca:far  prcelium  ciim  Ariovifto  commifit,  heic  ^ 
haud  alicnum  abs  rc  fuerit.    Csefar  in  didocomment.  i  :  Ita  frcehum^  jft> 
cft ;  atque  omnes  bofles  terga  verterunt :  neque  friits  fugere  destiterunt ,  ^ 
men  Rhcnttm  ,  miiiia  faffuttm  ex  eo  loco  circiter  quinquaginta  ,  t^ven{runi'i  ttt»  f\ 
fauci ,  aut  viribtts  confift  transnatare  contenderttni ,  aut  lintribm  inventis ,  ja  ^  ?  ^ 
fetierttnt .  in  his  futt  Arioviftus:  qui  navicnlam,  dcligatum  ad  rifam  ,  n  ^  c%cfl' 
frofuqit.  reiiquos  omneis ,  equites  confccult  noflri  interfccernnt .    Multa  ne^ellt  il|a 
plaria,  pro  qttinquaginta,  habent  quinque  tantum  .  &  nimis  longinqua  ^^pte1'^ 
videbatur  fuga  &  infequutip,  per  l  millia  pafiuum.    Sed  Plutarchi  e> [ 
in  Ofarc  habent  ^xg  mantrw  ,  id  eit,  /Wm  trecenta:  qu*  ^/^qui^5 
id  eft,  quadringenta,  cmcndanda  efle,  fupra,  in  prooemio  libri  primi,docui  5  1<cfei't 
rctte  fiunt  millia  paffuum  L.  lam  vero  de  hoc  Gcrmanorum  p^J10  ^ 
Plutarchus,  eodcm  loco  •  e7^  cf\).  [xa&ov  a£{i<;  *,p£s\wji  rci  fia^ivfj.ah  t  *H  ^rt» 
w2*>  cti  'zro&ftoov  Stveug  ^o-^iTracrcLi  ,  i^  pevfietTav  foiypots  5  ipetpotg  ™*P  5.^  rf* 


»1 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.  IT.  |i 

tMagisque  adhuc  vaticinia  percellcbant  eos  fatidicarummulierum,tju£  amnkm  vortutbm 
fofpc&is,  rivorumque  gjris  ac  flrepitibus  notatis ,  fttura  prtcinebant.  H*  fgna  confrre^ 
mequhm  novailluxijjet  luna,  vctabant.  Vicus  cft  hodie ,  in  Burgundiar  cpmita- 
%  vulgari  vocabulo  Dampierre ,  v  ixulHbus  paffuftim  infra  opidum  Montbelliard 
fitus,  ad  confluemcm  Dubis  &  allii  amnis,  in  Rauracorum  conrinio  ex  monte 
Vofego  profluentis.  qui  locus  egrcgie  omnibus  partibus  in  prceiium  illud  Arioviili- 
^umconvenit.  huc  quidpe  dircftum  iteragebatur  Ariovifto,  Vcfontioncm  contcn- 
«fcnti :  hucre&e  Oefar  abalia  parte,  Veibntionc nimirum,  vi  dierum  itincrc  pcrvc- 
nit>  vn  millibus  pafluum,  pro  morefuo,  in  fmgulos  dics  contnbutis :  heic  non 
10  modo  rS  V0Tat*59  fed  r  vroltpuv  ,  quod  ait  Plutarchus,  fucrunt  <W  hincdCr 
niquerecle  l  circiter  numerantur  millia pafluum  ,  ad  Rhenum  anmem,m  con- 
finioRauracorum. 

°pidaSequanorumrefertCa:farduo5  Vefontionem,  omnium  maxwum,  &Ama- 
&*brigam9  five,  ut  alia  habent  exemplaria ,  CMagetobrigam .  Vcfonm  ime  con- 
^overlia  nunc  eft  Beftncon.  de  Magetobrig*  fitu,nullum  cft  apud  CaUarcm,  qui  folus 
eiuslocimerninit,  indicium.  proinde  fruftra  funt,  fcmpcrquc  erunt,  qui  eumin- 
Vc%re  laborant .  Vbicumquc  fucnt,  interius  ccrte  fuit,  quam  uti  ad  Gcrmaniam 
n°ftram  vel  olim  pertinuerit,vel  nunc  pcrtineat,  Ergo  propitis  Rhcnum  acccdamus; 
,  7  EUatii  nunc,  Germanica  gens,  incolunt.  Heic  qiux  Triboci,  partcm  Sequani  agri 
20  «Widentes,  incoluerunr,  poftea  dicentur.  quac  fupra  hos  Scquani  ad  poftcnora  ulque 
^ tenucrunt,  nunc exponam.  In his  Cambes,  Antonini tabutequc,  fiye o- 
Nurnfivevicus  quivulg6nuncdicitur  KHmbes,  &  contrade  Kambs,  jamante  m- 
^tus  eft .  Ceterum  idem  Antoninus,  &  tabula  itcr  refcrunt  hujusmodi : 


30 


Antoninus ; 
Cambete 

Stabul/s  VI  • 
Argentovaria  xn 
Saletione        vn  - 


Tabula  * 
Cambete 

^slrgentovarh  xii . 
Helellum  XM . 
Kyirgentorate  xii» 


Jr«mque  mutilumcft  .  nam  aPud  Antoninum  intcr  Argcntovar.a mASak o 
^  quod  nunc  eft  ftfe,  Helcllam  tabuk-,  fivc,  ut  ipte  Antoninus "d"obusa  b» 
tlneribushabet  Helvetum  &  ^trttnttrmm  intcrponi  debebant :  luntque  mtllia 
gj*o  J^SSfJ  Salelonem  LVt ,  u/mox  patebit  in  tabuh,  atttem 


.7^  ^ocusille  Antonini  Stabuus,  cum  numcro  miumm  .  -  , 
{J  hodi,  imetptetantut  al.t  opidum  Olmr ,  aUi  .^^^ffindS 
^Muum  abiUo  affitum.  ^Qi^^^S^S^.cp 
W  CS7V-  qUOr  C7^^S^^m^_ ,  qoi  Colmatt- 
^Sum  nob  le  SS£  f  cu,us  tam  alta  eft  aniiquitas  utt 
0tiSo  ignore  ur  Knmus  a  Cambcte  ad  Atgentovatiam  habct  «n 
W«u|  ScrvaXm  propc  convenit  intet  Kdmbs  ScCoirmr:  funt  entm  e^c 
^lia  xx .  r ^  h  anud  Ptolem-.vum  GrsedsUtepslcgitur  A',yo»w«e«*  quod 
^  £S£  k»mt  .  cgo  vcto  fufpicot  egendum, 

tei^funt   aWAmc«.  aW/mfi  qua  Latims  aucro 


50 


.ntoninum,  &  mtaDuia,  ^p^.  ^  y  .  ^ 

Batdvodurmn  2{dvdisd9  vel ,  ut  habet  Tacitus,  ^^^J. 
fft%,  AnrPl  Vidor  in  Valentiniano  impcratore,  Am.  Maice Uinus  iw. 

J^C^±S^, adpellant  Anentliam 5  * libeUus provmaaam,, 


Wi  Avenio    Am-pl  Vi^or  in  Valentiniano  lmpcratore,  Am.  ^w*rv  , 
XX1( &  adpeUant  ,  &  libeUus  proyinaanfln, 

^umque -^^L^ufinm.  Ipud  ^omnum  ^g^g 

^RhenIripa)Cxadverfo>^gentaria;.quitationchac^^ 
"^»bhisill;cipicbatGeraiamac»srhenana .  At  ~ntraAntomnumttft|«^g 
Ube»usPtoviadaru,  qui  Ajgentarienfe  caftrum  in  Sequanorum  p»\inaar 

C  iiij 


V 


•32  PHILIPPI  CLVVERII 

&  cum  hoc  plusquam  confentiens  Ptolemaeus  Rauricis  ApytvTovctfa  adfi^nat.  P 
Antoninum,provinciaruniinfcriptiones,  quia  marginibus  itinerum  adpon 
facile  ab  incuriofis  liberariis  fuo  loco  moveri  potuerunt .  r  t  J- 

Ceterum,  locum  illum  Antonini,  Stabulis,  cgo legendum  fufpicor,  { 
B  vs  .  fuitquidpe  in  magno  illo  faltu,  qui  interBafuiam  &  Colmariam  vu V 
vocabulo  dicitur  die  Hart .  Marcellinus  dicro  libroj  de  pugna  Gratiam  cum  ^  . 
nis  Rhcnum  transgreflis:  Primumapud  Argentariam  Jigno  per  cormctnesdato  c 
tfi  cceptum  .  fagittarum  verutorumquemifiiliumpulfibuscrebrtoreshtnc  indequejter 
tur.  Sedin  ipfoproeliorum  ardore  infinitahoftium  multitudine  milites  vtsa,  vtun  j  jfl 
tperta  difcrimina ,  per  ulles,  confita*  arboribm ,  &  angufUs,  ut  quisquepotmt,Ai\f  }^ 
jaubpoflea  fletere  fdentius.  et  mox  de  Germanis :  Ita  funt  c*fi,  ut  €*  tu*"xv 
fnerononplusquamquinquemillia,  ut  dHimabatur,  evaderent .  Fallitur  lgitur  ve  i  - 
ter  Pirchaimerus,  qui  eos  falli  ait,  qui  Argentariam  putant  effe  Colmariamj  v  M 
illamfuiflein  ripa  Rheni ;  nulla  ratione,  nullo  argumento  addudo.        ,  .0 
tationem  hanc  eum  fecum  habuifle ,  quod  caftra  Romanaputavit  cuncta^ cic  ^ 
eflein  ipsa  amnis  ripa5  nonprope.  qux  quam  falfa  fit  opinio,  fupramHev 
xum  Vindonifsa ,  Vitoduro,  &  Finibus ,  item  in  Sequanorum  Cambete,  w  r^. 
tuit.  fed  pergit  Marcellinus,  pugna  Gratiani  apud  Argentariam  finita;    .  ^ 
fuccefiusfiduciaGratiantts  erecltts,  \amque  ad partes  tendens  Eoas,  levoms rex0l^it 
latenter  Rheno  transito,  fpe  incitatior  bona  ,  univerfam  (fi  id  tentanti  firs  aPl^ 
delerefiatuit  malefidam  &  turbarnm  avidam  gentem  .  Nempe  diredum  itcr  aci 
nonias  &  Thracias,  quo  tunc  tendebat  Gratianus,  erat  ab  Argentaria  p«  ^ 
fceten,  &  AuguftamRauracorum,Vindoniflam,  &Arborcm  felicem, 
cumpaullopoft  nominat  Marcellinus,  in  itinere  Gratiani)  &Rhaetias,  «  , 
cum5  ut  defcribiturabAntonino,  &  auctore  tabuke .  abhocigitur Gratianus^r^ 
Argentariam  confiftens,dcfkxit  levorsum  ad  proximaai  Rheni  ripam,  circa  m  . 
Brifiacum.  nam  hac regione  iterum  atque iterum  eosdem  fudit  Germanos,  1« lJt 
misGcrmanisemontibus,  inter  opidum  Mburg,  &  Danubii  Nicrique  fon  ^ 
narrat  in  fequentibus  Marcellinus ;  Hinc  etiam  dc  eodem  bcllo  Aufonn  iUJ  ^ 
fus,  in  carmine  de  Mofella : 

Hoslibus  exaelis  Nicrum  fuper  ejr  Lupodunum , 
Et  fontem  Latiis  ignotum  annalibus  Iftri . 
Et  in  epigtammate  gratulatorio  adValentinianum  &Gratianum  Auguft°s  * 
Danubius  penitis  caput  occultatus  in  oris 
Totus  fub  vefira  )am  ditione  fiuo . 


opidoRufiana  quid  faciendum  fit,  vix  reperio;  Male  inter  fe  ordinatos  eiie 
lemaco  Vangiones,  Nemetes  &  Triboccos,  maleque  his  populis  aliena  opida  at  ^ 
ta,  infra  fuo  loco  oftendam  .  Itaque  nequein  Rufianse  fitu  inter  Spiram 1« 
matiam,  tuto  ei  credi  pofle  puto*  nequeenim,  ft  umquam  eo  fitu  fuiffet,  ^ 
tanta  hujus  ripae  celebritate,  alios  potuhTet  audores:  quorum  tamen  ottit^ 
tiffimum  de  ea  filentium  .  Lubentiffimus  igitur  corum  accedo  fententia*,  qll|^ 
tcrpretantur  hodieopidum  Rufach,  ix  circitermilliapafluum  fupra  Colmar  *  ^ 
tum.  Sufpicor  tamen,  re&ius  hoc  potuifle  dici  tfvQscuw,  R  v  F  i  A  c  v  M  •  Q 
fupra  inHelvetiis  docui,  unius  ejusdemque  eflc  terminationis  opkia,  A*0  %0* 
Aventicum,  lulucumy  Blariacum,  Tornacum,  Nemetacum,  Ragacum,  Camaract^'  .^ 
inde  etiam  re&e  dixeris  idem  vocabulum  R  v  J  a  c  V  m,  ut  vulgo  ufurpatur 
loquentibus.  }° 


C  A  P 


IX. 


De     M  £  O  1  O  M  A  T  R  I  C  I  S« 

^Equanis  ab  feptemtrionc  contcrmini  fuerc  Mediomatrici,  ,atoS  ^  uf- 
'dm  fineis^  intcjr  Mofim  &  BJienum,  hinc  ad  Sequanos,  illiac  ad  Trcvc  ^e 


GERMANIjEANTIQ^LIB.  IL  « 

que  incolentes.  Gallica  cquidem  olim  gens  :  at  quia  poftmodum  Germanici  po* 
puli,  Triboci ,  Ncmctcs,  ac  Vangiones,  Rhenum  trinSgrcffi  ,  partem  eorum  agro- 
wmoccupanmt;  fines  quoque  hoc  loco  eorum  explicandi  erunt^Ab  onente  igi- 
Wrterminusfuit  Rhenus:  ab  occidente  ,  Mofa;  in  cujus  adversa  npa  Rhemi  & 
1-ingones  :  a  feptemtrione ,  linea  a  Mosi,  &  vico  CMorttegny ,  ad  Navx  amms 
fomemduaa.  amcridie  linea  a  Mosa  &  opido  S.CMichel,  adMofellx  Murtxque 
«onfluentem :  inde  ab  occidcnte  brumali,  alia  linea  ad  fontem  Prufchu  amrns  :  hinc, 
ab  occidente  iterii  xquinoctiali,  montium  jugum,  quod  vnlgd  dicitur  Auf  der  lurjt 
adMurtxufquc  fontem.  quibus  limitibus  a  Leucis  fcparo-,  quorum  ruere  opida 
^^lkm^m/Ium  nimcToul&Nanfy.  hinciteruma  meridie,  fupra  diita  hnea  i 
^UttfonteadRhenum&opidum^ww,  a  Sequanis  fubmovebantur.  Ca-far, 
^elliGallicicomment.  iv:  Rhcnusoritw  ex  Lefonttts ,  fii  Alpets  tncolunt ,  &  longo 
fp"io,per  fineisNemetum,  Helvetiorum,  Scquanorum ,  Mcdiomatrtcorum ,  Tnbocorum, 
1'tverorum,  citatus  fertur.  Strabo  lib.  IV  :  mS«  4'«  T"  e"W?<«  .  z<l**«»<  •  %  M» 
S«i«4«w»ri'^"  *°  cll:  ^JlHelvetios,  Sequani  ac  MediomatrutRhcmr» 
«tcolunt.  Ptolcmxuslib.  II,  cap.  ix:  AW]oWrePo,  4«  ?  pV»*>  «/"«1«»«,« 

™™>sorie„ui;orcs(untadrettemtrionemTreviri,admertdiem  Medtomatrices .  fub  hts^ 
&  Memis  funt  Lcuct .    Strabo  eodem  libro  paullo  pbft  t  r'*v  twi  r  E*/*^»  *. 

><VWtV,<©*.  id  cft:  Super  Helvetios  ac Sequanos  versus  occafum  tncolum  Hedut  ac  Ltn- 
fe!:  f"per-,MediomatrtcosLcuci,  &  Lingonum qutdampars.  Regiones  nunc  Mc 
^matricorum  finibus  comprchcnduntur  iftx  :  Lorhanngix  ma,or  pars ;  Auftra- 
fia»quxvulg6eft  mflcreich;  Palatinatus  Rhcni  pars  cis  Rhenum ;  Elfatia  mfenor. 

Ad  nomcn  antioux  gemis  quod  attinct  ;MeDIomaTrici  dtcuntur ,  fc* 
^^dcchuationcCxfari  diflo looo,  & Plinio lib.  m  cap:  xvii;  Taatohtftonar. 
'<  *  i v ;  Mucdlino  hb  xv  &  tabuk  itincrarix ,  Strabont  ctiam,  prxdifto  ltbro 
cft  Ptolemxus,  cni  ^^^^f^^ 

•J0 ^vocabuloomncs  noftrixvifaipto.es  utuntur  ,•  qm  ™  ^i^SS 

^^omniumgcographorttmprincipcm,  jus  fafque  habcnt. 
jg*?nun  Romani  nominis  fcriptorum,  qu*m  umus  Grzci  ab  ^gypto  homims, 

"52jlm&it  DtvoDVRVM.teftibus  jj^^g 
Jul*-  nam  Ptolemxus  id  unum  in  Mcdiomatncts  memorat ;  ftritah  P'^ 
P  marix  uvbis  infignit.  Antoninus  eriam  complura  co  dtngtt  ttmeta  .  I  ru  u 
«"«  mcntio  cft  apud  Tacitum,  hiftoriar.  i .    Nunc  vocan  vulgo  Met^,  nmcram 


40 


►  qusfichabent: 

Tabulx}  Antonini; 

A  ArtentQYAto 
ff»">ratc  TJerf)is  XIIII. 

CiSaravi  *"~t* 

jM1~~«a.u  x.  Htvodoro 


XX. 

xx. 


Mduodecimum      ,        xii.         rrwr^  ^vi. 
Eivoduri  Mediomtrtcorum  xn.  . 

XIII3C-  Antonim: 

QurocQrtorum 

*  Antonini: 

Auxuenm 

rrii/erw  Virodumm  xv»- 

^tviodurum  Sfxxxni.    Fiwj  vi111, 

PonteSarvix  xxiut,      ibliodurum  VI. 

^rgentorat^  xxn.       Divodurum*.  vin* 


34.  PHILIPPl  CLVVERIl 

Taberm  funt  nunc  Elfaf  zabern  ;  Pons  Saravi,  Kaufmans  Saarbruk 5  Vecemftfr 
Dieu^e-,  Scarponna,  Sanponne  ad  Mofellam ;  Tullum ,  Toul:  Anxuenna  flunicn,  " 
fari,  belli  Gallici  commcnt.ii,  Axona,  nuncAijhe^  Bajilia,  itidem  flumcn, 
Axonam  defluens,  nunc  Vejle .    Marcellinus  lib.  xv,  Divodurum  °Picju.mV  a. 
MediomaTricos,  totius  gentis  vocabulo .  unde  nunc  ctiam  v^at0. 
mine  dicitur  Met  s  .  Morem  hunc  eo  a:vo  per  omnem  Galliam ^  fuifle  o. 
vatum,  cum  ex  ipfius,  tum  ex  aliorum  noto  hiftoriis,  &  itinerariis.  nc  . 
grorum  ^Atuatuca,  Tungri,  nunc  Tongeren:  fic  Treverorum  Augufta,  Tre  » 
nunc  Trier  5  Ambianorum  Samarobriga ,  Ambiani ,  nunc  Amiens 5  ^euovaC^[jie.  m 
Ctfaromagus,  Bellovaci,  nunc  Beauvais:  Parisiorum  Lutetia,  Parijii,  nunc  /Wf  5 
morum  Durocortorum,  Rhemi ,  nunc  ifcv*;w 5  Lingonum  Andomatunum ,  Ltn&-  J 
nunc  Langres-,  Scnonum  Agendicum,  Senonesy  nunc  ft«5  Carnutum  ^ 
Carnutes,  nunc  Chartres-,  Biturigum  Avaricum,  Bituriges ,  nunc  Bourges;    .  . 
corum  Augufla,  Rauraci ;  ut  habet  Marcellinus  lib.  xxi  5  &  Antoninus  uii  ^ 
rario5  item  Eunapius  Sardianus  in  hiftoriis :  quse  tamen  nomen  hodie  retinet 
ut  fupra  dictum.  Atvero  Divodurum  Mediomatricorum  Notitiae  impcrii,  &  aUls 
infcrioris  feculi  au&oribus  adpcllatur,  contra&o,  vel  potius  depravato  vo  < 
\o  Metis.  uefll 

Cetero  in  Mediomatricorlim  flnibus  locafuere  ifta :  D  E  C  E  M  P  A  0  I  \ 
locum  nunc  efle  Lotharingix  opidum  Dieu\e,  haud  procul  ortu  Selna:  amms>  \ 
traclus  itincris,  ab  Argentorato  Divoduru  versus,oftendit  5  tum  intervallurn  x*  ju. 
lium  pafluum,quodin  tabulanotatur.  Marcellinus ctiam  fub initium  libri  *J  ^jjj 
lianum  tradit  a  lUiemis  itcr  fecifle  Argentoratum  vcrsus  pcr  Decem pagos :  quo  *, 
via  dircttiusfieripotuir,  quam  pcrdidumopidumD/w^.  Apud  AntoninlU1 
lia  lcguntur  x  tantum .  ubi  altcrum  x  interiit.  ^vq> 

Tabula  inter  Dcccmpagos  &  Divodurum  locum  habet  nominc  Au 
decimvm;  xu  utrimque  millibns  pafluum  interje&is 5  quac  conjun^ a^vj, 
ciunt  mill.xxiv.  Suntautcm intcr  Metz  ScDieuze  millia circiter  xxxiv-  nl\^s 
tiumintabula  manifefto  deprehenditur .  Ac  periifle  quidem  nomenaliq110 
Ioci,ipfaprodit  lineatura  .  Duodecimumiftum/apidem,  five milliare numcratu*1*  ^ 
ccnfeo  a  Divoduro  5  ut  a  capite  gentis  Mediomatricorum .  fic  enim  aPu  c^q, 
primariasinRomanoimperiourbcis  faclnm,  ex  hiftoriis  atque  itinerariis ^  p2f 
Colloco  igitur  locum  iftum,  qui  Ad  duodectmurn  adpellatus  eft,  n  iriw^ 
fuum  cis  vicum  BeJsJ. 

Antonino  ac  tabulae  locus  refertur  S^arponna,  hoc  fitu : 

Antoninoj  Tabutej 

Tullum .  Divoduri  ,  'jf 

Scarponna    <  x.  Scarponna  xiill. 

Divodurum    xu.  Tullio  x. 

Tullum,  Leucorum  quondam  opidum ,  citracontroverfiamnunceft  Toul7  ^0^' 
impofitum.  hinc  ad  urbem  tMet^  millia  funtpafluum  xxxiv.  undepate'  0ft 
tium  x  in  dicto  itinere  interiifle .  A  Toul  ad  Metz,  rcftiflima  via  tendc* ^ 
xiv  millia  pafluum  occurrit  vicus  nunc  Sanponne .  quera  veterem  eflc  mV 
»am,  oc  fitus  &  nomen  indicant .  Atque  hinc  ego  conjicio,  lupra  fcriptU 
apud  Antoninum ,  &  in  tabula  fic  fuifle  fignatum : 

f 

Antoninoj  Tabutej 

Tullum  Bivoduri 
Scarponna      XI III.  Scarponna  xx. 

JDivodurum    xx.  Tullto        XI XII. 

(c&  ^ 

Apud  Marcellinum,  lib.  xxvu  ,  idcm  locus  legitur  unico      ScarfoW*  \^ 


GEHMANIfi  ANTIQ^  t  I  B.  tt  H 
fcofum  hoc  cfie  vocabuium,  Antoninus  &  tabula,  fimulque  hodierna  ejusderrt 
toci  adpellatio  convincunt . 

Cum  Divoduro  &  Tullo  /uftum  conftituit  triangulum  opidum  hodie  V&u 
m->  Mofa:  amnis  dextrae  ripas  adpofitum .  quod  efle  Virodvnvm  Antoni- 
ni?  tractus  itineris  a  Durocortoro  Divodurum  vcrsus,  aperte  oftendit.  Quapro- 
tet  numerum  millium  xx  u  i ,  qui  eft  apud  Antoninum  inter  Virodunum  &  Di- 
vodurum  mendofum  efie  certum  eft.  ideoque  fruftra  laboraverit,  qui  duobus  lo- 
Cls  interpofitis ,  Finibvs,  &  Ibliodvro  certos  fitus  inveftigarc  velit . 
ioI     ^otonis  villa  memoratur  in  Gallia  Belgica  Paulo  Diacono ,  vcv£ 
^■angobard.  lib.  i,  cap.  v;  qux  eadem  Reginoni  eftTHEODONis  vi/U .  Hunc 
°cum ,  in  confinio  Trevirorum ,  hodie  cffe  opidum  ad  Mofellam  vulgari  voca- 
ul°  Gallis  Theonville  di&um,  ipfum  nomen  indicat .  Ortelius,  in  thcfaurogeo- 
Swphico,  fufpicaturlocum  iftum  apud  Diaconum  effe  corruptum;  legendumque 
heMifvj//a.  fed  errorem  detegit  ejusdem  opidi  vocabulum  Germanicum,  Diden* 
oven,  quafi  Didonis  vil/a .  vi/U  namque  Germanis  eft  hof.    Antiquum  genui- 
^mque  vocabulum  ixxxttheuth  ^  quodLatino  oreformatumrt^.  unde  etiam 
P-Unc  Oallis  manet  nomen  TheonviUe ,  contradtum  quafi  Theutonis  villa .  a  Theut 
^!tCm  poftea ,  variante  diale&o  fa&um  eft  Theot :  &  hinc  denique  tot .  Germc* 
^0^S,?^ern  ratlone  ex  eodem  Theuthfadum  eil  Didenhoven,  uti  a  nomine  Theu- 
certch->  biderich .    Sed  de  varia  vocabuli  Theuth  mutatione,  fatis  fupii,  lib.  i, 

in  •  U.e  n2EC  ^ere  funt  l°ca'  ^nx  Mcdiomatrici ,  pofterioribus  etiarri  farculis,  in 
tcriohbus  agrorum  fuorum  finibus  tenuerunt.  ad  Rhenum  quae  vergunt;  quia 
tti  inde  a  Iulii  C^faris  a?vo  a  Germanicis  populis,  amnem  transgrefiis,  obfeffo 
etunt  5  in  horum  defcriptionc  dicentur  . 

C  A  t>  .     X  . 

30      D*   TftlBdCCORVM,    Nemetvm^   ac  Van- 
gionvm,  Germanicarum  gentium  transmigratione  in 
Galliam :  item  de  finihus  eorum  cis  Khenum . 

MEdiomatricorum  igitur ,  ut  ant£  dictum ,  agrorum  partem  poftmodum 
occuparunt,expuJfis  Mediomatricis ,  tres  Germania?nationes  Triboc- 
bpii-  „  Cl,NEMETES,VANGIONES.  Horum omnium  memimt Catfar, 
c;iU.G^lici  comment.  I  in  exercitu  Ariovifti :  Tum  demum  Germam  fuascoft**  * 
toJ  "'hxervM-  <reneratimme  confiituerunt  ,  faribm  intervallts ,  Harudes,  CMarco- 
J*»0*,  Triboccos   Vantiones,  Nemetes,  Sedufos,  Svevos.  Eam  Mediomatncorufh  fi- 
'Ulnpartemobfedifle;  qu^Rheni  ripa:  adjacet,  auftoreft  Plinius,  Iib.  iv,  cap, 
^  1 :  ^mmantemaccolemium  GermanUgcntium,  ineadem  frovmctk  Belgica,  Ne- 
rtTSy  Trihocci,  Vangiones .  &  item  Tacitus  ,  in  libro  de  Germania :  fffam  Rhcni 
ta7nhautduUil  n^^^n„,t™+n*ulir6hmt  Vanainnes.  Triboci.  Nemetes.  Straboquo- 


viau\  Tippawcov  «tfv^  W£^of «&gv  ix,     oiKeta; ,  Tg/bo^oi .  id  eft  :  Po& 
triorl°S  Selmni     CHediomatrici  Rhemm  adcolunt .  inquibm  gensGermanica.cxfa- 
Pbhuc  transgrefi ,  Tribocchi .  #  .  .  . 

5o  Po<r  tempore  quo  huc  e  Germania  transmigraverint ,  nihil  certi  mdican 
f  1Ie  PUto  .  Fuiffe  tamen  eos  in  GalM  antc  Arioviftum ,  liquet  ex  eo ,  quod  is 
^xetcitufuo  habuiteorumauxilia.  necdemum  cum  Ariovifto  fimul  advemlfc, 
%t^lmrco>clil6d>quumMarcomanni,Sedufii,  Harudes,  ac  Svevi,  quos  Anovi; 
tor^  ^nim  fecuiu  adduxerat,  partim  poftea  accerfiverat ,  prcelio  a  Cacfare  vicli, 
nol .^Pulfiforent;  Nemetum  tamen,  ac  Vangionum,  Triboccorumque 
urrilna  fimui  ac  nationcs  in  pjiftinis  cis  Rhenum  fedibus  pcrmanferunt.  Neque 
r  vcro 


36  PHILIPPI  CLVYERII 

vero  Arioviftus  a  BclgisGallis  accerfitus  fuit,  nequein  Belgicam  tranfiit :  fcd  in 
Celticam,  rogatus  a  proximis  Celtarum  Sequanis,  ut  his  auxilium  adverfus  Hcduos 
Ccltas  rerret .  Proindc  ctiam  ccrtum  cft,  non  fub  imperio  ejus  fuuTe  di&as  treis 
nationes,  Bclgicam  Rheni  ripam  colenteis  5  fcd  in  amicitia,  ac  forte  clienteia  tan- 
turh  :  unde  ctiam  auxilium  ci  contra  Romanos  tulerunt .  Paullo  ante  Arioviftum 
Gt  Mareomannos,  e  patriofolotranfiifleeas,  indeconjiceredatur,  quodfamrecer^ 
finium  Mediomatricorum,  ad  Rhcnum  ufque  extenforum,  tunc  temporisfuitmC' 
moria,  uti  ctiam  Csefar,  comment.  iv,  Rhenum  Mcdidmatricorum  finibuspr*' 
flucre  fcripfcrit.  quodtamcn  jam  tunc  nonfiebat;  dictis  tribus  nationibus  ucr- 
manicis  amnis  ripam  obtinentibus:  multo  vcro  minus fub  Tiberii principatu?  q 
tcmpcAatc  Strabo  opus  fuum  geographicum  componens,  Mediomatricos  lciip 
nccolere  Rhcnum  .  quain  reCa^faris,  ut  in  plerisque  Gallicis,  fequutus  eftn ac  ■ 
Cafar  cquidcm  commcnt.  1,  de  Vangionum,  Nemetum,  Triboccorunique ^rc 
tu  ab  Arioviftino  bcllo  in  domefticas  cis  Rhcnum  fedcis,  prorliis  nihil  narrat  .  ^ 
vcrfo  dc  univerfb  Ariovifti  cxercitu  iic  ibidem  fcribit :  Omncs  hofles  terga  verttru  > 


j>am?  nalim,  ea  profugit .  reliquos  omnets  equites  confecuti  nofiri  interfeccrunt>  Qiiia  2j 
gitur  poilca  mhilo  minus  perpetuo  Vangiones,  Nemetes  acTribocci,  cisR^ 
incolueriint :  non  omneis  domoad  bcllum  iftud  profectos  fuiflc,  exiftim^11 
eft;  fed  parfem  tantum,  e  fingulis  deledfom .  Fallitur  Rhenanus,  rerum  ^cr  r, 
nicar.  lib.  I;  quum  dc  his  apud  Cscfarem,  in  commcntario 

iccimdo,Rhcmos^ 

iarc  arbitretur;  Omneis  Belgas  in  armis  ejfe^  Germanosque,  qui  ripas  Rhent inc0 
fefe  cumhts  conjunxijje .  probatioraquidpc  exemplaria habent,  qui  cis  Rbenutn 
lunt .  ipfique  mox  Rhemi  oftcndunt,  quos  heic  Gcrmanos  intelJigant:  |ie 
Condrufis,  Eburones,  C&refos^  F*manos3  qui  uno  nomine  Germani  appellabantuf  -  j 
Vangionibus  autcm,  Nemetibusque,  ac  Triboccis,  in  recenfione  populorui^  4 
ifti  cxpcditione  Belgicain  armiscrant,  nc  verbum  quidem  faciunt;  nccdcA ^  ^ 
matricis,  ac  Trevcris,  multo  vicinioribus  .  nimirum,  quia  hi  eo  bcllo  abftinC  x. 
amicitia  hauddubie  cum  Cxfare  facta :  quod  dcomnibus,  cx  uno  Trcvir°nin .  fc 
cmplo,  colligoj  quos  auxilii  causa  equiteis  jibi  miftfie  ad  id  bellum,  teftatlir  F 
codcm  commcntario  poftca  .  r  ^ 

Jam  vcro  ad  fincis  fingulorum  quod  attinet;  tam  vario  ab  aucloribus  ^ 
ponuntur  ordine,  uti  haud  racile  difpicias,  qua:  vera  fingulis  fuerit  fc^cS*  cen. 
Caefiris  quidem  ordinem,  commentario  primo notatum,  minus  ducendu*  c 
feo  5  quando  non  hoc  ei  illic  fuit  inftitutum ,  uti  dictas  gcntcis  in  fuas  qJJ3  •  $ 
fcdeis  ordine  gcographico  delcriberet;  vcrum  uti  fingula  earum  genera,  wC.  $ 
acie  conftitcrant,  militari  modo  diftribueret.    Alius  tamen  cjufdcm  auc*0 
locus,  incomment.  iv,  ubi  non  acicm  ftruit;  fcd  Rheni  amnis  dccurf^j^ 
graphice*  dcfignat .  Rhenm^  inquit,  oritur  ex  Lepomtis,  qui  Alpeis  inco/unt,&,([0. 
Jpatio,  per  flnets  T^emctum,  Hehettorum ,  Sequanorum ,  <JMediomatricorttm ,  "  fa* 
rum,  Trevtrorum,  citatus  fertur .  Qui  ordo  quodammodo  cum  Plinii  oX<**n  $tp 
pra  dido,  congruerc  vidcrur;  quatenusNemetcsfupraTriboccos  ftatuantur-  *^ 
bo  quoquc,  hb.  iv,  infra  Mediomatricos  locat  Triboccos:   MdaA*  TT *ft\W 
ftcfifijcif  Kj  Ty&oitxxs  mtt>oiKii<rt  tov  v'lwov  T^ii^:  Voft  CMediomatricos ,  & 
chos,  Rhenum  accolunt  Treviri .    Vcrum  quod  ad  hunc  attinet,  jam  ant^  ^tiifl1 
quod  pluribus  in  fequcnti  opere  patebit  exemplis,  in  plerisque  eum  ^f0rfuS 
cife  Carfarcm .  Ca-fari  autemfidcs  heic  efledebet  admodum  exigua,  \^?^o^^ 
nulla;  quum&  alii,  utinfra  oftendctur,  auctorcs  ci  reclament,  &  ip^  1  e5e* 
citca  haec  loca  fe  arguat.  quidpe  neque  Helvetii,  neque  Scquani  inft'a  tlj  *  (e& 
mctas,  ut  illcrcccnfet :  ncc  Mediomatricorum  ulli  Rhenum  tunc  accow»^ 
ncc  Rauracorum  neque  Vangionum  ullam  facit  mentionem;  quos  taI^ecoJJi.H 
ripam  ca  tempeftate  coluiffc,  fuis  ccrtum.  nam  de  Rauracisipfe  ttfti*ci*> 
ut  fupra  pluribus  cxpofitum  eft  :  &  de  Vangionibus  faus  eft  ar^umenti^  <\n 


H  m 


GERMANIf   ANflQ_LlB.il.  57 

^  cumNemetibus  ac  Triboccis,  Jam  tum  in  Arioviftiacie  fuiiTc  tradit:  feli^ufc 
°utat,  pott  Caeiarem  nullos  amplius  propulos  cx  Germania  in  Galliam  trans- 
^  Jgrafle,  ante  Romani  iriiperii  inclinationem ,  niflquos  Auguftus  Cxfav  rraniTu- 
Vbios  atque  Sugambros.  Sed  ncgligentcm  in  hac  ripa  geographum  fuifle  Cxfo- 
paret  apertius  comment.  vi  $  ubi  deinitio  filvx  Hercyniae  fic  ait :  Oritur  ab 
f  Veti°?um,  N^emetnm,  ejr  Rauracorum  finihm .  quum  tamcn  Helvetiis  juncli'  fue- 
Kauraci :  inter  hos  vero  ac  Nemeteis ,  Scquani  ac  Tribocci  colucrint.  Ma- 
s  quoddam  pondus  mcreri  videntur  verba  Plinii :  qui,  quum  ad  inferiorem  atfinis 
i0  n  1  C1T1  lec^°  ordine  ( id  quod  ex  aliis  comprobari  porelt  auctoribus )  junxerit  Vbios7 
&wosy  Batavos  5  haudparum  moverc  nos  debebat,  uti  in  fuperiore  quoque  ripa  or- 
ii       CUni  °kfcrvafle  hmd  falfum  ,  crcderemus.    Verum  quia  ex  aliis  aticloribus 
Vc  rva  Conftabit,  Spiram opidum  olim  fuifle  Nemctum,  Vormatiam  Vangionu  •  his 
^^  P^ptcranguftiasagrorum,  tertii  inrerponi  Tribocci  haud  poflint :  tiec  illius 
pr  .V* lcDltaucT:oriras.  Taciti  fane  au&oritas  maxima  efle  debebat,  utpote  fcriptoris 
pro  ^     * '  tUm  acCLlmtiflirni>  harumque  regionum  maxime  gnari  5  quidpe  qui  ipfe 
tUm  rUt°l  ^c%icx>  mit-  ar  ne  is  quidcm  geographicam  obfervavit  dicrorum  populo- 
0p    eriem-  Nec  mirum.  non  enim  Galliac populos  deicribere  ci inftitutum  fuit  eo 
ante  '  ^U°d    Gcrmania  confcrijpfit :  fed  ipiam  Germaniam,  BJieno  amne  finitam 


tans  tr  auiun  propontum  opus  adgredcrctur5  qui  popuii  e  Germama  m  Galliain 
r^uerantj  nudis  nominibus  indicarc  voluit.  Itaque  fic  inquit:  ^u<e  nationCs 
ft  •  anta  m  ^a^its  commtgraverint^  expcdiam.  &mox  :  Treveri  gr  Nervii  circa  affc- 
fitoilit  Cermantc<£  origiw '  ttltro  amhitiofi  funt  \tamquam  perhanc  gloriam  fangvinis  H 
p/i  Tl  ^ tnm™  Callorum  fparentur.  Ipfam  Rheni  ripam  haut  duhie  Gcrmanoru  po~ 
r  0iuWy  Vangiones,  Treboci,  Ncmetes.  Vhit  quidem,  quamquam  Romana  colonu  effe  me- 
tran  nt->  ac  hbenttus  Agrippinenfes,  conditoris  fuinomine  vocentttr^  origine  non  eruhefcunt.. 
tu#*j*fi*  °^m->  &  experimento Jidet  fupcr  ipjfam  Rheni  ripam  coliocati,  ut  arcerent,  non  ut 
%e  lrentUr'0mritumnarumgcr)^u^  Inquibus  verbis  nullus 

ne   P°pulorii  ordo  oMervatus.  nequc  cnim  Nerviis  Vangioncs  coqrermini  fuerc, 
3orisi^^cmeribusVbii  ,nequc  his  Batavi.Proindc,uri  anre  dixi,ncque  graviras  au&o- 
taSj  ut    CLllpanda,  neque audoriras  rccipicnda.  Iam  vcro  Ptolcmarus,  cujus  au&ori- 
P^S^phi,  vcl  fumma  cflc  dcbebar,  plane  abfurdus  cft  circa  has  nariones5  Ne- 
hi^0..lnnillosconftituens,  fuperhos  Vangiones,dein  Triboccos.  Cetcrum  Tacitus, 
dllrn  ar* 1  v>  Tutor,  'mc^\\K^Trevirorum  copiax,  recenti  Vangionum,  Nemhum,  (fk  legen- 
*efrmb°'  Caracattum->        docebo)  Trihocorum  leclu  auclas,  veterano  pediteatquc  equu 
VH-%       01^°  maxlmc  placet  5  videlicet,  adverfo  flumine  ripamfi  lcgas:  fir- 
cnim  ab  audtore  Notitia:  provinciarum,  his  verbis  ; 

Sub  dijpojitione  viri  fpecinhilis ,  ducis  CMogontkcenJis : 
^  [Pacenfum  Saietione. 

Menapiorum      Tabernis . 
Anderecianorum  Vico  Iulio . 
Vindicum  Ncmetes. 
Martenjium       t^4ita  ripa. 
Secunda  F/avid  Vangiones . 
Armigerorum    CMogontiaco  * 


Prrfeclura  militum 


Bingenfm 
Balijlariorum 
Defenforum 
Acincenfium 


Bringio , 
Ttodobriga . 
Conflucmihtts » 
Antonaco. 


(  ^ACtncenjtum 

SaletIte^  ordlnc  caftra  milirum  Romanofum,  qua:  nuncfuntopida,  junguntur. 
Alta  n  C  eltz>  Tabernx,  Rhein  z,abernh  Vicus  Iulius,  Germersbem  5  Nemeres,  Speir$ 
^bric  Pl>  Altri^ '  ^angibnts,  Worm^  Mogonriacum,  Menz  -  Bingium,  Tingen  5  Bo- 
Wcarii  5  Connenres,  Coblenzh  Anronacu,  Andernach.  Quje  cuda  rec^e  fic  ex- 

^UBi       firmab°.Quu  igimrVangionu  ftrcrir  Worms  opidu,Treveroru  aute  extre- 
nSiu>uti  infra  oitendctur:  reftc  Tacitus  Trevcris  proximc  fubneftit  Vagiones  3 

p  hifquc 


3s  PHILIPPI  CLVVERII 

hisque  Nemetes,  quorum  Spira:  &  inde  Triboccos ;  quorum  Argentoratum^»^ 
teisigituruniverfiscircumfcribo,  ab  oriente  Rhenum  amacm,  ab  antiquoMe  10- 
matricorum  Sequanorumque  confinio ,  quod  fuit  juxta  opidum  ulterioris  iip 
Burchem,  ad  Navae  ufque  amnis  confluentem,  qui  eftapud  opidum Bingen.  ameri  i 
cumdemlimitem,  quo  fupra  Sequanorum  agrum  a  Mediomarricum  finibus  di» 
hincaboccidentcexcelfamontiumjuga,  quaj,  Elfatiamab  Lotharingia  feparanTj 
vulgaribusvocabulis^/*/V*r  Furfi,mox  Hundes  ruck  di&a,  in  fepremtriones  vets» 
ad  opidum  Keifers  Luter  extenduntur :  hinc  vero  flumen  cui  id  opidum  adpofitum,^ 
confluentem  ufque  Navae,  &  inde  ipfum  Navam,  ad  Rheni  ufque  confluente.    ^  ^ 
gulosvero  fic  diilingvo  :  Triboccos  ab  Nemetibus,  flumine  Motraj  ^crnCtc?inl 
Vangionibus flumine  Luterio,  quod  eodcm  lacu  cum  antedicto  illo,apud  °PU^ 
Zeifrs  Luter  exoriens,  aversa  regione  in  Rhcnum  dcfluit,  apud  Aham  ripam. 
dc  iingulis  accuratius  propriis  capitibus  dicatur. 


Cap.  xi. 


De  T  r  i  b  o  c  c  i  s. 

TRiboccorvm  nomen in variis au&orum  exemplaribus varie 
rcperitur.  nam  apudPlinium,  in  quibusdam  exemplanbus  lcguntur  Trt  ' 
in aliisTribocci,  in  aliis Tribochi,  in  womviWisTribocchi :  apud  Caeiare quoCl  ^ 
Triboci,  Tribocci,  Treboci,  Trebocci :  <5c  apud  Tacitum  in  libro  de  Germania  Tr  ^0t 
iv  autem  hirtoriaru,  Triboci.  Ptolcmxi  item  libri alii habenr  t^okkq^  alii  T£/  0  £ 
nonnulli  TytGovor.  quorum  hoc  haud  dubie  mendofum,  facili  jaclura  tcrtiae  par  ^ 
terse  x;  exquafatta  litera  v.  quod  tamen  vocabulum  adeb  placuit  Rhenano,u  \ 
pud  Marcellinum  ctiam,  in  lib.  xvi,  pro  vitiato  itidem  vocabulo  Triburtcos, 
dubitaverir  Icgcre  Tribonos :  de  quo  plura  poflca.    Strabonis  exemplaria  cofl  ^ 
ter  referiinrT^^^f.  In  Cafaris  quibusdam  cxempJaribus,  comment.  1 »  a- 
fativus  cafus  legitur  Tyi^c«:hauddubiomendo,pro7Vifeww,  quum  inU.^cfl1v0. 
cmplaribus,  comment.  iv,  fit  genitivus  Tribocoru  ^nec  variafle  Cxfarcm  ^^-u^ 
cabulum  declinando  fimile  fit  veri.    Reliqua  illa  cuncta  rede  dicuntur ;  va^ntlqUj 
fcilicetCelticartingva:  dialectis.  nec  enim  eorum  perindc  difplicer  fenteflt^» 
di&am  ficnationem  arbirrantur,  a  loco,  qui  nunc  Elfatix  vicus  dicitur  Zun  ^rff\0f 
then,iAti\,Adtrets  figos.  prifci  enim  Celta*  tres  dicebant  thri,  &  variantcd^.^ 
thre :  fagus  autem  aibor,  quae  fuperioribus  Germanis  dicitur  buche  &  buche,  inrC^0]j$ 
bus,  five  Saxonibus  eft  boke  &  boke,  &  Rheni  divortiorum  oftiorumq»e  a^uni 
loeke,  &  bueke.  Hinc  etiamapud  Marcellinum,  dicto  libro,  pro  Tribuncos,  k$  ^ 
cgojudico  Tribuccos.  nam  eamdem  nationem  eumillicintelligere,  infra & 
Ceterum  continent  Trebocorum  finesantiquinuncEIfitiaefuperiorisparteni  * 
diam,  fcptcntrioncs  fpectantem  ;  item  inferioris  partem  fere  dimidiam,illi  Pr°X 

Primus  a  Scquanorum  rmibus,  &  opido  eorum  Argentaria,  in  Triboel*  uf 
moratur  locus tabulae  itineraria?,  nomine  Helellvm.  unde  xi i  numeI* 
millia  pafsuum  Argentoratum  usque .  Efte  eumdemhodie  vicum^,  ^ait\0xr 
amnis  ripae  adpofitum,  cumnomen,  rum  itineris  tra&us  ab  Argentaria  ^rgen 
tum  versus,  &  fpatium  indicant  5  maximeque  antiquitatum  Romanarum  xC^oD\\S 
qux  heic  magna  copia  fuperioribus  annis  repertae  funr.  Apud  Antoninum  »  ^ 
in  itineribus  a  Monte  Brifiaco  Argentoratum  versus,  legitur  locus,  eui  ^o  ^ 
Befoeto  .  a  quo  Argentoratum  usque ,  in  primo  itinere  numerantur 
vm  xxix,  inaltero  xxx.  &ab  eodemad  Montcm  Briliacum,  primoitinereX3^^ 
altero  xx;  numeris  fere  ubique  corruptis  quod  firus  regionum  indicat.    ^  jjj 
dem  haud dubito,  quin  idem  fit  locus  hic,  qui  Helellum  fcribitur  in  tabula  :  ^ 
plensque  nominibus  Antonini  itinerariocum  tabula  convenit .  non  x^vf^o' 
ve/um  emendaverim  in  Helellum ;  fcd  in  Helvelvm,  idque  ex  ^t0Qg$ 
apud  quem  opidum  eodem  tradu,  uuer  Argeutariam  ^  Argcntoiatum , 


G  E  R  M  A  N  I  R    A  N  T  I        L  I  B.  tt.  tf. 

|*tUr  E  te$o$  ;  vulgo  quidcm  cum  tenui  fpiritu,  quafi  Latine  fit  Ehebus.  a  qno 
^nenanus  regionem  Etfatiam,  qux-Germanis  efi:         didam  vult,  ejuafi  E/cesy  & 
«aox  £^ :  Elcehum  vero  ipfum  intcrprctatur  patrium  opidum  Sletftat.  Ego  vero 
ntonino  &  tabula,  cum  denfo  ipiritu  didum  Ptolemaei  vocabulum  legendum  ccn- 
Lo,  ttanspofito  Q>  cxultimafyllabainfccundam,  &  %  mutatoinA,  in  ultimamque 
^nilato,  Ec/A^Aoff ,  Latine  Helvelm .  cife  quidpe  eumdem  locum,  quem  Anto- 
ninus  tabulaque  referunt-,  cum  nomen  ,  tum  maxime  fitus  inter  didta  duo  opi- 
•^convincunt.    Apud  Antoninum  recte  in  pofteriori  itinere,  a  Briiiacomon- 
J0  e  ,*J^Velum  ufque  ,  lcguntur  millia  pafs .  xx .  tot  namque  funt  inter  opidum 
r*Jach  &  vicum  Ellum.  Ccterum  locus  hichaud  dubie  nomen  traxit  e  vocabi;- 
0  amnis;  quivulgd  nunc  dicitur  ///5  olim  auteiti  di&us  videtur  Helrvel,  &  Hellel^ 
^11!?^  P°^ea  contractum  in  Ell.  a  quomox  regionis,  quam  ille  fccat,  incola?  voca- 
^  tuere  Thi  elsesser,  quafi  dicas ,  die  an  der  E/lgefeften  feind,  id  eft,  qui  Ellum 
c« '«»/,  five,  quiadEl/umfedels  hahent.  Et  hinc  rcgio  ipla  Elsass,  ScElsatz; 
n  eLatinum  nomen-E  lsatia5  quod  vulgo  nunc  dicitut  Alsatia. 
<Pci/v ltlU*  JliUC  ArgEntoraTvm>  Gracce  Ptolema-o  ApytvjofctTov.  apud 
brari      n^°nUm  ^  na^etur  °pidlnTl ;  "igcftti,  ut  ante  di&um,  errore  :  qui  li* 
gmdi°rUn:l  inciuia ,  quod  vult  Rhcnanus,  excu&ri  minime  poteft  5  quando  numeri 
20  Nec  A4m,  &  ^cmPulorum>  ^G  ipfum  fcripfifte  Ptolcmaum  ,  manifcfri  produnt. 
hoc  .  ercatol*s  neic  probo  inftitutumj  qui  in  tabula  Gallise,  populorum  juxta 
tat    r      ^  °P^oruni  vocabula  aliopofuitordinc,  quamapudPtolemamm  lege- 
cMs  d  rS  ^lUc^Fc  e^ °Per^sJ  cnottt  geographi  indicarcj  alius,  tabulas  ad  mentem 
OtdJ      neare«    Nectamcn  tam  dcxtre  Mcrcator  meliorem  heic  conftituerefcivic 
tUn  ncm  ( nequc  cnim  id  nimium  perplexus  iJIe  au&oris  error  patitur)  quin  Neme* 
,   Uieret  Argcntcratum.    Scd  hocidemeiTe  opidum,  quod  nunc  vulgari  voca- 
0  Strafiburg  7  princeps  Elfati^  urbsapud  Rhenum,  magnificum  fimul  «5c  gratifll- 
^mMufarumclomiciJiumj  Convinculit  itirjcra,  cx  variis  Europse  locis,  ab  Anto- 
lon°    auc^Gte  tabulae  Argcntoratum  ufque  ddcripta :  quorum  fingula  explicare , 
30  Libtj1?111  forct'  necnecefTariumj  quandoidcuivis  per  fe  intelligere  promtiiTimum. 
ciy  ^UWl  Pr\0Vmciarum  civitatumque  Galliae  citaflefurTecerit^  in  quo  fic  legitur: 
ca  n'  *Y&cntorntcnfmm,Stratisburg.  KaJcndarium  vetus,quod  in  hac  urbe,in  bibliothe- 
tnoin^°n^  temPu  adfervatur,  eodem  nominehaudfemel  adpellat  Stratisburgum.  Ai- 
qnjj      UDi  v,  cap.  xxv,  Stratburg.  Effc  id  cjufdem  originis  cum  Argentorato,  haud  e- 
ii\c      eS°  dubito.  quu  enim  fortc  locus  Germanis  diccretur  An  der  argenftraafen9 
^oj  f**tzen>  aut ftrMtcn;Rommi  ftridorem  S  litera?,  & duritiem cumulataru con- 
^en^  UtinPIetisquealiis,  hcicabhorrentes,  fuo  ore  compofitu  vocabulu  feccre 
fti^j  t0yattm.  QuUm  autem  id,  quod  primum  erat  vicus,  in  opidum  excrevit ;  Ger- 
&U  j  ab)e<ais  tribus  prioribus  vocibus,  &  adjedo  in  iine  vocabulo  burgy  quod  opidu 
munitumque  fignificat,dixere  Stratzburg.  unde  apud  Aimoinu  eu; 
bkr  &  in  dido  libcllo  provinciarum  ,  item  in  Kalendario  vcteri,  Stratis- 

%fn  ^°^eriores  vocavfere  Strasburg.  rrimusau&orum,  quoru  monumenta  adno- 
^%2?^lVCnemnt  fexulum,  hujus  urbis  meminit Ptolema.*us  •  legione  ibidem  vi  1 1 
in  Gaipl0cat^4  un^c  antiquitas cjus  perfpici  poteft.  Ptolemaum quidpe  non  vicos 
Ad  c^  .la,lC^  P^cipuas  tantum  recenfuifle  urbeis,nemo  eft,qui  nonfacile  perfpiciat. 
ttolc  '^^1^  c%nitatem  haudfacile  Argentoratu  efcendete  potuit,  nifi  longa  ante 
plil7  ^ Urn  celebritate.  Itaque  ctiam  non  dubito,  quin  hoc  unum  fuerit,  ex  l  am- 
tabm^  lClllS  ilus'  °iucc  l^tufusapud  Rheni  ripam  erexit.  Antoninus  certe  &  audot 
hitc  '  llla^ni  nominis  fuo  stvo  fuifle  utbem,  eo  ipfo  fatis  teftantur ,  quod  itinera 
5°Urbisfj[eU  ^  loCum  cclcbrcm,  variis ex locis  direxeruntj  hic  vero  etiam  primariae 
vir?  mipUa  dePjctam  rcfert.    Fallimr  igitur  quam  vehementiftime,  magnus  in  aliis 


colu-  >  clu°ndam  amicimmus,  quem in  parentis loco  ( id amore  fuo evicit) femper 
^rr0r  c  C^UUs  ^Cangct  5  qiii  Valentiniani  imperatoris  tempore  vicum  fuifte  cenfet. 
^Uc-!UiSp^Uiusuti  ^^piGiatut,  Aufonii  carmen, ex quo id  colle^it,  in  medium 

v      lCeat.  Mofellnm  amnpm  noeta  defcrinfnfnc    fir  infir  ? 


Mofcllam  amnem  poeta  defcriprurus ,  ilc  infit  1 
Tranftcram  cekrcm  nehulofo  Jlumine  7S[avam , 

D  n  A&dite 


40  PHILIPPICLVVERII 

Addita  miratus  veteri  nova  mocnia  vico 
t^equavit  Latias  ubi  quondam  Gallia  Cannas ; 
Intett&que  jaccnt  inopes  fuper  arva  caterva. 
Vnde  iter  ingrediens  nemorofa  per  avia  Jblum , 
£t  nulla  humani  fpeclans  vefigia  cultus , 
Vratereo  arentem ,  fttientibus  undique  terris , 
Dumnijfum ,  riguasque  perenni  fonte  Tabernas : 
Arvaque  Sauromatum  nuper  metata  co/onts. 

£t  tandem  primts  Belgarum  confpicor  orts  $ 

Styivomagum ,  divi  caftra  inclyta  Conftantini. 

Vurior  campis  aer,  Phcebusque  fereno 

Lumine  purpureum  referat  \am  fudus  Oljmpum^ 

Nec  )am ,  confertis  per  mutua  vincula  ramis 

^uaritur  exclufum  viridi  caligine  coelum : 

Sed  liquidum  jubar,  &  rutilam  vifentibus  athram  p 

Libera  perfpicui  non  invidet  aura  diei  3 

In  fpecicm  quum  me  patru  cultumque  nitentis 

Burdigala ,  blando  pepulerunt  omnia  vifu  j 

Culmina  villarum  pcndemibus  edita  ripis,  jfl 

£t  virides  Faccho  colles ,  ejr  amocna  fluenta 

Subterlabentis  tacito  rumore  MofcHa . 

Salve  amnis  ,  laudate  agris ,  laudate  colonis , 

Dignata  imperio  debent  cui  mcenia  BclgA. 
Ad  hxc  fic  Scaliger :  Aufonius ,  vivente  adhuc  Valentiniano  imperatorc ,  fr*l ^ 
pratorio  Galliarum,  Argentorato  Treviros  proftcifcenstmultum  ac  diu  Argcntoraturn  /  ^ 
contcmplatus es~t,  admiratus novamoenia,  quibus  illc  vicus  nuper  circumdatus  ff'ra .'^0 
paucis  aliquot  ante  annis ,  ejr  iUum  vicum  a  barbaris  vaftatum^  &  cruentam      ,  L^, 
harbaris  acccptam  memintftet .  nam  a  Claudio  Iuliano,  nobilijsimo  C\efrre,  frb  c0j  fgCt. 
in  campis  t^Argentoratenftbus  c&f*  fuerant  infinita  hoiitum  copU .    Itaque  ^a  ^jfl 
dens  ,utjam  dixi,  Treviros  cogitabat.    Nccejse  autem  ci,qui  a  cimpis  Arg&tf*. 
ftbusTreviros  proftcifcitur,  Navam  fluvium  trajiccre.    Et  paullopoft:  TrMy  J^; 
temfluvium  Aufonius,  non  adBingium,  quod  hod<e  vocatur  *Bin%en  $  nam  longinfiU  st 
fcd  non  /ongeaftlva,  qua  hodie  vocaturVnterwald:  quod  ab  tUkftlva  direftur»  * ^ 
compcndiofum  ftt  ad  opidum  Noviomagum ,  cujus  poHca  memintt .  Trevn'°s 
nium  profe&um ,  collegit  Scaliger  ex  duobus  hifce  verfibus : 

Salve  amnis ,  laudate  agris ,  laudate  colonis ; 

Dignata  imperio  debent  cui  mocnia  Belg&.  ~uod 
hiquidpe  Auguftam  Trevirum  denotant  5  ut  fuo  loco  latius  explicabitur.  ..c£tc 
autem  ait,  necefle  efie  ei ,  qui  Argentorato  Treviros  proficifcatur ,  Navam »    $  sp 
fiumen ;  in  eo  fatis  longe  a  viare&a,  &  compendiosa  aberravit.  ha*c  enim 
Argentorato  per  opida  Brumt ,  Saartverden,  Saaralbcn ,  Saarbruck ,  Bujifcld 
quo  in  itinere  nufquam  attingitur  Nava  flumen.   Aufonius  Trevirorum 
ftam  an  pervenerit ,  uti  ex  hoc  carmine  incertum  ,  fic  eumdem  non  -^1'^  ^ 
to  ,  fed  Bingio  profecmm,  fatis  liquet.  Et  qua?nam,per  fidem,  ha?c  v7r^ -^c' 
ab  Argentorato  ad  Navam  mox ,  fine  ulla  locorum  interjacentium  merl 
quum  tamen  in  multo  breviore  fpatio ,  inter  Navam  &  Nivomagum  v  ^ 
gen  nunc  eft  ,  ad  Mofellam)  filvas  memoret  ,  &  Dumnifliim,  &  arcnrevcrb^' 
hunc  arenas,  &  Tabernas  cum  fonte,  &  arva  Sarmatis  attributa . 

iter  ingrcdiens  nemorofa  per  avia  folum ,  ■ 

£t  nulla  humani  fpeclans  vcsJigia  cultus ,  g  pci" 

ipfe  Scaliger  intellexit  de  filvosointer  Navam  &  Nivomagum  tra&u.  nec  fa  0 
fpexit,  hisfllvis  jun&ufuiflevicum,  unde  egreflus  Aufonius.  quidpe  dcfci'lP 

K^iequavit  Latias  ubi  quondam  Gallia  Cannasy 
mox  poft  alterum  verfum  fubjicit : 

Vnde  iter  ingrediens  ncmorofa  per  avia  folumu  ^ 


4? 


GERMANI£    ANTIQ^LIB.  IL 

Et  mtlla  fmmani  fpeclans  veftigia  cu/txs, 
Prxtereo  aremem ,  fitiemibtu  undique  terris, 
Dumnijfum. 

Pro  Dumniflb,  tabula ,  in  itinerea  Bingio  Trevirorum  Auguftam,  habet  Ttumnunt 

ft  ^K       Pr°CLl1  DuninnTo  ntQ>  cui  nomen  llodie  T>**»\  ut  fuo  lcco  clarius  demon? 

ttbirur.  ADumno,ineodemitinere,  habet  eadem  tabula  Be/ginum  :  dein  7yj>x/>- 
magum ;  quod  Aufonius  adpellat  Nivomagum.  Vnde  perfpicuum  fit ,  non  Argentc 
*ato  profedum  poeram,  fed  Bingio.  quod  anrea  vicus,  tunc  in  opidi  modum  novis 
l0  mceillbus  cinclum  erat.  Magnam  faclam  efle  ad  Argentoratum  a  1  uliano  Caefare  cla- 

emGermanorum,  omnescquidemloquunturhiflorix  iftius  faeculi.  atquomodo 
nuequadrat  hic  verfus  Aufonii ; 

±m  ^iequavit  Latias  ubi  quondam  Ga/Iia  Cannast 

oparatio  fane  nulla  fleri  poteft  inter  Canncnfem'&  Argentoratenfem  cladeis.  quid- 
^m.^annenficladeRomanividifuere;  in  Argentorarenfi  verd  hofles.  Marcelli- 
tfcis  J*'3^11'  de  Argencol'atenfi  pugna:  Hoc  memorabili  bef/o,  comparando  quide  Pu- 
bat  /  7Jutomc^ »  fcd  dt  fpendio  rei  Roman* peraclo  /eviffimo,  ut  faujtus  Cefar  exfulta* 
Ac—   -   V*  Romanoruni  qu°que  in  Gallia  cladem  poe 


i  poeiam  innuerc ,  cei  tam  eft. 


toratti^      1uondwi>  remotius  fane  tempus  denotat,  quam  quod  Iuliani  ad  Argen* 
20  Hi  dl      ^ ^ratiani  P01tea  ad  Argenrariam ,  pugnas  interccflit.  Statim  poil  Gratia» 
P  lguam  cormen  hoc  fcripfifle  Aufonium ,  declarant  hi  verflis : 


T(ec  pr&mia  sn  undts 


So/a  ;  fed  Auguftjz  veniens  quod  mcenibtss  urbts 
Speclavit  juncJos  natique  patrisque  triumphos , 
Lofibm  exaflts  Nicrum  fnper  &  Lupodunum, 
Et  fontem  Latiis  ignotum  anna/tbus  Ijlri, 
H*c  profligati  venit  modo  laurea  bel/i : 
*    .        teox  a/ias ,  aliasque  frct. 

^UnmauteminterhocGratiani,  &illud  Iuliani  bellum,  xx,  non  amplius,  interce* 
30  Vcce  ^i1^^  ^  igitur  poeta  pugnam  apud  Argentoratum  intcllexiflet ,  poterat  uti 
nutCr  ;  quae  magis  ccngrua :  ut  mox  infra  ; 
Jt  ^         Arvaque  Sauromatum  nuper  metata  colonts. 

te  pu°C  °luideni  fub  Diocletiano,  a  Conftantio  &  Maximiano  Caeiaribus  fa&um,  an- 
tntfl  Tani  Argentoratenfcm;  ut  auftor  efl  Eutropiuslib.  ix  :  Varia  deinceps,  &  Ji~ 
'  &viritimy  bella gejfrunt  (dicti  Cafares; )  Carpis  &  Bafernis  fubaclis,  Sarmatis  vu 
*t\\^Vrtlmnatlomm  ingemes  captiiorum  copias  in  Rcmants  fntbus  locaterunt .  lcili- 
peya  auia,  ut  teflis  eft  Aufonius.  Ergo  fi  hac  ei  Sarmatamm  lccatio  in  Gallia  nu- 
Bjnj.  ^Uanto  magis  debcbat  efle  pugna  Argentoratenfis ,  a  Iuliano  pugnata  \  Sed 
Potfn°  pv0etam  prcfcaum,non  Argentorato,  fatis  liquido  patct.  Scaligerum  duaj 

40  Bine-Imurn  res  in  errorem  impulemnr.  quarum  prima  fuit,  magna  illa  pugna ,  ad 
altei  fm  ^11011^111  quamillelulianipugnaArgentcratemfem  efle  putavit* 

f^v a  fuit  nomen  Tabernarum ;  quas  ille  Tabcrnas  Elfaticas  eiTe,  Credidit  Ortelio.  Ac 
d0(^.VocaDUlum  hoc,  frequentibus  hoc  tradlu  locis  adfixum,  varios  aliis  quoque  viris 
tam 1S  PePern  errores ;  quos  infra  indicabo.  Verum  monendus  ledor,  hac  me  non 
fp]  0|^uSnandiclariflimum  virurn  gratia  fcripllfle,  quam  uti  celeberrimae  nunc, 
fttn*  lma:qnc urbi antiquiflimum  fplcndorem adfererem  .  Argentoratu  igitur 
ti(flninte  ^tolemaium  claraurbs,  pofl:  etiam  in  hiftoriis  Romanorum  legitur  celebra- 
3spn-  a*  narri  Marcellinus,  qui  Gratiani  tempore  vixit,  lib.  xv,  diferte  inrer  praxipu- 
*est     *  Germaniae  urbeis  recenfet ;  quarum  reliquseapud  cu.m,Magontiacus,  Vangio* 

Jc  ^cref^^'  COnnminternD-XVI  Pugnam  Iuliani  apud  Argentoratum  viftoriam* 
ConniiClCnS'^f?Kvocat'non  vkm.  6c  Zofimus,  fub initium libri  ui,eamdem 
^  Uib  Cmcrans  Pugnam,  difcrte  woAw,  non  x^u^  adpellat.  Cekbriorem  etiam  fuil^ 
ciam  ^11311^ Nemctes,  &  Vangiones;  quarum  illam  nunc  Spiram,  hanc  Warma- 
^bula  '  Doltea  oilendam  ;  perfpicitur  ex  eo,  quod  has  nulla  figura  depiclas  habet 
^ibnti!^60  Ant011inus  itinera  ad  eas  terminat :  quorum  utrumque  Argentorato 
0lUuni3fuprioftendL 

D  iij  AUud 


*z  PHILIPPI  CLVVERII 

Aliud  Triboccorumopidum  apud  Ptolemseum legimr  h^vaofteiyog ,  BR£V" 
comagvs.  in  tabula  idem  adpcllatur  b  r  o  c  o  m  a  g  v  s  :  ad  quod  ab  Argen- 
toratonumcranturmillia  pafsuum  vn  .  Id  nunc  clTe  Brumty  ad  Sornum  amnafy 
quod  rccTiusabaliis  efFertur  Erumat,  quaii  Brukmag- nomen,  &  fitus,  &  intcrvaU» 
reftamur  .  Apnd  Antonmum  idem  loci  nomen  male  xx  mill.  pafs.  ab  Argentora 
diflltum  eft.  Apud  Marccllinum,  lib.  xv,  mendose  fcriptum  eft,  pev  T,  Brotomg^ 

Ad  eumdemamnem,  versus  fontem,  montiumque  juga,  quibus  Tribocc 
ab  occidente  terminari  dixi,  fitae  funt  TabernA;  quas  fupra,  capitc  ix,  injtifl  J 
Argentorato  Divodurum  versus,  cxpofui.  Has,  per  ingcntem  errorcm ,  nui  n  >  ^ 
docTi  crcdiderunt  efle  easdem ,  qua:  Tres  tabernct  ieguntur  apud  Ammianu,  "^*  J 
&  easdem  item,  quas  Aufonius  in  dicTo  carminc  memoravit,  intcr  Bingium  & 
virorum  Auguftam .  de  quibus  utrisquc  fuo  loco  dlcctur . 


T 


C  A  P .  XII. 

De  Nemetibvs.' 

Ribocchis  ab  fcptemtrionibus,  ut  ante  dichim,  continuabantur  ^2*1^ 
T  E  s  5  Cseiari,  Plinio,  Tacito,  &  aliis  fcriptoribus  antiquis  mcmorati .  AP  $ 
Ptolema:iim  male  intcrpretes  gcnetivum  cafum  Gracum  ntfitTvvj  *nt  fllj, 
tantur  Latine  Nemetorum .  quidpcab  illo  Graxo  genitivo,  quisnon  credat n 
nativum  aucTori  fuiflc  potius  Ui^lrctt ,  quam  fctyW;;  quum  Latinis  fcripr0  . 
fint  Nemetes?  lic  namque  Tacitus  quoque  2(emeias<\\x\ty  annal.  lib.xii,  aU  \  jn 
nativo  Nemeta:  &  item  Ammianus  lib.  xvi.  ApudTacitum,  hiftoriar.  ^'  ^r 
rebellione  Galliarum,  Caracatium  populorum  lcgitur  nomcn ,  in  hisverbis— ^ 
Trevirorum  copias,  reccnti  Vangionum,  Caracatium,  Tribocorum  lecJu  aH^aS?'V  >J^tt 
pedite,  atquc  cquitc  firmavit:  corruptis  fpe,  aut  metu  fubattis  lcgionariis,  qui  f}t  $ 
bortem  prsmifam  a  Sextilto  Fe/ice ,  interficiunt:  mox  ubi  duces ,  exercitmqM 
Jropinquabant ,  honttto  transfugio  redicre:  fecutis  Tribocis,  Vangionibus,&  Ciir*a 
Hos  Rhcnanus,  vocabuli  ncfcio  quam  fimilitudincm  fcquutus,  circa  arce^ 
chenfels  fuifle  fufpicatur.  At  ego  altioris  conliderationis  rem  efle  cenfco- 
rum  rcbcllioncm,  a  Batavis  cceptam,  qui  paullo  attentius  apud  Tacituni  le§  - 
omne  Germanicum  cis  Rhenum  nomcn  fimultum  rcbellaiTe  deprehendet-  £ 
Germanos  autem  Cisrhcnanos,  Nemeteis  quoque,  cum  alii  aucTorcs,  tlUt1^ 
Tacitus  reccnfet;  uti  fupra  cognitum .  Igitur  cum  Vangionibus,  acTribocft^ 
meteis  quoquc  Treverisfcfc  junxiflc ,  maxime  credibile  eft.  Tacitum  aUteITl'flfeft- 
tiflimumccrtiffimumquc  lllius  acvi  hiftoriographum,  pmeriifle  id,  haud  cC.cjtiS 
dum.  VangionibusatqucTribocis,Rhcni  ripam  colcntibus,  quum  in  hift0*^- 
focientur  obfcuri  illi,  &  quafi  terra  prognati  Caracateis ;  quumque,  fmiul a  ^in^ 
nis  dcficicntes,  Trcviris  fe  junxerint :  vcri  quam  maxime  fit  fimile,  finitimj^^, 
fuifle  iisdem  .   Finitimi  autem  his  nulli  memorantur  aucToribus,  nifi  A^' 
Itaque  haud  dubito,  quin  mendum  fit  in  dttabus  vocibus,  Caracatium,  &  C* r  .^0^ 
pro  quibus  rcpono  T(cmctum,  &  Nemetibus.  Neque  enim  Caracatiutn  xn 


vocai 


apud  ullum  aucTorem  rcpcritur,  nifi  apud  unum  Tacitum  :  nequeapua 
loco  modo  citato . 


Antoninus  in  itinerc  a  Taururio,  Pannoniae  opido,  ad  Gallix  opidufl1 
tium,  quodnunc,  in  Gcldriadicitur  Jrnhcm,  primum  a  Triboccoriim  ^J.°r0jra^ 
habet locu,  cui nomen  Concordia5  &  inde  Nov/omagum. Hunc cflc  vj, 
mox  infra  docebo:  Concordiam  Simlerus  ck  Rhenanus  hodie  volunt  c^ealce^P^;- 
co,  ix  M.  p.  ab  Argcntorato  vcrsus  occafum  diflitum,  vulgari  vocabulo^ 
ncmpee  nominis  itidem  fimilitudine.  Verum  quam  vehementer  ilti -f  " 


ipfum  Antonini  iter,  tum  maxime  Marccllini  docent  hilloria:.  Qiud  cnun  1  *^  fi 
mago,  quod  nunc  cilBrumt,  Spiram  tendenti,  acceflio  eft  ad  Kochersperg^trn  '^ujfl^5 
SpiramdirecTifljma  via  pergere  velis,  Brocomagum  repetas 
lib.  xvi,  Iuliauum  Csfirem,  pofl:  cladcis  Alemannoru  piope  Lugdunu, 


GERMANliE    ANTlCtLIB.il.  4$ 

Rhenicirca  Bailliam  fa&as,  converftm  fuifle,  ttxAiuadreparand<tsTrestabem&,  mi/ni- 
tocntumnacognomw  itttm  hiud  ita  dudftm  obfiinatione  fubverfum  hoftili.  paullo  auh 
tcna  poft  ait  Chonodommum,  Sc  alios  ^lemannorum  reges,  inunum  virium  fuarum  om- 
nicotlcclo,  concefiiffc  prop?  urbem  Argentoratum,  extremametuentemCdfarcm  arbitratos 
recefiJ]e,  cum  ille  etiam  perficiendi  munimenti  fiudw  firingeretur.  mox  deindc  narrat, 
huianum aduersus  Alcmannos  %na  moviflc:  aitque  a  loco,undc  Romana  promota 
fm  figna  ,  ad  ufjue  vallum  barbaricum  quartam  leucam  fignatam  fuifie  &  deci?nam3 
*d  esl  t  unum  ejr  viginti  millia  paffuum.    Poft  conrlictum  deinde,  ac  rugam  Ak- 
|0ma«norum,  hxc  cjus  leguntur  verba:  dum  hac  aguttur  *  rexChonodomarm  ,  re- 
{erta  copia  difcedendi,  lapfits  per  funerum  flrues ,  cum  fatellitibus  paucis,  celerttate  ru- 
pd\  prop?rabat  ad  cafira,  qu*  prope  Tribuncos ,  &  Concordiam,  munimenta  Romana 
fxitwtreptdas^  ut  afcenfis  navigtis,dudumparatis  adcafus  ancipites,in  fecretts  fecefitbus 
tvaderet.    Et  cjuia  non,  nift  Rheno  tranfito  ,  ad  territorta  poterat  pervenire,  vultum,  ne 
*lnofcerctur ,  operiens ,  fenfim  retulit  pcdem  .    Cumque  propinquaret  )am  ripis ,  lim* 
mm  paluslribus  aquis  interfufam ,  circumgrediens  ttt  tranfiret ,  calcata  mollitie  g/utino- 
s*>  equo  efi  evolutm  :  ejr  confefii?n,  licet  obefocorpori  gravior,  ad  fubfidium  viani  collis 
€vafit .   £>uem  agnitum  (ucc  enim  potuit  celari  qui  fueret ,  fortuna  prioris  magnitudine 
frotiitus)  fattm  anhelo  curfu  cohors  cum  tribuno  fecuta  ,  armis  circttmdatum  aggerem  ne- 
^morofumcautim  obfidebat;  pcrrumpereverita,nefraude  latenti  inter  ramorum  tcnebras 
€Xctpereturoccultas.  JVutbusvifis  cornpulfus  ad  ultimos  metu^  ultro  fe  dedidit ,  foltps  e~ 
Pelfm.  cornitesque  e)m  ducenti  numero,  ejr  tres  amici  jttnclifiimi ,  fiagitium  arbitratiy 
?°ftregemvivere,  vel  prorcgc  nonmori ,  (i ita  tulerit  cafes,  tradidcrefe  vinciendos.  Ex 
llsiamomnibus,  non  minus  quam  ex  Antonini  itinere,  patere  puto,  Kochersper- 
pUm  non  efle  Concordiam.  propc  Concordiam  quidpe  Chonodomarius  caftra  po- 
,llercit :  ab  his  autem  ad  Tres  tabernas,  quas  nunc  efle  Rhein  ^abern,  id  eft,  Rhent  Ta- 
ern«>s,  mox  infra  probabo,  millia  tantum  xxi  numcrat  Marccllinus.  at  a  Rhcni  Ta- 
^isadKochersperoiun^  SedRhcnanus  poft  fugam 

Chonodomatium  arbitratur,  cum  cc  iliis  fctellitibus,  Sc tribus amicis  junftif- 
30  j  ls  c^ra  ifta  flxiflc      vrocul  a  Trtbonis  (  fic  cnimilk  lcgerc  mavult,  ptoTrt- 
^cos)  o-Concordia.  unde,  nequaquam  fugtentt  fimilis,  paul/atim  ad  Rhenum  progref 
<ft.    Verum  quaero  ego,  quinam  Chonodomavius  caftra  cum  duccntis  dum- 
r*at  ac  tribusvirisiigcrcpotuit>  autquarnam  fpesfuit,  eacontra  xiu  milhaRo- 
ri  auoriimdcfcndendi?  Satisapcrtc  diiertcque  Marccllinus  tcftatur,  Chonodoma- 
^^onadcaftrafigenda  cum  paucis  difccfliftej  fed  celcritate  rapida  properajfe  ad 
x*yA,qiuzpropeConcordiam  ante  pugnam  intrefidutfixerat.  caulam  autcm  propc- 
4Jldl  faiflc,  utafcenfismvigiis,  qua:  jamante  pugnam  paraverat ,  in  ripa  Rheni, 
Cafrs  ancipueis  w  fecretis  fecepbus  evaderet.  antcquamautem  ad  caftra  &  npam 
;^Vcuit>  *q*Q  evolutus  efi,  in  loco  paluftri  &  uliginoib.    Omnc  picclium  fliclum 
40  2  aPLui  ripam  Rhcni,  teftaturidcm  auclor  paullo  ante,  his  vcrbjs  \  Vltimo  de- 
J?H€trudcnti  dtfcrimine,  barbari,  cum  ehti  cadaverum  aggeres  exttm  tmpedtrcnt,  fubfi- 
l*Jltjntnisyetivere,  qtu  fola  reftabant ,  eorumtergajamperfirmgcntts.  &,quiacur^ 
Ju->  ab  ar*»,*  1  r.^^^^ic  ^itpc  inApfplTtt^  uroebat-  auidam  nandi  Pcritia  eximi 


hunt  imc};os  apucl 
qUA  5  quiainfuo  Ptolemxo  corruptam  vocem  legerat  Tpfam,  pro  t^Sokkw;  oc 
j  *a  fupra  monui  :  interpretaturque  Tribonos  vicum  Kkchctm,  1 1 1  mill.  &  id  pa(T. 
qn  errPergio  diftantem.  quoetiam  iftud  rapuit,  e  vitadiviriorentiiScotii  £o 
npHe!em?ore  rex  Dagobcrtm  apud  municipmm ,  tunc  Troniam,  quafiTrojtm  novam, 
io  V/.C  Kirc^im  ditlum  fibi  domicilium  fixerat.  At  qinvro  cgo ,  quaenam  ille  puta- 
^l,t.^ftra  Alemannorum  tam  vafto  fuifle  fpatio,  uti  propc  bina  Romanorum 
ct0l!rI11Clm  diitetlta  fuerint^  autquxnam  bina Romanorum  munimentatam  ar-. 
ftra  ffati°  inter  fe  Poiita,  uti  inter  vci  propc  utraquc  jufta  Alemannomm  ca- 
.  «gi  potuerint  >  Qnxvo  item,  in  qucm  ufum  munimenta  ha-c  adKochcrs- 
^mm,  &  Kirchemium  adificata  a  Romanis  exiftiriiaverit  >  Si  ad  arccndos 
tUlla  Germanos  3  certe  longius  a  limitc  Galli^  amne  Rheno  difli»  rLie- 

P  uij 


44  PHILIPPI  CLVVERII 

runt,  quamuti  huic  bono  infervire  quirent.  nec  opus  quidem  cisfuithoc  fitUJ 
quando  jam  alia ,  multo  commodiore  litu ,  propius  amnem  fuere  ad  Helellum, 
Argentoratum,  &  Brocomagum.    Refponfio  heiccerte  nulla  idoaea  fanaquedan 
poterit.    Egofalfos  illos  apud  Ptolemaeum  t^mxs  emendandos  efle  in  T^M^ 
jam  ante  docui.  heic  vero  apud  Marcellinum,  faciliori  corre&ura,  quam  qu#  &llC;' 
nano tentatur,  unica  tantum litera  mutata,  e  voccTribuncos,  facio Tribuccos  ; utfup 
notavi.  pluraliaautem  vocabula  munimenta  Romana,  in  fingulare  numerum  reftrin- 
go ;  uti  vcrus  verborum  fenfus  fit  ifte  :  properabat  ad  caflra ,  qut  prope  T ribuccos9  0 
Cancordiam,  munimentum  Romanum,  fixit .  Concordia  quidpc  fuit  munimenturn^ 
Romanorum  inNcmctibus,  in  confinio  Triboccorum,  ad  confluentem  Motcrn 
amnis :  quod  hodicque  e  conditoris,  ut  ego  arbitror,  nomine  adpellarur  Vnftrihem 
quafi  Druji domicilium,  five  fedes.  nam  Drnfum  L  amplius  per  Rlnni  ripam  dirtxtj 
caftella,  auctor  eft  Florus,  lib.  iv,  cap.  ultimo  .    Hoc  ctiam  opidum  xxivm1  ' 
pafs.  a  Rheni  Tabernis  abeft.  a  quo  fi  iii  millia  dcfcendas,  incidcs  invica 
Statmat,  xxi  mill.  a  di&is  Tabernis  diflitum.  qui  jam  haud  dubic  is  eft  locus,  in  ^ 
Chonodcmariuscum  ceteris  Alemannorum  regibus,  caftra  fixeratj  *5c  juxta  ^11^'1 
pugnacommifla.  quod  ipfum  etiam  folum  infradi&um  vicum  paluftrc  ad  infu^ 
Rhcni  arguit.  Re&e  item  hac  iter  agitur  a  Brocomago  Noviomagum,  id  cft,  Sfi& 
versus;  quod  defcribit  Antoninus.  apud  qucm  l\  xviii  millia,  quxleguntur 
Brocomagum  &  Concordiam ,  detrahasad  x  millia,  qu&hinc  numeranttir  No^ 
omagum  ufque5  vcrum  intcrvallum  inde  fiet  a  Drufcnheniio  Spiram  ufque,^' 
lium  xxxviii.  &  fi  x  illic,  pro  xviii,  reponas ;  verum  etiam  habebis  fpau11 
inter  Brumat  &  Drufenheim.    De  cetero  notandum  heic,  pugnam  iftam  cofi 
minatam  eflc  Argentoratenfem ,  non  quod  fub  ipfis  Argentorati  ma'nibusf^n  ^ 
fed  quia  Argcntoratum ,  quod  xiv  hinc  milliapafluum  diflitum ,  pra-cipua  tiO 
liflimaquehujus  tradlus  urbs,  dignilfima  vidcbatur  unde  tam  nobilis  nienioi^1. 
quc  pugna  cognomcntum  ferrct.  namficquoque  antcadixit  idemau&or, 
nodomarium,  cum  rcliquis  regibus,  prope  urbem  i^Irgentoratum  conccfipi^[\ 
caftra  illa  propc  Concordiam  intclligeret.    Hinc  etiam  non  Neinetcis  nom'  ^ 
vit,in  quorum  tamen  finibusSc  caftra  fuere,  &prcelium  commiflumjfed  ^ 
cos  :  quiain  his  Argentoratum ,  a  quo  pralium  cognominandum  erat.  t 


milha  pafliium,  Saletio:&  hinc  poft  xi  millia  Tabern*.  Apud  Anton1^ 
mter  Argcntovanam  &Saletionem,  vn  tantum  numerantur  millia ;  nian1^' 


Porro,  a  Brocomago  versus  Maguntiacum ,  fequitur  in  tabula,  P^J|L 

tiiflu*'  ■ 

ife# 

mo  indicio,  locorum  inicKedkmiW  inta^ 
comagi,  &  ConcordU.  a  SaletionetamenTabernasufquelcgunturmiHiaxi11'  v 
lettonem  nunc  efle  Se/tz  opidum  cum  arce  ad  Rhenum;  nomen,  fitus,  atqllCiI  .fs, 
vallaextracontroverfiam  ponunt .  funtquidpc  hinc  adopidum  Brumt  V^Z$ 
xvn  1 5  ut  habct  tabula*.  &  ad  opidum  Rhem%abern,  xiii  paullo  amphuS '  lUlfJ> 4° 
convenit  iter  Antonini .  LiberquoqueNotitiarum  a  Saletione  vcrsus  Mog°^jC 
cum  primas  ponit  Tabernas .  &  item  Marcellinus,  lib.xvi,  opida  hujuS  rl? 
recenfet:  Argentoratum,  Brotomagum,  Tabernas,  Salifoncm ,  NemetasJranpond*>  & 
guntiacum.  omnia  refto  ordine,  nili  quod  Tabernas  praemifit  Saltfoni ;  qui  IoCIis^V 
dubieidemeft,  qui  Saletio.  nam&in  annalibusFrancorum  legitur  Salefi*-  11  ,0. 
ceMarcellini,^/^Wj  nimium  vitiofam  in  fuo  cxemplari  habuit  Khcnanu  ^ 
cem  Sebufianos :  ex  qud  ille  facit  opidum  nunc  Weifjenburg ,  x  i  mill .  pals.  a  *\0 
diflitum :  vultque  Sebufianos  hosnullosalios  efle,  quam  qui  corrupto  ^fL^ 
leganturapudCarfarem,  fub  finem  comment.  i.  Scdujti,  populi  in  cxercitu^1 
fti.  qui  quo  traftu  trans  Rhenum  in  Germania  fuerint ,  fuo  loco  dicctur.      ^0  ^ 

Sequuntur  hinc  T  A  b  e  r  n  &  ,  Marcellino ,  Antonino,  tabulae,  *  bi\ 
Notmarum  memorat.e .  Ha_  apud  eumdem  Marcellinum  eodem  lib.xvi  pau1  r  ^ 
Tres  Tabern*  cognominantur .  an  fatis  recle,  haud  facile  dixcrim:  nifi  W}0  licltet 
ccr  ,  quia  &  ipfe  Marcellinusantea ,  &  omnis  rcliqui  audores  vocant  iim?ncnv 
TabernasH  librarios,  vcl  alium  qucmdam fciolum  poltea  ad/ecifle  vocem  treS' 
pc,  quia  in  Latio  prope  Romam,  in  via  -Appia,  locus  ci  notus  erat,  n°  ff(S 


GERMANIa    A  N  T  I        L  I  B.  IL  4$ 

TrestaberB£.  quarum  apud  Ciceronem ,  &  in  a&is  apoftolorum  fltmentio.  Ta- 
wrnas  illas  nunc  efle  opidum  Rhcin  ^abern ,  nemo  dubitare  poteft  •  quandohuc<5c 
ms ^ftrum  R  omanorum  quadrat ,  &nomen,  &  intervallum;  quod  millia  paflu- 
f*m  xiii,  qux  Antoninus  a  Saletione ad  Tabernas ufque  numerat,  paullo  excedit. 

quamvis  par  fit  fpatium ,  a  Salcdone  ad  opidum  Berg  ^abern,  x  millibus,  &  1  □ , 
P&flibus  a  Rhcnanis  Tabernis ,  versiis  occafum  ,  diflitas  5  tamen  multo  credibilius 
*»  Romauorum  muuimentum  in  ipsa  fuifieamnisripajquemadmodum  reliqua 
T?c  >  a^  oceanum  ufque  .    Quin  ego  facile  fufpiccr  ,  fi  Marccllinus  addidit 
l0  ,lciUo^cognomentiim,  lcripfifle  eum  Rheni  tabernas;  addifcrimen  vi- 
cucetceterarumTabcrnarum    qnx  plurcs  numcro  in  hisoris  fuere  ;  ut  quas  fu- 
PJ&m  Triboccis  retuli,  nunc  Elfaticas  cognominatas ;  &  quas  Aufonius  in  Treve- 
lnter  Bingium  &  Noviomagum  nominavit;  dequibus  fuoloco  dicetur :  item 
^arum  memoratio  quidem  apud  veteres  auctores  nulla,  nunctamcn  antiquo  Ro- 
^orumvocabulo  dicuntur  Tabcm&,  Gcrmanis  cognominata:  B*rgzaier»rid  eft 
10  A  B  ?  R  N  &   montani.   Ulas  autcm  ad  ripam  Rheni ,  Marcellinus  primo 
OD'a  lmPucirer  vocavit  Tabcrnas,  fme  cognominc$  quiapofituinterrcliquaRhcni 
t£    fans  notum  fore  putavit ,  quasnam  ex  omnibus  intetligeret  *  Rhenanus ,  na- 
iu  V\      tius  9  W\im  apud  Antoninum,  &  in  tabula,  in  proxime  dido  itinerc,  itcm 
zo  ta     0 Notitiarum,  non  poflet  non  intdligerc  di&as  modo  Tabernas  ad  Rhcnum; 
Comcn  ( nefcio  an  cx  nimio  in  patriam  amore,  quod  perquam  vehemcnter  cgo  fufpi- 
ffol  n°nien  earum,  omnemque  mentioncm  fupprelflt,  quafi  nulla:  umquam 
ca  eat_antiquis  temporibus  :  Trcsque  WhsTabcrnas  apud  Antoninum  interprcratus 
patrte  terraeopidum,  Tabernas  Elfaricas.    Contra  quem  uti  breviter  agam ; 
r  I°:  Sl  Tri°oni  (fic  ipfe  lcgit  apud  Marccllinum  )  &  Concordia,  nunc  fuut 
£  eim9  &  Kocbersperg,Tre&  vero  illae  Tabernae  funt  ElftJ?  ^abern :  quomodo  huc 
Ajlvcuit,  quod  Marcellinus  tradidit,  Iulianumcum  exercitua  Tabernis  adcaftra 
cniaiinorum  ,  qua:  prope  erant  Concordiam,  xiv  leucas,  id  eft,  millia  pafs. 
finr      C  Profc^um:  quum  a  Tabernis  Eliaticis  ad  Kocherspergium  vi  1 1  tantum 
30aut  milHa  '  &  ad  Kirchemium  ix>  Nullofanc  modo .  Egovcro  fatisjirmis  jam 
Siiff  dcmonuravi  argumentis,  Concordiam,  &  caftra  Alemannorum  apudRhem 
c  npam  .  quibusfatis  comprobatis,  dc  Tabcrnarum  iftarum  munimento  jam 
celljlmc  dubirari  Potdr  >  quin  111  cadem  id  fLlcrir       -       ^ifcato,  ut  irKluit  Mar- 
^rti!?'  tonfi^At^  <id  intimaGalliarum.ut  confveverant,adire  Germanos  arccri.  quod 
Pkn      Taberms  Elfaticis  dici  non  poterat.  ftultum  namquefuiflet,  &amentiae 
quiim  '  adhas  cxipeclare  hoftem;  atquc  hinc  demum  e  Galha  eum  repcllcre: 
muUofniusforet,  in  ipfolimite,  ideft,  in  Rheni  ripa  ei  obflare,  transitu- 
eurU  arcere . 

^JrCtCro>  iutcr  Rhcni  Tabernas,  &  Nemctcis,  Notitia  provinciarum  habet 
*  rj  rm  mi^m  Mdcrecianorum  inVico  ivlio.  Nemeteis  nunc  cfle  Spt- 
paf  mox  oftcndam  .  inter  hanc  vero  Sc  Tabcrnas  Rheni ,  xvi  fternuntur  milha 
itin  quofpationihilnuncoccurrit  in  ripa  amnis,  prxtcr  opidum  m  mcdio 
(^en.s>  vulg0  Germersbem  diclum.  quod  Vicum  lulium  efie  inde  colligo,  quod  ca- 
^milimmAnderecianoruiri,  neque  Tabernenfibus,  neque  Nemctenfibus  propi- 

'^mpoftmiHia  viii  ,  acceflifle  credibile  eft. 
pro  e^Untur  igitur  a  Vico  Iulio  ,  in  Notitia  provinciamm  Nemetes,  6d 
XUnc  hinc  A  l  T  a  r  1  p  a.  Dehac  dubitari  minimelicetj  quando  etiamnum 
teJS^  riPa  Rhcni,  ad  confluentem  Luteri  amnis,  haud  longe  fupra  conflucn- 
bemxT"  '  eodcmvocabulo  ,  nifi  quod  corrupto,  dtcitur  Altrip.  Nemetcs  ur- 
50  rUm  Marcc"inus  quoque  habet  iib.  xv ,  &  xvi .    De  hac  fic  libeflus  provmaa- 
ti0 n-  ^^tumque  Galli* :  Civ.  Nemetumh  bocejl,  Spira.  Nemetes  totius  na- 
fetu  -a     VOCa^ulum  ,  Tupra  cx  pl«ribus  audtoribus  oftenfum  cft.  Yrbs 
Ti0nir  11  ha?c  aliud  initio  habuit  vocabulum.  quo  abjedo,  quum  caput  foret  na- 
hti  d'^m  nomcn  adfumfit;  ur  alix  Per  Gallias  pnmaria>  urbes,  de  quibus 
MAr     Um-  APud  Ptolcmseum  unica  tN^ew  legitur  wciopctyos,  NoVlc^ 
G  v  s  :  haud  dubio  areumento,  hanc  fuiffe  caput  nationis.  eadem  lgitur  eit 


46  PHILIPPI  CLVVERII 

&  S  p  i  r  a  ,  juridico  totius  imperii  conventu  nunc  urbs  clara.    Antoninus  ctiani, 
inter  Tabernas  &  Bormitomagnum,  quae  nunc  eft  Worms,  habet  Noviomagum  \ 
tabulainter  Tabernas  &  Borgetomagum  5  quod  idem  efle  Bormitomaguni  nioxm* 
fra  oftendam.  Numen  millium  pafllium  apud  ncutrum  re&e  conftant.   Sunt  a  - 
tcm  inter  Tabernas  &  Spiram  milla  xvi  :  &  hinc  Vormatiam  xxv.    Sed  apud  Pto  ' 
maeum  non  placet  legi  Ncio^y^;  quod  multo  pejus  interpretibus  vertitur  Lati» 
Noeomagm.  Scripfifle  auctorem  Noutof^oty^ ,  11011  modo  heic,  fed  in  Lexubioi^ 
quoque  &  Vadicafllorum  ejufdem  nominis  opidis,  haud  egodubito.  ficenimap 
eumdem  legitur  r  Bna^Jym  Ov&aTtuv  Xoviop*y@»f  Biturigum  Vibifcorum  Noviorwy  ^ 
Variafle  autcm  auctorem  idem  vocabulum  aliter  alio  in  loco ,  non  credibile.  t1 
quensquidcmei  hxc  fcribcndi  ratio.  fic  namque  funt  in  eademGallia,  AvatvMJ' 
Avoc^/aov,  Bc&vo^a^ov,  AtpoviKoi,  Novajjoiov,  fovtQov,  Aventicum ,  Avaricum ,  BmAV 
rum^  Lemovici,  Novafium ,  Rovefium. 

Polt  Noviomagum  Nemctuni  fcquitur  in  extremis  Nemetum  finibus  Alt^l ' 
dc  qua  fupra  dictum . 

Ccterum Nemetvm  antiquitatem ,  potentiamque  ex  eo  probare fitnc , 
conatur,  quod  ab  his  fumtum  nomen  omnibus  inuniverfum  Germani£  natl0Jin: 
bus  abextcris  tributum  fuerir :  ut  aSlavis;  quibus  etiamnunc  Gerrnani  clicu^ 
Niemcy.    Scd  fallitur  illc  quam  vehementiflime  5  lingvx  Slavica:  Pr°roS  ^ 
ignarus:  quum  vocabulum  id  multo  minus  ad  Nemetes,  Cisrhenanos  Gcrm^0[ 
pertincat,  quam  nomina  opidorum  per  Galliam  &  Hifpaniam,  ^SmttA0Jo 
Nemetocerna  ,  Auguflonemetum ,  Nemetobriga.  hxc  quidpe  omnia  ex  eodem,  ^ 
nomen  N^metum ,  fonte  promanafle  poterant  ;  fiquidem  Galli  &  Hifp^1.^ 
dcm  cum  Gcrmanis  Celticacgentis  nationes.  At  Slavorum  Wjemcy,  undc  orig111  ^ 
habcat,  ncmo  lingvae  Slavicx  gnarus  ignorare  poteft  .  dicitur  enimiis  ni*mh <  -{ 
Hungaris  (quorum  haud  paucis  permixtus  eft  fermo  Slavicis  vocabulis )  ne^0. 
Latinus  cft  mntus .  unde  Slavis  Germantts  dicitur  Niemiec,  &  variante  diale#°  ^ 
mec ,  c  prolatout  ts;&  Hungaris,  Njmet :  plures  autem  numero  Gernian 
Niemcy^  his  Nemetek .  fcilicet,  quialingvam  Slavorum  Germani  loqui  nelciru05?(' 
nec  intclligcrent.  Ab  initio  omnibus  Celtis  id  tributum  fuifle,  ex  Ruflorum, 
vulgovocant  Mofcovitas ,  perfpicitur  ufu ;  quibus  etiamnum  omnes  popu11  °fuit 
dentales  vulgo  adpcllantur  Niemcy  .  Ratio  ejus  vocabuli  Slavis  five  SarmatlS 
eadem ,  qua:  primo  Graccis,  dein  etiam  Latinis  in  voce  B  a  R  b  a  r  v  s  :  q11*  ^1!1  ina 
ctas  univerfi  terramm  orbis  adpellarunt  genteis,  quibus  lingva  Grscca  &^  jfr 
imifitata .  nempe  a  voce  WW,  alia  dialcfcofciM:  quae  initio  nihil  aliud «g 
cavit,  quam  quod  etiamnuncGermanis  dicitur  brabelen,  &  babelen,  id  elt> 
fuse  &  ita  loqui,  uti  intelligi  nequeas. 


C  A  P.  XIII 


De  Vangionibvs. 

VAngiones  haud dubie ipfis Germanis antiquitus dicli fuere th JWJ^ 
ld  eft,  uti  nimcloqwimnu  dieWangen.  Idvocabulum  quid  fignlnCe  \qC\s * 
temere  dixerim.  exftat  tamen  etiamnum  trans Rhenum  plurimlS  gVs; 
Caput  Vangionum  eft  apud  Ptolemaeum  Bo§  BorbeToM^# 
quod  tabul*  eft  Borgetomagvs5  Antonino  BormitoMa 0  Lfi 
corrupte  Bromitomagus.  Eadem  urbs  Marcellino  lib.  xv,  &  xvi,  item  Notiti*  ^  ^  j 
dicitur  Vangiones,  nomine  totius  nationis,  in  quod  poftea  Pxil,CCf^e^f 
transiit;  eadem  ratione,  uti  Noviomagus  in  Nemetum  vocabulum.  Efle  h°  *  q.^V 
qux  vulgari  vocabulodicitur  Werms,  teftatur  libellus  provinciarum  ^v]la^^0^ 
\v£:Civ.P'angiomtm>hoc cft,  Wormacia.  Antiquis  temporibus  haud  dubie  Ger  ^ 
dicla  fuit  Wormiimagen,  <Sc  variante  dialedo,  Wormizmagen.  ex  quoRomauv^a 
imifimus  W  litcsx  foims,  fecere  Formitomagum,  Hoc  quum  Gi*cc,per  adnne  0? 


GERMANliE    ANTIQ^LIB.    II.  ^ 

\  fcriberctur  Ko^Topay©^  Autoninus  Latine  id  prorulit  Bormitomagus.  Ptolemauis, 
^auctortabulara  veroGcrmanoriim  vocabulo  longius  dcfkxcrunt5  m  i  mutantes 
ihb  e,  6c  ge  .    Pofteriores  Germani ,  omifsa  particuU  adje&itia  magen,  drxere 
ormi^.  cx  quo  denique  fa&um  Worms ,     Quum  vero  dua?  priores  fyllaba:  per 
^jnas  erferrentur  vocalcis,  Wormiz,  Wormez,,  &  Wormaz,-,  &  Warmi^  Warmez, 
"rma&:  Latinumvocabulum  ex  hoc  pofterioribus  temporibus  fa&um  Varmacia, 
oithinc  alii  W  literam  mutantes  inG  v,  (dequamutationefupra  nonnihil  dictum, 
P^ribusque  infra  dicetur)  idem  vocabulum  dixere  Gvarmacia.  Hinc  iterum  Benja* 
^  mino  Tudclenfi  Hebra:o  in  itinerario,  v  confonante  abjc&a,  &vocalibus  aa  mu- 
atJs  m  e  e,  fadtum  vocabulum  Germet^a. 

I  orro  in  eodem  itinere,  xi  millibus  pafllium  infra  Borgctomagum  in  tabula  le- 
|lfUr  ^onconicA:  atque  hinf  poft  millia  ix,  Mogontiacum.  apud  Antonium, 
N  in^t0xmS°  tB°uc°MAm  millia  numerantur  x  1 1 1  :  hinc  Mogontiacum  x  1 1 
1Di  re&us  eft  numerus .  funt  quidpe  millia  paflimm  inter  opida  Worms  & 

0  ?**z  °mnino  xvi  1 1 .  Ego  tamen  ex  intervallis  Bonconicam  interprctcr  nunc 
Pud  a**  °^n^ctm 3  quiahoclongius  diftat  a  Wormatia ,  quam  a  Magontiaco.  A- 

Antoninum  haud  dubito,  quin  corruptumfit  n  in  v.  namov  diphthowns 
A^nisfcriptoribusinlllltatat 

20 qii*  e^lutUr  igitur hincipfe urbs Magontiacvm.  quam nunc eflc eamdem, 
Ma'  Confra^»ieni  Mceniqueamnium  confluenteis  poftra,  vulgari  vocabulo  dicitur 
9  ^^Llm vocabulum fatis  difcrte  clamat.    Nomen ejus varie ab  antiquis au- 
dil  M  ^ro^ertur :  modo  MagontiacvM)  modo  Magvntiacvm,  & 
Pof       aG  °  N  T  1  A  c  v  M*    Caufa  variationis  fuit;  quia  flumen ,  cujus  ori  op* 
lta,  alia  dialetto  Germanis  diccbatur  CMain,  alia  CWoin,  iive cjadn :  undc  Roma- 
Llrn  etiam  aliis  fcribitur  CMmm,  aliis  Moenus.  e  cujus  vocabulo  urbs  poftmodunt 
^tri'iQQ^it  Main^ich,  6z  aliadialetto  CMdnzich.  quae  mox  Romani  fuo  ori  aC- 
hli  m°^antes,  formavere  Magontiacum,  five  Maguntiacum,  &  Mogontiacum :  ut  Tulich 
»omiUmJZol?kh>  r°^'tacum  5  BUrub ,  Blariacum i  de  quibus  fuo  loco  dicetur .  Mo+ 
Bote^*         fuiffe  flumen,  Germanice  Mogcn,  five  antiqua  dialccto  CMogon-,  haud 
bUseivecontr^antiqui(nmos  audtores  crcdidcrim  Reginoni,  &cjus  faeculi  fcriptori- 
res Lj  ?  S^ibus  fidhim  id  fufpicor  e  Latino  urbis  nomine.    Ipfi  Germani  po.terio* 
fte^  l  ISnpmen,  ut  pleraque  alia,  contrahcntcs,  dixere  Maintz,  &  Meint^.  unde  po* 

1  lA  atlne  loquentes  fecere  vocabulum  Mogontia,  &  nonnulli  Mogvn- 
VetiS  A  QS^quamidfumtumcredoex  Anronini  itincrario;  ubi  in  itincre  Trc- 
**ki  ^r^cnt°Wtum,  mutilatum  lcgi  vocabulum  Mogontia,  pro  Mogontiacum,  paullo 
inte  P^ccdcns  coarguit  itcr  Mediolano  Moguntiacum :  ubi  bis  idcm  vocabulunt 
US  |n  Um  Pcrfcribitun  Scilicctadco  vitiata  prx  finis  probisque  placent.  Ptolema- 
nCm  ?°fltu  httjus  urbis,  folens  fuo  morc,  haud  lcviter  erravit  3  infra  Obringam  am- 

^  GCr  Vll|S°  nunc  dici  Jre,  fuo  loco  oftcndam  )  Mojtovjtetitov ,  MocontUcum  fuum  in 
Jnferiore,  quaeObringa  tcrminabatur,  collocans. 
cUjUs  etetum  urbs  hax  in  antiquifllmis  ccrte  Gcrmaniar  Cisrhenana?  ccnfcnda  eft ;  ut 
vetu  .^im^ftindamentafinedubiojam  ante  Chrifti  nativitatem  jaclafunt.  quam 
c9p  i^^ejus  origincm certis argumentis  dcducere  conabor.  Florus  lib.  iv, 
frfyfa  .  m°)  ^C  Dtufi  rebus  in  Germania  geftis  loquens ;  Prtterea,  inquit,  in  tutelam 
}>er  yCrnrum>  fr*Jzdia  atque  cusiodtas  ubique  difpofiit ,  fer  CMofiim  fiumen,  fer  Albim , 
Maoo  Y^lm%  namfer  Rheni  ripam  quinquagtnta  amplius  cafielladirexit:  Bonnam  & 
t^**tacHm  fontibus  junxit,  clapbusque  firmavit .  Sunt  qui  heic  Bononiam  legere 
\\\\^X'^Gcfirtacum.    Scd  quid  monftri^  quomodo  Bononiam  {^oulogne  nunc 

3o  autcJ  1J.tUri  Galliae  poctus  j  unde  in  Britanniam  trajedluri  folvunt)  ponte  junxit? 
atquei  ^^P*-  fcilicctproximoBritannia!  litori*  Satis  abfurde  mcherculcs, 
a!itemPiept^  ^mrn  oceani  frctum  intcrccdatmillibuspafluum  circitcr  xxx.  Cur 
ftferinti  tUs,  fctiptit  Bononiam  &  GeJJbriacum  t  quum  duo  ifta  unius  ejusdcmque 
tis .  ite  0C1  ^ivcrfis  temporibus  vocaoula5  ut  infra  fatis  certis  probabimr  argumen- 
^ncs?'  ^1"^  Bononia>  feu  Gcftbriacus,  exrremus  quondam  Gallia;  ad  feprem- 
Pottus,  adDmfircsgcltisinCcrmaniil^  Atqui,  inquies,  Mofa  ctiam  Gal- 

Use  flv> 


48  PHILIPPI  CLVVERII 

lix  flumen.  Re&e:  haud  equidem  nego.  at  in  ea  Galliae  Belgica*  parte,  qiiae  German" 
Cisrhenana  Romanis  dicta.  Manufcripta  certe  exemplaria  habcnt  Bonnam  &  GenJ 
am  j  vetus  editio  Bonnam  &  Gefoniam .    Re&e  ubique  legi  Bonnam,  jnfra  etiam 
ilus  demonftrabo.     Magontiacum  legendum,  eo  probari  poteft,  quod  duo^  ifa  10 
pontibus  junxiflc  Drufum,claflibusque  firmalTe,au&oradflrmat.  quod  certe  adbon- 
nam&Magontiacumfa&um.  De  Bonna  fuo  loco ;  de  Magontiaco  nunc  exponatf* 
Au&or  nofter,  fub  initium  annal.  lib.  i,  Germanicum,  inquit,  Drufb  ortttm,  ecfftf11  ^ 
Rhenum  legionibm  impofuit :  &infra,  eodemlibro;  Duo  apud  ripam  Rheni  exerctw 
rant.  cui  nomen  fuperioriyfub  C.  Stlio  legato  :  inferiorem  A.  Cdcina  curabat.  DivifuS  tt" 
niverfus  vi  1 1  legionum  exercitus  erat,  quemadmodum  ipfa  Germania  Cisrhenaflfc 
in  inferiorem,  &  fuperiorem.  terminus,  feulimes  inter  utrumque,  Abrinca  flurn  • 
Inferiorem  exercituminduasrursumpartcisdivifum,  duas  lcgiones  ad  Ararfl  V  1 
rum ,  totidem  ad  Vetera  collocat  au&or,  eodem  annali :  quorum  locorum  luc 
hunc  vocatur  apud  ripam  Rheni,  in  ducatu  Clivenfi ;  ille  idem  eft,  qui  pofte^  W  ' 
di&us.    Supcrioris  cxercitus  i v  itidem  legiones  ad  Magontiacum  habuiffe  hibern^ 
indcliquet,  quod  fempcrDrufus,  filiusqueejus  Germanicus,  &  alii  hujus  exe*jfhc, 
lcgati,  in  Cattos,  qui  nunc  funt  Hafli  &  Thuringi,  exercitum  du&uri,  hac  parte  R  {_ 
num  tranfivcrunt.  Audornofter  eodem  annali :  Igitur  Germanicm  qtuttuor  H0J 
quinque  auxiliariummillia,  ejr  tumultuarias  catervas  Germanorum  cis  Rhentw  coltMu *  ' 
Cddndtradit.  totidem  lcgiones,  duplicem  fociorumnumerumipfe  ducit.  pofitoqtie  t*s  ^ 
fupervefiigiapaterni  prafidii  inmonte  Tauno,  expeditum  exercitum  in  Chattos  r*tf ' 
paullo  poft :  Cafar  incenfo  Mattio  (id  genti  caput )  aperta  populatus,  vertit  d  %  ^ 
iv  lcgiones,  in  inferiori  Germania  hibernanteis,  A.  Cacina,  inferioris  cx& , 
legato,  tradiderat :  qui  apud  Vetera,  ut  copiollus  alibi  doccbitur,  Rhcnum  tfan|att, 
fus,  in  Marfos  rctendit.    Ipfe  fuperiorem  exercitum,  i  v  itidem  Jegiones,  per 
nummontem,  in  Chattos  rapuit.  Taunum  montcm  efle  eum,  quitrans  *  \C^/, 
Magontiacoobjacens,  vulgarinuncvocabulo  dicitur^r  Ileyrich,  live  Hoher HCf!\^ 
tiumque  nunc  opidum  CMarpurgium ,  fuo  loco  probabitur.  Ex  locorum  *SltUA%  a< 
&rationeitincris,  fatisaperte  perfpicitur,  Magontiaci  fuperioris  cxcrcitus  & 
ftra.  Sic  annal.  xn:  Iifdem  temporibmin  fuperioreGermaniatrepidatum^d^0 '  aC 
torum ,  latrocinia  agitantium .    Deinde  L.  Pomponim  legatm  auxiliares  V**tf 0  J> 
Nemet^  addtto  equite  alario,  monuit ,  ut  anteirent  populatores ,  vel  dilapfr 
ercumfunderentur.     Et  fecuta  conftlium  ducis  indultria  militum.  dtvi/iq^0  t0$ 
gmtna,qutUvumiter petiveram ,  recens  reverfosy  perdaque  per  luxum  ufos,  &K .  ^ 
graves  circumvenere.    ^ucla  Utitta,  quod  quofdam  e  clade  Varianh,  po/I  q»*irf{  W/ 
annum,  fervitio  exemerant .  At  quidextris,&  propioribm  compendiis  ierant^i 
ejraciemaufe,pluscladis  faciunt.  F.t  pr<tda,famaque  onuftt ad  montemT^10^  (M 
tuntur  :  ubiVomponimcum  legiombm  operiebatur ,  fi  Catti  \  cupidine  ulcifeen^ h 
pugn£  prdberent.    Trepidatum  in  fuperiore  Gcrmania  in  caftris  Magontia^1!^!  4° 
maxime  vero  in  proximo  illo  transRhenum  praftdio.  unde  proximarurfl  Wtl  pci 
Vangionumac  Nemetarum  auxiliarcs  icgatus  Pomponius  contra  hofteis  nU  '  ^ 
montemTaunum.  ipfequoque  transgreflus  Rhenum  cum  legionibus, $$, 
monte,  apud  prafidiarium  caftcllum  opertus  eft.    Ex  iifdem  haud  dubie  h1  .  0 
eodemqueitinere,  C.  Silium,  ejufdem  exercitus  lcgatum,  bis  in  Cattos  ^  q0 
Germanicus,annal.  n.  Sed  et  hiftoriar.  iv,  quum  Batavi  Canincfatesque 7^.^ ^ 
duce  rcbellantes,  in  focietatem  armorum  traxiflent  Transrhenanos ;  cxpugn.aA  '  pu- 
nibusfereinferioris  Gcrmania caftris  5  unnm  folumin  fupcriore  ^c^lf\cqi\0' 
gnatur  Magontiacum  :  nullam  videlicet  aliam  ob  caufam,  quam  qub "tj.^di 
que  caftra,  &  milites  Romani.    Oppugnarunt  autem  Vfipii,  Catti,  &J^elll 
fcilicet  quia  Catti  &  Mattiaci  huic  ripae  proximi.    At  clarius  id  patet  ex  ^lpfor 
bro  fupra  .  Sic  mitigatis  animis,  Bonnam,  htberna  Vrim*  legionis ,  ventum^  J^S 
illic  miles,  culpam  cladis  in  Hordeonium  vertebat.  e)m  mjfn  direciam  adv#sU   0S  fit< 
aciem,  tamquam  a  CMaguntiaco  legiones  fequerentur  :  einfdcm  proditione  c4oS'  fi  j  fa  f 
pervenienttbm  auxtliis.    Et  paullo  ante  :  Neque  enim  ambigue  fremebant  >  c  J(  p\< 
LMagunttaWBmvorum  cohortes .  &antea  etiam :  <mqx  occultts  nuntti  rlc'0ti^ 


GERMANi£    ANTIQ^  LIB.  II.  4$ 

tAnnica  auxilia,  Batavornm  cohcrtcs,  mijfis  in  Germaniam,  ut  fipra  retulimus ,  ac  tum 
Wagontiaci agenfes  .  Hinc  infra,  codem iibro,  quum  infcrior  exercitus ,  interfc&o 
ducc  Vocula,  Herennio  vero  &Numifio  legatis  vin&is,  pro  imperio  Galliarum  ju- 
raJftt :  divtfie ,  inquit  au&or ,  inter  Tutorem  &  Clapcum  cur* .  Tutor  valida  manu  cir- 
^mdatos  Agrippinenfes ,  quantumque  militum  apud  fuperiorcm  Rhcni  ripam ,  in  eadem 
verba  adigtt .  Occifis  tjMagontiaci  tribunis,  pulfo  caflrorum  prafecJo ,  qui  detratfave- 
unt,  CUfiicus  corruptifnmum  quemquee  deditis pergerc  ad  obfeffos  jubet ,  veniamoflen- 
tjtntes ,  fi  prtfentia  fcqucrentur .  aliter  nihil  fpei .  &  paullo  poft  :  Cohortium,  a/arum, 
lQ  ell0num  hiberna  fitbverfa  ,  cremataque :  iis  tantum  reliclis ,  qud  CMagontiaci  ac  Vin- 
«oniffe  fiu  f/m  t  Qnibus' verbis  diferte  jam  caftra  hiberna  ad  Magontiacum  po- 
HUntur.  Notandum  autem,  audorem  fupra  fcribcre,  tamquam  a  CMagontiaco  le- 
gtones  fequerenter:  non  legio  .  iv  namqueillic  legiones ,  id  eft,  univerfus  Germa- 
^  fupenoris  excrcitus .  Qup  fuperiora  etiam  illa,  annal.  lib.  1,  intelligen- 
J:  Germanicus  fupcriorem  ad  exercitum  frofetlus ,  Secundam  &  Tertiamdecumam  & 
^tamdecumam  /egiones,  nihiL  contatas,  facramento  adigit.  Jjhtartadecumani paulum  du- 
UAverum  .  Sed  &  Drufus,  Germanici  parer,  in  Cattos  Cherufcosque  arma  fe- 
l?s'  ab  eodem  Magontiaco  lcgiones  Rhenurn  tiaduxit.    Patet  id  ex  Dionis 
tu  '  L  1  v5  ubi  caftcllum  cum  pra:iidio  prope  Rhenum  in  Cattis  pofuifle  narra- 
2o   r  •  11C1^pepofuitinTauno  monte,  ut  teftcm  fupra  audivimusTacitum  .  proxi- 
Uru  quidpc  hoc  erat  itcr  ab  Rhcnoin  Chattos  proficifcendi :  in  Chattos  fcilicet  eos, 
SUl,expuiiisv[3iis^Transr]ienan^  gente,  agrisque  eorum  occupatis,  mutatonomi- 
UtVnpae  Proximi>  Mattiad  ditti  funt,  circa  Marpurgium  Cattorum  gentis  caput5 
iuoIoco  oftendctur  .  Idcm  Dio  lib.  lv  tradit,  ultima  cxpeditione  pervenifle 
0  m.Pc^  Chattorum  fincis,  ad  Svevosufque }  nempe  Hermunduros;  qui  uni  ex 
^nibus  Svevis,  Cattis  cis  Albim  proximi .   Cattis  fuperatis,  Vifurgim  amnem 
^.|teiTumjin  Chcrufcos  armaconvertifle;  omniaque  populando  ad  Albimper- 
, uulc-  hunc  quoque  transire  quum  conaretur,  a  muliere,  quae  humana  forma  am- 
ei  ^parutt,  retro ire  julfum  efle.  ad Rhenum,  eadem  haud  dubie  qua  icrat  via, 
30^peSmcm>  antcquam  flumen  attingeret,  in  itinere  morbo  deceffifle.  militcis 
C  a  Cenotaphium  apud  Rheni  ripam  pofuifie .  quod  Magontiaci  faftum,  au- 
f u   eft  Eutropius  lib.  vii;  ut  mox  videbimus .    Tam  crebri  lgitur  quum  fadi 
g      0niano  excrcitui  a  Magontiaco  transitus  Rheni  in  Chattos,  proximasque 
n0  te!s5  quis  jam  dubitare  poteft,  pontem  heicraifle?  Credo  neminem .  Omni- 
/^1§ItUl  lcScndum  in  Floroj  Bonnam  &<JMagontiacumfontibus)unxit,clapbusque 
tiis        ClaiTem  fuifle  ad  fuperiora  caftra,  id  eft  Magontiaci,  teftis  eft  *Taci- 
f/^annal.lib.  1  :  ubi  feditionem  infcriorisexercitus  narrans,  Cafir,  mqiut,  arma, 
tuiw'^>  demittereRhenoparat.  quam  non  Bonn*,  fivc  ad  AramVbiorum 
C    iae>  kd  *A  Magontiacmn,  indc  liquct,  qu6d  tunc  tcmporis  mihtes  in  hi- 
^fiS,B°nnenfibus  nulli,  antequam  du^e  lcgioncs  fcdat»  ex  xfttVls,  quam  circa 
auxbamfuifleinfra  oftendetur,  eo  vcdudx . 
U    Magontiacum  igitur  opidum  primum  fui  conditorem  habuit  Cl.  Drulum 


C°inem'  C^a"s  Augufti  privignum,  Tiberii  imperatoris  fratrem5  qui  caftra 


Ix;  antc  natum  Chriftum  xiv.   Locum  tamen  ipfum  etiam  ante  Ro- 
Celt°^lm  in  eo  hibernationcm,  fuifle  in  vici  modum  habitatum  5  indicat  nomcn 
incojCa  Ungva  formatum:  quod  Drufus  Romanus  non  primus  impofuit;  fed  ab 
30  ni*  1S  .nm  ante  imnofitum  invenit .   Ceterum  dignitatem  intcr  totius  Germa- 


am D]°plda  «abuit  femper  fecundam  ab  Agrippincnfium  urbc5  quac  &  «tate  ,  & 
fterio  me'  fi^ulqne  dignitate  fuit  prior.  Magontiacum  vero  perpctuo  ad  po- 
ipfe     Ufque  fa:cula,  fuperioris  Germaniae  exercitus,  ducisque  fuit  fedes.  undc 


ille  rtlam  dux  co8uominatus  cft  Magontiacenfish  eodemque  nomine  ducatus,  quem 
vUornmt:  ?ljus  fines  fuere  iidem       Vangionum,  acNcmetumcumpartcTrc- 

Sub 


■A'orum .  fic 


enim  Notitia  imperii : 


50 


PHILIPPI  CLVYERII 

Sub  diftofttione  viri  (peclabilts ,  ducts  iMogenthcenfts : 

Vacenfium  Sa/etione. 
Menafiorum  Tabernis. 
K^inderecianorum  Vico  Iulio. 

?{emetes. 
Alta  ripa. 


\  Vtndicum 
I  CMartenfium 
PrdfecJura  militum  ^  Secund*  FlavU 


Vangiones. 
Mogontiaco. 
Bingio. 
Bodobriga. 
Confiuentibm. 
Antonaco. 


Armigerorum 
Bingenfium 
Baltjlariorum 
Defenforum 
.  Acincenjium 

Supra  Nemetcsautem  Triboccorum  regio  Argcntoraten  fi  comiti  fubditafuit  $qu1^ 
ipfe  duci  Magontiacenfi,  ut  totius  Germanix  fuperioris  prafe&o,  fuppofitus^11' 
Notitiaimperii:  Sub  di/pofitione  viri  fteclabi/ts,  comitis  Argentoratenfis,  trS^ ^f' 
toratenfis.  Et  libellus  provinciarum  civitatumque  Gallia: :  ProvinciaGerm.i>Mtrf, 
civ.Magontiacenfium.  Civ.  Argentoratenfium  5  boc  eft,Stratisburo.Civ.  Wjtnetum )  ® 
efi.Sfira.Civ.  Vangionumh  hoc  efl^Warmacia.  Haxigiturdevetufiatedignitatequeur'2j 
bis  Maguntiacenfis.  Ccterum  de  cenotaphio,  Drufo  defundo  a  militibus  heic poiM 
cotroverliam  movet docWimus  Lipfius  Dioni  ex  Tacito,  aut  huic  cx  illo.  q"*  a[ 
ligentius difcutiatur,  opera;  pretium  exiftimo.  De ara,  Drufo  defundo  ad  Alifo1* ' 
ficllu  pofita,  Taciti  verba  hax  funf,  annal.  1 1 :  Cafir,  dum  adtguntur  naves,Siliur»ltV 
tum  cum  exfedita  manu  irruftionem  in  Chattosfacere  ]ubet.iffe,audtto  Caftellum  Luf^0 
winiadfofttumobfideri,fex  legioneseoduxit.Neque  Silio,ob  fubitosimbres^ltudaclurn^0^ 
utmodicamfrddam,  &  Arfi,  frincifisChattorum,  conjugem ,  fiamque  raferet .  #1 
Cefari  cofiam  fugna  obfefjores fecere,  ad famamadventtu  ejus  dilafft.  tumuli*  tarnen,  M 
Varianis  legionibm  flrutfum,  &  tveteremaramJDrufofttamidis)ecerant.  Reftituit^0'  ^ 
norique  fatrisfrinceps  iffe  cum  legionibus  decucurrit .tumulum  iterare  haut  vifim-&  'fj  jO 
imer  caftcllum  Alifonem  ac  Rhenum novis  iimitibm  a-zgeribusquepermuMta.  Ad  h*cAc\ 
Lipfius:  Drufo  mortuo  cenotafhium  decretum  ad  Rhenum  ipCum  Dio  Lv  &Svtt*#0t 
mox:  Volunttdcenotafhiumad  Moguntiacumfuifie:  id»  exEutropto  fumunt,  l^'\{0 

modo:  kddiveriamfacitaram.  du*  quidpefuere :  altera  ad  AJifonem  cafte  ^ 
Lupiam  flumenj  dequaheicloquitur  Tacitus;  quamquelatiusfuo  locoexplfpf; 
ad  Rhenurn  &  Maguntiacum  altera  ;dequa  fic  Dio  libro  pradifto :  Kaj  «  f# *  *± 
Avpaov  vrt&ov  ^zsi  r  ivrTrwr,  r  n  \g  rtjv  mstrao^a  cck^us  tiXoiwtuv  ^rofcrS  &**™i.h 


P™v  WiOi0V  v™>  r  tvTnuf,  r  n  is  ryv  m^adaaK^^s  tiXoxwtuv  iLrvK-rx  P*Ail  >(jt 
mWw,  twixfin '  wW«  zrvyi  J[o6hs*  tis  ro  tS  Avy^a  w&wnr&tn '  r'^f  V 
f*&  r  Txrcyduv  imvopa&<ks,  £  <njaas  5  «Kovav^  aipiii^Kivo&Qfa  n  vrfjs  *ul?  ^  Py\f  1? ' 
Guv .  hoc  clt :  Drufifunm  ab  tts,  qui  ordinem  equefrem  cum  dignitate fervabant,  &f  h 
nere  fenatorio  natis  tn  camfum  Marttum  eft  delatum .  ibi  cremati  reliquU  tn  Mul  4> 
crum  condiu  funt.  cognomcnque  Germanici  ei & filiis  datum  5  henoresque ft^AYU^  JS, 
cm,& cenotafhii adiffum  Rhenum  tributi.  Et  Eutropius  lib.  vi  1 :  Pcfi  hnnc  Cl*ud0Ltf 


fatruwCahguU^Drufi,  qui afud MoguntUcummonumentumhabet  ftliw.  ExhoC1^ 
mtelligo,  ftatuas&arcum  triumphalemRomarfuiiTepofita:  folum  vero  ceno^ 
umMagonuaci  adRhenum.  SvetoniuS>in  Glaudio,  aram  juxtacenotaphiun^  t\ 
fitam,  haud  obfcure  indicat  per  vcrbum  fuffltcarent.  Exercittts,  inquit,  honor^r  ^ 


tumulumexcitavit:  ctrcaquemdeincefs  ftato  die  quotannis  miles  decurrerety  Gallt^  ^ 
que  avitatesfublice  fufflicarent.  Quid,  quafo,Galliarum  civitates  ultra  Rnem1  n  ^  $o 
Ahfonem  cailcllum  prope  Luppia fluminis  fontem?  Certe  error  hic  eft  Lipilj '  0- 
que  diverfe foere  atu-,Drufo  pofit* :  quarum  alteram,uti  ante  dictum,militeS P' 
am  caftelh  Alifonis,alteram  exercitusapudRhenum,Maguntiacumin  hibcrnar  ^ 
fus,excita\'it.  Iuxta  hanc  cenotafhium  fuit  5  ut  Dio  tradit:  quod  monumenturn  v<Tm0, 
tropius;  &  tumulum  honorarium  Svetonius .  DuralTe  id  ad  Valentis  ufque princip^  # 
cujus  jufili brevianum  reram  Romanaru  Eutropius  compofuit5  ex  verbis 


GERMANIii    X  N  T  I        l  I  B.    1 K.  $x 

Hattenus  igitur  de  tribrs  Germanicis  nationibus,  T ribocchis,  NeMetibw,  Vmgje- 
nibusi  qui  partem  Mediomatricum  agrorum  olim  occupatam  colucrunt. 

Cap.  xiv. 

MEdiomatricis  jun&ifuereab  feptemtrionibus  T  R  E  v  E  R  I ,  longe  latequd 
Rhenum  intcrMofamque  flumina  incolentes .   Nomen  eorumapudau- 
3o  .  c~torcs  fa-pitis  variatur.in aliis  quidpc  Caefaris  exemplaribus  dicuntur  Treveri, 

JJJ  aliis  Treviri .  &  confimili  modo  in  aliorum  au&orum  diverfis  exemplaribus .  In 
•iaciti  annalibusatquc  hiftoriis  quumconftanter  ubique  legantur  Treveri-,  tamen 
*v  hiftoriartim,  fingularis  nominativus  legitur  TutorTrevir.  In  Antonini  itinerario 
cre  ubique  fuht  Trivcri.  In  Grcecorum  quoque  fcriptorum  libris  varie  fcribuntur  . 
nam  apud  Dionem,  in  uno  eodemque  libro  xl,  modo  funt  T^i^ot,  rnodo T^^ot, 
^iodo  Tpniipt,  ut  &apud  Strabonem  :  apud  Ptolemstum  T^gigoi.  In  Notitia  imperii 
■tottiani  fxpe  funt  T riberi,  Grceca  magis,quam  Latina  fcriptione.  Caufa  hujus  varl- 
atlonis  primum  a  Germanis  profe&a  eftj  quia  ipfi,pro  ratione  variarum  diale&orum* 
°nien  idmultipliciter  variaverunt.  Germanicaeaurem  hos  fuifle  originis,adferk  Ta- 
20  itl!S'In  110 •     Germania.  Treveri  &  Nervii  circa  affeclationem  GermanicA  originis  tdtro 
l*  mbiti°Ji  funt  tamquam per  hanc  gloria  fangvinis  a  fmilitudine  ejrinertia  Gal/crufeparetuf.t 
-    Terminosagrorum  habuere,  a  meridic  eofdem ,  quos  a  feptemtrionibus  ftami 
p^ioniatricis .  Versus  occafum  Mosa  flumine  a  Rhemis  feparabantur.  utrumque 
toitem  adrlrmat  Ptolcmacus,  in  defcriptione  Galliai  Belgicae,  hisverbis:  a'v*7«* 
.^VTzpoi  cf[\  r  tfyp&v ,  dptiliKCtiTigoi  (j8p  TpGtpot ,  pempGe/vuTepot  d[l  Uiho^d^iKig* 
JjUft:  Rhemisorientaliores  funt  ad  feptemtriones  Treviri,  admeridicm  Meaiomatrices. 
_V*&r  ctiam  pluribus  in  locis  oftcndit,  Rhcmis  fimtimosfuifle  Treviros.  Belli  Gal- 
^1Cl  cornmeftt.v:  At  Indutiomarus  cquitatum  peditatumque  cogere  5  iisque ,  quipcr<sta* 
(*nin  armis  effe  non  poterant,  i»  ftlvam  Arduennam  abditis  (qu£  ingenti  magmtudine, 
3o  in^vdios fm'is  Trevirorum  4  flumine  Rheno  adinitium  Rhemorum  Pertinet)  bellum parare 
Jtttuit .  £t  poftea  :  guartam  legionem  in  Rhemis  cum  T.  Lahicno,  in  confinio  Tre- 
^orum>  hiemare iufiit.  &  rurfus  eodcm  commcntario :  Interim  ad  Labienum per  Rhe- 
c?s>  '"credtbtli  celeritate ,  de  vicJoria  Ctfaris  fama  perfertur ;  ut  >  quum  ab  hibernis 


xoft0"**  toii/ia  pajf.  i  abefiet ,  eoque  pofl  horam  ix  diei  Ctfarperveniflet,  antcmediam 
tk  C*x!ra  La^tem'  oppugnare  decrevcrat,  nottu profttgit,  \opiasque  omneis  in  Treviros  redtt- 


JlQem  ad  portas  caHrorum  clamor  onretur:  quo  clamore  flgnificatio  viflorU ,  gratula- 
pueab  Rhemis  Labieno fieret.Hac  famaadTrevirosperlata ,  Indutiomarus,  quipoflero 


■  '  ^^llopofteodem:  His  rebus  confeclis,  in  concilio pronuntiat  Indutiomarus  Trc- 
*r>  «ccerfitum  fe  a  Senonibus,  &  Carnutibus,  altisque  compluribusGal/Ucivitatibus . 
40  tUc>  in  Scnoncs  &  Carnutes ,  fe  iter  fatturum  per fineis  Rhemorum ;  eorumque  agros 
ac  priusquam  id  faciat,  caj/ra  Labieni  oppugnaturum  .  Iuxta  Rhemos  ab 
t°dcm  occidente  finitimos  quoque  habuere  Nervios,  inter  duo  opida,  Mofac  adpofi- 
^fleres^charlemont.  Commcnt.  vi:  Per  Arduennam  fllvam-,  qu&efl  totius  Gal- 
.  f  toaxim^  atque  ab  ripis  Rhcni,  finibusque  Trevirorum  adNervios pertinet.  Ab  feptem- 
^lQnibus  claudebantur  finibus  Paemanorum,  Ceraeforum,  Segnorum,  &  Condrufo- 
^fareodem  Commentario  :  Segni,  Condruflque,  exgente&numcroGermanoru, 
x^Jlimi»terEburones  Trevirosque  .  &comment.  u5  ubi  numerum  recenfet  arma- 
^111111,  quem  pro fe  quarque  Belgarum  civitates  ad commune  bellum adversus  Ro- 
^  a^spol]icita;erant:  Condrufos,Eburonesy  C<er*fos,  P&manos,quiunonomineGermam 
5o  lll  mtir> a<l  xL  millia.  Limitem  heic  ftatuo,  per  lineam  ab  opido  charlemont  ad  o- 
nfi      Rileni  Andernach.Scd  hic  limes  poftea,fub  Augufto  Ca-fare  ex  parte,qua  Rhe- 
niA  a^emf,immutatus  eft5  tradudis  cx  Germania  Vbiis  in  citeriore  ripam5  &  Germa- 
cjjyiVSrnenana  in  Superiorem,  &  Infenorem  pcr  Abrinca  amnem  (nunc  dicitur  Are) 
lo  u  3       ratione  particulaCondruforu  agri,Rhcno  proxima,Treviroru  acceflit  titu- 
ODid  Ulfra  patebit-  Limitem  igiture/us  faeculi  ftatuo,  lineam  ab  opido  charlemont^ct 
k  t,a  Roc^fort3La  Roche.  &  S,  Vit,  ad  opidum  Kertcn,  hinc  flum6  Abrincam,  in  Rhe- 

£  ij  num 


sz  PHILIPPICLVVER.il 

num  dcflucns.  Ab  oriente Rhenus  amnis,  ipiius  Galliac  terminus,Treviros  ab  Vjbu* 
Transrhcnana  gentc,arcebat  Cafarisacvo:  cujus  rei  teftiseft  ipfe,paffim  in  comn , 
tariisfuisCommenr.  111 :  T  Labienum  legatum  tn  Treviros,qtttfroximtRhcnop 
funt,  cum  eqttitatu  mittit.  Commcnt.  iv.  Rhenm  oritur  ex  Lefonttts  qut  Alfeu  tnco 
&longo  ffatio,ferfineis  Wjmetum,  Hahetiorum,  Sequanorum,  Medtomatrtcoruw, 
boccorum,  Trevtrorum,  citatmfertur.  Commcnt.  v:  Hac  Trcvirorum  avttas  lomff 
mum  totius  GallU  equttatti  valeth  magnasque  habet  cofias  feditum  5  Rhenumque,  UJ 
pra  demonflravimm,  tangit.  &  paullo  poft,  de  Arduenna  filva:  gu*  ingenttmagna 
ne,  fer  mediosfineisTrevirorum,a  fiumine  Rheno  ad imtium  Rhcmorum  fcrttnet.  j 
mcnt.  v  z,  dc  eadem  :  gu*  eft  totim  GallU  maxima ;  4/7*;    r///V  Rhem,  fntbttsqtte 
virorum,  adNerviosfertinct.  &  codem  comment.  antea :  c*fir,fos~iqttam  ex  Menaf 
Treviros  venit,  duabus  decaufis  Rhenumtranfire  confittuit.  paullo  poft :  2v^2  ^w^/ 
tatk ratione,  magno milttum fiudio,  faucis  dtebus ofm  effiatur.firmo in Trevtns  fuj ^  ^ 
pntcm  reliCto,  ne  quis  ab  his fubito  motm  oriretur,re/iqttas  cofias,  equitatumque  traduc  • ^ 
mox  infra,  dc  codem  ponte,  cx  Germania  rcdicns,  rcducto  exercitu,fartem  ulttrn  f 
tis,  qu&rifas  Vbiorum  contingebat,  in  longitudintm  fedum  cc  refcindit .  Carfaris  ]P}nl^s 
peftatead  Rhenum  ufquc  pertinuilTe  Treviroru  fmeis,  tottantisque  tcftimonij5 
confirmatur.  Plinius  tamen,  lib.  iv,  cap.  xvi,  Vangioncs  Vbiis,  qui  poft  Caelai : 
Rhenu  infra  Andernacu  coluerunt,  continuare  videtur.  Rhenumautcm,  inq111^.. 
lentes  GermanUgentium,  in  eadem frovincia,  Nemetes,Tribocci,  Vangiones :  hinc  f 
lonia  Agrifftnenfis,  Gugerni,  Batavi}ejr  quos  in  infulis  dtximus  Rheni.  Item  TacituS'^ 
dc  Germania  :  Treviriejr  Nervii,  circa  affeciationem  Germanicd  originis,  ultro  trn  ^  ^ 
funt:  tamquamfcr  hancgloriam fangvinis  a fimilttudine  ejr  inertia  Gallorum  fef&rtni* 
ffim  Rheni  rifam  haut  dubie  Germanorum  fafuli  colunt,  Vangiones,  Treboci,  Neme0-  ^ 
quide,  quamquam  Romana  colonia  efie  meruerint,  ac  libentius  Agriffincnfes,  condtto  ) 
vomine,vocentur-,  origine  non  erubefcunt.  transgrefiiolim,&  exfermentofidci  frftr  ti 
Xheni  rifacollocati,  ut  arcerent,  non  ut  cu&odirentur.  Omnium  harum  gentium  w&Lj. 
cifui  Batavi,non  multum  ex  rifa,fcd infilam  Rhcni  amnis  colunt.  Vbi  Trcbocis,  W  ^ 
bus,  Vangionibus,Vbiis,  ac  Batavis  diferte  Rhcni  ripa  tribucrc  vidctur:  Trevifl y 
no  magis,  quam  Ncrviis,  quos  inmedio  Beigicae  fuilTc,  infra  oftendctur.  ^crU  eIJ$ 
tcrquc  auttor,  in  ifta  gentiu  conjun&ione,  non  ta  ordine  fpectavit,quo  q11^11^^ 
incoluit,quam  originc.  eas  quidpe  junctim  cnarrare  voluerunt,  quae  iinc  coflti  ^ 
fia  Germanici  erant  gcncris.  extra  quoru  numeru  ponendi  vidcbatur  Trc\  iri aC  ^ 
vii.  Proindeex  horu  teftimoniisnihiladfirmari,  ncgarivc  potcft.  At  Ptolcm^11  ^ 
tc,  cx  quo  uno,  ceu  gcographo,  fatis dc  ca  rc  conftare  debebat,  in  ripa  omnino  n^ 
gnofcit.  Verum  nc  huj us  quidem,  quia  magnus  harum  partium  pcrt  11  rbator,au 
tas  heic  valere  poteft.  Strabo  vero  lib.  1  v ,  illic  eos  collocat .  Me©  3  w  Mi^f* 
xxe,  inquit       Te/GoK%xs,  -BctfiOMxcri  ihfltZov  Tp^ov^or    Post  MedimatrieoiO 
hocchos  Rhenum  accolunt  Treviri.  Sed  hoc  utru m  fua  aetate  fic  fc  habcre  compertU  ^  f 
buerit  Strabo  5  an  vero,  ut  pleraque alia  GaJlise,  ex  Caefaris commentariis  d^l^iti 
haud  facile  diclu  eft.  Coluiflc  tamcn  Treviros  ripam  amnis ,  Plinii  quoqtic  aC  ^ 
acvo,cx  eorum  comprobari  potcft  monumcntis.  Tacitus  hiftoriar.  vi :  Vi^r 
inter  Tutorem  ejr  Clafiicum  cur*..  Tutor  valida  manu  circumdatos  Agriffinenfes,  ^ 
que  militum  ad fuferiorem  Rbem  rifam,  in  eadem  verba  adigit.  paullo  poli: :  Cow  ^ 
alarum,  legionum  hiberna  fibverfa,  cremataque :  iis  tantum  reliclis ,  qiu  CMagfM  '  /h 
Vindonifid fita  funt.  &  poftea  :  Ne  T vtor  quidem  maturavit,  fufcriorem  Germarji^ 
dr  ardua  Alf  ium  frafidiis  claudere.  Atque  interim  Vndevicefima  legio  Vindonifih  ^ 
lim  Felix  cum  auliariis  cohortibm  fer  Rb*tiam,irrufere.  Accejsit  ala  Singularkm^^ 
lim  a  Vitellio,deinde  in  fartes  Vefiafiani  transgrejja.  Pr<eerat  Iul.  Briganticm,fororc  ^  <' 
genitm,ut  ferme  acemma  froximorttm  odia funt .inivifm  avunculojn  fenfifque^  M 
verorum  cofias,  recenti  Vangionum,  'Njmetum,  Tribocorum  IccJu  aucJas,  vetera^  f 
atque  equite  firmavit  •  corruftis  ffe^  aut  motu  fubaclis  legionariis  .  qttt  frtnl\if6' 
tem ,  frtmijfam  a  Sextilio  Felice ,  interfciunt :  mox  ubi  duces ,  exercitusqtte  fl' 
finquabant,  honefio  tranffugio  rediere:  fecutis  Tribocis,  Vangiombusque,  ejr  Nemtt^  ' ^ 
tor9  Treveris  comitantibm,  vitato  CMagontiaco ,  Singium  concefiit-,  fidens  ^Ltetf 


G  E  R  M  A  N  I  £    A  N  T  I        L  I  B.  II.  33 

fontem  TSfavA fluminis  abruperat.  fed  incurfu  cohortium ,  quasSextilim  ducebat,  ejr  reper~ 
*°vadoprodttm,  fufusque.  Ea  clade perculfi  Treveri.  &  p/ebes,  omifiis  armis,per  agros 
fdatur.  In  his  igitur  notandum,  Tutorem  Trcverum  ad  fuperiorem  Rhcni  ripam 
^angiones,  Nemetcs,  Tribocosquein  parteis  traxifle.  qui  adventu  Romanoru  ex- 
ercituum,unacum  legionariis,  adobfequium  rediere.  Tutorab  e^teris,  feu  finiri- 
misdeftitutus,  cum  folis  popularibus  trans  Navam  flume  Bingium  conceflit,  in  fuos 
nneis.  ubi  fufm-,  ejr  p/ebes,omifiis  armts7per  agrrtpa/abatur.  Vangionu  fi  fuiffet  Bingiu. 
^udlatistuto  inalienosagros,  in  vicum  alienis ,  Romanorumque  parti  faventibus 

^  vangionibushabitatum,  conceilllTet.  Idem  auttor,  hiftoriar.  v:  Tranfiere  Rhenum 
*utor  quoque &  Clafiicus,  &  cx 1 1 1  Treverorum  fenatores.  nimirum  e  fua  ripa,quae erat  a 
^v^conflucntc,  adconfluentem  Abrincx  ufque.  nam  per  alienos,  fiveVangionu 
JuPia  Navse  confluentem,  fcu  per  Vbiorum  infra  Abrincam,  fineishaud  tutusda- 
atur  tranfitus,  utrifque  populis  Romanorum  parteis  tum  fequentibus.  Ha_c  igitur 
argurnenta  e  Tacito  fatis  valida,  atque  certa.  Plinii  teftimonium,  quod  haud  dubie 
*  niftoria  Germanica  fcrptum  reliquit,  apud Svetonium,  in  vita  C.  Caligula?,  legi- 
tUr  nuiusmodi:  Vbi  natm fit,  incertum  diverfitas  tradentium  facit.  Cn.  Lentulm  Gjtuli- 
C^s  T^tirt  genitum  fcribit :  P/inim  Secundm  in  T reveris,  vico  Ambiatino ,  fupra  Confluen- 
fJ.  addit  etiam  pro  argumento  aras  ibi  ofiendi  infcriptas,  Ob  agrippinh  p  v  e  R- 

20  ind^1VM"  V€rficu^htmferdnte  mox  eo,  divu/gati,  apud  hibernas  legionum  procreatum 

In  caslris  natm ,  patriis  nutritm  in  armis 
c  Iam  defignati  principis  omen  erat . 

onfluenteis  heic  intelliguntur  Rheniac  Mofella:  5  ad  quos  tunc  Caftra  Romanorum  : 

I1Uucopidumdicitur,  vitiato  vocabulo  Latino,  Cob/en^.  Satis  igitur  aperte  Plinius 

°  ^ndit,  vicum  illum  Ambiatinum  in  Treveris,  una  cum  caflris  Confluentinis  fui£ 

c  lJl  ripa  Rheni.  Tcrminum  igitur  Treveri  Plinii  Tacitique  xvo,  &  poftea  etiam  ha- 

vUcrcabonciKecumdcm,qucmC^farisfa:culo3  id  eft  Rhenum  amnem,  a  Na~ 

j1  flurnine ,  limite  Vangionum ,  ad  Abrincam  flumen  ufque ,  quod  vulgo  eft 

.  *•  Infia  Antonnacum  cur  tcrminum  Trevirorti  producam,  ratiohxceft;  quod 
uijv  • 


.0 


/  Notitia  imperii,  fub  duce  Mogantiacenii  caftra  refcruntur  militum  Acincenfium, 
|onaci  fita  5  quemadmodum  &  caftra  Bingcnfia.  quod  nulla  de  causa  fadum ,  nifi 
t!JlaAutonacum,  una  cum  Bingio,  fuit  opidum  Trevcrorum  ;quorumagri  orien- 
Sed C^5  acl  riPani  Rheni  pcrtinentcs,  fuperioris  Germanix  ducatui  fuerc  fubje&L 
Cq  *~*faris  ctiam  a:vo  co  ufque  pcrtinuifle  Treveros,  ex  ipfius  demonftrari  poteft 
farmmcntariis :  quamvis  paullo  altiorc  vcrborum  ejus  repctitione ;  quae  ideo  necef- 
te  la>  ^uia  immane in  iis  circa  has  oras  latct  mcndum.  Comentario  igitur  i  v ;  Vfipe- 
atquc  Tenchtheri  Germani  Transrhenani,  Rheno  trajefto,  primum  in  Menapio- 
t,  ni.mox  in  Eburonum  atque  Condruforum  pervenerant  fincis.  Cajfar,  ea  re  cogni- 
40  al '  ^efeitum  contra  eos  movit  ex  Aulercis  &  Lexoviis.  Paucorum  dierum  itei  quum 
jcuct,  Gcrmani  Icgatosadcum  mittunt,  poftulatum,  ut  libiaut  agros  tnbuat,  aut 
^usoceupatostcnerepatiatur.  Idquumilleabnuerct,  obferretque  condicionem, 
J^nvbiorum  finibustransEhenumconfiderevellent,feidab  Vbiis  impetraturum:  iegatl 
*( :fiad  fuosre/aturos  dixerunt,  &,  redeliberata,pofi  diem  tertium  reverfuros .  intereane 
\JpUifc  cafira  moveret,petieruM '.  Ne  idquidem  Cdfarab  fe  impetrari  pofie  dixit.  cogno- 
**a\  enim  magnam partem  equitatm  ab  his,  aliquot  diebm  ante,  pradandi  frumentandique 
fas*'**  Amhivaritos  ( legendum  Aduaticos,  fuo  loco  oftendam  )  trans  CMofam  miffarr 


ex 


^  cfipeftariequiteis,atqueeimreicausamoram  interponi  arbitrabatur.  Jguum  ab  hofie 
*amflim pafiuum  xi  i  mi/iibm  abefiet  j  uterat  confiitutum,  ad  eum  legati  revcrtuntur. 
^  fibiuti potcfiatem  faccret  inVbios  /egatos  mittendi.  quorum  fi  principes  acfenatoreJ 
ad]uYC)ttra7ldo  fidem  fectjfent ;  ek  conditione,  qu<ta  C*fareferretur,feufuroso?tendebant. 
htrl  ^  confictendas,fibt  trtdut  fpatium  daret.  H*c  omnia  C&far  eodem  0  pertinere^  ar- 
fe  n  fUr> ut* trtdut  mora  interpofid,  equites  eorum,  qui  abefient,  reverterentur.  tame,fe- 
die°n \0ri^Us  mllibm paflfuumw,  aquationts caufa, proceffurum  eo die,dtxtt.  huc  proximo 
^y^n  frequcmifiimi  convenirent,  ut  de  cOrum  poflu/atis  cognofceret.Hic  igitur  dies  in- 
Usthtus.  Gcrmani  autcm,  impetu  facto,  equitatum  Ca:faris,  qui  pra;miflus  erat.ia 

£  ii; 


/4  PHILIPPI  CLVVERII 

fugam  con)ecenmt.  T^ihile  minits  tamen foftridte  mane  adeum  in  caflra  venerunt  'fi^uHtl\ 
fttrnandi  causa,qttbd  contra  atque  eftet  dtclum,  frceliumfridie  commiftffient',fimul,  ut,fif[ 
foftent,  de  induciis  fdlendo  imfetrarent .  £>uos  Cxfar  retineri  juftit:  ejr  celeriter  i  i*mi ' 
lium  ittnereconfeclo,  prius  ad  hoflium  caftrafervenit,  quam,  quidagerct,  Germani 
fojfent.  ^uibm  rehm fuhitb ferterriti  5  ejr  celeritate  adventm  Romanoru,  &  dtfiefiuf0' 
rum.  Romani  mox  in  cajtra  irrumfunt.  £>uo  in  loco,  qui  celeriter  arma  cafere  fotucrurt, 
fau/iifferreltiterunt,  ejr  frcelium  commiferunt .  at  re/iqua  multitudo ,  fuerorum  mulicrHfn' 
que,  faftim  fugere  cceferunt.  ad  quos  confiettandos  Cdfar  equitatum  mifit.  Germani,fofittf' 
ga  clamore audito,  quum  fttos  interftci  viderent,  armis  ab)ettis,fignisque  militaribus rclfj  \  ^ 
fe  ex caftris  e)ccerunt :  ejr  quum  ad confluentem  CMofe ejr  Rhcni  ferveniftent ,  relifiA ri 
defferata,  magno  numero  interfecto,  reliquifein  flumenfra-cifitaverunt>,atqueibi  tiffl^ 
laftitudine,  ejr  vifluminis  offreftiferierunt.  Germanico  hello  confeclo,  multts  de  cauftC* 
far ftatuit,  fihi  Rhenum  eftetranfeundum.  quarum  unaerat,  quod  Vbii,  (qui  unicxW^' 
rhenanisad  Cafiirem  legatos  miferant,amicitiamfeccrant,obfttdes  dederant)  magnof^Jr ' 
hant,  utfthi  auxilmm  ferret',  qubd  graviterab  Suevis  fremerentur.  Ponteigitur  eS.J 
txcrcitm  transducitur .  Cafar,  ad  utramque  fartemfontis firmo  frdfidio  reltclo,  inft^ .  " 
gamhrorum  contendit.  Paucos  dies  in  eorumfinibm  moratm,  fe  in  Vhiorum  ftneisrcct^ ' 
atqtte  htsauxiliumfo//icitm,ftaSvevtsfremerentur.Diebmomntne  xviii  trans 
tenfumtis,fe  wGal/tamrcceftt  ■,  fontemque  refctdit.  Ha&cnus  Cadaris  narratio,  t°ta^'ja 
rie  ejus  rclata  verbis  :  in  quibus  ingcns  ha&enus  Jatitavit  mendu  in  voce  Mof* -  4U°C 
docl;i(rimosctiamvirosinfccdi(rimosdetrufiterrores :  quoshoc  loco difcti^ nf 
alienum  ab  rc,  &  laboris fucrit  pretium,  Mofa:  cquidcm  Rhenique confluente  C*uS 
heicintellcxifle  potcrat,  quialiasMofo  Vahalisqueadpellatur.  fic  namque  Taci^ 
quoque,  hift.  lib.  v.Sfatium,  ve/ut  tquoris,  caftum,  ubi  Mofefluminis  os  amncm  Rfi*  * 
cceano  ajfundtt.  fcilicet,  quia  Vahales  pars  cft  Rhcni ;  ut  infra  oftendetur.  Ver^ 
fluens  iltc  fuit  (quod  infra,  in  Batavis,  fatis  firmis  probabitur  argumetis)  Proxill^on. 
ccanu,ad  opidu  Geerfliet.  quo  Germani  poft  prcelium,cum  Cajlare  infeliciterin ,  ^ 
drufis  commifliim,  perfugere  haud  poterant.  Condruforu  quidpc  (quos  TreV*11$ 
terminos fuifle,  fupra dixi,  pluribusq;  infra  firmabo  argumentis)fines  a  di&°c°11  vl%  1° 
teabfLicriintmilliapairuumcircitercxxv.  quodfpatium,  etiam  cxpcdito  vi*i0l\y. 
intra  quintiirri  diem  confici  poteft.  Dioequidem,  lib.  xxxix,  diftos  Germano*, 
numtransgrejfos,  in  Treverorum  ferveniffe ftneis,Mquc  a  Cxfare  ca?fos  cfie  narr*'  . 
rum  id  ci  ca  rarione  fa£tum,quod  Condrufi  fub  imperio  fuerunt,five  incli^f  ^ 
veroium$  tefte  Ca-fare,  eodem  comment.  iv.  Thomas  Hubertus  Leodius, 4ul%0s 
buronibus  librum  confcripfir,  quum  ex  hoc  Ca:faris  commetario  cognovifiet,  w 
Germanos  in  Eburonum  fineis  pervemflej  mendo  ifto,  quod  hxret  in  vocat*ll°  j 
fe,  longius  fcdudus,  Eburonum  fineis ab  Treveris ad  oceanum  ufque  protiiIir  • 
re  &  Menapios,  &  quos  Caefar  in  Selandicis,  ut  infra  monftrabitur,  •collocat  ^ 
fedibus  fuis  exturbavit.  Alii  in  alios,  eodem  ex  mendo,  prolapli  funterrores.  ^^-4° 
Hubcrtoanimadvcrtendum  crat,  Cjefarem  ipfoin  loco,  ubi  Germanos  fuderat. 
yeratque,  vcl  fane  haud  procul,  fuper  Rhenum  ftruxifle  pontem.  qui  prope  °cCnC\\\ 
ad diclum  Mofe  confluentem  exftruclus  fi  fuiflet  5  ccrre  Ca?far  eo  non in  n$- 
^igambros  quidem,  fed  longiflime  infra,  in  infalx  Batavorum  infimam  patte r 
iflct.  Ad  Vbiorumautcmripampontempertinuifle,  fatis  clare  ex  eo  Pater^sre- 
Cafar  Sigambrorum  (quos  Vbiis  fuifle conterminos  fuo  loco  docebitur)  e       ~0 i- 
grediens,  in  Vbiorum  fineis,  atque  inde  eodem  ponte  in  Galliam  fe  rccepit- 1 
gitur  mendu  illud  immane  ex  voce  Mofie,  refcripto  vocabulo  CMofelU  :  ad  ca;Ujrant- 
fluentem  ainda,  qua:  de  dicla  pugna  a-  Caefare  narrantur,  qnam  rediftime  <lLia  de 
Certior  aute  uti  lis,  me  hcc  judicio  non  falli ;  refer  hucqux  Ca^far  comrnent-  ^  jO 
eodem  pontememorat.  C<efar,foflquamexMenafitsinTreviresvenit,  duabti*  "i^fy 
Rhemimtranflreconflituit.quarumerataltera,  quod auxilia  contra  fe  Treviris  mV  0lp 
altera,  ne  Amhiorix  recepum  ad  eos  haheret .  His  conftitutisrehmyfau//um  fiufrJA  ^t, 
cum,  quo  anteii  exercitum  transduxerat,facerefontem  inftituit.  Nota  atque  uftt^  f  ^lh 
magno  mtlitum  fludio,-faucis  dtebus  ofm  effiitur.  Ftrrno  in  Treveris  frJ/idio  ^fv^L  tpi 
ftoj  ne  quis  ah  iis  fubitb  motm  oriretur9  re/iquas  cofias,  equitatumque  tranfiducit- '  '^l 


GERMANI/E    A  N  T  I        L  I  B.  II.  $s 
*nte  obfdes  dederat,  at^  in  deduionevenerant,  purgandi  fui  causa,  ad  etm  legatos  mittunts 
£t  codcm  commenr.  poftea:  Cafar^pofiquam per  Vbios  exploratores  comgerit,  Svevos  fefe 
tnfdvas  recepiffe  5  inof  iam  frumenti  veritus,  consiituit  nonprogredi  longius:  fed,  neomnino 
mtum  r editmfui  barbaris  tolleret ;  atque  ut  eorum  anxilia  tardaret  •  reducio  exercitu,  parte 
tdtimam  pontis,  qu<z  rtpa*  Vbiorum  contingebat,  in  longitudinem pedtm  cc ,  refcindit :  atque 
extremo ponte  turrim  tabulatorum  i  v  confiituit,  prafidium^  cohortium  x  1 1 ,  pontis  tuen- 
utcama, ponit ;  magnisque  eum  locum  munitionibus  firmat ,  Pons  igitur  ille  primus  &  ipfe 
autln  Treviris  fuit,  aut  in  horum  rinitimis  Condrufis ;  in  quoru  finibus  Cxlar  Qct* 
nianos  fudit.  Vnde  clarius  jam  patct,  legendum  in  i  v  commentario  ;  ad confluentem 
Mofe/U&Rheni.  Sedcade  rcs  ex  Floro  etiam  demonftrari  potelt :  quamquam  in  hu- 
JUs  quoque  cxemplaribus  idemvocabulu  fcede  per  imperitos  librarios  vitiatum  fit« 
ni,  cap.  x,  camde  hiftoria  breviter  referens  ,*  Iterum  de  Germants,  inquit,  Tencle- 
nc\uerebantur.  hlc  vero  )am  C<efir  ultra  Moftda  navali ponte  transgreditur,  ipfumtfr  Rhen*$ 
& Herciniis  hoftem  qu&rit  in filvis. Ita  cquide  Viretus  nomen  amnis  rcftituit ;  quu  ma- 
nu  faipta  ejus  exemplaria  &  vetus  editio  habetct,  Mafii/iam.  Vcrum  ex  hac voce  quis 
u°nconjcccrit,  fcribendu  potius  d&Mofe//am1  quam  Mofu/am  \  nam  //  facili  lapfu  in 
c°rrumpi  poterar.  At  qua:  ifthaxeft  barbara  loquutio,  ultra  Mofe/lam  transgreditur? 
n  nonelegantiiis,  multoque  magis  Latine  fuiflet,  Mofellam  transgreditur  ?  Omnino 
2o '  r  Itr°r«  Lego  igitur  fic :  Hic  verojam  Ctfar  infra  Mofellam  nava/iponte  tramgreditur  u 
Fftn  Rhenum.  quidpc  non  Mofellam  tunc  tranfiit  C&Tar,  ex  Aulercis  &  Lexoviis  (ut 
£  ^ipfein  hne  commcnt.  1 1 1  )  qttoru  opidaantiquanuncdicunturin  Normannia 
^reux  <Sc  Lifieux,  in  Condruforum  fineis  tendens.  Huc  jam  adfit  vcrfutus  ille  philo- 
°pnus  ( ftu  medicum  fedicimalit)  qui  difceptariones  chorographicas  contra  conl* 
^ntarium  meum,  dc  Rheni  oftiis,  nupcr  cdidit.  Iudicium  6c  rcligionem  hominis, 
lam  literula  inantiquis  au&orum  excmplaribus  immutanda  cxiftimantis,  mira- 
0r  fone  &  laudabo,  fi  omnia  ifta  difertiffima  tot  aucloru  documenta  ad  Mof*  Rhe- 
Ulcllieconrluentempertraherequiverit.  Verumde  hoc  chorographo  commodiorin 


3o 


^taviscrit  locus  plura  dicere.  Caefar,  ut  Gcrmanos  prope  conflucntcm  Mofellx  fu- 
^  a  fe  rctulir,  ftatim  dc  pontis  ftruaionc,  &  tranlitu  fuo,  narratione  fubjicit:  nec  de 
ci  ?!ati°ne  loci,  in  quo  pugnam  confcruerat,  quidquam  mcmorat.  ex  quo  fatis  dilu- 
jlaie  PC1Tpicitur,  pontem  primum  factum  infra conflucntem  Mofella:,  in  Condrufis , 
cofl  ionse  infm  caItm  GcrmanorQ,  e  quibus  illi  ad  Rheni  ripa,  haud  procul  a  dicl:o 
Uentediflltam,  profugerunt.  Caefar,  codem  comment.  vi,  infra  :  Ctfar  adfiniti* 
TranCtVltatC5 mnt'tos  dimittit :  omneis  evocat,  fpe prtd^,  ad diripiendos  F.burones.  Sc  mox : 
ey^  J^Jc^m  ad  Germanos pervenit  fama,  diripi  Eburones  ,•  atque  ultroomneis  ad prtdam 
f£C*n'  Co"tmt  equitum  duo  mi/lia  Sigambri  j  qui  fttnt  proximi  Rheno  :  a  quibus  receptos  ex 
x*>aTe*chiheros  atqtte  Vfipetes,  fupr  adocuimm.tr anfeuntes  Rhenum  navibus,  ratibusque, 
rd  n  llll}otls  ^fimminfra  eum  locttm,ubipons  erat  imperfe&vs ,  prtfidiumque  ab  cJfare 
40  \\m^tmosEburomm  fineis  adeunt .  Sigambros  inter  Colonia  Agrippinenfem  6c 
uein  divortiu,  ripa  amnis  coluifle,  &  circa  ipfam  Colonia,  Eburonu  profpexifle  a- 
^ros3  infra  docebo.  A  Colonia  igitur  li  mill .  pafT,  afcendas xxx,  incides  in  dictu  opidu 
utonacu:  quo  loco  haud  dubie  exftriidusfuit  altcr  ille  Ccfins  pos,  in  Treviris5pri- 
J;Us  vero  paiut0  jnfra  hunc,  in  Codrufis.  Atq;  ha*c  ratio  rcde  convenit  cu  co,  quod 


rQ*1'  ^nt°nacn  ideo  ducatui  Magontiacefi  tributu  fuifle,  quia  opidu  id  erat  Treviro- 
3  qui  <3c  ipfi?  quaRhenu  accedut,fuperioris  Germaniae  provincia:  fuere  adnumerati. 
Limitibus  igitur  Trevirorum,  fic  undique  conftitutis,  regiones  nunc  conti- 
V|  • tUr  ^x   Wcftravia:  pars  infcrior,  intcr  Navam  Mofellamque  amneis :  dein  Tre* 
tienf S  epifcoPatus  omnis ;  item  ducatus  Bullonienfis ;  Scdanenfis  ditioj  ager  Mafi- 
50  4^  IS 5  Luccburgienfis  ducatus  major  pars,  in  medio  fita5  cujus  opidn,  Lucenburg, 
S        Krton,  Montmedy,  La  Trette,  Chiny,  Tieufchafiel,  Bafroigne ,  FJofialtze,  Clcrf 
ite  "^euburg,  Vianden^Dechery,  Echternach7Eidburg,  Greven  Macherem7Rode  Machercn. 

^Colonienfisepifcopatusopida,  Antonacum,  Brifich,  Zinfich,  Kbmngsfc/d. 
V  j  aDLlt  Scinis  Trevirorum  quondam  fuit,  audore  Ptolemajo,  Avgvsta  tre- 
Vocal° V  M'  °luaninunc  cflc  eam  urDern>  ^use>  Mofella;  flumini  impofita,  vulgari 
Llio  Germauis  dicitur  Trier,  haud  dubium  efle  poteft;  quando  jam  ante  often- 

E  iiij  fumeft, 


56  PHILIPPI  CLVVERII 

fum  eft,  poftcrioribus  temporibus  principeis  nationum  urbcis,  abjcclo  veteri  ac 
proprio  nominc ,  iplarum  narionum  vocabulis  indigctatas  fuifle .  unde h#cet 
Antonino,  Marcellino,  &  aliis  ejus  a:vi  fcriptoribus,  plurali  numero  dicitur  TR^ 
V  i  ri  .  /Hthico  cofmographo  eadem  urbs  fmgulari  numero  vocatur  TR^' 
r  i  s  •  cadem  fcilicct  rationc,  uti  Divodurum  Mediomatricorum  poitea  di&uin  ^ 
Mediomatrici ,  &  tandcm  Metis .    Cum  A  thico  idem  facit  Sozomcnus,  l> 
cap.  xxvi  i;  his  verbis  de  Conftantino  imperatorc  &  Athanaflo  loqucrts :  flffT 
&|gi>  cwtov  c¥  T&Gtpet  t  <zs&$  $v<nv  TaActTuv  oikhv  .  id  eft  :  Iufiit  eum  Triverim,  qli£  ^ 
lorum  occidentalium  efi urbs ,  incolere .  Tacito  hiftoriar.  iv.  adpellatur  Co  LON 
Treverorvm,  in  Vitellii  principatu.  Nummus  Vefpaiiani  fichabet:  cO  « 
avg.  treviror.  A  quo  colonia  deducta  iit,  nullibi  adnotatum  repd'1 
Augufti  aufpiciis  dcdu&am ,  nomen  indicat .  Vndeetiam  certum  argunientu^» 
/am  ante  Augufti,  antcquc  CaTaris  tcmpora  antiquiflimam  fuifle  Treviroriun 
bcm  :  quodprincipatusdignitasoftcndit .  Ofulentifiimam  totius  Belgicae  llienl0^jJ 
in  Claudii  principatu,  AttguBa  nominc,  Mela  lib.i  1 1,  cap.i  i .  Zohmus  lib.n  h 
Conftantio,  omnium  Transalpinarum  maximam .  De  Trebeta  quae  in  mona 
libus  narrantur  hiftoriis,  ccu  fabulas  anileis,  abundantisque  otii  figmenta,  P 
ribus  refcllcrc  haud  libct .  Ccrcrum  quodnam  urbs  ha?c  proprium  genuinumq^ 
habucritnomcn,  antequam  colonia  Romana  eo  dcducla  fuit,  prorfus incertum^ ^ 
Dextnc  amnis  ripae  /amindea  primistemporibusadpofitam  fuiflc,  adparet^* 
Taciti  hiftoriar.  ivj  ubi  pugna  inter  Germanos  &Homanaslcgioncs  defcribitur. 
dia  acics  Vbiis  Lingonibusque  data  5  dextro  cornu  cohortes  Batavorum7  finipi  $r  a 
Tencleriquc ,  pars  montibus,  alii  viam  inter  Mofellamque  fiumcny  tam  wfWv  ^ 
luere,  ut  in  cubiculo  ac  leclulo  Cerialis  (neque  enim  noclem  in  cafiris  cger^h '^L/)* 
Jimul  vincique  fuos  audierit ;  increfans  favorem  mmtiantium ,  donec  univerf C'A  ^ 
oculis  fuit .  Perrufta  legionum  cafiray  fufi  equites :  medtus  MofelU  fons,  qui  wtcrl  ^ 
lonu  anncctit,  ab  hoflibm  infeffus.  Certalis  tnrbidis  rebus  intrefidm,  ejrfugic^es  171  & 
trahens,  inteffo  corfore  fromtus  inter  tela7felici  temeritate,  ejr  fortifiimt  cu)usq*e  A  Jfr 
reciferatum  fontcm  lccia  manufirmavit .  ^oxincafirareverfmyfaIantcscaft^rU^^j° 
Novefium  bonnamque  legionum  manifulos,  ejr  rarum  afud fgnamilitem^cf^eC 
<vent<K  aqmlas  videt .  Caftra  hac  crant  trans  amncm  ac  pontem .  de  quib# 
codcm  libro  ante  :  Lcgiones,  Bonn4  Novefioqueadvenientes,  nihil  mutat* 
ante  moenia  Trevcrorum  confidunt.  &  poftea,  paullo  ante  dicTam  pugnam : 
ercitm  cattra  fofia  valloque  circumdedit:  quis  temere  antea  mtutis  confederat. 

Celebritatcm  urbi  tunc  maximam  fiiifle  exiftimo,  quum,fubAmmianl^ 
ccllini  a:vum  ,  imperatorum  eflet  fedes .  unde  ipfe,  in  lib.  xv:  Bclgi^frirttA 
diomatricos  frdtcndit,  &  Trcviros ,  domicilium  frincifum  clarum .  &  lib.  xxvi  i 
ValentinianoacGratiano,  ex  Alemannia  reverfis:  Milites  ad  hiberna,  ^ 
Treveros  revertcrunt .  &lib.  xxix,  de  eodem  Valentiniano,  cx  eadem 
expeditione  irrita,  regreflb  :  ValentinianusrediitTrevcrosmccfius .  Hucquo<lu 
fonii  fpccTant  verfus,  in  defcriptione  Mofella? : 

Salve  amnis  laudate  agris ,  laudate  colonis, 
Dignata  imferio  debent  cui  mcenia  Belg<e. 
Et  ifti,  in  eodem  carmine  infra  perfcripti  : 

  Nec  frtmia  in  undis 

Sola :  fed  Augufia  veniens  quod  moenibus  urbis 
Sfeclavit  junclos  natique  fatrisque  triumfbos, 
Hottibus  cxaclis  Nicrum  fufer  ejr  Lufodunum, 

Et  fontem  Latiis  ignotum  annalibus  Hifiri .  i° 
Hxc  frofligati  vcnit  modo  laurca  belli  .  ufa^' 
Dc  triumpho  loquitur,  fuper  Argentarienfi  vi&oria  acto.  Eadem  h#c  .-sC\ipt 
cur  Antoninus ,  quem  hoc  faxulo  itincrarium  compoftiiflc  fupra  in  ^aurljrjS  tuHc 
primum  dePannoniis  iter  a  Sirmio  Treviros  ulquc  dircxcrit :  qnia  Tr^v  QLia- 
domicilium  impcratorum,  &  crebrae  hinc  ad  Sirmium  profecTiones,  ob  b  -^jX 
dorum,  Sarmatarum,  Gothorumque,quaBlegunturapudMarcellinum-  ^  ^(o 


GERMANI/E    A  ST  T  I        L  I  B.  II. 

deipfocapite.  nunc  reliqua  expediarri.  Ar  primum,  quae  ad  ripam  Rheni,  limiteni 
^ermaniac.  horum  quidpe antiquitas  atque  origo  certifllma. 

Primum  eft,  ad  ipfurri  Vangionum  limitem,  Navam  amncm,  qua  is  Rhcno  red- 
drtur,  Bingivm.  quodhodie  nomen  antiquum  fervans,  vulgo  vocatur  Bing,  & 
Eingen ;  quemadmodum  omnia  Germanias  loca,  in  ing  definentia.  Ad  laevam  am- 
nisripam,  ideft,  in  Treveris,  pofitum  fuifle,  jamantea  ex  Tacitooftenfum.  Tabula 
«meraria,  &  Antonini  unum  itcr,  intcr  Magontiacum  &  Bingium  xi  i  habcnt  mil- 
l*  pafluum  :  parum  re&e  5  quumrevera  fintxvi.  unde  v  corruptum  fufpicor  in  u 
lo  • U^  ^ntoninum  alioin  itinere ,  a  Noviomago,  id  eft,  Spira,  Bingium  ufque  funt 
m|Iiiaxxv :  &hinc  Antunnacum  xvii.  utrobique  loca  interccdentia  cum  numcris 
^illiuminteriilTeputo.  Sed  apudeumdem,  duobusin  locis,  nomen  id  corruptum 
leSitur,  Vmgium ,  &  Vincum. 

Baudobrico  Bonna 

Salijfone  xxu.  Antunaco  xvil. 

Vingio  xxiii.  Confluentibus  vui. 

OWogontia  xii.  Vtnco  xxvi 


20 


T^oviomago  xxx  1 1 1 1 . 

Trtveros.  xni. 


.n  pntno  itincrcbini  prioris  numcri  longe  abundant  3  ut  infra  oftcndetur.  in  altcro, 
^ter  Confluenteis  &  Bingium  interiit  tertiumx  :  funtquidpe  millia  xxxvi.  «3t  hinC 
oviomagumadMofellam  paullo  amplius .    Vicum  fuifie  Bingium,  ad  Aufonii 
9ue  aetatem,  carmen  e)us  indicat. 

Tranfteram  celerem  nebu/cfo  flumine  Navam , 
Addtta  miratm  veteri  nova  mcenia  vico : 
^sieqnavit  Latias  ubi  quondam  Ga/Iia  Cannas  $ 
jr.  Imedl&que  jacent  inofes  fuper  arva  caterva* 

3o  r  Senimverbis  poetam  intellexifle  5/»g/«w,  jam  anteain  Tribocchis  ad  Argento* 
fkliUm  «temonftratum  eft .  Notitia  impcrii  caftra  heic  ponit  militum.  codcm  ufu 
IW  0CUrn  jamindeab  Augufti  jevo,  unumque  ex  illis  L  amplius  caftellis,  quaa 
rit  U*u*  Pcr Rhcni  ripam  erexit,  haud  dubium  eli.  Clades  illa  Romanorum  qua:  rue- 
BingiLlm  9  Canncnfi  limilis,  nullibi  adnotatum  reperio. 
A  ^gioadConfluenteis  iteriic  in  tabula&apud  Antoninum  defcribitur  : 

Tabula  5  Antoninus  5 

Bingium  Vingio 
Vofauia  vii  11.        Saliflone  xxiii. 

40  Bontobrice      VII XI.        Baudobrtco  xxii. 

Confluentes  viii. 

^udAntoninumniimcrummillium.utrobique  abundare,  jam  anteadixi.  inta- 
ringulis  numeris  unum  adde  miliiare5  &  re&um  intervallum  habebis  inter 
JJgUimacConfluenteis  millium  xxix.  Vofavia  hodih  cilober  Wefel,  x  millibus 
Undllllm  a  Bingio  diflitum.  quam  Althamerus ,  &  Pirchaimerus  Fice/iam,  nefcio 
obfe,a<^Pellant-    Apud  Antoninumnomenhujusloci  fufpicor  fuifle  literis  adeo 
fcfi/T*1**  uti  legi  nequirct.  incujus  vicem  poftea  b  Marcellino  quidam  fubftituit 
^ctH    ^  :  ^uarn  ^P^  Anronino  &:  tabular  clTe  Sa/etionem,  nunc  Se/tz,  fiiprkinNe- 
50  ta     Lls°ftenfum  eflr.  Verum  tamcne  vocc  Salijfone,  fi  geminum  ss  ejicias,vcr- 
gas ^    in  V  :  transpofitis  deinde  fyllabis,habebis  vocabulum  Vefa/io.  in  hoccom- 
bul$     u*a  Oin A;  & crit probum germanumque  loci nomen  VesALI  a.  Ta- 
c^    auctoraninprimalyllabaOfcripferit,e2;odubito.inquai^  male  legi  V,  lo- 
fcri  '  CertLlrn  eft.  Opidum  id  hodie  dicitur  Ober  Wefe/,  id  cft,  Vefa/ia  fuferior,  ad  di- 
niinVenj°pidi  Vn^rWke/  id&infertoris  Vefa/u  •  quae  pofteriori  feailo,  transRhe- 
> ad  Luppi^  confluente  cxftrufta  cft.  cujus  nulla  apud  vcteres  mentio.  Supcno- 


5g  PHILIPPI  CLVVERII 

rem  quoque  Vefaliam,  unum  fuiffe  ex  L  amplius  Dmfi  caftellis,  ex  quo  ^niiog 
non  habeo,  nifi  qudd,  uti  tantusinunaamnis  ripa  caftellorum  numerus  co 
tur,  nulla  loca,  antiquis  feriptoribus  memorata,  exciudi  poftint.  j0 

Ab  fuperiore  Vefalia  x  iterum  funt  millia  ad  opidum  vulgari  nunc  vo  ^ 
Boppart.  quem  eumdem  clTe  locum,  qui  in  tabuti  Bontobrice ,  &  apud  A"t0£  ^ 
^W^/V<?dicitur;  fitus  in  ripa  Rheni,  intervallum,  quod  pene  in  tabula  c  > 
& nominis fimilitudo, convincunt.    In  Notitia imperii  vocatur  BodobR 
unde  apud  Antoninum  lego  Bavdobrica,  &  in  tabula  Bavto»r 
Omniumrectaeftratio,  variantibus  lingvse  Celticae  dialeftis:  qux  facile :  aV 
T  in  D ,  &  G  in  c ,  &  vice  versa,  commutant.  Antiquis  Germanis  crcdo  XW-  j 
brige,  &  Soteprige.  unde  poftea  Bobbrig,  &  Vopprig :  &  mox  srfkr/,  &  ^^1^ 
tandcm^oppart.  Hoc  etiamunum  fuifle  e  l  amplius  Drufi  caftellis,  Noti 
pcrii  monct,  caftra  heic  militum  pofteriori  ctiam  faeculo  collocans .  nnidutf 

ABaudobriga  ix  funt  mill.  paff.  ad  Rheni  Mofcllarquc  confluctcis. 
hcicnunc  ftcrnitur  celcbrc  ac  praclarum,  vulgari  vocabulo  Coblenz:  quod  antM*  ^ 
a  Romanis  impofitum ,  nomen  Conflventes,  aperte  prodit.  Solcbant ■  fl 
Romani  opida  ad  confluenteis  amnium  condita ,  ipforum  confluentium  vo 
indigctarc.  unde etiamnum  in  Gallia,  ad Scquana*  Matronaeque  confluenteis  . 
cftConflens:  & eodem  nomine opidum  ad  Sequana?  /ECixque  conflucnteis.it  j 
Burgundia:  comitatu,  in  confinio  Lotharingix,  ad  Lantanx  aliorunaquc  duun  < 
iiiumconflucntcis.  A  Germanis  pejus  id  vocabulum  vitiatum  eft  in  cyle^L^ 
nominc,  pmer  jam  didum  opidum  ad  Mofclla:  confluentcis,  aliud  cft  in  Hc s 
mm  agro,  ad  Arojae  Rhenique  confluenteis :  de  quo  fuo  loco  diclum.  GfruoPij' 
vidco  patria  lingva  ejusmodi  loca  adpellalTe  Gemunde :  quo  vocabulo  haud  exig  ^ 
niero  funt  opida  in  Germania.  nam  mund  eft  ar5  &  munde,  oflium  fum0QOi\^ 
Wetflelmunde  arx  ad  Viftulae  amnis  oftium,  infra  patria:  mi  hi  terra;  opidum     ^  J(j 
um  j  &  Warnemiinde,  ad  Varni  amnis  oftium,  infra  Roftochium;  item  Tra^e0  s  fcv 
Trava:oftium,infraLubecam.  Genimdt 'igitur  nihil  aliud  cft,  quamconnu 
minum.  Fallitur  quam  vehementifllme  fimul  atque  delirat  au&or  annaUu     ^  3 
denfium,  qui  Gemiindam  ad  Simerae  aliufque  rivi confluentem,  xi  1  circitci  , 
pafllium  a  Rheno  fitam,  Caput  montium  vocatam  ait,  eo  quod  tbi  montes,  pcr  l0. 
minis  Rbenitendentes,  initium  habent.  Primum,  aut  diverfam  hujus  loci  cfle  c^ot|a 
logiam  ab  cetcris  per  Germaniam  Gemiindis,  probetur ;  aur  his  omnibusqw^ 
Lattnum  nomen,  &  a  quibus,  item  quo  unanimi  confcnfu  impofitum  fic>  0^\oV 
tur.  his  prcftitis,  ad  omneis  vifendas  eum  remittam,  utidifpiciat,  an  iingul^ a 
liuminitiafintpofita:.  ubifalli  eumquam  fsepiftime,  haud  dubito.  Cetero  1 
Latinihujusmodifitulocafolebant  vocare  Interamnas,  Interamntas ,  & 
undc  apud  Strabonem  lib.v,  Latii  eft  •zroMg  iflfytpviov ,  cy  ovpQoXy  (P[yolv  ^^j^iu*  ^ 
fjnvov,  id  eft,  opidum  Interamnium,  ad  confluentem  duorum  amntum  fltum-  a  qu°     y  4 
iib.  1 1 1,  cap.  v,  opidanoshabet  Interamnatcs.  Proiemtfo  eade  in  Italia  eft  ^&^f 
txroXis  ivTifidjjLvicL,  Vr&gutiorum  opidum  InteramnU.  quod  nunc,haud  procul  a  rna  ^ 
ro,adconfluentem  Turdini,  &alius  fluvii ,  vulgo  corruptoantiquo 
tmTerano.  Ejufdem  generis  funt  eidem  Ptolemax>  duo  opida  InteramntA^  c\\\ 
niae  regionc  Afturia  :  quorum  alrerum  cognomine  Vlavium  Antonino  ql 
itincrario  memoratum.  Graxe  hujusmodi  loca,  ab  eode  argumento,  dixeilS   ^  ^ 
lafiiag.  Slavi  hodiequeidem  vocabulum  egregie  atque  eleganter  expiirTiun^j  aJ1iiii' 
gva  Me&yrzec,  &  alia  dialedo  Miedzyr^ec :  qua:  illi  confimili  modo  opi^  a  ^ftf' 
umconfluenteisfitisimponunt.  rzeka  quidpe  iis  cftamnts  >,mezy  &  me 
Solent  tamen  hi  etiam  opidisid  imponere  in  amnicis  infulis  fitis.  quod 
faftitatum  vidco.  nam  Straboni,  eodemlibro,  &  Tacito,  hiftor.  lib.  I]tI,xlV?  fa^ 
fluvii  infula  eft  opidnm  iVri^pct  Interamna:  a  quo  Pliniolib.  1 11,  caP  ^jas^' 
Jnteramnates  cognomine  ?S(artes.  Germani  hu jusmodi  loca  in  infulis,  &  ad  m  0ptj 
nicas  fita,  f*pe  vocant  Weert,  &  Weerder,  aliaque  dialeclro  Wdrt,  &  Wdrdct-^  ^ 
di Keifers^cert zdKhtnum,  &  Donaw  wart  adDanubium.  iftaenim  vocau ^eVjrO" 
aliud  figuificant,  quam  infelam  amnicam.  Scd  de  his  iatis, fuperquc  nunc  ad      ^ jd 


GERMANI.E  ANTIQ^  LIB.  IL  5$ 
tum  Conflvenieis  rcdeo .  Nomen  hoc ,  una  cum  opido ,  haud  dubie  a 
J-m.lb  huic  loco  impofitum.  quidpe  quum  is  caftris  ad  Hhenum  adversus  Germani- 
am  loca  idonea  quaereret ,  quem  magis  idoneum  invenire  poterat ,  quam  hunc  ip** 
ium .  quemipfa  natura  una  cx  parte  Rheni,  altera  Mofellae  alveis  fluminibusque, 
tertia  monte  oppoftto  municrat.  Sub  exceiTum  Augufti  jam  opidum  fuifle,  colli^ 
Scre  licet  e  Plinii  hiftori_e  Gcrmanica.  loco,  fupra  e  Svetonio  citato;  cujus  verba  de 
^augula  iniperatorc  haccfunt:  Vbinatmfit,  mcertum  diverfitastradentiumfacit.  Cn. 
,  **ntulus  Gatulicm  Tiburi  ^enitum  fcribit :  PhnimSecundtts  in  Treveris,  vico  Ambiatino^ 

l°  lo  • 4  Conf'uentes.  Non  fuminum  vocabulum,  nec  cafirorum,  nec  vici,  uti  de  Ambia- 
•^o,  heic  adponit  ;  quia  ipfb  confiuentium  nomine  opidum  erat  fatis  notum  :  ad 
^od caftra  militum  Romanorum,  ut  fupra dictum.  Plinii,  Svetoniique _evo  quam 
amP^mfueritopidum,  haud  focile  di&u  eft  :  Marcellini  certe  tcmpeftate  fuit  par- 
^u|n  >  ut  ipfe  teftatur  lib.  xv i .  Qui  locus  quia corruptus  eft,  paullo altius  verba  ejus 
eic  ernnt  repetenda,  excutiendaque.  De  Iuhano  igimr  Caefare  ficloquitur:  Audi- 
ef  ttaf]ue  Argentoratum ,  'Brocomagum ,  Tabernas ,  Salifenem,  Nemetas,  ejr  Vangionat, 
jyiUguntiacum ,  civitates  barbaros  fofiidentes , ,  territoria  earum  habitare  5  (  nam 
cu  »  ut  circttmdata  rctibm  lufira ,  declinant )  frimam  omnium  'Brocomagum  oc- 

ufavit :  eiqUe  )am  adventanti  Germanorum  manm,  fugnam  intendens ,  occurrit .  Cum- 
2o         tcomem  figuram  acie  divha  coliato  fede  res  agi  ccefiffit,  exitioque  hofies  urgerentur 
Cd^1"  Ca?ns  nonmlits,aliis  tn  tffo  frceiiifurore truncatts,  refidui difcefiere,  celeritatts  fra- 
^  i0  tetti>  Nulio  itaquefofihac  refugnante,  ad  recuferandam  ire  fiacuit  Agriffinam9  antc 
*laris  m  Gaiiias  adventum  excifam.  Per  quos  traclus  nec  civitas  ulla  vifitur ,  nec  cafieU 
^ :     f4°d afud  ConfluenteSj  Iocum  ita  cognominatum,  ubi  amnis  CMofella  confunditur 
eno,  Rtgodulum  offidum  efi  b  &  unafrofe  iffim  Coloniam  turris  .  Quid ,  quaefo,  hoc 
*  ^od  apud  Moiella;  Rhenique  confluenteis  opidum  ait  efle  Rtgoduium>  quid, 
°4  non  illum  ipfLim  locum  apud  confluentcis  adpcllavit,  vcl  memoravit  opidum  ? 
^opidumfai^cjusa,^^  Plinii ,  Svetonii ,  Antonini ,  &  audfcoris  tabulae  iti- 
tarue  teftimoniis  confirmatur .  Dodiflimum  virum,  Marquardum  Freherum , 
30  ex^em  nabco,  infecundoPalatinarumoriginum,  in  Accurfianaeditione,  item  in 
taburPlaiibus  manucxaratis,  pro  Rigodulum,  legi  Rigomagum,  quodcipiacet,  ex 
l*  ^neraria ,  iic  habcnte : 


^tiod 


VIIII. 

vnii. 

VI II. 

XI. 


Confiuentes 
Antunnaco 
Bigomagus 
^Bonn* 
Agriffina 

40  i0ClIm  «tmc,  inter  Antunnacum  &  Bonnam,  nunc  efle  vicum  Rjmgen,  infil  op{- 
XxcZwfch>  neipfequidcmdifnteturFreherus.  quasroigitur,  quum  ab  hoc  viCO 
.  «nt  re  vera  millia  pafluum  ad  Confluenteis  ufque  h  quomodo  Marcellinus  locum 
l^^tanilong^cjiffitun^opidnmdicerc  potuitapud  Confluenteis?  Poterat  certe, 
ipJ^P^prie  uti  libuiflet  voce  afud,  potiore  nominare,  longeque  notiorem  locum, 
^?!11  Coloniam  Agrippinam,  totius  Germaniae  Cisrhenanae  maximam,  ut  infra^ 
V0ctCtUr5  quse  arquali  a  dido  vico  diftabat  fpatio.  Itaque  haud  placet  illa  corrupti 
emendatio  in  Rigomagum.cx  quo  tamen  colligo,non  nuper,nec  recens  illud 
^ifteX°ltU. in  ^arcellini  cxemplaribus  mendum  ;  quum  jam  illi  homines,qui  manu 
Vo^^^^sexaraverunt^corrigere  id,  haud  dubie  c  tabula  itineraria?  tentarunt. 
50  lacit  }UlUm  hoc  %^quliminnuIliusalius  legatur  audoris  fcriptis,  quam  in 
^quI  «   °liar* lib*  IV  >  loCLlshic  diligentius  infpiciendus  erit,  fi  quod  fotte  veri  re- 


intoUeiCrLli  inde poult.  Derebellione  Galliarum, fub  excefllim  Ncronis  faaa,llc, 

u 
l 

^Ufii 


— -»_  ^vun.     l^/t  lt  - wuwuv    vfu"._1M.»u)m_'    _._._<__--__-*  -----  -  ' 

«c  #H  ^  au^or  fcribit :  Valentinm  acTutor  in  arma  Treveros  retrahunt,  occifs  Herenmo 
Cl*toper/eSat">  ^ominore  ffevenUcrefceret  vinculum  fceieris.  Htc  bellt  fiatus  erat 
C/rf/p;^    ,  Ceri*li*CMaQontiacumvenit.  e\m  eventu  erecla  fves.  &  mox  :  Ctvnts  & 


~-  Lftiaqontiacum  venit .  e)m  eventu  erecl*  ffes.  - 
*■  Mifulfum  Tutorem,  c*fos  Treveros,  cmcla  hos~iibus  froffera  accefere  b  trepdt  ac 
'  J  1  froferan* 


«o  PHILIPPI  CLVVERII 

properantesydum  difperfts  fuorum  copias  conducunt ;  crebris,  interim  mntiis  VdentiMW 
monttere,  ne  fummji  reipcriculum  faceret.  Eo  rapidim  Ceria/is,  mi/sis  in  tfflediowatrtcN> 
qui  breviore  ttinere  legiones  in  hottem  verterent,  contraclo  quod  erat  militum  CMago^h 
quantumque  fecum  transvexerat,  tertits  caftris  Rigodulum  venit.  quem  locum  mgMy  ' 
verorum  manuValentinm  infederat,  montibm  aut  CMofella  amnc  fcptttmy  &  aadtoet 
fojfas  ,  obicesque  faxorum .     Nec  deterruere  ea  muriimenta  Romanum  ducem  ,  # 
minus  pcditem  perrumpcre  juberet ;  equitum  aciem  in  collum  erigeret ;  ffretowj*' 
quem  temere  colleclum ,  haut  ita  loco  juvari ,  ut  non  plm  fuis  in  virtute  foret .   ?0'u . 
mort  inafenfu ,  dum  miftilk  hoftium  prxvehuntur  .   Vt  ventum  ad  manm  -  dctttroat*  ^ 
ruina-  modo  pracipitantur.  fjr  pars  equitum,  tquioribm  jugts  circumvecla ,  p0  J. 
mos  Belgarum ,  tn  quis  ducem  Valentinum ,  cepit  .    Cerialis  pofiero  die  coloritam  V ' 
verorum  ingrefus  eji .    Egregie"  heic  equidem  Tacito  cum  Marcellino  con^ 
nire  videtur,  dum  locum  ,  qucm  Valcntinus  obfederat,  &  nominc  eodemaq* 
lat  Rigodulum  ,  &  in  Mofcllae  ripa  locat .  at  id  jam  minus  placet,  quod  ftne 
mcntionem  non  addit ;  nec  confluentium  horum  amnium  .    Hcic  tarnen  ™ 
nihil  neglettum ,  nihilque  omiflum  :  quia  opidum  non  ad  ipfos  fuerit  alTinlUu(j 
confluenteis ;  ubi  aliud  jam  crat  opidum ,  Conflucntes  dictum  :  fed  prope,  ^ 
procul,  paullo  fupra.  Vcrum  quomodo  Cerialis,  expugnato  prcpe  Coiiflue*11 
lligodulo,  poftero  die  cum  exercitu  &  captivis  Coloniam  ufque  Treverorurn*  n11  0 
pafliium  L  emcnfuseft>  Certenullornodo,neintegroquidembiduo,  potuit< •  ^ 
indeRjgoduhminMaxcellim  hiftoria  non  idem  eft ,  quod  in  Taciti  legitur  hin°  ' 
quod  &  ipfum  improbum  corruptumque  efTe  vocabulum,  mox  infra  Pntet,lf'^, 
je&isigitur,e  Marccllini  cxcmplaribus,  duobus  iftis  fuppolltitiis  vocabulis,  R*i  ^ 
lum,  &  Rigomagttm ;  eorum  loco  legendum  cenfeo,  exiguum .  uti  locus  interg ^ 
hu  j  usmodi :  Per  quos  traclm  nec  civitas  ulla  vifttur,  nec  caftelljtm  ;  nifi  quod  *f**  . 
Jluentes ,  locum  ita  cognomwatum ,  ubi  amnis  CMoJella  confunditur  Rbeno ,  ^S^? 
fidttm  eft ;  rjr  una ,  prope  ipfam  Coloniam,  turris.    Opidum  enim  hoc  erat  ipfc  i0^n' 
a  confluentibus  dictorumamnium  cognominatus.  exiguum  amcm  legendum  ^ 
jicio  indc,  quod  eum  locum  civitatem  ,  cum  rcliquis  ejufdem  tractus,  all*eXjUo^ 
erant,  voorc  ob  exiguitatem  dedignatus  eft  :  tum,  quia  hax  vox  literas,quaS  bu. 
iUavocabuWupofititia,  habet  cafdcm  v,  iguu m.  Quemadmodum  autem  c  *L 
la  itineraria  ante  dixi  emendationcm  faftam  in  Rigomagum ;  fic  iftam  coXtC\^, 
nem  in  Rtgodulum  e  Taciti  libris ,  quum  in  multas  variasque  conjeftaretur  ffll 
dcfumtam  haud  dubito. 

Ceterum  Ambiatinvm  illum  vicum ,  utante  dixi,  haud  longe  frp^l, 
flucnteis  fnum  fuifle  judico  :  forte  circa  opidulum nunc Capel/e,  intcr  Baudobrj* 
ckCcnflucnteis.  alioquin  enim  incpte  loci  fitum  Plinius  delignalTet  per  C°n 
tcis,  fi  Jongius  ab  his  diflitus.  Nec  Lipilo  credo,  hiberna heic  lcgibnum  fr^^jaiH 
manti.  ha:namque  jaminde  ab  Augufti,  poft  Lollianam  cladcm  ,in  Gcl^^C 
Cisrhenanam  expeditione,  hiberna  fua  habuere,duae  Jegionesad  Vetera,*0^ 
ad  Aram  Vbiorum ,  &  1  v  ad  Magontiacum ;  ut  fupra  oftcnfum ,  pluribusque  ^  c. 
oftcndetur .    Nomen  vici  miririce  in  variis  Svetonii  exemplaribus  variatnr-  a  ^ 
nim  habent />/ w<?  ^mbiatino,  alia  ^lmbiatico,  alia  Ambitarino.  utrum fc  ^ 
nemo  facile  dixerit;  quando  nullus  alius  audor  ejus  meminit.  quamq11^1  ^ 
dubitaverim,  Jiunc  efle  cumdem  vicum,  quem  diplomata  Pepini  FraiKon1^ 
gis,  &filiiejus,  Caroli  Magni imperatoris,  Ambi  tivum  adpclJanf. wbl  ^ 
alias  donationes  coenobiodivi  Maximini  Trevirenfis  faclas,  ecclcfia  co&&  0, 
ratur  diviMartini,  in  pago  Ambitivo.  exquibus  ego  aufim  apud  Svctoniu^ \a 
que  pro  vico  Ambiatino ,  legere  Ambiativo.    Cum  ecclcfia  autem  j 
Ambiativi ,  haud  male  congmit  hodiernum  dicli  opiduli  nomen  Capetlc .  ^ 
tero  qui  apud  Svetonium  intelligunt  Mofellae  Saravique  conflucntcis,  60 
dtidi  videntur,  quod  Trevirorum  fineis  ad  Rhenum  ufque  extendi  'Wot  0& 
Hi  vero  confluentes  non  tam  clari ,  &  cuique  Rom*  noti,  uti  fwe  amnlUl?  .  ^J^ 
Uibus  folo  confluentium  vocabulo  indicaffc  furTeccrit .  ncc  caftra  heic,  fiib  C3  ad 
natalem,  fuerc  ulJa :  fcd  cunfta  apud  jRheni  ripam,  ut  ante  diclum.  Odt& il  ^ 


GERMANIiE   ANTIQ^  L  I  B.  II.  61 

Viciim  Ambiativum  ,  patet  ex  eo,  quod  Plinius  in  hoc  vico  Caligulam  genimm 
prodidu:  Tacitus  vero,  annal.  i,  &  diflichon,  a  Svetonio  citatum,  in  caftrisna- 
tum  teftantur.  Nequevero  ipfarum  legionum  hiberna,  quse  tunc  in  diclis  fuere 
^ocis,  in  verficulis  intelle&a  fuifle,  temere  crcdiderim, 

Vltimum  Treverorum  in  Rheni  ripa  fuit  Antunnacum,  tabula?  iti- 
jfteraria?,  &  Antonino  fic  di&um .  apud  hunc  tamen,  alio  in  itinere,  uno  »fcri~ 
^Urtafiis  obliquus  Antunaco:  &  Notitia?  imperii  Antonaco .  unde  etiam  Fortu- 
Uat°,  in  ppemate  de  Navigio,  dicitur  Amomcenfe  caflellum.  Marcellinus,  lib.  xvi  i  r, 
l0j°5;at  Antennacum.  Qua  vocali  fecundam  fyllabam  fcribas,  variantibus  facile  dia- 
ectls ,  in  a:quo  eft .  n  vero  in  eadem  re&ius  geminari ,  indicat  confonans  in 
cJUsdcm  locivocabulo  Germanico  Andernach.  Caftra  heic  militum,  ut  fupra  co- 
§lltUm>  ponit  Notitia  imperii.  Eodcmufu  fuhTe  locumjamindc  a  Caeiaris  bello 
J  Uco  7  fupra  e  commentariis  eius  demonftratum  eft .  is  cnim  pontem  heic,  ut 
ert  coni.  vi  ,  fuper  Rhenum  exftruxit  fublicium  .  quumque  e  Germania  re- 
ettcrctur ,  ne  omnino  metum  reditm  fui  barbaris  tolleret ,  atque  ut  eorum  auxilia , 
H1^  Cisrhcnanis  contra  Romanos  mifiitabant,  tardaret  ^reduEio  exercitu,  partem 
pontts ,  qu£  rifas  Vbiorum  in  Germania  contingebat,  in  longttudinem  pedum 
(id  refc™*t:  at£Jue  w  extremo  fonte  turrim  tabulatorum  ivconslituitm  Treveris,  pr&- 
20 fiy^ue 'c°h°rtinm  xu  fontis  tuendi  causa  fofuit  -,magni:que  eum  locum  munitionibus 
q  *Vtt  •  Ornncm  dcniquc  pontcm  una  cum  prxfid»  tunc  fuifle  iublatum,  quum 
v   ar  ^iiitcis  e  GalliacontraPompejum  abduccret,  maxime  credibile  eft.  Mox 
fe/[° '  ^Uum  >  Oclavio  Augufto  fumma  rerum  potiente,  Germani  Galliam  in- 
arcnt,  lcgioncsque  ad  Rhenum  mittcrcntur,  heic  quoque,  inter  alia  loca,  mu- 
^entum.  ac  pra:fidium  fuit  locatum  . 
in    ^c  ^gitnt  de  ripa  Trevirorum ,  qua  Germaniam  profpectabant .   nunc  ad 
^^nora  revertamur.  Tabula  &  Antoninus  iter,  quod  Magontiaco  Treverorum 
Sllftan\  ducit,  fic  fcriptum  habent; 

3o  Tabulaj  Antoninus; 

Bingium  Vinco 

Dumno  xvr.        Noviomago  xxxilll. 

Belginum  VUi-       Triveros  xin. 

  x. 

2{oviomag0  x, 
Augufia  Trevirorum  v  1 1 1 , 

pafluum  hodie  numerantur  inter  Bingium  &  Treveros,  reaiftlma  via,  U 
I*  eSuidem  numerus  quum  duobus  tantum  in  tabula  millibus  fuperetur,  quafi 
40  rijn Um  argumentumeflepoteiat,  refte  fingula  illic  intervalla  efle  confignata .  ve- 
tUi  Vam  antca  dixi'  Bingium  a  Noviomago  Mofellae,  quod  vulgo  nunc  dici- 
to  diftare  paulloamplius  miUibus  pafs.  xxxvi,-  adquem  numerumAn- 

bu^ni  Pr°pe  accedit  numerus  millium  xxxim.  ex  quibus  adparet ,  male  in  ta- 
ur  a  Uumerari  eodem  intervallo  milha  xl  i v.  Tum  etiam  a  Noviomago  Auguftam 
i^Ueu°die  milliapaullo  minusxui  numerantur  -r  qua;  Antoninus refert.  exquo 
rediatiam  in  ^bula numerus  milliumvui  longe  falliftimus arguitur.  inquofi  y 
.    gas  in  gernianam  figuram  x5  verum  habebis  numerum  cum  Antonino.  His 
c°mprobatis,  de  reliquis  quoque  numeris  diligcntiori  difpiciendum  erit  cura. 
nx\    V  M  N  v  s  hauddubie  l^odie  eft  arx,  ad  Nav*  Simeraeque  confluentem,  vui- 
50     dVocabulorW,&aliadiaIedoZ)^diaa,  xvi  mill.pafs.  a  Bingio diftita.  huc 
Pe  trac^us  limul  itineris  facit,  atque  numerusmillium,  fimulquc  nomen  . 

in  carmine  de  Mofclla,  locum  hoc  tractu  refert  ,  cui  nomen 
Ptoh  N  1 S  S  v  s  •  Garminis  pars  quamquam  jam  antc  rclara,  tamenhcic  ceu  loco 
clCo  10  adfcribatur  5  quia  idem  iter ,  a  Bingio  Noviomagum  versus  non  minus 
&anter,  quam  graphice  defcribitur.  Eft  igitur  hujusmodi: 
Tranfieram  cekrem  mbulofo  fluminc  Navam7 

j  Additti 


6z  fHILIPPI  CLVVERII 

^ddita  miratus  veteri  nova  mcenia  vico ; 
^iequavit  Latias  ubi  quondam  Ga//ia  Cannas , 
Intatttque  \acent  inofes  fuper  arva  caterva . 
Vnde  iter  ingrediens  nemorofa  per  avia  fo/um, 
Et  nulk  humani  fpetlans  vejligia  cu/tw,  ■ 
prttereo  arentem ,  fitientibm  undique  terrts , 
Dumnijfum;  riguoscjue  perenni  fonte  Tabernas^ 
Arvaque  Sauromatitm  nuper  metata  colonis : 

Et  tandem  primis  Belgarum  confpicor  oris  jo 
Tiivomagum ,  divi  cafira  inclyta  Confiantini .        ...  *piJ0, 
vii  heic  diverfa  loca  a  poeta  notanmr,  per  quae  iter  ipfi  fuit  ,•  Bingtum  f 
Nava  fiumen,filvx,  Dvmnijfits,  Tabernat,  ager  Sarmatts  attributm  ,  &  Ntvo 
Silva  hodieque  eodem  fitu  manet  quamvis  imminuta,  vulgari  vocabu D° 
V>a/d.  Dvmnissvs  haud  dubie  cft  nunc  Denfen,  vicus  infra  opidum 
ferg,  vn  mill.pafs,  fupra  Dumnum  ante  dictum  fitus.  Notandum  auterrv^ 
a  Bingio  Noviomagum  tendentes,  DumnuTum  transibant ,  cos  non.^  LtrO 
Dumnum:  &  vice  versa.  nam  qui  Dumnum  transgrediebantur,  Dumniflum 
latcrc,  a  mill.  pafs.  circiter  vi  prxteribant ;  qui  vero  Dumniflum ,  \xvo.  un  ^ 
que  tabulahabct  Dumnifliim,  nec  Aufonius  Dumnum.  Dumnifli  ™m*n  n -1$ 
pcrfcriptum  rcfcrt,  e  diplomatisantiquis,  do&iflimus  Freherus ;  ^wtegeyuo 
Dunofa  ,  Denfen  .  additquc:  Vt  dubium  ml/um  fit ,  efie  illam  iffam  Aufonti^  t 
bilitatam  Dumnijfum  arentem  fitientibm  undique  terris .  nam  &  in  eo  untcM ' ,  ^ 
rnodicmjons  eft,  ejr  circumquaque  magna  aqud  etiam  pecori  potabi/is  penuria.  &}  ^(Qt 
reperta  ibi  rudera  veterum  tdificiorum ,  effofia  numifmata,  fragmenta  crufi^ *c. 
lu  nnarum,  antiquitatem  loci  prifcum  utcumque  mmen  retinentis,  fatis  aJJerUn  • 
curate  fane  ,  ac  fcite  .  .  hnlainter 

Poft  Dumniflum  ponit  poeta  Tabernas,  riguas  fonte  perennt.  TaD»  ^0 
Dumnum  <5c  Noviomagum  habet  mill.pafs.  xxvn:  proximum  autem  a  %liv, 
locum  Belginvm.  Hodie  inter  Thaun  &  Kitmagen  numerantur  miUia    .  ^  r 
v  minus ,  quam  tabula  habet.  Corruptum  hoc  iter  efle  in  tabula,  numerus,  * 
minevacuus,  indicat.  A  Noviomago  versus  Dumnum  arx  hodie  eft,p°(  ^jji 
lia,  Baldcmw.  hinc  vero  Dumnum  ufque  funt  millta  xm  .  Baldenaw  «u  ^ 
cfle  Be/ginum  tabulae,  primo  numerus  x  millium,  Noviomago  adfcriptus  >  Pp^n 
det  5  tum  nomen  ipfum .  nam  aut  in  tabula  fcribi  poterat  mendose ,  G  Pj^jgc 
vocabulo  BeldinvMj  aut  ufu  pofteritatis  delabente,  G  in  D  vitiari- 
igiturv,in  numerovm,  Belgino adfcripto,  in  x;  &  verum habebis intcrv  ^ 
inter  Thaun  &  Ba/denatv,  millium  xi  1 1  <  Illud  vero  x ,  loco  fine  nornine  i  ^ 
tum,  omnino  tollej  &  conftabipter  totum,  utantea,  a  Bingio  AugultaI^ 
virorum,  mill.  pafs.  lii,  hoc  modo:  * 

Bing/um 

Dumno  XVI. 

Be/gtmm  xiii. 

VQviomago  x. 

^AuquFia  Trevirorum  x  1 1 1 . 

Iam  reliqua  Aufoniani  itineris  uti  expediantur5  notandumeft,  querfl ao  puJJv 
tabula,  poft  Dumnum,  primum  refert  Belginum,  fic  Aufonium  primas  p°  .  $p 
niflumreccnfere74^/;^  fonte  perenni  riguas .  undeconjicercdatur,  Belgin  ^jjfi') 
haud  procul  fuifle  a  Tabernis  Aufonii .  At  hodie  egregius  confpicitur  ^^yul^5 
musquefons,  mille  quingentis  circiter  paflibus  fupra  arcem  Ba/denaw, e*  ^?uncper' 
limpidiflima  aquaprofluens,  Mofellse  redditur  paullo  infra  Noviomagu./1^  t  \$ 
cnnem  illum  efle  poeta:  fontem,  fitusloci,  &  ipfius  fontis  nobilitas  perfv?a 
hujus  igitur  margine  tabernas  fuifle  judicodiverforias,  quibus  viatores  cxCT 
tux.  unde  nguas  perenni  fonte  dixitpoeta74^4j.  Porro  afontehoc  #  J^o. 


GERMANI^   A  N  T  I       L  I  B.  lt  gg 

continuo  incipiebant  arva  illa  Sarmatis  tributa ,  quae  fi  non  ad  ipiam  Mofellae  ripam 
Novionaagumque ,  ccrte  prope  accedcbant  5  ut  cx  pocts  perfpicitur  Sarmatarum 
eum  Noviomago  contiuuatione .  Sarmatae  ifti  quando  ,  &  a  quo  in  haec  loca  trans- 
ducti  fucrint,  jam  antca,  in  Trcbocchis ,  ad  Argcntoratumex  Eutropio  adnota- 
Vi nempea  Conftantio  &MaximianoCa?faribus,  in  principatuDioclctiani.  Sar- 
niatas  autem  fuifle  Iazygas,  iivealio  cognomcnto  Vagos,  intcr  Pathiflum  &c  U 
ftturnflumina,  juxta  Baftarnas  colenteis,  cum  quibus  aternum  Romani  inPan- 
Joniisbellabant,  omnesejusaevi  tcftanturhiftoriae.  Errat,  cetera  doctiflimus,  Fre- 
^nerus,qui  Sarmatas  fuifle  tradit  <5t  Hunnos,  a  Gratiano  devictos.  id  cnimnegat 
^em  Aufonii  carmen  poftca ,  his  verbis  de  Mofelld  amne  loqucns : 

  T^ec  pramia  in  undis 

Sola  5  fed  Augufta  veniens  quodmoenibus  urbis, 
Speclavit  junclos  natique  patrhque  triumpbos, 
Hofiibus  exaclis  Nicrum  fuper ,  &  Lnpodunum , 
Et  fontem  Latiis  ignotum  annalibus  Hiflri . 
H*c  profligati  venit  modo  Uurea  belli : 
,         tJliox  alias ,  aliasque  feret . 
V^jbusverbisquamdifertiflimeteftatur  poeta:  nullamaliam  etiamdum  Gratiantf, 
2oE°^ArgentaricnfemLupodunen^^^  ex  alio  hoftc  lauream. 

f  l'oindeomninoillaSarmatarum  transdu&io  Maximiani  Conftantiique  laureis,& 
jjnperio  Dioclctiani  adfcribenda.  Nec  tamen  temcre  negavcrim  ,  potuifte,  poft 
^°s>  Gratianumquoque,  fivealium  quempiam  imperatorem,  quibus  bella  fuc- 
runtcrebra  cum  Gothis  atqueHunnis,  in  eadcm  arva  traduccrc  Hunnos.  idenim 
Uti  ctedam ,  persvadet  cum  maxime  Freherus ,  opidorum ,  arcium,  vicorumquc  vo- 
^a°ulis,  qux  ex  Hunnorum  nomine  cognominata  vidcntur  5  utopidum  cum  arce 
c*flelhnny  arx  Hunolt/Iein,  inter  Bcldinum  &  Noviomagum  laevo  latere  iita5  vici 
B**thcim,  6c  Hontsbaufen,  &  fons  Ilunenborn,  haud  procul  Simera  flumine  ;  qui- 
^adde  Huntsrode,  haud  procul  fonte  Brimifll  amnis,  in  Saravum  defluentisj 
Hunerode  inter  Hunoltjlein  6c  Noviomagum  .    Ab  eodem  nomine  montiuni 
quseregionemMofellaminter  Navamque  quafi  mediam  fecant,qui- 
>Us  cUcbfi  arces,  ac  vici  adpofiti,  cognominata  fuifle  Hunsruck ,  non  Hundesruck, 
.^nsdorfo,  quis  dubitct  >  Cajterum  in  Sarmatas  illos  convenit  id,  quodpanegy- 
flIUri  quidamadConftantinum  dePrancis  in  Galliamtradudisait5  Hi  abultimis  oris 
^ulfi fuerunt  ,  ut,  in  defertis  Ga/IU  regionibus  coliocati  ^pacem  Rcmani  imperii  cultu  )u- 
*r*m.  Gallia:  vero  loca  nulla ,  neque  olim,  ncque  nunc  magis  defcrta,  incuhaque 
)P>  quaniquibusArduennafilvainfternitur.  cujus  pars  filva  illa  Aufonii ,  inter 
p^nm&  Dumniffiim5  &  hincetiam  ad  Noviomagum  ufque .  iicemm  pocta3 
°4Uam  Noviomagum  attigit : 
40  Purior  hic  campis  aer  5  Vhxbusque  fereno 

Lumine  purpureum  referat  )am  fudus  Olymfum: 
^ec  jam,  confertis  per  mutua  vincula^  ramts, 
^ujLritur  exclufum  viridi  caligine  ccelum  •, 
Sedliquidum  )ubarf  &  rutilamvifcntibus  dtbram 
Libera  perfpuui  non  invidct  aura  dici . 
^°vumagvs  hodie  quin  fit  yicus  Numagen  ad  Mofellam ,  nemc  iana? 
^CUtisdubitarepoteft ,  vocabulo,  fitu,  &locorum  intcrvallis  confideratis.  In  Au- 
nu  plerisque  exemplaribus  dicimr  accafativus  cafus  ^vomagum.  commentatores 
0c  Poftea  ,  hngnd  dubie  e  tabula  cs:  Antonino,  legere  maluerunt,  Novomagum , 
tonl     S  re^  ,  ipfi  viderint.  in  hoc  quidpe  prima  fyllaba  Noy  non  ex  Germamco, 
*>?*Vvdw<wvfede  Latino  novus,  quemadmodum  in  Noviomagus,  derivatafuif- 
•  .5 Jinaenatura  eftbrcvis.  Video  tamen  aliis  hoc  non  placuifle ,  ejusqnelocofub- 
tlel    Vocabuluu-i  Neumagum .  a  quibus  Germanitatem  hanc  a-quc  falso  Latino 
^llti(fimoque  poeta:  attributam  cenfeo . 
,eterum,  fupra,adConfluentcisMofellae,  fatis  abundeque  oftenfum eft, vo- 
4Dutoiri  Rigodtdum  mcndofum  cffc  in  Marcellim  hb.  xvi  5  nihilqucpcrtinerc  ad  idc 

p  ij  vocabulum. 


64  PHILIPPICLVVERII 

vocabulum,  in  Taciti  hiftoriar.  iv  perfcriptum.  Taciti  Rigodulum,  quod,  a  Valcn- 
tino  Trevirooccupatum,  Cerialis  expugnavit,  haud  dubie  hodie  eft  vicus,  vuJp 
vocabulo  Rigoly  in  eadem  ripa ,  1 1 1  paullo  amplius  mill.  paif.  infra  Auguftam  U 
virorum,  ex  advcrlb  opidi  Pfa/tz,,  fitus.  hic  quidpe  loco  editus  apud  ripani  ^ 
nis  monribusundiqucferecingitur.  huc  Cerialis  tertiis  caftris  a  Maguntiaco , ,  »P 
do  itincre  pervenire  potuit;  millibus  cerciter  xxii  in  iingulos  dies  contribu  • 
hinc  etiam ,  loco  expugnato ,  poftero  dic  Auguftam  Trevirorum  quam  c01^^ 
diflime  ingreflus  eft.    Sed  Lipfius  tcftatur,  Vaticanum  exemplar  pro^^^ 
habuifle  Ridogulum  .  quod  longe  magis  placct .  facilius  quidpe  corruptum  , 
nunc  eft  ,  vocabulum  Rigol  nafci  potuit  cxRidgol,  quam  ex  Rigdol.  Pratei^r  u. 
diploma  Dagobcrti ,  Francorum  regis,  quod  Ortelius  in  itincrario  fuo ,  ac  tn 
ro  geopraphico,  ex  fidedomini  hujus  loci  citat,  hanc  fententiam  confirmar' 
co quidpe diferte rcx  teftatur ,  fe  pagum  Rid  ogvlvm,  cum vicinis  nonn 
locis  ,  donailc  ecclefiae  divi  Maximini  apud  Treviros.  t 

Itcr  igitur  inter  Maguntiacum  &  Auguftam  Trevirorum,  locaque  in  e0 
ta  fic  fchabuerunt.  quibusexpofnis,  ad  alia  eorumdem  Trevirorum  itincra  t» 
eamus.  Tabula  iter,  ab  Augufta  Trevirorum  ad  Divodurum  Medioniatricun1; 
fert  hujusmodi : 

Augufla  Trevirorum  jO 
Ricciaco  x. 
Caranufca  x. 
Divodurum  Mediomatricorum  xm. 

Millia  pafluum  hodic  numerantur  inter  Auguftam  &  Divodurum  xtiv-  u^ 
corruptos  efie  numcros  millium  in  tabula,manifefto  patet.  RicciacV  MaU0, 
d£cvic\im  Rit^ittg,  haud  procul  Mofella  &  opido  Sirick ,  xxi  mill.fupra  Au|>  ^ 
nomcn  fimul,  &  iitus  diferte  teftantur.    Medio  ferme  itinere  inter  Ritzirtg  #  ^  v, 
guftam,  adSaravum  flumen  fitum  eft  opidum  Saarburg.  quod  ego  SaKa 
s  c  A  M  olim  dittu  fuiflcconjccerim ;  transpofitaq;  a  rccto  ordine  vocabula  <Iu^.j,  -0 
qucab  Augdfta  ad  vicum  Rit^ing  millia  fint  paflliumxxi  $  au&orem  tabul3-'  c# 
lia  notafle  colligo  inter  Auguftam  &  Saranufcam  x  ,  totidemquc  intcr  W11^ 
Ricciacum  .  A  Ricciaco  porrb  Divodurum  ufque  millia  funt  xxiii:  Pr0  fi^ 
xxi  i  auclorem  tabulac  fcripfiflc  fufpicor  .  Iter  igitur  ab  Augufta  Ttevirum 
rum  ufque  Mediomatricorum  re&e  fic  notaveris  in  tabula : 

Aug.  Trevirorum 

Saranufca  x# 

Ricciaco  x. 

Divodurttm  Mediomatricorum  xxu.  ^ 

Iter  inter  Auguftam  Trevirorum  &  Durocortorum  Rhcmorum  AntoninusPc 
gascomputat  hujufmodi: 

Tungo  vicus  xxii. 

Epoijiw  vicus  xxii. 

Orolauno  vicus  xx. 

Andethannali  vicus  xx. 

Triveros  civitas  xv. 

Leugam,fivcleucam  mille  quingentis  conftare  palTibus,  fupra  in  Nemfti^^ 
Concordiam,  e  Marccllini lib.  xvi,imelle&umeft.  Durocortorfi  efie  fr^f^fr 
principem  Gampaniae  urbem,  in  Mediomatricis  diftum  cft.  Divarns  &  ^ari  -Ldi' 
ditio  pro  Tungo  legunt  Vongo.  ego  ex  intervallo,  itineris  traftu,  &  nominis  fm1*  .  jj, 
ne,  judico  efle  hodie  opidulu  ad  Axonam  amnem,  in  Rhcmorum  ^r1^ 
teraque  v  transversa  in  l,  legoapud  Antoninum  £*»g*.  Ycerte  planebarW  ^ 
non  Latinum  eft,  in  principio  diftionis  ante  vocalcm  .  EpoissIVsv5 


GERMANI&    ANTIQL  LI  &   Ii  iS 

vic  vs,  nullusaliuseftlocus,quam  opiduni, in prifcis Trevirorum finibus ,  fvois 
Gallis  nunc,  &  Germanis  Ipfch  di&um.  huc  quidpe  &  nomen,  &fitus,  &prope  e- 
tiam  intervallum  ,  faciunt.  InNotitia  imperii  idem  locus  dicitur  E  p  v  s  v  s  5  for- 
tevocabulohaudfatis  fano.  Verbaillic  h*c  funt :  Prtfefius  L&torum  K~4clorum,  E- 
fufe,  Belgic*  prima. 

Orolavnvs  vicvS  iifdem argumentis haud dubie hodie eft Arlon opidum  1 
Andethannalem  vicvm  e(Te  nunc  opidum  Echternachy  nomen  <5c 
itmeris  tra&us  arguunt.  ideoque  in  locum  xx  leugarum,  quac  huic  vico  adpofitae 
jo  - '  ^u^u^tuo  numerum  xv  leugarum ,  qui  Trevirorum  civitati  adfcriptus .  funt 
q^idpe,  inter  ArionSc  Echiernach ,  millia  pafliiurri  xxiu.  Ipll  autem  Trevirorurri 
eivitati  numerum  adfcribo  v  leugarum.  funt  eniminter  Echterndch  &  Trcviroruui 
«vitatem  milliavn  ,  &  13  paflus. 

Aliud  hinc  iter  fic  confignatur  apud  Antoninum: 

A  TRIVERIS   AGRlPPlNAM  leg.  LXVI I  >  « 

Beda  vicus  lejg.  xii . 

Aufana  vicus  leg.  vni . 

Egorigio  vicus  leg.  xi  1 . 

CMarcomago  vicus  M.p.  tvill.  leg.  xxvin  l 

Belgica  leg.  vm  . 

Tolpia  vicus  Supenorum  leg.  x . 

Agrippina  civitas  leg.  xvi . 

^eg£heic  in  uniuerfurri  quum  fint  xctv,  quac  millia  palTuum  conficiunt  txiil 
^gens  iu  confignatione  itineris  deprehenditur  mendum .  funt  quidpe  rettiflim3 
^interdidasduas  civitateis  Lxvli  haud  ampliusmillia.  ad  quem  numerum  pro- 
Pc  ^ccedit  tabula,  lx  millia  eodem  itinere,  per  eadem  loca;  recenfens.  Proin- 
30a^deypfo  locorum  iiitervalio,  fimulque e tabula,  apud  Antoninum  literas  IEG. 
aacttr  corrigo  in  m  .  P.  &  refte  erit  fic  :  A  Triveris  Agrippimm  M.  P.  lxvii. 
^amqu^ni  ne  fic  quiderii  fingulorum  intervallorum  numeri  conftabunt :  quos 
^en  cx  hodierno  locohim  fitu,  &  tabula,  quantum  fieri  potcrit  ,  reftitucre 
abor .  Iter  igitur  fie  defcribitur : 

Antonino:  Tabute: 

A  Triveris  Aug.  Trevirorum 

*Beda  vicus  M.p.  xil.  Beda  tttl 

Aufana  vicus  viii.  t^fufaua  xn. 

10  Egorigio  vicus  xn.  lcOrigium  xu. 

tMarcomago  vicus  xxv  1 1 1 .  CHarcomaga  v  1 1 1 . 

Belgica  viii.         .....  x. 

Tolpia  vicus  Supenorum  x.  Agrippina  vi^ 

Agrippina  civitas  x v  1 . 

^ur  D  A  V 1  0  v  s  extn*  eontroverfiam  hodie  eft  opidum  ducatus  Luceburgienfis  iid- 
f X"  n^c  quidpe  rettiflimurri  agitur  iter  a  Treviris  ad  opidu  ducatus  Iuliacenfis  Dii- 
iut'  ^UOci  ^arcomagumettc,  infrainVbiis  docebo.  pmereaque  nomen  conve» 
tab  interv-llum  5  quod  re  vera  eft  rrtillium  xin,  uno  milliari  amphus  quarri 
50       *  Antoninusque  habenn 

to  A  5/^^adZ)«>^milliafuntxLvii.  tabula  habet  xxxii  tantum.  rettius  An- 
milinUS  XLVl11  :  quem  in  fingulis  numeris  tutius  fequemur;  Poft  viil  igitur 
**n r  i  Bec&  eft  ei  A  v  s  A  N  a  5  quas  tabulae  Avsava.  hodie  eo  fitu  eft  vicus 
aUeJcheid. 

dem^b  Aufan^  XIi  millia  numerat  Antonintis  ad  EdORicivM  5  quod  eo^ 
lutervallo  tabul*  eft  I  c  0  Ri  G I Y  M  .  hodie  eo  fitu  eft  vicus  But,  nomen 

F  iij  quodam- 


66  PHILIPPI  CLVVERII 

quodammodo  antiquum  fervans  .  Rcliqua  hinc  ejusdem  itineris  locajam  extra 
Trcverorum  fucre  lineis . 

Atque  hac  fcre  fimt  ioca ,  ab  antiquis  aucToribus  in  Trevirorum  finibusnc- 
tata.    Nunc  antequam  alio  transgrediamur,  controveriia  qustdam  in  Caiate, 
qua*  huc  fpeclare  videtur,  primum  componenda  erit.    Commentario  igitur*> 
quum,  poft  fecundum  e  Britannia  reditum  ,  legioncs  in  hiberna  diftribuereu 
guartam,  inquit ,  in  Rhemis  cum  T.  Labieno,  in  confinio  Trevirorum,  hiemare  jtf 
fo.  &  poftea  codem  commentario  :  Tnterim  ad  Labienum,  Per  Rhemos,  intrt  ' 
bili  ce/eritate ,  de  vicioria  Cefaris ,  fama  perfertur  >,ut ,  quum abhtbernis  Ctcer0ti^'l9 
lia  paffuum  l  abeffet ,  eoquepo/i  horam  ix  diei  C&far  perveniffe ,  ante  mediamno  ^ 
adportas  cafirorum  clamor  oriretur-,  quo  clamore  fignificatio  vicloria,  gratHfait0^ue 
Rhemis  Labieno  fieret .    Hac  fama  ad  Treviros  per/ata ,  Indutiomams ,  qui  Jy  u 
caslra  Labiem  oppugnare  decreverat ,  nottu  profugit ,  copiasque  omneisin  Trcvtrost 
cit .  Et  paullo  polt  codem  commentario :  His  rebus  confeclts ,  in  concilio pronuntUt 
dutiomarus,  accerfitum  fea  Senonibus  ejr  Carnutibus,  altisquc  compluribus  GaB&ci 
tatibm.  huc  fe  iter  faclttrnm  per  fineis  Rhemorum  ;  eorumque  agros  populaturum'.M  >/,  ^ 
qtibn  idfaciat,  caf/ra  Labieni  oppugnaturum  .  At  de  iifdcm  caftris  contradiccre  fib1  ^ 
jpli  Catar  vidctnr  commcnt.  vi.  illic  quidpe  non  inRhemis,  fed  inTrevirlS 
fuifle  ,  difcrfiillmis  fcribitur  verbis  ,  iu  hunc  modum  :  Hoc  inito  confilio>  i0  ^ 
excrcittu  impcdimcnta  ad  Labicrmm  in  Treviros  mittit  Ca-far  ;  duasque  /egiones  d e 
frofirifii  jttbct .  ac  pauilopoft:  Dttm  h&ca  Cefiire  geruntur ,  magnts  coaftis  pedttt  ^ 
cquitatmque  copiis,  Labienum  cumuna  legionc ,  qtta  ineorum  fintbus  bicmaverat^ ^ 
nri  parabant .    Verum,  quantum  cgo  judicio  adfequi  polTim,  in  Rhernis  c^uS 
Labieni  fuifle  dixerim,  in  confinio  Trevirorum:  ita,  uti  Mofa  amnis  terru 
fucrit ,  ut  ante  dicTum ,  intcr  Trcviros ,  Rhcmosque .  Ncc  cnim  aliter  hii *°  , 
Oppugnatione caftrorum  fibi  conflitcrit.    In  Rhcmis,  quod  opinor,  h  *u5Lfar 
aliquot  millibus  paiTuum  a  Mosa  amiie  remota;  facile  fieri  potuit,  qu0  .  .pS? 
commcnt.  v,  facTum  memorat .    Ncmpc  Indutiomarus ,  Trevirorum  p1'111  ^ 
cum  fuis  copiis,  ad  Senoncs  Carnutesque  pcr  Rhcmortim  fineis  iter  ^lCC1f-!ni 
grosquc  corum  dcpopulari  inftitucrat:  ac,  prius  quam  id  faceret,  caftra  L  tra, 
iri  proximis  Rhcmorum  finibus  fita,  oppuguare  decreverat .    Quapropfcr  >  ^ 
/ccTo  cum  exerciru  Mosa  amne,  prope  caftra  Labieni  acccdit .  LabienwA 1  > 
fjr  loci  natura  ,  ejr  manu  tutifiimis  cafiris  fefc  contineret  ,  de  fuo  ac  leglO0J  0. 
cu/o  nihil  timcbat  .    Vnterim  prope  qnotidte  cum  omni  equitatu  Indutionurta  ?  ^ 
Jlris  ejus  vagabatur .  a/ias  ut  fitum  caftrorum  cognofceret ,  a/ias  coi/oquendi,  0ttC ut 
tandi  causa  .  equites  pkrumque  omnes  tcla  intra  vallum  conjiciebant  .   Labien^  J 
intra  munitiones  cominebat ;  timorisque  opinionem,  quibuscumqne  poterat  ru^ 
bat .    £)uum  majore  in  dics  contemtione  Indutiomarus  ad  cafira  accedcret ;  n0 
?Ja  intromifits  eqnitibus  omnium  finitimarum  civitatum ,  quos  accerfendos  curt     ^  ^ 
tanta  di/igentia  omncts  fuos  cufiodits  intra  caslra  continuit  ,  ut  nulla  ratione  e^  ^ 
nuntiari ,  aut  ad  Treviros  perfcrri  pofiet .    Interim  ex  confuetudine  quotidiM*    .  ^ 
tiomarus  ad  cafiraaccedit-,  atqtte  ibi  magnam  fartem  dhi  confumit:  equitcs  tek  c°  ^ 
unt ;  cjr  magna  contume/ia  verborum  noftros  ad  pugnam  evocant  5  nullo  a  Rom^  s 
refponfo .  ubi  vifum  eft ,  fub  vefperum  difperfi  ,  ac  difiipati  dtfcedunt .   s*  te0- 
biems  duabus  portis  omnem  equitatum  emittit :  prtctpit ,  atque  intcrdicit ,  fe  ^ 
tis  hofiibus,  atque  in  fugam  conjcclis  ( quod  fore ,  ficut  accidit ,  videbat)  ornnCi 0nnt 
peterent  Indutiomarum  •  neuquis  quemquam  priiis  vu/nerarct,  quam  il/ttr»  in$etL^ 
videret :  quod  ,  mora  reliqttorum  ,  illum  ,  fpatium  natfum,  effugere  nolcbat .  6, 
proponit  iis ,  qui  occiderint ,  prxmia  .  fubmittit  cohorteis  equitibus  fubfidio  - 


bat  hominis  confilium  forttma .  &,  quum  omnes  unum  peterent ,  in  rf(°fiurn  ^  Ui 
deprehenfm  Indutiomarus  interficitur  :  caputque  ejus  refertur  in  casira  .  ^c0*Ji\& 
ante  ,  nunc  etiam  Indutiomarus  fugiens  fuos  reduccrc  in  Trcviros  voluit  •  4 
autem  ad  Mofam,  amnem  ob  magnitudinem  traniitu  difficilcm ,  venirct?  ^ 
henfus  in  vado  a  Labienianis  interricitur  .  Ad  eumdcm  amnem  pertincn  $ 
Ia  qua  commcnt.  vx  de  iifdem  Labieni  caftris,  dcque  iifdcm  hoftibus  l  ^ 


GERMANI^    ANTICL,LIB,    II.  tj 

Cajfar  narrat .    T>im  h&t inquit,  a  Cefare  geruntur  ;  Treviri ,  magnis  coaftis  pefti- 
Utns ,  equitatusque  copiis  9  Labienum  cum  una  iegione,  qiu  in  corumjinibus  hiemave- 
adoriri  parabant .  \amque  ab  eo  non  longih  bidui  via  aberant ,  quum ,  duas  ve* 
tojfe  legiones  mifiu  Cafaris ,  cognofcunt  .    Pofitis  cafiris  a  mUiibus  pafiuum  xv,  auxilia 
Germanorum  exfpeciare  conftituunt  *    Labienus ,  hoHium  cognito  confilio  ,  fperans  te- 
tocritate  eorum  forc  aliquam  dimicandi  facultatem ;  v  cohortium  prafidio  impedimentis 
nlitto,  cum  xxv,  m.ignoque  equitatu,  contra  hojlcmproficifcitur ;  &  miile  paffuum  in- 
termifo  fpatio ,  cajlra  communit .   Erat  inter  Labienum  atque  hoHem,  diffcili  trans- 
Uu  flumen,  riphquc  pr&ruptis .  hoc  neque  ipfe  tranftre  habebat  in  animo ,  neque  hofieis 
trmfituros  exijiimabat .    Treviri,  caltra  Labieni  oppugnaturi,  cum  copiis  fuis  ad 
ptoximos  Rhemorum  rlneis  &  Mofam  numen,  quod  xiv  circiter  mill.  paff.ab 
^fttis  Labieni  aberat,  progrcdicbantur .  auditoque,  duasa  Cxfare  Labieno  auxi- 
il0  millas  legiones  ,  caflra  illic  pofuerunt  in  fuis  finibus,  ad  dextram  amnis  ri- 
pam ,  Germanorum  auxilia  exfpeftaturi  .    Labienus  contra  hoftcm  profedus  , 
pafluum  fpatio  ab  amne,  &  Trevirorum  caftris,  caftra  locavit  fua .  Eo  an> 
nem  tranfire  non  aufo,  Treviri  vado  tranfierunt5  prxlioque  a  Romanisfufifunt. 
*v  igimr  millia  paiTuum  caftra  Labieni,  in  occideniim  versus,  ab  Mosa  amne 
&  M  Unt'  in  Trevirorum  confinio,  id  cft,  haud  longe  a  Trevirorum  finibus, 
^op.     ^  termino  Rhemos  inter  Trevirosque,  in  extrcmis  Rhemorum  finibus . 
rS°>  uti  errore,  feu  contradicttoneifti  liberetur  CxCxv,  emcndandas  judicodu- 
^s  voceis  in  vi  commentario  ,  Treveros ,  &  eorum  ;  legendumque  eorum  loco, 
hemosy  &  Rhemcrum:  ut  fcntentia  priore  loco  fit  hujusmodi:  Hoc  inito  confilio , 
Wfos  exercitus  impedimertta  ad  Labiemm  in  Ehemos  mittit .  fccundo  autem  loco  j 
Wviri  ,  magnis  coatfis  teditatus  eqititaitisque  copiis ,  Labienum  cum  un*  legione, 
V1*  in  Rhemorum  fimbus  hicmaverat ,  adoriri  parabant .    Hanc  emendationem  qui 
crrc  nequeat,  negligentiffunum  fuiffe,  in  rebus  fuis  confcribcndis ,  Caefarem  fa- 
eatur  ncceflc  eft  .°Dio  lib.  XL ;  de  codem  Labieno  :  n^m^aAev  U       t£v  Tpwv- 
fuv  X^ctr  id  cft-Trevirorum  fincs  ingredi  occupavit .  Ergo  ante  iliic  non  fuit . 
30  r  Devirtute  Trevirorum  fic  Cafar  comment.  v:  Hec  civitas  longe  plurtmumto- 
■*G*tlUequuatu  valet  5  magnasque  habet  copm  pedttum.  Et  Aulus  Hirtius  corri- 
^ntari0)qUcm  ad  QxCms  commentarios  adjecit  oftavum  :  Labienum cum dmbpts 
^°mvu>sinTrevirosmitttt .  quorum  civitas ,  propter  Germanu  vicimtatem,  qttotidta- 
£  Cxeniu  be/iis  ,cultu,  &fcritatenon  multuma  Ccrmanis  dijferebat:  neque  impera- 
tffl***,  niji  exercitu  coacla  faciebat  .  Hnitimi  Treviris  trans  Rhcnum  Germa- 
t  IlLlei'c  nullialii,  quamVbii.  cumhis  igitur  bella  eos  continentcrgefliffe,  cer- 
m  eft  •    Hiac  Mcla ,  lib.  IU ,  cap.  1 1 :  Belgarum  clarifiimi  funt  Treveri  . 


C  a  p.  xv. 

Eburontbus  ,  Condrusis,  Segnis,  Cmkjz* 
tts9  &  PiEMANis,-  qui  univerji  uw  nomine 


primi  dtcii  fuere  Germani. 


10 


tRteveris  ab  feptemtrionibtis  continuatos  olim  fuiffe  Vdmanos ,  C<er&fo$ , 
^gnos,  atque  Condrufos,  jam  ante  dixi.  Supra  hos  omneis,  versus  feptem- 
triones ,  fuere  Ebvrones.  lilorum  quia  difficile  eft  fedeis  ante  Eburo- 
au^CxPlicationemindicare,  horum  prius  rlnes  defcribentur .  Germanos  fuiffe, 
^ctor  efl  c^far  comment.  1 1  :  Condrufi  Fburones,  Cdrafi,  Ptrnani,  qui  uno  nomtne 
f****ni  ^f//rt/7///rj)e^nibuscorumcommcnt.  v:  Vnm  iegionem,  quam  proxime 
Mor  Paiu?n  confcripferat ,  &  cohorteis  v  inEburones,  (quorum  pars  maximaejt  tnter 
u°'a9*  &  Rhemtm  qui  Cub  imperio  Jmbtor/gis  ejr  Cativulci  erant)  mifit.  An  ig 
llllsque  fliimi  ' 


1  igitur 


cft  -n^  numinis  ripas  attigerunt  \  Omnino  cenfeo.  de  Rhcno  teftimonium 
tt/^COmme^t.vi  :  Tratis  Rhenum adGermanos  pervenit  fama,diripi  Eburones,  atque 
'omneis  ad prsdam  evocari .    Qgmt  equitum  duo  miiiia  Sigambri ,  qni  funt  proxi- 
kheno.  transeuntes  Rhenum  navibm ,  ratibttsque  ,  xxx  miiiibm  paffuum  tnfra, 

Fiiij  *«m 


68  PHILIPPI  CLVVERII 

eum  locum t  ubi  pons  erat  imperfecltts ,  prdtfidiumque  ab  C&fare  reltftum,  primos  Eka 
ronum  fineis  adeunt .    Ad  MoSe  ripam  eos  pertinuifte,  fatis  ex  eo  liquet,  qu° 
Cxfar  inter  Molam  &  Rhenum  maximam  eorum  partem  collocat.  Itaque,  tm 
ultra  Rhenum  ,  in  Sigambrorum  flnibus,  reliquam  partem  abfurdiflima  ratl°" 
ne  ftatuere  velis ;  certe  citra  Mofam  fuifle  concedas  necefiiim  eft .  At  agri  corum 
cerris  finibus  circumfcribantur.  Ab  oriente  igitur  terminus  fuit  Rhenus;  qll°a 
Vbiis  fupra  Coloniam  Agrippinenfem,  abSigambris  infra  Coloniam,  arcebantiir* 
a  meridie  habuere  dictos  Condrufos,  Sc^nos,  Caeraefos,  atque  Paemanos :  a<lul* 
bus  eos  feparolinea,  ab  opido  Bonna  adufque  Mofx  Vrtaequeamniumconflu^-^ 
tem  5  &  mox  ipfo  Mosa ,  ad  Namurcum  ufque  opidum .  ab  occidente  contermi- 
ni  fuerc  Aduaticis  .  Carfar  comment.  v:  Avud  quos  Ambiorix,  medias  partis  to  - 
ronum  rex,  in  bunc  modum  loctttm  efH  Seje ,  pro  Cdfaris  in  fe  beneficiis,  fltirtmti . 
ti  confiteri  debere-  quod  ejus  opera  flipendio  liberatus  ejfet ,  quod  Aduaticis,  pitl  . 
fuis,  pendere  confvefftt.  Et  poltea  :  Hac  vicloria  fublatus  Ambiorix ,  fiatimcumef" 
tatu  tn  Aduaticos,  qui  erant  ejus  regni  finitimi ,  proficifcitur  .   item  paulfo  poft  •'  . 
circumventis ,  magna  manu  Eburones ,  Aduatici,  Hervii ,  atque  horum  omnium  j°  " 
&  clientes,  legionem  oppugnare  incipiunt .  Aduaticorum  agros  fuifle,  ubi  nunCipl' 
da  fternuntur,  Tienen ,  Gemblours,  &  Nivelle,  poft  docebitur.  ab  his  igifurE  * 
lones  diftcrmino  line^,  ab  Namurco  ad  fontem  amnis  Geta^  &inde  ipfb an?5"^^ 
donec  is  in  Demeram  flumen  fupra  opidum  Diefi  influat .   Ab  feptemtrionlD 
propinquos  habuere  toto  latere  Menapios3  qui  ab  und  partc  Morinos,  aba 
Rhenum  attigerunt ;  uti  infra  oftendetur  .  a  Menapiis  igitur  fubmoveo 
nes  linea,  a  confluente  Gctavper  Rorae  confluentem  ad  Rheni  opidum  0r"'JxCs 
dufta  .  His  Eburones  finibus  inclufi,  recte  maximam  agrorum  partem  wtc  uqc 
lium  &  Mofam  habent :  reliquum ,  intcr  Mofam  &  Getam  .  Coutinentur 
fpatio  nunc  rcgiones  iftse:  Namurcenfis  comitatus  pars,  quae  eft  inter  Nam 
cum  &  Hannojam  opida:  item  Brabantiae  pars,  in  qua  opida  Tienen, 
Zanden ,  Leeuwe ,  Halen :  Leodiacenfis  quoque  agri  pars ,  Albi«e  Vrtaeque  anU11 . 
dcxtris  ripis  pra?texra  .  dcin  Limburgienfis  ducatus  major  pars  versus  feptefllt/^  f 
nes:  itcm  tota  Eifalia5  Aquenfis  ager5  &  ducatus  Iuliacenfis  totus,  cxCC%*[. 
particula,  in  qua  opidum,  versus  feptemtrioncs ,  Bruggen,  item  ea,  iu  <lua°F 
dum  versus  meridiem  Mon)ou.. 

Opida  antiquitus  quum  nulla  habuifle  Eburones,  ccu  Gcrmanicam 
cCzfaris  pateat  commentariis,  Hubertus  tamen  Leodius,  Leodiaci  natus,ex  an 
Iibus  fua:  civitatis  Eburram  profert,  Ambiorigis  regiam,  eo  fitu,  uti  Eburo nu» 
Condruforum,  Paemanorum,  Caeraeforum,  Segnorum,  &  (quorum  nonicn  * 
biorigis  xvonondum  exftitifle  infra  firmifllmis  oftendetur  argumentis)  ^an^t, 
rum  fineis  paritcr  attigerit;  quafi  Ambiorix  omnibus  iftis  populis  imperave  ^ 
Quod  falfum  nugatiorumque  efle,  multis  rationibus  argui  poteft.  Brevitct  ^  ^ 
agaturj  primum  Caefar,  comment.  v,  &  vi,  non  omnium  Eburonum,  nC^  ^ 
liquorum,  facit  regem  Ambiorigem;  fed  dimidiae  tantum  partis ,  interA^ 
&  Mofam  fitx:  aJteram  vero  partem,  Mofam  inter  &  Rhenum ,  Cativu^0^. 
cedit .  fecundo  5  comment.  iv,  Condrufos,  non  Ambiorigis  Eburonis,  ^ 
virorum  facit  clienteis .  tertio5  comment.  v,  humilem  atque  ignobileni  W 
mim  fuiflcteftaturcivitatem  :  eodemque  commentario  ipfe  Ambiorix  aPu<:  , 
manos  humilitatem  fuam  viriumque  imbecillitatem  ultro  profitetur.  quart^fr 
burones  ab  Aduaticis  bello  fuperatos,  ftipendiariosque  fados,  donec       ,  ^ 
rem  eo  ftipendio  liberarentur ,  indicat  Czfar  eodem  commentarioj  ut  W  Sf 
latum  .  Verum  Hubcrtus,  in  Eburonum  agro ,  ut  ante  diclum,  Leodiaa  w  p 
contemni  aCacfare  antiquas  patriae  vireis,  ac  fineis,  quos  immcnfos  ¥c 
argre  ferens :  redarguere  fidem  ejus  haud  veretur,  &,  ceu  ipfe  Cxfa  ^  J0 
dixiflet,  infimulare.  Civitatem,  inquit,  Bburonem  humilem  fuifje ,  *itc4*'  $, 
mwus  tamen,  fecundo  commentario ,  idem  auclor  eft ,  Condrufos ,  Eburones, 
Ptmanos,  qui  omnes  uno  nomine  Germani  appellabantur pollicitos,  XL  bomtfu0  ^ 
fe  mijfuros.  Quarfo,  quid  mirum,  fi  Eburones,  fms  triumque  finitimorui11 


GERMANI^   A  N  T  I       L  I  B.  II. 

jommcopiisconjuuais,  xt  millia  armatomm  confecerint;  quando  uni  BeJlovaci 
e|gas  lx,  Sueflbnes  l  millia  polliciri  funr,  &  Aduatici,  Eburonum  finitimi,  xxix? 
Tjjn  cdamSegnorumparreminiftis  xl  millibus  fuifleopinor.  namhos  quoquc 
jo  eodem  Gcrmanorum  nomine  numcroque  fuiflc ,  infra  oftendam.  C#iar  ve« 
°auas  horumin  univcrfali  Belgarum  expeditione  non  meminit.  Sed  ex  jamdi- 
j.ls  ians  claret,  falfoscfle,  &  ab  imperiroaliquonugatore  monacho,  ut  mukaa- 
rcgionum  regnorumquc  chronica ,  confcriptos  annalcis  iftos  Leodiacenfeis . 
^  utas  eorum  atque  fabula:  eo  ciim  maxime  produntur,  quod  Ambiorix  Ebu- 

10  fit'  pUnSrorum  rex  vocatur :  quumTungrorum  nomenmultis  anriis  poft  natum 
^  *  Ergo  Eburones  fuos  nimium  extollit  Leodius.  e  diverfo  nimium  deprimic 
S  rt^L1S  5  Trevirorum  clienteis  facicns .  Eburones ,  inquit  in  theiauro  geopraphico, 
ac^Fl  1 9  ^°r° 9  ^  c*firi  >  Caliu  TSelgitA  populi ,  T revirorum  clientes .  E  Strabone, 
^oro,  nihil  tale  habcre  potuit .  e  Ca:rare  Ci  id  con/eclavitj  fugifle  eum  omnem 
lonem  dixerim  .  Locus  in  Ca?farc ,  quo  in  hanc  opinionem  impulfus  videtu^ 
^^smodi  eft  comment .  iv  :  Jgua  fpe  adducli  Germani,  latius  jam  vagabantur^ 
q  mfne*  Eburonum,  ejr  Condruforum,  qui  funt  Trevirorum  clientes ,  pervenerunt. 
dem  — S'  ^110^  vult  C#far,  clienteis  Trcvirorumfuifle,  facile  crediderim  j  llqui- 
^    ^itirna  fuit  Trcviris ,  &  exigua  gens  ;  ut  infra  oftendetur.  at  Eburoncs  c\v 

2o  gUo  Ulfi'c  condicione ,  haud  temere  presvadeor  ex  loco  hoc,  admodum  ambi* 
ind*  •  ^racicitlm  quum  nullibi  alias  in  univerfis  Ca:faris  commentariis  ejus  rei 
ent'rUm '  Contra  vero  fic  exiftimo :  11  Eburoncs  fub  Trevirorum fuhTent  cli- 
fid  ■  ^laUc^  faciie  nos  fuiflc  paflliros,  clientibus  fuis,  bello  vicTis,  Aduaticos  ob- 
q  Cls  ac  ftipendium  impcrare  :  quandoquidem  Trcvirorum  maxima  fuit  inter 
t  fArrrianos  Belgas  virtus  juxta  &  aucloritas .  Tum  verd  eo  ipfo  latisab  hacclien- 
qja  cximuiitur  Eburones,  quod  fuos  habuere  reges  ,  Ambiorigem  5c  Cauvul- 
PomI   Sui  *&mx  *uris  auaorititisque  fuere  Eburones  cumregibusfuis  :qni  qua 

e**atc  inter  fuos  fucrint,  fupra,  lib.  i ,  cap.  xxxvni,  oftenfum  eft . 
occ,     °rilm  falsa  llla  commentitiaque  Eburra  rejefta,  Ortelii  heic  haud  minot 

2olib  Crror'  ^l111'  in  thcfauro  geographico,  Eburoniam  locum  citat,  e  Dioms 
ninXL>  qLn  pagusflthodie,  nomenquc  retineat,  propc  Leodiacum.  Sed  Dionis 
pa  0riarnqui  paullo  attentius  infpiciat,  facile  deprehendat,  non  locum  aliquem 
j  lcularemcum,  fed  univcrfam  Eburonumintelligcrc  regionem.  Apud  Csfa- 
Uii p  C°mment- V,  Ambiorix,  cum  Eburonibus  caftra  Titurii  Sabini  &Auruncu- 
^  ^ottac  infuis  finibus  obfidcns ,  fic  obfcflbs  adloquitur  :  Ifforumefe  confilium , 
<utntfe  tri"s>  1"am finitimi  fentiant ,  educlos  ex  hibernis  milites7aut  adCiceronem, 
a  ^Labienum  deducere .  Eamdcm  rcm  fic  Dio,  dido  fibro,  rcfcrt:  k*k  tvtx 

lTe  Eburomam,  i»  qnk  cum  periculo  fint  futun ,  rehnquant  5  &  quam 

W  ^  ^  •  Non,  Eburoniam  didum  fuifle 

m     9  in  quo  hibcma  fuere  Sabini  &  Cottx;  &d  AtHotncam  Eburomae  ^&w, 

lu$eit  Carfarcomment.  vi,  his  vcrbis:  Impedimenta  omntum  legionum  Atuatucam 

**uli*.  Id  caUelli  nomen  efi .  /^jW  Eburomm  finibm :  ubi  Ttturm, 

1Ue  Auruncuk)m  hiemandi  causa  confederam . 
no  ^tclue  caftellum  hoc  caput  fiiiflc  totius  gentis  Eburonum,  uti  oftcndaturj 
menejuS)  CjUod  vari£  \  pkrisquein  Cafarcm  commentatoribus  vitiatum,  pri- 
Vo  ^S^uinac  ledioni  adferendum  cft  .  Primo  igitur  notandum ,  duobus  modis 
c  Cablflum  hoc  recle  fcribi,  dialcdis  variantibus  5Atuatuca,&Aduatu- 
50  idf,:-3Ucn,adlnodum&  finitima  Eburonibus  gens ,  Aduatici  &  ^w/j  aquibus 
vnr  \  C  Condnum    infra  docebo  .  Iam  vero  quum  apud  Cxfarem  ter  id  caftelii 
tek  buJl^accufativocalu  rcferattu-  librarii  imperitiin  duas  id diicerpicrunt par- 
<h  Suaf,  prapofitio  a  d  accufativo  pr*mina  flt,  hocmodo:  Impedimentalegtonum 
Vot  TCAm  comuiit  •  &  eodcm  commcntario  poftea  :  tribmhoris  ad  fatucam  ventre 
V»  ,   ^  ^  ipfi  adVatucamconttndunt.  Hoc  poftea  Rhenanus porro  coxm^t 
**Hcm.  uti  inf;rpretaii  licerct  Limburgicnflsducatus  hodie  °Pldulumf^ 


7o  PHILIPPICLVVERII 

genrad.  Hubcrtus  vero  Leodius  ex  eodem  fecit  Varttcam'.  de  qua  ficait:  %ft  Ath 
tem  Varuca  etiammtm  hodte  e)m  nominiscajiellum ,  haudamplitts  medio  miliart  Gerw 
mcoab  ttrbeLeodio  dijlans ,  in  medtis  F.buronum  finibns ,  in  fumma  planicie.  Etpol  ea- 
Jfytx  res  caufa  fttit ,  «/  Frf/T^  diu  qutftta ,  nusquam  reperiri  pottterit .  "^fjlc 
volumen  manu  fcriptum  incidi ,  <r//i.f  quidem  corruptifimum ,  />  ^  dumtaxatf  £  > 
q.uod  Varuc&  nomen  integrttm  incorruptumque  fervaverit  *    Ffi  prtterea  m'th ,  ^ 
te  xxxv  i         impreffus ,       Varucam ,  000  Vatucam  etiam  habet .    Leodius  a 
nihil  xque  pro  rationc  hujus  lcttionis  habuit  ,  ac  leviflimam  vocabuli  adiu* 
ncm  .  nam  volumen  illud  ,  cctera  cormptifllmum ,  in  uno  hoc  vocabulo  qu^ 
tantam  apudeum  fidemmereri  debuerit,  haud  vidco .  necunus  impreflus  ' 
tot,  tamquevariis  editionibus  fatis  reclamabat.  Quos  autcm  ipfcmedios  h  >^ 
numfineis  conftitucrit ,  quum  extremos  ad  occanum  ufque ,  ut  fuprain  ite 
notatum ,  protulerit  5  alii  vidcrint .  Minima  ccrte  eorum  longitudo  fuerit  oceai  ^ 
intcr  &  Mofellam .    Sed  nugas  mitto .  ad  vera  tranfeo .    Tabula  itincraria  ldetf 1 
flclli  vocabulum,  initinerea  Bagaco  Nerviorum  ad  Agrippinam  coloniam,  u1 
latum ,  fivc  contrattum ,  ut  eo  fseculo  ufurpabatur,  habet  A  T  u  A  G  A  .  apud  ^ 
toninum,  in  eodcm  itinere  idcm  locus  ficnotatus  :  L^dvagan  Togrorttm.  w>1 
gendum,  Aduagam  Tongrorum .  quidpe  ab  Aduatuca  fa&umfuit  vocabulurn^ 
traclxim  Aduaca^  qucmodmodum  in  tabula  ab  Atuatuca  ,  Atuaca.  dein  c  lfl  > 
fine  g  mutato,  Adttaga  .  Apud  Ptolemauim  idem  locus  lcgitar  aV**>»V 
yfuv,  Aduactttum  Tungrorum-,  manifeftiflimo  mendo,  quod  e  Caefare,  ^."^. 
Antonino  arguitur,  pro  A  7**7**0?,  Atuatucum.  Idem  Ptolemarus  unicum  1« 
grorum  opidum  rcfert.  undc,  caput  gentisfuifle,  colligerc  licet.  Atque  &  ^ 
ob  caufam  Antoninus ,  haud  contentus  ipfum  opidum  nominafle ,  etiam  Scn. 
\ us  caput  crar,  nomcn  adpoluit .  eademque  ratio  fuit  au&ori  tabute,  cur  id  PrI 
lubis  figura  dcpingeret.  Hodie  in  mediis,  quos  fupra  circumfcripfi,  EburoU  >fi 
nibus  vifitur  opidum,  vulgari  vocabulo  ,  &alia  dialc&o  Tttngren.  ^ 

Atnatucam  Tungrorum  uti  credatur,  ca  pcrsvadet  ratio,  quod  poftcrioribus 
lis,  ut  fupra  olicnfum ,  principeis  gentiumpcr  Galliam  urbeis,  abjectisvetc  ^ 
propriisquc  vocabulis,  ipiarumgentium  nomina  adfumfcrunt.  quam  ^^^is, 
maxime  lirmat  aucloritas  Marcellinij  quiin  lib.  xv,  provincias  atqutf  civj  ^ 
iivcurbcis  Gallia-cnumeransj  Secunda  Germania,  inquir,  (prima  ab  occident*  c 
diens  cardine ,  )  Agrippina ,  ejr  Tungrts  munita ,  civitatibm  amplts  ejr  cop:ofa  • 
huc  ctiam  facit  praxiiftum  itcr,  a  Bagaco  Nerviorum,  ad  Agrippincnfcn1  c0 
am,  Antonino,  &  tabulas  dcfcriptum,  hoc  modo : 


Antoninoj 

Tabula?j 

Bagacum 

Bacaco  T^ervior. 

Vodgorkcttm 

XII. 

Vogodorgiaco 

XII* 

Ceminiacum 

X. 

Geminico  vico 

XVI- 

Ferniciacum 

XXII. 

Pernaco 

xtiif? 

Aduagan  Togrorttm 

XIIII. 

Atuaca 

XVI* 

Coriovallum 

XVI. 

Cortovallio 

XVI- 

Juliacum 

XVIII. 

Iuliaco 

xii- 

Colonia 

XVIII. 

i^grippina 

XVH1' 

In  hoc  hmcrCBagacum  Nerviorum  eft  mmc  Bavay,  Ha:nonia:  opidum :  .^$J' 
cum,  Gemblours,  Brabantiae opidum  5  Perviciacum ,  Pervv ,  cjufdem  F^-.jlgfy 
tuacaTungrorum.Tongeren 5  Coriovallum,  Falkenborg  5  Iuliacum ,  Vulich^o^^^ 
pina,Cd/en:  quorum  lingula  fuis  lociscertis  argumentis  adfercntur.  ^J/ctr^' 
eeditj  ouod  in  hoc  itincre  Mofa  ponte  trajiciebatur  apud  opidum  nunc  ^  J  ^ & 
utinfraoftcndetur.  ab cpido autem Tongeren  ad  opida  Falkenborg,&  lnltC  '  qU^ 
aiflima  linea  tranfitur  diaum  opidum  CMafetricht .  Huc  dcnique  addc»  ^ 
Tongeren  hodie  fitum  in  loco  cdito  ,  &  circumquaque  leniter  acclivi»  ^  c* 
deis ,  aut  profundas  convallcis  dcfincmc .  de  Romanis  quidpe  ^l  lL!a^c^ 


GERMANI^   ANTIi^LiB.  11,  ?f 

•Atuatucenfibus  caftris  cgrcuientibus ,  fic  Caefar  commcnt.  v:  ffofles  ,  pofleaquani 
9*  notturno  fremitu,  vigiliisque,  de  profettione  eorum  fenferunt-,  coUocatis  injidiis  bipar- 
Mo  infilvis ,  oppbrtuno  atque  occulto  loco,  a  millibus  paJTuum  circiter  duobm ,  Roma- 
norum  adventum  exfpeclabant .  ejr,  quum  fe  major  pars  agmints  in  magnam  convaU 
m  demijijset  •  ex  utraque  parte  ejus  vailis  fubito  fefe  oftenderunt ;  novijfimosque  pre- 
inere,  &  primos  prohibere  adfcenfu ,  dtque  iniquijfimo  nojlrts  loco  proelium  committere 
c<*perunt .  Et  comment.  vi $  Labieno  eadem  caftra  tenente :  v  cohortes  frumenta- 
tum  *n  proximas  fegetes  mijit ;  quas  inter  fjr  caslra,  unus  omnino  collis  inurerat .  6c 
i0In.0X:  cal°M*  in  proximum  tumulum  procurrunt .  hinc  celeriter  dejecli,  fe  infigna3ma- 
Wfulosque  conjiciunt :  eo  magis  timidos  perterrent  milites .  alii,  cuneo  faclo  utceleriter 
prrumpant,  cenfent ;  quoniam  tam  propinqua  fint  cajlra  .  Valeat  igitur  jam  Leodius, 
CUl^  fua  Varucb  apud  Leodiacum  $  valeat  Rhenanus  ^  cum  fua  JRatuca  in  ffer^o- 
&€t>  rad  5  valeat  item  Goropius,  cum  fua  Antuerpia . 

,  Cetcrum  Atuatuca,  Eburonum  caflellum ,  princeps  poftea  fa&a  eft  hac 
tjone  Tungrorum  urbs ,  quia  Tungri  fuere  iidem  pofterioribus  temporibus  po- 
\t  '       Ca:faris  xvo  Eburones,  Ca:r£il,  Segni,  Pa:mani,  <3t  Condruli  diceban- 
caft'n 1  infr^  valic^iu^imis  id  demonftrabitur  argumentis  .  Atuatuca  auiem  initio 
ellum,  Eburonum  quoque  fuit  caput,  &  unicus  locus  mcenibus  munitus. 
20 m-  A^omen  &  originem  haud  dubie  habuit  ab  Atuaticis,  gcntc  conter- 
~  lrJa  -  nam  bello  victis,  quod  tradit  Cscfar,  primo  ut  fubje&isimperafle,  quoque 
a.!  Us  in  obfequio  continererttur ,  eaftellum  in  mediiseorum  flnibus,  cumprae- 
10  pofuifle ,  maxime  credibile  eft  *  Dein  vero  annuo  ftipendio  ,  oblidibusque 
°nteiui,  praTidio  dedu&o,  caftellum  in  ipfotum  tradiderunt  poteftatem  :  qui 
°x  pro  capite  id  habuere  totius  regionis  fuse . 

.  ^nta  igitur  eft  opidi  hujus  ,  quod  ad  exiguas  reliquias  nunc  redadum ,  an- 
J^itas  5  tanta  olim  fuit  cclebritas,  tanta  dignitas,  uti  fecunda  ordine  haberetur 
°Uus  Germania:  inferioris ;  cujus  prima  ac  maxima,  Agrippineniis  colonia. 
^buronum  finibus  cxplicitis,  rcliqui  tandem  iili  quatuor  infpiciantur  po- 


Puli 


>  ^ii  inter  Eburones"ac  Treviros  incolentes,  uno  cum  illis  vocabulo  iri 


3oco    M  '  lnte 

^une  didi  fuere  Germani. 
C  *    mina  fingulorum,  jam  ahtea  relata,  funt  ifta:  Condrvsi,  Segni, 
tll  R  * s  1  >  Pamani.  Carfar  comment.  i  i ,  ubi  numerum  recenfet  armato- 
jj?'  Suem  pro  fe  quaeque  Belgarum  civitas,  ad  commune  adversus  Romanos 
pollicitae  fuerant:  Condrufos ,  Eburones,  C<er<efos,  P<emanos,  qui  uno  ncmine 
tjyni  adpe//antur,  ad  XL  millia .  Et  comment.  vi  :  Segni,  Condrufique ,  cxgett- 
&  "umero  Germanorum^  qui  funt  biter  Eburones  Trevirosque ,  legatos  ad  Ctfarem 
J€runt>  oratum,  ne  [e  in  hol/ium  numero  duceret ,  neve  omnium  Germanorum,  qui 
Wnt  ckra  Rhenum,  cauffam  ejje  unam  judicaret :  nihil  fe  de  bello  cogitaj/e ;  nulia  Am- 
40  mtfiffei   Ex  his  notandumj  primum,  omneis  iftas  quinque  natto- 

^es  Unonomine,  (cujus  caufa  atque  origo  infra,  cap.  xx,  reddetur)  mcommu- 
p  fuiflc  adpellatos  Germanos;'  unumque  in  commune  confecilTe  numC- 
^  ai'matorum  ad  didum  bellum ,  millium  x  L  :  quamquam  Segni  non  nomi- 
entur:  qLlos  fQ]os  ex  ifto  nomine  ac  numero  Germanorum,  eo  bello  abfti- 
sUl^e,  haud  credibile  eft.  dein  quatuor  ex  iis  nationibus,  nempe  Condrufos^ 
^gnos,  Cacrxfos,  atque  Paemanos  ,  omneis  incoluifle  inter  Eburones  acTreve- 
•j,s*  Limites  igitur  quatuor  his  in  univerfum  fuerunt,  ab  meridie  iidem,  qui 
^reveris  ab  feptemtrione :  a  feptemtrione  iidem  ,  qui  Eburonibus  a  mendic.ab 
rtLl  folis,  Rhenus  5  ultra  quem  Vbii :  ab  occafu  Mofa  citra  quem  Ncrvii  .  Re- 
30  i°nes  nunc  comprehenduntur  his  finibus  ifta: :  Colonienfis  agri  pars5  qua  opi- 
cronenburgy  B/ankenheim ,  Arenberg,  Hiinen,  Koningsfeld,  Briftch,  Zinftch,  Mec- 
jj*,  Kheinbach  :  Iuliacenfis  ducatus  pars  cxigua,  circa  opida  Munslereifel,  Gemun- 
w  »  Monjou:  Limburgienfis  ducatus  pars  fere  dimidia  ,  meridionalis  5  ubi  ipfum 
J ^DUrgium :  c  Luceburgienfi  ducatu  ,  opida  Durbuy,  Marche,  Rochefort:  e  Leo- 
tat.Ceilfl  a§ro'  °Pida  H»y  &  Chinajy  itcm  vicus  Spaa,  cum  fonte  acidulo:  comu 

ad  dcxtram  Mofa;  ripamj  ubi  opidum  Dtnant 

Atfl 


lls  ■Namurceufis  dimidia  pars 


72  PHILIPPICLVVERII 

At  ll  quis  forte ,  nimis  anguftum  terrae  fpatium  tot  populis  me  tribuifle,  aibffl* 
turjis  memincrit,  univerfos  conjunctim  cum  Eburonibus,  fatislatos,  utfupra0" 
ltenfum,  fineis  incolentibus,  numerum  armatorum  xl 

milliumconfeciflej 

uni  Bellovaci  millia  obtulerint  lx,  Sueflbnes  L,  totidemqueNervii,  Aduatici  xxix* 
Iamvero  quo  ordine  finguli  inter  fe  juncti  fuerint,  haud  expeditum  dic^u  c  • 
Condrufos  tamen  Rheni  ripam  coluifle,  haud  obfcure  indicat  Cacfar  conirn^' 
IV  $  ubi  Vfipetes  Tenchterosque,  Germanos  Transrhcnanos  ,  trajedo  anine,  Alc 
napiorum  primo  fineis  occupafle  narrat :  dein,  mifias ,  ait,  legationes  a  nQ*nu  . 
Galliae  Bclgicae  civitatibus  ad  Germanos  5  invitatosque  eos ,  uti  ab  Rheno  difi^eren  \ 
omniaque ,  qu&  posluUJfent  ab  fe ,  fore parata  .  qua  fpe  adduclos  Germanos ,  latm  ]A 
vagatos ,  ejr  in  fineis  Eburonum,  &  Condruforum,  qui  erant  Trevirorum  clientes^f^ 
nijfe.  ubi  etiam  prcclio  fufos  fuifle,  haud  procul  Mofelk  confluentc,  incoi* 
Trcvirorum,  fupra  oftenfum  cft  .  Porro  Condrufis  versus  occidentcm  foktn  c°1^ 
junftosfuifleScgnos,  cx  co  colligere  liquidum  eft,  quod  commenr.  vi,  uUl% 
unos  in  communc  lcgatos  ad  Caefarcm  mifcrunt,  fefc  dc  bcllo  Eburonico  excunf  • 
Rdiquiigitur  Carrarfi  &  Paemani,  inter  Segnos  Mofimque  amnem  cruntlocandl; 

Ceterum  cxigua:  fingulorum  quum  forent  civitates,  atquc  invalictej  my\, 
morum  clientelam  fidemque  fcfc  dederunt .  CondrufosinTrevirorumrui*^ 
tela,fupra  e  Caeftre  intcllettum  cft.  ineadem  egifle  ScSegnos,  Condruforuo1  i 
cinos,indcfitmaxime  crcdibile,  quodSupfi  unacum  Condrufis  abcllo  £bin°^ 
co  abftinuere.  in  quo  haud  dubie  partcis  fuas  habuerc  Carafi  ac  P*mani'!L 
legatos  ad  Cafarem  una  cum  illis  non  miferunt.  Atque  hinc  etiam  conjc^ 
non  in  Trevirorum ,  fcd  in  Eburonum  cos  fuifle  clientela . 


C  A  p.  XVI. 

T>e  Menapiis. 


J 


Buronibus  a  feptcmtrione  continuabantur  Menapii.  Cacfar  co&[  . 
vi:  ErantMenapii  propinqui  Eburonum  finibus.  Germanici  fuifle  gcncrl  > 
'  dicat  fitus  intcrRhcnum  &Scaldem  .  quidpc  Plinius  lib.  iv,  cap.  *!l  ^ 
tum,  mquit,  hocmare,  a  Cimbrorum  promontorio  ad Scaldinnfque  fof**'^ 
mantca  accolunt  gentes .  Limitcm  igitur  ameridie,  primo  eumdem  habueift  ^  ^ 
Eburones  a  feptemtrione,  ad  opidum  ufque  Diefi .  hinc  vero  Dcmera 
amnibus,  ad  confluentem  ufquc  Scaldis,ab  Atuaticis  feparabantur:  quos circa^ 
Brufie/,7^ive//e,  &  Gemblours  opida,  coluifle,  infra  oftendetur.  Eodem  ccn]jj0- 
tario:  Cefar,  quum  undique  be/lum  parari  videret,  Nervios,  Atuaticos,  ac  Men*ptoS>  .^\t> 
clis  Cisrbenant*  omnibus  Germams,  efie  in  armis^  maturius fibi  de  bello\ogitandutnf.^$ 
£t  poftea,  confe&o  bello  Eburonico:  Partito  exercitu,T.Labienumycuml(i^^ 
iu.ad  oceanum  versus ,  in  ea4parteis,qu& Menapios attingunt, proficifi  )tt^j  Jpltf' 
bonium,  cum  p.tri  legionumnumero,ad  eamregionem,  qtu  Atuaticis  adjacet,  p 
dam  mittit.tpfe,  cum  re/iquis  m  ,  ad fiumen  Scaldem,  quod  infiuit  in  Mof^ [  ^0 
masque  Ardnenn*  parteis,  ire  confiituit  3  quocumpaucis  equittbus  profettum 
dudtebat .  Partes  illa,  oceanum  Menapiosque  attingentcs ,  funt  nunc  Sclai*  ^ 
infolx:  regio  vero  Atuaticis  adjacens,  fuit  Morinorum,  nuncFlandri^  P^IleXit, 
ralisj  &  extremae  Arduennae  filvae  partes  ad  Scaldem  flumen,  quas  Caiar  (llo 
fueruntjuxta  opida  Conde  &  Valenchienes ,  in  Nerviorum  finibus:  ut  fm§ 
Joco  fufius explicabuntur  .  Igitur redo ordine a Cafare  jungunturdiaip°P^ - 
mi  fcilicet  infulani,  dcin  Menapii,  Morini,  ^Atuatici ,  ?{ervii .    Alia  arSalburO' 
tio  dc  Atuaticis  cfle  poteft  hoc  modo:  Quia  Menapiis  finitimi  fuerunt  in, 
nes,  juxta  terminos  fupra  defcriptos;  his  vero  ad  Demeram  flumen  ? ^ 
qiii  Atuatici,  ut  ante  demonftratum ;  iterum  Menapiis  Morini ,  ut  m<* 
dam  :  neceflano  Atuatici  in  laeva  Demera;  ripa  fuere  contcrmini  Menap^^ 
tram  ejusdem  amnis  ripam  colentibus  ,    Ab  occafu  igitur  a^uino^^^f 


GERMANI£  ANTIQ^  LIB;  II.  73 
flumine  a  Morinis  fubmovebantur  :  quos  ubique  Caefar  cum  illis  conjungic.  Com- 
roent.  iijUbiBelgaearmatorum  numerum  ad  commune  bellum  adversus  Roma- 
*jos  obfemnt  •  po/licitos,  ait  CMorinos  xv  mi/lia ,  CMenapios  xvi  i  *  Comment.  1 1 1 :  Eo~ 

mfere  tempore  Ctfar,  etfiprope  exafia  )am<efias  erat ,  tamenquod,  omni  Gal/Lx  paca- 

<*,  LMorini  <JMenapiique  fupererant,  qui  in  armisejjent ,  neque  adeum  umquam  /ega^ 
t0\  de  pace  mififfent ,  arbitratus  idjoellum  celeriter  confici  pofie ,  eo  exerchum  addtt- 
*li*u^tl°n&  a^  rattme>  ac  reliquiGalli ,  bellumgerere  cojperunt .  nam  ,quod  intel- 

tgtbant,  maximas  nationes,  qu£  prcelio  contendtjfent ,  pulfas  ftiperatasque  efie  b  continen* 
lo  T?Ue ^vas >  ac pdudeis  kibebant:  eo  fe  fuaque  omnia  contulerunt.  Comment.  iv: 

wquum  cxercitttm  J^Titurio  Sabino ,  ejr  L.  Aurttncule)oCott<e ,  /egatisjn  Menapios, 
Mque  in  eos  pagos  Morinorttm ,  ab  quibus  ad  eum  legati  non  venerant ,  ducendum  dedit. 
£  •  kfxnem  ejufdcm  commentarii :  Cafar  pojlero  dieT.  Labienum legatum ,  cum  his 

&ombm ,  quas  ex  Britannia  reduxerat ,  in  Morinos ,  qui  rehellionem  fecerant ,  mijit. 

*<&  j  quum  propter  Jiccttates  palttdum,  qttb  fe  reciperent,  non  haberent  j  quo  perfugto  ftt- 

^IOreanno  fiteram  ttfi :  omnes  fere  tn  potef/atem  Labieni  venerttnt .  •  At  J^itnrim 

*va(l '  ^°tta'  ^°att  ■>  Hut  ittJMcnapiorum  fineis  legiones  dttxerant ,  omnibtts  eorttm  agrts 

fdv^l  frumcntts  Succtfis  >  tdificiisque  incenfis ,  quod  CMenapii  omnes  fe  in  denfifiimas 

^  abdidermt ,  ad  Cjtfirem  fe  rcceperunt .    Sed  pra?ter  Cafarem  alii  quoque  au- 

a0d  lcs  eos  eonjungunt .  Tacitus  hiftoriar.  lib.  iv,  de  Civilc,  Batavx  rcbcllionis 
Ullce :  fl/e 


\^lYe  >u^et  i  ttt  CMenapios,  ejr  CMorinos ,  ejr  extrema  Galliarum  quaterent .  Plinius 
..'  Iv>  cap.xvi  :  '  Scaldi  extera  colunt  Toxandri ,  pluribtts  nominibus .  dein  Mena* 
£e//  **0r*m  >  °romanfaci}  )uncli  pago ,  qtti  Gefioriacus  vocatur-,  Brianni,  ^sfmbiani, 
$ic°V-U* '  Omneis  recto  intcr  fc ordine  efle  junclos ,  infra  patebit .  Sed  omnium 
^UfimeStrabo  ,acDio.  quorum  hic,  lib.  xxxix,  de  Ca?firis  in  hisoris  expedi- 
c(b'  vS  *0o»Uens  5  Kct/  f*g®  T*T0  >  incluit>  cBn :  n  Ma>£/vM  >  k,  c9n  Mevct7riag  ,  ofzopag 
(^lv  tya* ,  k&invcn-v.  hoseft  :  Voft  kec  in  Morinos,  eorumque  fnitimos  UHenapios  , 

30  tiiaed  ^r^ 5  Mempi*  continuamnr  ad mare  CMorini .  Et  eodem  libro  poilea,  in  Britan- 
To'f  U      Ptione:  Tc^  *™  T  *rte)  ™»  v'h»QV  T07ruv  dvayofjStfois  o  vsKxs  \*v  ^Tii  rjpopiivTM 
&en  i]>*7r'i0ig  M^»w-  id  elt :  J^uta  Rheno  propinquis  partibus  trajiciunt ,  ii  a  Morinis, 
^  ^P/orrtrn  comerminis,  folvunt.  Porro,  ab  occafu  xftivo,  poft  vicum  Ojfendrechty 
ft\o  • 1 11X1P°^tumJ  contcrminos  habuere  in  Selandicis  infulis  Toxandros,Plinio  me- 
a]Vc^t0s-  ^  feptemtione  Batavosj  aquibus  Mofx  fluminis  antiquo  dirimebantur 
d°  ^U  Uo  *oco  acCLlratms  indicabitur )  ad  opidum  uique  Grave :  inde  vero  linea 
HUrnV°rtium  RIleni'  ^110^  cft  in  Clivienfi  ducatu  ad  munimcntum  Schcnkia- 
1 »  dlicla  .    Ab  fohs  ortu  quamvis  terminus  Menapiorum  elTe  debebat  idem  „ 
5tv  t0tius  GaUiae ,  Rhenusamnis:  tamen  trans  eum  etiam  incoluifle  eos  Carfaris 
Whiely  aua:or  e{1:  ip(e  i  inirio  commentarii  iv  ,  his  verbis  :  ^ ,  qiu  fequuta  eBy 
<hth'  1tti  fmtanms  Cn-  Pompe)o,  CM.  Crajso  Coss.  Vftpetes  Germani,  &  etiam  Ten* 
,  CYl?  magna  cum  multttudine  bominum,  f/umen  Rhenumtranjierunt  ,non  longe  a  ma~ 
j£Vu°  Rhenus  infiuit.  Et  infra,  deeisdem:  J^ui,  quum plures  annos  Svevorumvim 
Va  lnii€rint  9  ad  extremum  tamen  agris  expulfi ,  &  multts  locis  Germani*  triennium 
fJe***'  ^  Rhemtm  pervenerunt  .    quas  regiones  cMenapii  incolebant ;  &  ad  utram- 
Uenti/m  fiumtms  a£ros->  tdifcia,  vicosque  habebant  .  fed  tanta  multitudinis  ad- 
Rhe  H^ertmiti,  ex  his  ddifitiis  ,  qu*  trans  fiumen  habuerant  ,  demigrarunt ,  &  cis 
nc  wW '  difpofitis  prtfidiis ,  Germanos  tranjire  prohibebant .    Scilicct  eadem  ratio- 
Cbrrmfnapii  trans  Rhenum»  ut  Allorbr°gcs  ultra  Rhodanum5  de  quibus  Caefar 
50  ^  1  5  Attovroges,  quitrans  Rhodanum  vicos,  pofiefiioncsquc  habebant :  quum 

NarK         anus  terrninus  e^et'  non  niocio  Allobrogum,  fed  totius  provincia; 
°nenlis ,  cu jus  pars  A llobrogcs .  Mcnapii  igitur  prope  didum  divortium  Rhe- 


u* cnique proximum,vafiari  VbiosTreverosque ,  ejra/ia  manu  CMofam  amnem 


^lue^?Ue^Un?inis  riParn  a< 


Uc      ,  -  -w.„M,a  rtv.wV^.v*         infra  quidpe  divortium  Batavi  fuam 

llh  UUu  infiilam  ;  dequa  fuo  loco  dicetur.  Exiguum  agrorum  habuilTe  trans 
tea  Vrn  ^enapios  ,  credibile  eft.  quod  omne  prorfus  amiferunt,  irruptionc 
Vlipctum 


atquc  Tcn&crorum  . 


horum  quidpe  pars ,  qua:  prcelio ,  quo 
G  reliqui 


74  PHILIPPI    CLVVERII  to 

reliqui  h  Csfare  fufi ,  non  interfuerat,  fofl  fugam  fuorum    ut  ait  Cafar c 
commentario,  fe  trans  Rhenum  infineis  Stgambrorumreceftt,  fequecum  nscom 
perpetuoque  poftea  eam  Rheni  ripam  tcnuit  h  utfuo  loco  mdicabitur fr 
His  itaque  Menapiorum  finibus  ita  graviffimorum  audorum  teiumon  ^ 
tis  confirmatis,  notarc  jam  liceat  Ptolcmsi  immanem  er rorcm  >  W 
Nervios  ,  inter  Mofam  &  Scaldem ,  qucm  ilk  Tabudam  adpellat,  au  <* _ 
ufque  unos  pofuit  Tungros5  &  inter  Mofam  ac  Rhenum  Mcnapios*  cu  ^ 
do  eorum  Gi/fr//*:  quum  tamcn  Cattellum  cis  Mofam  fitum  5  &  M  S0fan< 
id  flumcn  jam  inde  ab  Augufti  principatu  prorfus  nulh  fuerint   ut  mn  j0 

etUCeterum  didis  finibus  regiones  nunccomprehenduntur  ite:  ^f^^lt 
jor  pars ,  inter  Mofam  &  Demeram  Scaldemque  amncis,  ac  Sela™iaj"  QC\< 
Hollandi*  proximis  finibus,  duo  opida,  Sevenbergen,  &  S .  Certrudenoe  ^ 
dria:  ac  Clivia:  partes  Cisrhenanae:  Colonienfis  agri  cis  Rhenum  PorUO> 
opida,  Ordingen,  Nus,  Suns:  ducatus  item  Iuliacenfis  pars,  in  qua  opio* 
Cladbeke,  Dalen,  Wajfenberg,  Heinsberg.  uj  ad 

At  ne  quis  forte  miretur,  tam  latos  me  adfignare  fineis  Menapns, 
communc  Eclgarum  advcrsus  Romanos  bellum ,  xvn  haud  amplius  c?  fl0* 
runt  millia  armatorum,  quum  interim  quinque  illa:  nationes,  Gerniani 
mine  dicte,  haud  majore  fpatio  incolentes,  millia  confecerint  xl  ;  &  u 
tici  multo  minore  fpatio,  xxix:  notandum  eft,  omnem  hanc  inter  Scai  ^ 
famque  regioncm  omnino  efle  fterilem,  nulla  rc  ,  nifi  perpetuo  cricct .  ^ 
fam  ;  quae  hodiequc  caufa,  cur  maligniCis  infrequentiusque  colatur,  q 
qux  circumquaquc  regiones  .    Nec  tamen  ego  nefcius  fum ,  Ambivartt  , 
mcl  apud  Cafarem,  in  comment.  iv,  leguntur  populi,  partem  horu  * 
3l  plerifque  hujus  feculi  gcographis  tribui,  circa  Antuerpiam  urbem-  *  ot& 
ipfam  ex  eorum  nomine  fic  adpellatam  arbitrantur  .     Verum  hor,um,bllS ,  * 
commode  uti  convellam ,  verba  auctoiis  integra  adducam  .    De  Vhpe     j  ^ 
Tenfteris  Germanis  loquitur,  quos  tandem  in  Condruforum  finibus,  n 
cul  Mofella:  confluentibus  ,  prcelio  fuperavit .  Legati  h*c  fe  ad  fuos  rew»  Jfr 
runt ,  &  y  re  dehberata ,  foft  ditm  tertium  ad  Ctftrem  reverftros  .  interea  # 
fe  caflra  moveret ,  fetierunt .  ^e  td  quidem  Cafar  ab  feimfetrari  fofie  ^!!'^^ 
•verat  enim ,  magnam  fartem  equitatus  ab  iis ,  aliquot  diebus  ante ,  fradamt  J  ^ 
tandique  causa  ad  Ambivaritos  trans  CHofam  mifiam .  hos  exffcclari  etf»ite  [^tfi 
t)us  rei  causa  moram  interfoni  arbitrabatur .    Heic  ego  primum  miror ,  H. 
ifti  fuerint  Ambivariti,  nufquam  alias ,  neque  cuiquam  alii  aU  ^^uJ1' 
quc  ipfi  Cafari ,  in  tam  crebris  per  has  oras  bellis ,  memorati  5  nc  in  c .^fiP 
quidemilla  Belgarum  confpiratione :  a  qua  ipfi  in  medio  reliquoruni  (**  { 
tuerpiam  fuifle  credas)  immuncs  efle  haudquaquam  potuerunt .  Cor nm  ^jjp  4 
qui  lcguntur  Ambivareti,  plane  alii  funt.  fic  enim  illic:    Galli  imfera 
is,  atque  eorum  c/ientibus,  Segufianis,  Ambivaretis,  Aulercis  Brannovicibus^  ut0i/!!' 
farem  numerum  Arvernis,  ad)unciis  Eleutherisy  Cadurcis,  Gabalis,  Velaums,  f 
ferio  Arvernorum  effe  confveverunt .    Hi  omnes  longe  a  Belgica  Ca^ia 
Apud  Orofium  quoque  lib  .  vi ,  cap  .  vm  ,  ex  Cafaris  commcnt- 
tranfcripta:  Socios  Jibi  adid  bellum  Ofifmios ,  Lexovios,  Nannetes,  Arnbrv* 
tinos,  Diablintres,  tjr  CMenafios  adfcifcunt .    At  Cafaris  exemplaria  P10^  nc' 
Ambivaritis  habent  Ambialites;  &;  nonnulla ,  Ambiliates .    Tujn  m^.r*aUsS 
queo,  quidnam  dicti  Gcrmani  magnam  equitatus  partem  frumcntandi^^of' 
ferint  ki  rcgionem  omnino  fterilem  ac  defertam,  unoque  acperpeniocr 
ridam ,  omniumque  rerum  egenam  .     Quapropter  malo  obfcuros  »  ^jjffi^ 
mini  alias  in  provincia  tam  celebri  cognitos  Ambivaritos  vcrtcre  in  nc }  ^ 
Aduaticos .  horum  quidpe  agri,  qua  reliqua  Brabantia,*  pars  ad  larvam  ^c 
nitur  ripam,  funt  fertiliffimi .  rbcscfc  ^ 

Cetero  magnis  filvis  fineis  Menapiorum  fuifte  impeditos,  paiuu1  ^  .terlifl 
j  jam  ante  e  tertio  Caefaris  commentario  intcllexiraus .  dc  ii^  ^$$0$* 


vios 


GERMANI/S   A  N  T  I       L  I  B.  II.  75 

commcnt .  vi :  Erant  CMcnapii  propinqui  Eburonum  finibus,  perpetuis  paludibus,  fil- 
vifque  muniii.  De  filvis  hisplura  dicentnr  infra,  in  defcriptione  Arducnnse  fil- 
paludum  nunc  maximaeft  in  Brabantix  Geldria\.]ueconfinio ,  vulgarivoca- 
bulo  de  Peele  di&a  .  practer  hanc  aliae  dua?,  haud  minori  longitudine ,  Mofam  in- 
ter  Rhcnumque ,  hct  Veen^  &  deKljt .  Strabonis  heic  notandus  eft  ingens  error, 
qui  quummodo  di£h  apud  Caefarem  (ex  cujus  commentariis  fere  omnia  de  his 
onsfumfit)  lcgeretde  Menapiis;  pmereaque  audiret,  Rheni  partem  fuotempo- 
rc>  fub  Tiberii  impcrio,  per  Drufi  foftam&  Iialam  amnem  in  ingenteis  effundi 
lacus;  neutrum  rccle  pcrcipiens,  fictradiditlib  .  iv  :  TptjxtpQtg  d^jt, <rwst%fig  Ntp*toit 
$  7&to  Ti^aviKcv  I6v@*'  Ti^.ivjcqoi  J\).  tAivdmoh  r  6*&oKodv  \<$  cUcdTi^L  t£  Tsro^fiQ  x«t~ 
Tfll«WgfrgA^  ^  fyvpisg.  Id  cft:,  Treviris  contermini  funt  Nervii ,  &  ipfi  Germani- 
e*  ge*s .  ulttmi  funt  CMenapii ,  ex  utroque  latere  ofiiorum  fluminis  Rheni  paludeis  ac- 
c°tentesy  atque  faltm .  Qupd  omnino  fhlfum  .  nam  inmedio  oftiorum  Rheni, 
%avi  tenuere  infulam  Rheni :  aboccafu  a*ftivo  ultimi  fuere  Toxandri :  abortu, 
ttans  Rhcnum,  proxitnum  jam  Germania:  folum  coluerunt  Frifiii,  gensmagna: 
«tinfra  pluribus  quaTitiiTimisquc  probabitur  argumentis  .  Strabonem  inerrorem 

llrn  precipitem  cgitca  maximeratio,  quod  Cafar  tradit,  Menapios  trans  Rhe- 
nnnicluoque  adificia  ac  poffcflioncs  habuifle.  quas  ille  a  divortio  ejus  amnis  ad 
0     ufquc  <5c  occanum  protulit . 
~°      ^otaveram  in  commentario  dc  Rhcni  ofths  fupra  di&um  chorographum* 
°?Ul  in  antiquitatibus  fuis  Amftcrodamcnfibus  urbem  Amfterodamum  ex  hoc 

^abonis  loco  in  Mcnapiis  fiatuerat .  ille  tamen  geminum  hunc  errorem ,  Stra- 

°m$  fimul  atque  fuum ,  defcnderc  in  difccptationibus  chorographicis  auda&er 
atclUc  fircnuc  pcrrcxit .  Maximum  ejus  argumentum  eft  in  diftin&ione  tempo- 
^111;  quibus  forte  gentium  migrationes  fate  inter  Caefaris,  ac  Plini:  Tacitique 
Jj^tcs.  p]auc|  abfurcj^  mcherculcs.  modo  au&oris  alicujus,^fi  non  difertumte- 
^onium,  verba  tamen  qux-dam  attuliiTct :,  quae  conjcduii  quadam  levifilma 
£°  fiahi  poflcnt .  Tacitus ,  hiftoriar .  lib  .  iv ,  &  itemin  libro  de  Germania,  di- 
^ftlmis,  qua:  fuo  loco  infpiciemus ,  teftatur  verbis ,  Batavos,  ex  Cattis  adve- 
JvTfClS  '  infulani  Rheni,  &  cxtrcma  Gallicac  orx,  qua:  erat  inter  Rhenum  & 

°ftrn,  occupaflc  .  quod  antc  Cafaris  xtatcm  fadum ,  conftat .  Quxro  igiturj 
^omodo  Mcnapiorum  fines,  qui  Mosa  flumine  a  Batavis  disterminabantur , 

^longo  intervallo,  poftBatavos  tandcm,  transRhenum  refurrexerint >  Nem- 
£f  a  uivortio  Rheni ,  rcfpondet  chorographus ,  Velaviam  eos  tunc  tenuifle ,  <5c 

°Klandiani,  &  Amfterodamcnfcm  agrum ,  ad  oceanum  ufque  &  Rhenioftium: 
yl  n°c  paclo  veluti  in  finu  concluferint  agros  Batavorum  .   Sed  ignorat  ille  , 

eJaviam  fuiflc  tunc  tcmporis  CMArforum:  quorum  pars,  AuguftoRomaeimpe- 

tantc ,  a  Rhcno  in  interiora  Gcrmania:  profugerunt  5  pars  Drufi  fofs^  in  dida 

eIavia  inclufi ,  UMarfaci  difti  funt :  quod  fuo  loco  oftcndam  .  At  jam  lpfe  cho- 
°graphus,  in  difceptationibus  fuis,  cx  mea  fententia,  quam  in  dido  commen- 
ari°  dc  Rheni  alveis  oftiisque  adfcrui ,  Marfacis  Velaviam  concefllt  .  Itaque 
°^lum  jam  ipfc  videret,  agrum  Menapiis  in  Gojelandia ,  aut  circa  Amfterodamum, 
7*  nicdium  Rhcni  alveum  oftiumque  dari  nullum  pofle  j  haud  dubitavit ,  in  iis- 

cm  difceptationibus  fuis ,  eos  inde  ftatim  reducere  ad  citimum  alveum ,  qui  Va* 
^es  vocatur ,  ac  Mofa:  immenfo  ore  in  oceanum  effunditur  •  fatisque  novam 
vanc  fuam  fcntcntiam  fe  firmaturum  putavit  hisce  Caefaris  verbis,  excomment. 

a^ductis:  Cafir  T.  Labienum  cum  legionibus  tribut  ad  oceanum  versus  ineaspar- 
%k'ifU*  ^wtpos  attingunt,  proficifci  jubet .  Vbi  jambis  iterum  ab  eo  fatislon- 
j0  f£  aocnatum  .  primo ,  quia  nullum  hinc  neceflarium  argumentum  de  Vahale, 
^,1  Mofe  oftio;  quum  Menapii  ctiam  apud  Scaldem  infulis  illis  fuerint  contcr- 
:  a  qUo  tamen  flumine  fatis  longe  Rheni  oftia  abfunt ,  deinde  non  me- 
irn^'  Taciturn>  ut  ante  didum,  non  modo  utramque  Vahalis ,  fed  Mofaieti- 
cff    xtran:i  ripam  unis  Batavis  tribuere.    Sed  ubi  hoc  quoque  parum  firmum 
c J\Vldlt5  ^ftas  efleinter  Strabonis  Tacitique  anates  migrationes  harum  gentium  , 
aere  nos  fiue  ullo  documentopoftulat.  At  Tacitus,  non  fuo  dcmum  *vo  Batavos 

G  ij  ait, 


I  i 


76  PHILIPPI  CLVVERII 

ait,  Rheni  infulam  &  oram  Gallicae  ripse  tenuifle,  fed  jam  ab  initio  occupaffe. 

Heic  igirur  jam  iterum  erratum .  Verum  qui  omneis  Strabonis  circa  has  o 

errores  defcndere  actueri  ftuduit,  id  nos  docuiflet  vellem,  qua  ratione,  &  <lua  a  j 

te  aRheni  oftiis  Cantium  Britanniae  promontorium  confpiciatur  5  quod 

tradit  eodem  loco  Strabo .  Qui  equidemerrorin.de  einatus,  quod  Menapios^' 

rinis  contcrminos  cfle  comperierat :  Menapics  ad  Rhenum  ufque  pertinere, 

rinosad  frctum  Gallicum  5  a  quibus  in  Britanniam  navigaturi  folvebant. ■  «  ^ 

rumquc  fincis  adco  coar&avit,  uti  crediderit  a  Rhcni  oftiis,  c>  a  Menapns11; 

tanniam  profpici .    Verba  ejus,  lib .  iv,  haec  funt :    npUetlai  J#v  Bf^'*]^yiO 

V*Lvn  lyyvQtv  ,  aftl  KaQojJctS-af  to  kJvtiov  olkpov  •  Tolg  J\).  *2>vri  tuv  Txrt^/  tov  P  avov 

dvayofipo*  x'k  Xttd  ewruv  tuv  6kQoKuv  o  vstiSg  iwv  >  aTi  ci        tuv  ofxo^avTO>v  itK 

9FtOlf  Mc()ivav-  rsra$  oig  \$i       to  ^tiov  ,  «  iX-itrai*  vetvgK^S  Kaj(rap  o  hof9  _ 

ttSTtjv  vyovv.  hoc  eft:  Objacet  Britannta  Rheno  haud  longo  intervallo  5  itay  utf 

Cantium  fromontoriwn  conffici  fofiit .  At  cjni  a  Rheni  fxrtibus  trajiciunt ,  fton&  f 

folvunt  amnis  o/Iiis  5  fed  a  UMorinis,  Menafiorum  conterminis :  afuJ  <]"0<  ^turn  ^ 

quo  divus  C&far  ufus  efi  nava/i7  in  infulam  transmittens .  En  5  quid  heic  nDl'  j 

perllitiofe  auttorum  vcnerator  ,  mentis  eft  >    Errafle  videtur  Strabo ,  AQC  ^ 

Gantitim  profpicere  tu  queas  ab  Rheni  oftiis?  an  non  hac  tam  longe  ^ 

portu,  qui  nunc  Bononicnfis  eft ,  diflita  funt ,  uti,  qui  illic  confitfLint\   f  ;0 

riis  tuis  ei 


iuuna 


Rhcni  oftia  verfari  dici  ncqueant*    I  nunc,  &  crrorcs  auctorum  var 
roribns  tucri,  vel,  quod  facis,  nos  omneis  luderc  perge.    Circa  omnia  q 
te  ubiquc  torqueas,  numquam  tamen,  vcl  raro  admodum  ccrti  aliquid  c0!^fc 
dis5  fcd  fcpius  excufatiunculis  uteris :  qviod  difputantem  philofophum  &l  eX 
decebat  .    Francorum  origines  quum  editurias5  fpero  te  Sigambros  qu0<l  ^ 
ejusdem  Strabonis  fententia  ad  oceanum  collocaturum  .  Ab  Itio  prom°n  ^ 
quod  inMorinis  crat,  profpici  Cantium  promontorium ,  accepcrat  ^traboj 
rinos  itcm  conterminos  eflb  Menapiis  ,  &  hos  Rheno :  unde  ille  per  el1 
poftea  putavit,  a  Rheno  Britanniam  confpici .  Qji  error  in  alios  etiam  nV 
vit  audorcs .  undc  illud  Orofii,  lib .  vi  i ,  cap.  v  ,  de  Caligula  imperatore  •  ^  ^ 
gno  cjr  incredibili  affaratu  frofecius  qtiArere  hofiem  viribm  otiofis,  Gerrnant^ *  : 
liamque  fercurrcns ,  in  ora  oceani  circa  froffeclum  BritannU  reflitit .  Circa 
mcdium  oftium  eum  reftitific,  patet  e  Svetonio:  cujusverba  infra  in  B^Lfi 
fpiciemus.    Appianus  in  Hifpanicis,  Hifpaniam  a  Britannia  dimidii  die!  V  ^ 
gationc  abelte,  tradit .  An  hoc  etiam  chorographus  noftcr ,  ( li  quando  e°  J|0i 
animum  atque  curas  extra  provinciam  fuam  extenderit)  tueri  aufit?  ^aU^  jir 
Et  ipfum  Appianum  de  trajecl:u  ex  Gallia  in  Britanniam  ,  qui  rlcri  fof.ty' 
ter  Geforiacum,  live  Bononiam  &  Rutupias,  id  audivifie  omnino  pcrfva fu  ^ 
beo :  quod  poltea  per  fummum  errorem  nibuit  trajcclui  intcr  Hifpania  cap, 
Britanniam  .    Verum  de  Britanniae  a  Rheno  profpectu,  infra  in  Batavis»  ^jl 
xxx ,  pluribus  examinabo  chorographum  noftrum .  Haclenus  veros  Menap11 
dicaffe  fineis  fufficiat .  jv: 
Opida,  Caefaris  a:vo ,  nulla  habuifie  arbitror .  ilc  quidpe  ipfe  commeflt^, 
JKTiturius  ejr  L  .  Cotta,  /egati,  qui  in  iMenafioium  fineis  Legiones  duser0  »  ^ 
bus  eorum  aoris  vafiatis ,  frumentis  fuccifis ,  adtficttsque  incenfis,  quod  <JMcft*t  v,: 
fe  in  denfipmas  filvas  abdiderant  5  ad  Cafarem  fe  receperunt .  item  conlI11^;^^ 
Jffe,  cum  legionibus  exfeditis  v,  in  CMenafios  froficifcitur .    rlli,  nullaCOA®A> 
loci  frxfidto  fretiy  in  fi/vas  faludeisqu;  confugiunt ,  fuaque  eodem  corJferuPt^ gisP^ 
fartitis  cofits  cum  C.  Fabio  legato ,  ejr  CM  .  Crafib  quatfore ,  celcriterqM  CP  00t- 
tibus  adiit  trifartiib  :  adificia  vicosque  incendtt  5  magno  fecoris  atque  n°w*?urft fc* 
ro  fotitur.    Vbi  nihil  de  opidis,  vel  caftellis,  in  quar,  contra  Cafaris  al  'uc, 
fe  defenfuri,  confugcrint  5  aut  qua!  Carfar,  una  cum  reliquis  azdificiis  VJ i  (( 
exufierit.    Sic  itcm  in  fine  comment.  11 1  -  a  Carfare  petiti  in  cafdem/^^ 
faludeis  fe  fuaque  omnia  contulerunt .  fic  comment.  iv,  Vfipetes  atque  ici  ^is 
ri,  Rhcnum  transgrefil,  omnibm  eorum  xdificiis  occuLtis,  reliquam  f^e0 
fe  eorum  cofiis  a/uertm . 


GERMANI^    ANTIQ^LIB,   tt  7? 

Poft  Caefaris  tempora  q-\x  opida  feu  loca  munita  habuerint,  dilpiciendum  eft„ 
Horum prima  ipfos condidifle Romanos reperio  .  fic  namque  Florusiib.  iv,cap» 
Wtimo  ,  deDrufo,  in  Augufti  principatu  has  oras  rcgente ,  loquens ;  In  tutelam 
povinciarum ,  pr<efidia  atque  cufiodias  ubique  difpofuit ,  per  CMofam  flumen ,  per  ofA 
btm ,  per  Vifurgim  .  nam  per  Rhem  ripam  quinquagtnta  amplius  caftclla  direxit .  Ex 
Jtonim  numero  fuifie  apud  Mofam  id,  quod  Kct^AAw  Mifxmuv  Castellvm 
^£Napiorvn  refert Ptolemxus, haud dubium eft  :  quamvis is Menapios intra 
^QLam  Rhenumque  falso  concludat .    Omnia  Drufi  caftella  in  citerioribus  fiiiffe 
lo  a?nium  ^ipis  >  certum  eft  *  fic  quidpe  ratio  fieri  poftulabat  5  uti  cuftodiae  eflent  pro- 
Vlnciis  contra  hofteis  trajicicnteis .  Hodie  in        Mofe  ripa  vicus  eft,  feu  exiguum 
opidumcum  arce,  vulgbKeflel  di&us.  quem  antiquum  efle  Menapiorum  Caftellum^ 
n°nien  fimul  ac  fitus  in  rip4  indicant.  De  nomine  ne  quid  dubitari  pofsit,  paria  funt 
5Xernpla,  in  Morinorum  Caftello,  quodnunc  in  flandria  eft  Caffel  op  denbercb-,  <5c 
^Chattorum  Caftello,  quod  nunc  princeps  Haflbrum  opidum  cum  arce ,  CaffeL 
,  arcellinus  lib.  xvn,  de  Iuliano  Calare,  Francos  ultra  Mofam  ejiciente:  Cun* 
^ts  tgitur  ex  voto  currentibus,  ftudio  pcrvigili  properam,  modisommbm  utilitatem  fun» 
*reprovinciarum ;  munimenta  tria ,  recla  feric  fuperciliis  impofita  fluminu  CMofe ,  Jub* 
eyJ4  dudum  obttinationc  barbarica ,  reparare  pro  tempore  cogitabat .  &  illico  funt  in~ 
20  fyUrata;  *n  his  primum  quoque  illud  fuifle  Menapiorum  CaHellum ,  quod  unicum  in 
eriaPus  refert  Ptolemaeus ,  haud  dubium  eft.  Apud  iEthicum  in  cosmographi^l 
citur  gentis  vocabulo  Menapvm.  Tabula  itineraria  iter  ab  Atuaca  Tungro- 
111  ad  Noviomagum ,  Vahali  impofitum ,  fic  defcribit ; 

Atuaca 

Terefne  xvi . 

Catualium  xim» 

$tariaco  x  1 1 . 

Ceuelum  xxn, 

30  Noviomagi  1 1 1  • 

^°^norUfnitinerapetcaftraplenimque  legionum ,  cohortiurh ,  &  alaruni  duxif* 
>  Patet  pafsim  ex  hiftoriis ,  atque  itinerariis .  Ab  Atuatuca  Tungrorum  ad  Novio* 
■j!  SUrn  iter>  inflexo  pufillum  curfu ,  re&e  propter  Isevam  Mofa:  ripam  per  di&a  mu- 
J^^nta  fuit  a&um .  BlariACvm  hodie  eft  vicus  ad  Mofam ,  vulgo  hlerick  di- 
jJS*  ^hocadopidumTwg^»  xlii  circiter  funt  millia  pafliium  ;  ut  re&e  tabula 
j  ,Crt-  ^iiflehocunum  ex  Drufi  caftellis ,  velfaltem  ex  tribus  illis  munimentisa 
s^lano>  Francisejedis,reparatis,maximecredibile.  A  Blariaco  Atuatucam  ver- 
Pnmuni  occurrit ,  poft  x  1 1  millia  pafltium,  Catualium .  quod  fpatium  haud  ma- 
40  lu  C°n§ruebat  vico  Bugeenum  ex  adverfo  confluentium  Kotx  ;  ni  fufpicarer ,  vocabu- 
Inicl/inacummillium  numero  efle  corruptum  .  quidpe  Caslellum  CMenapiorum 
uctoris  tabula?  x\o  exftitifle  dubitari  non  poteft ,  quando  nunc  etiam  nomen  id  eo- 
ern  fitu  durat .  Si  cxftitit ;  certe  per  hoc  quoque  Romanorum  iter  a&um  fliit.  lo- 
ls  aiitem  in  A^enapiis  quum  pra?cipuus  fuerit ;  quod  ex  Ptolemaeo  perfpicitur : 
^xime  credibile  eft ,  hunc  etiam  ab  au6T;ore  tabulse  in  hoc  itinere  fuiife  memora- 
**fi[Y  ^roinc^e  ego  vocem  iftam  Catualium,  in  vocabulum  Caftcllum,  xii  vero 

^  pafliuitn  in  vi  vel  vii  corrigere  aufim . 
^iof         s  N  E  vocabulum  ,  quod  eft  inter  Caftellum  &  Atuacam ,  planemcn» 
fltarn  effc  videtur .  ideoque  fitus  ei  adfignari  certus  haud  facici  poteft  .  Qiiod 
5oa^arricu  numero  xvi  millium,  qua?  hinc  Atuacam  numerantur,  vi  illa  millia 
die-aS>       *  Ccftello  abftuli  5  poteritis  locus  nunc  efie  CWaseyck,  opidum  ho- 

a,nticluitatem  fuamprasfe  ferens . 
C^f  .um  iam  ultra  Mofam  fuit  fitum ,  extra  Menapiorum  fineis .   nam  poft 
te^18.3^™,  in  Augufti  principatu,  Gugerni,  Transrheanus  populus ,  in  par- 
^tiir    UmMenaPiorum>  Mofam  inter  ac  Rhenum,  fuere  locati5  ut  infra  often- 

G  iii  Ceterd 


7S  PHILIPPI  CLVVERII 

Cetero  Divseus ,  in  antiquitatibus  Belgicis ,  teftatur ,  archi va  ccenobiorum  * 
denfium ,  &  itcm  leges  Caroli  Magni,  ab  Anfegifo  monacho  colle&as,  pagi     J  ^ 
niiTe  Menapisci,  inter  Scaldem  &  Morinorum  fineis,  ubi  foflaFlandio 
Tervanenfibus  tuetur,  fiti .  Hxcinfpicere  mihinon  licuit.  judiciotamen  tanti 
confido  .  Ccterum  potuerunt  rcliquise  Menapiorum ,  Francis  &  Saxonibus 
num  &  proxima  perrumpentibus,  huc  concefifle. 

C  a  p.  xvii. 

P 

Ve   V  b  1 1  6. 

VB  i  i,  Transrhenana  Iulii  Csefariis  xvo  gens,  eam  amnis  ripam  in  Ger^( 
coluere,quae  inter  Magontiacum  &  Coloniam  porrigitur .  P°neavC5?jjjani 
Agrippa,  Octavio  Augufto  principatum  Romanorum  obtinente,  in °a  , 
transdu&i  funt;  ut  au&or  eft  Tacitus,  annal.  xn  :  Agriffina,quovim  fuam focit- sq  ^ 
ttationibus  osientaret,  in  ofidum  Vbiorum,  in  quogenita  erat,  veteranos  colontamq^  ^ 
imferat:  cui  nomen  inditum  ex  vocabulo  ejus .  Ac  forte  accidcrat,  ut  eamgeM^j  ^ 
transgreflam,  afvus  Agriffa  in  fidtm  recifcret .  Item  Strabo  Jib.  i  v  :  Uip<m  jjfj^f 
&oi,  KctQ  TbTov  TovTcmv '  ii\ ptTy^pv  A'^{7r7rctt'iKoflcts  cif  t%v  cflof  tS  lflwcv  i&J  •tif}(t'^ 
amnem  vero  incolebant  Vbiijuxta  hanc  regionem:  quos  Agriffa  haudinvitos  tradtrt 
tertorem  Rheni  rifam.  Qua  occafione,aut  qua  de  causa  tradu&i  fuerint,apud  rK  ^ 
auctomm  adnotatum  reperio.  conjedatione  tamen  indagari  pofle  puto.  Bcl 
manis  vi&os,  aut  petitos,  nemo  facile  oftenderit.  nam  &  Svetonius,  in  ^^pS .  eX 


i  quidem  .    E  diverfo ,  amicitiam  eos  cum  Caefarc  fcC  ^  quo* 
Galliam  is  pacaiet ,  in Tiujus  invenio commentariis .  quam  cum  ceteris  po1  ^MU 
queperpetuo  coluifle  Romanis,  donec  Rhehum  traduccrentur,  lubcnsc*c  ^ 
quisquiscaufam  ineundae  amiciriae  cognoverit .  Caefar  igitur ,  comment-  j^fl 
ex  fartey  inquir,  a  Svevis  circiter  millia  faffuum  c  agri  vacare  dicuntur  •  a<*  0; 
fartem  fuccedunt  Vbii:  quorum  fuit  ctvitat  amfla  atquefiorens9  ut  efl  caftusGer^ (  ^ 
ejrfau//o,  qui  funt  ejufdem  generts ,etiamceteris  humaniores>tfrofterea,quod  ^K-  ^M 
tingunt  5  multique  ad  eos  mercatores  ventitant •  ejr  iffifrofterfroftnquitatcm,  GA!  ^0 
tnoribusafivefacli.  Hos ,  quum  Svevi ,  multis  fiepe  bellis  exferti,  frofter  amf 
gravitatcmque  civitatis  ,finibus  exfel/cre  nonfotuifient  ;  tamen  vecligalesfibirc(.  0t(ffif 
mu/to  hurniliores  infirmioresque  redegerunt.  Et  eodem  comment.  poflea :  ^IV,  fcil0 
quiurk  exTramrhenanis  ad  Cdfarem  legatos  miferant ,  amicitiam  fecerant ,  0  K  u r:udi 
rant,  magnofere  orabant,  ut fibi  auxiltum ferret ;  quod graviterab  Svevh  tretnaC if^f'  c 
fi  idfacere  occufationibus  populi  Romani  frobiberetur ,  exercitum  modo  Rhenum  ^,4 
taret.  id  fibi  auxi/ium  ffemque  reliqui  temforis  fatis  futurum .  En ;  ami^  *ia  .lirJi/tf° 
runt  a  Romanis,uti  eorum  armis  adversus  Svevos  (Cattos  efie  aliorum  aU 
loco  docebitur)  defenderetur.  Tacitusin  libro  de  Gcrmania  :  vbiiquidem,  4  ^#0* 
Romana  co/onia  efie  meruerint,  ac  /ibentius  Agrifpinenfes  conditoris  fut  nomi^     ^  ^ 
crigine non erubefcunt.  transgrefii olim3  ejr  exferimento fidei  fuferiffam  ^0!*!^, ^ 
locati,  ut  arcerent,  non  ut  cufiodiremur.  Experimento,  inquit ,  fidei :  quoci  fa  Q$t 
ulterioremadhucripamcolerent.  nempe  ideft,  quodante  dixi ;  P°ftc|uaer^iti^ 
umicitiamcumiisfecit,  perpetuo  eos  in  amicitia  ac  fide  popuJi  Romanr  p 
donecRhenumtransducerentur.    De  Svevis  iftis  fic  Caefar,  eodem  com^  ^jii 
paullo  antc  :  Svevorum  gens  efi/onge  m/rxima,  &  be/licofifiima  Germartor^^f) 
iequutusStrabo,  lib.  iv, pene ineadem verba ficait :  Uam<K^,1f  r*^] 
uq  Tuvrtjg  0)  -zirfeoi  ^onyocyji^ci  TicfjLctvoi^  ^  lvtvdy\  ,  £  «zdA^W  $'*<PH0  Lultit^f 
ideft :  Omnem  hanc  rifam  acco/unt  Germani ,  Svevi  dicli  ,  virtute  atVte  frii 
ceteros  fr^flantes .  protinusque,  quaead  rem  noftram  pertinent,  fubjicir ;  v<P   ^  ffi 
bawjcfyoi  Kaltyvyov  eig  t!w        tS  tflwx.  hoc  eft  ;  a  quibus  fulfi ccnfrgeru  jgitllf  jFJ 
riorent  Rheni  rijam.  Pulfos ,  ait ,  a  Svevis  confugiffe  cis  RJienum.  quin^  ^pulfi' 


GERMANI/E    ANTIQ^  LIB,  IL  79 

pulffi  Certenuilialii,  nifi  ^/i,quibusper.petuucumSvevisiftisbellu.  proindeetia 
Vocabulum  hoc  ou&ci  in  Strabonis  exemplaribusante  vocem  ifaauvcfyjct  interiifle 
cenfco  .  Atq;  huc  refcrendum,  quod  paullo  ante  ex  eodem  audore  citavi ;  Agrippam 
Vbios "vuvlcce  traduxifle  ;  id  eft,  haud  invitos,  fed  cupienteis.  videlicet,  quia  a  Cattis  pre- 
mebantur,fiveetia  pellebantur,auxilium  a  Romanis,vel  etiam,utiincorum  provin- 
ciamGalliatranfircfibiliceret,  petierunt.  Transgreflbs  recepit  in  fide  M.  Vipfanius 
ASriPpa ,  Confiil  Romanus,  bellu  tum  temporis  in  Gallia  gerens :  quod  difertiflimis 
leitantur  verbis  Strabo  ac  Tacitus,  ut  modo  relatu ;  &  Dio,  lib.  XLvni;ita  de  Augu- 
fto  natras  :  Avroj  $jj  i(poo£v  ^  ^tcnd^w  Txvrd  hXjTA  ufacc ta  n  h»  rjf  iVctAw,  k ta  zv  tJ 
0  r<*ActT/«*.  xtyqois  ydp  ng  vrao'  cwrolg  tyivno  .  t»     A^lwTrcc  tS  vclvjikx  <5?tyo-xivLw  \y%*i~ 
t/^.riq  ydp  TctXclTcts  dvTov  T*g  viUTi^/(rcu]cC4  v&oarotepxffyov,  0  rt  71*0  3  rov  tflwcv  o\iv- 
«j©.  jyj  ^fjtJUm  3fa  mKip»         ,  ^irri^£[o .  Hoc  eft  .  Cafar  hac ,  &  reliqua  om- 
*i* ,  cjua  &  in  Italia  ,  &  in  Gallia fiebant ,  infpiciebat  5  atque  uti  fierent,  mandabat .  nam 
*»  Galiia  cjuoque  rebeliw  facla  erat.  Agrippa  autem  rei navalis  adparanda  negotium  dederat ; 
?ttem  a  Gailia ,  beilum  cortra  Gaiios  rebeilanteis gerentem,  accerjiverat .  cjui  etiam  fecundw 
Wer  Romanos  Rhcmim  cum  armis  tranfivit.  Et  mox  de  eodem  Agrippa :  tirdnvt  Si  pc/« 
rd&x.  Confulis  erat  cum  L.  Ga/io.  Nempe  M.  Agrippa ,  quum  bellum  contra 
CaI1os,  haud  dudie  Belgas,  in  Gallia  gereret,  provinciamque  rebeliantem  ad  obfc- 
quium  rcdigcret  ;ca  occaficnc  Rhcnum  pontc  exercitum  transduxit.  tranfivit  autem 
2°cademde  causa,  qualul.  Casfar,  xvi  1 1  anteeum  annis,  Cn.  Pompejo,  M.  Craflb 
^  0  s  s.  tranfiverat :  ncmpe ,  quia  Vbtimagnopere  orabant,  utfibi  auxiliumferret ;  cjuod 
graviter  ab  Svevis  premerentur .  Quum  igitur  auxilium  iis  in  hoftili  folo  aliter  fcrri 
ffcud  pofle  videret ;  ponte  fa&o,  Rhenum  traduxitin  provinciam  pacatam,  haud 
^vitos.  Annushic  fuit  aburbe  condita  iocc  xvi  5ante natum Iefum xxxv.  Caufa 
^tiu-Vbiistrans^rediundifuit,-  quiaa  Cattis  pellcbantur:  transducendi  Romanis; 
lui  ceu  cuftodes  Romanae  ripz  reliquos  Transrhenanos  Rheni  transgrcflu,  &  in  pro- 
Vlnciam  Romanorum  Galliam  excurfu  acerent.  . 
:  Cctcrum  qua  Rhcni  parte  pontc  facto  traducti  fucrint ,  plane  incertnm  eft.  Super 
30  "Pfim Rhcni  ripam  locatos fuiflc ,  teftcm  fupra audivimus  Tacitum.  Plinius lib.  i v. 
^P-xvn  :  Rhemtmautemaccolentes  Germania gentium,  in  eadem  provwcta  Nemetes, 
^boci,  Vanqiones :  hinc  Vbii,  Colonia  Agrippinenfis,  Gugerm7  Batavt .  Agros  heic  acce- 
Perunteosdcm,  qui  ante  fuerunt  Condruforum  ;  &infrahosEburonum  Menapio- 
nil^que  finium  partcm  .  Fineis  igitureiscircumfcriboiftos:  Abortufohs,  Rhe- 
nun^  amncm  quo  contra  Cattos,  pulforcs  fuos,  protegebantur  ;  quos  in  antiquas 
fedeisimmi^tafle,  fuo  locoreddam.  ab  feptemtrionibus  lincam ,  a  Rorac 
^queconfiuentibusad  Rhcnum  &  opidum  Ordingcn  dudam ;  qua  pnmum  ab 
tIenapiis,  mox  a  Gugernis,  huc  tranflatis,  feparabantur  ab occafu ipfum amnem 
a  confiuente  e,us  ad  opidum  ufque  Wder  Hewbach-  quo  pnmum  ab nfdem 
i0^Piis,  fcEburonibus,  mox  vero ab Sunicis, huc transdudis ,  dinmebantur :  a 
40  ^  deinde  opido,  linea  ad  opidum  ufque  Kerpent ,  ab  ufdem  Eburonibus  &  Con- 
arcebantur;  qui  poftci,  una  cumCmfis,  Segnis,  acPamanis,  didlifuere 
1  Un§n  •  a  meridie  Abrinca  amne a Treveris  fubmoti  fuerunt.  Majores  agrorum  n- 
Ueisnonadfcribo;  quia  juxtaeos,  inter  Mofam  &Roram,  Sunics,  interMofam& 
•  ^num  Gunemi]  cccc  niillia  hominum  locanda erunt .  necminoresfacio ;  qma 
J!Jn§nam  ruifle  eorum  trans  Rhenum  &  amplam  civitatcm,  audorem  habemus 
^farcm  ,  Ex  Treverorum  agronihil  eos  accepifle ,  eo  fatis  probatur,  quod  vetus 
ri^verorum  opidum  Antcnnacum  pofterioribus  ctiam  fseculis  fuperiori  Germamac 
nc  A%untiaccnfi  ducatui  adfcriptum  fuit ;  tcfte  Notitia  imperii . 

Regioncsnuncftcrnunturintradiaos  Vbiorum  fineisiftx:  luliacenfis  ducatus 
^rsmaxima ,  dextram  Rora^  ripam  contingens  :  Colonienfisepifcopatusfere  totus. 

^apntgentisfuit,  quod  fineproprio  vocabulo  Vbiorvm  opi  d vm  adpcl- 
la^auc-l0r noftcr ^nnal.lib.  1 ,  &  xn.fcilicet,quiaunumid Vbiisinmo  fuit  0- 
Pldum :  qud  ratione  Hatavorum  quoque  opidum  memoratur  fine  propno  nomine,  ei- 
acinauclori,  hiftoriar.  lib.  v.  Conditum  illud  videri  poteft,  ftatimac  VbnRhe- 
nnmtransgrefliiideft,anno  ante natum Iefum xxxv.  ln  Augufti  certe  prmcipam 


30 


G  iiij 


8o  PHILIPPI  CLVVERII 

exftmdum  fuit.  namfub  cxitum  ejus  memoratur  a  Tacito,  diclo  annal.  Ub-  i» 
Deinde,  quum  Longo  ftdei  exferimento  Vbii  meruijjent ,  veterani  eo  coloniaque,  jU  - 
fu  Iulia»  Agrippinac ,  Germanici  filiae ,  Claudii  uxoris ,  deduda  eft ;  C.  Antimo, 
M.  Suilio  C  o  s  s.  anno  a  nato  Iefu  l  ;  lxxxv  annis  poft,  quam  ipfi  Vbii Rhenum 
transdudi :  Hinc Colonia  Agrippinensis  adpellari ccepit.  quod no- 
men  referunt  Plinius ,  loco  fupra  difto ,  &  Tacitus  hiftoriar.  lib.  i ,  &  iv.  Eamuen 
Tacitus,  libroproximedi&o,  vocat  Coloniam  ^igriffinenjium ;  quafi  VbiorumJ0  ' 
niam :  quia  ipfi  Vbii  poftmodum ,  e  coloniae  cognomine,  AgrippensESOI  > 
ut  audoreftidemTacituseodemlibro  :  Acl<e  utrobique  fr&d*.  infelims inVbHstf0  ^ 
gens  Germanic&  originis ,  e]urata  fatria ,  Romanorum  nomine  ^sfgriffinenfs  vocaJtnt  ■ 
ck  libro  de  Germania  :  Vbii  quidem ,  quamquam  Romana  colonia  effe  meruerint , 
bentius  ^fgriffinenfes  9  conditoris  fui  nomine,  vocentur ,  origine  non  erubefcunt .  AP 
Ptolcmaeum  urbscognominctantum  adpcllatur  A*y^>srwwnwU '  ip*°  colonizvo 
bulo  forfitan  interito.  Eadem  ipfo  vocabulo  Agrippinae,  conditricis  fu#>  n 
cupata  eftCoLONiA  Agrippina  VbriorvMjM  duo  teftantur  nu 
mi ,  alter  Claudii ,  Vitellii  alter .  eadem  poftea ,  fine  Vbiorum  vocabulo ,  C  0 1 
NiA  Agrippina  adpellata;  ut  bis  habet  Antoninus  in  irinerario .  ite^1  P°A 
uno  vocabulo  AgripmnAjM  eft  apud  eumdem  Antoninum ,  &  in  tabula^' 
tineraria,  ct  itcm  apud  Marcellinum  lib.  xv,  &  xvi ;  &apud  /Erhicum  in  cosmo?  ^ 
phia ;  item  apud  Zofimum ,  lib.  i .  eadem  denique  nude  vocitata  eft  C  o  L  o  N I  > 
ut  refert idem  Antoninus,  &item Marcellinus  lib.  xvi .  quod  certe  nomen  Ger  ^ 
nis  magis  ufitatum  fuilTe  puto ,  quam  cognomcn  Agriffinenfis ,  five  Airtttim''^\^. 
dem  idem  nomcn  hodieque  durat,  vocaturque  urbs  vulgo  Cblen.  Maximacitn 
omnium  Germanicarum ,  tam  cisquam  trans  Rhenum.  ad  quod  faftigiurn 
xGls  n  trpulw,  quod  dicitur,  pervenit :  fed  jam  inde  a  primordio  fui,  quum 
dum  eflent  in  Transrhenana  Germania  urbes ,  nullaque  opida  ,  haec  in  Cisrhen  > 
ut  omnium  prima,  fic  fuit  ampliffima.  unde  Zofimus,  llb.  i,  vocat  eam  AV^^, 
txtoXiv  'vsrMetfjLivtw  t»  ?lw<*  fivy^v  id  eft ,  Agriffinam,  urbem  Rheno  adjacenW  . 
ximam.  &  Marcellinus  lib.  xv,  fecund*  GermanU,  id  eft,  inferioris,  urbet» 
nominis :  &  lib.  xv  i,  urbem  munitijTimam .  Ducatum  inferioris  Germania:  ab  hac c  ^ 
nominatum  fuifle  Agriffinenfcm>,  quemadmodum  fuperioris  Gcrmani*  ducatus  ^ 
MagontiacocJW^w/^/j5  haud  dubium  eft .  Firmat  haudparum  hanc  feute'^ 
amlibellusprovinciarumcivitatumque  Galliarum,  hisverbis:  ?rovincU  ^R0. 
fecunda  :  Metrofolis  civitas  Agriffinenfmm  5  hoc  efl ,  Colonia .  De  cetero ,  Clftel 
manosinulterioreetiamRheniripa  erexme,  ad  cuftodiendos  ponteis ,  &  itfP^ 
endas  Germanorum  in  Galliam  inruptiones ,  infra,  lib.  ni,  pluribuspatebit1^ 
Idem  ad  Agrippinenfium  fuiite  fattum  Coloniam,  docuit  quondam  tabula  ^P1^, 
in  vico  Duitfch ,  five  Teutfch ,  ex  adverfo  Coloniae,  reperta :  quse,  tefte  RuPert°^ 
jus loci  ante  ccccamplius annos  abbate,  narrabat ,  Divi/enfe  munimentum,tn  g^fi 
Francorum,  ab  Imf.  Cts.M.Fl.Val.  Conflantino ,fro militibus y  illicin  tttteU*  0  c. 
rum  collocandis ,  ejfe  ereclum .  Atque  ab  hoc  loco  milites  nominantur  Notiti* 1  ^ 
rii ,  &  Marcellino,  lib.  xxvi ,  &  xxvi  i ,  Divitenfes ,  conjuncli  ubique  ^^J^ ;  . 
ve  Tungritanis  .  Vocabulum  huic  munimento  haud  dubie  e  fitu  loci  qu$ubuio, 
quia  extraGalliaeprovinciaminGermanicaripa  pofitum  .  unde  Celtico  voCa  eIat 
variantibus  dialcdtis,  didum  Teutitfch,  &  Duitifch :  quemadmodum,  qui  *\nl 
r^,Rheniadcolisdicebaturr«//fl5  de  quo  fupra,  lib.  i ,  cap.  ix,  plura djX1  ^ 
Sed  Divitenfe  munimentum  jam  extra  Vbiorum  rlneis  ad  Germaniam  & 
folum  pertinuit.  .  jtl 

Proximusantiquitate,  poft  Agrippincnfium  coloniam ,  memoratur  Tacif  .  ^ 
Vbiis  locus,  cui  nomen  Ara  Vbiorvm.  Annal.  lib.  i,  fcditioncm  Ga1£  uifi 
amcxercitus  apud  Rhenum  referens,  Interea  legati,  inquit,  ab  fenatu  &e"Lgrt> 
afud  Aram  Vbiorum  Germanicum  adeunt.  diu  ibi  legiones ,  Prima  &  Vicefrna ,  * '  . 
mquenufermifi  fubvexillo  hiemabant .  Hunc  elTe  eumdem,  qui  poftca  B  O  0 
didus,  alii  quoque  ante  me  recle  opinati  funt  viri  docli ;  a  quibus  LipfiuS  ^  ^t. 
dilTentit;  egovero  certis  etiam  probarc  rationibus  argumentisquc  firnii*  co^loriiS 


GERMANIJE.ANTIQ.LIB.ir.  si 

wonis iigitiic ,  utifaipsantc  rclatum,lib.  m.cap.  xii,deDrufi,  Germanici patris, 
Wbus  in  Germ.tnia  geftis  loquens  •  fn  tutelam ,  inquit,  frovinctarum ,  frafidta ,  atqne 
utftodias  abipee  diffofuit  ;  fer  iMofam  flumen  ,fer  Albim,fer  Vifurgim.  nam  fer  Rheni 
ftidem  rifam  quinquaginta  amflius  caflella  dtrexit  i  Bonnam  &  Magontiacum  fontibii* 
\mxit ,  clafitbuscjue firmavit .    Noftri  feculi  homines  falso  Bononiam  heic  legere  & 
Geforiacumt  fupra  ad  Magontiacum  notavi .    Bonnam  neque  Tacitus,  neque  alius 
°lUl$quam  memdrat  audtor ,  iub  Augufti ,  Tiberii ,  Caligulae,  Claudiive  tempora : 
Unde,  nullum  id  dum  cxftithTe  nomen,  conjicere  licet.  apud  Bonnam  tamen  po.ntem 
tnixilfe  Drulum,  6c  claflem locafle,  adfirmat Florus.    Pons  certe  nulla alia  dc  causa 
exftru&us  fuit ,  nifi  uti  exercitus  traduceretur  in  Germanos  hofteis :  nec  fine  exerci- 
tusca(lris  cuftodiri  potuit ,  multo  vero  minus  claflis  5  qua:  nullibi,  nifi  ubi  caftraex- 
Cl"citus ;  ftationem  habebat .    Duae  igitur  quum  fuerint  clafles ,  duoque  pon tcs;  du- 
^quoquefuiofe  exercitus ,  certum  eft.  Hincnofter ,  fub  initium  di&i  Iibri  5  Germa- 
mc*jm,  inquit ,  Drufb  ortumy  vi  1 1  afud Rhenum  legionibtts  imfofuit.  &  poftea  :  Duo  a- 
Pdnpam  Rheni  exercitus  erant.  cui  nomen  fuferiori ,  fubC.Silw  legato;  inferiorem  A. 
*"na  curabat.  iy  fuifle  in  fuperiore  exercitu  legiones  Magontiaci,  jam  antede- 
°nftratum  eft.  inferiorem  quoque  exercitum ,  parilegionum  numero,  induas 
v*&m1uifle  :equas  parteis,  duoque  hiberna.ibidem  dixi.  Dux  igitur  legiones,/V/- 
20  \  ^-F^efimay  ad  AramVbiorum  habuere  hiberna:  reliqtia;  dux ,  £>uinta  &  Vnde- 
VtCeftm*,zd  Vetera.  au&or  noftcreodem  hbro  :  Siccomfofittsfrxfcntibm,  hautminor 
°ks  fipererat ,  obferociam  £>utntjz  ejr  Vndevicefim*  legionum ,  fexagefimum  afud  lafi~ 
em  (loco  Vetera  nomenefi )  htbernantium .  Veteraeffc  nunc  Santen ,  Clivienfis  du- 
^fopidum,  infra  oftendetur .    Abhoc  igitur,  adverfo  flumine  fi  progrediare , 
re<3:epoftmilliapaflltum  lx  incides  in  Vonnam .  unde  quam  maximo  manifeftfli- 
m°queclaretdocumento,  Bonnam  cfle  ipfom  Aram  Vbiorum .  quo  etiam  facit  id  ar- 
^mcntum ,  quodad  Bonnam  caftra  habuifle  Primam  lcgionem  audor  narrat,  lib. 
v  fartoriarium .  quam  primo  annali,  ad  Aram  Vbiorum  hibernaflc,tradit.  Pnmam 
originem  Romanis  dcbet  ducibusopidum  Bonnenfe .  Pnmus  autcm  Ro- 
30r,n     Llmcaftraheicfixiflevidetur  M.  Vipfanius  Agrippa;quum  Vbios  Rhcnum 
S0ntetraduceret:  annoantenativitatcm  Chrifti  xxxv.  unde  poftea  ceten  quoquc 
j  °manorum  duces,  quoties  bcllumad  Rhenum  geflerunt ,  caftra  eodem  pofuere 
ni° 5 Ut  in  §cnte>  cujus  fidem  inde  jam  ab  Iulii  Ccefariis  tempore  fatis  cxperti  fuc- 
- nt.    j^cc  ipftmi  ^grippam,  quum  xvi  1 1  annis  poft  primam  expeditionem ,  C. 
atlo<$t      Lucretio  C  o  s  s.  ideft,  ante  natum  Chriftum  anno  xix,  contra  Ger- 
i  Jn,?s  ( haud  dubie  Si^mbros  &  Cattos,  opido  Bonnenfi  contcrminos )  Galliam 
W  antcis>  cxcrcitumadduccret,  ut  audor  cft  Dio  lib.  liv,  locum  hunc  caftns 
b^ndisn^exiffc,-acdibileeft.  Drufuscerte ,  vii  annis  poft,  hiberni  heic  ha- 
Ut>  ponte  Rhcnumclaflequefirmavit,  circa  annum  antc  natum  Chnftum  «r. 
'^On   ,lmi  M-  Mcflall*  &  P.  Sulpicii  confulatu ,  adufque  confulatum  C.Cenfon- 
Z         AfiniiGaflij  iv  annorum  fpatio ,  iv  in  Germaniam  cxpcdiuones  fecit  5 
2| arta  ^peditione  in  eadem  obiit .    Cetero  juxta  caftra  Agrippae  ara  exftrucla  fuir, 
^hiorum  dicla.  ex  a'raccaftrorumquecelebritate  natumdeinde  opidumBo  N- 
i„  A  '  Tacitus  libro  prsediao,  dc  militibus  ad  Aram  Vbiorum  :  Nocle  concubia  vextl- 
tTr tn  ^0m°  G^manici  fitum,  flagitare  occipiunt :  concurfuque  ad  )anuam  faclo ,  moliun* 
*yf°res'>  extraclumcubiliCxfarem,  traderevexillum ,  intento  mortts  metu ,  fubigunt. 
te°*Va&  fervias,  obvios  habuere  legatos ,  attdith  confiernatione  adGermanicum  tenden- 
^e  tngemnt contumelias ;  Cctdemfarant :  Planco  maxime  ;  tjuem  dignitas  fuga  tmfedt- 
*art  '  "eeltte  aiiud  perictitanti  fubfidium ,  qnam  cafira  Vrim*  legionis.  Wk  ftg™?  & 
*  Jrlrr  amPlex™>  reliyoneffe  tutabatur .  ac ,  ni  aquilifer  Calfurnim  vim  extremam 
Shti    '  rarumetiaminterhosles,  legatus  fofuli  Romani  7  Romantsin  cafirt* ,  fangvtne 
*oC  urU  dettm  commaculaviffet .    Luce  demum ,  foflqmm  dux ,  &  miles ,  &  f*cla 
irih    mtir>  Mgrejfus  cafira  Germanhtts ,  ferduciad  fe  Plancum  imferat;  recifitque  tn 
Cus    ,  '  In  domocubuitGermanicus:  milites  ad  januam  ejus  concurrunt :  PUn; 
ta  '  alter  ^gatorum^adeumtendensy  quumintcr  milites  tumultuanteis  pencii- 
incaftra  Primai  legionis  perfugit :  Germanicus  ipfe,  luce  exorta ,  caura 


82  PHILIPPI  CLVVERII 

ingrcfllis  eft.  Vicus  igitur  jam  tum  propter  caftra  fuit,  pluribus  viis  xdificiisque  con; 
Itructus.  atque  inco  haud  dubie  Ara  Vbiorum.  Sed  age ;  quando  haec  pofita?&  cu, 
deorum*  Lipfius  Augufto  Caefari  dicatam  arbitratur ;  &  quidcm,  novo  cceliti.  ue  1" 
re  longe  fecius  cgo  fentio.    Quid  cnim  >.  vix  ad  Rheni  ripam  Augufti  obitus  au^ 
tus  fuerat ,  quum  legioncs  in  feditiones  agcrentur ;  &  jam  ara  ei  pofita  ?  iam^c  u 
ftris  inde  cognomen  ?  Vix  credibile.  Quin  ne  Lugdunenfis  quidem  ara ,  ad  Rjtf 
ni  Ararisqueconflucnteis,  tjovo  coeliti,  ideft, defun&o  Augufto  pofita fuit  5  W 
annisantcejuscxceflum,  Iul.  Antonio,  Fab.  Africano  Coss.  ut  au&orcft 
nius  in  Claudio :  quod  ctiam  Dio  indicat  lib.  l  1  v ;  ubi  Gallos  feftum  folennc  a  ^ 
ram  Lugduncnfem  celebrafle  tradit,  eodemanno,  quoSigambri  bcllumcontra  ^ 
manosmovcrunt.  quodquidem  bellum  illc,  feftumque  ad  aram  celcbratum» 
Jvlcflalla  &  P.  Sulpicio  Coss.  adfeverat,  id  eft,  tiennioante,  quam  crcc^am^ 
Svctoniustradit.  At  Scgimundum,  Segcftis,  Cherufcorum  principis,  filiumj 
dotem  ad  Aram  Vbiorum  creatum,  jam  tum  rupifie  vittas,profugu  ad  rebe/Ieis,  rerer 
citus  eodem  annali ,  quum  Germani  Transrhcnani ,  Arminio  ducc ,  a  Romanis 
fcifccntes  Varum  cum  tribus  legionibus  occiderent ;  id  eft,  quinquennio  antc  A  ? 
fti  cxitum  .    Falfa igitur  cft ifta opinio  Lipfii .  Ego omnino  ad  Auguftum P^1^. 
iflcaram,  etiamnum  dubito.  quidpe  Drufo,  in  Germania  expcditionc  quarta 
funclo,  arampofuiflemiliteispraefidiariosad  Alifonem  caftellum,  &  flurnen 
piam  5  aliamque  eidcm  ftruxifle  fuperioris  Germania*  exercitum,  apud  Magonti 
&  Rhcni  ripam ,  fiipra  oftenfum  eft. .  unde  colligere  licebat ,  infcrioris  qu  ^ 
Germaniacexercitum,  in  Vbiis  hibernantem,  eidcm  pofuifle,  ceu  duci  fuo,  &  a 
trans  Rhenum  defun&o,  ad  hiberna  fua  aram  .quasi  regionc ,  fivegentc  ,  ^ 
lita ,  Vbiorum  ara  fuit  dicta .  Verum  tamcn  cx  ipfo  hoc  cognomine  PotluS  ju- 
derim ,  ipfos  Vbios  Auguftoeampofuifle,  ftatim  atque  ejus  juflli  aCattoru  ^ 
juriispcr  Agrippam  liberati,  Rhenumquc  traducli  fuerc  :  idquc  codcm  1°  ^ 
ante  diclum,  quo  Rhenumponte  tranfierant.    Celebritas  ejus  poftm0"0  ^ 
fuit,  uti  Gcrmania  Rhenum  inter  Albimque  pacata ,  Transrhenani  °»u0C*  fcurfl 
cerdotii  dignitatem  ambicrint ,  principum  filii :  in  quibus  Segimundum  Cner  30 
tefert  Tacitus,  loco  pracdicto,  ante  cladem  Varianam  creatum  .  -  *  pr 

Cctcrum  caftra ,  quaeanteLx/^  AaramVbiorum  cognominabantur,  P° 
venfa  di&a  funt ;  tefte  Tacito,  hiftoriarum  lib.  1  v :  Dein  pcenitentia ,  &  J 
ipfis,  qttifvaferant,  tamquam  fecuturm,  fcriffit  Herennio  Gallo ,  legionis  VrintA  kg* 1  '1$ 
Vonnam  obtinebat,  ut  arceret  tranfitu  *Batavos.  &  mox :  Batavi,  chm  caflris  V°nt^f 
propinquarent,  pumisere ,  qui  Herennio  Gallo  mandata  cohortium  exponerent  • 
cognomento  cx  ipfius  loci  nominis  mutatione  tratto.  Loci  nomen  unde  c|uae  ^ 
haud  facile  di&u  eft.  Prima  ejus  mentio,  caquc  frequens  exftat  apud  Tacitun^  ^ 
proxime  dido ;  fub  exitum  Neronis.  Permiror,  quod  aGoltzio  refertur  ^ 
gufti  nummo ,  Col.  ivlia  bonna;  quum  opidum  heic  ( licet  n°f^j^mi'^ 
tum  fuiflecontcndas)  Augufti  principatu  fuerit  nullum.  na  fi  fuiflet,  haud  ta  nj. 
lites,  in  caftris  tumultuantes,  no&econcubia ,  portis  claufis  irrumpere  ad  u  ^j, 
cum  potuiflent :  nec  mentio  opidi,  multo  minus  vero  coloniae  Tacito,  vel  ^^ftfr 
bus,  vel  in  hiftoriis ,  temere  neglecla  fuiflet .  autaiiis  etia  poftea  fcriptoribus  ^Qcr 
Quam  autem  veri  cft  fimile,  voluiflc  Romanos,  tam  ardo  terrarum  1Pat.io'  t| 
rc  colonias,  Agrippincnfem,  ac  Bonnenfcm  \  quum  interim  nulla  alias  in  t0jujteri' 


mania  citeriore.  Certe  nugae  funt.  nummum  talcm  Goltzius  fi  habuit ;  att*  ^ 
num  fuifle  exiftimo,  autledu  obfcuru :  in  quo  mente  plus  conjedaverit  ip 
oculis  pcrfpcxerit.  Ptolemaco  quidpe  princeps  Caletaru  in  Gallia  eft  urbs  1  ^  ^ 
Ivliobona;  eademque  &  Antonino,  &  tabula?  itinerariaememorata.^      ,M ' 
telvnAM  bonam  interdum  vocitatam  fufpicor.  Qai  in  Dione,  ^0'  ^  ier 
narrationc  cladis  Varianar,  rclsTrotetg  hujus  ripx,  quas  rede  priorcs  interpi 
terunt  urbes ,  interpretari  malunt  coloniash  ipfi  viderint,  quo  arguniento  1 
De  cetero,  falfa  itidem  funt  eomm  teftimonia,  qui  Bonnam  ad  Rhenum ,  a  ^cfo- 
diclam  tradunt  Veronam,  &  Voconiam,  &  Briennonam.  quidpequum  jam  indc 
nis  principatu  eodem  adpellata  fit  vocabulo,  quo  nunc  etiam  j  quis  creda ;  .ptCt 


GERMANI/E  ANTIQ^  LIB.  II.  $3 
inter  hxc  fxculo  aliud  eam  Labuifle  nomen  ?  Sed  opidum  Neronis  in  principatu 
nacenibus  claufum ,  an  vero  vicus  etiamdum  fuerit,  plane  incertum  eft .  Pofl 
Tacitum,  proximus  autT:orum ,  qui  exftant,  memorat  Ptolemaeus.  pofthuncAm- 
rnianus  lib.  xvi 1 1 ;  &  Antoninus  in  itinerario ,  auttorque  tabula?  itineraria?.  hi  duo 
inter  hanc  &  Agrippinam  palfuum  tradunt  millia  xi  5  paullum  aberrante  numeroj 
^uum  re  vera  lint  ultra  xii  . 

Iter  a  Colonia  ^griffina  ad  Vetera  fic  in  itinerariis  defignatur : 


l0         Antonino  5 
Colonia  Agriffina  lcg. 
Durnor 


tmago 


^enfio 
Celduba 
Golont 
VeterU 

Nc 


leg.  vi  1  ala 
leg.  v  ala 
leg.  v  ala 
leg.  ix  ala 
leg.  ix  ala 
leg.  xxi. 


Antonino  5 
ColonU  Agriffin* 
Novefia  M.  P. 
Calone 
Veter&ttt 


xvi. 
xvii 1. 
xviii. 


Tabutej 

Agriffina 
Tiovefo 
Afciburgio 
Veteribtts 


XVI 
XIIII. 

XlIIo 


,  iv,  fub  cxi- 


NovesIvm  primus  au&orum  memorat  Tacitus  hiftoriar.  lib-  _ 
20  *  .Neronis,  in  rebellione  Batavorum  .  Ingrefiis  Novefium  Tertiadecima  legio  con~ 
^ghur,  &paullo  poft:  Imfedimenta  legionum  cum  imbelli  turba  Nj>vefium  mtfia. 
p  mox:  Civilis  Vetera  circumfedit .  Vocula  Geldubtm,  atque  inde  Njvefium  concefi 
•£?  *  &  infra  :  Vocula  Novefium  concedit .  &  poftea  :  Legiones  a  Novcfo  Bonntyue  in 
nveros  traduft* .  &  iterum  :  CMox  in  caftra  reverfus ,  falantes  caftarum  afud  Nove- 
*m  Bonnamcjue  legionum  manifulos  videt .  Ex  quibus  omnibus  locis  fatis  adparet, 
*Pud  Antoimnim  quoque  pro  Novefi*,  &  Nevenfo  ,  legendum  oinnino  efle 
^°v^Py  quemadmodi  m in tabula  .  Marccllinus  tamen ,  lib.  xvi  1 1 ,  habet  Ni- 
y«»*y  6c  Gregorius  Turoncnfis,  lib.  n  ,  cap.  ix,  Nivifum,  pcr  /,  quemad^ 
^dum  Aufonins  T^ivomagum  zpumofclhm.  Idem  efle,  quod  nunc  vulgan  vo- 

30  v    dicirur  ^us ' & > nunc  ctiam ' ut  olim ' variantibus  diakais > Nus  > &  N*y*> 

T^bulum  juxt^  ac  fltus  indicant.  ApudPtolemxumidemlocuseft  No^Wquod 
Irnpcrite  interpretes  Latinis  literis  fcribunt  Nu&fium,  pro  Novafium  7  ut  jam  an- 
%ailotatumad^^//V«wHelvetiorum,  Argentovariam  Triboccorum,  &  Novio- 
al*rn  Nemetum  .    Sed  Ptolemaeus  ingenti  errore  ( ni  librariorum  eum  elTe  fufpi- 

vit  inGermania,  eo- 
amnis  fonte  5  quod 

aominc  AW\  in  Rheniripapofuit,ex  adverso  Agrippinenfis  colonia.-.  JNec 

-  liud  hoc  efle  C^ovjfium,  atquc  di- 

Sicquidpe  Ptolema:us  Mediola- 

.   •«  «•  xuuu  auorumquc  iwucjw^^m  7      .  *■     r     .  _  .   ^  ...Ar .  * 

„ .  *«*  quoque,  &  Teuderium,  ultia  Rhenum  relegavit;  qux  &  ip&  in  Galha  fuere, 


Cetis )  N ovafum  fuum  procul  a  Rheni  etiam  ulteriore  ripa  locavit  in  ( 
ferme  iitu ,  quo  Alifo  fuit  caftellum ,  haud  procul  Luppia;  arnnis 
Jff  ^omine  AW^  in  ilheniripapofuit,ex  adverso  Agrippinenlls 
eit  >  quod  quidam  ex  tam  divcrfo  fitu  opinantur ,  aliud  hoc  eiTe  Njvtfum,  atquc  di 
ftfotti  a  Taciti  aliorumque  Novefio  Cisrhenano .  Sic 
^quoque,  &cTeudcrium,  ultraRhcnumrelegavai,  a 

lnterIvhenumacMofam,  utfuolocooftendetur .    Ccterum  fuiiTeN^whoc, 
UnurneLampliusDruficaftellis,  hauddubium  eft ;  quandojam  Neronis  tempo- 
^acleoqucAuguftia^vo  tamcelebris  fuit  locus.  Ammianus  equidem  ,  libro  pra:- 
>  inter  civitates  id  Iuliani  tcmporc  computat .  Civitates ,  inquit ,  occufaufmt 
^ycafira  Herculis ,  guadriburgium ,  Tricefima  ,  Nivefio ,  Bonna,  ^ntennacum ,  cr 
ff*^-  at  Grcgorius  Turonenfis,  quipoft  Ammianum  vixit,  ca(teKum  dumtaxat 
^pellat,  loco  dido:  J^intinwcum  exercitucircaNivifiumca/?/e//um  Rbenumtrans- 
^f"*  •  Opida  fuifle puto  Iuliani  tempore  ,  &  Nivefium ,  &  Bingium.  nam  de  hoc 
^Llf°nius,  xixannispoft,  idG ratiani  Argentarienfem  Lupodunenfemque  victo- 
jo  I3S>  fic  in  carmine  de  Mofella  : 

Tranfieram  celerem  nebulofo  fumine  Navam 
Addita  miratus  veteri  nova  mcema  vico . 
u    porr6  Durnomagum,  &  Burungum,  inter  Coloniam  &  Novefi- 
hodie  eife  vicum  Dursmagen,  &  opidum  Wuringen  -y  nomina,  acfitus  in  npa 
^ueni  inter  duas  didas  urbeis ,  aperte  indicant .  quamvis  male  Vumomagtts ,  apud 


Anti 


-  uuas  Ulttas  UlDeiS  ,  apcric  muicaiiL  .  quamvis  jiiiai^       r«.  ^    7  t 

toninum  ,  2?w^prxmiflus.  Loco  Germanomm  W?  Romanos  P1^^ 


H  PHILIPPI  CLVVERII 

ufiirpafle  B ,  jam  antcanobisnotatum  cft .  Hax  etiam  caftella  haud  dubie  a  DrU 
fo  crecla.  .  «« 

Vltimus  in  Vbiorum  ripa  fuit  locus,  Tacito,  Antoninoque,  di&is  locis,  # 
nio ,  ]ib.  xix ,  cap.  v ,  memoratus ,  nomine  Geldvba.  Plinius :  inter^' 
dtcendum  flfer :  &  ipfumTiberim princeps  nobtlitavit  ^flagitans  omnibm  annis  fi 
ma.  Gelduba  appellatur  cafiellum  Rheno  impofltum^  ubi  generofltas  pracipua.    j  *  ^ 
igitur  quam  vehementiflmie  Divarus ,  qui  id  interpretatur  opidum  nunc  Celre , 
put  Gcldiix.  fallitur  item  Bruno ,  qui  vult  efle  vicum  Gelen,  millibus  Pa^Ll^con! 
in  occidentem  versus,  a  Novcfio  diflltum.  Diciturautem  hodieque  Getdub,  & 
tracTeGV/£,  exiguus  in  Rheni  ripa  vicus,  ix  mill.  paflf.  infra  Novefium ,  du • 
millibus  paullo  amplius  fupra  opidum  Ordtngcn  fitus  .  Et  huc  recle  quadrat  ltci ' ^ 
tonini  :  item hiftoria Taciti ;  qui  Vocutam,  Romani  exercitus  ducem,a  y^l.  # 
ait  Geldubam ,  atque  inde  Noveflum  concefliffe  .  item,  Civilem  Vetera  circutnfe^JJ ' \- 
hinc  Celdubam  ceptffe :  moxquc ,  £4«/         Noveflo ,  equeflri  prcelio profpere  W 
fe .  Druliopus  fuifle  Getdubam,  in  l  amplius  illiscaftellis  conditum,  dubitare 
Jicet,  quando  jam Tibcrii  tcmpore  fuitcaftellum.  Tacitus,  diclo  libro,  de^a  ^ 
rum,  lub  Ncronis  cxcefliim ,  rebellione  narrans:  Cobortes  Geldubam  perrexerf', 
nenttbm ,  ut  fuerant,  caflrts ,  qu*  reliclorum  illic  militum  prtfldio  tenebantur .  Dc  e0  ^ 
loco  loqui  cum  opinor  annali  i ,  ubi  feditionem  legionum  inferioris  Gei^ [  , 
memorat .    Inferiorts  exercitm  mi/es  in  rabicm  prolapfm  efl:  orto  ab  VndetW  j} 
jQuintanisquc  tnitio  j  ejr  traclis  Prima  quoqtte  ac  Viceflma  legionibm .  nam  ^ 
*vis  in  finibm  Vbiorum  habebantur.  &  paullo  poft;  Primamejr  Vtceflmam  ^i10*^  c< 


0* 


na  tegatm  in  civitatem  vbiorum  reduxtt .  Ncmpc  a  finibus  Vbiorum ,  in  <lLn  Q. 
rat  Gclduba,  inmcdiam  rcduxit  civitatcm ,  z&Cdram  Vbiorum  .  reliquas  dua*  ^ 
nes,  abiifdem  iinibus ,  inGugernosad  Vetera  redudta?;  utfupra  oftenfufl1,  -^, 
au&ordi&o  libro  hiftoriar.  iv  :  Ingreflis  Njveflum  Tertiadecima  lcgio  con)#  h.^ 
^iddttm  VocuU ,  in  partem  curarum ,  Herennim  Gallm ,  legatus .    Nec  aufl  A* 


pcrgere  ad  Vetera  5  toco  ,  Gelduba  nomen  efl,  caftra  fecere  .  ibi  flrttendaacie  ^t 
do ,  vallandoque ,  -ejr  ceteris  belli  meditamentis  militcm flrmabant .  tttqtte  pr*&A  A  ^ 
tutem  incenderctur  •  in  proximos  Gugernorttm  pagos ,  qtti  focietatem  Civitis  M£Ct 
duclus  a  Vocuta  cxcrcitus .  .  q0. 

Aliud  itcr ,  pcr  Vbiorum  agros ,  eft  in  itinerariis  ab  Atuaca  Tungroruma 
loniam  Agrippinam ,  hujusmodi : 


Antonino; 
Adnagam  Tongrorum 
Coriovallum  XVI. 
Iuliacum  xx  1 1 1 . 

Cotonta  xvm. 


Antonino  5 
Coriova/tum 
lutiacum  xn. 
Tiberiacum  viii. 
Cot.  Jgrippina  x. 


Tabular  5 
AtuacA 

Conovallio  xvi» 
Iuliaco  ^11 
Agrippina 


xvi  4° 

Aduacam  Tungrorum  hodiecfleopidum  Tongeren,  fupra  pluribus  demon^^gfo' 
mentis .  Ab  hoc  reda  via  agitur  lteradColoniam  Agrippinenfem,  PrinlU7.  qii^ 
pidum  Falckenburg ;  quod  Coriovallam  cflc ,  fupra  dixi ;  dein  per  opidum  Iwf" '  ^\ 
efle  Ivliacvm,  itinens  tradus ,  fimulque  nomen  produnt .  Numeri  ^  vJm 
fere  ubique  funt  corrupti .  quidpeab  Atuaca  ad  Coriovallum  ,  milha  funt  ^ 
&hincluliacum  xxu  :a  Iuliacoporro  ad  Coloniam ,  xxiv.  unde  utrobj^11^ 
rum  x  vitiatum  puto  in  v,  fcriptumque  fuifle  xxi  1 1 .  Romanum  habuifle  q$< 
torem  Iuliacum,  nomen  haud  dubie  arguit.  ac  forte  Iuliam  Agrippinalll^pO'  fl 
manici  filiam  ,  Claudii  uxorem ,  Neronis  matrem ,  inVbiorum  opido»  ^  ^ 
ftea  Colonia  Agrippinenfis  dida ,  genitam  .  „n  f  fi' 

Tiberiacvm  hodie  efle  Berchem opidum, itineris  duclus ,  & n°^bCt 
mulquc  intervalla  docent .  nam  ut  inter  Iuliacum  ac  Tiberiacum,  majus  ^ 
tcrvallum  Antoninus,  quaminter  Tiberiacum  &"Coloniam.  fic  inter  I^.^g^ 
^wfuntmilliaxi,  & hinc Coloniam  xm.  NomenLatinum  e  Germ^  (tf 
fictum,  non  vcro  Gcxinanicum  e  Latino  vitiatum  5  fitus  opidi  ad  xnofl^jj^ 


G  E  R  M  A  N  I  M   A  N  T  I       L  I  B.  II.  |J 

WuV  ^//^  perfvadet"  herZ>  quidPc>  &        Germartis  eft  idem,  quod  Latinis 

Aliud  porro  iter  per  Vbiorum  fincis ,  a  Trevirorum  Auguft4  ad  Agrippi. 
«eniem  coloniam,  in  iisdem  itinerariisdefcribiturhocmodo: 


Tabuk : 

Aug.Trevirorum 

Beda 

Aufaua 

Tcorigium 

Marcomagd 


Agrippina 


xn, 

XII. 

XII. 

VIII* 

X. 

VI. 


Antonino : 
A  Triveris 

Beda  vicus  xit. 

i&  Aufina  vicus  vm. 

Egorigio  vicus  xn. 

CMarcomago  vicus  xxvm. 

Be/gica  viu. 
Tolfia  vicm  Supenorum  x. 

Agrippina  civitas  xvi . 

^%Wff  Au^anam^  &  ^^Mfr  ,  ad  Treviros  pertinere,  fupra  oftenfum  eft.  «ff*- 
RetVfT  ^°die  5/'^*r£  opidum,  &  Icorigium,  Ruit  vicum,  ibidem  di&um  eft< 
quit         ^tUt  ferC  linea'  per  di£ta  °Pida>  ab  Augufta  Trcvirorum  ducla,  fe- 

2oimDUfaD  vico/?^>P°^  xxvi  ii  millia  pafllium,  opidumnunc  Duren,  Rora  amni 
cori  Um  '  ^l1100*  veterem  effe  vicum  Marcomagvm,  tractus  itineris  <3c  lo- 
Tac*111  In.terva^Llm  oftendunt.  fed  &nomenin  coopido  antiquum  exftat .  nam 
^  Clt0»  niftoriar.  i  v,  idern  vicus  dicitur  Marcodvrvs.  Acld,  inquit,  utro- 
nom  ^^ '  tnfefttus  tn  Vbiis-,  qubdgens  Germanictoriginis,  ejurata  patria,  Romanorum 
Jiiis  ^&typinenfes  vocarentur .  Cafk  cohortes  eorum ,  in  vico  Marcoduro  incurio- 
ifta  *^mes>  quitprocul  ripa  aberarit .  Scilicet  jam  antea ,  lib.  i,  cap.  vi  i ,  docui,  duo 
HernV°CaDula  y  ma&en  &  duren,  unanl  eamdemquc  prifcis  Celtis  fignificafle  rem, 
pof  ^flHmtm  tra)eclum.  idcoque  heic  in  Urio  codemque  vico,  Rora:  amni  im- 
^ran0'  prornifcLle  ld  ufurpatum  videmus.   Iri  tabula  voci  OWarcomago  addenda 

30riinu  XX  milIla>  utl  f°rcnt  in  univerfum  xxviii  ;  quemadmodum  apud  Anto- 
Co  m"  ^ne  voce  tcdh  ^hm  dici  idem vocabulum  neutro genere,  M  ar- 

DvRvm,&Marcomagvm,  fupra ,  di&o  lib.  i,  cap.  vi  i ,  docui . 
*nb  v^CterU.m  ab  °Pido  Buren  ad  Coloniam  Agrippincnfem  quum  fint  recYiffi- 
nlam  la  ^illia  pafluum  xxi,  certumcft,  itcr  illud  Antonini  a  Marcomago  ad  Colo- 
t>ie  v  xxxlv  numerantur  millia,  per  ambages  fuifle  a&um  .  Tolpia  hauddu- 
hiacu  °x  eft  corrupta  a  vocabulo  To/piacoh  quod  Tacito,  in  diclolibro,  dicitiir^/- 
li^:  %:  Ea  niemorans,  qux  poft  pugnam  apud  Coloniam  Treverorum,  qua  Ce- 
^//•VlCit  Civilem>  &&a  funtj  Nec  in  longum,  inquit,  quies  mi/itidata  .  orabanf 
tclift"*  A$>ritp™™fah  offerebantqne  uxorem  ac  fororcm  Civi/is,  &  filim  CUftci, 

^Um  $*f*g»°ra  focietatis .  Atque  intertm  difperfos  in  domtbm  Germanos  trucidave- 
r  *  *nde  mctus,  &  )uftd  preces  invocantium,  antequam  hoftes>  reparatts  viribus,  ad 
duT^61,  a^  ihtontf*  accingerentur .  namque  &  Civilis  illuc  intenderat :  non  inva/i- 
^Uci  ^ rant*fiima  cohortium  fuarum  integra,  ejr  e  Chaucis  Vrifiisque  co?npofita  .  Tol- 
do/o  3  m  -fin*bt**  Agrippinenfium,  agebat .  Sed  trifiis  nuntim  avertit ,  de/etam  cohortem 
ir,jeft&r'Ppinenfium:  qui  largis  epu/is,  vinoque  fopitos  Germanos,  claufis  foribus ,  igne 
pof  °  Cremavcre.  Vulgo  ex  hoc  loco  crcditur,  cohortem  e  Chaucis  Frilusque  com- 
cepi^111  \  Colonia1  Agrippinenfium  fuiflc  crematam :  nuntiumque  ejus  rei  ac- 
quic{  e  Ciyilem  Tolbiaci .  fed  falfa  haxeft,  licet  doctiiTnnorum  virorum  ,  opinio. 
fiinj  ^C  Primo  >  dementium  fuiiTet  hominum  plus  quam  temeraiium  periculo- 

50  dcre^110  Con^11Unl,  urbis  axiiflcia,  per  quae  cohors  integra  difperfa  erat ,  incen- 
i(fet  5  Wutn  omnis  urbis  multitudo  facilius  tutiusque  fcrro  cam  nccare  potu- 
Vi(fe*  tUni'  (i  cohortem  Agrippinenfcs,  una  ciim  domibus,  in  urbe  fua  crema- 
lUte  *>  c.crte  Ccrmani  ifti  alii ,  aut  auxilium  cohorti  tuliflTent  ,  aut  pugna  fa- 
n0  -  ,  1  ftu*fiviflent  .  quod  fi  vero  uno  eodemque  loco  ac  tempore  noclur- 
^arnn     rrucidati ,  &  illi  cremati  fuiflcnt ;  Tacitus  alterum  fadum  ab  altero 


10nc  non  fcjunxiflet:  qua  re  omnino  diverforum  locorum  diverfa  frcla, 

H  quam 


S6  PHILIPPI  CLVVERII 

quam  manifeftifnme  prodit.  Sed  jam  inde  ab  initio  fociatz  rebellionis  Ag 
pinenfcs  fibi  cavcrant,  nc  militem  Civilis  intra  fua  moema  reciperent   u  4 
pe  eodcm  libro  audor  antea :    Vecligaly  &  onera  commerciorum  rejolvt*".^ 
transitus  inculioditi  3  fed  diurni,  &  inermes:  donec  nova,  &  recentta  )urat 
ftatem  conjuetudtne  vertantur .  Sic  igitur  illa,  de  cohorte  &  Tolbiaco  , 
atquc  diftingvo  :  Civilis  illuc  tntenderat ;  non  invalidus ,  flagranttfitma  ^^J$(0 
rum  imevk  :  ^  *  C*4«ai  compofita,  Tolbtaci,  tn  fintbus  ^&r>?r  JySj 

agebat .  fed  trtjlis  nuntius,  &  cetera,  quae  fequuntur  .  Vicus  hic  TOLB  i  ^ 
fivc  T  o  L  P  I  a  C  v  s ,  feu  opidum  Grcgorii  Turonenfis ,  hb  .  1 1 ,  cap.  Jfl 
itcm  lib.  111,  cap;  viii  ,  Tvlbiacvm  ,  &  Rhcginom  T  v  l  p  i  *  ^ 
hodie  cft  opidum,  vetus  vocabulum,  licet  paullum  vmatum,  Kt"^ns '  inUin 
Z*///<A,  quafi  Zulfich  diftum .  Ceterum  vocc  illa  Supenorum,  apud  Ani  ^  ^ 
huic  vico  addita  ,  quid  faciam ,  omnino  nefcio,  nhl  uti  prorfus  omnc : 
nerario  cjus  cjiciam  .  nam  quod  quidam  heic  legendum  arbitrantur  oug  y# 
quafihujus  gentis  fuerit  vicus:  id  planc  falfum  eft.quidpe  quum  proxir^  ^ 
biis  Gugcrnorum  pagi  inccperint  ab  Gclduba  versus  Vetcra,  ut  jarn  an t  ,  ^ 
fum  j  quumquc  Marcodurum  opidum  vicus  tunc  fucrit  Vbiorum   Gugc  ( 
lo  prorfus  pacto  ad  opidum  Zuliich ,  fupra  Marcodurum,  proferri  poflun  ^flt 
fertim,  quum  citra  Marcodurum  &  Roram  amncm,  ad  Mofam  ufque,.  ^fl,;o 
Sunici*  ut  infra  ccnis  probabitur  argumentis .  Ego  aliquamdiu  exiftin^ 1,  jn 
dum  cfle  Sunecorum ;  quia  horum  fuerit  Tolbiacum  .  Sed  animadverti  tan  fuifle, 
Vbiorum  finibus  diferte  id  recenfcri  a  Tacito  .    Atque  inhorum  »nl° ^  ^ 
vcl  ex  co  maxime  patet,  quod  dolo  deletam  cohortcm  Tacitus  tradit .  ^ 
grippinenfes,  feu  Vbii,  in  quorum  flnibus  Tolbiacum,  pcr  dolum  Cna 
iiosque  Germanos  ad  largas  epulas  vocavcrant,  vinoque  copiose  pr*bit°  ^ 
rant;  dcin  dormicntibus  foreis  ocduferunt,  ingneque  adificiis  in)Ctto,  ^ 
fos  cremaverc .  quae  omnia  facilia  faclu  Vbiis  in  fui  agri  vico  erant.  cx 
fuos,  in  Sunicorum  agro,  tantas  praebere  univerfae  Germanorum  c°  q(o1°> 
las,  ut  alicni  alicnis,  in  alieno,  Civilisque  partibus  tunc  maxime  ftvc  o0> 
finc  apcrta  fraudis  doliquc  fufpicione,  haud  poterant .  Atquc  hinc  etia 
fcribendum  apud  Antoninum  puravi,  Tolpiaco  vicus  Vbiorum  .  fed  curhun  r  ^ 
mum  vicum  ipfius  gentis  vocabulo  ,  ccu  lingularem  atque  eximium  n0t*rp^jijtffc 
ncque  Marcomago,  a*que  Vbiorum  vico,  id  fccerit,  neque  alii  ufquam-  t  c^o 
ut  ante,  nunc  etiam  judico,  vocem  hanc  omnino  cfle  adulterinam,  ab 
aliquo  gloflatore  adficlam  .  ^Jj' 

Ceterum  a  Zullich  millia  funt  omnino  x  ad  opidum  ufqueP^/ 
quido  patet,  iter  illud  a  Marcomago  ad  Tolpiacum  per  Belgicam  a  recta 
deflexum  :  Belgicam  hodie  eflfe  vicum  Balcbhufcn,  nomen  fl 
que  locorum  intervallaj  fcilicctfi  in  fuum  quodque  ordincm  rcdigas.  ^q0\o^'^ 
ren  ad  Balchhufen  millia  funt  x:  &  inde  ad  Zullich  viu.  hinc  vero  ad  ^jcO* 
am  Agrippinenfmm  xvn  .  In  tabula  fpatium  cft  nomine  vacuum,  iniC  filf' 
magum  &  Agrippinam .  in  quod  ego  reftituo  ex  Antonino  vocabuiu   ^  m 
co.  huc  namque  aMarcomago  eflc  x  millia,  jam  antca  dixi .  Addcnin 
anillibus,  qua  Agrippina  adfcripta,  alia  x  :  ut  fint  in  univerfum  xvJ  5  H 
modum  apud  Antoninum  .  i 

Aliud  denique  iter,  per  Vbiorum  flneis,  h  Mofellae  Confluentibus  a 
pinam,  fic  defcribitur  in  tabula: 


Confiuentes 

K^intunnaco  Viziil 

Rigomagtt*  VII 11« 

Bonn<z  viii. 

jigrippina  xi. 


RlGOMAGVs  fine  controverfia  eft  hodie  vicus  in  Rheni  npa> 
vocabulo  Riwfigcn*  nam     vocajjulum  convcnit,  &  numcrus  vi  * 1  <Jtl 


GERMANI£   A  N  T  I       L  I  B,  IL  $j 

qux  hinc  Bonnam  ufque  numerantur .  A  Confluentibus  re&e  equidem  notan- 
t|W  millia  ix  ad  Antennacum .  at  hinc  Rigomagum  ufque  cenfenda  erant  mil- 
lia  xi.  ac  facili  quidem  lapfu  ,  ex  archetypo  in  transfcriptione  fieri  potuit  i  x 
pro  x  i  . 

igitur  de  Vbiis,  e  Germania  in  Galliam  transgreflis  * 


C  a  p .  xwiitl 


lo 


Dc  Gugernis;  cjw  antea,  trans  Rhenanwi 
fttere  Sicambri. 


GVgernos  k  feptemtrionibus  Vbiis  fuhTe  conterminos ,  ;am  ante 
Taciti  hiftoriar.  lib.  iv  oftenfum  eft;  Terminabantur  igitur  ab  oriente, 
...      utante  Menapii,  Rheno  flumine.  a  meridie  iisdem  finibus,  quibus  V- 
11  ab  fcptemtrionibus .  ab  occidente  Mosa  amne  ;  quo  ab  Menapiis  fubmove- 
^ntur.  Auctor  nofter  di&o  libro,  de  Civile,  Vetera  in  Gugernis  circumfiden- 
20  d    At  Ctv^cm  immcnsitm  univerfa  Germania  extollebat ;  focictate  nobiliflimis  obJi~ 
Hrn:firmata.  T//e  y  m  cuique  proxtmum  ,  vaflari  Vbios ,  Trevirosque ,  &  alia  mamr 
^°fim  amnem  transire  \ttbet ,  ///  Menapios,  &  Morinos ,  &  extrcma  Galliarttm  qua- 
^W.  A  fcptcmtrionibus  eodem  limite,  quo  ante  Menapii,  a  Batavis  dirime- 
antur .   Plinius  ijb.  IV  9  Cap.  xvi  :  Rhcmim  autcm  accolentes  GermanU  gentium  in 
€«dem  provincia  Bclgica,  $(emctes,  Triboci,  Vangiones :  bincVbii,  Colonia  Agrippi- 
ncnf"->  Gugerniy  Batavi .    Tacitus  itcm,  libro  pr^di&o ,  Voculam  tradit,  utant& 
^lamm,  e  Geldubenfibus  caftris  dttxijsc  exercitum,  prtdandi  causa ,  in  proximos 
u^YnorHm  paqos ,  qni  foctetatem  Civilis  acceperant .    Scilicet  omnes  Gugernorum 
j^S1,  inter  Vbios  &  Batavos  fiti,  focietatem  Civilis,  Batavorum  ducis,  accepc- 
3o  jfr      Hinc  infr^?  hiftoriar.  lib.v5  Civilis  haut  porretto  agmine,  fed  cuncis  aHu 
•  /Batavi  Cugerniqtte  in  dextro:  Uva,  ac  propiora  fluminis  Transrbenani  tenuere . 
cise|l°nes  di^is  finibus  continentur  nunc  iftae :    Clivicnfis  ducatus  magna  pars, 
^heiuim  fita:  jrcm  Geldrenfis  ducatus  portio  trans  Mofam:  &  ex  Iuliacenfi 
ftACatu  opidum  Briigge.    Cetcio  Gugernorum  foli  ex  antiquis  audoribus  memi- 
t^rc>  <lu°s  modo  citavi,  Plinius  atque  Tacitus .     Apud  hunc,  in  iv  hiftoria- 
Gugerni  lcguntur  in  omnibus  excmplaribus  .  hiftoriarum  autcm  v,  bis  ea- 
x!em  gens  memoratur  Cugerni-,  idque  conftantcr  in  omnibus  exemplaribus.  Quae 
^iatio  five  ipiius  fucrit  au&oris,  exiguum  atque  leve  adfinium  literarum  difcri- 
:n  Parvi  duccntis;  fcu  ab  imprudentibus  librariis  poftmodum  commifla  5  eam- 


m  fane  gcntcm  fuifle,  cx  hiltoriarum  contextu  fatis  aperte  ac  dilucide  perfpi- 
fcu>r-    Plinii  ccrte  exemplaria  cunda  habent  Gugerni .     Ex  pnma  hujus  voca- 
j)}  fyUabd,  Rhcnanus,  Diva^us  ,  Ortelius,  &  alii,  gentem  interpretati  funt 
"ywcenfeis :  qUi  Gcrmanis  vitiosc  vulgo  fcribuntur  Gulicber,  pro  Jiilicher .  quam 
^iciter  ilh  y  patuit  hactenus  cx  gravifllmorum  auclorum  teftimoniis .    An  non 
nmlto  majorfuerit  fimilitudo  ,  intcr  Gelren  &  Gugerni,  fi  primam  in  hoc 
^a^aip  dcmas,  quam  inter  lulicher  &  Gugerni?    Pro  Gelris  certe  facit.  quod 
?Put  hujus  gcmis  opidum  Gelre ,  in  mediis  fere  Gugernorum  finibus  fitum. 
^  °mani  autem  Gcmianica  vocabula  ,  male  percepta  ,  fuo  ori  accommodan- 
,es>  quam  miriflce  ac  mifere  detorfennt  ,  quis  hiftoriarum  pcritus  ignorat  \  Eft 
oo  n      ^dum,  xi  1 1  millibus  pafllium  infra  opidum  Gelre ,  ad  eumdem  am* 
e^  Ncrifium  fitum,  nomine  Goch .  ambobus  his  nominibus  in  unum  com- 
POUtis  ft  facjas  Cocfj„eiren.  habebis  propcmodum  integrum  ijiud  vocabulum  La- 
dill!'m  Cngerni,  qUafi  Guqelri ,  mutatis  liquidis  .  fic  namque  in  Helvctiis  quoque 
ti  fuere  iisdcm  Romanis  Tttgeni,  mutata  liquida  ,  pro  Tugeri,  quifibi  ipiisCel- 


tica  1 


ingva  crant  thi  Ziticr :  Atque  hxc  de  finibus  ac  nomine  Gugernorum .  ^ 
"  originc  eorum,  atque  unde  in  hos  Menapiorum  fineis  pcn'enerint?  obfcurior 
H  Hij  cft 


88  PHILIPPI  CLVVERII 

cft  quzftio .    Carfar  nomen  eorum  in  corrimentariis  fuis  haud  refert .  SdMj» 
quia  cjus  xvo  nulli  dum  fuerunt .  quod  fi  fuiflent;  ccrtc  VCiipetcs  acJen"^ 
de  quibus  fupra  didum ,  trajedoRheno,  in  horum  fineis  prius  intralfent,q  _ 
in  Menapiorvm  agros  transifient.    At  Menapios  non  modo  ufque  RnenGu; 
fcd  ultra  etiam ,  agrorum  partem  habuifle,  ibidem  expofitum  eft .  Itaque 
gernos  Plinii  Tacitique,  poft  Cxfaris  tempora,  in  Menapiorum  agrorum 
tem  ,  intra  Rhenum  Mofamque  amneis  conclufam ,  fucceflifle  certum  eiX  '  $ 
age;  quando,  unde,  &  quomodo?    Svetonius  de  O&avio  Augufto  :  0  ^ 
&  Dacomm  iucurfiones ,  tribus  eorum  ducibus ,  cum  magna  copia ,  ctfis .'  JTi^jjjO 
que  ultra  ^Aflbim  fummovit .  ex  quibus  Svevos   ac  Sicambros    «f  ^ 
fe,  traduxit  in  Galliam,  atque  in  proximis  Rheni  agrts  ccllocavit .  &  in  Tibcrl° 
fare,  de  ipfo  Tiberio  :  Bxhinc  Rhattcum ,  Vindelicumque  bellum ,  inde  P*ntion 1  > 
itide  Germanicum  gefiit .  Rhmco,  atque  Vtndeltco ,  gtttftt  t^lpnas  $  Panttontco,  ^ 
ccs  ejr  Dalmatas  fabegtt :  Germwicoy  quadraginta  millta  dedititiorum  trajectt  ^ 
liam,  juxtaque  ripam  Rheni ,  fedtbus  ajstgnatis ,  collocavit .  ^/4J     7#  oV^y^ 
curru  urbem  ingreffus  eft:  primus,  ut  qutdam  putant  y  triumphalibus  ornament^  ^ 
ratusy  novo ,  nec  anteacuiquamtributo,  genere  bonoris .  Item  Eutropius  lib.  vl  O 
eodem  Augufto:  T/V/V  autem  prceliis  Dacos:  Germanorum  ingenteis  copiasc^cm 
quoque  trans  Albim  fiuvium  fubmovit  5  ^0/  /V/  barbarico  longe  ultra  Rhenum  e 
tamen  bellum  per  Drufum ,  privignum  fuum ,  adminiftravit :  Jicut  per  ^^^J^p- 
gnum  alterumy  Pannonicum :  quo  bello  cccc  w////</  captivorumex  Germanta  ^ 
Lit ,  /0  (rdSSM  collocavit .  In  quibus  tamen  verbismendu  ^ 

ret.  nonenim  Pannonicobello,Pannonios5  fed  Germanico ,  Gernianos 
maniain  Galliam  transduxit.  Proinde  legendum  famo  y  ficut  per privigM '  Ufl. 
r/«w,  Pannonicum  y  ejr  alterumGermanicum:  quo  bello  CCCc  W/7//4,  &  <lua:  i^qii^ 
tur.  Drufus  quidpe  per  quadriennium  in  Germania  beilum  geflitj  ™n  ^ 
inibi  obiit .  huicpoftea  fubfeftus  frater  Tiberius:  qui  Sigambrorum  Sv^  ^ 
quc  CCcc  millia  Rhenum  transduxit.  Hinc  ipfe  Tiberius,  apud  Tacituni  ^ 
lib.  11,  Germanicum,  Drufi  fratris  filium,  epiftola  adloquitur  in  harc  va 
novies  a  divo  Augutto  in  Germaniam  miffum ,  plura  confilio ,  quam  vi ,  perJeCt^  Mt'i' 
Sugambros  in  deditionem  acceptos ,  fic  Svevos  ,  regemque  tJMaroboduuM  paC*  q^\o 
tlum  .    Translati  funt  in  Galliam  Sigambri ,  C.  Cenforino  &  ^111110^^ 
Cos  s  .  anno  principatus  Augufti  xxxv,  ante  natum  Iefum  viii-  ^110  geilis 
Dionem  lib.  lv,  obfcuris  quidem  indiciis,  colligitur  ex  Tiberii  hoc  ^jg 
in  Germania-,  ob  loci  hujus  in  audore  corruptionem  ,  qui  mutilatus  e 
quod  triumphum  ei,  quemadmodum  Svetonius,  e  Gcrmanistribuit.  ^jum; 
nifi  oj?  egregium  aliquod  fa&um  ,  concedebatur .  Apud  Vellejum  V*tctQCtfF 
lib.  11 ,  eadem  de  re  clarius,  hisverbis  :  Molesdeinde  e)tubelli  ( Drufo in 
nia  defunclo )  translata  in  Neronem  ejl .  quod  is  fua  ejr  virtute,  ejr  fortun^  .^^tt^ 
vit.  peragratusque  viclor  omnes  partes  GermanU^ftnevllodetrimento  cornrn^ 
tus(quod  prMipue  huic  duci  femper  curd  fuit)  fic  perdomuit  eam ,  ut  in  f°frn^  ^jjtft* 
ftipendiarUredigeret  provincu  .  Tum  alter  triumphus  ,  cumaltero  confuUW* 
eft.  nam  Pannonico  quoque  bello  confedo,  ovantem  triumphaffe  7  paullo* 
tradit  auftor ,  una  cum  Dione ,  libro  dicto .  faft0* 
Sigambros  igitur  atque  SyEvos  e  Germania  in  Galliam 1   ^  p 
fuilTe ,  e  fupra  allatis  fatis  jam  certo  conftat .  Numerus  traduto 1TlultltU//^  tfl' 
fcrtur,  Eutropio  quidcm  cccc  millia,  Svetonio  autem  quadragint*  ^ 
tum.  at  quia  omne  Sigambrorum  nomen  ex  latiflimis  (quod  infra 
Rhenum  finibus  fublatum,  Rhenumque  tradudumj  hisqueetiam  Svcv 
tio  adnumerata  fuit:  quadringenta  in  Svetonio  quoque  legenda  cenfc°-  ^CV' 
beros  quoque  &  uxores  fimul  transduclos  fuifte,  nullum  eft  dubiu*n  *  cUpaH' 
fipetarum  ,  Tencl:erorumque  ,  Rheno  trajcdo  ,  Menapiorum  agros  ^ 
tium,  ccccxxx  fuiffe  millia  ,  cum  mulieribus  atque  liberis ,  au^°[vCtior^ 
far  Iulius,  belli  Gallici  commentar  .  1  v.  fic  commentar.  1  tradit  He  ^ 
cclxui  millia,  cum  fenibus,  pueris,  atque  mulieribus,  incenfis  op^1  '  <f 


GERMANI/E   ANTIQ^  HB.  H.  «9 
domo  profe&a.  fed  facilis  in  Svetonio  error  feu  lapfus  librarii,  vocem  qua~ 
draginta,  pro  quadringenta ,  perfcribentis .    Iam  vero  Sigambrorum  ,  Svevorum- 
que ,  quum  tanta  multitudo  in  Galliam  translata  fuerit ;  haud  immerito  quis  mi- 
retur,  nomina  eorum  nufquam  apud  eos  au&ores  exftare,  qui  Augufti  C*fa- 
ris  a?tatem  confequuti  funt,  nifi  apud  unum  Strabonem,  libro  1  v ,  in  defcriptio- 
iie  Galliae,his  verbis:  TitevTctm  d%  Uivdmoh  r  tK$ohav  t^txoin^cc  tS  'srol&px  KotTODcSnts 
fyvpiq  :  KcCld  TuTxq  ^tywjjsq-z.xpxpfy0''  r^pww.  hoc  eft  :  Vltimi  ad  Rhe- 
num  funt  Ufylenafii,  ex  utroque  ojliorum  latere  faludeis  accolenteis ,  ac  filws .  juxta 
"os  funt  Sugambri,  Germanica  gens.    Qui  tamen  ipfe  ,  quia  fub  Tiberii  princi- 
10patu  geographica  fua  prodidit,  dubium  fane  eft,  wtrum  ejus  temporis  nomen  re- 
tulerit  s  an  vero ,  ut  pleraquc  alia  hujus  rcgionis,  ab  fuperioribusfcriptoribus  ac- 
ceperit.  Tacitus  quidem  annal.  iv,  Sagambr*  cohortis,  aliquot  annis  poft  Stra- 
oonem,  L .  Gxtulico,  C.  Calvifto  Coss  .  xi  1  principatus  Tiberii  anno,  me- 
funit,  in  Romanorum  exercitu  in  Thracia  militantis .  verum  hax  quoque  co- 
h°rs  utrum  tunc  recens  confcripta  fuerit,  an  vero  ftatim  ac  ipfa  natio  e  Germa- 
^  in  Galliam  tradufta ,  nullis  difpici  rationibus  poteft .    At  quia  Svetonius  in 
poxmis  Kheno  agris ,  &  juxta  rifam  Rheni  collocatos  Sicambros  teftatur  ;  Eutropi- 
Us  q^oque  fufer  rifam  Rheni^  Strabo  item  eosdem  ksltcI  rit  Mtvctmxg,  id  eft,  ju* 
J0Xta  Menapios  in  Gallia  coluiiTe  adfirmat  ,  quum  partem  eorum  trans  Rhenum 
111  Germania  relidam  fuilfe  tradat  lib .  vn:  inter  Rhenum  atque  Mofam  lo- 
^tc,s  fuifie  certum  eft;  eodem  fcilicet  fitu,  quo  Gvgernos  Plinii ,  Taci- 
lclue  fupla  dcfcripfi  .  unde  etiam ,  mutalTe  eos  antiquum  vocabulum  in  no- 
)Um  G(*gernorum  nomen ,  haud  perinde  vana  cft  conjedatio .  nullum  quidpe  in 
lac  Gallke  parte,  poft  Sigambrorum  tradudionem ,  bellum ;  quo  Sigambri  dc- 
Cri  potuerint  :  ncc  ulla  alius  gentis  c  Germania  huc  translatio  ,  a  i  Neronis 
tempora.  fub  Clljus  exccfl*um  pnma  apud  Tacitum  Pliniumquc  Gugernorum 
memorati0  .    Sed  opinionem  hancTatis  difertis  nrmare  videtur  verbis  Taeitus, 
(  ^aUum  lib.  xi  1  .    Kjfc  fr&cifua  ,  inquit,  Silurum  fervicacia  :  quos  accendc- 
30  \\VHlgaU  imteratorls  Romani  vox-,  Vt  quondam  Sugambri  cxcifi,  &  tn  Gallias  tra- 
l"h  firm ,  ita  Silurum  nomen  fenitus  exBingvendum.  Qu£  tamen  loquutio  pri- 
eontuitu  admodum  perplcxa  vidctur .    quid  enim  iftud  eft  dicere  5  Excifi 
M*>  &  in  Gallias  trajecli?    Quin  refte,  inquies  .  excifum  namque  fuit  omnc 
°meii  Sugambrorum,  id  eft  ,  penitus  fuis  fedibus  e  Germania  fublatum,  at- 
£Q     Galliam  trajcftum  .    Eflo  :  placet  ita .  fed  quaiiam  ifthsec  comparatio  5 
Sug*mbrorum  nomen  in  Galtiam  tranjlatum,  fic  Silurum  fenitus  exjlingvendum? 
JLld  quidpe  eft  transfcrre,  aliud  penitus  exftingvere  .  Optima  ;  inquies  .  nam 
^nslato  Sugambrorum  in  Galliam  nomine,  nullus  amplius  Sugamber  in 
rrmama  relidus:  fic  exftindo  penitus  Silurum  nominc,  nullus  amphus  Si- 
40  S  Ul  Britannid  lelinquerctur .    Eft  heic  quxdam,  fateoi^  comparatio  :  at  non 
^^mbus  pai.tibus  apta.    ideoque  fufpicor,  aliud  vcrbis  iftis  fubefle  fecretum. 
^cet  Sugambris  omnibus,  toto  corpore,  id  eft,  tota  natione  ,  ex  Germa- 
la  fablatis,  in  Galliamque  trajedis,  acfinibus,  quos  inter  Mofam  Rhenumque 
ClrcumfCrjpf1?  inclufis,  vctcri  gentis,quod  in  Germania  habebant ,  nomine  peni- 
^Us  ^xftin^Q^  novumVocabulum  impofitum  eft ,  quo  poftea  Gygerni 
0carentur  .  '  De  tempore ,  quo  primum  novum  hoc  vocabulum  adfumtum, 
l  aue>  ut  ante  didum,  difficilis  eft  quaiftio .    Ifthxc  tamen  Oftorii,  Romani 
^ercitus  in  Britannia  ducis,  vox  de  excifis  Sugambrip  ,  fub  Claudio  imperato- 
ide  deeimo  imperii  cjus  anno ,  C .  Antiftio,  M.  Suillio  C  o  s  s  .  vulgata  flut ; 
iei ?  t?  a^nis  l  v  1 1  1  poft,  quam  Sugambri  Rhenum  tradufti  .   unde  collige. 

quia  quondam  Sugambrorum  nomen  excifum  Oftorius  tunc  ait ;  fta- 


Urn 
S 


s    ut  ^radudiVuere,  nomen  eos  novum  adfumfifte  .    Atque  hxc  quidem  dc 


M  b  R  1  s,  qui  Rhenum inter Mofamque  locati,  pars  tantum  ex  cccc 
^  Gernianorum  captivis,  G  v  G  E  R  N  1  dicli  funt .  altera  pars  S  v  e  v  1, 
1U0  devenerint,  proximo  capite  indicabitur.  De  utrisque  intelligendum ,  quod 
^Cltus,iu  libro  de  Germania,  innuit  his  verbis :  Vbii  quidem,  quamquam  Romana 
7  H  iij  colonia 


oo  PHILIPPI  CLVVERII 

coloniaefemeruerint.aclibentim  Agrippinenfes ,  conditoris  fui  nomine.vocentur^rt^ 
ne  non  erubefcunt .  transgrefi  olim ,  &  experimento  fidei  fuper  ipfam  Rbent  ripam  co  _  - 
cati^  ut  arcerent,  non  ut  cujlodirentur .  Nam  Vbii,  ut  reliquos  Transrhenanos^ 
eft,  SigambrosatqueChattos,  quos  Svevomm  vocabulo  innuit  Svetonius  « 
tropius,  Rhcni  transgrefiii  arcerent  h  in  ripa  amnis  collocati  fimt.  at  SigamD 
Chatti  in  Galliam  tradu&i ,  ut  cufodirentur .  ,  y 

Vetutftiflimus  in  Gugernorum  agro  Tacito  memoratur  locus,  annal.nD' 


&  hiftoriar.  1  v ,  cui  V  E  T  E  r  A  nomen  ,  five  Vetera  c  a  s  t  r  a.  ^?t0, 
habetPtclemacus  ovinpct,  malecum  legionc  Vlpia,  ut  infra  oftcndetur  cc     .  I(J 
ninus ,  tabulaque .  Deeo  fic  nofter,  hiftoriar.  lib.  iv:  ParscaHwumtn  coUt 
niter  adfurgens ,  pars  dquo  adibatur .  quidpe  illis  bibernis  obftderi  premique  Gertn >  > 
\_Auguftm  crediderat  -  neque  umquam  id  malorum ,  ut  oppugnatum  ultro  lcgiones  J  ^ 
venirent .  inde  non  loco7  neque  munimentis  labor  additus  .    Pofuit  haec  ca  r  ? 
Menapiorum  etiam  tum  agro ,  Auguftus,  haud  dubie  L.  Domitio,  &  P« '  Lad 
Coss.  anno  ante  natum  lefum  xvi;  quum  audita  clade Lolliana ,  ipfe  a  ~ 
Rhcnum,  bcllumque  Germanicum ,  advcrsus  Sigambros ,  Vlipetes ,  atque  1 
ros  profedus  cflct .  Nomen  Veterum  poftca  demumadepta  vidcntur.  fub  cxl ^ 
tamcn  Augufti,  ideft,  xxvn  annis  poftquam  erecta,  id  jam  nominis  na  ?ltcf! 
cx  primo  annahum  Taciti  colligitur .    Qui  nunc  opidum  Clivcnfis  ducatus  ^  ,0 
prctantur  Santen-,  hoc,  utfirmiflimo,  utunturargumento,  quod  antiquitatuni^ 
manarum  innumerac  hciceruuntur  reliquiar5  majorique  copia  fupcrioii  #v°  ^ 
fuerunt.  in  quibus  lapis,  ftruendis  majoribus  acdificiis  utiliifimus,  top n"  ^ 
copia  reperitur  ,utictiamin  conterminas  regiones,  maxime  vero  in  tra 
transportetur ,  magnoque  vendatur  prctio  .    His  contradicere  tamcn  aufus  c  ^ 
hardus  Noviomagus,  in  defcriptionc  infcrioris  Germaniaj;  co  ar5unicn^^ 
qubd  Tacitus  Veterum  fitum  defcribcns ,  partem  caflrorum  m  collem  lentttr  JJ  ^ 
dixit .  conftarc  autcm  Xanihum in  paluftribus  fuilfe  locis  5  licet  paullatim 10  ^ 
rum  fpatio ,  tcrra  altius  aut  adcreverit ,  aut  adgelta  fit .    In  paluftribus  autc  ^ 
fitum  fuifle  Xanthum,eoprobat  argumcnto, quod  in  vita  divi  Vi&oris  &  c0  0j$kP 
tonum  ejus  lcgatur ,  corpora  eorum  in  loca  paluftria  projccta  fuilTe  .  quot 
cjus  «tatc  fub  fundamento  templi  divi  Victoris  reperta  fmt.  Qujefaneargu 
tatiofatislcviscft.  nam  licet  corpora  Vi&oris  &  commilitonum  ejus  in  Jrba$fi" 
ftriafucrintprojc&a$  haudindefequitur ,  Xanthum  opidum  fuiflein  paludl  ^ 
tum  .  ante  quidpe  probandum  erat,  paluftria  ifta  loca  fuifle  in  opido  Xantho  • 
autem  credat ,  templum  in  paludibus  conditum  *    Sufpicari  cquidem  ncc  'uid- 
templum  conditum ,  ubi  ofla  reperta .  fed  haec  nulla  neceflaria  cft  ratio.  potctf .  ^ 
pe  templum  proxime  paludeis  exftrui  eoque  ofladeferri.  Quibus  veroarg1^  ^j, 
probatur,  ofia  fub  templo  reperta,  Victoris  fuifle  ejusquecommilitonitfU 
lisfortafle  $  niii  una  nimia  credulitate :  quae  quanta  fuerit  in  hoc  noftro  No  ^fi 
go,  ex  Brabantis  defcriptione  adparct .  Quis  autcm  ignorat ,  fsepe  opi^0^1  ?  ^ 
lo  aut  aliacalamitatedeftructorum,  fituspoftea  aliquantum  mutatos  ^a  ^0vi°' 
Vcteribus  quoque  accidiflc  potuit .    Sed  aliis  probetur  fatis  validis  conttf 
magum  argumentis ,  Veteta  nunc  efle  Santen .  De  Ara  Vbiorum,  live  Bon^1  ^-jjji 
fatis  firmum  fortaffe  fuerit  documentum ,  quod  inde  ad  Vetera  LX  numf^r& 
pafluum  Tacitus ,  annalium  primo :  quiade  Ara^fitu,  ex  Veterum  fitu  Iur 
fumfi .   Itineraria  igitur  adeamus  5  qua?  fic  habent : 

Antonini :  Antonini :  Tabul* ; 

l^ovejio  leg.  v  ala  Ttyvefio  Novefio  jcii11'^ 

Gelduba  leg.  ix  ala  Colone  xviii.  jfciburgio 

Colone  leg.  ix  ala  Vetertbus  xviii.    Veteribus  ^t 

Veteris  leg.  xxi.  Colonia  Trajona  ....       Colon.  Tm***  y# 

Caftra  vlpia  leg.  xxx.  Burginatio  v.  Burginatio 

Burcinatio  leg.  vi  ala.  Herenatio  VI .  ^Arenatio 

jiranam  kg>  x  ala.  fitt^ 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB,  II;  §t 
^frenatium ,  quod  idem  eft  Aranatium,  &  Herenatium,  hodie  Geldriae  effeTrans- 
rhenanai  opidum  Arnhem,  fuo  loco  fatis  finnis  demonftrabiturargumentis .  A 
Novefio  igitur  ad  Vetera ,  itcr  heic  agitur  juxta  Rheni  ripam,  per  Ge/dubam  7  Ca/o~ 
nem ,  Afciburgium .  In  fecundo  Antdnini  itinere ,  a  Novefio  ad  Vetera  numeran- 
tUr  millia  paffiium  xxxvi  ;  quamvis  male  diftributa.  totidcmhodie  funtinter  duo 
opida  NUs  &  Santen  .  In  tabula  11  numerum  xl  vertas  in  x  v  $  verum  propemo- 
dum  habebis  intervallum  inter  Vetera  &  Coloniam  Trajanam .  funt  quidpe  inter 
Santen  &  Kellen ,  vicum  prope  Clivium ,  millia  xvi .  Situmloci  circa  opidum  San~ 
^quibene  curatequeconfideret,  facile  deprehendet,  haud  inepte  ea ,  quac  Taci- 
xo  tus  de  Veteribus  praedicat,  huic  loco  refpondere.  adfurgit  quidpe  leniter  collis  a 
Pjanicie,  qux  Rheno  adjacet.  Depaludibus  quoque  quod  Noviomagus  refert, 
Tacitus  ?  hiftonar.  v,  fic  exprimit:  Civilis ,  poft  malam  in  Treverts  pugnam,  repa- 
fftoper  Cermaniam  exercitu ,  apudVetera  confedit :  tutm  loco ;  ejr  ut  memoria  profperarum 
*m  rerum ,  augefcerent  barbarorum  animi .    Secutm  efi  eodem  Cerialis ,  dup/icatis  cofiisy 

VemuSecund<eejrSext<edecim<e,  ejr  Jj>uartddecim£  legionum .  cohortesque ,  ejr  aU  jam 
pidcm  accit<e,  pofi  vicloriam ,  froperaverant  .    2{euter  ducum  contator  .  fed  arcebat 

titudo  camporum ,  fuopte  ingenio  humentium  .  Addiderat  Civilis  obliquam  in  Rhcnum 
■  oleJn  ,  cu)m  objecJu  revolutm  amnis ,  ad\acentibm  fuperfunderetur .  Ba  loci  forma , 
*******  vadu  'ubdola  ,  ejr  nobis  adverfa.  quippemiles  Romanus  armis  gravis ,  ejr  nandi 
t*vidm\  Germanos,  fluminibus  fuetos ,  levttas  armorum ,  ejr  proceritas  corporum  attollit. 
&tt*tr  lacejfentibus  Batavis ,  feroafiimo  cuique  noftrorum  cceptum  certamen  .  deinde  orta 

Ycpdat io7  Cum pr^a/tis  paludtbus  arma ,  equique  haurirentur  .  Germani  notis  vadis per- 
Mtabant^  omifia  p/erumque  fronte ,  /atera,  ac  terga  circumvenientes  .  neque,  utinpe- 

eftri  acte  commwus  certabatur  5  fed  tamquam  navali  pugna  ,  vagi  inter  undas,  aut  fi 
Wfiabile 

occurrebat ,  totis  illic  corporibus  nitentes ,  vulnerati  cumintegri^periti  nan* 
™c"toignar$s,  in  mutuam permciem  implicabantur  .  minor  tatneny  quam  pro  tumultu, 
:  quia  mn  aufi  cqredi  pa/udem  Gertnani ,  in  caftra  rediere  .    Vetera  igitur 
^unc  effc  Santen  opidum,  jam  extra  controverfiam  eft .    Tabula  primari*  urbis  fi- 
jQ^^piclahabet  Vetera .  unde  manifeftum ,  haud  obfcumm  fuille  ad  id  temporis 
^Mum .    Antcnini  exemplaria  legionem  ibidem  locant  xxi  .  ex  quorum  fide 
^ueaudtoritnte  Lipiiits ,  adprinuimannalium  Taciti  docere  videtur ,  apiidhunc 
jj  f  .rem  Pro  Vndevicefimanis  militibus,  quos  ille  ad  Vetera  cum  £>u*ntanis  caftra 
a  uifte  tradit  ,  legcndos  eiTc  Vnaetvicefimanos ,  duobus  in  locis  eodem  libro  j 
^.Phiribus  poftea ,  in  hiftoriarum  libris .     Vcrum  pro  Taciti  exemplaribus  contra 
lPhuni  6c  Antonini  exemplaria  faciunt  verfus  antiqui  cum  infcriptione  tali  ; 


IoRTISS.     MIL.     V.    ET      XIX  LE&. 
Q^UORUM  OPERA  FORTITER  VETERA 
CASTRA     DEEENSA  SVNT, 
POLIANDRION- 

Btc  reduces  olim  poft  tempora  longa  reverfas 
Senferatire  aquilas  legioVndevigefima\  cu)us 
Hxc  Vetcrum  manes  caslrorum  hiberna  tncntur  0 

»    ^alonem  ( quem in priore Antonini itinere librarii incuria  cormpit  in Gi- 
0ntrn)  hodie  eflevicum  Ka/enhufen , duobus  millibuspaiTuuminfraopidum  Ordin- 
fitum .  nomen ,  fimulque  itineris  ductus  indicant .  a  quibus  longe  aberrat  Sim- 
J0  t^u^>  quivulteiTeopidumnunc  Gelre^  &  multo  longius  Lazius,  qui  interpreta- 
.  l'Cliyiumopidum.  Millia  equidem  xxxvi  redeinter  Novefium&  Veteraapud 
v  ^tQninum  notata  funt.-  fed  male  in  duo  intervalla  diftributa  .  funt  quidpe  a  No- 
flload  Calonem ,  millia  xn  ,  &  palfus  io :  hinc  vero  ad  Vetera,  millia  xxm , 
^  lD  paflus . 

C<Vr  S  °  1 B  u  R  G 1 11 M  antiquiffimus  omnium  refert  Tacitus  hiftoriar.  lib.  iv. 
tlfs>  l^\x\t7partccopmrumrctcnta9vcteranas  cokortes,  &quod i  Gcrmanis  proximl 

H  iiij  fromtum 


93  PHILIPPI  CLVVERII 

fromtum,  adverfus  Voculam,  exercitumque  ejus,  mittit>,  Tulio  CMaximo,&  C"  ' 
Vittore,  fororis  ftu  filio ,  ducibus  .    Rapiunt  tn  tranfitu  hiberna  aU,  AfiMrgttJ  • 
Civilis  Vetcra  cum  excrcitu  fuo  circumfidebat :  Vocula  ad  Geldubam ^ca irra  p 
fuerat ;  ut  fupra  in  Vbiis  notatum  .    In  medio  igiair  Veterum  &  Gelduba:  i  ^ 
fuit  Afciburgium .  &  eodem  tradu  tabula  id  ponit ,  inter  Noyefium  &  V etera .  ^ 
cjus,acnominiegregienunc  congruit,  haudprocul  Murfia  opido  exigiuis v  » 
vulgari  vocabulo  Asburg ,  in  via  a  Novefio  ad  Vetera  fitus .  in  cujus  agro ,  v 
meridiempofito,multa?repertx  fuerunt  fuperioribus  annis  Romanarum  an  q 
tatum  reliquia: .    Ptolcnmis  jufto  fere  equidcm  convenientiquc  fitu  A^v^m  jo 
fuumhabet,  inter  Agrippinenfem  coloniam ,  &Vetera  :  atmalc  apud  llltc,Ta. 
Rheni  ripam ,  in  Germania  Transrhenana .    De  origine  Afciburgu  hxc  ap  ^ 
citum  leguntur ,  in  libro  de  Germania :  Ceterum  &  Vlixem  qutdam  oftnantur  i J> 
lo,&  fabulofo  errore  inhunc  oceanum  delatum ,  adifie  Germaniae  terras-  Afetburgi  i 
quod  in  ripa  Rheni fitum  hodteque  incolitur,  ab  illo  conftitum ,  nominatumaue  * 
t^fram  quin  etiam  Vlixi  confecratam ,  adj  etto  Laeru  fatrts  nomine ,  eodem  loco  o  ^ 
fertam  .  &  mox :  qu<e  neque  confirmare  argumentls ,  neque  refellcre  in  animo  ejt .  ^ 
genio  fuo  quisque  demat  ,vel  addat  fidem.  Merito  au&or  fidcm  hcic  fuam  intci^ari$ 
rc  dubitat .  quando  cnim  ara  ifta ,  Vlyfli  confccrata ,  rcpcrta  ?    Ante  Iulu  ^ 
bcllum  in  Gallia .    At  quis  heic  Romanorum  ante  Cafarem  >  aut  cui  h*c^vjfl.20 
Graeco ,  feu  Romano  homini ,  ripa  cognita  >  tcftis  cnim  Cicero,  in  orat.  dc ^ 
ciis  confularibus ,  hasregiones  ,hasque genteis ,  nullas  Romanis  ante  lulinm  Cdrr^t  cflj 
teras  ,nullamvocem,  nullam  famam  notas  fecifie .    Poft  Cafarem  igitur  - 
ipfcCaefaropiduminMenapiis(Menapiorumenimhictunc  fuitager)  nu  ^ 
fert>  curVfipetes  Tcn&erique  Germani ,  &  poft  hos  Sigambri,  his  ^005*^, 
mini,  Rhenum  transgreiTi  opidum  hoc  non  petiere*  Fabulae  ccrte  funt, 
atque  nugamenta  mera  delirantium  fcriptorum,  qui  quibusvis  rcbus  funU  ^c 
fingereantiquitatemftudcnt.    Si  hoc  Afciburgium,  quafi  aV^ztu^  aD  .  ^ 
conditum;  qnis  erit  conditor  Afciburgii  opidi  in  Mccni  amnis  riP*>j%  yof  Q 
go  hodicquc  nuncupatur^ W»rg>  quis  vicicodcm  nominc  in  Veftofa»  >r^Qp 
opidum  hunikhufen\  Fortafle idem Vlyfles  .  At non credibile.  AfciburgiJ1111  jfl 
apud  Rheni  ripam,  jam  Taciti  temporibus  fuifle  opidum  exiftimo.  nec  dubit  1  ^ 
hoc  quoque  unum  fuerit  ex  l  amplius  Drufi  caftellis;  quando  Tacitus  etian* 
tur ,  caftra  hcic  fuiflemilitum ,  fub  exitum  Ncronis .  ^i» 

Intcr  Vetera  &  Arcnatium,  tabulae  &  Antonino  cft  Colonia  T  R h  1 
fuper cujus  fitu  magna  eft  noftro  faxulo gcographis  controverfia .  Bilibaldu ^ 
Ortclius  opidum  Montenfis  ducatus  trans  Rhcnum  interpretantur  Keifirs  w 
haud  dubie  ratione  du&i ,  quia  imperator  crat  Romanorum  Trajanus :  *V  ftf 
tcm,  &  Keifer,  Germanis  eft,  quod  Graxis  Kwap  Latinis  Cdfir,  id  c  ^cfi 
rator.    Vcrum  hi  bis  fatis  longe  errant .  primum,  quia  opidum  hoc  re 
itinerc,longefupraVetera,  amillibus  pafllium  xxv,  fitum  eft  .  tum,  S^V^J* 
Rhenumin  Germaniae  folo,ubi  Romanis  colonia  nulla .  Pighius Colonw '  ^ 
nam  prope  Vetera  collocat,  ex  Antonini  itinerario;  ubi  ipfe  in  fuo  exemp   ^  tr  ■ 
M.  P.  M .  interpretatusque  eft,  milliare  flus  minus  . 

Sedhuncerrorisconvu  abct 
bula ,  ab  ipfo  paullo  ante  citata  qua?  inter  Vetera  &  Coloniam  Trajanarn  .^, 
millia  :  &hinc  Burginatium  v:  indcvero  Arenatium  vi ;  ut  &  ip^e  UartipljaS 
quemPighiusimmaniserroris  vel  faltem mendi  infimulat,  dum  xi  n  ^jus^ 
legitmillia  inter  Vetera  &  Arenatium  .  Alius  igitur  inveftigandus  erit  c0\o- 
loniae  fitus  .  Apud  Antoninum  numerus  millium  ,  intcr  Vctera  &  Trajan  ^^0l 
niam  ,  prorfus  interiit .  Tabula ,  ut  ante  dicl:um  ,  habet  millia  xl  ;  ingcntl  > 
quum  ipfum  ufque  Arcnatium  a  Veteribus  xxx  haud  amplius  numercnt^  ^ 
At  inter  Trajanam  coloniam  &  Arenatium  uterque cenfent  millia  xl;  ?Lrtiu^' 
rus  haud  improbe  refpondet  Ipatio,  quod  eft  inter  Arenatium  &  Rheni  cU  j J ^ 
unde  prope  hoc  fuifle  Coloniam  Trajanam  cgo  colligo . 
millibus,  &  10  paflibus  a  Rheni  divortio  ,  intra  mille  pafliis  a  Clivio  ^ 
tus,  vulgari  vocabulo  Kelkn.  quod  vocabulum  a  nomincAgrippincnus  ^ 


GERMANI£   ANTIQ^LIB,  IL  9i 

quaevulgo  nunc  OV/^niunoipatur,  &contra£ti  Cbln,  haud  mukum  difcrepat,  un- 
de,  quemadniodum  urbs  Cdllen,  Agrippinenfem  >  fic  vicum  Kellen  Tra)anam  colo-* 
ni*rn  indicare,  omnino  ego  judico.  in  tabulae  autem  archetypo  non  xl,  fed  xv 
^iUia  pafifuum  fcripta  exiftimo;  quia  xvi  funt  millia  ab  opido  Santen  ad  dichini 
vicum .  librario  ex  facili  natus  eit  lapfus  literam  v  in  l  fubvertendi .  Ceterum 
Antoninus  fecundo  quidem  itinere ,  inter  Vetera  ac  Burginatium,  CelonhmTra- 
Un*m,  una  cum  tabula,  memorat:  in  primo autem  intra eadem  loca  ,  CafiraVlpA 
hgioms  Truepmjt  :  unde  unum  eumdemque  elTe  locum ,  haud  abfurde  ratus  eft 
^ighius .  Huc  adde ,  quod  Trajano  nomen  gentile fuit  V  lp  i  v  s.  unde  his  ca- 
Q  feis  Ugionis  Tricefim*  hauddubie  cognomen .  nam  Dio  lib.  lv  au&or  eft  ,  Tra- 
jatium  duas  conftuuiflt  novas  legiones;  unam  Secundam  t^fegyptiam ;  alteram 
rricefimam  Germanicam :  quibus  ex  fuo  nomine  nomina  impofuit .  Adpellatio  i- 
Situr  hujus  ccloni*  iniegra  fuerit  :ColoniA  Vlpia  TraiaNA.  fic  quid- 
Pe&  alia  colonia ,  ejufdem  imperatoris  juflu  in  Daciae  opidum  Sarmizegethufam 
^dutta,  vocatur  in  antiqua  infcriptione,  cujus  verba  haec  funt; 

D  i  v  o 

S  E  V  E  R  O    P  I  O 
2$  C  O  L  O  N  I  A 

vlpia  tra- 

I  A  N  A    A  V  G. 
D  A  C  I  C  A    S  A  R- 
M  I  Z. 

*Pud  PtolemsEum  ha:c  leguntur  i 

^  ffi  ^  rji  f  Iwov  Za^y  v  ptv  \&xp  tS  tifyyw ^Hct^M^rai  Ttf 

i  kcltco  ■  h  ?  wfastg  ciTro  Svruav  th  ?'^a  Tsrola^,  rav  fM  B*l*£av  fiiroyi®* 

/* A  tyTrsrmivo-ls  x  ?  yi  *  <*  f>  A 

t\      U      7      ej  >0 

40 J*?  ve^nh  )uxtaRhenum,<ru*  eflk  mm ad obringam  flumen ,  dicitur  Cermank 
lm°r  •     ^  «rfa  Rhenifumms,  Batavorum  medtttrrane* 

Ba'«vodurnm  xxvii,  XV.  LU,  XXX. 

4ubkacretcra  xxvii,  XXX.         U,  l» 


^lot*«y<&  yo         f*«  ^  y 


XXVII,  XL.  LI,  XXX. 

^mrBonna  xxvi  I,  XL.  t,  LV. 

lm  Le<iio  Tr^nt  XXVI K  XXX.  L,  XXXV. 


dl  Tr*)«™ 

'"Wocowsacum  XXVII.  L,  */.  # 

ab  obringh  flumine  versh  meridsem,  dicitur  CermanU  fifertw .  I*  f»? 
jo  ^  ^  ,  4^  obringa  incspicndo,  Nemctum  quidem 

^omagUS  '         XXVIIf  XL.  xlix,  L. 

^Wmtitota  hac  ripi  nil  nifnnexplicabiles  pofuifTe  errores,  fupra  infuperi- 
G?™ania,  in  Tribocis  ,  Nemetibus  ,  Vangionibus  ac  Trevens  demonltra- 
vU^eft.  IninferioriquoqueGermaniadeNoveiio,&  Afciburgioindicavi.  Quia 
ro  unam  tantum  Trajanus  novam  legionem  in  Germania  conftauit,  quarn  c 


94  PHILIPPI  GLVVERII 

fuo  ac  regionis  nominibus  cognominavit  Vlfiam  Germankam  Triceflmm  : 
quoque  inferioris  Germania:  errorumciTe  plcna,  omnino  judico :  totamquen 
ripam  fic  corrigo ; 

•Balct,vo$v$ov.  Batavodurum . 

hto,  Tgcticwi}  Kohavtcf  deinTrajanaco/onia: 

tv  ?  teytoov  X  Ovh7ricL  .  inqua  legio  xxx  V/fta. 

v<p'  Iw  OviTi^ct, '  fttb  qua  Vetera . 

«rct  A'critiGxgyu¥ •  dein  ^ifciburgium .  jO 

Novajjtfiov  *  dein  Novajium  . 

«t*  A'%i7rvrivi}v<ris '  dein  Agriffinenjis  colonia . 

H*  J\p  diro  tS  ofylyyc.  Regio  autem  ab  Obringa  . 

Ceterum  e  Trajanae  coloniae  ruinis  natum  haud  dubie  pofterioribus  fecul^ :  op^ 
dum propinquum  Clivivm,  vulgo  Cleve  dictum.  cui antiquitatem,  atct^0pj. 
ginem,  nefcio  unde  Rhenanus  ac  Pighius  adferere  conati  funt  5  Augupcli^cnr ^ 
danos  adpellantes .  quorum  errorem  Lipfius ,  in  notis  ad  i  n  annal .  Taciflj  ^ 
inanibus ,  ncc  indocTis  confutavit  argumentis .  pluraque  a  me  adferri  P°  ^ni-  # 
fatis  a  Lipfio  huic  controvcrfiac  facTum  putarem  .  Vnum  hoc  fuerit  infta*  ^ 
um:  quum  ccrtum  fit,  vicum  Kellen  olimfuifte  ColoniamTrajanam ;  nu "l.  jUj. 
tam  propc,  intramillc  paiTuseiTe  potuiiTc  opidum  Clivium,  antC  Co *°n.tiflCrc 
nam  .  At  Trajanam  coloniam  efle  vicum  hodie  Kellen ,  alio  etiam  Antonin*  ^ 
probari  poteft  :  quod  efta  di&a  colonia  per  Gugernorum  agros ,  &  CoflO\ 
Iuliacumquc  ad  Coloniam  Agrippinam ,  hoc  modo : 

Item  a  Co/onia  Trajani  Coloniam  Agriffinam 
M.  P.  JLXXI,  Jic: 

CHediolano  VIII. 

Sablombus  vin. 

CMederiacum  x. 

Theudurtim  VI III. 

Corioval/um  vi. 


Iuliacum 


XII. 


Tiberiacnm  vm. 
Co/onia  Agriffina  x. 

jEx  his  in  Gugernorum  agro  fuere,  CMedio/anum  ,  Sablones ,  &  ^derjfM^fd-fl 
merus  millium  totus  corruptuseft  .  nam  a  vico  Kellen,  five  opidoCllVl  ^t 
coburgium  ufque ,  ( quod  Coriovallum  elTe ,  jam  ante  oftenfum )  m   ^  ex 
hinc  vcro  Iuliacum  xxn  5  ckporro  Agrippinam  xxiv.  Nequeeft,  ^^qui^111 
Antonini  mfllium  numcro  Trajani  coloniam  dubites  elTe  vicum  Ketten  -  ^0yefr 
unum&  lx  millia,  a  Coriovallo  ad  proximam  Rheni  ripam  extenfa ,  *!  ^tyfl* 
um  attingunt.  Colonia  vero  Trajani  longe  infra  Novefium,  poU:    f  ^o^ 
Calonem,  Afciburgium,  &  Vetera,  adripam  fuit  Rheni :  uti  jam  ante  ^f 
ftratum.  Scdubi  mimerorum  fidesdcficit,  locorum  nomina  inveftigan  jjiitt1 

Mediolanvm  hodie  haud  dubie  cft  vicus  CMoy/and ,  vi  cirU  fl 
bus  palTuum  a  vico  Kel/en  diflitus .  Stf*' 

Sablones,  nuncvicumeiTe,  Tnt  Sand  vulgodicTum,  Pr0Pf /^figfltf 
len,  nomcn  &  itineris  ducTus  indicant .  fand  quidpe  Germanis  fab/orW  v 
uridc//?/  fandy  recTe  interpreteris  infablonibus.  oo'^£\ 

Theudurum  quoque  nunc  elTe  Iuliacenfis  ducatus  vicum  ftu .J0ftc^1 
Tudder,  intcr  opida,  Shtart ,  ^ettjiat,  Cangelt ,  itineris  fimul  ac  nonlptolc0*?!>$ 
ratio .  fcd  hoc  jam  extra  Gugernorum  fineis ,  in  Sunicorum  agro .  ^ 


G  E  R  M  A  N  I  M    ANTIQ^  LIB.    I  L  95 

mrnis  ubique  Germaniarum  turbator ,  utriusque  loci  vocabula ,  Utcf[ioXdvi6v  &  Tsv- 
tyfiov,  longo  inrcrvallo  e  citeriore  Germania  in  ulteriorem,  ad  infimas  ufque  Vefto- 
falia?  parteis  cjecit . 

Inter  Sabloncs  &  Theudurum  medio  ferme  itineris  curfu  ,  refertur  M  E  D  E  r  1- 
A  c  v  m  .  qua^  intervallorum  ratio,  fi  ut  proba  obfervetur ,  Medcriacum  nunc  erit 
Geldriae  vicus  Swalmy  rivulo  cognomini  adpofitus  . 

Decetero,  iter  eft  in  rabula,ab  Tungrorum  Atuaca  ad  Noviomagum  Vaha- 
lls>  hujusmodi: 

t^ftuaU 

Ferefne  xvi/ 
Catualium  xmi< 
Blariacum  xn. 
Ceuelum  xxn. 
HS(j)viomagi      1 1 1  * 

^Catualkm,  legcndumcfie  Cajlelfom,  cfleque  hodie  Keffel  ^thriacum  vttolUl 
*uh  utrumquc  in  laeva  Mofe  ripa  5  fupra  in  Menapiis  docui .  A  Blerick  reftiflU 

ao?  •  itcr  a§itur  Noviomagum  {nunc  eft  vulgo  IStimmegen)  per  opidum  Gennep  > 
deXtrae  amnis  ripac adpofitum 5 qubd  xxi  millibus  pafliiuma  Blerick  diftat.  undee-* 
8°  idem  cfie  judico ,  qitod  Ccuelum  in  tabula  .  &  hac  quidem  pirte  Mofa  di&o  itine- 
re  trajiciebatur  .  Vocabulnm autem  Ceuelum  fi  mendofum corruptumque,  ut  innu- 
^  alia  in  tabula  &  Antonino ,  efle  adfirmen ,  quid  mirum  >  facile  namque  n 
^fturnpi  potuit  in  n ,  &  b  in  /:  itautigcnuinum  loci  vocabulum  fuerit  CenE- 
*  v  M  5  vel  etiam  Cenebvm:  unde  hodiequc  Geneb ,  vel  Genneb ,  &  Gennep.  nant 
f  ^finedictionum,Gcrmanis  effertur  ut  P. quod prifcis etiam Celtis  obfervatum 
£lt-  nam  qu*  princeps  Carnutum  urbs  CxM  &  Hirtio  dicitur  Genabum  hodie  Or- 
7?'>Ptolcma:o  vero  &  tabulx  Cenabum,  &  Antonino,  (ni  mendum  fuent)  Ca~ 

30  ?  e % '  Owfio  cft  a/xM .  Haftenus  de  Gugcrnis  5  qui  antca  trans  Rhenum  tuo* 
?eSlSambri. 

C  A  P.     XIX  , 

Ve  S  u  n  1 C 1  s  :  qui  antea  trans  Ifyenwn 
fucre  Chatti. 

C  V  N  I  c  I ,  populi  Cisrhcnani ,  funt  apud  Tacitum  Wftoi&rf  lib.  1 V.  Hi  qui,  & 
40  CV10  Ctu  nierint ,  a  ncminc  fatis  difcuflum  video .  Apud  Plinium  hb.  IV,  cap, 
^7  XVli,  lceunturinvulgatiscxemplaribus^#rt,  GallixBelgicaepopuh.  hos  e- 
^crnefTecumTaciti  .ftwwa*  fufpicamr  HubertusLcodius;  cenfetquc  &  in  Taci* 
*°legcndum  Rinnci:  fimulquc  adfirmat ,  regiunculam  eos  hodie  tenere  mter  Bata- 
0s>Frifios,  &Bethafios,  vulgo  Rnnickcrland  didam  .  Vcrum  quam  minficam  llle 
,   ^^cularn  mter  dicWpopulos  ftruat ,  infra  patebit,ubi  Bethafiorum  fineisde- 
^jpfero .  hocunumhoclocoadfcverabo;  nullam  pofle  ftatui ,  non  modo  regiun- 
fiula*,  fed  ne  fatis  magnam  quidem  amplamque  regionem ,  quae  fimul  Bethafiorum 
>  fimulque  Batavos  ac  Frifios  attingat .    Qtnd  Leodium  in  errorem  duxenr, 
,fIScgo  perfpicio  :  ncmpc  vox  Frifabones ,  quae  eodem  capite  apud  Plinium  lcgitut 
50       °rdi"c  :  Tungri,  Rimtci ,  Vrifiabones ,  Bethafii  .    Verum  vocem  iftam  mcndo- 
oii1  Cflc '  atcIue  cx  omni  Plinii  opere  eliminandam,  certis  argumentis  infra,  Ub.  1 1 1, 
rpUcndam  .    Lazius  j7/mM  PHnii  interpretatur  die  Rhingawr .  populos  ultcrio* 
^^heniripam   exadverfoBingii,  colenteis.  at  hujusopinionemaeque  falfam 
£ trans  Rhcnum  fitus  arguit  $  qnum  Plinius  heic  Galliae  populos  rccenfeat,  non 
jSni*.  Ego,  quum&apudTacitum  cumTungrisac  Bethalus  ,  . Ka- 

Pllnium  cum  iifdcm  populis  con;undos  reperiam5  eamdem  (quoa 


9*  PHILIPPICLVVERII 

fufpicatus  cft  Lcodius )  efle gentem,  omnino  judico.  &,  fi  judicium  hoc  firmarivc- 
iis ;  Oxonii  in  bibliothccacollegii  Novi,  inexemplari  eiegantiflima  manuconW' 
pto ,  reperi  vocem  hoc  loco  Sinuci :  Londinii  vero,  in  bibliothccx  rcgiae  vemft«»n 
cxemplari,  Sunuci.  qua;  perpufillum  abfunt,  quin  cum  Taciti  voce  Sunici,  congruan  • 
Si  vcrd  hujushiitoriampaullodiligentiori  oculo  rimerisjfacile  deprehendas,  na  ^ 
opus  cflc  Rinuci  lcgere ,  uti  inde  eliciatur  Runicker  land,  aut  Rhingatv .  VerDj  a"  ftt 
rishaxfunt:  CiviUs ,  focietate  K^igripptnenftum  auclus,  proximas  civitates  a"f  ' 
aut  adverfanttbm  bellum  infcrre  ftatutt .  Occupatisque  Sunicts ,  ejr  juventutt  torum  j> 
cohortes  compoftta  •  quo  mtnits  ultra  pngeret ,  Claudtm  Labeo  Bethaftorum,  TungrortW^  ^ 
ejr  Ncrviorum  tumultuari,\  manu  reftttit :  fretm  loco ,  quia  pontcm  cMofte  ftumtM 
ceperat .  Pugnabaturque  inanguftiis  ambigue  j  donec  Germani  tranantes  ,  ttrg*  ,  ^ 
invasere.  ftmul  Civilti  aufus,  an  excompo/ito,  mtulit  fe  agmini  Tungrorum,  &  tUra  ^  j 
Non  tdeb,  inquit ,  bellum  fumftmm,  ut  Batavt\  (jr  Trevert  gentibm  tmperertt.  frocut  ^ 
nobis  arrogantia.  accipite  focietate.  transgredior  ad  vos  -y  fu  me  ducem,feu  m^i*etnfi 
Movebatur  vtdgm,  condebantque  ghdtos,  tiim  Campanm,  ejr  luvenalts,  ex primortW  ^ 
grorum ,  univerfam  eigentem  dedidere  .  Labeo ,  antcquam  ctrcumveniretur,  profrfff' 
vilis  *Bethafios  quoque  ac  Nervios ,  in  ftdem  acceptos ,  copits  futs  adjunxit :  tn^enifa\l\ 
ferculfts  civttatum  animis,  vel  fponte  inclinantibm .  Quia  Civilcm,  attra&a  ^l0^c 
focieiarc,  proximas  quoque  civitatcs  adfc&afle,  auttor  ait^  quidam  Sunicos  i 
Transrhcnanam  feceregentem,  Agrippinenfi  Vbiorum  colonix  ac  Noveftf^ 
dooppofiram  :  haud  animadvertentes ,  nihil  hocbello  Civilcm  trans  ^0^- 
arqucaimismolitum ;  tum  nonin  mcridicmeum,  aut  oricntem,  fcd  in  °c^xjf. 
tcm  profectum  .  quidpc,  poftquam  proxinaas  Vbiis  adfettafle  eum  civltalCSatqiiC 
fubjicitcontinuoincontextu  hiftoriae,  poftSunicos,  Tungros,  Bcthafios ,  . 
Nervios :  quosordine  omncis,  fugato  Labeone,  adiit,  inqucfidcm  acccpit  -  -  ^ 
ultra  etiam  vcrsus  occafum,  Labconem  pcrfcqucndo,  eum  procefifle ,  m°xlti  ,4pgrtt 
oftendit  vcrbis  :  Sed  Civilts  avia  Felgarum  circumtbat*,  dum  Claudium  Labcon^  j!^e 
aut  exturbare  nititur  .  Haudobfcure  igitur  cx  jam  allatis  pcrfpicitur  ,  nlCC^ungris 
Sunicos  inrer  Vbios  arque  Tungros .  proinderectc  etiam  apudPlinium  ^  .^r^ 
junguntur .  Rhcni  ripam  eos  non coluifle ,  patet  aperte  ex  eodem  Plinio,  °i111  c0. 
mcditcrrancos,  Tungros  atquc  Bethafios ,  eos  recenfet:  in  ripa  autcm  n"1Ia  .  fi(5, 
rum  facit  mentioncm;  ubi  nationes  ordinc  jungit  iflas :  Ntmetes,  Trtbocos/^h^^ 
hincVbios,  Cugernos,  Batavos .  quapropter  male  etiam  quidam  circa  opfc0 
Rhcno  adpofitum,  fedem  eorum  oftenderunt ,  c\s [v 

Pro  finibusego  SvNlCis  tribuo  agros,  Mofam  inter  Roramqu^?  ut 
tos  5  uti  medii  fint  inter  Vbios  atque  Tungros .  Tungri  quiJpe  lavam  M° 
proximocapircoftendctur,  Vbii  dcxtram  Rorse  ripam  coluere  .  Mofu'gItur^^ 
Sunicos  aboccafudifcrcvit,primuma  Tungris,  abconfluente  Vrtaflumin18  .-Si 
odiaco  ad  opidum  ufque  Stochem :  hincad  Roisc  ufque  confluenrem ,  ab       j  o^0 


-pidiim  ufquc  Njder  Heimbach.  hinca  mcridie,  eodemamne,  6<  Vcsa  ^1^^' 
minibusad  Mofac  ufque  confluentem,  conterminos  habuere  pra.dicl:os 
Regionesnuncconrinentur  hoc  terrarum  fpatio;  Limburgienfis  ducarusj  f  '  ^ 
ducatusluliacenlisdimidia;  &item  exiguaGeldria:  ponio  inter  conrl^nte  ifilb 
Rora:queamnium  fita:  ubi  opidum  CMontfort .    Huc  jam  cun^a  quam 1  J^tC 
quadrant,  qua:  de  Civile  Batavo  auclor  noftcr  narrat.  quidpc  Vbiorum  ^ 
auclus,  proximos  occupavirSunicos :  quorum  juventure  militia-fua:  adjunct^.f  ^ 
gros  pereredeliinavit.  fedtranseunduseratMofaamnis,  pontcjunaus.  i '  ^ 
principio  Tungrorum  agri  Claudius  Labeo,  cum  tumultuaria  manu  ?0'i 
Bethafiorum,  Nerviorum.  at  Civilis  cum  Gcrmanis  tranatatoamne,  Prll]f  lhafioS> 
gros,  incolas  loci,  in  f  cietatcm  armorum  pellexit;  deinproximos  his bc  -^ic? 
(quoscirca  Lovaniumac  ^ruxellascoluifle,  infra  dicetur)  mox  juntfis  u  ^ 
Ncrviosin  fidemaccepir.  Vocis  allufionem,  quod  Divausfccitin  opido  efi 
qui  fi  juvat ;  eft  profecto  in  agro  ,  suem  modo  circumfcripfi ,  Sunicorun^ 
in  vico  Smch  %  medio  itiacic  iatcr  opida  \yiken  &  Daltm.  Qtffi' 


GERMANIfi  antiqclib.  II. 


97 


Cetero,  inoriginem  m.nc  Sunicorum  inquirere,  cura?  eft  pretiuirh  No- 
VUm  id  pbnc  nomen  $  nec  nifi  Plinio  ac  Tacito  fub  idcm  tempus  mcmoratum:  Cav 
^n  haud  cognitum,  quia  Eburones  etiam  tum  hoe  tractu  incoluerunt.  Vndeigi- 
tur  ifti  Su  n  i  c  i>  Supcrioricapite,  cccc  Sigambrorum  svevorum- 
Suc  millia  Tiberium  in  Galliam  traduxifle ;  e  Svetonio  Eutropioque  intelledum 
cft-  Traductos  fuilTc  C.  Cenforino,Afinio  Gallo  C  o  s  s.  anno  principatus  Augufti 
^xv,amenatumChrillum  viii,ibidemol1:enfumert.  S  igambri  igitur,inter 
•^ofam  ac  llhenum  a  Romanis  collocati,  quia  poftea  ditti  fuere  Gugerni  j  altcra 
Io  ^UoclLle  lila  pars  quadringentiim  millium,  S  v  E  v  I,  haud  dubie  inSuNicoRuM 
transicre  nomen,  Mofam  inter  &  Roram  proxime  Gugernos  pofiti .  Fuiflc  autem 
C  H  a  t  t  o  s ,  Caefari  ac  proximis  fcriptoribus  dic"tos  pcr  crrorem  Svevos,  qui,  ex- 
PUlfis  Vbiis,  juxta  Sigambros  Rheni  ripam  obfederunt;  infra ,  lib.  111,  inChat- 
115  Transrhenanis,  validis  oftcndam  argumcntis .  De  his  igitur  quoque  Sunicis  n> 
^uigendum,  quod  fupra  in  Gugernis  ex  Taciti  libro  de  Germania  notavi :  ncmpc  in 
^alliarn,  una  cnm  Gugernis,  tradu&os,  ///  cufiodirentur . 

Loca  in  Sunicorum  finibus  duo  ab  antiquis  au&oribus  notata  reperio,  Theu* 
mmt  &  Coriovallum .  Thevdvrvm  Antonino  mcmoratur,  in  itinere  a  Tra- 
'*ni  coloniaad  Agrippinam  .  Ptoloma-o  dicitur  Ttv&pov,  Teuderium^  quamvis  cx 
20°mniGailiaincxtremas  Vcftofaliae  partcis  rclcgatum  .  Efle  nunc  Iuliaceniis  duca- 
tas  opidulum  Tudder,  haudprocul  opido  Sittart,  fupra  in  Gugernisdcmonftratum 
Cu  •  Quiafluviolo,  cui  vulgari  vocabulum  Robekc ,  impofitum  cft,  probiorem  vo- 
^ui  Antonini  effc  putaverim  Theudurum.  nam  durum  fluminum  iignificare  trajc- 
tuni>fupra,  lib.  i,  cap.  vu  ,  oftcnfum  cft. 

^oRiovallvm  bis  lcgitur  apud  Antoninurri  .  in  tabuia  idem  locus  obli- 
^0 cafu eft Cortovallio:  ex quo re&um facio Coriovall  i  v  m  .  Eumdcm lexrum 
nuncadpellari  Falckenburg.kci  ab  Atuaca  Tungrorum  ad  Iuliacum  &  Agrippinenfcm 
^niam,  hacviaaclum  apcrtc  oftendit :  itcm  numerus  millium  xvi  5  qu*Anto* 
^lnus  &  tabula  inter  Atiiacam  &  Coriovallium  numerant .  Sunt  cnim  milha  mter 
30  an  Tong^en^Falckenburg  circitcr  xvil.  fcd  &  nomenhodicrnum  nonnihii  cx 
exniquo  vocabulo  rctinct.  nam  antiquitus  diftum  fUiffc  vidctur  Cormlg  &  Cor^algen: 
<jUo  Romani  fuo ore ac lingva  formarunt Coriovallium .  poftea  vcj:6,  abjefta  pri- 
bur  ylIaba  c*r>  &  particula  burg  ad  finem  adpoiita,  foftmn  eft  Walgenburg,  &:  Valgen- 
taudemque,  uti nunc viger,  corruptius"  Valkenburg:  quod  jam Sigeberti  amirn 


luH^     ria  avc  di^um  putavit,quafi  Falconis  cafirum.  unde  hodicquc  vocabulum  il 
a  ^rmanicum  per  F  cffertur  Falkenburg:  quod  Gallis,  fcu  Wallonibus  dicimi 
w-  Vcrumcnimvcro  nondiftimulandumcxiftimaverim,  quoddoaiflimusfiniul 
a^eTclari^mus  vir,  Everhardus  Forftius,  mcdicin*  doftor,&  in  inclyta  Batavorum 
(^^§dunumacadcmiiprofcirorpublicus,amieus 
40  fi?A  °b  cu^um  corpus,  quod  duriifimis  hu  j  us  operis  laboribus  haud  modice  erat  ad; 
Sf^n,  multummcdebercfateor)  h.xccommentantcmmonuit^  nempe  vocabulu 
Coriovallum  five  awW^vitiatum  vidcri  e  genuina  vocc  ConvalhumiciT^uc 
cm  opidlUT1)  quod  inter  Falcoburgium  &  Leodiacum  nunc  incohs  vocatur  Valem. 
lUldpe  dale idem  Germanis,quod  Latinis  convallis.  nec  multu  abhorrebat  fitus  opidj , 
CqUlde  eL'uditiftimi  viri  fagax  &  fcita  conjedio  in  eamdcm  me  abripiebat  fentc- 
inP  iUifl  nur»cros milLapud  Antoninum  &  in  tabula omneis ab co opido  diftcntire, 
te  rlCObui'Siu^  vero  confcntire  difpexiflcm  .  Liberum  tamcn,  &  integrum  hac  in 
^ctoh  relinquo  judicium.  Me  fane  ipfu  haud  piguerit  tanto  viro  palma  porngere, 
Ceter6  Claudium  Labconcm,  quum,  rebcllionc  Galliarum,  Civilcm  Tungro. 
50  tem  ?Sro  arccrc  vellet,  pontem  Mofx  occupaflc,  fupra  cx  Tacito  cogmtum  elt.  i OUf 
-  ^  uunc  fubitaneo  aliquoopeie  ex  temporc  ftruclum  fuifle,  audor  non  narrat  itaq5 
l  PCLpctuu  fitii,  uti  promtusexpeditusquehincindcforetcommeatus,locatu  fuifle, 
cel  k1^  credibile  eft.  Commeatus  autem  hcic  ad  id  temporis  fuere  crcberrim i,  lntcr 
c°errima  loca,inde  Aerippina  coloniam,  hinc  Atuaca  Tungrorum,Bagacu  Nervi- 
'ui^Caftcllum  Morinfim,Portumq;corum  Geforiacu,undcfl-equentiflimus  inBn- 
auu^m  trajeaus.  In  hac  igitur  via  pomcm  fuper  Mosa  fuifle  cenfeo.  itcr  autem  hoc 
°        1  quia 


I 


92  PHILIPPICLVVERII 

quiaab  Atuaca*  agebaturper  Coriovallium ,  &  Iuliacum;  pontem  cadem  regione 
fuiflc  judico,  ubi  nunc  opidum  confpicitur  Mafetricht .  nam  inter  Tungros  & 
coburgium  qui  hodie  commeant,  Mofam  ad  di&um  opidum  ponte  trajiciunt. 
&  nomen  opidi  aperte  id  clamat :  quod  mere  Latinum ,  quafi  M  o  s  &  T  R  A 
CTus.  fic  namque&Frifioruquondam,apudRhenum  & Batavorii infularn, 
dum,  quod  nunc  vulgari  vocabulo  eft  Vtrecht ,  Antoninus  vocat  Tra\eclum  .  v£? 
reshodie  hisceinorisloci,apudflumina,  lacus,  acpaludeis,  in  drecht,&  trx  * 
minati ,  ab  eodem  argumento  nomina  acceperunt;  ut  fufius  fuo  loco  often  ' 
Meminit  Mofe  /Mj^jhaudobfcure  Marcellinus  ,lib.  xx,  his  verbis  :  tulianus 
tnitem  GermanU  fecunda  eji  egrejsus.  omnique  adparatu,  quem flagitabat  inflansneg  > 
communitm-,  Obtricenfi  Mofd  opido  propinquabat.  Rheno  deinde  tranfmiffo,  rcgtont 


bitopervaflt  Francorum  .  Equidem  heic  legebam  Tra)eclenfl  Mofle  ofido  .  Ven 
rum  monuitpraEdicluscruditilTimusEverhardusForJftius ;  locumluincincons 
fuiflc  diftum  Obtricht ,  quafi  ober  Tricbt,  id  eft,  Trajeclus  fupcrior;  ad  diici  ^ 


TUlllC  dlCtum  uviricw ,  quau  vfrr  xrnrJt,  xu       ,  j.r«)cwm  jupirw  7  — ,    .  jj^. 

inferioris  Tra)eclus ,  qui  eratad  Rhenum  in  Frifiis ;  qucm  illi  patrio  vocabuio 
bant  rWtr  7>/<r&/  :  unde  nunc  etiam  corruptum ,  five  contra&uni  cjus  ^a.^ 
net  vocabulum  Vtricbt,  &  F/r^/  .  Placet  fententia ;  quam  ambabus ,  qu0  ^L^. 
ulnis  amplc&or .  Sed  ipfum  opidum  Mafetricht ,  extra  Sunicorum  rineis ,  a  . 
gros  fpeclat .  In  Sunicorum  ripu  opidum  nunc  eft  vulgari  vocabulo  Wft,  P0JVjctuf, 
do  Mafetricht  adnexum.  quod  &  ipfum  antiquitatem  fuam  nominc  prodcre  ^ 
haud  dubiumquidpeeft,  quinlocus  olim  a  Romanis  Latina  lingva  di&us  1 
Vicus  ad  traiectum  M  o  s  £  .  llc  namque  &  Batavorum  quon 
cusad  Rhenum  Batavodurum,  Tacito  hiftoriarum  v  memoratus,  hod^ 
Wyk  te  Durflede .  ^  aI"1*1' 

Atquc  hattenus  de  S  v  n  I  c  1  s ,  qui  antea  trans  Rhenum  fuere  C  H 

C  a  p.  xx. 

J)e  Tungris  :  qui  antea  quinque  nominibus  difcreti,  EburofleS>  ^ 
Condrufi,  Scgni  ,  Cxxxh,  f$  Pxmani,  uno  vocabulo  0 
commme  dicebantur  Germani.  ubi  prima  bujus 
njocabuli  ojienditur  origo  . 

VT  Gugernorum ,  ac  Sunicomm ,  fic  T  u  n  g  r  o  r  u  m  quoque  nom^ten^ 
quilTimi  au&orum,  quorum  monumenta  ad  noftram  pervenerunt 
primique  retulerunt  Plinius  atque  Tacitus .  apud  Caefarcm,  qui  Pn  (^\S' 
manorum  crcbris  univerfam  Galliam  Comatam  perdomuit  bellis,  corn111 -uS 
que copiofiflimis  vulgavit,  id  nufquam  exftat :  fcilicet,  quia  nullum  adhuc  . 
fuit.  nam  quod  multi viri  docti  ex  Tacito  conjecerint,  exftitifle  id  jam  runc ^^ifl 
fed  ob  hanc  vel  illam  caufam,  quarum  multas  divcrfasque  allegant,  lati taftei  ^ 
falsum  fit ,  mox  ex  Taciti  Caefarisque  monumentorum  collatione  liqLieD!  *  aC  ^ 
Tacitum  fane  locus  eft  hac  de  re,  in  libro  de  Germania,  verbis  adeo  perple* ^  ^ 
ris  intelleftu,  quique  multa  perdoda  ac  prxclara  ingenia  tam  varie  mi^r^^^ .  0 
nus  torfit  j  uti  propemodum  verum  vaticinium  cccinifte  vifus  fit  IuftuS  ^  clini  'f 
ftuare  hic  interpretes,  ejr flutluaturos  tternum .  quae  magni  viri  vox ,  ut  magn^m  tfi  tc 
dicio  fuft  videbatur,  tenue  ingenium  meum  deterrebat ,  ne  quid  egoea 
temere  amplius  tentarem  vel  experirer ;  ni  magnus  ille  didator  Iuli"s  r 
xiliumque  ad  perficienda  conata  pollicitus  foret.  r  fflS  ct$'.  $ 

Primum  igitur  omnium  notandum  eft ,  diverfas  efle  dicti  loci  in  *lSt.  $K 
plaribus  antiquis  lcftiones  .  quarum  vulgata  fic  habet :  Celebrant  c00t ^ 
auis  ( quod  unum  afud  illos  memorU  ejr  annalium  oenus  ett)  T  u  I  T  O  N  £  ^ 


editum,  ejrfl/ium  ManNum,  originemgentis,  conditoresgf.  Manno  trisf  eS^^ 
quorumnomtmbu6,proximi  oceanolngavones,  medii  Hermtnones,  ceteri  lft^° 
Jguidamautem,  Itcentiavetuftatts,  p/ureis  deoortos,plures%  gentis  appcllaU°m '  >  ^rff^ 
Gambrivios  7  Svevos?  Vandalios 


Vrmant :  eaque'  vera"&  antiqua  now'inA  ^  £  K M y 


GERAlANI/E    antiq^  lib.  II. 

Germ  an  i£  vocabulum  /ecens ,  &  nttper  addiium :  quoniam,  qui  frimi  Rhenum  trans- 
^eJsiGaiios  expuierint ,  nuncTungri,  nunc  Germanivocdti  fint .  ita  nationls  nomen ,  non 
gentts^  evaluifje  paulatim,  ut  omnes  primtim  a  vicloreoh  metum,  mox  a  fe  iffis  tnvento  no- 
wtne  Germani  vocarentur.  At  ln  Bambergenft  exemplari,  manu  fcripto,  ut  rcfcrt  Li- 
puusj  item  in  Bononienfi,  typisanno  cid  cccc  lxxi  i  edito,  ut  teftatur  Pichenas, 
pnora  quidem  verba  cum  iftis  conveniunt :  pofteriora  vero  fic  variant :  Ceteruni 
G?rmani£  vocahulum  recens ,  &  nuper  additum  :  quoniam ,  quiprimiRhemtmtransgreJsi 
G&llosexpulerint ,  ac  nunc  Ttmgri ,  tunc  Germani  vocati  fint .  ita  nationis  nomen,  noH 

l0^ei1Us  eva^ife pauiatim  ,  ut  omnes primum  a  viciore  ah  mettm,  mox  a  fe  ipfis  invento  no- 
Wtrie  vocarentur .  Nefcio  lane  ,  quo  fato  hic  maxime  omnium  totius  libri  de  Gcr- 
"Jiania  locus  tam  fcede,  tamque  varie  vitiatus  fit;  quidpc  quem  Tuitonem  fuifle 
^cumfatis  adfcrtum  fupra  habeo,  eum  quoqueomnia  ha&enus  exemplaria  con- 
jtantiiTima  fcriptura  habucrunt  Tuifionem  .  Scd  pofteriorem  lcctioncm ,  ut  paul- 
0  emendatiorem ,  &  in  veritatem  propenfiorem  ,  cupidus  una  cum  do&iflimo 
■^pfio  ample&ens ,  primo  loco  examinare ,  corrigcre,  intcrprctari ,  ac  firmare  co- 
^abor .  poftea  illam  ex  hac  paucis  refellam  . 

^lerique  interpretum  auclorem  reprehenduntde  vocabulo  nttper;  quafi  id  pah 
rumex  flde:  in  queis  Lipfium  quoque  deprehendi  miror .  fic  ifte  :  ^ubdait,  nu- 

20  5  non  hercules  ita  nttfer :  quiffe  cum  ah  <evo  I.  Cefaris ;  quo  conftat  Germanos  Gaiiiam  />- 
Imolonge  ante  Caefarem,  mi  Lipfi,  inclyrum  Mufirum  dccus .  quidpe  hu- 
^Us  ^mpeftate  jam  fierique  Belgarttm  a  Germanis  erant  orti>,  antiquitus  Rhenum; 
n°n  nuper,  traduffi:  ut  apudipfum,  bclli  Gallici  comment.  1 1 ,  teftantur  Rhe- 
lrnBelgX:  quosque  Csefar  paflim  in  commentariis  fuis  nunc  Gallos,  nune  Ger- 
^anos  vocitat  .  Tacitus  autem  haud  facile  poterat  ignorare,  jarn  CaTaris  svo 
^ftiuue  nomen  Germanorum;  quando  illius  commcntarios  fe  legifle  haud  ob- 
Clll'e  innuit  eodem  volumine ,  his  verbfs :  Vaiidiores  oiim  Gallorum  res  fuijfe,  fummus 
A^0Y*mdivmluliu,stradit .  VerumTacitus  non  ratione  fui  faxuli,  neque  Cacforis 
'Vl>  mfer  additumvocabulumGarmanU  intellexit;  fcd  ratione  antiquorum  nomi- 

3o  quibus  Germanos  antea ,  inter  fe  difcrctos ,  ait  adpellatos  Marfos,  Gamhrivios, 
£evoi>  v<wdalios .  His  igitur  nominibus  prifcis  nupcrrime,  noviflime,  proxime,  fi- 
^  Ppftrcmo  additum  ( valeat  jam  illud  Lipfii,  Colerique,  auditum)  vocahulum  Ger- 
^nt*  •  Pichenas  ad  eumdcm  hunc  locum  commcntans  $  Ego ,  inquit,  recle  fcriffiffe 
^CltUmputo^necdefuOAvoloqui:fcdtotum  fermenemreferre  ad  veteres  iilos  fcriptores^ 
L 1  Caminihus  amiquts  oiim  anndes  comfofuerant,  atque  inter  cetcra  tradiderant ,  G erma- 
y*vocabulum  recens  eo  temfore  futffe  .  Refte  cquidcm  Pichenas  de  diftindionc  vcr- 
mm  auftoris fenfit .  bis  tamen  heicfatis  evidcnter  ab  code  erratum.  primo  cnim 
acitus  non  veteres  aliquos  heic  intcllexit  fcriptorcs,  five  Grxcos  fivc  Romanos,  qui 
j^inibus  olim  annaleis  componcbant  j  fcd  ipfos  GermanoS  :  de  quibus  codc  hbro 

40     ^  5  titcrarum,  mc^\\t,  fecreta  viri  fariter  ac  femin<eignorant.  ideoque  aftid  tiios  hoc 
"Hrnmemori&  &annalium genus,  carminihns,  a  majoribus  conditis,  antiquitatc*  ceiebrd- 
,  e'  ^cundo  a  Pichcna  erratii  eft ,  quod  carminaheic  intellexit  poemaaliquod,  lircris 
^nfcriptUm.  quum  nihil  aliud  fuerint,  quam  quas  Gra^ci  dixere a8d$ ,  a  verbo  duh7 
^SCa}Jo .  ut  fupra  pluribus  expofitum  eft.  Carmina  igitut  illa  de  Tuitone,  Manno^ 
Ul)ustribus  filiis,  adipfos*  Gcrmanos  audor  retulit:  fequentem  autcm  fermo- 
cni  omnem  deRomanis,  five  Livioac  Plinio,  quircs  Gcrmanicasfcriproprodi- 
^eiu5r>five  de  aliis  quibusdam  intellexit  fcriptoribus.  proinde  etiani  male  vulgo  di- 
^^uctuni  arguo.   quidpe  quum  verbum  adfirmant  ad  omnem  reliquam  orario- 
Jk?  Peftineat5  quod  dilucidifllme  perfpicitur  ex  his  vocibus,  expulerint ,  vocati 
^  ^  ^vatuijfe :  male  periodus  iinitur  ad  voceis ,  antiqua  ncmina .  Sic  igitur  ego 
ti0^vo :  Quidam  autem,  licentia  vetufiaiis ,  plureis  deo  ortos,  plurcsque gentis  appeiia- 
^iT '  ^arf0Sy  Gambrivios,Svevos,Vandaios  adftrmant  ■  eaquevera,  &  antiqua  no* 
qJd'  CeterumG€r™MUvocabtdum  recens  ,&  nuper  additum   fcilicet  adfirmant  ilh 
sc^m  ?  ^  qua:  fequuntur.    Sicpaullo  poft  audor  eodem  hbro:  Ceterttm&  Vli- 
Qt    yitd*m  opinantur ,  longo  iilo  &  fabulofo  errore  in  hunc  oceamim  delatum  ,  adijfc 
rm*nU  terfa4    Afciburzimnque ,  qnod  in  rfpa  Rheni  fitum  hodteque  incolitur  , 
*     1  l  ij  a*  ffo 


ioo  PHILIPPI  CLVVERII 

ab  ilio  contfitutum,  nominatumque  tSo-Kiirvftyiov.  aram  quinetiamVlixi  confecYatarft, 
\e8o  Laertdpatrit  nomine ,  eodem  loco  olim  tepertam:  fcilicet  opinantur  illi, 
mant  non  Germani,  fcd  Romanorum  fcriptorum  quidam .  Sed  ad  reliqua .  *C 
am,  inquit  auftor  ,  qui  primi  Rhenum  transgrep  Gatlos  expulerint ,  ac  nunt     5  » 
tunc  Germani  vocati  fint  .    Primum  ego  particulam  ac,  qux  in  vulgatjS 
plaribus  abcft  ,  hoc  loco  expungo,  ut  inutilcm,  &  fupervacaneam  .  ^ 
verborum  fcntentia  ( utego  cum  Lipfto  interpretor)  haeceft:  Ii,  qui  Pj"11  , ,  j. 
num  transgrefli  Gallos  cxpulerunt,Taciti  quidemaevo  Tvngri  voC~?n  ^jc 
nitioautem ,  quum  primum  Rhenu  tranfiflenr,  GerMANi  fuerunt  d iC  ^  ^  ^  ^ 
rci  ampliflimu  pcrhibct  tcftimonium  luculentus  in  primis  auttor  Iulius  ~?  *ofll, 
ctiam  fingulorum  populorum  ,  qui  primi  tranfierunt,  nomina  refert  dic ^ 
ment.  u.  Condrufos ,  inquit ,  Eburones,  C&r&fos ,  ?&manos ,  quiuno  nomtne 
adpellantur,  arbttrariad  xl  «m'//m  .  quibus  addit  JVgiw ,  commenr.  vi:  .^oC> 
Jique,  exgente  acnumero  Germanorum,  qui  funt  inter  Eburones,Treviros%.  En,  qu  ^ 
wwiif  Germani  appellantur :  item  ;  ^at  £*/*/*,  eJ-  »«w*r<?  Germanorum  .  Au  ^3fl. 
Trevcri,  &  Nervii ,  &  Atuatici,  &  Menapii,  &  Batavi ,  erant  Germani;  Rnenu 
tiquitus  transgrcffi  \  Omnino .  Cur  igitur  illi  potius  uno  nomine  Gerrnani  ,  ij 
pcculiari  proprioque  vocabulo,  adpcllarentur,  quam  reliqui  ifti  omnes  1  Cer  ^ 
lcvis fuit  caufa,  Cur  id  fieret .  quam  haud  facile  expediveris,  nifi  Tacito  a£*jut°  pri* $ 
duttore :  qui  Cafaris  verba  gnaviter  cxplicans,  ab  ipfo  viciflim  probe  exPnca|.s  ^uos 
mi  fcilicet  quinque  ifti  populi  Rhcnu  transgrefli  Gallos  finibus  expulerunt  >  ^ 
quinqueiftis  fupra  adfignavi .  hi  ab  initio  Germani,  poftea  vero  T  v 
fuere  di&i .  cujus  rei,  praetcr  graviftlma  duum  audorum  teftimonia,  vd  ma  ^fjJ 
iirmiifimumquc  efle  dcbct  argumentum,quod  Tungri  abiis  auctoribus,  qu  in, 
tempeftatem  (ubfcquuti funt ,  in  eifdcm  collocantur  finibus,  quos  Cafaris  ^ 
qucillipopulitenuerunt.  Nam  ScPtolemaeus,  utfupra  oltenfumr^4/^^0pi- 
Tungrorum,  Scaldem  inter  &  Mofam,  caputj  &Antoninus  Atuacam  Tf4ff&r  fin# 
dum  :  quod  Eburonum  Cafar  memorat  cafiellum  .  &  Plinius  Tungroi'u  ^ 
longe  ultraMofam,  in  Scgnorum,  vcl  Caeraeforum ,  quos  fupra  defcrip  ffrl 
agrum  .    Vciba  c)us ,  lib.  xxxi ,  cap.  u  ,  hxcfunt:  Tungri,  civitas  Ga 
temhabet  infigncm  ,p!urimis  bullis  fillantem,ferruginei  faporis:  quod  ipf«m  n° 
fine  potus  intclltgitur  .  purgat  hic  corpora  j  tertianas  febres  dtfcutit,  calculoruMf  (j, 
eadem  aqua,  igne  admoto ,  turbida  fit :  ad  pofiremum  rubefcit.  Heic  equidem  v° . 
vttas*  nonnulli  interpretes  expofuerunt  opidum:  uti  hac  ratione  ^ontc{nhsC^'' 
terpretarenrur  eum ,  qui  fub  mcenibus  opidi  Tungroru  vifitur.  verum  0 
primo ,  quod  non  animadvcrtunt ,  Plinii  setate  opidum  hoc  no  gentis  voca 
proprio  libinomine^/»/fc«r4«?,  &  Atuacam  adpellatum  fuifle  :  quod  nOl?e.oI1iult0 
antc  PJinium,  6<  Ptolcmaeus,  Antonius,  auclorque  tabula:  itinefaria?,  ^Jj^pcri01*5 
pofteriores  rctulerunt .  fecundo  errant,  quia  non  cbfervarunr,  Plinio ,  &  ^0$P $ 
fa?culi  audtoribus,  prafertim  Ca:fari,  minime  ufitatum,  qucvis  opida  civttatt  q. 
lo adpellare ;  fcd  integras  nationes,  ac  populos :  qua  llgnificationc  Tungr  (  ^lC&o* 
Plinio  accipitur  civitas .  qui  quoniam  a  v  pradictis  populis  orti  fuerc ;  ret   ^  ^ 
ctifllmus  atque  perfpicaciftimus  quisque  fontc  iftum  intcrpretatur  eum,  qu  ■  ondcfc 
Mofamin  Leodiacenfi  agro,ad  vicum  Spaham.  cujus  etiam  aquam  magis ^ '  fec0t 
PJinii  praedicationi,  quam  illius,  qui  eft  ad  cpidum  Tongeren,  omnes  uno  oi 
&  medici,  &  alii,  quotquot  experti  funt.  Sed  Tungronu  fines  eode  fuiiTe  ixt'ftt&' 
teEburonu,  fuperioricapite,  cxipfiusaucloris  noftri  hiftoriarum  iv,  &cVCi  v0cal?u< 


Eodcm  librodifertifllme  Germanos  adpellat,  veteriiJlo,  peculiari,  acpr°Prl  ^pug111]  ( 
lo,  quos  moxpoftea Tungros.  Dccaftrorum  in  infuldEatavorumcxcidi°> 
inter  Civilem  Romanosquecommiflis,  interalia  hax  rcfen:Signa,vexilM^fl^ 
militum,  in  fnpmoreminfuU  partem  congregantur,duce  Aquilio  prwfo-^&^1' 
gis  exercitm ,  quam  robur  .  quippe  viribm  cohortium  abduclis ,  Viteilius e prox*  ^.^c :  p 
orttm,  Germanorumque  pagis ,  fegnem  numerum  armis  oneraverat .  &  mox  c  pfjis 
biinjidt*  parumcefiere,  ad  vim  transgrejfus  ,Caninefates ,  Frtfios ,  Wavot  p  ^pP 
neis componit \  direcJaex diverfo acies^haut procula  fiumine Rheno \&  obverp  ^jWi 


G  E  R  M  A  N  I  £    ANTIQ^  LIB.   II.  XOi 

Mvihtss,  quasincenfis  cafleilis  illuc  appulerant .  nec  diucertato,  Tungrorum  cobors figna 
*d  Civilem  tranjiulit .  Pergo  igitur  ad  cetcra .  Ita  nationis  nomen,  nongentis  evaluijfe 
f  wlatim.  Nationis-,  id  cft,  v^populorum,  qui  a  Gallis  in  unam  nationem  com- 
Putabantur,  quia  jundim  ex  patrio  folo  advenerant;  unumqne  univerfi  nomea 
fl°i  communepoftea  ipfi  adfumferunt .  Nationis  nomen,non  gentis.  id  eft:  nomen 
*Uud  Germanorum,  quod  paullatim  poftea  evaluit,  ab  initio  nonerat  gentis  uni- 
Vetf*,  trans  Rhenum  incolentis;  qui  fibi  ipfis  ThevTisci  adpellabantur  : 
fed  unius  Tungrorum  nationis,  cx  tota  gente  in  Galliam  transgreflk.  Gentis  ac  na- 
tionis  vocabula  in  perverfum  fenfum  ab  interpretibus  heic  trahi  video.  Acidalus, 
0  licet  in  eamdem  fententiam  ,  ut  nos,  audorisverba  interpretetur;  tamenCiccro- 
nisau&oritatem,  ex  libro  i  de  divinatione,  contra  fe  ipfum  adlegat.  gua  in  na- 
tione ,  inquit  Ciccro de  Affyriis,  Chaldd,  non  ex artis,  fed  ex  gentts  vocabulo  nominati . 
^adrianus  itemlunius,  h  Fefto  Pompejo,  in  mtionis  vocabulo,  cenfet  latius  hcc 
patere,  quam  gemts  .  qua?  opinio  parum  fana .  nam  haudminus  gens  a  gsgnendo, 
natio  a  nafcendo  dicta  eft :  eamdemque  vim  habere  utrumque  vocabulum , 
Ve*  fexcentis  apud  rerum  audores,  maxime  vero  apud  Tacitum  atque  Csfarem, 
exemplis  patet:  ubi  promifcue  ea  ufurpata  repcrias ;  ita,  uti  nunc  natio  ingentc, 
nunc  gens  in  natione  cenfeatur.  Vni  Ciccroni,  quem  Acidalus  citat,  lcco  omnium 
20/edidlffe  heic  fufFecerit.ispaullopoftea  verba,qua?  fupra  rclata;  ctlicum,  inquit, 
&  Pifidarum  gens,  &bis finitima  Pamphylia,  quibtts  naticmbus  prrfuimus  tpfi,  volatibtss 
*vium,  cmdbusque,  ut  certifiimis fignis,  declararires  futuras  putant.  Ecquid  latis  aperte 
heie  fatisque  liquido,  quas  antea  adpellavit  genteis,  easdcm  continuo  nationes  poftea 
vocat>  Parem  igitur  eamdemque  vim  utrumque  vocabulum  habet.  audor  tamcn  no- 
Her  generaliusheicintellcxitvocabulum^/^,  quam  mtionis.Rc  codem  libro  po- 
lte^-  Hunc  de  Svcvis  dicendum  efl.  quorum  non  una,  ut  Cattorum,  Tenclerorumve,  gens : 
Wprcm  enim  GermanU  partem  obtinent,propriis  adhuc  nationibm  nomimbtssque  dtfcrett-y 
9**qHim  in  commune  Svevi  vocentur.  Infigne  gentis,  obliquare  crtnem,  nodoque  fub- 
Jirt»g*re .  Sequitur  illic  dcindc :  Vt  omnes  primum  a  vic7ore  ob  metum,  mox  a  fe  tpjis 
*»ve»to  nomine  vocarentur .    Hcic  tandem  crux  interpretum  uiclufa  hzret .  nam 
^  ifthsc  eft  <W<r«;  Qui  Gallos  expulerunt,  a  viaore,  ob  metum,  hoc  vei  illo 
nor"inc  vocati  funt .  Quid  \  an  non,  qui  Gallos  expulerant,  iidcm  erant  vittores  i 
^u°mod6  igimr  vidorcs  mctuerunt  \  aut  qucm  >  Non  intelligo.  Iam  vero  quid  hoc  l 
rrt^um  h  vitlore,  mox  a  fe  ip/is  vocati  funt :  An  non  illi  ipfi  erant  iidem,  quiante 
ftttores?  Qu3eigirarhaec&tcmporum*&  hominum  diftinetio  >  Sane  improba,  ac 
*ale  fina.  Hadr.  Iunius  in  Batavia  horum  vcrborum  afperiratem  fic  explanat :  Ger- 
man°s  «hquando  transito  Rheno ,  quum  inGdlos  expcdttionem  moviffent,  tn  alten*  dttto^ 
**  ^rts  amne  medio  exclufos  a  fuU  finibus,  viBorum  voluntati  (  quippe  prtpotenttbus 

iU»cT«ngrorumoM 
4/;>^  proprium  nomenftbt  delegifle ,  atque  uurpajfe,  ab  tllts 
40         Ergo  Tungrorum  nomcn  ante  in  Gallid  fuit,  quam  eo  Gcrmam  tiansi- 
ICtUm  •  ergo  item  Galli  Gcrmanos  opibus  armisque  fuperamnt :  ergo  priusTun- 
grorum  nomen  auditum,  quam  Germanorum  .  qusc  cunda  falfa  cffc,  convin- 
^  lPfc  Tacitus  Gallos  ab  iis ,  qui  Rhcnum  transgrefti,  expulfos  diferte  tradens. 
At  m^iorisnominisatqueauaoritatis  virum  audiamus,  luftum  Lipfium;  qui  non 
^nusin  errore,  fi  non  eodcm,  fatis  tamen  magno  ha:rere  videtur.  Cenfeo,mqmt9 
tUlnhoc  dicere  :  Faclum ,  ut  omnes,qui  Rhenum  accolerent,  nomenab  ifik  vtttrtce  natto- 
ne  tnvenirent   ob  metum  fcilicet  recentem  Gallorum :  qui  quoties  de  transgrejju  vel 
^entu  Transrhenan&  nationis  audirent  ,  dkebant  trepidi,  advcntare  Germanos  .  at 
propri}  Germmi   mv^m  nmen  invenirent  a  fe  ipfis,  difcriminandt  ntmtrum  cau- 
*  »  ut  dicerent  fe  Tumros  .    De  origine  equidcm  Tungrorum  vocabuli  ,  pianc 
^  idem  cum  Lipfio  fcntio  .  at  quod  cenfet,  auftorcmhcic  velle,  omncis  trans 
colenteis  populos  nomen  ab  viddcc  M  natione  invcniffc^in  co  ycl 
^axime  errare  virum    cetera  doaiffimum ,  judicio  .  Occafioncm  hujus  errons 
^  m  pra:buiffcvoceis  video,  omnes ,  &  vttfore,  quibus  fe  expcdire  ^quivit; 
^  Ptimam  quod  attinctj  fi  eam  iblis  Transrhcnanis,  vel  Cisrhenanis  P^^JJ 


I02  PHILIPPI  CLVVERII 

Transrhcnanis,  reai  fc  tribuere  arbitretur  :  monftret  neceffe  cft,  qu*  ^10"*? 
amdcma  fequentibus  verbis,  moxafe  iffis ,  arcere  queat ;  qusc  ad  iolos  Jj^ 
mosCisrhcnanos  Germanos  pertinent,  qui  Tungrospoftea  fe  ipjos  adPe' 
Sin  obftinate  fcduderc  velit;  doceat ,  quamam  vox  in  poftcnoribus  dciwc 
qua  diftingvatur  oratio,  alioquin  coha:rens,  eisdemque  de  populis  Jj^By 
Monftrari  nulla  quumqueat;  neque  vox  omnes,  a  poftenonbus  verbis  1 V 
omninodeiifdcmpopulis,quiprimi  fcilicet  Rhcnum  transgreffi,  exP"msa'  cHcn. 
cultoribus ,  fedem  in  Gallia  fixerunt ,  intelligenda  cum  priora ,  tum  polterio  ^ 
feo;  nomcnque  Germanorum  non  univerfis  Transrhcnanis  ob  metum  a         ,  ^ 
ftisinventum;  fed  unis  Tungris  Rhcaum  jam  transgreffis,  viaoribusque  1  Y 
tum.  quamquam  poftmodum  Transrhenani  quoque  codcm  vocabu 10 '^j 
ti  fuere  j  ut  mox  oftendam  .    Quamobrem  malim  ego  ( fi  per  doC*lorer  ^0 
pro<*  viclore,  legere  victores  a  vittis  :  ut  tandcm  totus fenfus  fic  conitct.  '.^. 
frimum  vicJores  a  viclis  ob  metum ,  mox  *  fi  iffis  invento  nomine  vocarentur . 
omnes  primum  viftores ,  quum  Gallos  expuliffent ,  a  vidis  Gallis invc"f°.  ^ 
ne  ob  metum,  quia  hos  vi&ores  metuebant  vi&i ,  Germani        dlC  jjja  ac 
vero ,  a  fe  ipfis  invcnto nominc,  Tvngri.  Nequc  enim  aliter  exotic  ^ ^ 
barbara  loquutio  Latinitati  fatis  reftitui  poterit .    Vocem  cmnes  fi  etiam^cjanlat 
univerfam  Transrhenanam  gentcm  referendam  contendere  velis:  aperte  r^  ^ 
Tacitus;  omneis  iftos,  quiprimi  Gcrmani  vocati  fint,  nationem  unam  j( 
gentcfuiffeadfirmans,  non  univerfam  gentem  .  Cetero,  quod  Lipn^s,     ^  ^ , 
iffts,  reftitucre  conatur ,  a  re  ifsa ;  quia  Germani  di&i  a  gerra,  id  eft ,  *  ^  ^j. 
infii  dicetur :  id  mehercules  Bambergcnfem  fcripturam ,  quam  ille  P10^^^ 
nime  tuetur  .  hac  quidpe  ratione  populi  ifti ,  primum  Tungri ,  dem      • .  ac 
dicli  fuiffent :  quoda  veritatequam  fitremotum,  jam  antc  e  Ca-farc  pt°  ^ ^ 
moxlatiusdemonftrabitur .  Gallospulfos  Germanicum  vocabulum  Gcrm  ^ 
didiffenihilmirumfit;  quandoquidcm  utriusque  gcntislingva  unacadcOT^vC# 
folis  dialcdisdivifa;  utfapra,  lib.  i,  pluribusdocuiargumcntis.  Scd  nac  busad- 
ram  genuinamque  Taciti  mcntem  ex  Bambergenfi  ac  Bononienfi  excmp1*  3 
feruiflefufficiat .  nuncaltera  illa,  vulgata  le&io  confiderctur  .  JjhiontaW Mf  ^ 
tni  Rhenum  transgrefii  Gallos  exfulerint ,  nunc  Tungri,  nunc  Germani ,  vocatt  jt  \  ^ 
verba  fi  mordicus  retinere  vclis;  corrigas  fequentia  necefle  eft;  lcgasq^ie ,  .0llli- 
tionis  nomina ,  nongentis  evaluijje  faulatim  .  nam  quum  utrumquc  noWCnJn0c\^ 
fcue  ,  modohoc,  modo  illud  ufurpatum  fucrit :  certe  fcqucns  oratio  dc 
intclligi  debet.  aut  fane  addenda  vox  aliqua,  qua:  alterutrum  nomcn  °^Qt^} 
quod  folum  paulatim  evaluerit .    Vnum  Germanorum  nomen ,  non  TunS  c0p 
in  univerfam  poftea  gentem  Transrhenanam  evaluiffe ,  fatis  in  aperto  ,  ata\orUjn, 
feffocft.  unumetiam  Germanorum  nomenprius  exftitifle,  quam"  Tur^ra5 
velhincfatisperfpicuum  fit ,  quodCaefar,  qui  primus  Romanorunihas  0^^,40 
cxcrcitu  adiit,  debcllavit,  &  copioiifllmis  vulgavit  populo  Romano  c0Xj0(jjja^ 
riis ,  nufquam  ne  minimam  quidem  fufpicionem  de  Tungris  rcliqui1 :  ^ 
dubie  fafturus  crat ,  fiufpiamtuncnomen  id  tam  clarum  exftitiflet  -        ^  & 
tgitur  vulgatam  iftamledionem  damnare  ;  multoque  magis  varias  in}c^tC/tr0^ 
cam  correcliones .  Intcger  locus,  a  nobis  purgatus ,  fic  fcribatur :  Ce^  je{iffljef' 


btuantiquis  ( quod  unum  afud  illos  memorid  &  annalium  genws  eli )  TuttoneW  ^ 
ra  edttum,  &  filium  CMannum,  origtnem  gentis,  condttoresque.    {jM&nn0  (($0t 
afitgnanf ;  e  quorum  nominibm ,  froximi  oceano  Ingavones,  medii  Hermtno  '^Kj 
Jfijivones  vocentur .    Jguidam  autem,  licentta  vetufiatis ,  flureis  deo  crt0~y^ra,  v  0 
gentis  affellationes,  CMarfos,  Gambriviosy  Svevos,  Vandalios,  adfirmant :  e&ty*      .  i 
antiqua  nomina  .  ceterum  Germ  anii  vocabulum  recens ,  &  nufer  aa  q$ 
mam,  qui  frimi  Rbenum  transgrefii  Gallos  exfulerint ,  nunc  T  u  N  G  R  1  ?  1 '  ^pri^ 
MAN  ivocatifint.  itanationis  nomen,  nongen!i$,evaluiJfefaulatW',utom     xC  \$' 
vicJores  a  viclis  ob  metum,mox  a  feiffts  invento nomtne  vocarentur .  Qil  pjfltfl* 
ruriftipopuli  Transrhenani ,  Eburones ,  Condrufi ,  Segni,  Carafi,  .^11^^^^ 
quum  Rhcnum  transgreifi  proximos  Gallos  agris  pcpuliffcnt  5  primi  wf>  ^ 


GERMANI£  ANTIQ^LIB,  IL  T.03 
non fibi ,  fed Gallis vi&is ,  GermanI.  Id nomen poftmodo ade6 apud  univer 
Jos  Gallos  paullatim  evaluir,  uti  non  modo  v  illx  nationes  eo,  tamquam  pecu~ 
liarivocabulo,  adpellarentur ;  fed  omnes  etiam  reliqua?  e  Transhenani  regione  ia 
camdem  Galliam  transgreiTa; :  in  quibus  fuere  Tribocchi,  Ncmetes,  Vangiones,  Treve- 
**,  UMenapii,  Batavi,  Caninefates ,  Taxandri,  Aduatici,  Nervii,  &  alii.  De  univerfis 
!ta  fcribit  Dio,  Jib.  l  1 1 1 :  kiKtuv  Ttvtgy  Sg  J[n  TtPftcw&g  Kct\2$jj ,  <nrct<ret9  T*jv  vrpog  v'tjv£ 
KiAtm^k  KalctfylvTtQ ,  Tteftowtotv  o'vopct(\cdg  tTroiv\Qcu> .  id  eft :  Celtarum  quidam,  quos 
Gernianos  vecamus ,  quum  omnem  apud  Rhenum  Celticam  occuparent,  effecerunt ,  utt  ea\ 
GermaM*  vocaretur.  Notandum  heic  eft,  Dionem  ubique  in  hiftoriis  fuis 
f ransrhenanam  gentem ,  quam  vulgo  Romani  dixere ,  Germanos,  adpellare  KeAt^j* 
^allosvero  r^ActT^:  &  regionem  illorum  KcAt«ojV>  horum  TctXctTiav.  Ttppctvw  au- 
tCfn  numquam  nifi  Cisrhcnanam  nominat :  nempe ,  quia  haec  proprie  Germania  di- 
Jebatur,  e  v  illorum  Theutifcorum  populorum  communi  vocabulo  Germani,  & 
yallisinvento .  proinde  etiam  eamdem  regionem  nonnumquam  vocat  KtAm>!v  j  <5c 
-pios  Germanos  Cisrhe nanos  KeA™c*$.  quae  duo  vocabula  parum  feliciter  interpre- 
JesnupercorrigendacenfueruntinBeA^jc^  &  BeA>W*.  unde  hiftoriae  de  Caefarere- 
^sque  ejus  m      Qris  ge^s  ^  feqUUntur  quam  abfurdiflima? ,  adeoque  omnino 

*.  Idemigitur,  quod  Tacitus  & Caeiar  de  primis  Germanis,  Dio  qitoque  tra- 
2o  u-  ncmpe  quum  Transrhenanorum ,  id  eft,  Theutifcorum  quidam,  Rhenum 
^ftsgrefli ,  regionem  amni  proximam  occuparent ;  efFecerunt ,  live  in  causa  fue- 
nt ,  uti  ea  diceretur  Germania^  ipfique  Germani :  a  Gallis  videlicet  devictis,  ob  me- 
vm>  ut  teftatur  Tacitus  .    jMaxime  autcm  obfervandum  quod  nvctg  iJlos  T*jv  kiAt<- 
'  Ts-pog  T£  p'^'^  Kctict%ov\otg ,  Germanos  ait  adpellari .  quod  vocabulum  numquam 
ribuit  ipfc  Transrhenanis.  Romani  autem,  quum  omhem  Galliam  pcrdomuiifenr, 
aritequamvelRhenum,  vel  Alpeis  ac  Danubium  transiflent  $  ab  Gallis  idem  no- 
|JlCriacceperunt,  quod  apudillos  inGallia  conditum  erat.  quod  perinde  acapud 
fuos,  porte^  apU(J  R0man0S  quoque  ita  evaluit,  uti  non  modo  Cisrhcnanos, 


^r^  Ti  hooi^t^  Qpctyyxg ,  k&  TctfoctiQvr},  ct  tavt^  "tfyvuuTou  .  hot  cL7ra*]tg  ,  oiroi  tcwzs- 

**°V  dfi(p)  iKctr^uQiy  TTclctfX.OV   UKLWTO  ,  \l'tX  fliV  TIV@«  OVOfJtCtl©"  "iKctqOt  fLiTiXcty- 

**fl^  uv  Sij  tQv@»  'iv  TiPfjLowdt  ovopttfyvlo.  ZFkiKotv%g  Tt  Ttppctvot  tKctKQv\o  ctTrctvjig  .  id  eft  f 
ar»i  ultra  Uirum  flumen  habitant ,  ad  oceanum  ufque  protenfi,  &  Rhemtm  amncm  5 
1*1  eos  &  Francos  diflingvit ,  aliosque  populos ,  hifce  in  oris  degenteis .  Hi  omnes ,  quot- 
yt0^mcirca  utramque  Rheni  ripamincolebant ,  proprium  quoddamnomen  finguli  habe- 
*nt :  e  quibus  una  natio  Germani  dicebantur  .    at  communiter  univerfi  etiam  Germani 
.  0catifunt .    Nempc  univerfam  tam  cis.quam  trans  Rhcnum  intelligit  gentem  ; 
40         Cornplures  nationes  diuerfis  atqne  difcretis  inter  fe  adpellabantur  nominibus^ 
na  vero  ex  iis  cis  Rhenum,  quae  poftea  Tungri  dicla,  prima  habuit  nomen  Germa- 
■    n°rur»y  a  Gallisimpofitum.  quod  poftea  in  omnem  etiam  Transrhenanam  gen- 
^m  tranfiit  ,  apud  Romanos.    Nec  mirum  Romanos  gentem  hanc  adpellaflc 
£  *  M  a  m  o  s,  qui  tamen  alio,proprioque  fibi  vocabulo  fcmper  didi  fuere  T  £  v- 
T.1  s  c  1  .  ficnamque  complureisaliasgenteis  ipfi  Romani  juxta  ac  Grxciejusmo- 
1  n°rninibus,  a  re  aliqua  inventis ,  vocitarunt,  qua?  illa?,  nifi  per  interpretem,  num- 
intellexerunt .  fic  Gra:ci  Scjthas  adpellarunt,  qui  fibi  ipfis  erant  Scoloti ; 
efteHerodoto,  in  lib.  iv.  Sic  haud  dubie  adiud,  ac  proprium  fibi  nomen  ha- 
uerc  Africsepopuli,  quiRomanis  Numiddt  ,&  antea  Graecis  Nflft^e?  &&i  fuere, 
50  cT  r*Ht**ty>  ideft,  a'  pcrnuitandis  pabulis.  fic  ?(afamones,  antea  u^ct^mtg  Grae- 
fs>  SUia medii mter  arenas :  fic  item  Nigritarum  ingens  vaftitas,  a  flumine  Nigro: 
^"fitdeSt&Georgi  Sarmat£ ,  hi  ab  agrorum  cultu,  illi  quia  regibus  fubjecti:  fic 
^y.Uc^h  Anthropopbagi,  Lotopbagi,  TrogIodyt£y  ^gathyrfi,  Amazones,  &  innume- 
cj0  °mnesa  rerum  argumentis  fic  Graecis  denominati,  alia,  propria  ,  ac 

fe^  Uata  nabucre  nomina.  et  ne  antiqua  illa  folum,  ac  nimium  remota  con- 
^murj  en  hodic  etiam  iidcmGermani  Slavici  generispopulisdicunturiv»^, 

I  iii;  &  HunSa- 


I04  PHILIPPI  CLVVERII 

&Hungaris2^w^*,vocabulis  ipfis  Germanis,  Slavic* Hungariczque  j|n^£ 
ignaris,  prorfus  ignotis.  fic  Slavis  Jufirii,  qui  Germanis  funt  dteOefi emtchcr  F 
lantur Rakufzy^ltali  Wiofzy  aliaquedialeclo  Wlafy.  ficiidcm  bhGefflianB  f 
rioribus  indigetantur  die  Wdlltfchen .  fic  Po/oni,  fua  lingva  Polacy,  «ungjrK 
Lengelek.  fic  denique  tota  Germanoru  gens  hodie  Francogalhs  nuncupatur  n  ^ 
&  Hifpanis  A/emanos  5  ab  una  natione  olim  Transrhcnana,  haud  lta  magna .  q  ^ 
nienipfanonGermanicae,  fed  Gallic*fuitoriginis,  AuguftoCzfar e  ^°^mdein 
perio  potiente ,  in  Germaniam  transgrefsa ;  ut  fuo  loco  docebitur .    M      .  v0, 
igitur  modum  gens  noftra  antiquis  Gallis,  Romanisque  dida  fmt  G  e  r  M  a n  ^  l0 
cabuloipfiinufitato.  Hinc  tandemeft,  quod  Tacitus  Marfos,  GamvrW  ,  ^ 
w,  Vandalios,  antiqua,  atquevera  nomina  gentis  efle  tradit :  Gcrmanu  a  ^ 
cabulumrecens,  ejr  nufcr  additum  .  quibus  verbis  quid  aliud  indicarevo 1    '  ^ 
Cermanorum  vocabulum,  neque  antiquum ,  neque  verum  eflc  gcntis  Trans ■  ^ 
nomcn:fedpofterioribus  temporibus,  quum natioifta,  qui  poftea  1U  A^^jcrci 
Rhcnum  transiflet,  a  Gallis  viftis  in  Gallia  repcrtum ,  atquc  commentum^  ^ 
quumtot,  tamque  evidentia  adftipulentur  argumenta,  graviflimorumq  0) 
rum  teftimonia ;  quid  jam  amplius  obftat ,  vel  impedit,  quo  minus  btra  ^ 
Graxigencrisab  Afia  homincm  ,  errafle  credamus,  ubi  lib.  vii  gcntcm 
Germanos  didam  Romanis  putavit ,  Latino  vocabulo,  quafifratresGaUom 
animorum  feritate ,  corporum  magnittidine  &  flavocrinium  colore  Gaj u  ^ 
qv  am  fimillimi .    Veterum  hinc  pariter  grammaticorum  ridcantur  ejusde^do  un- 
buli  originationes;  quorum  alii  hgerminando,  alii  ab  immanitate ,  alu  n 
de,  gentem  dcnominatam  fomniarunt.  Noftro  vero  faxulo  tot,  ^?111^  s prodit^ 
&  tam  difcrcpantes  inter  fe  cadem  de  rc,  ctiam  ab  do&iflimis  hominiou V 
funt  fcntcntia; ,  uti  fingulas  cnumerarc,  articulatimquc  convcllcrc,  Hcr 
amfugerit.  cap*1*' 


II  i  11  1  Ul     VJV.1  llliUIIV.lV    J»'^'"-      »w~~w-» ,  ' 

antiquitus  alia  diale&o  incepilTe  per  (7.  quaj  litcra  apud  cxtcras  nationcs  7  orUyi 
nis  ortas ,  in  cifdem  vocibusetiamnuncdurat .  Sicigitur  antiquum  GarIT1.  Qo- 
vocabulumfuitgm*<r,quod  bel/um  fignificat.  ida  Burgundionibus  ,  Fran  e0(jein 
this,  ac  Vandalis,  Langobardisque,  Italia?,  Gallia?,  &  Hifpaniae  inlatum  ^  ^ 
fono  apud  Gallos  nunc  manet  guerre ,  &apud  Hifpanosgtftfr* ,  apud  Italos,  ^  jpfos 
tamquam  "fr  Germanorum  pronuntiata,  dicitur  guerra,  c\\x^\gtverra.  taji>d» 
Germanos  plane  intcriit :  pro  quo  habemus  krig,  &  oorloch .  apud  ^ng 
in  Britannia ,  Germanicae  originis  gcntem,  item  apud  Scotos ,  manet  vo  , 
llgnificatione,  Vcarre.  ex  hac  &  alia  voce  ntan  ,  quae  virum  notat ,  na^  ^c- 
componitur  vocabulum  Vearreman-,  quod  bellatorem ,  feu  w/7/7^  1  .j^ftW' 
nimcx  jW,  ideft      ,  &  «m»,  ccmponitur  eidem  genti,  footman,  id 
ex  coache  y  quod  eft  vehiculum  ,  coacheman ,  id  cft  auriga ex  W"?  1  ^ 
^aterman,  id  eft,  navicularius ;  ex  for/?  ,  id  eft  ,  ^«/m,  horfcman,  id  c  ' 
&id  genus  alia  innumera .  ubi  notandum,  ^  illud  in  fine  vocum ^rfti^ 
^rr^, ,  in  pronuntiatione  haud  cxprimi ;  idque  ex  antiquifllmo  hng v  ytf' 
more.  quapropter  haud  abfurde,  nec  vitiose  eadcm  vocabula  fcribun  'pttfd 
man,  coachman,  horfman  .    Rcdde  jam  igitur  antiquitati  fuac  vocabu  11  ^  ^7 
&adjice  vocem  man:  habebis  Gerreman  :  elisa  autem  otiosa  illa  lyllaba  n?qU^ 
German.  quod antiquum illud ,  atqueverum,  genuinumque  eft  nC^cf> 
Galli  acRomani  gentem  noftram  adpellarunt :  nihil  aliudfignificans,  W 
nunc  patrio  fermone  dicitur  ein  krigesman,  &  nonnullis,  agreftibus  ma^  ^  ^ 
minibus,  ein  kriger ;  id  eft ,  be/lator ,  fivc  miles .  Inventum  autem 
Gallis,  gentique  Transrhenana:  Rhenum  trang  rcffieinditum,  ^^^cxp^ 
quit  auclor  nofter;  quia  Galli  arma  dextrasque  pugnaceis  advcntanuu  ^nt;e^ 
fcentes,  Germanosadventare,  inqueagros  fuos  irrucrc  inter  fe  conclam  per  ^ 
dcm  modo ,  uti  egomet ,  ad  Hungaricam  militiam  cum  commilitonlDl  ^ 


GERM'ANI£   ANTIQ^LIB.  IL  105 
ftriam  iter  faciens,  agreftc;s,  nobis  advcntantibus  ,  clamitantes  audh  i  j  0  fater7 
oder  muter ,  )aget  die  huner  und  ganfe  ein  $  die  kriger  kommen  :  hoc  eft  5  0  tater\ 
vel  mater ,  flgto  gattnas  atque  anferes  5  bellatores  veniunt .  In  fatis  fuilTe  puto,  uti 
gens  nil  in  omni  vita,  ni/i  arma  bellaque  fpirans  ,  etiam  apud  cxteros  popu- 
*os,  orbis  terrarum  dominos,  & acerrimos  hofteisfuos,  tam  nobile,  tamprxcla- 
^ni,  tamque  excelfum  nomen  adipifceretur :  quo  gratius  ipfa,  magisque  cupi- 
pm,  nullum  umquam  invcnire  potuilfet.   Huc  adde  alterum  illudnomen,  ex 
ipfius  rcnim  omnium  conditoris  vocabulo  Thevt  quam  religrofiflime  fum- 
^tum  5  quo  hbi  ipfis  omni  a?vo  di&i  fuere  Thevthisci;  ut  fupra,  lib.  i , 
CaP-  ix,  oftenfum  eft .  Scd  de  Germanorum  vocabuli  etymologia  ifta  di&a  fuffici- 
ant .  nunc  ad  Tvngrorvm  nomen  tranfeo  .  Id  quando  primi ifti Germani 
aciliimferint,  haudfacile  diclu  eft.  Primam  quidcm  ejusmentionem  facit  Tacitus, 
P°ft  cxitum  mox  Neronis;  quum  Galba  atque  Otho  de  principatu  armis  inter  le 
^oneurrcrent  .  Vltima  autem  Eburonum  mentio  eft  apud  Strabonem:  quifubTi- 
erii  impcrio,  xxxm  annis  poft,  quam  Rhxtia  debellata,  ut  ipfe  teftis  eftlib. 
°pusfuum  geographicum  condidit,  vel  etiam^vulgavit :  ideft,  circa  confulatum 
'^ilani    c.  Norbani .  tot  enim  confuJatus  ab  his  confulibus  ad  M.  Drufum  & 
,iuonem,quibusRhaetia,  tefte  Dione  lib.  liv,  perdomita  fuit,  retro  numeran- 
20      lntet  M.  Silani  C.que  Norbani  confulatum  &  exceiTum  Ncronis,  anni  inter- 
nntcirciter  l.  quo  temporis  fpatio  primorum  Germanorum  nomcn  in  Tun- 
&  oium  vocabulum  mutatum  elTc,  certum  erat ;  nifi  conftarct,  Strabonem  pleraqus 
enis  oris  e  Csefaris  commentariis  habuifle.  undc  fufpicandum,  hoc  etiam  Eburo- 
utti  vocabulum  magisindc,  quam  e  fui  temporis  ufu  eum  petiifle.  quam  equi- 
e*n  fufpicioncm  juvat,  augctque,  quod  de  Batavis  nihil  omnino  narrat;  quum  in- 
^ntis  tamcn  glorix  fuerit  jamCsefaris  Auguftiasvogens ,  Romano  impcrio  non 
,jlnus  Utilis,quam  nobilis  .  Quod  vero  dc  Sigambris,  in  Gallicam  ripam  juxta 
^enapios  translatis  memorat  5  id  magis  etiam  incuriamejus,  velinfcitiam  arguir, 
JUum  dc  ChattiSj  fiyc  Svcvis?  firnJ1j  cum  SigambnsRhenumtraduais,nihilpror- 

Jo  t)1S  addat  *  Qyaproptcr  credere  ego  malim,  tunc  dicfcos  v  populos,  nominibus 
jjr°Pfiis  inter  fc  hacTenus  difcretos,  novum  fibi  invenilTe  nomen,  quumAugu- 
tr  h  lmPerator>  novosillosnovorum  nominum  colonos  inpartem  finium  fuorum 
^ctos,  in  unum  ccire  corpus  ac  civitatem,  arcTiiisque  habitare  juberet.  Tunc 
^  f,ni}  °luia  Gcrmanorum  vocabulum  iis  non  erat  proprium  ,  nec  verum  ;  fed  & 
'  j  Ils  tepertum,  ab  iisdemque  &  Romanisufurpatum;  jamqueidin  aiiasquoque 
^sdcm  gentis  Transrhenana:  najiones,  adeoque  in  totam  gentem  transierat:  no- 
inm  flbi  illud,  anteaque  inauditum nomen condiderunt,  quopoftea  Tvngri 
411  ^iverfum  perpetuo  adpellati  funt.  Atque  hxc  equidem  dudum  animi  mei  fu- 


?&*%ov  tQv@»,  x  TrofoS  hoya  ro  kclt  dp%cci  ufcov,  oi  vwj  QyHyyoiKctXcwjTcq.  txtuv 
V00'  A'f>Gcfv%oi  ooKowJ-  ci  £wj  7rdo-ri  Ttj  ctfori  TciXlict  tyy  /urjv  ^c/  iWfltK^  tfoojJLcyuv  Y.&tyi*ooi 
°*#  ^Xcuh  ycrav.  fjLiQ  <f£t  cwtxs,  i$  TeL  txrpcg  dvl%ov]ct  faioveopvyyoi  ftetgGapch  A  v~ 

^*'**  vrptoTx  @ao-thict)c,  'ictyvcrcivlo.  cwtuv  ^apyowj^mig  ov  TxroXXy  ct7ro$tv  ^og  votov  ccvipov 
^fifiwoi  toKxv.  Zxa&cl ts  izssv  QcQvyyoov,  AActpcivoi,  iQ£vcyi  iQvr} .  Id  eft :  Rhenm  ift 
(7ulim  rfflfit-  Vdudeisque  his  in  locts  haud  pauc*  .  uhi  antiquitm  Germani,  gensharhara» 
^Vam ;  haud  magnt  ahtnitio  momcnti,  quinunc  Franci  dicuntur.  His  contermini  erant 
50  or  ^*:  1U*  cumreliqua  Galltk  Htfpaniaque  )ampridem  Romanis  parehant.  Pofth$s}  in 
y*€ntemf°lernversus,  Thoringi  barbari,  Ctfaris  ^Augujli primum  permijfujedeis  tenue- 
hh  hwdprocul,  adaufrum  versus,  Burgundtones  incolehant .  Svahi  deindt 

Io  "0rin&K  &  Mamam,  valida  utraque  gens .  Mira,  mehercules,  &  nationum,  <3c 
,  c°rum,  6c  tcmporum  commixtio.  Quid,  qu«fo,  Augufto  mmThoringis .  autqui- 
Uin  U^  locis  •  namtrans  Albim  tunc&multo  poft  coluifle,  donec  in  eas  tranhe- 
unt  fcdeis,  qUas  heic  defcribit,  infra,  lib.  m,  oftcndetur.  ^drhortcht  ifti  qiu 

fuerint, 


166  PrIILlPl?ICLVVERiI 

Fucrint,  qnos  \%  vr&\oux  aitfub  Romanoru  fuiiTeimperio,  n^ 
GaHiCarri  aliquam  gentcm  eum  intelligere,  certum  cft.  Quod  ait  Vrancos  ab  uiiti  * 
OiQsfaiillGermtnos,  id unde  fit  fumtum,  infra lib.  i.  cap.  xx,patebit.  Idiane 
fum,  quodait  hmd  migni  eos  db  initio  fuifle  momenti.  nam  omnes  Gerrttani*  p 
puli  intcr  Rhenuin  &  Albim  colcntes  primi  diftifueie  Fratici  ,\ltir\f&,  ^0^^ 

Nomen 


oftcndctur.  Verum  pracdi&i  illi  quinque  populi ,  Eburones,  Condrufi,  Segnt 


Toimani ,  uno  nomine  Germani  di&i ,  haud  perinde  masni  fuere  momenri . 

'  Tcam  traniiit; 

imun 

fu,  vel  potius  jufu,  &  adfcriftu ,  eos  tenuetc  fedium  fincis,  quos  ^uPr^  ^C jjg^jjfi- 


autem  eorum  clarius  evafu,  poftquam  in  univerftm  gentcm  TheutHilcam  — 
lidem  primi  Germani  poftea  aWw  Wt*  JUMvl©» ,  id  cft,  Augu/lifrimum  f*  - 
c.  *Jf«toA\n  i..m>  *r  .jr„i*,..  ^^„AMrli:..~  (hnridefcriphi  ulD 


vo- 


nomine,  non  Tboringorum,  led  Tungrorum  .  Id  jam vdcabulum  qu 
cet,  dicantalii,  quibusmajor  eft,  quam  mihi,  voluptas,  minorquc  verccuncia 
cabulorum  enodationes,  line  ulla  probabiliori  rationc,  vel  argumento,  divin 
bus  confcctari .  mihi  nihil  de  hoc  apud  antiquosauttorcs  lcftum.  ,  f 

Ergo  limitcis  Tungri,  poftquam  in  novum  hoc  nomen  corpusquc  concci  £ 
&  mcridie ,  &  octafu ,  partequc  fcptemtrionis  h  retinuerunt  eosdem,  qu°s  ante-s'^ 
diclis  v  nominibus  habucre ;  quibus  a  Trcvcris,  ISfcrviis,  Atuatucis,  aC  .na^nteC 
parabantur .  Quum  autcm  Vbii  in  partcm  agrorum  inducti  forcnt  j  terminuS-  tlis. 
cos  atque  Eburones,  Condrufosque  fuit,  qui  fupra  Vbiis  ab  occafu  p1 x.  ^%o 
Poftquam  vero  Sunici  quoque  inter  Roram  &  Mofam  collocati,-  limitcs  int 
&  Tungros  fuerc ,  quos  fupra  Sunicis  ab  occafu  ac  mcridic  circumduxi .  ^  ^  ^ 
Caputgentis  Tungrorum  fuit  idcm ,  quodantea  Eburontim  ■,  ncmpc  ^ 
T  u  c  A  5  quae  cadcm  Atuaca  Antonino  &  tabnlac ,  &  A  T  u  A  T  u  c  v     f  dc 


lemaeo;  ut  fupra  in  Eburonibus  docui.  Marccllinus,  Hb.  xv,  totius  i  um<. 
morc  ejus  frculi ,  adpellat  Tungros5  &  audlor  Hbclli  provinciarum  cfv 
quc  Gallix  ,  Civitatem  Tungrorum.  unde  hodieque  vo  ^cr0ianil 
Tongeren .  Sccundam  obtinuifle  hanc  ab  Agrippincnft  colonia  in  omni 
infcriori  dknitatem ,  patet  cx  utroque  auclore.    Marcelliflus :  SecttnU  J 


(frima  ab  occidentali  exordiens  cardine )  Agriffina ,  ejr  Tungris  wunita,  o  0tf/* 

flis ,  ejr  cofiofis .  Libcllus  provinciarum  :  Provincia  GermaniA  1 1  CMctrOf" 
ias  Agriffinenfium  ;  hoc  efi ,  Colonia  .  Civitas  Tungrorum . 

DcMos/e   traiectu  fupra  in  Sunicis  dichim  eft .  ^  7^* 

In  Notitia  impcrii  hacc  leguntur  vcrba  :  Trrfeclm  L&torum  Lagenfi^  V  l^c 
gros,  Germ.fec.  Hunclocum,ex  fitu,  ac  vocabuli  fimilitudinc,conjicioc  ^lo 
opidulum,  v  millibus  pafl^.vcrsus  occafum  a  Tungris  diftans,  vulgafl  V 
Borch Loen 5 quali dicerctur Latine  Laga;  five  Lagum  castr^' 

C  a  p .  XXI. 

De  AdU  aticis  ^  qmpoflea  fuere  Beth  asiI- 

EBuronibus  atquc  Menapiis  rmitimos  fuifte  Aduaticos,  ^Pra  ^ 'com- 
commcntanis  oftenfum  cft.  Gcrmanica:  hos  adferit  origini  idem  &  .^c0j>iif 
ment.  11,  hisverbis:  Aduatici 7dequibtts fufra  fcriffimu* \quum omr  ^^Q%: 
auxilioNerviisvenirent ,  hacfttgna  nuntiata,ex  itinere  domum  revcrW ruffl- ^ 
Ipfi  erant  ex  CimbrisTeutoniscjue  frognati  :  qui  quumiter  in  frovincian*  rtofir  ^ 
Italiam  facerent ,  his  imfedimentis ,  qUA  ftcumanere,  acfortare  nonfoterant, 
men  Rhenum  defofitis  ,  cufiodU  ex  fuis ,  ac  fr%fidto  v\  tnillt*  homintttn  uft 
runt .  Hi  fofi  eorum  obitnm  multos  annos  a  finitimis  exagitati  ,  f{ti0L  fa&T 
infrrent,  alias  illatum  defenderent ,  confenfu  omnittm  face  fada  ,  \ 
locum  delegerant .    Dio  lib.  xxxix,  de  Cafare  :    li&l*;  <%\T*UTa^x*)/>  * 

•    >tcl\>  TXTU>  KTXCtTlJlOt  t        ^  Jifi  iL 

wjTois  ovnc,  >&f  tq  ytv@» ,  to  ti  (p^v^a  to  tm  KtpGpuv  e%o{ks>  ^/Lerft 
Qfrovlie  o-Qmv .  ideft:  Hoc  faclo^nullam  infubigendis  ceteris  Nerviti  difft^ 


c\vitAtt 


Pfl*Jpy°v  T*{  XtPiitits  x,et%\Z(8p@»  \<%i.  kcIv  TXTV  »  >a~-  

ewTots  ovtzs,  t&f  to  ytv®> ,  to  rt  (ppov^a,  to  tuv  KtfiGpuv  i%ovhs>  ^^r^tLetnfr^ 
Qri<rovlis  crptTtv .  id  eft  :  Hoc  faclotnullam  in fubigendis  ceteris  NervWftfr":  ^ul^. 
tnterimAtuatici7qui  &genere  &  mimis  Ctmbri  crnnP ,  2{erviif,finitim0jt^>  ^  ^nf^ 


GERMANI^   AtfTIQ^LtB.  11.  107 

Ftfetti  fint .  In  Appiani  epitoma  de  rebus  Gallicis,  male  hoc,  feu  ab  epitoma- 
totc  ,  five  ab  ipfo  au&orc,  Nerviisadfcribitur .  Ne'g£w*  d])  cujtov  i^iipctvjo'  Nervii  aa- 
tew  Cafarem  profligarunt .  &  mox  :  ycrav  J$  rm  KipGpav  £  Ttvromv  Ihriyovoi  •  <jr<7#/ 
Mtemcirnbrorum  Teutonorumque  progenies .  Verum  cgo  credo  &  ab  Appiano,  &  ab 
epitomatore  mentioncm  factam  fuiflc  belli  Atuatici. 

Nomen  corum  varie  in  Carfaris  exemplaribus  perfcriptum  reperitur .  alias 
qmdpc  funt  Aduatici,  ut  fupra  citati  j  alias  Atuatici,  ut  apud  Dio~ 
nem  .  utrumque  tamenre&e;  variata  tantum  dialetto  ;  ut  fupra  ad  Eburonuni 
^duatucam  monitum .  e  quo  vocabulo  etiam  patcr,  pofie  eosdem  re&e  dici  A  £>  u  A- 
T  u  c  o  s ,  &  AtuATUcos,  pcnultima  brevi .  &  quia  eadem  Aduatuca ,  feU 
dfaataca,  etiam  Aduacay  &  Atuaca  dida fuit  \  gcntcm  quoque  rede  dixcris  Adu- 
A  c  0  s ,  &  A-t  u  a  c  o  s ;  atquc  hinc  corruptum  illud  in  antiquiflimis  excm- 
Plaribus  vocabulum  natum  puto,  comment.  1 1,  Catuacos .  Eodem  commentario 
^cmi  Bclgac  fic  aqud  Catfarem  loquuntur :  Plerosque  Be/gas  ejjc  ortos  a  Germants ; 
«hnumqne  antiqniths  transdufios ,  propter  loci  fertilitatem  ibi  confedijfe  5  Gu//osque, 
1*te*loca  incolerent,  exfn/ijje .  folosque  effe,  q«i,  fatrum  e/us  aevi  memoria,  omnt 
«/iji  vcy.au ,  Teutonos  Cimbrosque  intra  fincts  fuos  ingrcdi  frohibuerint .  qua  ex  re 
^yuiearumrerum  memoria  magnam  fibi  aucJoritatem^magnosque  fpirttusinremt/ita- 
2Qn  Jmerent .    Ex  his  fatis  clare  adparet,  quanta  fucrit  vi  millnim  illorum,  qui 
PQltca  ^duatici  vocati ,  bellicx  virtutis  pratfantia :  ut  qui  tam  exiguo  numcro 
e°  armis  pugnisquc  acvi&oriis  pcnctrarunt,  quoantcane  tota  quidem  populari- 
Um^orumingensillamultitudo  pervenirepotuit.  Ab  hoc  igitur  fortitudmis  ar- 
^"•entodiaimihividenturpatria  lingva,  thi  Abzwacher ,  alia  dialedo,  de  ^f- 
Wacker,k\  eft  Carptores-  quia  finitimorum  fubinde agros  armis  manibusque  car- 
doncc  tandemiis,  quos  mox  defcribam ,  finibus  confederunt.  Ab  hoc 
£?rr6foovocabulo  opidum  poftea,  five  caftcllum  denominaflc  yidcntur,  exflru- 
^mEburonibus,  quosbello  fubegcrant,  Atuatuam,  feu  Atuacam .  quaii  ther 
ih^K  fivc  Aftivack,  id  eft  ,  carptio  ,  II  ve  imminutio .  Rhenanus,  Aduaticos 
30  tcr°ni  Atua  s  diftos,  conjicit  cx  loco  vitiato,  qui  eft  cpiftolar.  ad  Atncuin 
ab;  *«v,  inepiftola,  cujus initium ,  hane  vcfof  hocmcm& tmTirum\  Vbi  po- 
y  hxc  vcrba  leguntur  S  Rcdeo  ad  te .  Bafis ,  Scdvas ,  Frangones .  bos  ta  extjhmas 
°»fiderey  fi  i[U  habituros  Jantibus  nobts)  in  qutbns  p/us  virtutis  putarunt ,  quam 
€*t"ti  fmt.  pacis  m  rcilutt  watores,  &  non  latrocinii  aac7ores>  Vbi  Rhenanus 
1C  lcgcndum  cenfet :  Redeo  ad  Bethafws,  Atu^  Vangiones .  At  ignoravit  llle,  Cicero- 
^vonuiiumctiamdum  fuifleBethaliorum  nomen  .  ignoravit  item  ,  Aduaticos 
^Bcjhafios  unam  camdcmquc  fuifle  nationcm,  diverfis  vocabuhs  divcrfis  tcm- 
fes  adpcllatam  ;  ut  mox  oftendam .  Ego  equidem  faale  ac  lubens  conccdo, 
^heicfcribiptonomen  te.  hoc  quidpe  fi  rede  5  cxpungendum  ce  e  for  t  pio- 
40nVmUm^.  quod  tamen  haud  temere committendum  .  Et :  cur  dixent  fc  ad  At- 
40  1CUl^'cdire;  quumcum  nulloalio,  quam  cumipfo  hac epiftola  agat \  In  quibus- 
y  e^mpia;iblis  yulgatis  legiturj  Redco  ad  theobafos .  cx  qua  voce  cgo  lcgcre 
^tavcrim  :  Redeo  ad  tuos  Bafos,  Scavas,  Vangones .  hos  ta  extf/mas  confidere.  in- 
elI,giquc  putaverim  non  Gallicarum  nationum  vocabula,  fedRomanorum  vi- 
^°mm  nornina  :  quospaullo  ante  etiam  /atrones  adpellavit,  in  his  verbis  :  CMe- 
^"rfineme  c/amare  i//o  ipfoprimo  Capitolino  die ,  fenatum  in  Capitolium  avmortbus 
t°tCari"-    m  immortales\  qud  tum  opera  effct  potuerunt ,  Utanttbus  omntbusboms, 
*m  fit  bonis  fraS/is  /atronibm  X    qua;  ccrte  de  nullis  cxteris  populis ,  fed  de  Ko- 
Un?1S '  &  quidem  primi  ordinis  viris  intclligi  pofllint .    Et  huc  probc  conveni- 
50  fal ^  eti^ea,  qua:  continuo  fuperioribus  Cicero  conneclit,  hoc  modo:  Pacts  m 
tur     a™«tores   &  non  /atrocinii  autiores  ?    At  ego  cum  tibi  de  Carttlto  fcrtff,  Sex- 
«  ^oque  fmdo\  r-r  de  Cer}forim ,  de  CMefial/a,  de  P/anco ,  de  Vof/umto  de gene- 
retot°.  melths  futt  periife  illo interfeBo ,  ( quod  nnmqulmaccidtfiet)  quamhdc  vtde- 
•    Idem  genus  hominum  verherones  adpcllavit  antea ,  in  epiftola,  cujus  hcic 
^  Atticum  facit  recordationem  5  cujus  initium,  PriJ.  id.  Fundts  <cce»  '*as  /t- 
eras  ^nans.  ubi  fic  poftea:  Sed  tamen  adhac  me  nihi/  de/eclat,  pdter  IdusMart* 
r  nam 


io8  PHILIPPI  CLVVERII 

nam  quoniam  Tundis  fum  cum  Ligure  nojlro ,  difcrucior  Sextulii  fundum  a  verberotie 
Curtilio  pojstden  .  cjuod  citm  dico,  de  toto  gencre  dico  .  quid  enim  mifertus ,  quatn  e* 
nos  Uteri.  propterqua  illum  oderamtts  ?  In  hoc  igitur  toto  genere,  pmer  Curtiliutn» 
Ccnforinum,  Meflallam,  Plancum,  &  Poftumium  ,  fuere  &  Baflus,  &  Sc*va, 
&  Fango:  ad  quos  fc  rcdirc,  in  pofteriori  cpiftola  fcripfit  Cicero;  quosquenQ 
exiftimavit  confiderc,  fc  illa,  quac  ex  Csefaris  latrocinio  ac  liberalitate  P°"!~£ 
bant,  habituros,  ftantibus  bonis,  &  libertatis  amatoribus .  Fuit  autcm  Fanff  »IC> 
unus  ex  corum  numcro,  qui  cxmilitibus  mercenariis  in  fcnatorium  ordinem  pc 
Caeforcm  evccti  fuerant :  tefte  Dione  lib.  x  lvi  1 1 .   Ergo  nulli  apud  Cicerone  ^ 
funt  Attu.  Ad  Atuaticos  meos  nunc  redeo.    Fineis  his  circumfcribo ;  ab  or 
folis  cosdcm,  quos  antea  Eburonibus  ab  occafu  :  nempe  lincam  ab  Namurco  *^ 
fontem  amnis  Get£;  &  indeipfum  amnem  ad  Demera;  ufquc  confluentcm  • 
icptemtrionibus  itcmcofdcm  ,  quos  Menapiis  hac  partc  ab  mcridie;  id  cit,  ^ 
mcram  &  Rupcllam  flumina,  ad  Scaldis  ufque  confluentcm  .  ab  occafu ,  ad 
fluentem  ufquc  Tenera,  Scald^m ,  quo  abMorinis  difcretos  fuiflc,  -infra  p*tc 
inde  Teneram,  quo  ab  Ncrviortim  ciicntibus ,  dequibusinfra  dicctur,  fcp^j 
tur,  ad  opidum  ufque  Aeth  .  hinc  a  meridie  limitem  facio  per  linearto  ad  w 
ufque  amncm  ( vulgo  cft  Sambre)  &  opidum  Tontaines  duclam ;  quo  a  Ncrvns  ^ 
rimcbantur.  Mcnapiis,  Eburonibus,  ac  Ncrviis  fuiflc  finitimos,  iam  ^g^il 
Cafuc,  ac  Dionc  patuit.    Rcgioncs  nunc  his  finibus  includuntur  ift*:  f^ 
pars  Brabantiae,  intcr  Gctam,  Demcram,  acTcncram  amncis:    Flandri^  &h  . 
tractus  juxta  dcxtram  Tcncrx  ripam;  ubi  opidum  Dendermonde .  itcm  ^ 
jpars  j  qua  opida  Enghien,  Haf/e,  Songnies,  Brainele  contc^  F.fcaujstennes .  &  itenl 
murccnfis  comitatus  portio,  Sabis  lacvac  ripse  adfixa.  j0# 

Cclebrcm  jam  IuLCajfaris  ajvo  opidis  caflcllisque  fuiflc  Atuatucorurri  ^e9 
nem,  e  comment.  n  pcrfpicitur .  Atuatici,  .inquit,  quum  omnibus  copitf 
Nerviis  venirent;  hac  fugna  nuntiata  ,  ex  itinere  domum  reverterunt .  cunfttt  °f 

f  /1  ft  t>H'i  c  fltio  A 'o  (]>vt  .«•        /?/  »    /iwivtti    ivt    41 VIII  Wt   siln  sLjvvj    j/rv.)/i<<    »  m+mams  5  mmmma 


cajlellisque  defertis ,  fua  omnia  in  unum  opidum  egregie  natura  munitum ,  contul 
quod  quum  ex  omnibm  in  circuitu  fartibm  a/tifimas  rupeis  defpeclttsqttc  haberet,  f  ^  . 
farte  leniter  acclivis  aditm,  in  latitudinem  non  ampltiis  cc  pedumt  relinqucbatut-^^ 


Locum  dupitci  altipmomuro  municrant .  Hoc  opidum  quodnam  autquotratfu 
rit,  haud  equidcm  difpiccre  quco.  magnum  fuifle  atquecapax,  patct  cx  to 
commentario  paullo  poft,  ubi  Ca:far  traditmilliacapitum,qimmidopp"S/^1 
repcrta  inibi  fuifle  liii  .  Id  maxime mirandum ; quum  vi  tantum rnill^ »  '  ^ 
num  a  Cimbris  Tentonisque,  in  Galliam  Narbonenfem  atque  Italiam  Pr0JlU. 
fccntibus  ,  circaRhcnum  prarfidioimpedimentisrelicla  fuerint;  tam  cxiguunl  n3- 
jnerum  nonmodo  a  fuperiore  Rhcni  ripa,  propcadoceanum  per ferocifl11*1  ^ 
tiones  pcnetralfc :  fed  etiam  in  tantam  brcvi  temporis  fpatii  excrevifle  mm  *0 
nem,  uti  Iul.Cscfar,  l  circiter  annis  pofl,  in  diclo  opido,  a  feexpugnato,  t0^nieii4^ 
lia  reperierit  captivorum  ;  quos  omneis  ille  pcr  feclioncm  vendidit .  ^cC 
totam  gcntcmintra  id  opidum  conclufam,  venditamquc  fuiflc,  patet  ex  c0^clii 
poftea  etiam  bcllum  advcrsus  Romanos  una  cum  Nerviis  rcparavcrint;  tefle  c  ^ 
Ca,fare,comment.  v,  &  vi  .    Aut  majorem  fuifle  numerum  ilhim  a^Lft 
mcnta  reliclorum,  aut  alios  quoque  bellici  iftius  erroris  focios  fcfe  iisadju n  m 
probabile  eit .  Tantacerte  poftmodum,intra  L  illos  annos,  univcrfonim  *L*  nes 
tus,  uti ,  poftquam  firmas  di&is  finibus  fedcis  fixcrunt,  contenninos  Eo  ^ 
imperio  fuo  fubjecerint:  uti  fupra,  cx  Ambiorigis  Eburonum  rcgis  fcrmo^  > 
pudRomanos  habito,  intelleximus  .  quod  etiam  ipil  Atuatici  apud  Cacfarcn  ^ 
dicant,  diclo  comment.  n,  in  deditionc  opidi  fui :  Se  umtm  petere  ac  *etr£CjtHlti'  1° 


quibus  fc  defendere,  tradins  armis,  nonpojfent  .  jibiw4  ^00^ 
eumcafumdeducerentur,  quamvis  fortunam  apopulo  Romano  patiyqttam  ab  htsf* 
tuminterficiftnter  qttos  dominari  confvefjent .  .s  j^gic* 

Cctcruxft,  pofl:  Cxfaris  tempora,  quum  nova  in  cadem  provin^»  ^ 


GERMANI^    ANTIQ^  L  I  B.    t  U  109 
jjomina  Agripfinenfium ,  Gugernorum,  Sttnicorum,  Tungrorum,  &alia,  irl  antiquif- 
ll^is  nationibus,  abolitis  prifcis  vocabulis,  orirentur  :  Atuatici  quoquc  (qua  de 
Causa >  haud  facile  dixcrim  )  veterem  fuam  adpellationcm  in  novum  Betha- 
SiO  rum  vocabulum  mutarunt .  unde  illud  a  nemine  au&orum  memoratum 
repcritur,  nifi  ab  unoDione,  inhiftoria  rerum  Caefaris  ;  hoc  vcro  apudPlinium, 
*c  maxinie  apud  Tacitum  celebrc  habetur  .  Plinius  lib.  iv,  cap  .  xvu  :  A  Scaldi 
tncokne  extera  'foxandri ,  fluribus  nominibm  :  deinde  Menafit ,  CMorini ,  Oromanfaci  t 
^ntttfdgoy  qni  Gepriacu*  vocatur  5  Brianni ,  Ambiani,  Bellovaci,  Caleti .  introrfus 
lo  *    .^»  Atnbates,  Nervii  liberi ,  Veromandui ,  Sveconi ,  Suepones  liberi ,  Silvane- 
vestiberi^  Tungri,  Sunici ,  Betafii .     Tacitus  hiftoriar.  iv:  Claudim  Labco  foHtci- 
m,  fi  frdfidium  daretur ,  uurttm  in  <Batavos ,  ejr  fotiorem  civitatis  fartem  ad  focie- 
Ut*m  Rommam  retraclurum :  accefta  feditum  equitumque  modtca  mamt ,  mhti  afnd  Ba± 
tavosa(if^,  qnosdam  Nervtorum  'Bethafiorumque  in  arma  traxit.  Et  pollea :  Civitis 
jntetate  Agriffinenfium  auclns ,  froxima  civitates  affecltre,  aut  adverfanttbus  bel- 
mxwftrre  fiaimt .  occttfitisque  Sunicis ,  &  \uventute  eorum  fer  cohortes  comfofita; 
^°m  'inhultrafergeret  .Claudtts  Labeo  Bethaftomm ,  Tttngrorumque ,  &  ^rviorttf» 
^ttltHaria  manu  refiitit :  frem  loco  ,  quia  fontem  Mofe  flumtms  ameceferat  * 
^«baturque  tn  angufitis  ambigne ,  donec  Germani  tranantes  ,  terga  Labeoms  in- 
2or*5ere'  Slmul  Civilis,  aufus,  an  ex  comfofiio ,  iniulit  fe  agmini  Tungrorum ,  &  cU- 
*  vocey  ^onidc  o,  inqtiit ,  bellum  fumfimus ,  ut  Batavi  ejr  Treveri  gentibus  iwft- 
crtt-  froculh.tcanobis  arrogantia .  acctfttc  foctetatem  .  transgredtor  ad  vos ,  feumedu- 
£em  >  fiu  militem  mavultis  .    Movebatur  vn/gfts ,  condebamque  gladios  ;  ciim  Camfa- 
nus>  *c  Ittvenaltsy  ex  frimoribus  Tungrorum  ,  univerfam  ei  gentem  dedidere  .  Labeo, 
antequam  circnmvetiiretur ,  frofitgit      Ctvilts  'Bethafios  quoque  ac  Nervios  in  fident 
accef[ost  cofits  fuis  at)unxtt.  Vt  ante  a 


ji  — ,  ™pts  juts  az)ttnxii.  vi  aiut  a  Cajfirc  Eburones,  Atnatki  ,  ac  Nervii ;  fic 
^iTacito,  Tungri,  Bethafii,  5a  iidcm  Nervii,  ordineinterfe  juguntur .  Eftho- 
5fvTcUs  in  Brabantia,  ad  l«vam  Getac  ripam,  inter  duo  opida  Halen  &  Lee^e 
ItUs,  vulgari  vocabulo  Beets .  quema  prifcis  Bethafiis  nomen  habere  uti  adieve- 


re  °Pidain  Bethafiorum  finibus  duo  dumtaxata  vcteribus  auctonbns  nota-ta 

2tn?>  geminiacum  ,  &  Perviciacum:  caquc  ip&  in  mnerarus» 
lu*&rcfcruiu: 

Tabulae-,  Antonini; 
Bacaco  Nervior.  'Bagacum 

Vogodorgiaco  xir.  Vodgoriacnm  Xii. 

Geminico  vico  xvi  Geminiacnm  x. 

Pernaco  Xtltt.       Perniciacum  xxii. 

■  Mmca  xvl  AduagamTongrofum  xmi. 

Nerviorum  eite  hodic Hacnoniac  opidum  Bavaj,  infra  doccbo.  ab  hoc  ad 
^&onim  Atuacam  direaumiter  agitur  pcr  opida  Vinche ,  Gemblours,  Verwts. 

cemini  fit  Gemblours  eiTe  Geminiacum;  Pervts  autcm  P  E  R  v  1  c  1  a- 
h  kM  *  nam  »nhoc  v  facili  lapfu  in  n  vitiari  potuit.  Notitia  impern  raihtcis 
saoet  Geminiacenfes  5  haud  dubic  ab  hoc  Geminiaco  cognominatos  .  Idem  locus 
j  ^cberto  adpdlatur ' Gemmehcum ;  &  aliis  Gemblacum :  unde  tande  fadum  Gemblours. 
^abuiautriusque  loci  nomina  funt  vitiata  .  numcri  autem  in  utroque  itinerano 
^escorrupti.  quidpe  a  Vavay  ad  Gemblours  mUliapalTuum  hodic  numcrantuf 
^  Xl  .  hinc  ad  Pertvis  \i  :  &  porro  ad  Tongeren  xxx  . 


50 


A 


C  A  P.     XXII  . 

Ve  Nervms. 


Tuaticis  igitur  ,  five  Bcthafiis  continuabantur  ab  meridie  Nervi^. 
Qjos  Germanos  fuuTc .  teftis  eft  Strabo  lib.  iv  :  i^k0^  CWJl^ 


iio  PHILIPPI  CLVVERII 

NepaW,  £  txto  TiopcwiKov  IQv©* :  id  eft  5  Treviris  junguntur  Nervii,  &  iffl  Germ*' 
nica  gens.  item  Tacitus,  in  libro  deGermania:  Treveri  &  Nervti  circaaffeB^ 
nem  Germanic<e  origints  nhro  ambitiofi  funt;  tamquam  fer  hanc  gloriam  fangviM  A 
fimilitudine  &  inertia  Gallorum  fparentur .  Nomen  eorum 

bifariamapudStraboncm 

Grace  perlcriptum  legitur .  primolocoeft  Nipxioi,  ut  modorelatum;  moxpou^ 
Kifiioi ;  ut  & in  epitoma  Appiani  de  rcbus  Gallicis.  Variafle  Strabonem  in  tam  pu* 
cis  verbis  idem  vocabulum  non  credibile  eft.  quia  autcm  apud  Appianum  eft 
fic  Strabonem  quoque  priore  loco  fcripfilTe  judico .  quamquam  Dioni  quoquc 
lib .  xxxix,  &  xi ,  &  item  Ptolemaeo  fint  Nigtfw  .   Ccterum  tei'minus  Nervitf  ^ 
fiiit  ab  feptemtrionibus  idem,  qui  Atuaticis  a  meridie.  ab  ortu  Mosa  flurnmf; 
primum  a  v  illis  populis,  qui  uno  nomineantea  Germani ,  mox  Tungri  &™r\ 
ere3  deinde  a  Trevcris  feparabantur .    Hos  omneis  conflneis  fuifle  Nerviis,  Jan 
antea  comprobatum  eft.  A  meridie  Rhemos  attigifle,  inde  colligo,  qu°d  Lf' 
far,  comment.  v,  ^frduennam  filvam,  permediosfineisTrevirorum ,  a  fttmi0\  ' 
no  ad  initium  Rhemorum  pertinere ,  adfevcrat.  commentario  autem  VI  ,  eamden* 
ab  ripis  Rheni ,  finibusque  Trcvirorum ,  ad  N^rvios  pertinere  ait .  idem  utrobiqu 
ad  Mofam;  ut  in  Trcveris  docui .    Mofa  quidpe  Nervios  pariter  ac  Rhemos 
Treveris  fegregabat.  Caefar  commcnt.  1 1 ,  Axonam  flumen ,  quod  nunc  accol» 

vulgo  didtur,**  Rhemorum  finibus  efie,  tndit.  id  uticfliciatufi^"^ 

minum  inter  Rhcmos  Nerviosque  ftatuo,  lineam  ab  Mosa  flumine&  monatf- 
rio  Dellain  adopidum  Vervin  duftam.  Hinc  alia  lineaad  fontcis  Sabisamnis, 
hinc  item  alia  ad  opidum  Crevecteur  Scaldi  impofitum,  a  Vcromanduis  dinW  _ 
Ab  occafu,  ipfo  Scalde  ad  Camaracum  ufque  ab  Ambianis;  hinc  verd  ad 
pae  conflucnteis  ab  Atrebatibus  dirimebantur  .    Czfar  comment.  II «  #  e0  r 
infineis  i^fmbianorum  pervenit .  qui  fe  fuaque  omnia  finemoradcdiderunt.  £firf  L 
nets  N^crvii  attingebant  .  &  mox  de  hsdem  Ncrviis  :  gmm  per  torum  fl^f 
duo  iter '  feciffet ,  inveniebat  ex  captivis,  Sabin  flumen  ab  cafiris  fuis  non  arntltUS^c 
liapaffuum  decem  abejfe  :  trans  id  flumen  omneis  Nervios  confedifie,  *^tntm 
ibi  Romanorum  exfpeclare,  undcum  Atrebatibus  &  Veromanduis ,  finitimis  fa** A  urf 
ctis  Scarpac  Scaldisque  confluentibus ad opidum  ufque  Aeth, \'mca  ab  iis  P°PU. 
Nervios  diftermino,  qui  fub  eorum  fuere  imperio5ut  proximo  capite  oftcndan ' 
Contincntur  hodie  regiones  his  finibus  ift*:    Namurcenfis  comitatus  P 
mter  Mofam  &  Sabin,  in  qu*  Caftellum  Namurcenfe  :  hinc  ca  regio,  qu* 


ter  diftos  amneis  vulgo  vocatur  Bafie  Bourgogne ,  id  cft  ,  Burwndu  irf*» ' Lj. 
qua  opida,  Fofie,  Charlemont ,  CMariebourg,  Sautour  Vhilippeville ,  Floren^,  m 
court,  Tutn   CMarchtenau  pont.  deinde  Hscnonisc  maxima  pars ;  in  qu»  °r' 
Beaumont}  chimay,  Lieffe ,  UA,  Landrechies ,  Barlamont^aubeuge 
guefnoy,  Valenchtennes ,  CW/,      Guillain,  Mons ,  Chievre .  nec  non  c  Picar 


Tiraflienfis  ducatus  portio,  in  qua  opida  C^//^  enTirafie,  '&  Cfrlaubert  fi& 
item  Camaracenfis  agri  parsj  in  qua  opida  Cambray  &  Cy&^»  **  Ca0^r\^ 
De  filvis  ac  paludibus  Nerviorum,  infra  in  aefcriptione  Arduenn*  lllv  ' 
plunbus  dicetur . 

Opida  coshabuifle  jam  Ca^faris  aetate,  ex  hujus  comment.  11  Uquct.  QSS^ 
eam  gentem  ad  Sabin  flumen  prope  ad  internecionem  redegiflet  5  reliqu<*'  J 
fupererant  ut  tn  miferos  ac  fupplices  ufus  mifericordia  videretur ,  dt/tgenttfi^  <0 
Jervavtt  5  yf^/^  mi  ^fo 

Caput  gentis  eft  apud  Ptolemzum  B«y*voV,  Taganum.  qtiod  Antoniu^ -> 
Bagacums  &  tabulae  itineraria:  -Bacacum  ^erviorum :  ubi  primaria!  urbis  flgura; 
piclum  vifitur .    Bagacum,  ut  medium  inter  duo  reliqua  vocabula ,  50 
datifllmum  exiftimo.  &  facilis  fuit  interitus  terti*  partis  elementi  k  apudlt^nl 
ma^um  .    Id  nunc  opidum  efle  Hsnonix  Vavay ,  cum  nominis  fimilitudo,  & 


itinera  comprobant,  in  diverfas  hinc  parteis  duccntia .    Nam  uti  a  OJ* 


nunc  eft  Cambray,  &  a  r^«i^  rwwfj  fic  a  Vagaco ,  mutato  g  in 
quafi        .  itinera  fic  habei^ .  6 


fa#unl 
Xabu- 


20 


20 


GERMANI£    ANTICLIIB.  Ifc  m 

Tabute  •  Antonini  j 

Camaraco  Camaracum 

HermonUcum  xL.  Bagacum  xvilii 

Bacaco  Nervior,  viii-  Vodgoriacum  xii. 

Vogodorguco  xii.  Ceminiacum  x. 

Ceminico  vico  xvi.  Perniciacum  xxii. 

Pernaco  xliii,  AduagamTongromm  xiiii; 

Atuaca  xvl. 

Tabutej  Antonini' 

Turnacum  Tornacum 

Ponte  Scaldis  xn.  Ponti  Scaidis'  xii; 

Bacaco  Nervior.  x.  Bagacum  xu. 

Duronum  xi.  Duronum  xn. 

Vironum  x.  Verbinum  x. 

Ninttcaci  xm.  Caiufiacum  vi. 

Auxenna  ix.  tMinaticum  vii. 

Durocortord  x.  Auxenna  vni. 

2)urocordoro  x. 


\orr»niainopidum  convcnire,  partim  fupra  in  Atuatkis  oftenfum ,  par- 
m  infra  eX  fingulorum  locorum  interpretatione  patebit .  Cafar  ab  fecunda  cX- 
P^itione  Britannica  reverfus ,  quum  legiones  indiverfas  Galliaeparteishibernandi 
^Usa  diftribueret;  in  Nervios  unam  cum  Cicerone  legarofe  mififfe  teftatur 
^ment.  v.  hiberna  hujuslegionis  fuiffc  ad  Bagacum,  principem  Nerviorum  ur- 
Sa?5  ^Ucrna^rii6dum  alterius  legionis,  &v  cohortium,  quibus  legati  Cotta  ac 
feat)I^s,  adAtuatucam,  Eburonum  caput;  cxdictocommentario  erui  poffecen- 
^Obio'-  ^a§num  nnic  rei  argumentum  caperelicet  e  diftantia  hibernorum .  Am- 
quj,lx  jgitur,  Eburonumrex,  hiberna  Cott*  ac  Sabini  ad  Atuatucam  quum  ne- 
fe  ^^oppugnaffet,  per  dolum  ac  fraudem,  extra  caftra  legionem  oppnmere 
gat  pCrans'  wbtwex  kibernis ,  aut  adciceronem,  aut  ad  Labienum  dtducere  Ie- 
fa/S  fvaclet5  quorumalter  millia  paffuum  circiter  L,  alterpaullo  amplius  abefiet.  Ca?-, 
Wmtem'  P°ftquam  Ciceronem  ab  Nerviorum  obfidione  liberaffet;  Interim  ad 
tur  lentim>  inquit ,  per  Rbemos ,  incredibili  celeritate ,  de  vittoria  Cdfaris  fama  perfer- 
ton*  Ut>  1Uum  ah  hiberms  Ciceronis  millia  paffuum  L  abeffet,  eoque  (ad  hiberna  Cice- 
LaV^  horam  ix  dieiCdfar  perveniffet ,  ante  mediam  noclem  ad  portas  cafirorum 
»o >  *  ckmor  oriretur  quo  clamore  figmficatio  vittorU  gratulatioquc  ab  Rhemts  Labtc- 
tortMet-  Vnde  liquido  perfpicitur,  terna  hax  caftra  tamquam  in  mquetra  figu- 
{  >  *qualibus  undiquc  fere  Jateribus,  fuiffe  pofna.  Labieni  caftra,  Czfar  tradit 
1  eoderr,  commentario  antea,  fuiffc  in  Rhemis ,  in  tonfinio  Trevirorum.  Treviros 
fu  v0rurn  attigiffe  fineis  inter  duoloca  Mofa:  impofita,  CMontegny  &  Dellain , 
^  Pr*  oftenfum  eft  .  circa  hanc  igitur  ripam  caftra  Labieni  ponenda  ilint .  De 
^  ficCxfareodemcommentario  poftea:  Dum  htca  C&fare  geruntur,  Treviri,ma- 
j?*,€0aftu peditatrts  equitatusque  copiis ,  Labienum  cumuna  legtone ,  qudin  Rhemorum 
du  ^l€rn^erat ,  adoriri  parabant .  \amque  ab  eo  non  longius  bidui  via  aberant,  quum 
a£yniffe  legiones,  mijfu  Cdfaris ,  cognofcunt .  Pofitis  caflris  i  millibus  pajfuum  xy, 
*an  G€rman°rum  ex\petlare  confiituunt .  Labienns,  hofiium  cognito  confilit) ,  fpe- 
30  din\  temer*tate  eorum  fore  aliquam  dimicandi  facuitatem ;  v  cohortium  prxfidio  impe- 
paen(ls  reliclo ,  cum  xxv,  magnoque  equitatu,  contra  hoHem  proficifcitur  5  &,  milk 
f$Um  intermifio  fpatio ,  catira  communit.  Erat  inter  Labienum  atque  hofiem  dif 
nl*  tr*"situ  ftumen  ,  ripisque  praruptis.  hoc  neque  ipfe  transire  habebat  in  animd , 
quo)  tra»"t"ros  exiftimabat .  &  mox  de  hoftibus  :  flumen  transire ,  &  ini- 
cum  ?r<£lium  committere,  non  dubitant .  Treviri ,  caftra  Labieni  oppugnatun , 
copiis  fUis  acl  proximosRhcmorum  fineis,  &  Mofamamnem,  qui  xvmilha 

r  jj  paffuum 


ii2  PHILIPPI    CL  VVERII 

pafllnim  ab  caftris  Labicni  abcrat ,  progrcdiebantur .  auditoque,  duas  a  Carfateau* 
xiliomiffas  Labicnolcgioncs;  caftraillic  pofuerunt  infuis  finibus,  &  dextraam- 
nis  ripa  ;  Gcrmanorum  auxilia  exfpcdaturi .    Labicnus  ab  hibernis  fuis  contr 


Tlrcviros  profeclus,  millc  pafllbus  ab  amne  &  Trevirorum  caltris  caftra  Joca  ■ 
fua.  Eo  amnem  transire  non  aufo  ,  Trcviri  vado  transcunt ,  prcelioque  a  Kom^- 
nis  vincuntur  .  xv  igitur  millia  pafluum  caftra  Labieni  in  occidentcm  vcrsus 


Mosa  amnc  abfuerunt;  in  Trcvirorum  confinio,  id  eft,  haud  longe  a  ^'cvl1 
rum  finibus,  &  Mosa,  tcrmino  Rhemos  inter  Trcvirosquc ,  in  finibus  R ncm 
nim.  Octelius  triangulum  illum  caftrorum  fitum,  cujus  fingula  latera  i  DJi 
pafllium  contineant,  quamftri&ifllme,  ex  fidc  atquc  aucloritate  C«iaris,oD 
vans  5  ita  trina  hxc  hiberna  locavit,  uti  una  fint  ad  Atuatucam  Tungrorums 
quibus  dubitarc  ei  non  licuit;  altera  haud  procul  Flandrix  opido  Oudcnarae\ 
tia  in  ca  rcgionc,  quam  inferiorem  Burgundiam  vulgo  vocaridixi,  ad  VI  _ 
Cerf  fontaine,  inedio  fcre  fitu  intcr  opida  cMariebourg  &  Beaumont .  Vcrum 
ratione  duo  niagna  abfurda  admifla  vidco.   primum  cft5  quuni  Ca:far  Axon 
flumcn  in  cxtrcmis  Rhcmorum  finibus  flucrc  adfcvcret  :  nimis  vaftos  atquc 
normcis  heic  Ortclius  tribuit  Nervhs  fincs  ab  opido  Oudenarde  ad  agros  u  q 
Axona;  propinquos :  qua  re  clicntibus  Ncrviorum ,  de  quibus  infra  dicam ,  *v 
relinquuntur  fcre  nulli.  alterum  eft;  fi  hiberna  Labieni  ad  vicum  Cer) f0i ^20 
ne  colloccs .  nimium  amplos  jam  e  diverfo  agrorum  fineis  Rhcmis  attribucs, 
Matrona  amnc  ad  diclum  ufque  vicum,  prope  Sabin  flumen  :  fimulque  W$ ^ 
tis  jam  iterum  mcndacii ,  vcl  crroris  argucs  Csefarcm  ,  qui  extrcmos  vC^u^0 
ptcmtrionem  Rhcmorum  fineis  haud  ita  procul  Axona  ftatuit  >  quum  ab  m 
vico  multo  majus  fit  fpatium  ad  Axonam ,  quam  hincad  Matronam ,  terjni  ^ 
Rhcmorum  limul  ac  totius  Gallia?  Bclgicse.  Propiiis  igitur  AxonamLabicn 
iha  admovcamus  necefle  cft\  Hoc  autcm  fi  fcceris,  ihtcrvaUum  ccrte,  J^J  ^ 
fha  Cotta:  Sabiniquc;  &  inter  caftra  Labieni,  jam  nonpaullo,  fcd  muh1  r 
libus  fupcrabit  l  illa  millia,  quacC&Tarrradit .  undetandem  ncccflario  ic*I 


argumcnto,  fidcm  auctoritatcmque  Ca-firis  fuper  dimenfionc  interva^orU^alfl.  3° 

con^ 

bit  ,  Cx&tem  raro  in  dcmctiendis  aut  adnotandis  locorum  intcrvallis  adnlb^re 


ter  trina  ifta ,  Cotta.,  Ciccronis ,  Labicnique  hiberna,  haud  pcrindc  ducci 


Ac  fane  pluttbus  ccrtisque  indiciis  infra  in  Arducnme  filvx  defcriptionc  c°  tfc 


ciiligcntiam  .  Ergo  quia  Labieni  hiberna  longius  ab  Cotta.  hibernis  rcm 0  ^ 
opus  fuit  j  Ciceronis  quoquc  hibcrna  ab  eisdem  Cotta.  hibcrnis  longius  1  ^ 
libuspafliium  proferrc  liceat;  adopidum  fcilicct  Bagacum,  Nerviorum  caput'pi 
hoc  jam  ad  Atuatucam,  Cotta,  caftra,  millia  funt  pafluum  lxx  .  totidcm  &  ^ 
ab  codem  in  Rhcmos  ufquc,  xv  circiter  millia  paflunm  a  Trevirorum  c0I\v,al- 
&  Mosa  amnc,  fi  demctiaris,  uti  xquale  hoc  ex  Carfaris  fentcntia  fiat c^ci- 


Jum  cum  illo  ad  Atuatucam  5  incides  in  ipfum  propeflumen  Axonam,  JV  j.40 
tcr  milJibusfupra  vicum  Ligny:  ubi  flumen  id  xvi  milliaabMosa  abcft  •  Q. 
gitur  locus  Labieni  caftris,  qua?  fupra  ex  Cafaris  narratione  defcripfi,  ^^e- 


ptime  refpondet .  cui  ctiam  aquationis  commoditas  in  ipfo  Axona  reclc 
nit:  ea  quidpein  caftrorum  metationibus  cum  maxime  fpeclari  fblet .  ^ 
Reliqua  loca  antiqua  in  Nerviorum  finibus  memorantur,  Camaracum,  ^ 
Scaldis ,  Vodogoriacum ,  &  Fanum  CManis .  CamaraCUM  ^nciaviorl\y  c^' 
controvcrfiam  hodie  eft  opidum  Scaldi  impofitum,  Germanis  Camerick,  ^  Ca0a- 
bray  dictum  .  Libellus  provinciarum  civitatamque  Gahia:,  vocat  Civitatetn 
racenfium  in  fecunda  Belgica  .  Pontem  eadem  itineraria  fic  rcferunt : 


Tabula: :  Antonini  :• 

Turnacum  Tornacum 

Ponte  Scaldis  xu.  ponti  Scaldis  xii 

*Bacaco  3%ervior.  x.  'Bagacum  xii. 


A  *0t 


GHMANI^    ANTIQ^  LIB.  II.  n3 

A  Tournay  ad  Bavay  millia  fiint  xxvm.  defunt  igitur  iv  apud  Antoninum,  &  v 
ttbula  .  Medio  fcre  itineris  curfu  occurrit  hodie  opidum  Conde,  ScaJdi  ponte  jun- 
^m.  quilocus  exnomine,  P  mutato  in  C,  fimulquefitu  atque  intervallo,  haud 
«ubie  vctus  ille  cft  Pons  Scaldis. 

Altcr  ille  locus  fic  rcfertur  in  iisdem  itinerariis  5 

Tabutej  Antonino- 
Hacaco  ^ervior.  Bagacum 

lo  Vogodorgiaco  XI I  Vodogoriacum  xll* 

Geminico  vico  xvl  Geminiacum  x. 

A  ad  Gcmblours  milliaclTe  xl,  jam  ante  dixi ,  undc  patct,  quam  corrupti 
pcfint  numcri  millium  .  Vicus  hodie  cft,  in  itinerc  inter  dicta  opida ,  xi  milli- 

lls  a  B*vay  diifitus,  vulgari  vocabulo  Gaury  .  qucm  ex  intcrvallo,  iiineris  tradu, 
^c vocabolo ,  Vodogoriacum  efle  judico :  dici  autem  hodie  Gaury,  quafl 
^tacum.  prioribus  duabus  fyllabis  amiftis .  quod  aliis  quoquc  locis  accidit.  licin 
Jquanomm  finibus  vicus,  vetcri  nomine  Efomandurus,  nunc  vocatur  CMandu- 
codu    ^  procul  CMombettiard  \  fic  ^Argenwratum,  nunc  Stra>burg',i\c  Mar~ 

Zq    HY*m  Vbiornm,  nunc  Durcn  :  &  id  genus  alia  • 
^  ^  a  nj  u  M  martis  mcmorat  Notitia  imperii ,  hoc  modo  :  Prtfditu  Ldto- 

m^rViorum  Fmomantis.  Belgicd  fecundx  .  Vbi  FanoCMartis  lcgendum  eiic,  com- 
Pr°bat  Eginhardi  hiftoria;  ubi  in  translationc  divorum  martyrum  Marcellini  ac 
^ctn\ Panomartcnfis  fit  mcntio  circa  Valcntinianas  ad  Sealdim  *  idemloqis  invit$ 
.  VI  ^augcrici,  cpifcopi  Camaraccnlis ,  difertc  vocatur  Fanum  UMartis .  Ortclius 

ltCl"Pi*etatur  hodie  Famtm  divi  Salvti,  millc  ac  trcccntis  circitcr  palfibus  a  Valcn- 

n'ams  diflltum  .  verum  hoc  magis  apud  Valcntinianas,  quam  circa  fitum  cft- 
lef no»  ipftim  Fanum  intcllexifle  Eginhardum  ad  Scaldim  putavcrim  ;  fcd  Va- 

^nianas :  circa  hos  vero  Fanum .  Eft  hodie  vicus  vulgari  vocabulo  Fan  xi 
30quc      milIi^us  a  Valcntinianis,  m  millibus,  &  ID  paffibus  a  BagaCO  diflitus: 

^^ntiquum  Fani  nomcn  Latinum  icrvareputo . 
^ercrum  Valentimanenfeis  milites  farpius  citat  Notitiaimperii .  exquorum  yo- 
l5ulOpatet,  iocinomen  antiquitus  non  Valentiand,  ut  rcfcrt  Fginhardus,  icd  V 
^  T,NUN£  fuifle ;  ut  apud  Rcginoncm  quoque  lcgitur .  Apud  Aimcinum 
g*3**  barbare  Vallefthend,  a  corrupto  vocabulo,  quod  etiamnum  durat,  Vale* 
!&L**eS:  in  quo  Fmncko  morc  ch  idcniibnat,quodapfldnos  Germanos^.  Hz<f 
6  *  de  Ncrviis . 


40  Cap.  xxin. 

Df  Centronibus,  Grudiis,  Levaci^ 
Pleumosiis,  ac   Gordunis:  qm 

uno  nomie  foftea  diSii  Sveconi. 

C^far,  commcnt .  v,  de  Ambiorigc  Eburonum  rcgc,  quiNerviis  finitimij 
fuis  fvadebat,  uticailra  Ciceronis,  in  fliis  finibus  fita,  cxpugnarcnt^  hutli 
50  ce      h*<  orathne  inquit,  Ncrviis  fcrfvadet .  itacjtte  confeflim  demifis  nunttts  *& 
"°^s,  Grudtos,Levacos  Plettmofos,  Gordums,quiomnesfubcorumimpertofunt^uam 
•vii  mns  m«nu pojfunt,  conunt :  &  paullo  pofl  :  CMagna  manu  Eburones,  AtuattCt,Ner+ 
^nuyUe  hornm  omnutm  focii  &  clientes,  legionem  oppugnare  incifiunt ,  Socii  Ebu- 
k>££  qui  fu^nt,  fupri  didumeft.  per  clicnteis  haud  dubie  v  diftos  populo, 
Perio  VqUi  in  clientcI^  Ncrviorum  fuSre.  Igitur,  quia  iub  Nctviorum  ftnm- 
9  hvc  clientcia  fuerunt,  dubitare  nonlicet,  quin  nnitinu  itcmtueiint.  n\ 

Kiij  ^ua 


U4  PHILIPPI  CLVVERII 

qua  regione>   A  feptemtrionibus ,  ortu ,  ac  meridie,  maximaque  parte  occafos 
itacertisterminis  populisque  Nervios  elaufi,  uti  nulli  alii  intercedere  °lueant\iej 
ftat  pars  quzdam  ab  occafu  aeftivo,  qua  Nerviorum  flneis  linea ,  ab  opido  Aet  a 
Scaldis  Scarpacque  confluenteis  dutta ,  terminavi .  itaque ,  quia  nufquam  alibi po  - 
funt,  heic  haud  dubie  conltituendi  funt .    Terminus  igitur  ab  ortu  brumali , ,  in- 
tereos&  Atuaticos,  fuitTenera  amnis,  aconfluente  in  Scaldem  ad  opidum  uij 
K^ietb.  hincdicH  linea  adScarpae  conflucntem  a  Ncrviis  feparabantur .  &  mcrI  \ ' 
linea  a  di£to  confluente  ad  confluentem  ri  vi ,  qui  prope  Artefia;  vicum  Le  ^9 
cidit  in  Lcgiam  amnem,  ab  Atrebatibus  fubmovebantur  :  ab  occafu  «ftivo,  ^ 
gia  &  Scalde ,  ad  confluentem  ufquc  Tenerae ,  a  Morinis .  Atuatucorum 
rumquevicinitatem  jam  anteafirmavi :  de  Morinis  &  Atrebatibus  pofteaconi  a  • 
Continet  hodie  folum  hoc  partem  Flandriac,  in  quaopida,  Armentters  ■>  /  .^. 
quod  Gallis  Ltrfle,  Dorrtick ,  quod  Gallis  Tournay,  Oud^narde ,  partemque  °P 
i^sfelB ,  in  la;va  Tenerasripa;  partem  item  Gandavenfis  urbis,  intcr  conflucn  ^ 
Scaldis  ac  Lcgix:  deinde  Haenoniae  modicam  portioncm,  intcr  opidum  Aet* 
Scaldem  . 

At  nimis  arctis  fortaffe  finibus  tot  populos  inclufifle  vidcar .    Nihil  niiruifl  • 
plusagri  tribuiiis  nequitj  aliis  circum  populis  reliquum  obfidcntibus.  neC Ja 
rum  finium  indigent  ;  quum ,  Nerviorum  imperio  univerfos  ac  clientel*  ad/unc  o ,  ^ 
fingulos  tenucis  atque  minutos  fuifle,  neceflc  fit  .  . 

Germanica;  eos  fuuTe  originis  ,  duabus  rationibus  conjiccre  licct.  frirnl  / 
quiafubNerviorum  Germanorum  fueruntimpcrio,  feuclientela  :  tum,  quiaffl  ' 
inaeorum  parsultra  Scalden  5  quo  Germanicas  genteis  in  Belgica  finit  ^ilfll.US^ 

Nomina  eorum,  poftCajfarem,  nullus  umquam  fcripror  memoravn-  1 
iifle  univerfos,  haud  credibilc;  quando  nullum  heic  poft  Csefaris  arma  m  CI7! 
bile  bellum  .    Inaliud  tranfifle  vocabulnm ,  quemadmodum  quinque  popL1 
burones ,  Condrufi,  Scgni ,  Caeraefi,  ac  Pa*mani,  in  unum  Tungrorum  nomcUj  .fl 
Atuatici  in  Bcthafiorum,  &  Sicambri  in  Gugernorum ,  Chatti  in  Sunicorunt  ■,  v 
•Agriffinenfium nomina ,  haud  imperite  fortaflis  conjeccrim  .    Pliniuslib- lV?  ^#1° 
xvii ,  Galliam  Belgicam  fic  defcribit  :  A  Scaldi  incolunt  exteraToxandri,  fu 
nominibm:  deinde  CMenapii,  CMorini,  Oromanfaci,  juncli fago,qui  Cefforiacu*  v°c<i *  ? 
Brianni ,  ^Ambiani ,  'Betlovaci ,  Hafii.  introrfm  Cafiulogi,  Atrebates,  ^^/L- 
Veromandui,  Sveconi ,  Suefiiones  liberi,  Silbanecles  Itberi ,  Tungri,  Suntci,&taJh  0 
ci  liberi,  Treveri  liberi  antet,  &  Lingoncs  faderati,  Remt  fcederati  ,  ^edi°mfL5\ 
Sequani,  Ramici,  Hetvetii,  colonU  Eque(tris  &  Rauriaca  .  Rhenum  autetn  aCC°l*  ^ 
GermanU gentium,  in  eadem frovincia,  liemetes ,  Tribochi,  Vangiones :  hinc  VbH> Co  ^ 
Agrifpnenfis,  Gngerni,  'Batavi,  &  quos  in  infulis  diximns  Rhtni .    Hafii  ifti  atc)lie  0 
(iu/ogi  qui  fuerint,  nondum  liquet.  vitiata  efle  vocabula,  ut  Vlbanefles  ,pr° 
repofui  Silbanecles ;  vehementer  vereor.    Intcrim  Ortelii  hcic  errorcs  ,  ne  n^^^o 
orTiciant ,  breviter  confutentur :  qui  Caftologos  intcrprctatus  eft  Flandri*  op  .fl 
Cafiel^  6c  Haffos  levi  conje&ura  verfos  in  Baffbs ,  ejusdem  provinciae  opidui"  »  ^ 
confinio  Artefias ,  Baffy.  ubi  non  cbfervavit,  Haflbs  iftos,nominc  vitiatos, 
tore  poni  a  Plinio ;  iplosque  ultimos ,  inter  Bellovacos  &  Sequanam  amnem  •  Y 
dum  vero  Cafiel,  quod  Caftellum Morinorum  olim  didum,  in litorali  fuifle gcnteentjS 
rinorum ,  magis  etiam  occano  propinquam ,  quam  Teruanna,  qua-  ej  usdem  g  ^ 
caput.  Ceterum  Sveconi  ifti,  inferioris  Bclgica? populi ,  quianullos  jllis 
tcrreliquas  nationes  agrorum  fineis  fortiri  queunt,  nifi  quos  fupra  qumqu  ^ 
populis,  Nerviorum clientibus  adfcripfi  :  indubio  inde  colligitur  ^mtni°r[ls 
d ;m  eos  fuifle  populos ,  in  unum  corpus  ac  civitatcm  nomcnque  poft  Cx    s  }° 
vum  contributos  5  eodem  fcilicet  tempore,  quo  aliiilli  prsdicti  populi  nov 
Vitateis  novaque  nomina  in  cadcm  provincia  Bclgica  acceperunt .  Q  $c 

Opidum  igitur  in  Sveconorum  agro  rcccnfetur  unicum;  quod  ^"^"•^llo 
Notitianmperii  Tor  n  a  cum  ;  tabuke  ,  ck  Notitia:imperiialio  loco, itcrn 
provinciamm  Gallia;  ,  Turnacum.  hodie  id  vulgo  vocatur  incohs 
Tottrmy ,  G ermanis  Dornick .  Qh^' 


GERMANI^E    ANTIQ^  LIB.  it 


C  a  p.  XXIV. 


De  Veromanduis, 


NErviis a meridie conterminos fuifle Veromanduos,  jam ante  ex Ca>- 
fare  oflcndi .    Hi  quamvis  mcri  fuerint  Galli,  tamen  fincis  eorum  dc- 
lQ         fcribere  fuit  confilium,  quo  finitimorum,  qui  proprie  ad  hoc  opus  perti- 
nent,  clanus  nofcerentur  limites . 

Nornen  gentis  rcftituendum  cft  in  Ptolcmxo :  ubi  primafyllaba  mutilati  le- 
^ej.ltUr  *°f**vJlwf  i  Pro  OvtpopdvJlvtg,  vel  potitis  ovipo^dvJ[vig ,  ut  habct  tabula  iti- 


*na .    Apud  Ptolemxum  ita  lcgitur :  yVo     t<*  eigq/jtiva,  IQvvi  isragoiKxa-iv ,  «tj»- 
KtoTtfci  ffy}  Ktpxtn  ■  Jp'  0$£  6\  pof4,ctvd[v£g ,  &>y  woKig ,  Avyyfa  pcfAeud[vuv :  id  eft; 
atctis  verb  genttbm  incolunt ,  versits  feptemtriones  Nervii :  fub  qmbut  Rhomandttes  $ 
ywrum  opidum  Augusla  Rhomanduum .    Vbi  in  Grcco  textu  facile  corrumpi  po- 
.vruntn*cverba  v<$  Sg  OvipopdvSvzg,  in  v<p>  igo\  ?'ofx>clvJ[veg.  ab.  hoc  porro  fa&um 


v       "    W  Nepx/01  '  t/(p  ct;^  01  pofjLctvd[vzg  y  uv  7toai 
ttits  verb  genttbm  incolunt ,  versits  feptemtriones 
Worum  opidum  Augusla  Rhomanduum .    Vbi  in  Gi 
Av IUnt  n*c  verba  ucp*  *V  Ovipcpctvfrvtg,  in  J<p'  &  0/  f\ — 

tor***  P  V^^W  Veromandui  ccrte  dicuntur  hi  populi  Carfari,  Plinio,  An- 
i0  Di]1110 '  ^  auc^ori  libclli  provinciarum  Gallix :  rabulse  ctiam  funt  Viroman- 
ror  •  Uoi  quidem  corrupta  vocabula  leguntur,  ^Aug.viroCMuduon.  t^dug.Suef 

SPH°^'  Virom*ndiior-  Aug.SueJfon. 
c0r  pCOrilni  iam  minus  ignorari  poteft,  quando  hodiequc  regio  adpellatur  in~ 
tibu    llIiS'  VermAndot6  :  cujus  opida  S.  ^uintin,  Chaflellet ,  Han.  Quibtis  limi- 
bu^ S  °llm  ab  ^crviis  divifi  fuerint,  jam  antca  dittum.    A  meridie  fininmosha- 
Crc  SueflToncs  (  opida  horum  AuguHa  Suefjontim,  nunc  SoiJ[om%  ?{oviod>tmim , 
his  limitibus  difcrctos:  primum  amne,  qui  ab  opido  Vervin  in  Scrrani 
dift*  indeiPfo  Serrl  &  ^Eiia,  ad  opidum  ufquc  Cftttwj:  hinc  rivulo,  qui  ad 
0pi,Um  opidum  /ECix  mifcetur  :  mox  a  fonte  cjus  linea,  &  aliorivo,  qui  infra 
l*ronnHan  in  San™ram  evolvitur :  actandem  ipfo  Samara  ad  opi.ium  ufque  Pe- 
^mr  Abocca^iungcbantur  Ambianis,  ;uxta  lincamab  opido  Peronne  ad  opi- 
^icnr  vecaur  duftam.  Regiones  heic  nunc  continentur;  totus  ager  Vcrorrun- 
mom      Vul§°  Le  ^mandots  diftus :  &  pars  Tiraffii,  qua  opida  Gvife,  6c  Rife- 
^uti*  An§uftos  oliru  exiguam  gentem  obtinuifle  fineis,  patet  ex  eo,  qudd  v 
Co  Una  ^iilia  armatorum  ad  commune  Belgarum  advcrsus  Romanos  bellum 
pti^u.crunt  5  qunm  finitimi  eorum  Sueflbnes  l  millia ,  totidemque  Nervii , 

^ MCaPut  gcntis  fuitAucusTA  VeromanduoruM.  quam  Sigebertus 
a-  ^fointius  interpretantur  Fanum  guintfini .  quorum  tamen  fcntcnte  vin  do- 
^bh^?Udlubenteraccedunt:  nec ego temcre acccflcrim  .    Ratio  eft;  quia;amante 
*  4unb^  docui  exemplis ,  plcraque  Galliae  opida ,  que  gentium  fuere  capita  poft. 
uihrf    icclis  propriis  vocabulis,  ipfarum  gentium  nomina  adfumfifle .    Ad  c- 
Tu^r     igitllr  modum  Veromanduorum  quoque  Auguftam  didam  poftmodum 
nu  c  P^to  folo  gentis  vocabulo  VeRomanduos:  quod  vocabulum  ctiani 
ncexftatin  vico  atque  ccenobio ,  v  paullo  minus  millibus  pafllmm  a  Fano 
^nctini  diflito  ,  vulgo  Vermand  dido .    Hinc  Libellus  provinciarum  :  Pre* 
n0rCtil  Belpu  fecunda  :  C^tetrop.  Civ.  Remorum.  Ctv .  Sueponum .  Civ.  Catte/lau* 
^Jni'  civ.  Veromanduorum  .  Nec  itineris  ratio  ab  hoc  loco  abhorret ,  quod 
******  m  itinerariis  . 

Antonini;  Tabulx  5 

Camaracum  Camaracum 

Augujta  VeromanduoYum  'xvi  1 1 .  Attg.  Viromanduor.  t.  ii 
Conta  ^iginnum    '       xiil.  | 

Augufla  Suejfomtm         x  1 1 .  Lsfug.  Suefonum    xxv  * 


*f«  PHILIPPI  CLVVERII 

Millia  paflimm  hodie  numerantur  intcr  opida  Cambray  &  Soi/sons,  lxiv.  exqtu- 
bus  xxiv  funt  inter  Cambray  &  Vermand:  hincveroad  Soijfons,  xl  .  Vndemani- 
fefto  patet,  numcrosmilliuminutroquc  itinerariocflecorruptos .  In  tabula aliud 
itcr  ab  eodem  Camaraco  lic  notatur : 

Camaracum 

Hermoniacum       xl  . 
Bacaco  Nervior.  vm. 

Vbi  falso  xlviii  ponuntur  millia  pafluum  inter  Camaracum  &Bagacum  :  font10 
quidpe  xxv  tantum  .  Ego,  numcrum  millium  inter  Camaracum  &  Hcrrrionia- 
cum  interiifle,  judico;  xl  vcro  iftamillia  pertinere  ad iter  a  Camaraco  ad  Augu- 
ftam  Sucflbnum  :  qua:  haud  dubie  au&or  intcr  duas  Veromanduorum  ac  Sueflbnum 
pofuit  Auguftas:  illavcro  xxv  millia  intcr  Camaracum  &  Veromanduorum  AU- 
guflam  .  unde  fatis  recle  millia  in  univerfum  conficiuntur  lxv  .  Ncc  mc  quidquam 
movet,  qupd  in  utroque  itinarario  intcrduas  Auguftas  xxv  leguntur  mil^a  • n0 
enim,  &  hujus  fimilia  ,  eo  faciunt,  quod  fupra  dixi,  me  fufpicari,  unum,  e* 
umdcmque  fuiflc  utriusque  itinerarii  au&orem.  undeetiam  librarii  uno  eodem- 
que  modo  poftca  in  utroquc  errarunt.  .  $ 

Ceterum  itcr  per  Vcromanduorum  agros  ex  itinerariis  fupra  attuli  hWnS' 
modi : 

Antonini  5  Tabulse  5 

Bagacum  Bacaco  Ncrvior* 

Duronum       xii.  Duronum  xi- 

Verbinum      x.  Vironum  x. 

Catufiacum  vi. 

Minaticum     Vil  7(inttcaci  XIII, 

CMuenna      vni.         Auxenna  ix.  )Q 

Durocordoro   x.  Durocortoro  x. 

Ex  his  D  u  r  o  n  u  m  hodie  elTc  vicum  Tiraflli  Doren  ,&VerbiNUM 
regionis  vicum  Vervin  ,  nomina  fimul  atquc  itencris  traftus  quam  manifeuiA1* 
indicant .  Sunt  autem  millia  inter  Bavay  &  Doren  xxn  :  hinc  porro  ad  § 
xx.  unde  patct,  in  utroquc  idncrario  utrobiquc  alterum  x  interiiflc .  ln  tabJL 
etiam  corruptum  eft  vocabulum  Vironum,  pro  Verbinum.  In  Antonino  f  . 
xenna,  pro  CMuenna .  eft  enim  nomcn  fluminis,  quod  Cxfari  com.  l\^J 
Axona^  nunc  vulgo  Aifne ,  xx  millibus  a  Verbino  ,  x  a  Durocortoro  di$tU  '* 

C  A  P.  XXV. 
Ve    A  M  B  I  A  N  I  S. 

AMbiani  quoque  quamvis  Gallici  fucrint  gencris  ,  tamcn  ob  fr^jj? 
propinquitatem  heic  explicandi  vidcntur  .    Nerviis  ac  Vaomanduis  * 
fe  conterminos,  jam  ante  oftenfum  cft;  limitesque  corum  dcfcrip^  H 
bus  ab  ortu  folis  includcbantur .  A  meridie  Samara  fluminc,  quod  vulg°  1 ■  jj 
dicitur  la  Somme  ,  a  Eclgio,  Bellovacorum  rcgionc,  diftcrminatos  fuiife,  i}cj0 
in  hujus  dcfcriptione  demonftravi .    Ab  occafu  occanum  attigiflc  Ca?faris  tcm^ 
flate,  vcl  inde  conjeccrim ,  quia  nulli  alii  populi  Ambianis  oceanoque  & 
ponuntura  Ca:fare;  cui  tamen  frequcnshis  inoris  exercitusRomanusoim  f  ^ 
Scd  Strabo,  qui  primus  poft  Ca:farem  has  oras  nobis  defcriptas  reliquit,  3P 
atque  dilcrte  eos  in  litore  ponit,  lib.  iv.     lols  Mivcwms  Xtiinv,  ™°Pli'0t 
Z«s  prf  xj  {***tIi  Moptvoi  ,  ^  biKoukoi,  w  ApPumh  id  eft :  Menafits  MttM  ^ 


GERMANI^    ANTIQ^  IIB.  II.  ^ 

w  era  mdmima  OUorini ,  ejr  Beliovaci,&  Amhiani :  quamquam  ordinem,  .ut  fa-pd 
^as,  hcicquoque  pcrvertit;  Bcllovacos  Ambianis  pra:ponendo.  Nec  melior  Pto- 
ernams;  qui  in  Gallia  Lugduncnfi  primum  a  Ligcris  oitio  ad  SequanA*  oflium 

ituslcgendo,  ultimos  apud  Scquanam  mcmorat  Lexobios;  mox  vero  aScquani 
^tLigeu!^,  regrediundo,  primos  apud  SequanamfacitCaletas:  pofleaque,  in  Gallia 

elgica,  primos  a  Sequana  Atrebatios,  dcin  Bcllovacos,  mox  Ambianos,  tandcm 
j^onnos,  pciTcdiflmio  ordine  .  erant  quidpe  iic  collocandi  :  primi  a  Scquanft 

Aet&,  dein  Bellovaci ,  Amhiani,  Atrchatii ,  CMorini .    Rcclius  igitur  Plinius  lib. 
Jo1V),  CaP-  xvii  :  <^t  Scaldi  incolunt  extera  Toxandri ,  piurihus  nomimbus :  deinde  Me- 
n*$ll>  Moriniy  Oromanfici ,  )uncti  pjgo ,  qui  Gejsoriacns  vocatnr ;  Brianm f,  Ambiani  7 
J  lovaci .  nam  Briannerum  &  Oromanftcorum  nomina  in  Atrebatium  litus  poftea 

cceiTcrunt ;  ut  infra  dicctur .  A  fcptcmtrionibus  Atrebatcis  habuifle  contcrmi- 

0s,  fatis  cx  iis,  qua:  modo  dicli  funt,  perfpicitur.  Caefar  haud  obfcure  idemin- 
bellt  Conirncnt.  v.  nam  quum.iter  Samarobriga  Ambianorum  ad  Ciccronls  ht- 

rr>a  in  Ncrvios  facerc  conftituifletj  aiterum  nuntium  ad  C.  Fahinm  legatum  , 
a  \  ^.Ca^ra  crant  in  Morinis,  mittit,  ut  in  ^trehatium  Jinets  lcgionem  adducat^ 
\\\\  \      r  fac*eridum  fciehat .  Limitem  igitur  intcr  LUxosque  ftatuo  primo,  line- 
at)  Scaljc  &  opido  Creveccenr  ad  opidum  Douricns  :  iflde  Autaum  amncm, 
20  re  |°Ceani':ni  U1quc  •  Vltra  in  fcptemtrioncs  vcrsus  Arnbianorum  fineis  cx.cn Jc- 
11Cc-7  quia  occurrit  mox  Atrcbatium  princcps  urbs,  vulgo  nunc  Ls/rras 
di  /  tUm  m  ntorc>  hitcr  Autsei  oftium  &  Bononienfcm  portum  bini  collocan- 

llnt  111  Atrebatium  ljtore  populi,  'Brianni  6c  Oromunfui. 
£ue      ntment  nunc  hi  fines,  Picardis  partcm  ,  in  qua  opida  Pcnt  a  Seiane  , 
te  A  Crotoy  •>  Pwcs  ,  Pont  de  Remy ,  La  Cauchie ,  Corhie ,  Bray,  Encre ,  cum  par- 
tat      ^anorum  UrDls  >  m  <te*t^&B*aias  rlP*-  continenr  Artelini  comr- 

7  Us  portionem,  qua  opida  Pas,  &  Bapmcs,  &  duo  ccenobia,  Eaueccurt, ztqut 

4rn    U*  gcnns  Ambianorumeft  apud  Ptolenmim  j.ufzctoo^aa:  qux  in  quibus- 
30 faris  C3CCniPIariblls  rcribitur  Zct^apcQ^,  Samarojbriga.  eadcm  in  Ca?- 
hrio  ^Uo?Ue  commentaiiorum  \ariis  cxemplanbus  varie  legttur  ,  alias  SamarQ- 
,   epifj7']  aU^s  Samarohriva,  nonnumquam  Samarohrina.  apud  Ciceronem  ctiam, 
arailiar.  lib.  xvii,  cft  Samarohrina  .    In  tabula  cft  Sammarohriva : 
p0p  ^ntc>nini  itincrario  bis  S.im.irahriva  :  nam  litera  s,  qux  huic  vocabulo  ad- 
hriv  Q  '  PCrtlnct  ad  fcqucntem  voccm  Snejsone.  fic  enim  ilHc  legitur  :  >4  Samara^ 
X{'U  Suefone  nfjue  .  pro  quibus  legcndum  :     Samarahriva  Suejsbnes  ufjue  .  Ve- 
fctol'  ^U!a&  aPuci  Antoninum,  &  in  tabula,  &  in  mclioribus  Cafaris  juxta  ac 
ciiie^1  cxcniPjaribus  legitur  hriva  pcr  v  confonantcm:  apud  Ciceronem  quo- 
hri  ^  C0lrigcndum  cfte  in  v,  ncmo  dubitct .  Ncc  male  tamcn  fcripferis  pcr^, 
^Ofic  i  •  t  CUmNotitia  impcrii  c,  Samhrica:  imo  mclius :  nam  brige ,  livc  hrigge, 
can       antiquis  Celtis  quid  ligniricavcritinopidisadfluminafitis,fupra,  lib.  1, 
niV  Vl  1 '  cxpofnum  eft .     Dc  fitu  Samarobrigae  multum  inter  fe  multi  difccpta- 
nu^    J^ffittW  corum  fentcntia,  qui  eam  interpretantur  urbcm ,  quac  totius 
ljanc  ^lcardise  caput  vulgari  vocabulo  dicitur  i^Amiens .  quidpe,  ut  alia  pcrGal^ 
ns  7.  Sentium  capita,  pofteriori  feculo,  propriis,  &  antiquis  vocabuHs  depofi- 
liilo^-     m  §cntluni  ^ominibus  fuere  adpellata;  fic  ha?c  quoque  urbs  Marcel- 
vinc ln.  llD-  xv ,  &  Antonino  in  itinerario  dicitur  Ambiani;  &  libello  pro- 
larUn"»  Gallia:,  Civitas  Amhtanenjtum .    Marcellini  vcrba  hxc  funt  :  Secundt 
fcodr  '  inelH*  Amhiam  funt,urhs  inter  altas  emincns,  Cathelauni ,  &  Rhemi.  Hiac 
/?i   ^Ue  °;ctorto  vocabulo  vccatur  Amtens ,  quali  les  Amhiens  ;  id  eit,  Amhuu 
ncfci     UC  nuc  rcctc  ctlam  ^onvcniunt  itineraria  5  qu#  mox  citabo.  Srgebertus, 
der/f°  TIas  nilgas  agens ,  Civitatem ,  ait ,  quam  Antoninits  Pius  cnrh  fiiio  Anrelio  condi- 
domi      Sommonohriam  ah adyuentc Jiumine appeiiavcrit ,Gratianum  imperatorem,  fub 
hi^^^^ipMam ,  mutato  nomine ,  Ambianis ^ah  amhitu  Jtumwum,  feciffe  vecari. 
^numjCVlUS  rcPrcncnucns>  Kecine  etm  fciviile  tut0  >  inquit  >  Samarohrinam ,  &  Jm- 
dius  ej?e  urbes  aptd  Antomnum .  Quainrc  dum  errorem  Sigcberti  arguere 

cupit  y 


IIS  PHILIPPI  CLVVERII 

cupit,fuum  ipfius  maximum  prodit  errorem.  quiindc  natus,  quod  Ant0??""j 
uno  in  loco  diftam  urbem  adpellat  ^mbianos^  alibi  verd  Samarabrtvam. 
is  uti  discutiatur ,  itineraria  in  medium  producantur . 


Antonini : 


Tabulae : 


Nemetacum 

Ceferiaco,  quod 

nunc  Bononia 

Samarabriva 

XVI. 

Luttomagi 

XIII. 

Carmiliaca 

XI. 

Adluliia 

VII. 

Cefaromago 

XIII. 

Duroico  Regum 

XI. 

Litanobrige 

XVIII. 

Sammarobriva 

XIIII. 

Auguftomago 

III. 

Cdfaromago 

Sueffonas 

XII. 

Aug.  Magm 

XXII. 

Tabulae: 

Antonini : 

Tervanna 

Nemetaco 

Teucera 

Sammarobriva 

Setucis 

Rodium 

Lura 

Aug.  Sucfon. 


XXII. 
XIII. 
XII. 

XXXI.  X. 
X. 

VIIIX. 
XVI. 


Sueffonas 
Noviomago  m. 
Ambianis 
Pontibus 
Ceforiaco 


xxxviii.  lcg.  xvn i. 
XXXI  iii.  xxin- 
xxxxv.  XXI H1' 

XXXVI ii.  xxvi. 


Cafaromagum  ,  Bellovacorum  caput ,  nunc  efle  Beauvais,  quafi  B^vfa'Lc 
oftenfum  eft  in  defcriptione  Belgii:  Nemetacum  eflc  Arras,  proximo  hinc J0t 
'  Arras  igitur  ad  Beauvais  tcCth  itcr  agitur  pcr  Amiens ,  quar  elt  «> 
ni .  Augufiomagus  ( qux  male  vUrofMy^  XvpcmKlav  apud  Pto 


docebo .  Ab 
briva  Antonini 


llat 


um,  proAt/ yu<ron*y(&  XiKGcwvclav ;  quam  gentis  vocabuloNotitiaimperii^r^  }o 
Salvanettas)  hodie  eft  Senlis .  ab  hacad  'Beauvais  millia  funt  pafluum  *xxl  \a(j 
curritautem,  poft  viii  millia,  flumenvulgo  nunc  Oife ,  Vibio  Efia  ^ur*jjc3t, 
quod  Litanobrigam  fuifle ,  eo  tra&u ,  quo  nunc  eft  Verneuil ,  vox  briga  m  ^ 
fcriptum  igitur  fuifle  cenfco  apud  Antoninum  hoc  modo :  Litanobriga  xxi  J  J  \  {$ 
gufiomago  viii.  Hinc  porro  xxxvi  funt  millia  Sueflbnes  ufque.  ln  tabula  i 
Nemetacum  &  Sammarobrivam  eft  Teucera .  hodie  is  locus  ,  dire&iflinio  ltl^ 
intcr  Arras  &  Amiens ,  dicitur  Tieure .    Porro  ab  K^Amiens  ad  Soifons  tcl^c^ 
rc&iflima  via,  transeundum  eft  opidum  Royeh  quod  tabula;  Rodinm.  ln*QX&< 
itinere,  inter  Sueflbnas  &  Ambianos ,  Antonino  eft  Noviomagut;  quod  ^ 
ri,  in  comment.  n  ,  eft  Noviodunum,  Suefonum  opidum  :  cx  quovocabuio  ,^ 
etiam  contrade,  ut  pleraquc  alia,  dicitur  'Hpyon.  unde  vereor ,  corrupte 
Antoninum  adpellari  Noviomagum .  quamquam  re&e  llc  vocari  poterat ,  ^ 
prope  ripam  JEfix  :  quemadmodum  re&e  Noviodunum ,  quia  ad  radiccm  m  ^ 
Iamverointabula,  a  Sammarobriva  ad  Geforiacum,  locus  Duroico  Regu^ ^ 
pidum  Rue:  &  hinc  Adlullia  vicus  Argoulles,  ad  Autaeum  amnem  :  LuM^  ^ 
(fimodo  nonfit  Latomagus  Antonini,  quod  huc  nonpertinet)  ad  flumen  ^ 
cium  fuifle,  circa  opidum  Monftreul,  vel  Eflaples,  conjicio  ex  voce  mag0, 
tonini  locus  Pontibus ,  eft  Pont  a  Selane .  Ex  his  igitur  fatis  clare  patet,  Satn  ^ 
•vam  Antonini  eamdem  efle  urbem,  quae  &  Ambiani  ei  dicitur .  Nec  niirun^  c 
duobusdiverfisvocabulis  eam  adfecerit.  quidpe  fupra  in  Rauricis  doctii,  i° 
jusaevumhujusmodiprincipeis  nationumper  Galliam  urbes,  ipfarum  natl  voCa- 
incepifle  adpellari  vocabulis.  unde  nunc  antiquis,  nunc  nuper  adtributi  ^ 
buliseasdem  promifcue  tunc  fcriptores  indicarunt .  Exemplum  ejus  rei  aU  ^ 
ftat  apud  eumdem  Antoninum  in  vrbe  Tricaflbrum  Auguftobona ,  vnlg0-. 
Troyes  dida  5  quamille  primo  ioco  Tricaffos  vocat;  poftea  vero  Auguftobon 
Samarobriga  nomen  haud  dubie  a  fitu  traxitj  quafi  dicas  fom 


GERMANIf   ANTIQ^LIB.  IL  nj 
mra.  Antiquitas  ejusfummaindeperfpicitur,  quod  jam  anteCsefaris  in  Galliam 
^vemum  caput  fuit  gentis .  adquod  dignitatis  faftigiumnon,  nifi  louginquiori 
iqua  celebritate  ,  evehi  potuir.  Ca?far  heic,  ut  in  principe  urbe,  L.  Domitio, 
P-ClaudioCoss.  annoante natumlefum  liv,  e  Britannia reverfus,  totiusGal- 
^  Lomata.*  conciliumpercgit :  legionibusque  in  varias  civitateis  distributis,  ipfe 
^confeditj  impedimcntis  exercitus,  obfidibus  dvitaturn-  literis  publicis,  fru- 
entoqiie  omni ,  quod  huc  tollerandae  hiernis  causa  devcx^ft ,  fecum  detentis.  po* 
c*,  exprto  Nerviorum  bello,  Craflum  locorebusque  di&is  prafecit;  Icgloneu- 
lo   •  attr*buta  .  confc&o  bello,  ipfe  iterum  cum  iii  Icgionibus  ad  hanc  urbem 
^lnis  hibernis  hiemare  conftituitj  ut  harum  rerum  reftis  eft  ipfe  comment.  v. 
fubftUm  nec^uc  U1DS  niC »  ne(Iue        Sens  Ambianorum  per  vim  a  Romanis 


bellum 


nam  licet  x  millia  armatorumad  commune  Belgarum  adversus  Ca?farem 


contribuerint  5  tamen ,  poftquam  devi&is  hoftibus  Caefar  in  eorum  fineis 
P  fvemt,  mox  fe  fuaquc  omnia,  fine  mora,  ei  dediderunt;  tefte  Cacfare  com- 
pell^'  H  '  ^arceIllnus>  didoloco,  dum  eminentem  interalta*  Belgica  ficunda  ad- 
fac  at  m^em>  co  ^P10  &  Remorum  Durocortoro  praeponere  eam  vidctur,  &  caput 
rill^re  totlus  provincise  .  verum  huic  opinioni  contraftat  au&or  libelli  provincia- 
I»,  »  ^i  rnetropolin  hujus  provincise  pronuntiat  Remos7  quae  eft  Durocortorun) 
vulgo  Reims  di&a . 

C  e  ^ua  *oca  in  Ambianorum  finibus ,  jam  antea  memorata ,  funt  ifta :  T  £  u* 
y  £  R  A  >  nunc  Tieure  j  Ad  lvllia  (ni  vocabulum  vitiatum  )  Argou/les  j  P  o  N- 
lnt  s  >  p ont  a  Selane :  unde  etiam  nunc  magna  pars  veterum  Ambianorum  finium 
*°ntie       laram  &  Autanim  amneis  ,  comitatus  titulo  infignis,  nomen  habct 

Qra      Iocis  accedit  alius ,  qui  Antonino  Caracotinum,  tabul*  corrupti 
Vtntim  dicitur .  Itinera  ab  hoc  fic  fe  habent : 


30 


40 


Antonini  $ 
Caracotino 
luliobona.  x. 
Loium  vi. 

XIIII. 
VIIII. 


Antonini  5 
luliobona 

Breviodorum  xvn. 
Noviomago  xvii. 
Condate  xxiiii. 
Durocajis  x. 


Tabute * 
Ceforiaco ,  quod  mnc  Bononia 
Cravinum  x. 
luliobona  %* 
rBreveduro  xvill* 
Mediolam  Aulercorum     ....  * 


Antoninij 
Iuliobona 

Mediolanum  xxxiiii. 


bile  &*>  Vellocaflbrnm^uondamcaput,  ilne  controversia1  hodieeft  Roan,  nO* 
eife  maris^ntannici  emporium  .  Iuliobonamy  Caletorum  quondam  caput ,  nunC 
^Pu^1^11111  ^tePe  '  &  'Rreviodurum ,  Ponteau  de  mer^  Noviomagum,  Lexobiorum 
touroSr"11*  Lifieux  yMediolanum ,  Aulercorum  Eburovicum  caput,  nunc  Evreux$ 
ftitui*     *  nunc  Dreuxt  alioin  opere,  quod,  Deo  bene  adnuente,  deGallia  in- 


fi0n  U5  >  Puinbus  certisque  firmabo  argumentis.  Cravinum  igitur  illud,  intef 
30picju  niarn     Iuliobonam  pofitum,  nullus  alius  eritlocus,  quamquod  nunc  o- 
clariUs      arnar£°ftiumdextra  ripa  fitum,  vulgari  vocabulo  dicitur  Crotoy.  quod 
qu0  •  etlarn  indicar  nomen  apud  Antoninum  Caracotinum.  ex  quo  in  tabiilii 
e '  fl  n°n  totidem  literis fyllabisque,  certe faltem  Cratinum  fcribem 


15196/D  ^ 


120 


PHILIPPI  CLVVERU 


C  A  P-  XXVI. 


Ve  Atrebatibus, 

AMbianis  contcrminos  fuifle  Atrebates,  ante  demonftratum  -t»  <  * 
quoqucolim  Galli .  attamen  quia  nunc  in  xvii  inferioris  Germani* 
vinciarum  numero  cenfentur  5  in  hoc  opere  defcribcndos  quoquc  pu    ^  ^ 
Nomen  eorum  apudPtolemxum  eft  Kt^<irm  ,  Atrebati  i»  *ml 
meridie  cingcbantur  iisdem,  quibus  Ambiani  a  feptemtrione .    Ab  occa  up^ 
tinuifle  ad  ufque  oceanum  ,  a  feptemtrione  ad  Morinos ,  fupra  etiam  ol  c 
eft  .    A  Morinis  eos  feparo  amne,  qui  apud  Bononiam  in  oceanum  evo^ - 
ab  hujus  porro  fonte,  linca  ad  flumen  Legiam  du&a ,  qua  vicus  eft  yu lgari 
bulo  Cafrile  ,  v  millibus  pafliium  fupra  Tervannam :  hinc  ipfo  Legia,  a^L]1(^i 
ufquc  Le  Venty .    Ab  ortu  aeftivo  quo  limite  ab  Nerviorum  clicntibus  cli 
fuerint ,  jam  ante  diftum  eft  .  Includitur  his  nunc  finibus  tota  Artefia :  pars  ^ 
Flandrise,  clextrcLegia^amnisripaeadfixa  ;  quaopida  vifuntur,  Ryjftl,  ^^/'W, 
znentiers ,  PaJJce ,  &  Orchies:  &  Hxnonia,*  exigua  portio,  qu&  opida,  S.Affl    9  ^ 
fouchain ,  Arleux ,  Pecquencourt .  u0d 
Opidum  Atrcbatium  eft  apud  Ptolemacum ,  o'piytcuuv,  OrigiacuM  •  H  ^ 
Orchies  nunc  cfle  quin  credam,  nefcio  quid  impcdiat;  quando  nomen  tatn  ^ 
alludit.  chi  namque  Galljs  fonat,  quod  Germanis  fchi,  Italis  fci,  ^y^jio- 
Anglis/fc,  Polonis  szy,  Bojoharmis  fsy .  cui  fono  quam  proxime  acccdll\  aca- 
rum  itcm  pronuntiatio  in  gi-  qux  eadem  &  Italis  communis :  Polonis  ve  ^ 
liis  Sarmatici  generis  populis  idem  fcribitur  zy .  proinde  Orgies  antea  IUyerunl 
to,  quod  poftmodum  ob  liquidae  r  afperitatcm  flexum  eft  in  Orchies .  0 
tamen  funt  noftri  feculi  au&ores,  qui  Origiacum  eodcm  ponunt  'ltu,ratj0. 
nunc  princeps  Artefiae  urbs  confpicitur  Arras :  ea  fcilicct,  uti  cgo  fuspicor>  jO 
ne  ducti,  quia  Ptolcma:o  ufitatum,  ea  tantum  in  Gallia  referre  opida ,  <F '  * 
tium  fuere  capita.  hoc  vero  unicumeiin  Atrebatibus  opidum ;  ceu  &  ipu  ~ntj$ 
tis  caput.  unde  poftea  etiam,  abolito  antiquo  proprioque  nomine,  ip^s*Qd> 
vocabulo  di&um  Atrebates  ;  &  tandem,  ut  nunc  viget ,  Germanis  Atr ^ 'iflCra- 
lis  Arras .    Verum  horum  ego  fententiae  haud  temere  fubfcripferim  .  cX  1  ct> 
riisquidpc,  Notitia  imperii,  &  Libello  provinciarum  civitatumque  Ga ul^^uin 
fpicio ,  caput  quidcm  gentis  Aq;ebatium  fuifle  Arras  ;  fed  antiquo  nominc 
NemetaCvm.  Notitia  imperii :  Prafeclus  Latorum  Batavorum  ^mC^etrcf' 
nm,  Atrehatis,  Bclgiu  fccunda .    Libcllus  provinciarum  :  Belgica  fecunda  '• 
Civ.  Remorum-  civ.  Suejstonum-  Civ.  Cattellaunorum ;  Civ.  Veromanduorutn >  /jc|0 
Atravatum  ;  cw*  Camaracenfmm ^iv.  Turnacenfium ;  &  reliquae.  ltincr 
habent : 


Tabulae  $ 

*Njmetaco  xxn. 

Teucera  xui. 

Sammmbriva  xn. 


Antonini ; 
Tarvenna 

Nemetacum  xxn. 
Tornacum  xxvii. 


Antonini ; 

CaBello 
CMinariacurn 

 ~  xvi11- 

jcnix- 


Nimctacum 
Camaracum 


Antonini  $ 


Tarovenna 
Nemetacum 
Camaracum 


xxi  1 

XIIII. 


Tabulaij 


Tervanna 
Nemetaco 
Camaraco 


XXII* 
XIIII. 


CaficllHtn  &  OWmwcum,  nunc  eflTe  flandrias  opida  C^/,  &  -Jdtrgw**  \w 


GERMANI^    ANTI-Q^LIB.    II.  121 

Jn  Morinis  oftendam  .  A  Cajfel  profcclurus  Arras,  re&o  itincre  transit  iMcrgbem. 

.  noc  Attas  ufque  millia  funt  xxvii  :  &  hinc  Camaracum  xxu  .  A  Tervanna 
Caain  ad  Camaracum  versus,  rcclc  transitur  Arras .  Suntautem  miliia  intcr  Tcr- 
Vannani  &;  Arra6  xxxiv:  hinc  ad  Tornacum  xxxii  .  undepatctin  Antonino  ter- 
1Urn  x  in  hoc  nuniero  vitiatum  in  v .    Teuceram  tabulae ,  intcr  Ncmetacum  <5c 

^minarobrivam ,  nunc  cfle  vicum  Tieure7  inter  Arras  &  ^dmiens^  fupra  often- 
Lln*  eft .  Erravit  igitur  Ptolemseus,  Origiacum  Atrebatiorum  opidum,  quod 
nunc  °nhiesy  pro  capitc  gcntis  accipiens.  nifi  forte  ISjmetaci  vocabulum  apud 
eum  interierit . 

Cetcrum  qui  Nemetacum  idcm  efle  arbitrantur  opidum,  quod  A.  Hirtius,  in 
*  ro>quem  ad  Ca:faris  de bello  Gallico  vii  commentarios  adjecit  vm,  adpellat 
^tottoccrriam^  fivc  T^emetoccnnam  5  toto,  quod  dicitur,  ccclo  errant .  hoc  enim 
c*fcrtiflimis  vcrbis  cenfet  in  Belgio,  qua;  Bcllovacorum  fuit  regio .  Verba  ejus 
jj^^Um  :  ff**  rtbus  confeclis  ?  ad  legiones  in  Bclgium  fe  recefit .  Inbernavitque  2^ 

Ca  p.    xxv  i  i  . 
20  De  Briannis,  &  Oromansacis. 

PLinius,  ut  fupra  rclatum,  lib.  iv,  cap.  xvii,  Geflbriaco  pago,  quem  Mo- 
rinorum  fuiflc  proximo  capirc  oftcndam,  jungit  in  litore  Oromansa- 
.   c  o  s  5  his  Briannos;  quibus  fubncftit  Ambianos.   Ulas  duas  nationcs 
^ia  ncc  Catfu,  ncc  Strabo  memorat  5  nomina  earum  poft  eorum*vum  cxparte 
*ctatium  fuccreviflc  fufpicor.  Partem  itaque  horum  agrorum  abfcindo  perli- 
C*T//  ab  opicio  D°rlens  ad  fonrem  Lcgixduftam ;  indc  ipfo  Legia*  ad  vicumufque 
^Ue;  indcperfupradidam  lineamadfontemufqueamniculi, quiapud  Bonbni- 
£  R  °Ceano  mifcetur .  hujus  partis  feptemtrionalia  Oromansacis,  auftralia 
30  j£ 1 A  N  n  i  s  tribuo .  Limttcm  intcr  utrosque  conftituo ,  Tcrnium  amnem,  a 
9  divi  Paulli  dcfluentcm,  &,  in  qucm  hic  incidit,  Cancium ,  ad  exitum  ufquc 
0Ccanum . 

t\lx^0Q}  heic  ab  antiquis  fcriptoribus  recenfentur  nulli ;  nifi  qui  in  tabula, 
lum  ptll  paiTuum  a  Bononia  diflitus,  vocatur  Luttomagus.  id  intervai- 
Ad  fl   mul(luc  itincris  tractus  incidit  in  flumen  Cancium,  &  opidum  CMon/trcul . 

umcn  fuiflc,  patetex  voce  magus,  quac  traje&um  fiuminis  fignificat. 
bttraneterum  Pl°  Briannis,  vulgata  cxemplaria  habent  Britannos .  undc  quidam  ar- 
aplld  ^  hos  e  Britannia  in  hoc  litus  transmigrafle.  Verum  hujus  rci  quianuilum 


40 


fcr^  auctoresindicium,  autveftigium  jhaud  temere  corumfentcntixacccf- 
ftciii >  ^ Wam  antc  Csfarem,  fivc  ipfius  Ca&ris  tcmporc,  nullos  hcic  fuifle  Entannos, 
e B,lf C  COn^mcntariis cjus  pcrfpicitur.  Quod  fi  fuhfent,  haud dubie  de  horu  quoque 
Belo  li  in  Belgicam  transmigratione,  meminiflct  comment.  v,  ubi  quorumdam 
Vel  i  °? in  fititanniam  transgrcflum  memorat.  Poft  Cxfarem  vcro  fi  vel  Claudius, 
f,li(Ta  ,simpcrarorumtraduxi(ret;  ccrtc  non  minus  dehis  inmonumenta  relatum 
tu,  !r>  quani    Vbiis  Sicambris,  Cattis,  ac  Sarmatis,  in  Galliam  traduclis .  &  Taci- 


-       -mv,  ,  ua3j  jaauiuiu,  ^».^,^^.,,»^,   

-or   ^  in  vit^  Agricola?,  ubi  in  Britannorum  origincm  difquirit ;  horum  haud 
n0(ni  merninifler.  Veri  iimiliusigitureft,  populoshos  partem  fuiffe  Atrcbatium  , 
rt  cx  quo  vocabulo ,  &  gentis  e  rcgione  Britannia:  fitu ,  fcioh  qui- 

lDl  ^nxQrant  Britannos . 

Cap.  xxviii. 

Ve   M  o  r  i  n  i  s  . 

|J°ft  Atrebateis,  proximi  oceani  frcto  fuerc  Morini,  omnium  Belga- 
•4.    rUln  extremi,  rcfpechi  urbis  Komx  .  hinc  Maro,  ^neid.  libro  vmi 
r  L  Extre- 


122  PHILIPPI  CLVVERII 

Extremiquc  hominnm  CMorini.  &  nofter,  hiftoriar.  iv:  CMofim  amnem  tranfre 
jubet ,  utCMenapios,&  Morinos,  &  extremaGalliarumquaterent .  itcm  Mela,  lib.i  n, 
cap  .  1 1  :  Ab  Offmiis  iterum  ad  feptemtriones  frons  litorum  refpicit :  pertintntque  aA 
ultimos  Gallicarum gentium  Morinos .  A  Germanorum  gente,  ac  nomine  quamquam 
eos  excludat  Plinius,Scaldi  ftumine  illam  flniens ;  tamenin  hoc  opere  dicentur,  q"ia 
nunc  Gcrmani  maximam  eorum  flnium  partcm  incolunt.  Limitcs  ad  meridiflH 
vcrsus,  quibus  ab  Atrebatibus  &  Nerviorum  clientibus  Atuaticisque  diftin&i")16' 
runt,  itemquibus  ab  ortu  Menapios  attigerunt,  jam  ante  iniftispopulisclefcup11 
funt .  Ab  feptemtrionibusigitur,  &occafu,  oceano  cingebantur ,  Selandicas  iuque  ^ 
infulas :  inde  ipfis  infulis  5  quas  tunc  Toxandri  tenuerc  . 

Dc  Morinorum  juxta  ac  Mcnapiorum  habitationibus  ha?c  Dio  ^**?^ 
o'W yd(>  'zrohetg  s%ovtss  ,  ct^  c*  KctXvQcug  <P\jctTu>$fJoi ,  ^  Tct  TtpMTaZgt,  ig  Tci  haff^m^ 
ofi&lv  ctvaontivcio-ct^oi,  tstoTkv  vshetoo  T*g  >&&(rfxi£culccf  o-cptor  Tuv^oafJLctiUiV  &K.ctitu<rciv-,  V  j  * 
t7m()ov .  i7rix&pr,<H  fikv  o  Kcqtrctgj  xjy  eg  tw]oL  Tct  cprj  ty\vvKLu  Ttpvw  fzjt9Xu^<ro^ '  . 
<P[ict  Ti  to  ptytQ(&,  cuitoov  ,      cf[id  to  <z?fjg  x&pnvct&vcti ,  ct7rctvi<pi.    ld  eft:  ^Cf\  nf 
mm  urbeis ,  fen  opida  habentes ,  fedtn  tuguriis  babitantes ,  omntbus,  qtucarahAbem 
in  monteis ,  denffimis  fhis  objitos ,  absconditis ,  plm  damni  Romanis  lacejfentib^  f 
tnlerunt ,  qtiam  ipfi  acceperunt .  tentavit  equidem  Cxfir  adipfos  monteis/fiv*  mfh 
penetrare :  fcd  ob  eorum  magnitudinem ,  tum  quod  biems  jam  adpetebat ,  re  ^efteraULc  i0 
tcfiit  .  }Ia-c  pleraquc  Dio  hauddubie  exCa.faris  habuit  commcnt .  m  5  ubl  ^ 
leguniur  vcrba :  EodemferetemporeCa-fir,  ctfiprope  exacla  jam  aflas  erat ;  f\j 
omm  Gallia  pacata ,  Morini  Menapiique  fupererant ,  qui  in  armis  effent ;  neqM™*  . 
umquam  legatos  dcpacemififent ;  arbitratm ,  id  bellumceleriter  confiapofe,  e°e*tr^ 
tum  adduxit .  qui  lenge  aita  ratione,  ac  reliqui  Galli,  bcllum gerere  infiituerunt .  nW>>  1 
intelligebant ,  maximas  nationes,  qtu proelio  contendiffent,  pnlfas,  fupcratasque  effc  \ 
ncnteisque  filvxs,  ac paludeis  habebant  ;  eo  fe  fuaqueomnia  contulernnt.  Adqnar^ 
tium  filvarumquumpervenifet  Cdfar  ,caflraque  munireinfiituijfet ;  nequebofiistnt c 
njifmeffet;  difpcrfis  tnopcrenosiris ,  fubitb  exommbm  parttbm  flv£  evolaverunt ,  v 
wofros  impctum  fccernnt .  ISljfiri  celeritcr  arma  cepernnt ,  eosque  in  filvas  rer!rUffy.^ 
&  ,  compiurtbm  tnterfeclis ,  longius  impedttioribm  locis  feqnuti ,  paucosex  (m  -p. 
derunt .  Reliquis  deinde  diebns  Cefar  flvas  c<edereinfiituit :  ejr ,  ne  quis  inermivtti  1 
prudenttbwque  militibus  ab  latere  impetnsfcripofet ,  omnemeammateriam ,  VlAeU\\k 
fa,  converfamadhofiemcollocabat,  & provMlo  adutrnmque  latnsexfruebat .  lnat}\£P 
celerttatcmagnofipatiopaucisdiebusconfeclo,  quumjam  pecus  atque  extrema  imf^n V 
taabnofristenerentur,  &  ipfi  denfores  fihas peterent ;  e)usmodttempcfi«tcs  fM tc°\. 
qunu,  uti  opm  necejfario  intermitteretnr ,  ejr  continnatione  imbrium,  diutih  j ^.L> 
bits  milites  continert  non  pofient .  Jtaque,  vafiatisomnibus  eorum  aoris.  vtcts  *  J  • 
queincenfis,  Cdfar  exercttum  reduxit ;  tyin  Aulercis ,  Lexoviisque,  reliquis  ifen)C^c. 
tatibus ,  qu£ proxime  bellum  fecerant ,  in  hibernis  collocavit .  Monteis  heic  5  ip 

moratomnino  nullos;  fed  paludeis ,  continentisque  filvas .  ncquc  vcro  in  lis^nl  J$ 
quos  Morinis  Menapiisque  adfcripfi,  ne  in  tota  quidem  Gallia  BclgA  ra 
itcrnuntur  altitudinis  monteis,  uti  Ca:far  cum  exercitu  fuperare  nequiverit  -  \ 
mde  pro  o\av  &  o^,  cx  Cacfaris  teitimonio  legcndum  moneo  i\£v,  &  %M  id  r  <fo  • 
dnm,  zcpa/udeis:  quas  difficileis  fuilTe  fuperatu  ,  fatis  aperte  ipfe  indicar 
Sed  Menapiorum  paludeis  fupra  commonftravi .  in  Morinis  hodieque  ^ 
tur  haud  cxigua::  quarum  maxima:  interopida  Brn^ge  &  Ttelt,  Buiscampfr^)  ct 
xima:quc  his  vcrsus  fcptemtriones  CMaldcghem  fcld  adpellantur :  item  ah*  1  ^ 
opida  <^4xele,c\  Hulfl%  quibuscommune  vocabulum  Moere,  idefl,  pa/tts:  ^cQf0lt 
noreshis,  intcropida  N/eupoort,  &  Dujnkercke-,  quibus  vulgarenomen  .  #  jO 
moere  ,  id  eft  ,  magna  palns  :  item  alia?  in  Ginenficomitatu ,  inter  opti*  .^, 
Guines ,  &  Ardres :  minorcs  circa  opidum  Iperen^  &pafllm  pcrrcliquam  Fla"  )inluS 
Cetero,  opida  Carfaris  a:vo  nulla  habuiflc  Morinos,  teftem  modo  alldl^£Ue' 
Dionem.  lpfc  Cxfar  treis  eorum  memorat  porfus.  quos  certo  fitu  indicare,cur 
rit  pretium;  quandotantaeftfuperhisinterinterpreteis  difceptatio .  In  ccX0 
tario  igitur  ivj  Ipfe  cnm  ommbus ,  inquit  ,  copih  in  CHorinos  profctfcit^h 


GERMANI^    ANT  I        L  I  B.  II.  22} 
™de  erat  brevifimus  in  Britarniam  trajcclus  .  huc  naveis  undique ex  finitimis  regioni- 
quam  fiperiore  dttate  ad  Venetkumbellum  fecerat ,  clajjem  jubet  convenire. 
Hiinc  locum  eunidcm  cflfe,  quem  poftca  in  comment.  v,  kium  adpellar  por- 
*"m ,  haud  dubium  eft .    quidpe  quum  fecundo  in  Britanniam  trajc&urusetfet; 
nrneis^  inquit ,  ad  portum  lcium  convenire  jubct .  ex  quo  portu  commodijsimum  in 
nt<inniam  trajeclum  ejfe  cognoverat,  circiter millium pajfuum  xxx,  a  contincnti.  Co- 
§n°verat  videlicet,  quum  primd  trajicerct.    tunc  enim,  antequam  trajiccret, 
^mmodifllmum  portumfatis  eum  explorafie,  haud  dubium  eft .   Hunc  vero  tria 
2q  jlVcrfis  temporibusdivcria  obtinuifte  nomina ,  apud  au&ores  reperio.  primum  fuit 
. c  1 1>  modo  didum,  a  Caeiare  ac  Strabone  ei  tributum:  alterum  Gessoriaci, 
a  pluribus  memoratum:  tertium  BoNONi£,a  poftcrioris  fieculi  fcriptoribus 
raclitum5  quod  etiamnum  tenet,  vocaturque  vulgo  Gallis  incolis  Boulogne,  Ger- 
proximis  Buenen .   At  tria  ha:c  nomina  varie  interpretcs  varii  in  varias  dis- 
i^rw^  Partcis  .  quorum  errorcs  dilucidius  crunt  indicandi,  quo  noftra  firmius 
abiliatur  opinio.  Ac  curum  equidcm  fcntentia,  qui  hium  volunt  eife  Flandtiae 
nc  opidum  Brugge^  item  eorum  opinio,  qui  cjusdem  regionis  opidum  Sluys^ 
Jj    Potius  transmittendae  funt,  quamargumcntis  rationibusque  refellcndas.  nec 
arun°r-tamen  corum  en*  vccordia ,  qui  audcnt  adfirmare,  Icium  portum  ad  opidum 
*° nu^Uil:ilS  cxmilflc7qnod  inmcditcrraneis  nunc  Fanum  Audomari ,  vulgo  S.Omerv 
.^ncupatur.  litoribus  hinc  proximis  xvii  millia  paltuum  recedentibus.  perfvjfi, 
^Ult  Ortelius  in  thefauro  gcographico ,  partim  ex  loci  fitu ;  qui ,  qdum  valde  hurnilit 
fiti/T**4**4  tnmen  htora  wbem  quodammodb  cingunt ,  ejr  Jinum  maris  olim  capacijstmuni 
Qi  K  *n^*cmtl  partim  ex  urbts  nomine ,  quo  Sithicu  vocitabaturx  quafi  dicasjinwithii- 
^  UstantumOrteliusadhibuitfidei,  ut  aliisetiam  documcntis  atquc  rarionibus 
aT  C°mPr°kare  conatus  fit.  Hisaddam,  mquit,  dtslantiam ,  qud  ejl  ab  hoc  opido 
sJl°Ximam  Brit*™i*  infuU  conttnentcm,  ad  amujsim  cum  ccCxxJUdiis ,  qux  illi 
r,*b0J'l>.  iv  trtbuit,  hodiequadrare.   Cdfar eam  xxx  millium  pajT.fiuit:  Piinius  L  i 


fi  al'  'XXXIX,  vi  mtlltbus  au^et .  Scd  age;  fi  huc  ufque  olim  litusoceani ,  & 
30  om,  Audoniaii  rano  breviflimus  quondamin  infulam  ttaje&us,  3  fcindas  oportet 
*ecvYd  terrarumi  qll°d  *b  opido  Pont  a  Se/ane ,  five  ab  Autai  fluminis  oftio, 
liil/  C^  ad°pidnm  ufque  Flandriae  Nicupoort  protcnditur:  quafi  hoc  antiquitus 
recju°iCeanoahsconditum  fucrit .  hac  quidpe  demum  ratione  litora  utrumque  it^ 
lUr  a  CrUlU '  uti  Fanum  Audomari  facile  proximum  Britanniac  e  Gallia  creda- 
Wlii  n°C  il  feccris '  oftenelas  mini  vclim  >  qnonam  ?ofe\  modo,  litoribus  xxvj 
$  a  Pa«num  recedentibus  (tot  namque  numerantur  milliaintcrdictumFanum 
tnarittremUniversusBritanniam  Iitus,  quod  cft  admunimenrum  Biuknes)  arcnac 
fim^^cimamniumcomplureisfontes,  tum  arva ,  pafcuaquc  tetiflima,  &den. 
k  ^ 0S  Gltus,  qui  in  comitatu  Bononienfi  vifuntur  ,  tam  benigne  produxentj 
ttlCs^°domnium  maximc  mirandum  foret,  folum  faxofum ,  &  iublimeis  col- 
tli] '  Sm  pcr  omncm  didum  comitatum  ftcrnuntur,litusquepreriiptumintcrdi- 
Him  s  Aut^  oftium,  &  Caletum  opidum  extulcrit .  quarum  fane  rerum  vcl  mtf 
d0mandiculamhancfcntentiam  fatis  convcllcrc  poterat .  Iam  vero ,  fi  Fanum  Au-= 
^Pel?1  IChlS  eft  P°rtus  C*faris  5  quaero ,  qui  fadum ,  uti  Ptolemaeus  M  promontortt 
tii^  ationem  tribucrit  ci  litori,  quod  eft  inter  vicum  Sangate  &  didum  muni- 
^tiTr  BUc^He^:  ut  patct  ex  ejus  tabulis  Galliae  ac  Britannia;>  certe ,  nifi  fa- 
falte^  a  vicin°  portu  promontorium  fic  cognominatum  ,  nugas  ages .  Aft  hoc 
notandum  erat ,  occanum  Germanicum  jam  inde  a  multis  ante  C#ians 
^iiK  -nnis'  ut  infta  oftendetut,  plus  invehi  hisoiis,  quam  avehi  confveviile: 
30  W/Cl  monUmenta  funt  infute  Sclandica:,  Hollandica:,  Frificx,  &  Holfatica.. 
ccrt/r  1§,tUr  eft'  ^110^  Panum  Audomari  Icium  fuille  portum  contcndas.  htora 
vcl  c. • ,  ofi;quae  hodie  adfrctum  hoc  confpiciuntur ,  ab  ultimo  nfque  rerum  lniuo, 
^tit  *  terrai"lin^niindatione,  ad  haec  noftra  tempora  exftitille,  nemo,  nifi 
iii0n  erroi'e  implicitus,  in  dubium  traxerit .  Sed  Ortelius,  mutata  poftmodum  opi^ 
^Um  i',/11, tabula  gcographica,  qua  VetusBeigium ,  ut  ipfc  vocat,  exhibuit,  incxtrc- 
UUud  Htus,  ad  promontoriumPtolcmarilcium,  ubi  nune  vifiwr  vicns  vulga- 


124  PHILIPPICLVVERII 

ri  vocabulo  Vitfart,  Icium  reduxit  portum;  duobus  aliis  juxta  conftitutis ;  altero 
^ononU  nomine ,  refto  quidem  fitu  5  altero  Geforiaci ,  ad  Caletum  opidum.  q*f® 
re&e ,  mox  patebit .  Icium  certe  male  di&o  promontorio  adfixit .  Rationes , 
perfvafus  id  fecerit,  tres ei  haud  dubie  fuerunt :  quarum  una,  quia  breviflimum  wtc^ 
hoc  &  proximum  Biitanniae  litus  erat  intervallum;  altera,  quia  Ptolcmacus  pro- 
montorium  Icium  heiccollocat ;  tertia, quia  vocabulu  Vitfan veftigium  antiquino- 
minis  fervare  videbatur  .  Primam  quod  attinet ;  notandum  erat ,  Caefarem  non  * 
*vipmum  tradcre  intcr  Iciumportum  &  proximam  Britannia  intervallum  $  fed  , 
viJ$tmumcommodiJ?imumquetra)eflum.J$tz\ittvm\\m  equidcm  intervallum  dt,  in  ^ 
di&um  Galliaditus,&  Britanniae  vicum  S.  Margeret,  feu  promontorium  juxtautuni» 
quod  vulgo  vocatur  the  Najfe .  verum  hinc  inde  clalfi  feu  navibus  trajc&us  n 
datur,  importuofo  utrobiquelitore.  quamobrem  vehementiffimeTallitur,  qUIS(i 
a  dicTo  litorc  folviiTe  tanta  cum  clafle  Caefarem  arbitrctur .  At  portus,  ro**11?3 
folvendi adpcllendique  commoditatcm  prsebcntes,  funt proximi  inter  fc  ,  e  "rlt 
nia  Dubrts ,  vulgo  incolis  Dover-^b  Gallia,  Bononia .  hicigitur  commodifimus 
iari,  idemque  brevtflimus  e  Morinis  tra)eclus  in  infulam  di&us  clt  •  Sic  &  .  ^ 
nius,  lib.  iv,  cap.  xvi ,  Britanniam  abejje ,  tradit,  a  Gejforiaco CMovinorum 'gentts 
tore  ,proximo  tra)ec7u,  l  mill. pajfuttm  :  quum  tamen  Gefforiacum,  auam  £°n01 
elTe  mox  oftendam ,  non  proximum  fit  litus  j  fed  dictum  Ptolcmxi  p r o m o n 1 0 r  1  u  ^ 
Icium.  ficidcmPlinius,lib.  v, cap.  1,  Tingi  Mauritani&opidum , a Bclone, t>^. 
cx  opido ,  abcfleait,  proximo  trajecTu ,  xxx  m.  p.  quum  tamen  in  prooemio 
iii,  frctum  Gaditanum  quinquc  tantum  millibus  in  latitudinem  patcrc  ^"^jj 
cx  traditione  Turannii  Graculae ,  juxta  gcniti .  Quamquam  Plinius  in  di&is  vc 
non  Dubrenfem  fed  Rutupenfem  intcllexit  Britanniac  portum  5  ut  infra  oflen 
Cacfirem  autem  adpulifle  Dubrin ,  fatis  aperte  commentarios  ejus  rimantibus  uq  ^ 
Com.  1  v ,  quum  ^ritanniam  peteret ;  His  conflitutis ,  inquit ,  rebus,  naelttsidone* 
7tavigandum  tempeflatem,  tertiafere  vigilia  folvit ,  equiteisque  in  ulteriorem  portutn  V 
gredi ,  &  naveis  confcendere ,  acfe  fequi  )ujtit .  ab  quibus  quum  paullo  tarditts  tj]et  .y  ^ 
mttratum  5  ipfe  hora  circiterdiei  iv  cumprimis  navibus  Britanntam  attigit :  atque     .  ^ 
cmnibus  collibus  expojitas  hoflium  copias  armatas  confpexit .  cu)  us  loci  h<ec  erat  nat ur*  •  * 
rnontibus  anguflis  mare  continebatur,  utiex  locis  fuperioribus  in  Ittus  telum  > 
Bunc  ad  egridtendum  minus  idoneum  arbitratus  locumy  dum  reliqu&naves  eo  conv^0  ' 
adhoram  ix  in  anchoris  exfpettavit.  &  mox:  dato  Jtgno^ejr  fublatts  anckori\afC* 
tnilliapaffuum  vui  abeoloco  progrejfus ,  aperto  ac  plano  litore  naveis  con(Htuit\ 
tum  fcilicethoc  litus  Cantii  diligentiori  oculo fi  pcrluftres ,  haudfacile  locum 
nias,  inquema;queC£efaris  iftaquadret  defcriptio,  quam  in  Dubrcnfem  P°rtu  efl 
quidpe,  quamvis  nunc  monttbus  anguftii  rnare,  ut  olim,  non  contineatur  5  manet  tan^, 
inter  monteis  angufla  vallis ,  fundens  amnem ,  qui ,  ut  olim ,  nunc  ctiam  PortlUlllTiarc 
cit,  licet  exiguum  5  ad  quem  proximus  e  Galli^  traje&us .  fupcriori  autcm  a'VO  0 
altius,  quamnunc,interanguftos  iftosmontcis  adfcendilTe,  teftantur  tum  an 
Bubrenlium,  tum  anchorae  fcrreae  ac  tabulae  navium  fuperioribusannis  nel^C/-uflt, 
Quapropter  fuperiora  ifta  loca  ,ex  quibustclumin  litm  adjici  poterat ,  intclligcr t°a 
hinc mons,  cui  caftellu  fuperftrudum,  inde  vero  alter ,  opido  Dubrenfi  imm^r- 
inquoantiquipharirudcra  admodum  attenuata  vifuntur.  Litus  autem  iH u  (jUd 
tum ,  ac  planum ,  in  quo  naveis  Cxfar  conftttuit ,  militemque  expofuit,  nullun1 
efle  poteft,  quam  quod  hodie  paullo  minus  i v  millibus  pafluum  a  Dubri  inC/P^ 
plus  totidem  millibus  in  feptemtriones  versusporrigitur.  quod  ide  litus  n0<^ieyijs; 
tum  ac planttm,  ne  fatis  commodu  hofti  pracbeatadpulfum,  tribus  munitu  eft  ea 
quibus  rtomina  Vvalmer,  Dea/e,  Sandowne.  Sed  clarius  hoc  rcdditur  a  Dione :  9UJ £  y,  <p 
dido  lib.  xxx  1  x ,  ita  fcribit  de  code  Ca:fare :  Ka)  tov  ph  JIm^owj  ,       ° p**1**  ^ 
^3*  ruv  Txri^uv  i7n>nj<rc&lo  '  x  piv  701  ^  J  tfret,  <zsfso-'i%iv.  o\  yei^  B^tHavot  tov  5fa  c^ 
&fj7rvQofifyjot ,  ras  xa)apcreigci7rclo~oc4,  tus  ^fj  ^v\7r&i^i  xo~ct$,  <sresK*TiKct&ov ' 
jivci  <srfs'txiso-oiv  7s»tejL7fS7\iv<rct{ ,  iTtoucn  <3s-aotK0fjt,io4v} .  Hoc  cft  :  Bt  cum peditatn  ^t(t 
maxime  id  fieri  oportebat,  trajecit.  non  tamen ,  eo  loci  adpulit  navets,  quo  ex  ufu  tra  'e, 
tajtni  quidpe f  fama  adventus  ejus pracepta,  omneis  ad  egrtdiundum  idoneos  locos  *cCtlif0, 


GERMANIjE  ANTIQ^LIB;  II.  t±$ 
r^nt%  ItaqueCtfir fromontorium  qaoddam ,  in  mare procttrrens ,  circumvecJus,  ex  alte- 
ra  e)m  farte  accejsit .  Promontorium  hoceftid  quodDiodoro,  Straboni,  &  Pto- 
emax)  Cantium ,  hodie  intcr  Dubrim  &  vicum  divae  Margaretae ,  vulgo  vocatur  the 
^Jfei  ut  fupradi&um  .  Dubrim  igitur  C^far ,  antequam  trajiceret,  commodilll- 
^umefle  portum  cxploraverat :  exmercatoribusfcilicet;  e  quibus  unis  cognofcere 
^poterat.  nam  di&o  comment.  iv,  cfrlagno,  inquit,y#/  ufui  fore  arbitrabatur , 
dl  modo  infulamadijfet,  genus  hominum ferffexijfet,  /oca,  fortus,  aditus  cognoviffet ;  qu& 
°mnU  fer)  Gallis  erant  incognita .  neque  enim  ternere ,  fr&ter  mercatores,  illo  adit  quis- 
lo  lr*m neclue  **s  *tfi5  quidquam,  frdter  oram  maritimam,  atque  eas  regiones,  qu*  funt  con~ 
l*  G(Ltt**m,notum  eft  .  Uaque  convocatis  ad  fe  undique  mercatoribus,  neque  quanta  ejjet  in- 
su**nagnitudo,  neque  qu*  aut  quanu  nationes  incolercnt,  neque  quem  ufum  beilihaberent , 
y^ib^inftitutts  uterentur,  nequequi  ejfent  adma)orum  navium  multitudinem  idpnei 
q?™'  rettrtre foterat .  nempe,quia  plerumque  unum  Dubrcnfem  portum  petcbant* 
,  °  reretenaum  illud  in  comment.  v ;  Infula  natura  triquetra  j  cu)usunum  latus  eftcon- 
A  ajliAm  •  hu)m  lateris  cdter  angulus,  qui  eft  ad  Cantium  (quofere  omnes  ex  Gallia  naves 
^pmntur)  adorientem  folemjnferior  admeridiem  ffeclat.  Sed  ad  IciumGallix  por- 
revertpr  .  Hunc  Bononiam  efle ,  fupra  equidem  dixi .  at  inquies ;  Caletum , 
atu°f  Vul§o  Gallis  incolis  Calais  vocatur,  commoduseft  portus,  hodieque  comme- 
2o  gjt  reQiuenti  celcbcrrimus,  propiorque  Britannico  litori,  quamBononia.  hunc  i- 
uis/'  ^Uid  imPcdit >  quin  Jciurn  Cafaris  intelligam  \  Propius  Caletum  efle  Britan- 
tu  '  Bononiam,  equidem  fateor  ;  celebrioremque  nunc  Caletanum  commea- 
bus  ldaDnuo-  verum,quod  ad  commoditatem  attinet,  fatis conftat,  fuperiorir 
effi  annis  acleo  incommodum  nunc  portum,  uti  manu  arteque commodiorcm 
cere  incqlse  opus  habucrint ;  mole  productt  e  fabulo  tam  fluido,  quod  vcnti  pari- 
*  unda:qllcin  portum  provchunt,  uti  nihil  incolis  ccrtius  videatur,  quam  paucis  ab- 
j  c  annis  omnem  obftruftum  iri  portum  .  Ncc facile  ufpiam  iegas,ante  aevum  Phi- 
tUl •  COrnins  Bononicnfis,  qui  Calctanum  opidum  primus  mcenibus  cinxifle  tradi- 
lc 'traiec^shincvu]garesinBritanniamfados.  Remoto  itaque  atque fublato  Ca- 
3o  net  0  P°rt»,  qui  fuperiori  fseculo  nullus,aut  admodum  incommodus  fuit  ,  unus  ma- 
c(r  Portus  B  o  N  o  n  i  a  :  unde  commodiflimus  Cafari  in  Britanniam  trajechis.hunc 
rari$U^deni>  qui  ante  Gessoria  cus  diftus,  aperte  docet  auftor  tabuk  itine- 
rint  ,nisverbis:  Geforiaco,  quodnunc  Bononia .  cuicur  Ortelius fcalii  fidem  abroga- 
libc^  decluidemperfpicio.  Probus  audor,  fi  temporislibrariorumque  injuriis 
rieus  retUr>  ^ 3ut  ipfe  Antoninus,  cujus  fimile  itinerarium  exftat,aut  filtem  ei  coaeta- 


tam  temere 


darq^  ma*0rem  certe  debuit  mereri  fidem,  quam  cujas  au&oritatem  t 
OmneeS:  Sed  ex  hujus  tcftimonio  fatis  conftat,  Bononiam  efte  Geforiacum.  unde! 
ra  ^n1S  lollt°s  fuifte  Romanos  in  Britanniam  trajicere,  fatis  liquet  ex  eo,  quod  itine- 
SVetomanornm  eoduxcruntj  teftibus  Antonino  &  dida  tabula:  item  Tranquilla 
5  ^uidcClaudioimperatorc  (qui  primus  Romanorum  imperatorum  poft: 
tuM^alarernfretumhoctrajecit,  infukquexnajorem  partem  pcrdomuit)  fic  tefla- 
Sic^  ^lta  ei»s :  a  MsJtM  Gefforiacum  ufque  fedeftri  itinere  confetto,  inde  trammiftt  < 
fubju     .^uigcographicafua  eodem  tcmpore  prodidit,  quo  ClaudiusBritanniam 
o^|avit5tefte  ipfo,  lib.  iii,  cap.  vi )  de eodem loco,  dicl:o lib.  ni ,  cap.  u  :  Ab 
&t9*tiu  Uertim  *d  feftemtrtones  frons  litorum  refficit :  fertinentque  adultimos  Gal/icarunt 
r6  nikM  **0r*nos :  necfortn  ctuem  Geforiacum  vocant,  quidquam  habent  notitts.  Iam  ve- 
,  quam  Claudium  ex  eodem  voluiflc  folvere  portu^  quem  quon^ 
rnento  1Us  transmittcndo  exercitui  commodiflimum  expertus  fuerat .  quo  experi- 
nifi  q  eeteri  quoque  Romani  perdodi ,  perpetuo  eumdem  obfervarunt  trajectum  $ 
30  Petieru°  Pli°  Dubrenfi  in  Britannia  portu,Rutupinu,  qui  nunc  eft  SandVoich,  f*PiuS 
Ubi£  ntt  ^miiilluddifertifllmodemonftraturteftimonio,  is  lib.  iv,  cap.xxi  u, 
^ii  M  0pa?UniverfaimcnfUramperfequitur5  Eftautem,  inquit,  ifftusItalU,  utdtxi, 
tur  m€  rK  *     Alt€Sm  un^e  Per  Lugdunum  adfortum  Morinorum  Britannicum,  qua  vide* 
UriUmt {Urama£ere  PoIybtus,xl  M.  Ixviii).  Quibus verbishaud obfcurefignificat , 
aut&ltean^m  fuilTe  in  Morinis  porrum,cx  quo  in  Britanniam  trajedus.  nam  plures, 
m  duo  fi  foi&ntfie/SbriawA  Uitts  5  proprio  nomine  haud  dubie  altcrutrum 
J  Liij  indicalfet, 


J26  PHILIPPICLVVERII 

indicaflct,qucmcxduobus'intclligcrct.  Sic  item  Marcellinus  lib.  xx: 
qnum  ku  iu  procederent  ,timebatur  Lupicinus ,  licet  abfens ,  *£enT/?T^  ,1U 
<Britannos,  homo  fiperb*  mentis ,  &  turgidvs-,  eratque  fufptcto ,  quodf  M  r# 
dtdicifct,  novarumrerummateriasexcitaret:  notanus  Bonontammtttitur,  ovy* 
CoIicttl,ne  qtmquam  fretum  oceani  tranfre permitteretur .  Vnam  .^^^fr 
obfervaret ,  quia  nullus alius  trajectus .  Sic  Olympiodorus,  in  hiftona  Honor 
nioris  &  Theodofii  Honoriique  junioris,  de  Conftantino  W*molo  f™%r 

fiiw^i^T^crr^Tr^^r?^^^.  id  eft:  Reba*  ^^"'jj*» 
cumfris  adVononiam-,  quod  maritimum  efi ,  ac  primum  tn  GallfumJm^JCo^ 
Quo  ex  loco  fatis  pcrfpicitur ,  Caletu  opidum  tum  tempons  exftinflc nuliun 
ftat  igitur  jam ,  unum  antiquis  temporibus  fuifle  in  Morinis  portum ,  ex  qi  ^ 
tanniam  transmifluri  Romani  folvcre  confverunt.  Hic  primum  quum  w  ^ 
Gallii  gereret,  inque  infulam  trajicerct,  Ic  ius  didus  fuit,  five  IC  c 
It  iu  s.  variant  quidpe  exemplaria  Caefaris  juxta  &  Graecorum  auctorum-  ^ 
macus  enim  i'W  habet,per  x:  Strabo  vcro,qui  omniafere  de  his  oris  c  ^ 
riscommentariis  defumfit,  iW,  pcr  r.  utra  fcriptura  fanior,  haud  temei  ^ 
rim:  in  utramquc  ccrtevocem  fluxa  eft  coHjeftatio.  Nominc  hoc,  po 1  en 
ris  sevum  mutato  ,Gessoriacus  portus  adpellatus  fuit .    Quando  p 
mutaverit,  haud  facile  difpeftu  eft .  nam  Strabo  equidcm ,  fubTiberio  ^P^js 
opus  fuum  geographiaim  condens,  nomen  ////  refert  lib.  i v.  at  quia  hunc  e  ^ . 
commentariis  pleraque ,  quae  de  his  locis  fcripfit,  dcfumfuTe  ccrtum  eft ;  ha*  itfs, 
dixeris,  an  idem  nomen  in  Teberii  ufque  principatfi  duravcrit,  nec  nf\  ispoft 
Claudium  a  Gcflbriaco  transmififle ,  tradit.  verum ,  quia  hic  quoq;  multis  a  ^ 
Claudii  principatum  fcripfit  5  arque  in  ambiguo  eft ,  utrum  reccns  vocabii n ,  c 
dcmum  natum  prodidcrit  j  an  vero  antiquum,  quod  jam  inde  a  Claudn      r  %Jt 
obitnuerat.  Ceterum  Gefortacum ,  quibusdam  in  exemplaribus  Hori,  hb.  h   r  ^ 
lcgitur  G^r/^ftw.utrumrcdejnccncjiaudfatisfcio.  Vidco  tamcnapua  y 
locofupradido,&apud  Antoninum,&intabula,unotantumfcribi  s,  O* 
A  c  u  M  :  itemapud  Ptolemacum  Jib.  vm  ,  in  defcriptione  Europae  tabu 
Ttjo-oe/ctKov,  libro  vero  x  I,  ifi  defcriptione  Galliae  TiroypictKov,  Giforriacum.  A  t  Q  ,  Jn 
barum  fuit  vocabulum ,  five  percgrinum ;  utrovis  modo  rc&e  fcripferis  Latu 
tabula  quide  mendosum  eft  Gesogiaco,  pro  Gesoriaco-,  &  apud  Antoninu,  uno 
d^rrt*  Geforigenf,  pro  Geforiacenf:  na  apud  eumde  antea  eft  Geforiaco.  In  ^^glti^ 
Maximiano  imperatori  dicto,idem  locus  vocatur  Geforigia-,  crcdo  inde ,  ^110^^^  Ifr 
lingva  dicebatur  Geforich ,  &  variante  diale&o  Geforick.  Omnium  corruf )U  J  -0ftf, 
gitur  in  Noritia  imperii,  Portus  Apatiacus ,  pro  Gefjbriacus.  Pagum  fuifle  Gejjo  ^ 
teftaturPliniuslib.  iv,  cap.  xvu  :  Menapii,  Morini,Oromanfaci,\unc1ipA&0^^ 
foriacus  vocatur.  Ex  hoc loco  magnus vir, mihique  quondam  amiciflimus , 
Scaliger,  in  quemdam  Aufonii  locum  commentans;  Pleraque,  inquit,  GaIL0  ^ 
filumpercivitates  ,fed& perpagos  habitabatur.ftc  apud  Pliniumpagus  Gefor^  ^ 
gitur  non  de  uno  vico,  fed  de  magno  modo  agri,  atque  adec  de  una  gente,  quantum^ 
rosh  •  nam  fne  dubio  totus  ille  trattus ,  qui  pertinet  a  Normannis  Belgts  ad  BMM,a?'ffifr' 
tur  Gefforiacus  pagus .  Bononiam  vero  Geforiacum  diclam  fuife ,  charta  notitU  tffii  ^ 
ciledeclarat .  in  ea  enim  fcriptum ,  Geflbriaco ,  quod  nunc  Bononia .  Ne  crt    '  yi 
quam  BononiamGcfjbriacum  diftam  fuifeifemper  enim  eam  adpellationem  h<w 
effe  urbem  feu  civitattm  pagi  Gefforiaci.  Sic  pofumus  dicere  Wituriges  V*  ^f-Lf^' 
nnnc  Burdigala ;  mn  quod  Burdigala  ft  'Bitnriges  Vibifci  5  fed  qubd  Biturigum  V  J  ^e-  - 
Sic  'Bononia  non  efl  Gefforiacm  5  fed  Gefforiaci  pagi .  Hacc  uti  fatis  probentur^ 
menter  ego  vereor  .  Acprimum  certe  in  eo  fatis  enormiter  erratum  , 
rinorum  rlnes  ad  Normamiiam  ufque  extcnduntur .  nam  &  Ambiani ,  &  ^  #o- 
tesquondam,  poftverohos  Brianni,  &  Oromansaci,  inter  Normanniam  ^ 
noniam,  litusoceaniaccoluerunt .  Eurdigalam  pofle  adpellari  Bituriges  Vt ^J^ptf 
fuitBiturigumVibifcorum,  idequidem  facile  conceflerim;  quandoetiani 
Galliam  opida  pofteriori  fa:culo  iplarum  nationum  nominibus  adpel^c 


GERMANIiE    ANTICL  IIB.  II.  127 

&pri  ipfe  oftendi .  vcrum  id  ca  ratione  iftis  in  opidis  fadum ,  quia  fux  quodquc  na- 
tionis  fuere  capita :  quod  de  Bononia  haud  temere  adfirmaveris  .  quidpe  Ptole- 
niaais ,  precipua  cujusque  nationis  opida  per  omnem  Galliam  enarrans ,  in  Mo- 
rinis  unam  rcccnfct  Tervannam ;  ceu  &  ipfam  nationis  fuae  caput .  nnde  in  li- 
DcIlo  etiam  provinciarum  civitatumque  Gallix,  Morinum,  adpcllatur  civitas,  alia 
ab  civitate  Bononienffum  ;  quemadmodum  in  eadcm  provincia  Belgica  fecunda , 
Xfmorum ,  Suefionum ,  Veromanduorum ,  ^Atravatum ,  Salvaneclum ,  &  <^fmbiajten~ 
Jum  civitates,  fuae  quodque  nationis  capita.    Tumvero  opida  illa,  quae  natio- 
J}um  fuarum  nominibus  adpellata  fuerunt,  antiqua  fua  acpropria  vocabula  pror- 
10  jus  amifcrunt :  quod  de  Bononia  nullo  modo  dici  poteft .  multo  quidpe  recentius 
^ononiae  vocabulum,  quam  Geflbriaci .  Sed  voccm  fagus,  fajpe  vicum  antiquis 
^iptoribus  fignirlcare ,  vulgo  notum  eft  .  Gefforiacum  locumfuifle,  fivevicum,  x- 
dificiis  conftruc1:um,ad  quem  commodiftimus  in  Britanniam  traje&uris  portus;  non 
vero  regionem  intcgram,late  patentem,teftatur  diferte  contra  Scaligcrum  Svetonius, 
P^difto  in  loco ;  A  MajJilia ,  inquiens,  Gefforiacum  ufque fedefiri  itinere  confeclo,  inde 
^nsmifit .  itemFlorusdi&olib.  1,  cap.  xi  ;  ubi  comparatiorem  facit  interprimor- 
£lum  inipcrii  Romani  &  fummum  ejus  faftigium :  Idem  tunc  FtfuU,  quod  Carr*  m- 
fei "5  tdem  nemm  Aricinum,  quod  Hercynitu  faltus ;  FregelU,  quod  Gefjoriacum ;  Ttbem, 
2of/y ;  Efipbrates .  Locum  fcilicet  cum  loco,  non  rcgioncm  cum  regione  confert.  Fre- 
*M  Utem  °PidurneratLatii.  SicPIinius  quoque  Iib.  ix,  cap.  xvi,  de  Britannia,Ato 
*  eJ* ^>inquiens,  aGejforiaco,  Morinorum gentis  litore,  froximo  trajeelu,  L  M  ;  certumlo- 
Urn> quem poftea  cap.  xx  1 1  \,fortum Morinorum  Britannicum adpcllavit,  indicare  vo- 
lut>  non  vero  regionem  .  adfimilitcr  Antoninus  &  tabuladtinerarixau&or  certum 
.0cum,  certis  pafliium  millibus  a  proximis  Iocis  diftantcm,ddlgnare  voluerunt;  non 
*Ke§r;E  regionis  tra£tum.  fic denique  Ptolemauis quoque  GiforiaCum  fuum,  iV&*w> 
Mo&vuv  ,  id  eft ,  N  A  v  a  L  E  Morinorum:  quod  vocabulum  non  toti  latioris 
^onistraauC  fedcertoportuiattribuere  voluit.  Notandum  heic  tamcn  in  Ptole- 
r*0$  qucmadmodummirusinreliquisctiamGalliaeordinandis  turbator,  fic  Iao 
3o 4   ^  promontorio  pcrperam  Giforiacum  nav&le  eum  poftpofuifle. 

.  CctcrCim  ccleberrimum  frcquenti  e  Gallia  in  Britanniam  commeatufuifle  hunc 
ci^rT'  ex  °^uo  Claudius  imperator magnam  infute  partem  Romano  impcno  fubje- 
''Plcndidisque  a?dificiis,quibus  Romanorum  duccs,legati,ac  praefedi  infute  excipe- 
b ."tUr,  exornatum,  haud dubium  cft.  quaproptcr  ad  hunc  etiam  locum  pertinere  ar- 
yJr°r,quaiPlinius,  lib.xn,cap.i,de  Morinisnarrat,hisverbis :  Sedquis  nonjuremi- 
nhar^orem^  umbrdgratiatantum,exalienofctitamorbe?  Platanus  hxc  eff:  fer  marelo- 
<.r*Lm  biomedis infulam,  ejusdem  tumuligratia,  primum  invefij;  inde  in  Siciliam  trans- 
«tqneinterprimas  donatalta/U:  &  jamad  Morinosufquefervefta-adtrtbutartum 
u^ferti^sfolum,  ut  oentes  vec7igal& fro  umbra  fendant ,  Ex  ditta  celebritate  pagus 
^^evafitopidumjamfecundtamutatono         BononiA  didum.  quod 
to^Cn Primi  fcriptorum  rctulerunt,  Eutropius,  lib.  ix,  10  vita  Dioclenani  impera^ 
oris>  auclor  tabulae  itinerarix  ;  &  Marcellinus  lib.  xx,  Conftantio  Augufto  x,  Iulia* 
111  Coss.  id  eft,  anno  Chrifti  ccclx.  Panegyricus  incerti  auclons,  Conftant.  Aug. 
ji^^^difertHd  Bononienfe  adpellat^w:  &praEdidus  Olympiodorus  inhiftoria 
°noriifenioriSj&Theodorii?HonoriiqUe  junioris  whin  utfuprarelatum:  eodcm- 
^c vocabul0  Sozomenus  lib. ix, in  eadem  hiftoria.  hinc  in  libcllo  provinciarum  ci- 
^  atUmque  Gallia?,  inter  primarias  Belgicae  fecuhdae  civitates  computatur  Ctvitas  Bo- 
lenfmm^  proxima  a  civitate  Morinum,  quae  fuit  7>m//?;w,ut  mox  infia  oftendetur- 
f     At  Poftquam  Bononiam  fuifle  Gefloriacum,  eumdemque  Icium  portum,  Ca:- 
30  e^^e  hinc  Dubrim  adpulifle,  fatis  abundeque  oftenfum  eft;  dediftantia'nunc 
1? 1Uter  h*c  ^oea,  quia  tam  di vcrfi  audores  tradere  vidcntur ,  paucis  indicandum  < 
pj,  afaneratioerat>,  cur  Csefaris  ei  de  re  fides  in  dubium  vocaretur;  quando  is  im- 
cumt0r  Rom-  exercitus  ipfe  oculis  fuis  luftravit,  &  quatcr  fretum  hoc  ultro  citroquc 
^i^^citu  cmcnfus  eft.  Ego  equidem,  quum  fepius  idem  ultro  citroq;  trajiccrgci, 

i.  acnuper,  < 
m  ufu ,  &  ai 

L  iiij 


t  Jgentiod  cura  latitudinem  ejus  notavi.  ac  nuper,  quum  ha:c  eadem  commentan- 
^  S^ncris  nobilitate  rerum  multarum  ufu ,  &  animi  prudentia  fplendidiliimus 

»  ■  ■  Tnomas 


x2s  PHILIPPI  CLVVERII 

Thomas  Walierus,  pix  memoriae,  equeftris  dignitatis  vir  ,  arcis  Dubrenfis  &  v 
portuum  iu  Anglia  propratfe&us ,  me  per aliquot  menfeis  apud  fe  in  eadein  arce p 
fummamhumanitatemdctineret;  occafione  eaoblata,  quam  curatimme  omne  ^ 
qui  certiorem  aliquam  rationem  reddcre  poterant ,  maxime  vero  nautas ,  ea  Q 
percundatus  fum  .  fic  tandem  ex  uno  atque  conftanti  omnium  ore  rcperi :  ^ 
mum  intervallum  inter  promontorium  infula:  vulgo  didum  the  Najfe ,  vico  •  ^ 
geret  proximum ,  &  promontorium  Galliae ,  vulgo  adpellatum  vlacknes 
citcrelTc  milliarium  Anglicorum ;  qu«  totidem  refpondent  millibus  Pafluummil< 
manorum :  proximum  autem  trajectum  ,  inter  Caletum  &  Dubrin,  xxvr  ii  ^  Jfl 
liarium:  commodifllmum  denique,  interBononiam  ScDubrim ,  qua  Calai 
avit ,  mill.  xxx 1 1 ;  quz  *qua  ferme  eft  menfura  Caefaris ,    Hac  igitur  ranonV^ 
dem  ad  veram  ejus  de  portu  Icio  mentcm  penetravimus :  qui  poftmodum 
rtacus,  poftrcmo  Benonia  diftus.  DecereroquodPliniumacDionemattniet  i  ^ 
ror  cgo ,  ncquc  Ortelium ,  neque  alios  illos ,  quibus  temere  credidit  Ortelius ,  n  ^ 
rclcgilTe/Ethicum,vel  Eedam  .  quorum  illc ,  in  defcriptionc  Europae,  ficait  - 
tanniahabet  ameridie  Gallias  .  cujus proximumlitus  transmeantibus  civitas  apt rtt,  H 
dicttur  Rutubi  portus .  unde  haudprocula  Morinis  inaufiro  pofitos  CMenapios  ^atAVile( 
profpectant .  Bcda  vcro ,  in  hiftoria*  Anglorum ,  lib.  i ,  cap.  i ,  ita :  Britannti 
a  meridie  Galliam  Belgicam .  cujus proximum  litus  transmeanttbus  aperit  civitas ,  ftf  %0 
citur  Rutubiportus  :  quiportus  a  gente  Anglorum  nunc  corrupt}  Reptacefiir  vocatur ; 
pofito  mari  a  Geftoriaco ,  Morinorum gentis  litore,  proximo  trajeclu ,  milliorum 
ginta  ;  five ,  ut  quidam  fcripfere ,  ftadiorum  quadrin&entorum  quinquaginta .  f  ^ 
hciccum  intelligcre  L  millia  paffuum,  &  Dionis  su&xg  mflfaotfc  k&  Tf(^*Kfl^*^Llfli 
minidubirarelicet.  Patet  igitur  ex  his  y£thici  Bcdxqueverbisfarisclare,proxi  ^ 
illum  Plinii  rrajectum  ,  non  inter  proxima fuifle  promontoria ;  quoriim  hoc  in  ^ 
lia  htum,  illudin  Britannia  Cantium  vocatur:  fcdinterduos  portus^C^^^'^ 
Rutupias .  quorumhunchodieeiTeopidum  Sandwich,  vel  potius  ruinas  caitP  ^ 
proculfiti,vulgari  vocabulo  Richborrow  (quod  veteris  nominis  veftigia  ^0^ 
modd  fcrvat)  iatis  validis  cerrisque  documentis  a  doailTimo  viro,  Guil  J0 
Camdeno,  in  Britanniae  defcriptione ,  demonftratum  eft  .  Intcr  di£umautCflj^ 
ftcllum,  &  opidum  Bononiam ,  navigatio  eft  millium  paullo  minus  L.  D10  ^ 
quidem,  pracdiciolib.  xxxix,  verba  de  Britannia  haec  funt  :  H'd\]i  <f[n  Z^aavrf,'r^. 

id  eft :  Hac  regio  abeH  a  conttnente  rBelgic£1qua  ^JMorini  inco!unt,fiadiis  c c C CL>  J[{ 
Ttum:  idcft,  millibus  pafluum  lvi,  cum  paftibus  ccl.  Sex  millia  cc  que  pa»uS 
ultra ,  quam  Plinius ,  addidit ;  tamen  hanc  diftantiam  haud  dubie  de  PfoX^l0pfo- 
jecl:u  inter  diclos  portus  acceperat ;  quam  poftea  perperam  duobus  fuprimftisp^ 
montoriis  tnbuit .  Ptolemscus  certe ,  in  tabulis  Gallia;  &  Britanniae ,  inter  e°s  ^c 


WKjap  cf[  avnxpviM  rfuftfcu*  K&kQt*        nlctpTiw  ugcw,  t  Xj euton  stedtas  tx       m  -Mtffl 
Q*4 .  hoc  eft :  Apud  Morinos  eft  &  Itium :  quo  navalt  efi  ufus  divus  Cafar,  quum  tn  t 
transmitteret .  Soivtt  autem  noclu :  ejr  poftridie  circa  horam  i  v  adpu/it  ad  infuUm  S  ^ 
gatione  cccxx  (ladiorum perfecla  .  Haecequidem  partimfalfe,partim  fatis  re(^e.afetLili, 
memorata :  modo  recle  ab  Ortelio  &  aliis  intellecl:a  fuiflent.  Carfar,  ut  fupra  fUfrlf 
tradit,  fe  horacirciter  diei  iv  *Britanniam  attigijfe^  nempe  ad  Dubrenfem  P0^  4. 
ut  fupra  oftenfum  .  hinc  vero  fe  hora  ix,  circiter  millia  pajT.  viii  troirC^ yxQ^ 
pertoac  planolitore  naveis  conftttuijfe,  militemque  expofuiffe  5  id  eft,  ad  fupra  ^ 
caftellum  Sandonrne,  quod  vi  11  millibus  a  Dubrenfi  portu  abeft .  Ablcl°  Jj  ajJ 
Bononicnfi  portu,  xxxn  elTe  dixi  millia  adDubrim  .  his  igitur  viU  ^trabO- 
das5  habebis  numcrum  millium  inuniverfum  XL;  quaefunt  ftadia  ccc** 
nis .  In  eo  itaque  a  Strabone  erratum,  quod  duos  diverfos  Caefarisadpulfus in  juitf 
primum  confudit.  Diodori  error  multo  maximus  eft  :  qui  Cantium  promont  ^c 
C  tantum  ftadiis ,  id  eft,  millibus  xi  1 ,  cum  paflibus  id,  a  continente  Gall^ 
fcribit,  in  lib.  v.  Sedde  Idoportu,  6c  traje&u  imer  Galliam  Britanniamque^anC 


GERMANI/E    ANTIQ^  LIB.    II.  J29 

Nuncrcliqui  quoque  duoilliportus,  eidem  Caefari  memorati ,  indiccntur.  Hi 
^Ontam  portus  erantcommodiatquc  celebres,  quamlitora  portuofa,  ubi  exigen- 
/  necemtate  naves  ftatui  potcrant .  qua?  nunc  etiam  nonnifi  a  pifcatorumnavigiis 
Quentantur  .    De  hisfic  C&tarcomment.  iv  :  Navibus  circiter  xxc  onerariis  co- 
*?,  contraclisque  in  Iciumportum,  quot  Jatisejfe  adduas  /egiones  transportandas  ex- 
tJ™       quidquid  praterea  navium  longarum  habebat,  qu&Bort,  /egatis,  prtfeftis  ,dis- 
httc  accedebant  xviii  onerari*  navcs,  qu&  ex  eo  loco  millibus  pajfmim  vili 
Vent0 f€ncbantur ,  quo  minus  in  eumdem  portum  pervenire  pojfent:  has  equttibus  dis- 
10  ^J*u ac  mox:  P.  Su/picium  Rufum  iegatum,  cumeo  prajidio,  quod  fitis  ejje  arbi* 
AtUr  >  portum  tenere  )ujsit .  His  conjlitutis  rebus ,  nacJus  idoneam  ad navigandum  tem- 
r   atem,  tertia  fere  vigiiia  fo/vit ;  equites  in  ulteriorem  portum progredi ,  ejr  navels  con~ 
Ja  f.™'  ac  fi  fe4ui  Wfi*  •  &poftca,  eodem  commentario :  His  rebus  pace  firmata, 
y  dtem  quartum  9quam  ejl  in  Britanniam  ventum,  naves  xviu  ,  de  quibus  fupra  de- 
nJ/ratumefl  9  qu<&  equite;  fufiuierant  ,ex  fuperiori  portu  ienivento  fo/verunt .    En  5 
^61*1  paullo  ante  u/teriorem,  poftea  fupcriorem  adpellat  portum  .  vidcndum  igi- 
W  ^U<£naiTl  mPeri°r  ,        item  inferior  regio  ei  dicatur .  Verbis  modo  citatis 
/^CContinu°  fubtexit:  Jj>u£  quum  appropinquarent  tyitannU ,  (jrexcajiris  videren- 
unde****  temPeftas  fubito  coorta  efl ,  ttt  nn/la  carum  curfum  tenere  po/et :  feda/U  eodemy 
2'0  fc  6  eram profeclt ,  referrentur  ;  a/U  ad  inferiorempxrtem  infuU ,  qud  eji  proptus  fo- 
0cc<ifumy  nagno  fui  cu?n  pericu/o ,  dejicerentur .  commentario  autem  V;  Infuia,  in- 
i?  >  m*ura  triqttetra-  cu)m  unum/atuseji  contraGalliam  :  hu)m  lateris  alter  anguiu^ 
H^leJf  ad  Cantium  (id  eft,  promontorium  Cantium  ,  fupra  diftum  5  nunc  vulgo  the 
inf  •  ProPe  Dubrim  )  quo  fereomnes  ex  Galiia  naves adpel/untur ,  ad  orientem  folem ; 

Jjrior  ( nunc  Tfoe  lan£es  m£  j  a£i  mer't(liem  fpeclat :  hoc  Uttis  tenet  circiter  mi/iia  paf- 
^JP'  aht  rumvergitad  Hifpaniam ,  atque  occidentem  foiem:  quaexparie  eji  Hiber- 
* ]  fijnidio  minor ,  ut  exijiimatnr ,  quamVritannia,  fed  pari  fpatio  transmiJJ'us,atque 
'^^/in^ritanniam.  &  mox  :  hu)us  ejl  longitudo  /ateris,  ut  fert  illorttm  opi- 
j  idcc  milliumVarmm,  tcrtium  efi  contra  feptemtrionem  :  cui  parti nui/aeji  objecJa 


nio  [  €U  in  ^i^niam  .  &  mox  :  hujus  eji  longitudo  latcris,  nt  fert  jf/o™mL  *Pj- 
*err\ 

k\\\in  lon^tttld^  ejfe  exijiimatur  .     Quantum  ego  hinc  inde  ex  auctoribus 


^ix  '1  fed  €]us  *»g*h*s  Uteris  maxime  ad  Germaniam  fpettat  :  huic  mi//ia  pafiuum 


%i  §erC  quco>  ea  dabatur  antiquis  temporibus  Britannix  infulx  a  geographis 
ftoP'  Uti  occiciuuru  Jatus,  maxime  vero  angulus  ,  quod  Bolerium  promontortum 
Hif  Cmae°  >  nunc  vulgo  accolis  The  landes  cnd,  id  cft  ,  Tinis  terr*,  adpellatur  , 
gUlu  lllam-  fPca^i-cnt :  qua  rationc  diclum  latus  in  occidcntem  brumalem  ,  an- 
rv  ^  vero  in  meridiem  deducebatur .  id  quod  cx  dida  Cxfaris  defcriptione  cla- 
tti/^i  dariusque  nofcitur  c  Strabonis  lib.  IV.        d\?  *p$**m>  wyav®* 

l  K*Hk9         K&T  CtVTlKpV  T  ^»Ptt, 

4-  l0lazr'^v  *KpoVT?g  **©  ^>  aWw/*k,  5  nt/^  *faip*m.  Hoc 
lon\  nnU  fg«ra  eji  triquetra.  /atifimum  e)us  /attu  juxta  Ga/ltam  protendttur , 
jl&!udine  nec  ma)ori ,  jw  MMr/:  utrumque  enim  lattis  IV  cn,  &  ccc,  vf/  cccc 
fija?0n&tur;  Galiicum,  ab  Rheni  ojiiis ,  0/^  ^  feptemtrionalem  Vyrenri  excur- 
'  !//  v/^  ^fquitaniam  5'  Britannicum  vero  a  Cantio  (quod punttum  Britannu  maxi- 
u  0rt€mfile  esJ7  Rheni  ojiiis  oppofitum)  ufque  ad  occidentalem  infuU  excurfurn ,  )ux- 
^\x\^^ctaniam  VyrcnM  ob)eclum  .  H<ec  fatis  imperite,  ut  innumera  aba  eo  fx- 
hisc  '  multo  tamcn  ignorantius  ca,  qux  poftea  de  Hibernia  fc^uuntur,  in 
^  WC  XCrbis  :    EVi  c/li  ^  ctMtf/  «rt^c       B^yuejy  ^  1 

Britat*rtiam  infuU  parv* ,  &  magna  lerna,  versus  feptemtrtones  )uxta 
V,  "  porrefla,  latior  quam  longtor.  Sic  &  Pomponius  Mela,hb.  111, ,  cap. 

toru^U{ra  tritanniam  Iverna  eji ,  p  par  fpatio  5  /rf  »/r/»J^  tqualts ,  traclu /t- 
cUtUr  7^  •  Sed  Cjefaris  mens  de  Britannis  infulac  pofitu  quo  clanus  perlpi- 
'  %urarn  heic  triquetram,  lateribus  in  fua  quoque  milliadcfcnptis,  adponam. 


PHILIPPI  CLVVERII 


SEFT 


occ 


OR  T. 


MER. 


Tertius  hcic  angulus ,  intcr  feptemtriones  occafumque  folis  Cacfaris  ex  fentcntl^vj. 
fitus,  quomodo  Germaniam  fpettaverit,  quodijle  tradit,  equidern  ego  hau 
dco.  Itafanej  quam  maxime  Germaniam  ( intellige  vcterem ,  inNorvagd;  ^  ^ 
ttat,  apud  Orcadcs  infulas ,  fi  vcrum  germanumque  toti  infula!  tribuas  ^tum^r^. 
de  rc&iflime  Tacitus ,  in  vita  Agricolse  :  Britannia  fpatio  accoelo  in  orientent  ^ 
nU ,  in  occidentem  HifpanU  obtendttur:  Gallis  in  meridiem  etiam  infpicitur :  fitte  ^ 
nalia  e)usy  nulhs  contra  terrts,  va&o  atque  aperto  mari  pulfantur .    Scd  &  lp  # 
far  fcire  poterat ,  Gcrmaniam  non  in  occafum  «ftivi  folis  a  Rheni  oftiis  pr°  P  ^ 
tibus  cfle  fitam,  Britanniaeque  ab  feptemtrionibus  obtenfam  :  modo  paLl  .fl$ 
gentius  ea ,  qua:  crant  pcrfcribenda ,  cum  animo  reputaffet .  At  dc  incurl  c 
in  confcribendis  commentariis  fuis  alibi  commodiore  loco  efle  poterit  ferm° .  ^ 
ad  inftitutum  rcvcrtor  .  Carfir  igitur ,  dum  infcriorem  vocat  angulum ,  qut  1  -Q. 
ridiem  profpicit ;  aherum  il.lum ,  qui  in  orientem  versus  eft  ad  Cantiurn ,  *L  P  ^  jo 
remfcfe  intellexiflc ,  liquido  indicat :  &quia  ca  infuke  pars ,  quse  propius  c 
occafum,  infcrior  eidem  dicitur ;  fuperior  haud  dubie  cft,  qtise  inortum  P 
unde  jam  concludo ;  fuperiorcm  five  ulteriorem  ab  Icio  feu  Bononia  portum  *  ^ 
fuiflevcrsus  ortumj  velpotius  feptemtrionem  :  non  attollitur  enim  lituis  n°  'jj, 
Bononia  &  mcridie  procedendo ,  in  ortum ,  fcd  fcptcmtrioncm.  &  quia  vi 1 1  jfl 
libuspafluumindediifitumtradit,  haud  dubito,  quin  idemfuerit ,  quemnU 
comitatu  Bononicnfi  vulgo  incokedicunt  Le  havre  d 'Ambletoml ,  id  clt ,  forturfi-j0its 
hletoelienfem .    Hinc  jam  eft,  quod  Csefar  xvi  1 1  onerarias  naveis  ex  eo  loco  *** 
fajfuum  viii  vento  detentas  fuifle  ait,  quo  minut  ineumdemportumperventrtfji^ 
fcilicct  vcnto ,  qui  vcrsus  feptcmtrionem  in  Britanniam  navigantibus ,  &  1110  4° 
fari ,  opcram  dabat ,  tencbantur ,  quo  miniis  versus  mcridiem  in  Icium  port 
vigarc  quirent .    Hac  igitur  de  fecundo  portu  .  .  •    cm  fC' 

De  tertio,  in  eodem  commentario  iv,  quum  ex  infulain  cont]nCnratrt  0' 
greder*tur  Csefar  5  Ipfe  idoneam ,  inquit ,  temfeflatem  naclus ,  paullo  poft  me 
ttemnaveis  folvit .  qu<e  omnes  incolumes  ad  continentem  pervenerunt .  foflf. 
rUdttteosdemforttf*,  quos  reliqu<ey  capere  nonpotuerunt ;  fed  pauiio  infra  ^.J^u 
Eosdcm  portus,  id  eft  ,  Bononienfem  &  Ambletcelicnfcm  capere  nequ|v  t{. 
fcd  paullo  infra  Bononiam  delatx  funt .   Proximus  infra  Bononiam ,  vei'suS 
dicm,  portus eft in  ore  fluminisCancii,  adquodhodie  opidum  vulgari  v  ^fl, 
"Eflaples.  in  hunc  duas  iftas  naveis  delatas  opinor .    Hinc  igitur,  exnavib^^ 
quitCaefar,  quum  ejfent  expofitimilites  circiter  ccc,  atque  in  caflra,  Bononia  > 
tcuderent-,  Cfrlorini ,  quos  Ctftr ,  inBritanniam  proficifcens,  pacatos  reliquerat,  }r  j 
dtadducli,  prtmbnon  ita  magno  fuorum  numero  ctrcumfleterunt^ac  ^fi  fcf  *nter-.  ^09' 
lent  ^armaponere  \ujfcrunt .  quumi/it,  orbc  fxclo  ,fcfe  defenderent ,  celeriter  *  ^ 
rem ,  hominum  circttcr  miiita  v  i  convcnerunt .  ^ua  re  nuntiata ,  Cdptr  omnern  t*  ^ 
eqmtatum  fuis  auxiiio  mifit .  Interim  milites  imfttum  hoflium  fuftinuerunt  5  at1  0f 


GERMANI£  antiq^  LIB.  II.  m 

:jJfis  IV  fortifsime  pugnaverunt  :  & ,  paucis  vulneribm  acceptis ,  complureis  exhis 
uiaerunt .  Pojleavero  quam  equitatus  tn  confpeclum  venit  ±  hojles ,  abjeclts  armis  ,ter- 
venerunt :  magnusque  eorum  numerus  eft  occifus  . 

Hiigitiu-tres funt  Morinorum  portus,  a  Cxfare  memorati .  de  quibusinuni- 
erium  fic  comment.  v,  quum  fecundo  in  Britanniam  trajeclurus  eflet:  His  rebus 
Lebieno  incontinente  cumm  legionibus  ejr  equitummilHbus  ii  relicio  ,  ut  por- 
Hs  tueWur  %  fjr  rei  frumentarU  providerct  ;  3t  qua:  fequuntur  . 

Ceteruni  opida  Caefaris  a:vo  Morinos  nulla  habuilTc  ,  jam  ante  ofccnfum 
lo     •  poft  Csefirem  primum  memoratur  Ptolemseo  TetgovJvva ,  TarvanMa- 
JjJ^od  apud  Antoninum  alias  Tarvenna,  alias  Tarovenna,  in  tabula 
. E  R  v  A  N  N  a  adpellatur .  Deftructi  per  Carolum  Quindtum  imperatorem  vefti- 
hodicquc  vifuntur  in  Artcfia  ,  ad  Lcgiam  flumcn,  vn  mill.  pafluum  ab  Fa- 
0  Audoniari ,  nomine  Teroanne . 
Wnera  porro  per  Morinorum  agros  defcribuntur  hoc  modo : 

Antonino  5  Tabula? ; 

A  portu  Geforiacenfl  Cefogiaco ,  quod  nunc  ^Bonoma 

Tarvenna     x v  1 1 1 .  Caftello  Menapiorum  xx  1 1 1 1 

2q  Caftello        vi  111.  Virovino  xu. 

Vlroviacum  xvi.  Turnaco  xi. 
Tornacum  xvi. 

Antonino  :  Antonino : 

A  Caflello  per  compedium  Caftelto 

Tornacum  ufque :  CMenariacum  xi. 

LMinariacum        xi.  Nimetacum  xviu. 

Tornacum  XVill.      Camaracum  xiu. 

30  £x  , .  . 

nis  m  Morinomm  agro  fucrunt,  pra?ter  Geforiacum  &  Tarvennamy  jam  ante 

la  >  Gaflellum .  Menartacum ,  &  Viroviacum  . 
tato  LLllM  nodi^  nomea  fervat,  paullo  tamcn  emollitum ,  /  in  /  mti- 

dit  AkUlgo  ^^clidum.Romanorum  idefleopus,  ipfum  nomcn  Latinum  pro- 
Eitii  aC  ad  Qeforiacum  millia  fuut  xxxiv,  adTcrvannam  xiv.  in  primo  f- 
intc^ntonini  itincrc  x  corruptumcft  in  v5  &  in  primo  itcm  tabula:  tertium  x 

EnaR1Acum,  inter  Cafellum  &  Nemetacum,  hodie  cfle  vicuir  in  laevS 
itin  •     nis  riPa  >  Gcrmanis  CMerghem ,  Gallis  Merville  dictum  ;  cum  nomcn,  turfl 
^^^tadtusindicant:  nccdiflcntit  intcrvallum  xi  milHum  pafliium,  qua:  funt 
mi,,le  lnter  Cafel,  &  Merghem .  hinc  vcro  quum  Nemctacam,  ideft,  Ari <«  ufque 
^Ulanumerentur  circitcr  xxvii,  alterum  x  in  Antonino  intercidifle  certum  eft. 
in  A°demvico  ad  Tornacum  ufque  millia  funt  xxx5  pro  quibns  mendose  itideni 
tiof  tonino  xviii  .  In  tabula  Cafello  adpoflta  eft  vox  CMeMpiorurn.  quam  vi- 
eiTe,  etiam  aliiante  me  animadvcrtcrunt  :  vcrtendamque  cenfucrunt  in 
n€l"lmrum,  haud  dubie  opinati ,  uti  illud  in  Mcnapiis  ad  Mofmi  diftum  fuit  Ca- 
**yn\      mtl omm  5  fic  noC  in  Morinis  cognominatum  fuiflc  CaHellum  Morwd- 
tas  V     Um  horum  egoopinioni  haud  temere  fubfcripferim  .  nam  quanta  adfini- 
•     miIimdo  interduoifta  gcntium  vocabuia>  nififorte  has  litcras  M  .... 
5°3rch  Ul  Utrocluc  parcis  cflecontendas'.  qua:  tamen  ncquc  ipfi:  fortaflls  lic  fucre  in 
niu  C7P°-  Ego  fcriptum  fuiflc  cenfeo  Menariacum,  quemadmodum  apud  Anto- 
SUen  Ul  C°dern  itincrc^  Caftello  per  compendium  Tornacum  ufque.  nam  m  fe- 
<}Ue  U  criam  ifincrc  a  Caftello  Camaracum  eft  Menariacum  pct  e.  Numerumquo- 
PudAter  duas  iftas  voccis  Caftell°  &  CMenariacum,  x ,  vel  xi  millium,  ut  a- 
niUm  ntoninum  ,  interpofitumfuiflc  haud  dubito.  M.  Vclferi  heicminime  om- 
nPlacetfententia:  qui  omnino  in  tabula  Cafiellum  CMewpwum  legcndumco 
1  argumento 


132  PHILIPPI  CLVVERII 

argumcnto  adfcrit ,  quod  olim  hoc  tra&u  CMenafifcus  fuerit  fagus  •  quod  ille  Di- 
va:o,  qucm  &nos  fupra  citavimus ,  credidit .  UMcnafifcus  hcicii  umquam  fuit  f*m 
gus ,  certc  tcmpore  au&oris  tabula:  nondum  fuit .  quod  vel  cx  uno  fatis  patere  p"t0 
Marccllino:  cujus  actatc  ,  quamquam  Franci  Mofam  transgrcdi  cocpcrint ,  tanicn 
major  Menapii  agri  pars  incolis  fuis  etiam  tummanfit .  &licet  pulfi  tunc  fuiiTen, 
poterant  in  proximos  Betafiorum  vcl  Morinorum  agros  concedere .  in  cxtrcmosn0" 
rum  fincis,  versus  reliquam  Galliam  &occidentem  folcm ,  confugerc  haudopi^ 
habcbant :  necfacile  co  ufque  ab  incolis  intromifli  fuiflcnt.  ncc  Romanis  qlU 
dcm  omnium  harum  terrarum  dominis,  eocos  confcrcndi  ulla  fuit  cauft.  ^ 

Viroviacum  nuncefle  vicum,  eidcm  Legix  amni  adpofitum,  noirtffl 
vulgari  Werveke^  cum  npmen ,  tum  fitus  produnt .  ipfc  namque  Antoninus,  011 
compcndiofum  a  Caftello  Tornacum  ufquc  itcr  per  Mcnariacum  dcfignat;  eoip 
illud  pcr  Viroviacum,  cujus  ante  mcminerat ,  longinquius  cfle  indicat.  In  taDUJ 
codem  itincrecorruptam  clTe  vocem  Virovino ,  pro  Viroviaco ,  ncmini  dubnini  t 
potcft . 

Dccctcro  ,  Notitia  impcrii  militcis  habct  Cortoriacenfes  .  quos  cognonicntu 
traxifleabopidoMorinorum ,  quod  pradicto  amni  impolitum  ,  olim  llomarus 
cebatur  CoRTORiAcum,  nunc  vero  vulgo  Germanis  incolis  adpcllatur^ 
ryek,  Gallis  Courtray^  nemo  ambigit .  t  . 

In  cadcm  Notitia  hacc  lcguntur  vcrba :  Sttb  disfofitione  viri  ffcBavili*  ,  » 
*ZeIgic<e  fecund*  :  Fquites  DalmaU 5  Marcis  ,  in  litore  Saxonico .  Hic  locus,  CiU  11 
mcn  MARC  i,  haud  dubie  is eft ,  qui  hodicquc ,  paullo  fupraportum  Arnbie 
lienicm,  dicitur  yulgaxi  vocabulo  Matquife. 


C  A  P. 


XXIX. 


De  ToxandriSj  five  Taxandris, 

'Elandicas  infulas  Mattiacorum  quondam  incoluiiTe  gentem,  vulgns  ge°^ 
|phormnhuiusaitatis  ingenti crrore  (quo  fummos  etiam  implicitos  xl^°Ql\c 


ros)  ftatuit  :  omncs  hac  una  ratione  ducb, 


i,  quia  au&or  noftcr,  ui  - 
Gcrmania,  fcrmoncm  dc  Mattiacisconjungitcum  fermoncdc  Batavis  5  <lu0S 
ni  amnisinfulam  ad  mare  occanum  tenuifle ,  conftat.  Horum  opinio,  quim 
fiifima,  infra,  lib.  iii  ,  in  Mattiacorum  defcriptione ,  pluribus  argume»tlS^ 
fturbabitur,  nunc  veros  diclarum  infularum  antiquos  incolasoftcnderecofla  ^ 
Trans  Morinos  igitur  Menapiosquc,  qua  nunc  Sclandicac  atque  ^0^^ 
fternuntur  citra  Mofo  oftium  infulac,  populi  olim  incoluere,  quorum  C*W  \i(p 
minitbelli  Galiici  Comment.  vi ,  his  verbis  :  T.  Labienum,  cum  Legtonibus  iJ  ^ 
cceanum  versits  ,  in  eas  farteis ,  qu£  Menafios  attingunt ,  frofcifci  )ubet .  &  paullo 
eodcmcommcntario,  eademque  hiftoriade  Ambiorige  Eburone :  Sed  ccr*6'  (il> 
dimijsis  feragros  nuntiis ,  fibi  quemqne  confulere  )ufiit .  quorum  fars  in  ^Jrdtten^  k 
<vam,  fars  in  continenteis  faludes  frofttgit .  quifroximi  oceano  fuerunt,  tiin tn I  jfi' 
vccu/tavervnt ,  qttas  tftus  effcere  confverunt .  Obftrepit  hcic  fapc  fupra  di^UiW 
rographus,adverfarius  nofter,  his  verbis :  SaneitsexCjtfarisverbisintellig}^^ 
snfuU ,  qu*  modo  ab  *fium  &  maris  receffum  fufra  aquas  exfiarent ;  mocto  ob  e)*  J 
aUu4  acceffum  infra  undas  conteftt  laterent:  ctt)mmodi  loca  a  fofulis  nonincolh! L  ^ 
breve  tantum  temfus  effugia  incolentibtts  frtberefofiunt .  Jguin  &  friori  tep^ofli ^  j° 
tumabejl ,  utullamCafar  mentionem  factat  gentium,  qutiis  ininfulisepnt ,  utf^\,it- 
nafiorum  quidem  ditionem  iffam ,  fed  fartestantum ,  qu*  CMenafios  attingercflt d  fj. 
no  aditas  tnnuat .  Ecquid  tu  crcdis,  mi  homo,  Selandicas  infulas  Caiaris  tcmP 


0c& 


bus  maris  accclfibus  totasfuifle  opertas5  an  vcro  alias  tibi  fingis  infulas,  \' ^ 
nuncplanc  abforptas.  Ncutrum  temere  adnueris.  nam  hcc  ex  Batavoruni 1  %& 
longitudine,  quam  camdcm  fere,  ut  olim  fuit,  etiamnuuc  manere  inffa 


ANTIQ^  LIB.  II. 


153 


GERMANI£ 
^^talfum  enTcconvincitiir:  illud  ne  puerincola  crediderit,cui  notum,plus  in  dies  in- 
in»  f?    ^  na&cnus  oceanu,quam  ave&um.  Labienum  ipfas  infulasSelandicas  non 
gtcULim,  il  ita  vis,  concedam  tibi.  at  quid  inde  >  an  infulae  igiturfuere  fine  incolis? 
°n  ^uitur-  Si  ab  incolis  habitata?;  quxro  a  quibus )  an  non  ab  iis,  quos  heic  Gefar 
i  \{°  ^}troxtmo^  in  infuLtsfefe  occultanteis  ?  Omnino  fic  arbitror.  nam  alienos  facit 
enapiis;  <5cubi  Morinos  intelligit,  hocnomine  eos  indicareubiquefolet.  Quo- 
^odo autcm  fcfe  homines  in  illis  tuis  infuiis  occultare  potuerunt,  fi  ip&  infulae  vix 
PoftVCl  V  noris  ^LlPrauncias  cxftitcrunt  >  Egrcgium  miferis  furTugii  folamen ,  quos 
Vif  V  norarLlrn  ipatiurn  Labienus,  in  litorc  cum  lcgionibus  operiens,  undis  intcrire 
Urus>  aut  egredienteisarmisfuistrucidaturuserat.  Sed  miflum  tefacio.  ad  mea 
^vertor.  Nomen  Carfar  didis  infulis  nullum  tribuit.  at  Plinius  lib.  iv,  cap.  xvu, 
ne°  x  A  N  D  R  o  s  incolas  adpellat.  quod  nomen  an  Ca?faris  etiam  aevo  obtinuerint, 
•  ne  >  haud  facile  dixerim.  Plinii  verba  haecfunt :  Galliaomnis,  Comatauno  nominc 
nlm  ^*' -* trid t°tulorurn genera  dividitur.amnihus maximl  diftintta.  a Scaldi ad  Sequa- 
2#€n  &  poftea :  A  Scaldi  incolunt  extera  Toxandri ,  plurihus  mminihus ;  deinde 

fini  *****  Mortnt '  Sciucct  extra  a  Scaldi,  inquit,  quia  antea  Scakli  provinciam  Belgicam 
Co,Verat;  cxtraScaldimGermaniincolcbantCisrhcnani;  inquibusToxandri.  undc 
Ger  m  •    °  ante'  CaP* XI 1  x»    ltum  autem>  ^quit,  hoc  mare,  ad  Scaldinufque  fiuviumy 
*  ferm ACCoknt gentes.  Et  quamvis  paullo  obfcurior  lfte  de  Toxandris ,  cap.  xvi  i, 
hucS*'  tamen>  °lu^a  Menapii  extraScaldin,  primum  ad  Rhcnum,dein  vero,  ingreflis 
iric  /CartlDr*sJad  Mofam ufque  fuerunt ;  Toxandros  quoque  intcr  eadcrn  flumina 
Vin        Crea<ere ^as  cft.  quin  etiam  mox  infra,  Gugcrnos  ac  Batavos  in  Bclgica  pro- 
Ia  recenfct ;  qui  tamcn  &  ipn*  extra  Scaldin  fuere.  Rbenum autem,  inquit,  accctentes 
manU gentium,  in  eademprovincia,  T^emetes,  Triboci,  Fangiones-,  hinc  Vb:i,  coloma  A- 
\/tlnenfisyGugerniy  Batavi,  rjrquosin  infulis  diximu*  Rheni .  Populi  igitur,  quos  in 
^  Caru |nfulis  reccnfct  Ca?far,nulli alii  fuerunt,quam  qui  a  Plinio,nomine  Toxa  n- 
Plj     inutoralibuscomputantur,  inter  Batavos,  Menapios,acMorinos.  Ad  di&a 
^nuverbaitacontramenotatchorographus:  JtuibusP/tnii  verbis  qttid aliud  efficia- 
1  itta     v*^eo>  ntfi  Toxandros ftatim  a  Scaldi  oceanum  &  Menapios  versm  egijje  j  Mempios 
\\Tc?*  1U*  Mof*  &  Rheno  propiores  tunc  aoebant .  Fatctur  intra  Scaldim  Mofamque  co- 


m(f9  ^ut  ^tf*  &  Rneno trottore$  tunc  a£L  - 

negaea^oceanLi  ToxandrosjSclandicas  tamen  tenuiflc  infulas,tota  ca  difccptatione 
^eic  ^Uxro  l&mr>  quinam  populi  cas  tunc  incoluerint  >  na  pra:ter  Toxandros  nulli 
ibi  1  ^  auc^oribus  nominantur,  nifl  Batavi,  Mcnapii  &  Morini ,  quoru  tamen  nuHos 
OQreaudct.  nequidquam  igitur  obloquitur.  Cattos  incoluiflc,  videat,  quomodd 
^atio  V°CaDuu^miutudine,  qua:eftih  loco  Cats,  fitis  probarcqucat .  eademquidpe 


\  w»lm°s>  Patet  cx  his  vcrbis :  quorZ pars  tn  Arduennam  fdva,  pars  in  cominenteis paludei 
^lH^n'  Wiproximioccanofuerunt,  iiininfulis  fefeoccultaverunt.  na  in  Arduenna  filva 


rtlPf»  '       vA»m»  vdiM^v j  »k  wr»»  j  ww  w      J    —   J  J  

S  runt  Jsiervii  5  ad  quos  filva  pertinuit :  in  continenteis  paludcs  Menapii  ac Morini j 
^fu^r  easfLUflc,  fupra  dcmonftratu  eft.  Limiteis  igitur  ego  ftatuo  Toxandris,  ab  oc- 
Visd  a  *^vi,  oceanum  :  a  feptcmtrione  Mofa:  antiquum  alveum  ;  quo  a  Bata^ 
qu^luerrninabatur5  ut  fufius  infra  doccbitur :  ab  ortu  &  meridie  flumina  &  enripos, 
fife  US  ^eladica:  Hollandicarq;  infula?  a  proxima  continete  fcparantur.  In  infults 
l^°Cctilt4veytwt  inquit Cacfar,  qnas tftus  efficere confverunt.  continensigiturfuitan- 
fiet>erraScIandia5  ncc  nifi  majoribus  oceani  acftibus  interfufa:  id  eft,  acccflli  maris 
ecr^nt,iriUll;;E5  reccflliiterucontincns  rquodvcrbu  confverunt,  diferte  indicat.  Sic 
l°dorus  lib.  v,  de  Vedi  &  aliis  intcr  Britanniam  Galliamque  infulis ,  fub  Au- 


^rita    iXVfa™-  hoc  cft :  Peculiare  autequidda  accidit  infulis  hisce  vicinis ,  qux  Buropji 
dcce*£nt*&*mer)*&t'  nafreto inter)cclo per  asIus inundatione acjuis opp/etoinfuUadparet. 
SiVe  \JVer°ter  reciprocationemarijnges  loci  fpatiu  aquis  defeclH  peninfit!ar*fpe(*ereddtt. 
Sluir  Diodorus,  inter  alias,Selandicas  quoq5  intellexerit  infulas,fin  minus;  eade 

M  cert^ 


i3+  PHILIPPICLVVERII 

certeeammtuncfuitfpecics.  undenunc  etiam  Vedis  infulae,  &  s^n^m£*ffl. 
eft  conditio.  Huic  ramen  verbo  confverunt  adverfari  videntur  aha  Caefaris  vero _ 
ment.  i  v  ,  fuper  Rhenoamne  pcrfcripta  :  Vbi  oceano  affrofinquat,  tn  plurcts  ajj^ 
parteis ,  multis  ingentibuscjue  infulis  effecJis  5  quarumpars  magna  afertsb^rbm^ 
nibus  incolitur ;  ex  quibus funt ,  quipifcibus  atque  ovis  avium  vivere  exifiimantur . 
quecapitibusinoceanuminfluit.  His  verbis  infulas  Selandicas,  hisque  proximas 
dicas ,  ipfiusque  Hollandia:  Geldriaeque  parteis,  quae  Batavorum  fuitinfula^ntc 
haudobfcurumeft.multas  enim  ingenteisque  ait  infulas  Rhenum  efficerc  jqu  ^ 
\x  ali*  cfle  pofllint .   At  unam  folam  Batavorum  infulam  cffecifle  flumcn  1  ^  l0 
faris  xvo,  Vahalisque  alveo  Mofae  oftio  ab  meridie  terminatum  fuifle,  ne 
quidquam  ei  in  Selandicis  infulis  tributum j  ex  Plinio  ac  Tacito  ccrtis ,  u  t  , 
monftrabitur ,  documentis  colligas .    Quid  igitur  ille  multas  >  nec  multas 
fed  ingentcis  >    Non  me  fugit ,  jam  dudum  imperitiores  quosdam  veteris  g 
phia:  hiftoriarque  verba  hxc  adtotam  Hollandiam  Geldriseque  partcm,  <lu  ^ 
lfalaamnetcrminatur,  &  infulasHollandiacfeptemtrionalis,  Frifia?que  ,TeXt> 
land ,  Schelling ,  Ameland,  flettere ;  his  maxime  verbis  dudos :  ex  quibus  ftnt,  4Hti^0 
bus  atque  ovisavium  vivere  exijlimantur  :  quod  infula:  tribuunt,  quac  vulgari  voca 
dicitur  Eyerland,  ideft ,  Ovorum  terra.  At  meminiflecos  oportuit,  multisannis  p  £ 
quam  Carfaris  confcripti  fuerunt  commentarii  >  Drufum  foflam  Rhenum  in  ^  ;0 
falamque  amneis  duxifiej  qua  tandem  ifta  Hollandi*  Gcldriaeque  pars  R  1  ' 
velutinfula,  inclufa  fuit .    Si  igitur  Drufus  primiim  inclufit,  quifomnw1 
far  potuit,  Drufumid  fa&urum  j  infulasque ibi  fore,  quarum  una  nunc 
adpellatur  >  Rcfponderc  ad  hacc  voluit  chorographus,  Ca:faris  hifce  verbis  P1*?^  f(. 
Mofa  frofluitex  monte  Vofego,qui  efl  in  finibus  Lingomm  ,&parte  quadam 
cepta,  qu<t  appellatur  Vahales ,  tnfulam  efficit  Batavorum:  neque  longtus  ab  eo  ^ 
fajfuum  lxxx  in  oceanum  influit .  Rhenus  autem  critur  ex  Lepontiis ,  qut 
incolunt  j  &  longo  fpatio ,  per  fineis  T^emetum,  Helvetiorum ,  Sequanorum  ,  ^  j0 
matricorum,  Tribocorum,  Trevirorum,  citatus  fertur 5  ejr  ubi  oceano  appropM^ 
flureis  diffiuit  fartes ,  multis  ingentibusque  infulis  effeclis  ( quarum  fars  mag^  a  J  ^ 
harbarisque  nationibus  incolitur ;  e x  quibus  funt ,  qui  fifcibus  atque  ovis  avtu 
<vere  exiftimantur)  multis  cafitibus  in  oceanum  influit .    Quibus  jam  cnor08r!!Lj, 
addit :  Notandum,  bis  in  oceanum  deduciRhenum  j  firimo  4  farte  Vahalis  curn  ^ 
atque  ihde  a  farte  altera  feorflm  multis  caf  itibus  :  ubique  &  iufulas  illas ,  &  ^fflUpi 
cvis  avium  viciitantes  nominari.    Ecquid  tu  putas  in  dcfcriptione  Rheni  Prljujjfe 
illud  divortium  ,  quod  eft  ad  munimentum  Schenkianum  ,  Caefarcm  \°^0. 
prarterire  \    Iam  fane  magis  incuriofum  eum  facis,  magisque  fupinum,  quar^ 
lucras  .  '  Vbi  vcro  illa  multa  Rhcni  capita  infra  hoc  divortium ,  ubi  tnmt^  ^ 
gentes  infuia:?  aut  cur  illa  a  pofterioribus  audoribus,  Mela,  Plinio,  Taclt  jl0fl 
aliis, quorum temporibus  jam  dudumRomani  hasoras  pra?fidiis  tenuerunt? '  vf 
memorata*    Namcuncli  aut  duo  tantum ,  aut  tria  in  univerfum  oftia  re  ^vUm 
iinum  ipfms  Rheni ,  alterum  Mofae ,  tertium  Flevi ,  quod  poft  Caefaris  t 
acceflit .    Elices  heic  medii  Rheni  obtrudis ,  nefcio  quos :  maxime  tamen  *  /> 
fed  an  tu  ignoras,  quam  ab  caufam  Drufus  inter  Rhenum  &  Ifalam  novi  &  mfn,^\v 
jeris  ( tcfte  Svetonio)  egitfoflam )  nempe,  uti  lacum  scftuariaque  Friiiorum  a  ^ 
i\x  uique  osnavlgare  clafllbus  poflet.  Si  igitur  Vecl:a  jam  Caiaris  xvo  hau^  Pe 
modicus ,  ut  a  latiflimo  ctiam  tunc medii  Rheni  alveo  divortebatur ;  haud  fi 
Drufo  immenfoofere  novumparare  meatum  in  tenui  amni  Iiala  .  Infra  Vc 
fuifle  ais  multa  illa  cafita  j  opcram  lufit  Corbulo  in  nova  fofsa  xx  circitef  ^0 
palf.  inter  Rhenum  Mofamque  agenda .  dequa  quam  proba  fit  tua  fententt* ) 
loco  videbimus .    Cxfaris  fupinam  negligcntiam  ,  &  mirandam  incurian1  ^ 
jam  antca  faepe  notaverim,  fa:piusque  infra  notavcroj  tum  heic  maxime  ^ 
perfpicitur,  quod  Mofam  potius  dixerit  Batavorum  efficere  infulam  »  ^ 
Rhenum;  quum  tamen  ille  ore  tantum  fuo  eam  attigerit,  ut  infra  patc bl  ^{fc, 
que  equidem  credo,  non  eum  tantum  Batavorum  agrum  Casfarem  inf e 
qui  erat  in  infula  Rheni  -?   fed  &  eum  ,  qui  extra  Rhenum,  fen  ^a  c$)tf 


GERMANU    ANTIQ^  LIB.    II.  r$J 
5L1ius  totum  latus  mcridionale  claudebat  Mofa;  ut  infraoftendam.Inhisigitur,  & 
jnnurneris  aliis  quttm  tam  enormitcr  crraverit,vel  fupinu  egerit  C«ftr$  quid  mirum, 
u  AfinioapudStraboncmcredamus,  malc  feciffe  eum  atque  imperite,  dum  Rhe~ 
Uo  phira  duobus  prodiderit  capita.  Nugar  igitur  funt  illa:  tuac  fupcriorumque  fcripto- 
tunidcinful^  ovorum,  qux  vulgo  dicitur  EyerUnd^  nuga-,  inquam,  &  mera  hiftqriaf 
3ntiqua:ignorantia .  aliter  Caeiar  interprctandus  erat,  cumque  ccteris  audoribus 
c°neiliandus.  Conciliatio  autemfacilis  eft.  res  fic  fc  habct .  Primiim  Caefarem  has 
parteis  umquam  ipfum  adiffe,  haud  ufquam  e  commentariis  e;us,  aliove  fcriptore  o- 
jtenderis.  non  adiffe  feie,  teftarur  ipfe  hoc  vcrbo,  exiflimantur.  nam  11  ipfe  adiflet,  rem 
10  Llis  ipHus  oculis  compertam  auda&er  ac  liquido  adfirmare  potuiffet;  nou  vero  vulgt 
°pinione  definire.Tabula  tamen  habuiffc  videtur  chorographicam,qua  Gallix  rcgio- 
Ucs defcripta:  fuerunt.  qua  iufpecli,  quum crebris  a-ftuariis Toxandrorum  folum  di - 
i  in^Limforet;quorumqua:dam  Mofa:etiam  jungebantur,  Mofaautem  Vahali,,Va- 
nalcs  Rheno:  cuncta  ifta  asftuaria,  Rhcni  alveos  efle  cxiftimavit :  pcr  quos  in  parteis 
^fnuercamnem,  mtiltisq;  capitibus  in  oceanum  influcre  dixit.  Eodcm  aiuem  erroc, 
^mfpeclione  tabula:  diorographicx  haufto,  Scaldis  oftium  ab  Mofx-ouio  nondi- 
^Inxit;  fed,  quum  flumina  haec  «ftuariis  inter  fe  jungercntur,-  Scaldem  influert 
n  ^ofam  tradidit  commcnt.  vi .  quod  &  ipfum  miror,  chorographum  iftum 
Jo^r°  ^fare  defenderc  haud  conatum:  Eodem  item  tabulae  chorographicae  crrore 
toiema:us  Mofa:  oftiumaliud  fiatuit  ab  tertioRhcni  ofiio  fivc  occidentalij  quod 
etum  ac  unicum  Mofa:  cft  oftium :  nec  ufpiam  Mofam  Rhcno  junxit.  quidpe 
fabulam  cjus,  qua  Gallia  dcfcribitur,  fi  diligeritius  infpicias j  alveum  Mofae  de- 
Criptum  deprchendas  hoctra&u:  A  fluminc,  quodvulg6  nunc  Dommelod^tXhr 
|jr>  hxta  vicum  Bochoven,  vetcri  Moiae  alvco,  qucm  doude  tJMafi  vujgd  vocanr, 
^°piduni  ufquc  Gertrudenbcr*:  inde  ripa  Lvva ,  quaeeftab  hoc  opido  versus  oc- 
*luru  :  mox  euripo,  vulgd  de  Rode  Faert  dido:  dcinalio  euripo  vulgo  de  Cram- 
er :  mox  item  alio,  vulgo  de  Sype .  hiric  tandcm  vcro  ScaidiS  nomine,  atquc  ah eo> 
tanftintcr  infulasSclandia:  Schou^en  &  Noort  Beverland 5  atque  inde  interdiftam 
30 vn       Schot^n  &  Walcheren,  ejusdcm  Scaldisalveo &ore,  quod  Roomfot  yulgo 
ill >  f '  Hacigitur  rationc  Mofe  nomcn  tradidit  Scaldipftio  :  Scaldis  autem,quod 
1  r« buda  efl,al vco,qui  pars  Scaldis  nunc  vulgo  de  Honte  ffuvius  cUcitur-  &  freto,  quod 
tabXtitCr  Walchere»  infulam  &  proximam  Flandria:  contirientem .  Epdcm  etiam  error.e 
dctU    Cn°rographica:  dcceptusPlinius,Scaldis  oilium  idcm  cum  Ptolemaco  facere  vt- 
tr    . :  Scal^c cnim  Morinos,tit  ante  oftenfum,a  Gcrmanis  Cisrhenanis,quorum  zt- 
Toxandri,  diftinxit :  Caefat  autem  omneis  iftos  infulanos  a  Morinorum  nomi- 
^egat.  Sed 
^manij 


i  vulgaffe 


Cafari,  qui  primus  Romanorum  harum  partium  deicripnoncm 
fl   -r.«o  vmgaiie  videtur,quamvis  tabula  geographica  impofuetrt,uti  aqftuatja  a  veria 
alveis  difcernere  ncquiverit :  rede  tamen  ac vcre  ab eo  yerbum hoc  con- 

^v!^fcriP^PUto:Kftuar^ 

ejus  tcmpeftate  fuiffe  iudico 5  (id  enim  xftuaria  propne  dicuntur  j)  ita,  u  ti  vel 
^bustransiri  potucript.  quod  de  Vedi  infula  tradit  Diodorus,  loco  fupra  diclo  : 
T^quc  id  ni  fuiffet  neqiiidquam  certe  Cxiar  Labicnum,  (quem  ex  Eburonibus  irj 
as  Parteisadinfequendoshofteis,hucfefeoccultantcis,cum  m  legionibus  mif^ 
3 )  poft  feptimum  dicm  ad  Aduatucam,  Eburonum  caftellum,  rcdire  /uffiftet.  na- 
^busquidpc>autpontibus,quibusininfulastransiret,  opusfuiffet:  quitam  exiguo 
tomPorisfpati0  complures^pararinequibant ;  utique,  quum  haudmodica  praiftitu- 
farrUni  ^Crurn  pars  in  itinerc  ultro  citroquc  faciendoabfumenda  foret.  Ar,  poft  Ca- 
furem>  ^acitus  quoquc  aftnaria  hoctraclu  reccnfet .  cujusverba,  annal .  xi ,  h*C 
5oc^7'r  idem  ^fksCbauci,  mUU  dijfenfione  domi,  &morte  Sanquinii  alacres,  dum 
ll°  adventat,  inferiorem  Germaniam  incurfivere ,  duce  Gannafco  5  ejui  naticne  Ca- 


*ttef**>  auxilUrh,  '&  'diumerim,  foft  transfuga\  levibm  navigiis{r&dabundus,Gallorum 
»>a?nJ  €  °Yam  *gmrm  dites  & imbelles  efe:  At  CorbuloprovincUm  mgrefim, 


»Sa  °ttm  cw^  &  ™>x  Zltria  cui  principium  illa  militiafuitjriremes  alvco  Shefii,  cetcw 
*xt  "T  Ut  Vlue  hahi^  Per  4tmia  &  fofiat  adeqit  i  Itntribuscjue  hoftium  defrefts,  & 
HYbm  Gannafco,ubi  pZfmia  fatts  compofita  funt,  legiones.opcmm  &  Ubtfrts  ig»aras,po* 
1  J      J  M  »j  fuUttombta 


i36  PHILIPPI  CLVVERII 

fulationibtu  Utantes ,veteremadmoremreduxit .  Qua:verbade  aftuariis  atque  fofl^ 
ne  quis  ad  Drufianam  foflam ,  &  lacum  Revum ,  qui  vulgo  nunc  dicitur  de  M 
fee7tdtcm,  moneo.  aliudenim  funt  aftuaria,  aliud  fifid  5  aliud ltem  fojj* ,  * 
fojja.  Gannafcusverd  Gallorum  maxime  oram  infeflabat  5  quae  tcrminabatur  mca 
Rheni  alvco,  Lugdunum  Batavorum,  quod  vulgo  Leyden ,  adluentej _utultJ^ '  " 
ftendetur .  Itaque  uti  quam  proximo  itinere  Corbulo  claflem  adversus  Gann ai 
educerct  5  Rheni  al veo  medio  ( id ,  nc  cui  mirum  videatur,  quum  tenuis  nunc  a  ^ 
dum  fit ,  poft  explicabo)  &  Vahalc  quaedam  navigia ;  dein alia  Mofe  oftio ,  alia  * 
ariis ,  ac  foflis ,  quibus Toxandrorum  folum ,  ut  modo  diclum ,  fciflum  erat ,  ad  ^ 
uti  ita  pluribus  ex  partibus  difpcrsaclafle  Gannafcum  circumveniret.  QHlna^  di- 
temheic,  intertam  crcbas  terrarum  fciflloncs ,  auclor  innuatfoflas,  haudtaci i 
fpc&u  eft  .  vcrifimile  tamen ,  quum  incolae  adfiduis  oceani  aeftibus  fcindi 
fuum  molefte  fcrrent  5  ci  rei  uti  aliqua  cx  parte obviarent ,  foflas  paflim  ^SJ^Aj^ 
bus  a?ftus  exciperentur ,  ne  agros ,  fatui  paratos ,  fuperrl uerent .  Hinc  poftea  ta  » 
uti  occanus  Germanicus ,  quum  in  totum  Germaniae  litus  vehcmentius  irru 
facile  ctiam  hocfolum  latis  atquc  altis  fretis  disccrperct .  id  quod  neque 
ncquc  Taciti  temporibus  fa&um :  neque  Plinii  ;  qui  nullas  heic  refert  l™£ 
fcilicct ,  quia  nullae  dum  vcrae  infulac  erant :  fed  contincns  terra ,  ut  ante  di  ^ 
aeftuariis  diftincta .    Verum  obloquitur  hcic  iterum  malus  illc  malignu$<lue  *»(j0 


rographus  ,  his  vcrbis :  £>tus  non  cenfeat  fotius  Rbeni  dftuaria,  in  q»A  tr  IJ^0 
Chaucos  levibm  navigits  Tacitm  refert ,  Flevum,  non  SelandU  dfluaria  fHtj'eVjl. 
vum  dico  Chaucerum  terris  quam  froximum,  ejr  facili  ex  Vtfurgi  K^4mififyue->  ^ 
lis  vicinis  oris  defcenfu  obvium  ?    ideoque  ejr  Corbulonem  intelligendum  trtrc  ^ 
veo  Rheni  (nunc  Ifalam  dicimm  )  in  lacus  ejr  dftuaria  fe  eo  loci  exfandentts,  ^ 
umque  ceteras,  huic  rei  aftas  atque  habtles,  fer  eadem  attuaria ,  &  fojjas  adegtj^  >  ^ 
(tiumque  tandem  lintribus  eum  in  modum  defrefiis,  de  imperii  ejr  Galliarum  or*  ^ 
mite,  qui ,  ut  mox  fatebit ,  htc  ftatuendus  ,  exturbajfe  Gannajcum?    H*c  f 
fatto,  ejr  ferfficua  cxiflimo  .    Egregie  fane  :  fcilicet  pueris  in  fchola  5  «°n 
viris  .    /Equus  judicct  lc&or  ,  an  fatis  fciens  volensque  malignum  }c  (tU0$ 
praebucris.    Quam  difcrtiflime  au£tor  diftingvit :  triremes  alveo  Rheflt*  % 
navium ,  ut  qtttque  habiles ,  fer  aftuaria  &  fiffa  adegijje  Corbulonem  .  tu  vel°  ^0 
neis  eodem  deducis .    Au&or  ait  aheo  Rheni ,  ejr  fer  afluaria  &  fiff**  ?f  c  \i$ 
naveuquc  fuifle  adattas  5  tu  per  Rhcnum  in  acftuaria  &  foflas  deducis :  u0 
Gannafcum  de  imperii  &  .Galliarum  ora  ,  ac  limite  exturbatum  fuiflfc-  ^  ^js 
tuo  Galliae  limite  quam  falfus  falfum  fequaris  aucl:orem  Iunium,  infH  P  ^s 
cxpcricmur  argumentis  *,  fi  quid  adhuc  in  commentario  meo  de  ^cni  ^tti 
oftiis  delideres .    Ecquid  vcro  te  pudct ,  Batavos  tuos ,  quorum  gloriam 
obtreclationes  meas  defenfurum  te  recepifti,  heic  imbelleis  adpellarc?  ^requu* 
Virtute  Romani,  jam  indca  Caefaris  aevo ,  confequuti,  quidquid  fere  con 
ti.    Sed  hoc  non  aufus  es.  maluifti  igitur  auftorem  corrumpere;  pr0  ore 
imbelles,  fcribens  rebelles .    At  ubi  tu  legifti,  Corbulonis,  feu  Claudii  te 
rebellafle Batavos >  item,ubi  divites eos  fuiffe cognovifti  >  Ludcre  nos P^^jis 
neis  voluifti .  haud  quidpe  ignorafle  te  puto ,  Gallorum  oram  finitam  mine 
oftio ;  ut  fupra  oftenfum :  reliquum  Galliae  litus ,  inter  Scaldem  &  Rh^u|^t  alii- 
ifle  Germanos  5  &  in  his  Batavos  .  Hax  fane  quanta  fit  malignitas,  vi dc*l  -l0  tH 

Cetetum  ToxandrU  vocabulum  citat  Ortelius,  in  thefauro  fuo,  ex  J 
Marccllino .  ad  Plinium  quod  attinet  5  falso  Ortelius  apud  hunc  lcgcn  ^c 
conjecitcx  Marcellino  .  quidpe  ipfe  Plinius  nufquam  nifi  locoante  citato , 
gentis  nequc  regionis  Toxandrorum  meminit.  dicboautem  loco  gcntem  vo  ^ 
non  regione ,  praecedens  confequensq5  convincit  oratio  5  ubi  populorum  to  1 [     -s . 
gicae  refert  nomina,  non  regionum.  Apud  Marcellinum  vocem  Toxiandriaw^ '' 
vel ,  utalia  exemplariahabent ,  Taxandriam.  quam,  five  librariorum  iiicurja  c^_^  aC 
rit,five  ipfe  fic  perfcripferit  auftor  5  Toxandrorum  terram  fignificarc  hauddu^^ 
forte  in  Plinio  quoque  reftius  legeris ,  Taxandri.  nam 
acenfis  agri ,  haud  dubie  ab  ejusde  gentis  vocabulo ,  dicitur  Tejfendtrloo  •' «  L  i» 


CERMA  NI£   ANTIQ^LlB.  II.  l37 

Jfl  regia:  bibliotheca:  pervetufto  cxemplari  manu  fcripro  apud  eumdem  Plinium  legi 
ipuus  gentis  nomcn  Texandri.  Toxandriam,  five  Taxandriam  Marcellini , 
picriquegeographoriimhujus  xvi  intcrpretanturdi&um  vicum  Teffenderloo ,  haud 
♦procul  Demeraamne,  &duobus  opidis  Diefl  ac  Sichenen  dmm  :  ejusque  vocabuii 
"niilitudineducli,  Toxandros  Pliniihoc  litu,  in  mcdiis,  quosfupra  dcfcripfi,  Mc- 
n^piorum  finibus  collocant.  quain  re  neque  Pliniincque  Marccllini  mentem  latis 
jpcquuntur*  j|ie  namqUe  qUO  fitu  Toxandros  fuos  locet,  fatis  fuperque  paullo  ante 
Qernonftratum.  hicvero  Taxandriam  prope  ripam  Mofe  ponit.  quod  apertius  uti 

^pateat,  ipfo  au&oris  verba  pkniora  inmedium  adducam.  Lib.  xvi  i,  ubilulianum 
*farem  a  Parifiis,  advcrsus  Germanos,  citeriorem  Rheni  ripam  obfidenteis,  expedi- 
^onem  movifle  narrat;  Jj>utbus,  ix\(\m\paratis,  petit primos  omnium  Francos,  eos  videli- 
€<>t>quo<  confvetudo  Salios  adpe/Uvir.aufos  olim  in  Romano foto,  apud  Taxandriam  locum  ha* 
ttacula  fibifigere  prdicenter.  Cui,  cum  Tungros  veniffet,occurrit  legatio  prtdiflorum.opi- 
nAmium  reperjrf'  mperatorem  etiam  tumin  hibernts  •  pacem  fub  hac  legeprttendens,  ut 
til e'centes  €ost  tamquamin  fuis^  nec  lacefferet  quisquam ,  necvexaret.  Hos  /egatos,  n<go- 
£  rene  digef/o ,  oppofitaque  condicionum  perplexitate ,ut  iniisdem  traflibmmoraturus, 
*mredeunty  muneratos  abfolvit.  difloque  c/tiits  fcquutus  profiflos,  Severo  duce  rnijfo, 
*    *lpm  fubito  cunflos  a^greffus ,  tamquam  fu/minis  turbo  percufiit:  )amque  precantes 
ctf tHSi  ^Uam  *efiflentes,  in  opportunam  clcmemU  partem,  efftflu  vifloridflexc,  dedentes fe+ 
u*oribus  liberisque  fufcepit.  Ripa  hax  nulla  aJia,quam  Moix  amnis;  ad  quem  tria 
t.unimenta  a  Francis  fubverfa,  inftaurafle  Iulianum ,  poft  oppreflbs  Salios,  con~ 
JjUo  auftor  fubjungit .  Saliosautem,  Iuliani  rempcftatc,  Batavorum  tenuilTe  in- 
j.1  am,  auclorclt  Zolimus,lib.  nijcamdem,  quam  Marcellinus,  delulianoacSa- 
s  niftoriam  rcfcrcns  .  unde  etiam  clarius  patct,  ripam  heic  intellexine  Marcelli- 
t  im  Mofsc,  nonDcmcrat,  amnis  longc  a  Batavorum  infula  diifiti .  De  agrisau* 
n  m  Prope  Taxandriam,  Marcellinus  memorat,  quod  dc  Batavouim  Khfiih  Zofimus: 
.  n>  quia  cadcm  regio  ;Ved  qute  proxima  .  Salii  quidpc  non  modo  infulam  BatavcM 
mm  °ccupaverant  5  fed  etiamagroscorum  cxtra  infulam,  intcr  Vahalem  ac  Mofam:' 

3o  no°Xetia^»rransgrefli  Mofam,Menapiorum  fincis,  Baravis,  Taxandrisquc  contermi- 
t  S,.lnripaMofjcobfedcrant.  undeeostrans  Mofam  ejecit  Iulianus .  Sed  &  ipfas 
all  Ulfle  eos  infulas  Sclandicas,  diferte  docet  Eumcnius5  fic  Conftantium  panegyrico 
°quens:  £)uamquam illa  regio,  divinis  expeditionibus  tuis,  Cdfiir,  vindicata,  atque  pur- 
1  \'  1U**  obliquis  meatibus  Scaldis  interfluit  ,  quamque  dtvortio  fui  Rhcnus  amplefliturf 
^utcttmverbipericu/o  loquar)  terranonefl.  En5  quam heic aliam  terram  ad Scaldis 
turh  •  divortia  oftiaque intelligas,  nifi  Bataviam  cum  Selandia \  Ncquidquam  igi- 
j.  ncicctiamobloquerischorographe.  Orfendi  te  his  Marcellini  verbis  video,  apud 
Tolandriam  locum  habitacula  fibifigere :  ac  malle  cum  doclo  ncfcio  quo  viro  legere 
£*ndrilocwnh  quafi  Marcellinus  vernaculum  gentis  vocabu/um  Tefjenderloum  exprl- 

1*  el  J  VoIueri'  -  Sedearesneteturbet.  quidpe  Graecus  homo  Marcellinus,  Latince 
^ntix  heud  perinde  (quod  ipfe fatetur  in  fineoperis)  gnarus,  locum  vocavit,Graeca 
moi  qUiE  re&°  crat  intcBm  *  fic  Strabo  ^110^110»      vii  ,  dc  univcrfoBojohae- 

^U^Kofutwag  .  id  eft :  ln  quem  locum  il/e  ( Maroboduus )  cum  altos  comp/ureis 
u"*       tumpopulareis  fuos^acromannos .  c<  poftca  de  eadem  rcgione  :  *ti<rt 


TwtfpicujuM  fpvujov  okeiV^n^v'  Txg  <J[i  KipGpiss  opffltrailcie  cRn  tovto7Tovt9tov, 
iM**0*®**  ^  r  Boim  3ti  tov  *c&&m  id  eft :  idem  tradit,  Bojos  quondam  Her- 
f/Yum?colui$efil™m\  acCimbrosquumadealoca  fe  contuliffent ,  ab  iisrepuifos,  ad  I- 
Ptlf,  .fowjfc.  Sic&  Ariftotcles,  ptnupokoyuuSv  lib.  1,  omnem  Germaniam  ad- 
30  A'o  aV/U  T°™v  j  in  his  vcrbis :  Tav  J[' afouvTsro&puvoi  zjhet&nvr&S  *(>*iov  v*™v  oo£v  tu\> 
fiTZ^^'T^  ThT07rovT2To'vw.  id  cii:  Cctcrorum 

mnit  ntifn?leraque  ad  feptemtrionem profluunt,  ex  Hercyniis  )0gtS\  qu<e  a/tttudtne  juxta  & 
Vt  ilt     ne  nutxima  circa  hunc  locum  habentur :  Sic  ipfc  Marcellinus  infra,  lib.  xvi  1 1 ; 
ti0  la  eret  fl*tionarios  milites,  fundum  in  Hiafpide  (qui  locus  Tigridis  fluentts  adluitur)  pre- 
mgnomercatur.  Sed&  ipfc  Romanorum  princcps  Iul.Ofar  omnem  Hel- 
^  adrellavitlociim,  belliGall.  comment.  1 .  Noluit  cmkcm,  inquit,»»* 

M  jjj  Hc/vetii 


i38  PHILIPPI  CLVVERII 

Helvetiidiscefferant  ,vacare :  ne ,  frofter  bonitatem agrorum,  Cermani,  qui  transKhcnm 
incolum ,  e  fuisfintbus  in  Helvetiorum  fneis  transircnt  3  &finitimi  GallUprovtncta ,  *  ' 
brogibusqueejfent.  Sic comment.' 1 1,  Aduaticorum  agros,  in  his  verbis :  AdmUiJu 
rant  ex  Cimbris  Teutonisqnc  prognati:  qui,  quum  iter  in  frovinciam  noUramatqut >  ^ 
amftcerent,  his  imfedimentis ,  qu£  fecum  agere  ac  fortare  non  foterant,  circa  p 
Rhenumdefofitis,cufiodU  ex  fuis  ac  frtfidto  vi  millia  hominum^  tina  reliquerunt.  ^ 
pofi  eorum  abitum  multos  annos  afinitimis  exagitati,  quum  a)ias  bellum  injerrem f, 
lias  illatum  defenderent ;  confcnfu  eornmomnium  face  fafta,  hunc  fibi  domicplid  W 
de/egerum.  Scd  auctoritatum  excmplorumquc  hac  de  re  fatis.  f  ,^l0 

Toxandri  igimr  dicti  funt  Plinio  populi ,  qui  nunc  Selandi,  mquc  ini 
Hollandi  auftrales  ;&Taxandria  regio  Marccllino ,  quae  nunc  Selandia,  c 
didlis  infulis  Hollandiac .  .. 

Deceterohaud  equidem  dubito ,  quin  prardittus  vicus  TcJJendcrloo ,  adpe" 
nem  e  Taxandrorum  nomincacccperit .  id  tamcn  qua  ratione ,  quum  tarn  ion^ 
di&is  infulis  fit  diflitus ,  aut  quando  faclum ,  juxta  cgo  cum  imperitiflimis  *Sn 
Eadem  tamen  rationefa&um  videtur ,  ut  &  a  Tungrorum  haud  dubie  vocabtilo , 
dem  trattu  ccenobium  Tongerloo  nomen  accepit ,  inter  opida  Sichenen,&  ^cr(tl  ^ 
itcmcodcmnomine  vicus,  inter  opida  tMafeyck  &Bree:  itcm  in  Namurcen1 
mitatu,  haud  procul  opido  lemcffe ,  vicus  Tongre>,  &codem  vocabuloahus,  ^ 
tionia apud  opidum  Chievre .  a  quibus  locis  omnibus  longe  abfucrunt  prifc1101  ^ 
grorumfincs.  quamlongiflime  vero  a  Veftofaliae  vico  Tongeloo ,  adBerco laj"^ 
nem.  Nififortc  fufpicari  libeat,  a  rerum  quarumdam  vocabulis,  tonger ,  &;f-#  iccnl 
llmulpopulos  olim,  acpoftmodum  vicos,  longinquioribus  tra&ibus  ab  111 > 
diflltos ,  nomina  traxiflc :  quemadmodum  &  opida  Gallix,  Nemetocerna,  2\fr«*  ^ 
Anguttoncmetum ,  &  Hifpaniae  Nemctobriga,  nomina  ab  eodem  vocabulo,  un  ^ 
Nemetibus  Germanica  natione,  accepine  fupra  oftenfum  .  Atquc  h*c 
Toxandrorum.  Dcorigine ipfius  gentis incclebratte  nihil  habco,  quod iiicm  ^^^^ 
nifiqtiodGermanosfuiflc,  h  dl&o Plinii cap.  xvu,  libri  iv,  conftet.  c^arjs 
quoquc  gcftis  nihil ,  nifi  qux  fupra  e  Cafarc  citavi :  nempc  a  T.  Labieno ,   •    ^  ,q 
legato ,  gcntem  perdomitam  .  Plinius ,  di&o  capite ,  Toxandros  tradit  flurt^  -n 
ntbta  :  videlicct ,  quia  fingulis  infulis  fmgula  crant  nomina  .  alioquin  gcns  u11  1 
tam  ar&o  tcrrarum  fpatio,  inplura  dividi  gencra  haud  facile  potuit.  jCj 

Opida  ncquc  tunc,  neque  multis  fxculis  poft  habuere,  Dc  MMc |™  ^ 
&Pliflinga  quod  fertur,  quafi  hoc  ab  Vlyfle  (  Vlifsingen  quidpe  incolis  fcj'1^  yC- 
per  V  confonantcm)  oceanum  pererrante  ,  inque  has  parteis  dclato;  11  ^j, 
ro  a  Metello  Celere,  Gallise  proconfule ,  condita  forent :  delirantium  uug 
lesquc  funt  fabula:.  Fliflingam  non  ab  Vlyfle,  fed  ab  lagena,  qua:  'l^!^i0 
tmVlefie,  five  fleffe ,  nomen  acccpifle,  ipfaopidi  tcftantur  infignia.  Middc  ^ 
autemnomcn  dcditfitusin  mediterrancis ,  fivc  in  mcdio  reliquorum  in iu.  s{ot'# 
dorum ,  quse  in  litorc  fternuntur  .  undc  rcclius  Latino  ore  vocabulum  eJ 
mavcris  Medioburgivm.  .  rftffr 

Caftra  tamen  Romanorum  in  his  Toxandrorum  infulis,  poft  Cxmj  ^0Si 
fuifle  vehementer fufpicor .  Plinius,  lib.  iv,  cap.  xv ,  enumeratis  Rhcnl  ^(jffr 
c>nd\  flernuntur ,  inquit,  inter  Hclium  &  Flevum.  ita  affelLmtur  oftia  ,  i#  1  f\c 
fits  Rhenus ,  ab  feftemtrione  in  lacus ,  ab  occidente  in  amncm  Ollofam  fi  JPar^r's  \p' 
vumoftiumundeadpellatum  fuerit,  fatis  clare  infra  patcbit  ;ncmpeabip  ^v 
bus,  &a:ftuariis,  in  quaedifpergebatur.  Helium  autcm  unde  diftum,  ntnV\^ 
le  difpedu  eft  .    fcrutari  tamen  lubcat .  Idem  eflc ,  quod  Mofc  oftium ,  *UP 
tavi;  infraquc  fufius  dcmonftrabo .  hoc  Tacitus,  infulam  Batavprumqu^cajibii 
tefllme&res  circa  gcftas  defcribens,  numquam  nifi  tMofit  os  adpeljat . 
Helii  nomen  reperitur,  quamapud  Plinium  .  undchaud  immerito  fu fp1    ^  fiti: 
non  tam  ipfius oftii id nomen fuifle,  quam  vici  alicujus,  live  caftclli,  P 
a  quo  tamen  ipfum  os  interdum  cognominabatur ;  licct  unum  Mof*  v?  fui^ 
indicando  funiceret .  Ad  ipfum  Rheni  nomen  ,  id  cft ,  ad  mcdii 
caftra,  item  alia  ad  Flevum  oftiuni  6c  caflcllum  cognominc ,  infra  °»  ^  & 


GERMANI^   ANtlCJ^tiB.  II.  U9 

*d  tertium  igitur ,  id  cft ,  ad  Mofseos,  itidem  Romanorum  fuilTe  caftra  fi  dixcrim, 
haud  inepte  fortaflls  conjccerim.  quin  firmare  hanc  videtur  conjecluram  Eo- 
*Us>  lib.  iv,  cap.  xn  :  ubi  de  Druli  in  Germania  bellis  verba  facicns  ,  In  tule- 

*?>*nquit,  provinciarttm ,  prtjidia  ,atqtte  cujiodiasnbique  difpofuit ;  perMofam,  per 
'  Mbim,  per  Fijurgim  .  Mm pcr  Rheni  ripam  quinquaginta  amplius  cajiella  direxit .  In  iu- 
pcriore  Mofa:  ripa  haud  perindc  opus  habuit  $  omnibus  ibi  GalliS  pacatis ,  &  dicto  au- 
«icntibus .  in  inferiori  autem  amnis  partc ,  qua  Gcrmani  incoluerunt  Cisrhenani, 
c°ntraferoccis  Menapiorum  Taxandrorumquenationesitemcontra  Frifiorumvici- 
nitatern,utifttis  tuta  provincia  Belgica  foret ,  adeoq^  ipfa  nimia  Batavorum  animo- 
ntas  in  officio  uti  contineretur ,  miles  ptxfidiarius  imponenduserat.  pra:fidiorum 
Vero  nullum  commodius ,  nec aptius ,  quam  quod  oftio  amnis  adpofitum,  quemad- 
^odum  ad  ipfum  Rhenum ,  ac  Flevum,  terram  fimul  &  mare  dcfcnderct .  quod  quu 
v°caretur  Helium,  ipfum quoque amnis os inde  cognominatum eft  ; qucmad- 
^odum  a Flevo caftello,  Tlevum  ojlium.  Scdagej  ft  fuifle  heic  prxfidium ,  fatis  evici ^ 
alterutra  ripa  indicctur ,  qua,-  id  fuftinuit ,  In  dextra  rip^,  id  eft  in  Batavorum  infula, 
nonfuiiTehinccolligo,qu6daudornoftei*,hiftoria^       iv,  ubi  vi  in  infulaca- 

^uaadRhcnum,  a  Canincfatibus,  Friliis ,  ac  Batavis oppugnata  tradit ,  de  illo  ad 
^°ftmnullam  facit  mentionem .  quodfihoc  fitu  exftituTct,  haud  dubie  &  oppu- 
2o  °?atLlm  fuiflfet  a  diclis  populis,  &  a  Tacito  mcmoratum  .  Lxvx  igitur  ripx,  id  cft, 

^androrum  folo  conccdendum  cft  ;  quo  fitu  nunc  Briel  opidum  in  infula  Hollan- 
>  vulgo  Foren  dicla ,  ccrnitur  5  aut  paullo  infra  .  quin  &  viciu ,  in  ejufdcm  infula 

Versaripa,  Helvoet ,  iv  millibus  pafllium  ab  difto  opido  diflitus,  cognomen  inde 
^xiflevidetur.  Ha/cigitur  de  Sclandicarum  Hollandicarumquc  cis  Mofaminfula- 
m  antiquis  incolis  Taxa ndris. 


Cap.  xtfx. 

30     D#  Batavis.  ttc  frimum  de  origme  eomm>  &  nomine.  item  de 
fitu  Insvl^  Batavorum  &  longitudine  ejus $ 
five  de  initio  >  ac  fine » 

TAxandris  atque  Menapiis  jungebantur  a  feptcmtrione  B  A  T  A  y  1 ,  cxtrCma 
Galliamm  vcrsus  feptemtrionem  &  oricntem  obfidcntcs ,  qua  oceanus  ac 
.  ^henus  amnis  Galliam  Belgicam  claudunt :  gens  omnium  Gcrmanici  nomi  - 
o b  Cls  Rhcnum  nobiliflinia  atque  fortifsima.  Horum  fedcis  varie  variidcfcnpferunt, 
£  f  ^mvis  innumcri  pene  hocin  argumento  laboraveririt  5  tamen nemo  fatis  rcfte. 
*°  tio,  iUmmje  emditionis  ac  pr*ftahtifsimi  ingcnii  viri,  & ,  quod  magis  mirere ,  plc- 
J  e Bclg*,  imo  Batavi ,  focde  hallucinati  funt ,  Neque  vero  injuria  .  nam  quum 
f  nanum  fuorum  immanc  fabulofis  hiftoriis  fidem  nimis  temere  tnbuerent ,  atque 
Pra  veteruni  auclortim  fcripta  extollerent,  opinioncsquc  fuas  inde  probarc  m- 
Cntur:  neceflario  a  veritatis  tramite  defledere  eos  oportebat .  Hinc  nobisfum- 
Pul  CUra  ni^imusque  labor  rcliftus  eft;  dum  pluribus  heic,  quam  in  alns  po~ 
L     Vera  Probare  falsaque  rcfcllcrc  oporteat.  Nec  enim  difputationcm  hanc 
v  nodatam  transmittcre  licetj  quia  plurimum  de  Batavis,  eorumquefolo,apud 
d^,     rcmm  auclores,  maxime  vero  apud  Tacitum  iaipto  proditum  elt.  ^ai- 
S  ^uidern  Hadrianus  Iunius,  vir  alias  dodifsimus  ,  profcffionc  medicus, 
enti?  ?rem  lib^tn  dc  antiquitate  Batavid  .  fed  quot,  ac  quantos  ahcna  m  ici- 
vei    haud  ^atis  peritus  audor,  commiferit  errorcs,  commentano  de  Rhe^al- 
miK  °ftiisqne  adeo  manifeft6  fuperioribus  annis  demonftravi ,  uti  cruditiiii- 
fit   vque  °Ptimus  quisque  fummo  cum  adplaufu  id  opufculum  profcquurus 
mnv   nus  tamen  inventus  eft  homo  invidus  atque  malevolus,  fepe  iupra  mc- 
ChUSchoi°P»Phus,  profefsione  medicus  iimul  ac  philofophus,  qui  tumul- 
las  quasdam  difceptationes  contri  diOum  commentarium  ,    Muiis  invms 

M  iiij  ™ 


I4o  PHILIPPI  CLVVERII 

in  luccm  nuper  protrufit :  quibus  me  meaque  omnia  quam  acerbiflime  exagitat,fa* 
nisqueindigniffimistraducit.  Cujus  rei  quam  habucrit  caufam ,  quodquc  meu 
fuerit  peccatum,  ftatiminipsa  praefatione  profitetur .  nempe  quiaegohomoe 
rus  Hollando,  vel,  ut  ipfe  loquitur,  Germanus  Batavo  (neque  enim  fciebat^pmi° 
phus,  Batavos&femper  fuifle  &  nunc  efle  Germanos)  bunc  de  illuftrata  tfata • 
flaufum  erifere  fategerim.  deinde  privati  etiamodii  nonnihil  accerTerat ;  quia  a 
rcsejusin  antiquitatibus  Amfterodamenfibus,  deMenapiorum  fitu,  &  Salaal.? 

Sed  quid  boni  fanique  in  diclis  difceptationiDu> 


Straboni  memorato,  notaveram  .  - 

prcftiterit,  magna  ex  parte  fupra  perfpedum  eft  .  reliqua  poft  hinc  videbimus .  ^  j0 
mirariheic  liceat,  tantam  placuifle ,  fi  non  malignitatem,  faltemcalhditatem 
mini,  uti,  qu*  fatisfirma,  fatisquc  valida,  nec  refragabilia  crant  m  com^en'  fli 
meoargumcnta,ca  ne verbo quidem attigerit :  quae  infirmiflima,  ea .  felcc-ta, 
verborum  ftrepitu  convellere conatus  fit .  Barbari  fme  hoc erat  ingenii,  homin  4^ 
melioribus  litcris  inftru&o  minime  dignum,  hominemexrerum,licetmeliora 
tientem,  tamen  obperegtinam  originem  fcrre  non  pofle.  Scd  hcus  tu  ,  qua 
malignus  maxime  diflimules,  &  invidiam  mihi  apud  incolas  ubique  conciliare  a^ 
resj  tamentutefcis,  nemini  terram  Batavam  ha&enus,  obilluftratamantiquita  ^ 
plusdebcre,  quammihiuni.  nectu,  nifipermeum  lumen,  quidquam  in  ca  F 
fpexifti .  nam  aut  mecum  erras  (errores  quidpe  nonnullos  in  prediclo  commen  ^  2o 
agnofco ;  quos  tu  non  intellcxifti )  aut  fi  quid  boni  adfcrs,  ipfis  pene  mcis  verb1.^ 
tas .  Docliorem  me,  avitarumque  antiquitatum  peritiorcm  tc  fi  monftrarc  v0^  ^ 
aliailla  haudpauca,  quasmectiam  antehaclatuerunt,  quaque  nunc  demum  c 
dishiscecurisaddidi,  inveftigare  debuifles :  nonrccte  a  me  dicla  cavillan  ;  vCr 
fententias  pcr  dolum  dimidiatas,  non  intcgras  allcgare ;  auclorumquc  verba  cor  ^ 

m  tel 
nam  fiq11 

oris  juvenilitatis  antea  inhomine  locoingenuoacliberalinatofuit,  id  oi 

Vindicandatan^ 


lentennas  pcr  aoium  aimiaiatai»,  non  nuLgiui»  aiiL-garc ;  autiwmuvjuv  y  i  ,rClnC 
pere .  Ego  fummum  illum,  qucm  unum  colo  vencrorquc,  Dcum  teftor,  doj  ^ 
viccmmam;  atquc  invitum  ad  hasce  inhumaniorcs  litcis  trahi.  nam  fiquw 


fcindi  i"  .0 
gcqui* 


dcferbuit:  totumque  me  ad  placidiflimam  mentemcompofui . 
fuitfama  ;  quam  maledicoiniquorum  imperitorumque  judicum  ore  pro--  ^ 
telligcbam  .  Quapropter,  fiquid  tibi  heicaccidit,  quodminime  voluifli,  idw 
tibi  ipfi,  ruoqueingenioimputes,  vclim  .  Egoadinftitutum  meum  pcrgo  .  z 
igiturarquo  animo  patiatur ,  natiOnis  bellicofiflimae  folum  tam  celebre  ^110^! 
aut falso  fciri  ?  Mihi  vero  pudor  fit,  adeoquc  nefas ,  quum  tanta  hujus  terr#, 
que varia  iri  me  exftent merita ,  uti  rcferre  gratiam  fatis  haud  umquam  mc  p°ue  ^ 
rem,  exiguam  hanc  operam,  quamultro  aliis  praefto,  ingrato  animo  denegatf  •  ^ 
que  quum  praeftare  queam :  quidpe  &  &tis  diu  hisce  in  oris  verfatus  fum ,  &  °^aC^ 
quae  adhancrem  fpedant,  diligentiori  oculo  rimatus ;  adeoutihaudulli  in^. 
rumhac  de  re  quidquam  conceflerim  .  Proinde  lubens  hunc  laborcm  iusC1^oJiis 
fummaque ,  quoad  ejus  fieri  poterit ,  cura diligcntiaque  veros  ac germanos na  4 
lineis  invcftigabo.  0c 
Iam  primum  omnium  ad  originem  Batavorum  quod  attinct,  Cermano  ^ 
tcftatur  Plinius  lib.  iv,  cap.  xvn  :  Rhenum  autemaccoientes,  GermanU  geritiU 
tadem  frovincia ,  Nemetes,  Tribochi,  Vangiones-,  hinc  Vbiit  colonia  ^gr^PneylJh 
gerni,  Batavi,  &  quos  in  infulis  diximm  Rheni .  Eodem  libro  cap.  xv :  ln 1 ^J0tf>'> 
frofe  C.  M.  paftuum  in  longitudinem  nobilifttma  Batavoru  infuia.  Plutarchus  in  , 
Jols  «^g  ft.ovoft£%OiS  >  tfmipUv  n  k&  S-clpQ^iX^vwposTas  wpixAoKcis  A0K^ 1 
dWp@»  A/h(plw(&' rxg  KctXxfjMXQ  BcoldGits .  «V<  dftrtfifjuivaviTr&eiseLpifvi,  vri<r°\-£^ 
xssn  tS        iffi^iOfLivluu.  hoc  eft:  Ingladiatores,  qui feritia  &  animo  ad  agg?  ,q 
habentur  infgnes,  invexit  Varus  Alfhenus  Batavos.  hiequites  Germanorum  prdflan  -^: ' 
infulamincolentes  Rheno circumfluam  .  Sed  copiofius  Tacitus,  in  libro  deGern  ^ 
Batavi  non  multumexrifa,  fed  infulam  Rheniamnis  colunt;  Cattorum  quondaWf  /  # 
&  feditione  domettica  ineas  fedes  transgrejfus ,  in  qutbuipars  Romaniimferii  rcf  .^t 
clarius  hiftoriar.  lib.  iv:  Batavi,  donec  trans  Rhenumagebant,  farsCattorum,  )L  ^ffi 
domeftica  fulft,  extrema  Ga/iic*  or*,  vacua  cultoribus,  fimulque  infulam  intcr  vw l^ , 
9ccufavere7  quam  mare  oceamm  a  fronte9  Rhenus  amnis  tergum  ac  lattra  c*rcU^$fi 


G  E  R  M  A  N  I  £   ANTIQ^  LIB.  II.  ,4I 
atavi  igitur  progcnics  fuere  Cattorumj  quos  Haflbs  nuncdici,  fuoloco  monltra- 
rir'  ^aufa  ^effionis  fuit  feditio  demejiica;  qua  inviti  per  vim  a  popularibus 
rj*  •  Tempus  feccffionis  haud  facile  monftratu  elt  .  ;am  longe  ante  lulii  Carlaris 
tatem  hasoras  cis  Rhcnum  obfedhTe,  credibileeft  .  Caefar  primus  nomen  eorum 
Pua  Romanos  prodidille  videtur,  in commentario  iv;  ubi  infulam  Batavorum 
ttiorat.  Nomcn  id  domo  attulerinr  ,  an  vero  egrefli  jam  e  Cattisinterfecon- 
uc"nt  >  plane  incertum  noftri  faxuli  icriptores  reddiderunt.    Sunt,  qui  jam 
r  c  ocnomineadpellatosexiftimant,  quum  adhucpars  Cattorurn  in  Gcrmania 
10  tenb1**  Pro  ar3Umento  adducunt^  duo  nominis  veftigia ;  quorum  alterum  in  Bai- 
ra  €r^u  ProPc  ^dranam  flumen,  alterumin  Battenhaujen,  haud  procul  amne  Ver- 
fub  **     3U"ia  cxl^ant  •  Verum  haec  lubrica  conje&atioeft,  nulld  probabili  ratione 
au^ lxa  •  Proinde  haud  temere  eam  admiferim.    Certiora  adfcrt  Dio,  antiquus 
$  '      !*D;  Lv/  his  vcrbis:  SgiwTib^«*  c^Attffw^  ^  t?  %$*uctc, 

qtto7**^?  *****  (oTi  <jfy)  \v<mvHv  tiirl)  ,  Kfirtff.  id  cft :  Alienigen* 

Irt^  €^uitesextraor^narii;  qui  Batavorum,  a  Batava,  qu&e(l  inRberio,  infula ,  qui4 
liee  e^tHUn^  f°tte»t,  nomen  habent .  Qua?  fane  verba  au&or  citra  omnem  curam  di- 
a^.»arn°»ue  protulifle  videbatur  ( quid  enim  hoc  cft  dicere  \  Batavi  ab  infula  yatd* 
ftefc'  [Unt>  1u*a  tqvitandi  arte  pol/ent)  ni  interprcsejusGuilielmus  Xylander  do- 
2o^fCUCclUeoftendiflet,pro  ht  legendum  ol  MensigituraLiftorishaxfuit:  Batavosy 
K\i\zA'ttand*  art€pllent,  diftos  ejfe  ab  infttla  BMava  .  Infula  igiturharc  Rhcni  jam 
tyV  .  r  a  •*?U*t      Bataw  .  Verum  tamcn  dubito  an  ipfe  Diofcripferit  fBalctiioc? 

fPicorquefcriptLimabeofuifle  f  Bjcutteee  w<r* .  nam  &  Zofimus,  lib.  iii, 
tiam     V°Cat  &panegyrici  Latinipaflim  Bataviam,  quod  nomen  e- 

^^cinfuperioriinfula?  partedurft.  vocatur  quidpe  incolis  de  -Betarj,  fivcBe- 
fciff  ariante  dialcdo  Betu^e,  quafi  %itaw,  &  VataW .  Toti  infulae  id  nomen 
ci  C)  PatetcumexDionc,  quem  modo  citavimus,  &  Zofimo,  quem  mox  infpi- 
J^s,  tum  cx  Eumenii  maxime  oratione  pro  fcholis  inftaurandis .  Hm  ivfa  in~ 
r*t  9 1u*md°fofinit  ej?e  -Barbaria,  nonmagis  feritate  Vrancorum  velut  haujla  defede- 
^^JUamfieamcircumfufaflumina  &  marealluens  operuifiet .  Mox  <Bataviam  earri 
qui  r '  In  tabula  itineraria  eft  P  a  t  a  v  i  a  $  quemadmodum  &  fluvius  Patabus, 
nien  Vahale*<  fed&apudDionem,  nb.  liv,  TicHa^v,  Patavorum  legiturno- 
ftoremaru&tis -c^'  ac  miemendo>  ego  equidem  dubito.  nam  apud  eumdem  au- 
v°cab  l  °  fcclucnti»  utmodo  rclatum,  diferte  t  b«V^,  &  $B<£l*xceevfrx,  funt 
reou  ^:a;  ^Pud  /Ethicum,mirificum  ac  maxime  ridiculum  cofmographum  eadem 
inV  aiCltUr  Petabium,&  longe  alieno  vocabulo ,  quod  opidi  eft  propnun» 
fereti  °nia>  p***w  •  <*e  quo/Ethici  loco  pluribus  infra  lib.  M,  ir|  Fnfus  dif-. 
*Vvf*  Scd  ^ntiquiflimis  fcriptoribus,C*fari,Plinio,acTacito,  BaTavo- 
5c  a  1  N  s  u  L  A  eadem  nuncupata  eft .  Infcrioris  facculi  audonbus ,  Aimomo 
^%Unreg!noni  didtur  Batu  a.  quod  prope accedit ad  id  vocabulum,  quod  vulgo 
mte,  v  tinct  Wn^e.  Extra  infulam  quum  etiam  aliquid  agri  habuerintBatavi, 
^ocn  halcrn  atqueMofam;  incertum  eft  utrum  idfub  codem  Batavi* vocabu- 
AtQ°mPrenenderint,  nec  ne.  nam  quotquot  id  referunt,  infulac  tantum  tnbuunt ; 
n,i^ibus  C  dC  0dsinc  Batavorum'  ipforumquc,  ac  foli,  quodincoluerunt,  no- 

circuil,"eS  'am  agrotum  iiti  mdius  faciliusque  cognofcantur  ;  infuls  fitus  atque 
fcftej,  pdmo  loco  aperienduseiit.  Rhenum  hancefFecifle,  &  mareoccanum, 
tiiu  '  .n'0clo  audivimus  Plinium,  Tacitum,  Plutarchum,  Dipiiem  atque  Eume- 
*W>hls  addcZofimum,  lib.  ttu  Kjr?  B^&w^.  M  4>X*%<°&>f  ° 

eft  b*  *«  fmcis  diviU  Rbenm  efficit,  quavis  imfMtmma  ma)0tem.  Hic  igitui 
WS  Batavoruminfula:;  fc.licet  in  ipfoRheno,  admare  oceanum .  quo  fum- 
l^Tem0>  fPa™mejus,  fivemagnitudodemonltrandaertt.  De  hac™ 
,c«if^  °rumint«preteis  certamen  .  quidamenimlongimdmem  m"o  conatro- 
*Sinrm  5  latitudinem  aequo  ampliorem  .  Quamobierr . ego  «u  me- 

Sl^rutr0sqUe  pofitus,  veramac  genuinam  infute  magmtudmcm  a Y  um 


I+2  PHILIPPI  CLVVERII 

auaoram  teftimoniis  demetiri  conabor.  fcflOTfum  p0r- 

Longuudinem  igitur  juxta  flnenta  Rhem, mtcr  fohs  ortum  *«°gJIJnis 
rigo:  ladtudinem,  inter  feptemtrioncs  Scauftrum,  five  «ter  dnos  did^ am 
alvcos,  qni  tcrgnm  ac  latera  circumluunt,  protendo.  utramque  aifltortm 
moniis  firmabo  .    Ac  primo  de  longimdine  agam .  quam  haud  difficu  ter  ^ 
pre  poterimus,  fi  tcrgnm,  iive  principium    ac  frontem,  feu  finem  ini 
Tacito  inquiramus .  Dchoc  controvcrlia  nulla  effe  poteft,  quum  dflei teau 
una  cum  Eumenio,  a  fronte  mate  oceanum  alluere  infnlam  tradat.  mua 
nnm  circumlucre,  eodem  teftatur  loco:  &  eadem  de  'e Jllucf  "%,f"L/f*>  » 
fic  fcribk:  Infula  Satavorum ,  in  quam  convenirent ,  fr*Wfc,  /'XLLV 
accipiendtsqne  copiis,  &  transmittendum  ad  hellum  ,  opportuna .  «» 
veocominuus,  aut  modicas  infulas  circumveniens ,  apud  pnnctpmm  agrt 
in  duos  amnes  dividttur:  fervatque  nomen  &  violcmiam  curfr*  U, 
vehitur,  doncc  oceano  mifceatur;  ad  Gallicam  ripam  latior  &  placidtor 
cognomcnto  Vahalem  atcoU  dicunt :  moxque  id  quoque  vocabulum  mtttat  Oftts  j 
nc  ;  ejnsque  immenfo  ore  eumdcm  in  oceanum  effunditur.    Ex  lus  fatis  peHP 
fit,  ibi  initium  agriBatavi  fuiffe,  ubi  Rhenusuno  alveo  continuus  cfle  ae  . 
ac  velut  in  dtios  amneis  diyiditur  .  id  vcro  haud  procul  Clivio  cpido ,  aa 
menmm ,  cui  vulgarc  vocabulum  Scbencken  fchans,  ficri  vidcmus:  ubi,  a  sa.$ 
nunc  ctiam  amnis  in  duo  fcinditurveluticornua;  dextrumque,  Germania  . 
sus  profluens,  Khenm  peihibetur,  vulgoaccolis  de  Rhyn-,  tevum  protinus  »  f 
fciffione  Vahales ,  vulgo  de  Wale .    Quare  de  principio  etiam  mfula:  dubit» 
non  magis  liccbit,  quam  dc  finc,  feti  fronte  5  quando  eademterrarom»ci  ,  ^ 
demquc  flimrinum  nomina,  qux  olim  fcriftori  antiquo  memorata,  in  »  $ 
que  aetatem  pcrdurant.    Atquc  hxcquum  tampcrfpicua  fint,  lucequeme  ^ 
non  minus  clara 5  dcmitor  ego,quanam  ratione  quidam  eo  ufque  cxtcni  , 
Batavorum  fincis,  negarc  contra  tam  difcrtum  audoris  noftn  fimulquc 
nii  tcftimonium  audeant .    Csfaris  cquidcm  vcrba  hsc  funt,  conin\e%^> 
tMofa  frofluit  ex  monte  Vofego  ,  qui  eft  in  finibus  Lingonum ,  &  ?ar*e  ,fa**  00J 
receftk ,  qu&  afpellatur  Vahales ,  infuUm  efficit  Batavomm :  neque  longius  ab  e  0. 
bu<  fajfuum  lxxx  ,  in  oceanum  transit .  ex  quibus  illi  intelligunt,  Caefarem  ^ 
um  infulae  a  Mofie  Vahalisque  conflucntibus  duxifle*  quae  opinio  quam 
fa,  ex  Taciti,  locupletiflimi  au&oris,  adparuit  teftimonio.    Caefaremhau r^ 
inde  diligcntem  curiofumque  fefc  praftitifle  in  commcntariis  fuis  ge0Sl'aPcjata, 
quam  plurimis  argumcntis  indiciisque  liquet ;  quorum  nonnulla  fupra  \  ^ 
plura  infra  adducentur.  Id  (altem  hocloco  nequis  temcre  neget,  accurat1 
fulam  Batavorum  ab  Tacito  dcfcriptam  efle,  quam  a  Caefare.  Nec  mirumj 
hoc  tlli  potifllme  inftitutum  fucritj  huic  vero  minus.  ille  loci  commo^  ^ 
pronter  quam  claflls  eo  convenire  debcbat,  faciles  fcilicet  navium  *»tull 
fiendisque  cofiis,  &  transmittendum  ad  bellum  offortunam  infulam  uti  dem 
rct ,  totam  exadiiis  defcribere  neccflum  habuit :  Cacfari  autcm  Mofae  decuriu ^  ^ 
gis,  quaminfuhefitum,  defignarc  intentio  fuit .  idqueexeofatis  liquet,  qu  0f 
famdicat,  parte  quadam  Rheni  recepta,  efticere  infulam :  nec  quidquam  dc  ° 
autde  alteroRheni  alveo  pmcrea  addat .  Ecquid  igirur  crederc  lubet,  fol*m  ^ 
fam  efficere  infulam  Batavorum,  totamque  ambire*  Haudopinor.  ^  cjaf* 
ciliamus  ergo  potius,  fi  cui  diflentirc  videntur,  Catifarem  cum  Tacito .  Hu  ^ 
antca  audivimus,  atqueexplicuimus .  illiusverba  fic  interpretor,  utiMoW 
cumilli  parte,  quamRhenus  Vahalis  nomine  mittit,  infuls  latus  auftrmu  ^ 
cere  eum  intellexifle  exiftimem  .  cui  interpretationi  fufFragautur  lxxx 
um ,  huic  fpatio  ab  eo  adfignata .  Neque  longius,  inquit,  ab  eo  millibus  fafjun^  .^J 
in  oceanum  transit .  ubi  notandum,  Caefarem  non  abea  fcribere;  fcd  ab  e0'c$ 
quidpe  partem  Rheni,  qux  Vahales  adpellatur ,  fignificarepoterat:  atquc  t  j.^ 
hujus  confluente  (quod maxime  volunt illi  noftri  intrepretes)  initium  lxxx  m  ^ 
pafluum  duccndum  foret.  hoc  vero  ipfum  Rhenum  defignat ,  ubi  isdeim^i, 
nus  dici ,  &  in  VahaUs  nomen  transit :  hoc  cft  ,  ad  diftum  Schcnck11  ^ 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.    1 1. 
fttentum.  Hocigitur  fpatium  cum  Taciti  verbis  il  conferas,  jam  patebit,  eadcm  Cx~ 
*n  mens  fuerit,  quae  Tacito ,  an  vero  alia .    Tacitus  principium  infula:  ac  ter- 
gum  ad  divcrgium  Vahalis  ponit ;  finem,  feu  frontem,  adoceanum;  hocfpatiunt 
1  accurate  dimetiaris,  nempe  a  diclo  munimento  adextreniuminfula:cAcurfuni, 
^lu  cft  ad  Mofae  oftium,      pagum  Cravefinde^  dabit  millia  paffuum  lxxxiii  4 
numerus  admodum  parum  abeft,  quin  cum  Ca?faris  computationeconveniat. 
^ue      fummaeft  infulas  longitudo  .  quam  Plinius  loco  fupra  dicto  nimium 
P^°ducit,  c  prope  millia  paffuum  ei  tribuens.  quamquam  oceanus  nonnihil  terras 
l0    Uerit>  litus  hoc  crcbris  inundationibus  vexans  i  unde  Selandica?,  Hollandica:- 
|Jue>  <Sc  alias  infula:  cffedtx  .  Sed  illud  de  Vahalis  Mofa?que  confluentibus  nequem 
ubiurn  agat,  mox  infra  oftendam,  nonibiconfluxiffehosamneis,  ubinunc,  id 
>  adarcem  Loevenfiein^  fed  multo  inferius  i  ubi  fi  initium  infuk  Batavorum  fu- 
infa  fCl^  nulla  crit '  Anteiirn  adverfarii  retundantur  tcla,  quibus  hanc  fententiam 
^  eItare  conatur .  Aitigitur,  quia  Strabo  tradit,  aRheni  oftiis  confpici  Cantium 
un,tanni*  promontorium,  necelfe  effe,  multum  ab  hoc  Batavorum  litofe  maris  in- 
ationibus  periiife ;  Ca-firemque  non  univerfi  infuU rttmgitudinem ,  fed  fpatiuni 
ki$Ue  imerL^°fint,  qtta  Vahalim  infl/tit,  ejr  qua  oteanumingredtebatur,  fignare  vo- 
Us    'n^rcgia  fone ,  ac  tanto  chorographo  haud  indigra  opinio  .  Ergo  xl  ampli- 
*otot      a  Palf-iumabhacordperierunt?  Qujshosjam  credet ludjtus apella>  Adeone 
Umtefibi  mancipavit  Strabo ,  uti  etiam  maxime  ridiculis  e/userroribus  patroci- 
«  nonerubefcas>  Addetamcn,  fi  luber,  xl  illa  tua  millia  Mofe  oftio :  anideo 
0o  mconIpicies  Briranniam*  Haudputo;  nifi  plusquam  Lynccusfis.  SedStra- 
frii  Undehujusmodi  errorcsfint  nati,  fupra  in  Menapiis  oftendi .  Confpicicbatur 
lCctinfulaabeolocoGallia?,  undenavesfolvcbant  5  ideftablcio,  five  Geforiaco 
Uuncin?eper  errorem  circa  Rheni  oftia  cffe  crcdidit ;  Utdicto  locooftenfum 
'  Aufulas  in  Frifico  litore  easdem  fuifle  jam  Augufti  Caifaris  anate  ,  qux  hodie'- 
falJ  COafPiemntur,  infra  in  Frifiis,  etiam  ad  ruborcm  tuum,  evincam  .  Hangitur 
mJ^llUrn  manfcrint,niii  quod  latiore  altioreque  freto  nonnihil  nunc  abrafc ;  quo- 
3°£>eM  ^L  millinm  paifuum  ora  circa  Rheni  oftia  periit*  Apage  fiscumiftis  nugis. 
^du    *  Rhcniquc  confluente  quam  falfa  cx  Ca>fare  adferas ,  fupra  in  Treveris  janl 
nils  .moftcnfumeft,  pluribusqueinfra  patebit.  Ceterum  corum  quoquenonmi- 
ftinnneptacftopinio,  quiBataviam  a  Batua  diftingvendam  cenfent;  hancque  di- 
Vori(!0nem  veterum  effe  fcriptorum  contendunt .  Bataviam  iffi  faciunt,  quidquid  a 
Parte  °mio>  &  Duroftadio  opidis,  ad  occanum  ufquc  protenditur.  fupenorem 
dem  k  '  adufqneVahalisdivergium,  Batuamantiquitus  didam  adfirmant ,  Equi- 
«one    dncfcius  finn,  cffeapud  Aimoinum  nomen  Uttu<ts  effe  irem  apud  Regi^ 
^orH*'  Vocabulum  Badut,  feu,  uti  quxdam  feruntexemplaria,  Batud .  at  mdem 
act  ?n0ro'  multainterAimoinumReginonemque,  &  inter C*firem  ,  Plimum, 
^%Um    Um'  ^lainterccftlffe:  quo  temporis  fpatio  multa  per  orbem  terrae  regio- 
falte.  Nam,  fluminum,  populorum,  atque  urbium  nomma  immutata,  ycl 
rur/ni  lridinatafunt    Idem  dehis  Badtu  ac  Battu*  vocabulis  fentiendunl,  ex  ipfo- 
kZi   tCt  An^oirti  acRcginonis  teftimoniis .  quorum  hic  lib.  U,  Godefitdus  , 
*»pi  audit0eorumadventu,  illis  obvtam  frocedit ,  adlocum,  nuidicitur  Hertsptch^* 
*atu      1  fltlent*  &  Wd  uno  fe  alveo  refolvunt,  &  ab  invicem  longtus  recedentes , 
^mPyov^ciam  foo  )ttrqite  cingunt .  hanc  infulam  ingredientes  epifcofus  &  cemes, 
*m  V  Godefrido  wdiunt    Nihii  ego  in  his  video,  quod  impediat ,  quo  minus  crc- 
res  ^eSionem  eamdem  fub  Batut  nomine,  intellexifle  infulam,  quam  vete^ 
^  ^omanornm  fcriptores  Bttaviam  &  Tsatavorum  dixere  infilam .  qum  diierte 
^farem01111111^  adpellat  Batuam ,  non  partem  infula. .  SicAimoinus,  Iul .  Cs- 
tenrlti  dcfePtioneGall^  plerumque  fequutus;  Mofiy  inquit,  profluensex  mon- 
l*tuJT*  lHteftinfinibus  Lin<zonumy  &  ftrte  ftadam  ex  Rheno  recepta ,  tjuA  appeU 
*  «jM  auUmdlciturWalis,  infulam  efflcit  <Batavorum,  qu*  rufltco  fer- 

**vi,      tHr  ^ttua.  Faceffat  idtur  hinc  lvmphatica  ifta  intcr  Batuam  atque  B*> 
r1^10-  qa*  cx  nnl^  ali»  re  fumra,  nifi  quod  hodieque  pars  tantum 
1$  fuPerior  vulgari  vocabulo  dicitur  de  BetuKe  .  Nos  intellecta  veterum  au- 


144  PHILIPPI  CLVVERII 

ftorum  mentc  ,  qua:  veram  inGxix  longitudinem  fatis  clare  indicat,  ad  rebqM 

proficifcimur. 

C  A  P.     XXX  l. 

De  lateribus  iNSULiE  Batavorumj  quorum  alterum  Vabalis fM0 
ac  rZMofa  oftio ,  alterum  medio  Rbeni  alveo  clauduntur .  ubi  wetert* 
dielorum  fluminum  alvei  defcribuntur  s  oftenditurque  >  qna>  lQ 
ratione  medius  Tfyenus  in  Leccam  amnem  aba* 
cllus  Jit.  itern  de  Corbulo- 
nis  FOSSA. 

kOfitis  infulae  fronte  ac  tergo,quae  longitudinem  conftituunt,  proxiflWAj 
nunc  opus  eft,latera  ejus,quac  latitudinem  dabunt,utrimque  dngerc.qu*  <f|" . 
duobus,utdi&umeft,  Rheni  cornibus  tegantur,  horum  genuini  ac  veria lv  » 
a  Tacitodeiignati,  diligcntius  pcrveftigandi  erunt .  Inutroque  haudcxiguus*1*^ 
labos  j  quandoquidem  nemo  ha&enus  re&e  eos  demonftravit.  &  quamqu ^m  j9 

AcYtVCi  flVP  fpntPmfrinnili  tviliri  nni^im  fnprinf    rtiii  c/»AA  C**nCmw'tr\t  •  f\XX\C)\ 


aiiuv  uicLuin  ,  au  ouiciwMi  niuuuiicimim ,  vahalls  vocaiur,  vuig^  -     ,  . 
pcrfertque  nunc  nomen  id  ad  arccm  ufque  Lcevenfteyn,  propc  opidum       .  ^ 
ubi  Mofx  jun&us,  nomenin  hujus  vocabulum  mutat,  vel  abscondit .  antiq 
vero  ultra  nomcn  cum  provexifle  uti  credam ,  pcrfvadeht  mihi  vcterum  ut^|u  ^ 
airmis  nominum  veftigia ,  quae  partim  in  continente,  partim  in  infulis  Hcvi 
ctiamnum  cxftant.  hacc  itaque ,  ceu  veraciftlmos  rerum  indices  arque  teftcis 
manos  amnium  alveos ,  quos  antiquitus  habuerunt ,  indagare  vclimus ,  f^ui  ^ 
diligcntiiTime  oportebit .  ptimo  autem  Mofaealveum  fcrutari  lubet  *  quo  rep  p 
facilius  atquc  commodius  ad  Vahalem  transgrcdi  potcrimus.  >,f0 
Cafarigitur  commcnt.  iv:  UMofa,  inquit,  frofluit  ex  monte  Vofego,  t*J  1 
frnhus  Vtngonums  &  parte  quadam  Rheni  recepta,  qu*  appe/Utur  Vehales,  iffJu  A 
fcit  Batavorum  .  Mofa  amnis  nunc  in  Geldria ,  medio  ferme  intcr  clara  duo  °Y 
<Bommel  &  Megen  fitu,  partem  quamdam  fui  duobusalveis ,  quibusniuiuntf* 
divi  Andrcscircumdatur,  in  Vahalcm  transmittit.  fuo  tamen  fibi  nominl  l^ 
fcrvans  alvcum  ,  ufque  advicum  'Bochoven  dcfcrtur .  hincvcro  divertente in 
fum  folis  scftivi  alveo,  ufque  ad  arccm  Loveftcnium  ,  ubi  Vahali  nunc  iun^orj' 
Novu*  adpellatur  Mofa,  vulgoaccolis  de  ?{ieuwe  Mafe  .  hinceodem  nominC 
chomium  prclabitur  opidum  :  infra  quod  jam  geminum  fert  nomen ,  alterun^^ ^a 
do  dictum ,  altcrum  quodaccolis  de  CMerrve  vocatur ,  a  vcteri  arccejusdem  ^c 
nis;  cujusvcftigia  in undisprope Dordracum exftant .  hincdido  gemin°.n°  co« 
Earcdingam  ufquc  deveftus,  infra  id  opidum  uno  fimplicique  vocabulo,  d°  ^ 
ceano  mifceatur  ,  CMofa  vocatur  .  At  alveumiftum,  qucmmodo  abdivi  A»  ^ 
niunimentoadFlaredingamufquedefcripfi,non  vetercm  cfle  illum,  *  Cx-lS  qiii 
citoque  mcmoratum,  cum  alia  argumenta  indicanr,  tum  maxime  alveus  tenu i  ^ 
a  novo  Mofa ,  juxta  vicum  Vochoven ,  in  finiftras  terras  divergcns ,  PlinlU*  pCr- 
dickfeMafe  vuJgo  accolis,id  eft,  Hedicenfts  Mofa ,  a  vico  Hedtckhuyfen ,  °P 
fundit ;  mox  d'oudeCMafe,  id  eft,  vetus  Mofay  indigctatur.  qucm  vet  j  opi^ 
amnisalveum,  fatis  ipfum  nomenclamat.  Mofar  igitur  veteris  flumcn  ,  a  Jt^i° 
CMcgen,  uno  certoque  alveo,  nullis  in  Vahalem  ad  divi  Andreae  munin1 
aquis  transmiflls  (nam  pofteriore  heicfoculo  foiTas  faftas,  ratio  infra  c°nl^^ 
devcdum,  eas  terras  antiquitus  dextra  ripa  pcrfudit,  quae  nunc  opidum  jl0c 
fuftinent:  finiftraautcm;  ubi  nuncopidum  Gertrudenberg  confpicitur.  lti 
&  Dordracum,  continui  nunc  funduntur  lacus,  fivcpaludcs:  atfupcrior«  ^ 
aridam  humum  certum  amni  pr*buiflc  alveum ,  indicant  rdiquiae  vicorU^J^j 


GERMANI^    ANTI^LIB.  II. 
^ndis  latentcs.  quinetiam  nunc  alvci  profunditas  deprchenditur  inter  di&Os  vicos, 
•tra&u  :  A  Gcrtrudebcrga ,  dextr^  ripa  attingit  rcliquias  vici  Herderwert ;  dcin 
"uflerbach ;  mox  Allenfoct :  cui  oppolitus  fuitin  lacva  ripa  vicus  Mttnfterkercke .  hinc 
^tCrduum  vicorum  reliquias,  quorum  alter cft  a  dextra  ripa,  Allocfen,  aker  a  fini- 
ua ,  "Dubbelmund ,  in  profundos  fefccondit  lacus .  moxque  itcrum  in  Hollandia:  in- 
ulci  ,cui  vocabulum  vulgarc  Foren ,  ilio  veterisMofe  nomine  dignofcitur  :pra?tcr- 
y^^usque  cognominem  vicum  Mafedam,  tandem  ad  alium  vicum  cognominem 
efl  Mafe ,  fiftjtur .  hinc  autcm  aduobus  millibus  palTuum  oppoiitus  ei  cil  aliusal- 
Veus,advicum  Claeswale:  quem&  ipfum  vctcrcm  quondam  fuilfe  Mofa:  alvcum, 
^  ^iudiciumfacit.  cxit  autem  in  lacus ,  qui  intr  duas  ejusdem  nominis  infulas  Fo- 
ren  funduntur  .  Hinc  jam  ad  verum  Mofx  os  uti  perveniamus ,  id  neceflc  cft  fretum 
e4Llamur,quodintcrinfula  Corendjk  &c\ic\imrB/eynkfltet  fitum.  indejamccrtusex- 
ClPitalveus,  qui  juxta  vicos  Simons  haven,  &  Biert  protenfus,  tandcm  in  oftium  no- 
faH^Ue  ^0^'  defmit, acl  opidum  Geerfliet.  hunc  autem  vetcrem  verumque  cfle  Mo- 
i  \lVCUm'  ^mbus  lationibus  colligo.  primum,  fi  ad  kvam  alium  agcre  conareris,  no 
Mofa:  tandem  os,  fcd  in  aliud  fretum,quod  in  mare  occanum  exir,nominc  Flackee, 
ciaeres :  fin  vero  ad  dextram  dcflc&eres ;  in  Vahalis  fluvii  nomcn  delabereris, 
JU    eft  inter  duos  vicos  Putte,  tkPortegael.  Porro  a  Gcroflitio  immenfum  illud, 
2  t  V°Cat  ^acitus,  Cfrlofeos  incipit5  quo  Bheni  amntsfars ,  verfo  cognomento,  Vaha* 
J ]™°ceanum  efftinditttr . 
fe      &tur  vctus  Mofae  fluminis  al  vcus.  quo  fatis  cognito,  ad  Vahaiis  expofitioncm 
^mioconvertatur .  Tacitus,utante  rclatum,  annal.  w^Rhenm  inquit ,  uno  aheo 
a™tnm>ammodicasinftd4Scircumvcniens,  afud  frincifium  agri  Batavi  velttt  in  dttoi 
^nes  dividitur  \  fervatqtte  nomen  &  violentiam  curfa,  qua  Germaniam  fravehitttr,do* 
^OC€anomifceaturhadGdlicamrifam  latior  &  flacidior  afflttens .  verfo  cognomemoVa* 
€m^coUdicunt  :m oxque  idquoquevocabttlummutatMoskflumineh  ejusque  immenfo 
Sch Umtm in  oceamm  cffunditur .  Dividi  Rhcnum  in  duos  al veos ,  ad  munimcntum 
l  E    v? 1  *arn  antca  fePe  di&um-  Hincigimr  finiflcralveus,  cognomcnto  V  A  h  a- 
30  tiixn  '   0viomagum,  Tiliam  ,  Bomclium,  Gcldria:  opida  pralapfus ,  nomen  perfert 
tnor  adarcem  ufque  Lcevcnjlein.  jtixta  hanc fofia ,  a  vico  Bochoven maiubus quonda 
tiam       gefta'  ^quaspariterMofa:  in  Vahalis  flumen  invexit  acnomen  j  quod  e- 
am  .nune  <hirat  fub  cognomcnto  novi  Mofe,ut  ante  memoratum  «  Vahales  igitnr 

8unt Sf  ntCa fuit ' qui  novus  Mofa  poflca  diaus  *  Hu)US  la?vam  ripam  laCUS  UUnC  tC- 
parv  'l  C  Paluc,es>  Gertrudcberga  inter  Dordracumquc  fparfa^interccdcntibus  tame 
Ve(rc!  ?Scluibusdainfulis,  prifliua:contincntisterra:rcliquiis  .  Indcxtraripa  aLo- 
V/fitUr  Gorichomium  opidum.  inde  vici  Herdigfeld,  Gtjfendam ,  Slydrecht , 
cof^  mht  •  huic  in  I«va  ripa  objacet  Dordracum  opidum.  a  quo  Vahalcs  eodem 
Holl   ?ento  novi  Mofa:,  in  oriente  fe  convcrtit ,  ad  foflam  ufque ,  qua:  abluto  vico 

*0Pofi  ?Udi*  Al^ferdam,  Lecca.  amni  mifcetur  -  Fofte  alius  ab  occidentca:lhvo  op- 
Pro^S  Cft  alveus >  mediam  infulam fccans :  qucm  vetcre  VahalisefTe  alycum  ,  ipfum 
3dj  7nQme,qlloinhuncufq;diem  deWale  accolisdicitur.  Hujus finiftrae npx trcs 
fund  ntVici'  H*y*)dcrantbacht ,  Bysoort,  &  Iansdam.  ab  hoc  itcrum  in  lacus  trans- 
^en  r  Vahalcs/donec  intcr  duos  infulareis  vicos  Putte  &  Portegael,  Vahalisno- 
A{ofrnrfusobtineat.  quoddeindefervat,  donccinterGeroflitium  &  Flaredingam 
kjt  Xfiun^nimifccatur:cujushinc  immenfo  ore  iti  oceanum  effunditnr.  Ad  Gcroflitm 
oPidroIunfuiiTeMofa:  Vahalisqjconflucnteis^certu  eft;  nonveroad  Vorichomiu 
ifti  ^  fcu  arcem  Loveflcniumj  ut  alii  haclenus  vulgo  docuerunt.  Cetero  antiqui 
^orn  °-rU  amniuua  dudus,five  alvei,fic  poftmod6,cum  oceani  inundationibus  tum 

30  Vix  v  a  °Peribus  turbati  funt ,  uti  multis  in  locis,  quemadmodum  fapra  oftenium^ 
in  ,gia  deP^chcndatur.  quidpe  quu  Mofa a  vico  Bochove  dcxtras  terras  pcrvectus, 
Vii  ialecffundereturjuxta  opidum  Vorichomiu  .  nome  illius ,  ut  eelcbrions  flu- 
i  hu^Usalvco  prajvaluit :  ita,  uti  novw  Mofa  diceretur,  Poflqua  vcro  arx  in  fim- 
fivea  •  riPa  c*ft rucla,cui  nomen,  Gvc  a  rege  Francoru  Merova:o,  ut  vulgo  creditur, 
^Ofa!Undc,^7^>  vulgo  de  Mertve :  ipfe  quoq^  fluvius,  quiab  initio  Vahalcs,mox 
Ulccbatur,  Merov&ui  nuncupatus  ci\ .  tandem ,  quum  oceanus  tcrras ,  modicis, 


146  PHILIPPI  CLVVERII 

antea  arftuariis  divifas ,  immenfis  inundationibus  in  complureis  infulas  djfeca^c 
Leccar  quoquc  inferiorem  partem  ( ad  Flaredingam  opidum  Vahali  Moizq 
quondam  junftum  fuifle,  poft  docebo)  novi  Mof*  juxta ac Merovai  nomen tr  ^ 
Manferunttamen,ut  ante  demonftratum ,  veterum  alveorum  modicx- por 
fluminibusfuisnominacuftodientes,  in  terris  infulisque  modo  enarratis.  vj^ 
autem  fretum  duos  inter  vicos  Vuttt  &  Vortegael,  utnusque  amnis  nome"  $ 
obtinuerit ,  quum  tamenab  initio  unius  Vahalis  alveus  fuerit  5  ld  occafione  ^ 
videtur  hujusmodi .  Quum  Mofa  a  vico  Bocboven  in  Vahalem  abigcretur,  v  ^ 
jus  alvcus  tenuis  effeaus  eft;  dein  aquis  quoque  deftitutus :  tandem,  vellua  ip  j0 
vel  agricolarum  opere ,  agros  complanantiu ,  ad  vicum  Weft  Mafe  obftrudtus . 
quum  pofterioribustemporibusadvenaegentes  (variasenim  gcntmmcomm 
nes  pafla  hzc  eft  regio )  nullum  veteris  Mote  exitum  cernerent  ;  eum  Moia:  ai  ^ 
cfle  fufpicati  funt ,  qui  re  vera  Vahalis  erat .  unde  geminum  denique  natu i 
cidcm  amninomcn  .  Sed  veros  genuinosque  veterum  fluminum  alvcosna  ^ 
inveftigafle  fatis  efleputo.  fi  cuitamen  aliquodadhuc  circa  ca,  qu*  mo do  ^ 
funt,  dubium  hxretj  is  conferat  cum  his  ea,  quarmox  fuper  Lccca  flum m  >  ^ 
Corbulonis  fofsa  diccntur .  cuntta  cnim  argumenta  inter  fc  conjunfta ,  altem  ^ 
tcri  fidcm  inviccm  firmabunt .  invalidiflima  quacquc ,  fingulatim  felefta ,  velie 
futarc,  id  improbi  magis  quam  ingeniofi  fucrit  hominis.  ^  y[oW° 

V  A  h  A  l  i  s  igitur  antiquus  ifte  alveus ,  quem  modo  defcripfi ,  una  cum  [v 
extrema  parte ,  quac  a  Geroflitio  ad oceanum  pertinct ,  infulsc  Batavorum  W 
ve  auftrinum  latus  olim  cinxit . 

Cetcrum  lacus,  fivc  paludcis ,  quae  inter  Gcrtrudebergam  &  Dordracu  >^ 
ftasquc  Hollandiae  infulas  funduntur ,  antca  nullas  fuifle ,  fcd  (blidam  hum« '  j, 
tos  amnibus  pra?buifie  alveos  ,  quamvis  fatis  exjamdittis  pcrfpicuum  m>  «u. 
la  aliaratione  egeat;  tamenindectiamcolligipoteft,qu6dnulla  laCUUnlV^tri'' 
dum  ab  hac  parte ,  apud  veteres  auftores  exftat  mentio .  Lacuum  ,  qui  ad  fep  . 
ones  funt ,  vulgari  nunc  nomine  de  Suydtr  fee ,  meminit  quidcm  frcquens  1  ^ 
&  Plinius  quoque  diferte ,  Rhcnum  in  cos  fefe  fpargcre ,  tradit .  at  hic  ^0^ 
num  ob  occidente ,  non  in  lacus ,  fed  in  Mofam  fe  fpargere  tcftatur .  ubi  ide  ^ 
in  hujus  verbis  noto ,  quod  Tacitus  de  eodcm  amne>  refert :  nempe  ad  G*  ^  $ 
fam,  Vahdts  cognomento ,  Utiorem  ejr  flacidiorem  adfluere-,  cjr  immenfo  CMW  {%. 
cceanum  effundi .  id  fcilicet  eft ,  quod  Plinius  eum  ffargt  ait  in  CMofam .  Fo1  ju 
mcn,  fivca?ftuariacxftitifle,  quibusMoia,  five,ut  Caefiir  exiftimavit ,  Rhen  ^5, 
plura  capita  fcindebatur,  Scaldesq;  Mofae  jungebatur ;  jam  antca  docui,in  Tox*  c 

Nunc  dcxtrum  etiam ,  feu  feptemtrionale  infula  latus  certo  limitc  cla 
ordo  requirit .  Sic  igitur,  in  dcfcriptione  infulae ,  fupra  loquentcm  audivm1  ; 
ctorem  noftrum  :  Rhenmttno  alveo  continuus ,  autmodicas  infulas  circumventc^y^ 
frincifium  agri  <Batavi  vtlut  in  duos  amnts  dividitur :  fervatque  nomen  ac  vioiertti     j  4 
fus ,  qua  Germaniam  frtvehitur ,  donec  oceano  mifceatur .  Hunc  alvcum 

eflcetim,^. 

Schenkii  munimento ,  Arnhemum  vcrsus,  &  Vageningam,Rhcnam,  ^L.^f 
um  ,  Traje&um ,  Vordam,  Leidamquc  devehitur,  nemo  fanae  mentis ,  ^u^?flgvtf' 
florias  penitus perfpexerit ,  quique  ea,  quae dehoc  alveo  ille  tradit ,  cum  }^\^ 
bis  contulerit,dubitare  ullo  modo  poterit.  Plinius  ficlib.  iv ,  cap.  xv  :  .  f&{\\0i 
frofe  c  mtllia  faffuum  in  longitudinem ,  nobiliftima  Batavorum  infula  ejr  CattWf  ^ 

ejr  a/UFriftorum,  ,  Morfatiorum^fternunttft^ jk 

lium&llevum .  ita  appel/antur  ofiia,  inqu&effufus  Rhenu*  ,a  feftemtrione  ifi 
occidente  in  amnem  Mofitm  fe  ffargit  mediointer  h*c  ore  modicum  nomini  fio  {ttJ  c(c  Q 
alveum.  Hunc  igitur  Plinii  Rhenum,  modicu  nomini  fuo  cuftodicntem  ^vCl^V^ 
eum ,  qui  Leidam  fertur,  nemo  ne  eorum  quidem ,  qui  de  Batavorum  mfol*  ^ 
perpcram  fcntiunt,  quidquam  ambigit.  at  hunc  eumdem  efle,  quem  Tacitus  ^0 
niam  pracvehi ,  nomenquc  &  violentiam  curfus,  donec  oceano  mifceatm? 
tradit ;  omnes  fere  negant .  Rationem  licet  ccrtam  non  adferant ,  hanc  ^ 
buiflc  cundi  videntur  :  Quum  tam  modicus  hic ,  etiam  Plinii  temporc ,  °luia^  tffi 
citi  annakis  hiftoriamfuamnaturalcmcondidit,  fuerit  alveus  j  non  Potu 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB.  I  f.  H7 
"rfulam ,  obfacilcs ,  ut  inquit  Tacitus ,  adpulfrs ,  accipiendisque  copiis  &  transmitten- 
durnad bellnm  opportunam ,  fuo  latcrc  efficere.  igiturque  medium  hunc  Plinii  alveum 
cumTaciti  dextro  infulse  latere  minime  convenire  :  prsefcrtim,  quum  duo  praterea 
^'tnifTiniae  Taciroadducipoffe  vidcantur  argumenta,  quaeidem  ncgcnt :  quorum 
P^mum-cft  ,  quod  infulam,  intervada  fitam ,  Batavioccupaverint;  alterum  ,  quod 
Tacititenipore,  violcntiamcurfusflumen,  quo  dextrum  infulas  claudebatur  latus, 
lervaverit .  quorum  utrumque  Plinii  vcrbis  reclamat .  Imo  fane  ;  vcl  maxime 
reclamat ,  i\  nuda  verba  nudc  intelligas .  at  Taciti  hiftorias  fi  penitus  infpicias,  tcm- 
Poraque  diiline  vasj  rem  longe  diverfiflimam  fatcaris  neccfle  eft .  Latiflimunt 
10 Jn?1  ^lim  fuiffe  alvcllm'  ^111  Leidam  prselabitur,  vel  inde  patet,  quod  nomen 
^hcni  unus  folus  cum  Plinii  tempore  tulerit ,  tum  nunc  ctiam  ferat  ,  ceu  re- 
^uorum  antiquiflimus .  Quum  autem  humili  ripa  loco^  quem  mox  com- 
^onftrabo,  contentus  in  Galliam  prono  alveo  ruere  tentaret5  id  uti  impediret 
«tfus  Germanicus,  molem  fcu  aggerem  dida^  ripx  prstftruerc  adgreflus  eft  . 
ato  auteni  praercptus,  opus  impcrfcclum  reliquit.  id,  annis  poft  lxvi  ,  Paulli- 
cftr °mPe^us >  mb  Ncrone  inferioris  Gcrmaniae  proprsetor,  perfecitj  ut  teftis 
Tacitus  ,  annal.  xm,  his  vcrbis  :  2Y>  fcqnem  mtlitem  attineret  imhoatum 
Ante  trp%  M  r..    >  ^...r.  ._  —  t>l«~.~     «Utnin,i*  Confu- 


e  tres  &  fexaginta  annos  a  Drufo  agqercm  coercendo  Rheno  ,  abfokit . 
Joaatlls  a  Druii  mortead  Neronis  iii  ,  &  Valerii  Meflaila,-  confulatum  ,  quo  hunc 
^rem  ablblvit  Paullinus,  numcrantur  lxvi  .  quapropter  mendum  potius  in 
acitl  di<3:is  verbis,  quam  errorem  in  audtorc  efle  judicaverim  .    Ceterum  ag- 
gerem  hunc,  xin  annis  poft,  Civilis  Batavus  rcbellans,  poftquamin  infulam^ 
CLl  locUm  contra  Romanorum  infcquutioncrn  tutum,  conccflcrat,  diruit,  Rhc- 
Umquc  in  mcdiam  infulam  effudit;  uti  hac  ratione  duplex  vallum.  five  du- 
?lcem  foiTam  adversus  Galliae  continentem,  unde  Romanorum  vim  atquearmai, 
^tuebat,  habcret-  Vahalem  videlicct,  &  hunc  novum  Rhcni  alveum .  cu/us 
^  jpftcm  habeo  cumdcm  audorem ,  hiftoriar.  v  :   3»infr  dmm  molem ,  i 
UJ°  Germanicc i  faffam ,  Rhenumque  prono  alveo  in  Galliam  ruentem,  dts]eclts  qux 
"*»mHr,  effudit .    Atquc  tum  ea  molis  disjcclione  faftum  eft  id ,  quod  con- 
tlnilo  fubtc:  • 


cxit  audtor:  Sic,  velut  abaclo  amne ,  tenuis  alvem ,  infulam  inter  Ger- 
i\"°yue  >  continentium  tcrrarum  fpeciem  fecerat .  Huc  igittH  jam  fpefiat. illud 
infii1  inter  h*c  ore  modicum  nomim  fuo  cuHodiem  alvcum .    Illa  igitur 

tis      ac^es-infpr        ^  Innff^flntf  ahaftinnem  Rheni.duum  Batavi  e  Cat- 


piilr  fticam  occuparent ,  exftabat .  Opportunitas  autcm  ad  facilcis  naviumad- 
fein' quam  hocioco  ex  Taciti  annal.  1 1  allcgant  Batavia;  defcriptores ,  3d  Mo- 
auA  ld  tmm^m  os,&  latnm  placidnmque  Vahalcm  pertinet :  quem  ob  id  ipfum 
ref,  °rtamcuratcdefcripfit,  quo  opportunitas  adpcllcndi  navris  diiucidius  nofcc- 
kZ    ncqueenimvcrumeft  ,quod  quidam  doccnt,  claflem  iftam  Gcrmamciin 


*  tam '  T[  VulS°  nunc  dicitur  Suyder  fie ,  fabricatam  cflc .  Io  Galha  fuifle  para- 
clafr'  Lfortc  m  Sequansac  Samarx  amnium  oftiis,  ubi  &  Cafans  quondam 
His  \  Britannica)  atque  inde  demum  ad  infulam  Batavorum,  m  os  Mofae  am- 
acWfam?  fatis  difcrtisdocctverbis  Tacitus,  difto  annali.  Falfum  item  eft, 
tulT  CxitLlm  claflis  Tacitum  indicare  voluifle  docet  advcrfirius .  faciles  navium  ad- 
nJtis |  ^fete nominat  auctor.  Qnapropter  primum  illud  argumentum  ;am  mi- 
(  ut'  Valet)it  •  Alterum  crat:  Tacitum  teftatum  rcliquifle,  fua  tempeflate  , 
HCJtUt  ^«idpe  tcmporis  inftantis  verbo  fcrvat  )  viclentiam  curfus  fcrvaflc  am- 
opp/^111  dextrum  infulas  latus  claudat.  id  vero  PJinium,  qui  ante  Tacitum 
Hoc    .  acdic*it,  vidcri  ncgarc,  dum  modicum  medio  Rheno  alveum  adhguet. 

3o  liCnt.Ctlari1  ^rgumentum  uti  difturbctur,  auftorcsque  hi  duo  uti  inter  fe  conci- 
Hi  ?r \  tcmpora  itidem  heic  diftingvenda  funt.  Tacitus.hiftorias  fuas  in  Traja- 
4  £riricipatu  condidit.  at  Civilis  fubinitium  mox  prindpatus  Vefpafiani  molcm 
^iti^  &  Paulllilo  faclam  ,  diruit .  intcr  Vcfpafiani  Trnjaniquc  principatuum 
ri  JJ>  Xxx  circitcr  anni  interccdunt .  quo  temporis  intervallo  muka  immuta- 
Fotuc1Uln  t  quanro  aiam  hunc Rhcni  alvcum  .  a  civiletcnuem  redditum,- 
cuxfus  violemiam  tunc  non  habuiflc,  quum  Pimuis  fub  Vcfpafiani  impcno 


N 


gcogra- 


i48  PHILIPPI  CLVVERII 

geographica  fua  componeret,  quam  fuo  tempori  fub  Trajano  tribuitTacitus,  Ta- 
tis  liquet  tum  ex  illius  voce  modicum ,  tum  ex  hujus  vocabulo  tenuis^  maxim 
vero  ex  hujus  vcrbo ,  fecerat ,  quoplus  quam  perfeftum  tempusnotat;  quodrrtf- 
ligne,  ac  callide  diifimulavit  chorographus  ,  adverfarius  nofter;  verbumque  A  * 
nii  fpargit,  quod  ille  de  FlcvoSc  Vahale  protulit,.  nefcioqua  ratione  hocad 
gdunenfem  Rhenum  traxit.  Sedquamquam  tenuis  fuerit ,  modicusquc  nica"inatJ 
ita ,  uti  facpe  ficcitate  cceli  exaruerit  ;  tamen  terminum  perpetuo  eum  fun  e  z 
hac  parte  Romani  imperii ,  infra ,  cap .  xxxv ,  contra  adverfarium  probabo . 
ea  tamen  omnem  curfus  violentiam  amififlc,  experientia  praefcntis  tempons  ^ 
nifefto  docet.  quidpenon,  utitunc,  nuncetiammari  oceano  mifcetur  .*  fed  *u . 
lis  arenarum,  quosvulgo  de  duynen  accolae  vocant,  interduos,  haudpro ^1* 
da  urbc,  maritimos  vicos ,  qui  vulgo  Cat^yk  &  l^oort^yk  adpellantur,  ot>  r 
£to  oftio  retinetur .  ^ 
Cctcrum  novusille  alveus,  inquem  CivilisRhenum  crfudit,  nullusaliu  ^ 
qnam  qui  nunc  Lecca,  vulgo  accolis  de  Lecke ,  vocatur ;  &  Culeburgium, 
anam  ,  Schonhoviamdelams,  paulloinfrahanc,  juxta  vicum  Krimpen  ,Mol£a 
jungitur:  quondam  vero,  quum  folidaetiam  dum  humuscertos  numi  ^[sad 
beret  alveos  ;  infra  Flaredingam  in  eumdem  Mofam  confluebat .  nam  ut>i 
Duroftadium  incipit,  Rhenus  lato  alvco  flucrc  definit;  manifcfto  argumcn  ^ 
prope  Duroftadium,  inlasva  Rheni  ripa,  molem  aDrufo  olim  excitatam  rui^ 
quam  Iunius  ad  Drufi  foflam ,  qux  cft  intcr  Arnhemum  &  Dusbur^uui ,  ^ 
itruclam  fuiflc,  ingenti  errore  judicavit .  'quem  errorcm  licet  advcr^r\L1jLerie 
ftcr  dcfendere  haud  modice  laboraverit ;  tamen  argumcntum  iftud  CQnY.c  Aj0nes 
vcrbo  quidem  tentavit.    Noftra  fententia  tum  maxime  contra  ejus  obfi  ^  ^ 
firmabitur,  quum  infra  probatum  fuerit,  mcdium  Rhenum,  quipcrpetuo 
men  fervavit,  terminum  fuifle  intcr  Galliam  &  Germanos .  nam  orrmia  ^ 
argumenta,  totumque  adeofcriptum  co  uno  nituntur,  quodre&e  fe  purat  ^qC 
Iunio  lfalam  &Flcvum4acum  terminum  ftatuere  inter  di&as  duasgenters. 
igitur  fundamento  fublato,  reliquaetiam  ci  fuperftructacuncfo  corruent-  ^ 
fane  heic  rerum  fatis  impcritum  fcfc  oftendit ,  quod  ait  novos  ftcere  a^(°S\oC^ 
abaclionis ,  fed  fopoms  rem  ejfe .    Pueri  agreftesin  patria  mihi  terra  mcliora 
iflfent;  qui  fere  quotannis  talequid  vident,  in  fluminum  cruptionibus .  5C  qS. 
tclius ,  haud  minori  errore,  Leccam  exiftimavit  efle  C  o  R  b  v  l  o  N  1 5  ^j, 
s  a  M  ;  cujus  mcminerunt  in  antiquis  auftoribus  TacitusacDio  .   Tacirus ai 
XI  :    Ne  tamen  miles  otium  exueret  fmalim,  indueret )  inter  UMofam  ^£0  pl0 
xxni  millium  pijfuum  fpatio  foffam  produxit,  qua  incerta  oceani  vetarent^  • 
lib.  LX  :    AitTuQptuot  St  ewr  7Tclvlo  (jlituPv  t£  ti  fyjva  £  tS  Mocr*t  &Sto 

Xj  tKCtloV  ^hi^Dt  ,  'IvGL  ftVJ  01  'ZFolctflit   Ci>  T>J  TiS  U  XiM/iS  Z^Kv]^V^).St  OU  Ctp'piOv]ti 

id  eft:   FoJ?.tm  per  ipforum  manm  inter  Rhenum  ejr  CMofam  perduxit ,  cLX.. 
longam,  quaamnium  afluante  oceanorefluentium  flagnatiovetaretur.  CLXX  ^a  cXjcV 
lia  efficiunt  xxi,  &  paflus  ccl;  fcilicet  fi,  ufitatiflimo  audorum  m°rC'  ^c- 
paflus  fingulis  ftadiis  tribuas.  Ergo  ii  Ortelius  hanc  foflam  a  Duroftadiop^  . 
cam  Flaredingam  ufqueperduxerit,  reCte  equidem  inter  Mofam  Rhenumq11  *  a£ 
reda  erit ;  quia  hucufquc  pertinere  veterem  Leccaj  curfum ,  ftipra  oftenfu  ^ 
fpatium  xxiii  millium  pafllium ,  quod  Tacitusei  tribuit,  feu  clxx  ^.dia' 
Dio ,  quomodo  conveniunt  ,  quum  inter  dicla  duo  opida  millia  Pal   1 0giiO' 
xl  ?    Sin  ad  vicum  Krimptn  eam  extendi,  &  a  fofsa,  quam  Mcrova:am  ^ 
minat ,  cxcipi  velit ;  fciat  multis  faculis  ante  habuifle  exitum  Corbulon^^^^ 
quam  Mcrovaei  nomen  auditum.  ac  licet  foflam  hanc  fine  Mcrova;i  cogj1     flt  ^ 
jam  tunc  exftitifle  contcndat;  tamennon  interMofam&  Rhcnum,  qu°c  ^ 
Tacitusc<  Dio ;  fed  inter  Rhenum  &  foflam  hanc  fofla  ponerctur  Corbulonj^, 
quefic  quidem  fpatium  xxiu  millium  conveniret :  funtquidpc  inter  D11  jjp- 
um&  Krimpen  millia  pafllium  xxx  .    Denique  audores  foflam  hanc  a 
loneideo  perducl:amajunt,  ut  incerta  oceani  vetarentur .  at  Lecca  longi11^ 
quam  uti  huic  rei  operam  dedifle  quiverit  .    Alia  igitur  qua:renda  ei  ^ 


GERMANIjE  ANTIQ^LIB.  II.  H± 
<}Uae  Corbulonis  cognomen  verius  omnibus  partibusferre  pofllt .  Eft  equidem  in- 
Leccam,  propiusqueoceanum,  flumenlfala,  vulgoaccolis  de  Tfel  dictum.  Ve- 
rurn  hoc  neque  ex  Rheno  oritur  (Lecca  namque  mittit)  &fpatium  xxui  millium 
pafluum  longe  fuperat .  quidpe  quum  ante  fuerit  fofla  CorbuJonis  perdu&a,  quam 
^ivilis  Rhenum  in  Galliam  effudit  $  neceflario  eximm  illius  ad  Flaredingam  ponas : 
^ue  enim  aliter  Mofam  attigerit .  itaque  neque  hoc  Corbulonis  eife  fofla  poteft . 

;  auud,  quod  a  Rheno,  juxtaarcem  Does  7  haud  procui  Leida ,  dedu&um,  no- 
^ine  Rota  ad  Roterodamum  in  Molam  effunditur .  verum  ne  hujus  quidcm  exitus 
vcterem  verumqueMofaralveumattingit.  Reftatfofla,  quacab.urbc  Leida,  vulgari 
ouomine  dt  Fliet ,  Delftum  dcfertur,  atque  inde  ad  vicum  CMafeland  deducla,  tan- 
m  ad  propinquum  vicum  Sluys,  Mofje  jungitur.  hanc  efle  Corbulonis  foiTam , 
ll  P^^wum  rationibus  arguo  .  primum ,  quia  inter  Mofam  Rhcnumque  adra 
:  dein,  quiaproxima  oceano;  ut  quae  incerta  ejus ,  id  eft,  adfluxus,  qui  cre- 
n  "is  inlocisfieri  confverunt,  ne  ultra  infuperiorem  infute  partem  agris  detri- 
picntofi  transirent ,  quondam  vetare  potuerit .  tertio  ,  quia  fpatium  xxiii  mil- 
Us  P^fiuum,  flve  clxx  ftadiis,  quam  maxime  congruit;  utique  fialveum  ejus, 
°n  intervallum  inter  Leidam  &  Sluys  fequaris :  hoc  namque  rcc"ta  linea'  eft  mil- 
fofrV^111  '  PortrcrncS  (quod  vel  caput  totius  argumentationis  effe  poflit )  quia 
^catA      nuncctlam  vulgari  vocabulo  adpellatur  accoiis  de  Fliet.  hocquidpe  vo- 
pellU      nirillaliudfignificatGermanorumLingva,  quamquod  Latini  dfluaria  ad- 
*e  lant,  five fluxusmarts;  a  verbo  flieten,  id  ctt,fluere>  quod  alia  diale&o  eft  flee- 
*>  unde  fluxm^fleet .  nam  in  Vltet  etiam,  ut  vulgo  fcribitur,  V  litera  eft  confo- 
ns;  qllx  omnibusGermanis,  exceptis  unisFIandris,  idemfonat,  quod  F.  Hinc 
JItur  vocem  iftam ,  paflim  in  his  oris ,  tum  marinis  undis,  tum  maritimis  opi- 
s  ac  Vicis  adfixam  reperias .  Vndis  $  ut  inter  duas  Hollandiaumius  ejusdemque 
^JJ^  infulas  Foren^  ubi  euripus  vocatur  Harink  fliet :  &  in  lacu,  quivulgoeft 
tur\   f"9  inter  duas  infulas,  Sche/Iing  &  Flieland,  Flevi  (de  quo  pofterius  age- 
vetus  alveus,  hetFlie  :  intusque,  het  oude  Flie,  intergeminabrevia,  quorum 
Jo*Jr£n0men  Bredefi^,  altcris  de  Weert:  fofllsurbis  Antucrpienfis,  Craenfliet, 
Geerfr    fliet>  S'  ^ters  fliet ,  Harinck  fiiet  9  S .  lans  fiiet  .  opi.dis  autem  5  ut 
itern   •    in  HolIancIi2e  prardicla  infula  Foren:  &  Bierfliet ,  in  Flandriae  infula. 

*  ut  Oottfliet,  liieufliet,  in  infula  Flandrix  Cadfand:  &  in  continentc, 
£urclf/iet'  in  Sclaudicis  infulis  Steenfliet ,  &  Voortfliet .  in  Brabantia ,  Santftiet  ? 
fliet       >  CromfLiet-  in  Hollandix  infula  Foren,  SVtartefliet ,  Heenfliet , 

ln  continente  Hollandiae,  ad  Ifalam  flumcn,  ///V/,  haud  procui  opido  Ou- 
%V  *  ad  didani  Corbulonis  foflam  ,  Waddingsfliet .  item  in  ipfo  Germa- 
q    lolo,  ad  Vifurgisfluvii  sftuaria,  Waerfleet,  Elsfleeten,  Wortfieet ,  ^//fc/  : 
Voce°ninia  Rhcnioftiorumaccolisexprimunturper ///>/,  five  vltet .  necufquam 
|0VeI  m  hanc  pofitam  reperias,  nifi  quo  maris  fluxus,  five  aeftuana  pertmgunt, 
fari  pertlngcre  potuerint     Sed  de  Corbulonis  fofsa  hxc  fufficiebant,  ni  adver- 
trahS  ^100^111^  fuiflet,  nomen  id  przfrafte,  ex  Ortelii  fententia,  ad  Leccam 
ftull^3*    Adeo  fcilicet  nugas  omnino  putat  elTe,  quidquid  Tacitus  de  xxiii 
m0       Pau"uum,  &Diode  cLXxftadiis,  teftantur.  Ad  firmandam  tamen  opi- 
^4/Cm  fUam  id  argumenti  adducit,  quod  foflam  illam  Vliet  nuperum  ejfe  opus  cl* 
a^is ,  &  atteftantibus  indigenis ,  demonftrari  queat .   Verum  yideo  quo 
^on^  '  ^aDc°que,  quocalliditatiejusobviem  .    I!lamfoflam?  quahodie,  eodem 
perillUe  vbet  ab  ipsa  urbeLeida  navigia  Delftum  versus  exeunt,  nuperi  efle  o- 
be  di£eCCSoi8Iloro  •  at  hancegonon  volui .  fedillam,  qus  ftadiocircitcr  abur- 
^fturn      '  VulSari  vocabulo  het  oude  Vliet ,  ex  Rheno  in  prxdictam  foflam  Del- 

ver6  fVCrSUS  ducit  •  hoc  vcmm  aio  cfle  initium  vctcris  foflk  Corblllonis  :  lllan> 
hUc  o  °farn ,  ab  urbe  Leida  ad  vetus  ulquerietium ,  efle  nupcram  J  Adde  jam 
bet  ,n  d  haud  icvc  fed  graviflimum  argumentum,  quod  tabula  itineraria  ha- 
Ttoi  Tablas  &  torum  Adriani,  ideft,  ut  nunc  loca  ifta  vocantur,  Inter  ^lhUs 
f°uan  rgf  locum  Fte**0em  -9  qui  autinipfum  Delftum,  aut  faltem  in  prsdiaam 
m  lucidit  j  utinfra  oftendetur.  Tabulam  igitur  itinerariam  quum  nupen  eflc 

N  ii;  °Pcns 


j$o  PHILIPPI  CLVVERII 

opcris  adverfarius  probaverit,  a  fofiie  hujus  antiquitate  lubens  ego  recedam .  At- 
que  hsec  tandem  de  Corbulonis  fofsa  fufficiant. 

De ipfius medii Rheni obftru&ione,quamvis  quod ftatuam,  certi nihil habeam , 
tamen  conjc&uras  judiciimeiin  medium  adduxiiTehaudpccniteat  :  quibus,  pt° 
cuique  ingenium,  demat  vel  addatfidem.  Rhenus  quando,  &  quomodo  a  uv 
Batavoin  Leccam  effufus,  tenuisque  alveus  ejus  effe&us  fuerit,  fupra ^^U?\CJ 
exinde  vero,  quum  alii  quoque  alvci,  feu  fofise,  ab  utraquc  tenuis  jam  R*1* 
ripa,  hinc  in  Leccam  atque  Mofam,  inde  in  lacus ,  quorum  maximus  vulgo  V 
catur  Suyder  fie9  complures  agerentur ;  facile  os  amnis,  magis  magisqu.e  in  dies  ^  ^ 
tenuati,  aquisque  dettituti ,  arenis  tandem,  quas  venti  vehcmcntiori  ftatu  ex 
mulis  litoralibus  utrimque  ingelTerunt ,  obftrui  omnino  potuit .  nam  pars  ett^ 
munimenti,  quod  ad  hoc  oftium,  ut  infra  referetur,  exftructum  fuit,  iisdema 
narum  tumulis  obruta  nunc  latct.  Tempus  vcro  certum  vellc  indicare,  5  cX„ 
obftru&um  fuerit ,  fummae  dementiae  puto ;  nullo  cjus  rei  indicio,  vel  fufpicione  ^ 
ftantCi  Multisrctro  fseculis  fa&um,  vcl  inde  colligere  licet,  quodnulla  ejusrei 
apudpoftcriorcsquidemfcriptores  mentio.  namquiproximis  id  feculis  tribuufl^, 
quaft  inundationc  aliqua  ingenti  acciderit :  nihil  certi  &  ipfi  habent,quod  adfirme  ' 
nec  re&e  inundationi  tale  quid  adfcribitur :  quum  hac  ingruente,  tenuis  alveus,  fl1 
dtcumqucos  fluminis  faciliusdilatari,  quamobftrui  potuerit.  •  s;0 

Cetcrum,  rcperto  utroque  infute  Batavorum  latere,  reftat,  uti  fummae; 
latitudo  oftendatur .  Hanc  inter  Lcidam  &  infimam  vetcris  Vahalis  ripam  ?  H 
eft  juxta  vicum  Beyerland,  deprehendo  efle  millium  palfuum  xx .  q^ 
Continct  nunc  univcrfa  infula ,  Cliviae  percxiguam  partem ;  partemque 
&r  Tw!aAi'H«  :* '  JL\u-m~  nli u*  habet  nufl»c 


drise,  &  Traje&inae  provinciae;  item  portionem  Hollandiar .  Opida  na^ct,n^; 
ro  compluria,  ac  nobilia :  in  Clivia ,  Huefin  ;  in  Geldria,  Tiel,  Buren,  C 'uu» £ 
in  Trajc&ino  agro,  Wjk  te  Duerflede,  iplius  Trajeclina;  urbis  partem,  clS  ^ 
num  iitam  ,  &  Montfoort :  in  Hollandia,  Afperen,  Huekelum,  Leerdam,  Vtantny^ 
ftein,  Gorichum,  l^ieupoort,  Schoonhoven,  OudeVeater,  Goude,  Leyden,  Rotterdarn,  ^ 
dam,  Flaerdinghe ,  Delft;  duosque  vicos  nobileis,  Gravcnhaghe,  &  Gravefiw'*  $ 
infula  autem  vicum  cclebrem  Tfelmonde* 


C  A  P.    XXXt  I* 


T^efutantur  eorum  argumenta*  qui  Hatarorum  infu- 
Um  ad  Ifalam  fiumen  (djr  Flevum  lacum 

extendunt .  ^ 

BAtavorum  igitur  infulae  iltus  llc  fe  habuit .  Cetcrum ,  qui  Bataviam  ^ 
falam  ufque,  id  eft,  ulteriorem  Rheni  alvcum,  &,  in  quem  is  transit, 
Flevum,  oftiumque,  quod  vulgo  nuncdicitur^  Flie,  in  Frifiornm,  , 
fatiorumquefineis  protuleruntj  horum  errorcs  plurimis  argumcntis  jam  ^ 
futaveram,  in  eo  commentario,  quem  fuperioribus  annis  privatim  dchisot1 
di:  qua;  omnia  huc  transfcribere  haud  vifum  fuit  ;  ne  arquum  operis  icn  cf, 
hoc  loco  nimis  excedcrem  .  Verum  coegit  tamen  is ,  qui  fc  advcrfarium  &l  ^  # 
rorumque  alienorum  dcfenforcm  prcbuit ,  non  modo  cun&a  heic  repetere, 
nonnulla  alia  infuper  addere .  jux  j° 

Bataviae  igitur  limiteis  ad  Flevum  ufque  lacum  oftiumquc  produccnoi, 
fuit  omnibus  Hadrianus  ninius ;  qui  ceterum  gregem  (in  quo  fummos  ctia 
ros  video)  fua  auctoritatc  a  redo  tramitc  feduxilfe  videtur .  quidpe  hlC 
tam  copiose,  tamque  fpeciose  de  Batavia  fcripfit,  uti  imprudentcs  in  fcntc  ^ 
trahere  fiaud  dirlicile  fuerit.  Is  duplicem  ftatuit  Bataviam  ;  veterem  fcilicct,  Jd^  ^ 
iisdem,  quibus  nos  Batavorum  infulam,  includit  gnibusj  ac  novam,  ^jia 


GERMANI£   ANflQ^HB.lf.  isi 
medio  Rheni  alveo ,  id  cft ,  a  fine  veteris,  ad  foflam  ufque  Drufianam,  fcu  feptem- 
tnonalem  Rheni  alvcum  ,  qui  vulgo  Tfel  vocatur,  &  Flevum  oftium ,  quod  inter 
duasinfulas,  Schelling  &  Fiieland ,  vulgo  hetFlie  dicitur,  exteridit.  quo fpatio raa- 
©flapars  nuncGeldrix,  ifcm  Traje&ini  agri  &  Hollandias  haud  exiguae  portiones 
comprehenduntur.  Atquehanc  inter  duosextrcmos  Rheni  alveos  geminam  Ba- 
^Viam,  tamquam  unam  infulam,  Plinianam  audet  vocare,  hiftor.  Batav.  op. 
* »  &  m  .  eamdemque  cenfet  Tacito  uadi  Batavorum  infulam,  cap.  i ,  &  xi. 
■^ationes  itaqueejus,  quibus  fentcntiam  fuam  tueri  fe  poffeputavit,  diligentius  ex- 
cutiamus.  Ex  Pliniouti  Bataviam  fuam  Plinianam  probaret,-  ha?cipfius,  jam  an- 
0  te  recitata,  in  medium  attulit  vcrba  :  tn  Rheno  ipfo,  prope  centum  millia  pajTuum 
tn  bngitudinem ,  nobilifiima  Batavorum  infula  &  Caninefatum,  &  alu  Frifwrum , 
Cauchorum,  Frijiabonum ,  Sturiorum ,  CMarfatiorum ,  qtu  fiernuntur  inter  Helmm  ejr 
&  F/evum .  ita  appellantur  osiia ,  in  qtu  Rhenm  ejfujus ,  4  feptcmtrione  in  lacus ,  ab 
Kudente  in  amnem  CMofam  fe  fpargit  $  medio  inter  hdc  ore  modicum  nomini  fuo  cu- 
piten$.  aiveum-    Qnjbus  hax  fua  fubjicit  :  guibus  tx  verbis  liquido  difcimus , 
en*  infulam  Plinii  atate  in  feptenos  divifim  fuiffe  populos;  *Batavos  nimirum ,  Ca- 
Wefates,  Cauchos,  Frifiabones ,  Tufws  (quos  cur  ita  nominem  hoc  loco,  dicetur  po- 
u  1  ^  tJMafatios.  En  5  cuinam  mortalium,  quaefo,  Iunius  perfvaferit,  Plini- 
*0n  •  CiC  u»am  id  adpellafle  infulam,  quod  in  plurcis  partes  diflectum?  aut  tot 
ationUln  infulas  in  unam  Batavorum  infulam  contribuitte  >    Qnidpe  haud  u- 
arrUit  infulam  fterni  intcr  Helium  Flcvumquc,  Rheni  oftia  ■  fed  plurcis.  u- 
ani>  quam  priore  loco  ponit,  vult  efle  Batavorum  &  Caninefatum  ;  cetcras, 
^Uas  huic  fubjicit,  Frifiorum,  &  Marfatiorum .  nam  Camhorum  heic,  Friftabo- 
*%que,  &  Sturiorum  falfi  efle  nomina,  infra  in  Frifiis  docebo.    Sic  capite  fe- 
^Ucnti,poft  cnarratos  omncis  Galliae  Belgica:  populos,  in  fine,  Gugerni ,  in- 
j}  ut,  Batavit  &  quos  in  infults  diximus  Rhcni .    Quo  loco  iatis  dilucide  reliquos 
os>  m  ceteris  Rheni  infulis,  ^  Batavis  &  eorum  infiila  diftingvit.   Sane  Pli- 
I*  Vcrba  lucidiora  funr,  quam  uti  illuftratione  opus  habcant :  errorque  Iumi' in 
Us  n^nifcftior ,  qu^m  uti  pluribus  convinci  cgeat .    Dcfcnfor  e /us  ,  adverfari- 

ne 
;o  eft 
idam 

P^reir^  eqUidcm  err0r  levior  qu°dammodo  videri  potcft:  qui,  quamvis  com- 


30 


^e  olter>  quamquam  ne  verbum  quidem  habuerit,  quod  his  opponeret,  ta- 
^  ni  bmnino  convidus  efle  videretur,  difccptationem  quamdam,  quae  nu- 
friaro  cft  xiv,  pro  Iunio  tentavit,  non  dicam  rationibus,  fcd  ipfis  verbis  adco 
Ac  i     .  ac  mircram,  uti,  hominern  otium  fcrre  nequivhfe,  facile  perfpicias. 

Unii  equidcm  error  levior  quodammodo  videri  poteft:  qui,  quamvis  com- 
0mrcis>  tamen  diverfos  populos  in  una  eademque  infula  collocat.  at  li,  qui 
^Kncius  iftos  populos  uni  Batavorum  genti  ac  nomini  attribuerunt,  multo  lon- 

iut  cx    mnt  •  VcrCim  Ilinius  om"ibus  aliis  imPofitifle  vidctur  •  Qa*^01^ 


eoH^  r  ~* illAU1^  longitudine 

infi^  COrifcrrc,  tantopere  laborat>Nam  fi  ha:c  fuit  Plinii  mens,  certe  maxima- 
/  longitudo  non  inter  Rheni  divortium  &  occanum,  juxta  profluenta  Va- 
»s  Mofequc  porrioebatur  s  quod  maxime  vult  Cafar,  agnofcitque  Iunitis : 
perclnter  difta  hi™  Rheni  oftia .  Ergo  Iunius ,  aut  fe  Plinii  dimcnfioncm  nort 
ta(T  c>  fatcatur  necefle  eft,  aut  veram  infulaj  longitudinem  Plinium  igno- 
ftev  *  ^oc>  contra  tam  perfpicua  documenta,  quibus  Batavorum  infulam  ad 
ciat  Uf(luc  cxtcrrdi  ncgamus,  adfirmarc  haud  temereaufus  fuerit.  illud  curfa- 
fc  '  caufa  nuila  cft  :  fiquidem  eadem  regione  PHnium  lon^itudinerr.  mfuls  fumiil- 
50  iCf^.c^cm,ncnmiicft  Adh*cadverfariuspro  Iunio  curnon 

ru£  ,ndcnt>qujero>  Scilicet,  quia,quod  rcfpondcrcr,  prorfus  nihil  habuit.  Ve- 
obfcl^C  tolcr3bilis  fortafle  quodammodo  videri  poteritlunii  crror;  quidpc  quum 
SUoeJ :linius>acparceadmodiim  hascerorpopuloruminfulas  defcnbat.  IHum, 
conat,  mRatavia:f^nneisexTacito,  accuratiflimo  infula dcfcriptore,  adfcrerc 
gat  ;  °*uis  ta«dem  xquo  animo  ferat  >  Verba  Taciti ,  qux  Iunius  cap.  VI  ti  allc 
9  nobls  Mm  ante  mcmorata ,  h*c  fimt :  Rhenus  uno  alveo  contimus ,  aut  modicat 

N  iiij  wJulas 


!  $1  -    -  r 

infilas  circumveniens ,  afud frincifium  agri  Batavi  velutinduos  amnes  ^vtdttur:J^ 
vatquenomenacviolentiamcurfus,qua  Germamamfrtvehitur,  donecoceano  ™V£J. 
adGallicamrifamlatior,  ac  flacidior  adfiuens .  verfo  cognomcnto  Vahalem  accol*  w  • 

wxque idvocabulum  mutat  Mofi flumine  $  ejusque  immenfi  ore  eumdem  tn  oceamtm  j 
ditur .  Qiubus  continenter  fubjicit  fua :  gui  locus  duorum  tantum  memtnttjiuen tor  , 
unius ,  quo  Frifia  GermanU  fars  alluebatur ;  &  alterius ,  quod  in  hunc  ufque  dtem  m  ^ 
tuetur .    Egregia  fane  ac  feftiva  intcrpretatio  .  Qmd ,  quxfo ,  magis  cx  diamet 
pugnareTacitiverbisac  contradicere  poterat  >  Totum  id,  quod  Batavorum \ 
defignatur  a  Tacito ,  ab  ifto  excluditur .  quod  Rheni  nomen  in  hunc  ufque  die  ^  j0 
tinet ,  id  flumen  cft ,  quod  Lugdunum  defertur  ;  ut  ante  oftenium  :  quod  F rilia 
luit,  Ifala  nunc ,  &  lacus  Sujder  fee ,  &  Flie ,  nuncupatur.  ubi  igitur  v™alux}0™^ 
ubi  CMofi>  refpondeatfaltemheicdefenforejus.  Verum non modoaperte  i  ^ 
contradicit  Iunius  ;  fed  fccum  etiam  ipfe  pugnat .  En ,  quam  diverfa  eadem  l  ' 
qudmque  contraria  fequuntur  ipfius  veiba ,  eodem  capite  aliquot  poft  pagmi 
fcripta :  Plusculum  difficultatis  frimore fronte  oftenditTaciti  diclio ;  qui  duos  exttffltjf 
fus  recenfere  contentus ,  mediumreticet  ;  quod  fuffceret flatuere  bifartitam  afoet 
nem,  afudfrincifiumBatavUinVahalem,Belgic*  ortterminum ,  &  RhewWyt9'  * 
lam  diclum  \  qui  Frijiam  Germaniamque  terminaret .  ex  eoque  colligere  videor ,  *unC  ^ 
foris  mediunt  alveum  habitum  fuifie  loco  rivi ,  ex  illoflumtne  deduffi  ;  frAcifuttrnf'^  ,0 
noremin  Drufigratiam ,  &  ob  rerumgerendarum  ofortunitatem  IfeU  adfcriftun* , '  ^ 
tumque .  qua  re  injuria  Rheni  medio  alveo  illata  eflgravis  :  qui  dc  foffefiione  norntnt.  nt\t 
turbatus ,  &  quamdan  cafitis  diminutionem  fajfusfuit ,  non fuo  merito  .  itaque  fa  \ 
viclricis  ofe  froterviam fibi  faclam  contudit,  ac  fiferavit ,  nomen  frijlinum  retinens  ^ 
alteri  detraclum  efi .  Supra  medium  ex  Taciti  vcrbis  intcrpretatus  eft  Rheni ; alv  ^ 
&  Ifalam  flumen .  heic  ex  iisdem  verbis  Vahalem  intelligit ,  &  Ifalam  :  mcdiu 
roabaudtorefilentio  fuppreflum.  fic  utrobiquenon  modo  varie  fecum  l? 
gnat,  fedlongeetiamerrat.  At  uti  clarius  error  ifteadpareat,  didtacjus  cuni  ^ 
verbis  conferantur,  quae  funt  hiftoriar.  lib.  iv  hujusmodi :  Batavi,  donc  ^ 
Rhenum  agebant  ,fars  Cattorum  ,feditione  domefiica  fulfi ',  extrema  Galliu  or^ 
cultoribus  ,fimulque  iufulam  inter  vada  fitam  occufavere,  quam  mare  oceanum  *  f  ^fll 
Rhenus  amnis  tergum  ac  latera  circumluit .  Qiifcro  igitur  ego ;  11  Dmfi  foffa  ,Q k 
Batavi  infulam  occuparent ,  nullafuit  (mcminit  quidpe  infula?  gcntisque  y 
multisannis  ante  t)rufi  resgeftas)  qui  Tacitus  hanc,  ubi  de  Batavoruni  in  ^ 
adventu  narrat,  tcrminare  ifta  potuit  >  Scilicct  fruftra  heic  eft  Iunius.  Eamdc  ^ 
ro  dare  Tacitum  heic  inful2c  defcriptionem ,  eosdemque  terminos,  quos  fupr^ :  ^ 
nal.  lib.  XI,  ubi de opportunitate infula; loquitur , facile cx ipfis  iftius loci ?cJ^f 
tur  verbis  .  Rhenus ,  inquit ,  uno  alveo  continuus ,  aut  modicas  infulas  circurn^ ^0 
afud frincifium  agri  Batavi  velut  in  duos  amnes  dividitur : fervatque  nomen,&vf0  ^ 
curfus,qua  Germaniam  fravehitur ,  donec  oceano  mifceatur-,  ad  Gallicam  r*ta!? q0$* 
&  flacidior  adf/uens .  verfo  cognomento  Vahalem  accoU  dicunt .  De  Vahale  nulja  ^ 
cft  controverfia .  atillum,quem  nomenviolentiamque  curfus  fervare  ait  auc 
nec  oceano  mifceatur ,  Ifalam  efle,  ut  vult  Iunius,  ego  maxime  nego :  ne^B3afff^' 
PliniusacMela.  quorum  hic,  lib.  lii ,  cap.  n  ,  Rhenum  teftatur  adfim>tr ^tfi' 
nem  etiam  tum ,  & ,  donec  effluat,  Rhenum,  fcilicet  proprio  nomine ;  ad  de*tr*  Jfd 
rnoanguslum,  ejr fuifimilem ;  fofi ,  rifislonge  ac  lat\  recedentibus ,  jam  rton  a¥fi  ,^0' 
ingentem  lacum ,  ubi camfos  imfleverit,  Flevonem  dici ,  ejusdemque nominis tnJU^^sf 
flexum,fieriiterumareliorem,iterumque  fluvium emitti .  Huic  confentiens 
Rhenuma.it  afeftemtrionein  lacus  ffargi,  &  Flevioslioinmare  effundi.  Agc 
fi  in  lacus ffarjus,\t\  ll  jam non amnis ,  fed ingens  lacus  camfos  imflevit ;  ^  qiii- 
curfus,  quam  Rheno  fuo  Tacitus  tribuit ,  donec  oceano  mifceretur ,  qui  fer^  jf<vi^ 


PHILIPPI  CLVVERII 


vit>  aut,  fi  Fkvo  diflus,  ubicamfos  imflevit ,  quomodo  nomen  Rheni  euj^ 


Adhaecatque  talia  rerpondifle  chorographum  adverfarium  oportebat,  11  $ 
cavillatum  cfle .  Patet  fane  ,  Tacitum  non  Ifalam  intellexifle ,  fed  medium  *.^itf 
quemPliniusctiam  nomen  cufiodivijse  fuo  temporeteftatur;  quemqueMela  1  ^ 
dum  ad  fimttum  amnem  etiam  tum,  &,  donec  ejflmt^  Rhemm  adpellat .  &  ^jfi 


GERMANI^    ANTIQ^LIB.    II.  i53 
jwtn  alvcutn ,  qui  Vahales  dicitur,  Melam  autjgnorafie ,  autfaltem  non  retuli^c, 
latius  infra  docebo .  At  quod  Iunius  cx  Taciti  verbis  colligit,  hujus  tempefh  t: 
^dium  Rheni  a/veum  habitumfut(Je  /oco  rivi,  ex  illo  (nefcio  quo  )  fiumine  dedudi^ 
fjtcipuumque  honorem ,  ideft,  nomcnRhcni,  in  Druji  gratiam ,  &  ob  rerum  geren- 
uarum  oportunitatem ,  ifaU  adfcriptum ,  eaque  rc  de  pofiejTione  nominis  illum  detnrbatum^ 
ptien;U  vero  viclricis  opc  inlurtam  fibifaflam  contudijfe ,  nomenque  priUinum  tandem 
nc*perajfe :  in  eo  quam  longiflime  aberaflc  homincm  puto.  quidpe  medio  alveo 
Jj^d  umquam  aquse  ita  per  Drufi  foflam  abductae  fucrunt ,  uti  is  rivi  loco  inde  ha- 
bere  potuerit .  Scd  duravit  ei  fua  latitudo ,  &  violentia  curfa,  donec  a  Cxvilc  Eata- 
10  Voiri  Leccam ,  ut  fupra  demonftratum  ,  abacms  eft  .  neque  tunc  quidem  nomen  a- 
^ifit:  quia  plinius  (Ci  Tacitumdehoc  loqui  neges)  modicum  fuoaevo  nomini  fuo 
£u(iodivij&  alveum  teflatur  .  quin  pro  termino  fcmper  etiam  poftea  habitum  fuifle 
^°maniimpcrii ,  infra  oftendam  .  Ergo,  fi  umquam  nomen  cum  amiflfle  Iunio 
ctedas;  certc  eotemporisintervalloamifit,  qitodinter  Plinii  Tacitique  fcripta  in- 
jpponitur*  AttuncinDrufihonorem  Hateamhi  nomen  Rheniimpofitum,  haud 
^milcverieft.  cteuim  Drufusfoifam  egit ,  vitamque  obiit  fub  Augufto  CsEfare  : 
Allniusopusfuum  Vcfpafiano  impcraton  dicavit :  Tacitus  fub  Trajano  fcripfif.  in> 
ter  Auguftum  autcm  &  Trajanum  imperatoresingens  temporis  intervallum  ,  &  fe* 
l0     Um  propcmodum  elapfum  eft  :  quo  jam  facile  omnc  ftudium  in  Druii  honores 
P°fteroruntanimisabicrat.  Scd  IfalamTacko  umquam  proprio  pccnliarique  no- 
^nc  Rhcnum  fuifleadpcllatum,  prorfus  cgonego;  pluribusque  id  infra  in  Frifiis 
^monftnbo  documentis .    Nunc  porrd  notcmus,  uti  Iunius  fibi  ipfi  haud  con- 
«atC,  fecumque  diflentirc  pcrgat .    Qnidpc  Bataviam  fuam  licet  cx  Plinii  Tacitique 
erbis  ad  Ifalam  ufque  &  Flevum  oftium  cxtendat  5  haud  tamen  veretur  contra  Io- 
negare ,  Canincfatum  fcdcm  fuiflc  in  Batavorum  infula :  quod  ifte 
^  ex  Piinio  fimul  ac  Tacito  adfirmavit ;  ut  infra  videbimus  .    At  video  quid 
^biierit  Iunius ,  quod  huic  obje&ioni  opponcrct .  diftingvere  fefe  inter  Batavorum 
*/?'*«,  fcu  Bataviamveterem,8cBataviamnovam.  in illa Canincfatcis  fcdcm  ha- 
30 ^    c  fc negare 5 in  hac  conccdcrc .    Scilicet .  recle  iile  quidcm  fententiam fuarrt 
fu?rctur>  fiante  mciius  diftinftioncm  hancadfcruiflet.  SedTaciti  Batavorum  uv 
'arrupfe  adlfalamufquc  &  lacus  profert.  in  feipfumigitur  pugnat .  quodquam- 
Satgumentis  firmiffimis  jam fatis  demonftratum  fit ,  tamen  iftuc  infuper  hoc  loco 


40 


°       '^illl!)  Hluiimuiu  |>iin  miu  itvinunuuuuin         )  w-   i 

M^rerelubct.qunmipfcadutramquc  IfalarripamFrifiosex  auftoritate  Taciticoi- 
f  Cct  5  quomodo  cx  codcm  auftoread  Ifalam  ufquc  Batavorum  infulam  fc  polTe  pro- 
. rc  ^peravit  ?    Verba  Taciti  h*c  funt,  in  libro  de  Germanid  :  UMajoribus  minortb^ 
1  e  *nfiu  vocabulum  efi  ex  modo  virium  .  utrtqtte  nationes  ufque  ad  oceanum  Rheno  prd- 
*'mt"'ambiuntque  immenfos  infuper  lacus .  Vbi  Iunius  hax  verba,  Rhcnoprtte- 
ZT" ' ad  lfala™  flumcn  refert  5  quia  Fnfii  ad  utramque  Ifcl*  ripam  incolebanr. 
g* Vcr6  iterum  qusro  ;  quum  ipfe ,  caP.  I ,  vctcrem  Bataviam  fuam  nsdem  fini- 
^^ncludat,  quibusnos  Batavorum  infulam;  cur  non  credit,  Tacitum  haud  a- 
fl  -I? !  fcd  hanc  ipfam  voluifle ,  quam  Batavos  primo  adventu  occupaile  tradit  ?  Tum, 
A  acui  Pliniiquc  temporibus  novam  Bataviam  refte  fe  tribuere  putavit5quairo, 
^Ulbustcmporibus,autcuiaucl:oriveterem  illam  adfcribcre  voluerit>  Vnus  equi- 
mcft  IuliusCa;far,  quiBatavoruminfulx,  antequam  Drufiana  fofla  fada  fuit , 
doCnmit"  atdocuilTctfaltemIunius(quodquia  ncquivit,  merito ncglcxit)  quan- 
j  .Catavi,  vctcrcminfutefuxlimitcm,  idcft,  mediumRheni  alvcum  transgreflj, 
lUios  5c  Marfctios   qui  inter  hunc  aiveum  &  Ifalam  ,  lacusque ,  &  Flevum  oftium 
jSColuemnt,  expulerint  aut  bellovidos  fibi  fubjecerintj  uti  e£  dcmum  ratione 
50  Q^mm  agti  horum  juri  id  eft ,  Batavia:  nomini  acceflerint .  Sane  nihil  horum  um- 
vamattuliflet.  Drurum  t  verba ^funt  Iunii,  cap.  i )  eduobus  tresalvcos  fecife,  &  Ba- 
lttii?  t°vn£it°™  pomceria  extcndifie,  novamque  dedtfie  <Bataviam,  fi  nos  credere  vo- 
^^^oftcndiflbpriusneccflumcrat,  quonam  DrufusFrifios  Marfatiosque  mife- 

his  oftquirn  Batavis  eoiam  follim  tribllit  •  aut  faltcm '  ^u:indo '  &  qua  de  CaUSa 

duvifl?5  b fci'vitutem  dederit .  denique  auc^orem hu jus reialiquem exantiquis  pto- 
XlUct-  Ccrte  numquam  fe  tot  laqueis,  quibusfe  irretivit,  facile  cxpediviffct. 


i 


154  PHILIPPI  CLVVERII 

Dcfenforejusad  haec  omniaquamnihil  refponderit ,  &quam  prorfus  nulla  argu- 
menta  oppofuerit ,  ipfe  fibi  confcius  cft.  Permanfilfe  perpetuo  Frifiorum  &  gentetn, 
&  nomen  citra  Flevum ,  omnibus  fatis  conftat  mortalibus ;  quando  illa  Hollandi 
pars,  qua:  alias  Septemtrionalis  ufurpaturcircalacum  Suyder  fee ,  etiam  hodie  frtp 
occidentalis  nominc,  vulgo  ^toeft  Triefland  adpellatur;  opidaque  inibinon  Hollafl" 
diae,  fed  Frifiac  infignibus  decorantur :  qua  de  re  plurafuoloco.  Sed  uti  tandem 
nem  difputationi  huic  faciamus ;  unum  adhuc  ex  Tacito  locum  adferam.  Hiftonaf' 
lib.  v,  F/exu,  inquit,  autumni,  ejr  crebis  p/uvialtbus  imbribus  ftperfufus  amnts  fa 
firem  humilemque  infulam  in  faciem  ftagni  opplevit .    En  tibi ,  qui  etiam  Iunio  nu  ^ 
credis,  Tacitum  Baravorum  infulam  llalaamne  Flevoque  lacu  finiflc ,  huncquc  c- 
jus  crrorem  rantopere  tucri  ftudes  5  cenfesne  terras  Rhcnum  inter  Ifalamquc :  por- 
rcctas  adeo  humileis  paluftresque  efie ,  uti  in  ftagni  faciem  oppleri  poflint  ^er 
tumuli  atque  collcs ,  qui  fatisediti  peromncm  di&am  tcrram  fternuntur,  niam 
fto  Iunii  errorem  coarguunt .    Faceflant  jam  igitur  hsec  efus  verba,  capitc  pt*  ^ 
perfcripra  :  Jgnam  vero  late patuerit ,  quibusque  circumfcriptum  finibus  ifiud  hntonts  f ' 
culium  fuerit  (  nam  ab  hujus,  quem  fibi  fingit,  nomine  Bataviam  vult  ^anV 
quafi  ^Bxtom  have )  nemo ,  quod equidem  fciam ,  prodtdit ,  autcertos  ei  prxBitttit  ttrffl^ 
nos  :nonnu//i}  contraclioribus  eidem  adfignatis ,  potipma  parte  mutilavunt  ,& ,{lu0  c 
modo  dcartuarunt .  £>uare  propitiato  Termino ,  fines  i/lt  perpetuos ,  fiabiles ,  ntft  v  ^ 
lovi  ceffuros ,  ex  veterum  fcriptis  monumentis  pangam.  quos  qui  tranffu/ifft ,  AUt 
arafic ,  nifi  dei  confenfu  tcntartt ,  is  facer  ejr  reltgione  obftriclus  eilo .  confido  ntntj '  > 
divina  quadam  virgula  contaclas  me  obfignaturum .  FaceiTant  hacc  ,  inquam ,  Pr 
fusque  deleantur,  acpalinodia  reponatur .  Nec  fatis  Iunius  deum  fuum  ptop1 
verat,  ncc  vcram  habuit  virgulam  divinam  .   Ego  equidem,  nullum  agn 01 
Termini  numcn  ,  facilecontra  aufus  fum  .  At  quam  rite ,  quaefo,  Bafonis^c  ^ 
um  ad  Ifalam  atquelacum  cxtendit ,  quum  tamen  ultra  mcdium  Rhcni  alvcuiu. 
tavorumnomenanteDrufi  foflamporre&umfuifle,  fatis  diferte  ipfe  negct* 
ta  fane  in  fe  ipfum  jecit  tcla ,  contra  quae  dcfendi  haud  umquam  fatis  potcrit . 
biscertegratiam  eum  habcre,  in  vivis  heic  fiagcret ,  aquum  forct ,  quod  gc  ^ 
nopatriaenomini,FrificE  civitati,  ex  longinqua abalienationc  feipfum  nonn°.^ 
tantemreftituimus.  Atnimium  egofortafle  huic  difputationidiu  immoran  v 
or ;  jamque  moleftus  fum .  verum  tamen  vcniam  mihi  dari  arquum  eft .  tantl  ^ 
liceterat,  errorem  tantum  pluribus  argumcntis  redargucrc  5  quo  certi  tande?\ef- 
bilifllmac  infulae  conftarent  fines  .  Caput  tamcn  omms  argumcntationis  dcdc ba 
fe5  quia  Bataviomnes  Galliae  Bclgicae  pars  fuere :  Gallia;  autem  atque  ^ctm^$f 
terminus  fuitmedius  Rhenialveus;  quem  infulae  terminum  conftirucns 
Germaniam  prtvehi  teftatur  .  de  quo  mox  latius  tractabimus .  Nunc  eorunv 
crrorem,  qui  d\dx  infulae  terminum  exCxTare,  Mela,  Plinio,ac  Tacito  "c  tf 
amnem,  a  Trajectenfi  urbein  lacum  Suyder  fee  defluentcm,  ftatucre  voluct  tf 
velle  pluribus  refellerc,  pofttotgraviflimaargumenta  fupervacaneum  facrl  ' 
turad  alia  transeo. 


H 


C  A  P.     XXXI  I  I. 

t)e  Batavorum  agris  extra  infulam,  in  Gallia  ripd,  inter 
Vahalem  JUofamque.  item  de  Caninefati- 

b  11  s  j  partem  llatavomm  infuU  j 
colentibus . 

•  nluCt1111^ 

Aclenus  igitur verosatque genuinos  infute,  quam Batavi olim in  ^fnl.in1 
fineisvindicafle  fufficiat.  Videamus  nunc  deinceps,  an  cxtra  c"an?  jflori^' 


iv :  Batavtj 


quidquamagri  iidem  obfederint  5  &  quantumid  fuerit .  Tacitus 
tvi,  donec  trans  Rhennm  agebam  ^parsCattorum  ,feditione  iomcftti*  t  J ^rM 


GERMANIiE  ANTIQ^LIB.  II.  i55 
trema  Gdlliu  or*,  vacua  cultoribus,fimutque  infulam  inter  vada  fttam ,  occufavere .  A- 
perte  hcic  particula  colle&iva  Jimul,  dua:  agri  Batavi  partes  componuntur :  qua- 
rum  altcra  eft  ipfa  infuta-  altera,  extrema  illa  Gatlica  or<e,  cultoribm  vacua  .  Idem 
^ndicatin  librode  Germania :  Batavi  non  multum  ex  ripH,  fed  infulam  Rheni  amnls 
tolunt.  Heicetiam  pdrticula  disjun&iva  J£<j/,  ager  Batavorum  in  duas  portiohes  dis~ 
pcmtur :  quarum  unain  Rheni  infula  j  altera  cxtra  infulam  %  in  Gallis  ripa ,  cis  Va- 
^'cmcollocatur.  Sedmaximum  hujusrti  indicium  eft  in  hiftoriar.  lib.  v:  Civiti 
Cauchorum  auxi/ia  venere.  non  tamen  aufm  opidum  Hatavorum  armis  tueri,raptis  qu<t  fer- 
nfoterant ,  ceteris  in]eclo  igm ,  in  infulam  concejsit  j  gnarm  deejfe  fiaves  cfjiciendo  pon- 
l0//>  neque  exercitum  Romanum  aliter  transmiffumm.  Sipoft  incenfum  Batavorum  o- 
Plctamin  infulam  conceftlt ;  certeanteextrainfulam  fuit,  ubi  Scopidoignem  inje- 

}:  jam  adftipulatur  Plinius,  lib.  iv,  cap.  xvn :  Rhenum  autem  accolentes  in 
€<idem  provincia  Belgica,  Nemetes,  Tribochi ,  Vangiones  5  hinc  Vbii,  colonia  ^y/grip- 
twenfis,  Gugerni,  rBatavi,  &  quos  in  infulis  diximus  Rheni .  Hicetiam  dupliceis  fa- 
Qt  B*tavo$  \  Rhcnum  in  Belgica  accolenteis ,  &  iii  infula  Rheni :  quam  antea ,  cap. 

nobilifimam  Batavorum  infulam  adpellavit  .  His  quoque  adfentitur  Scrvius 
§rai^maticusincommentariisad  Virgilium;  cujusverfus  hic  eftAneid.  viii: 
.  Extremique  hominum  CfrLorini,  Rhenusque  bicornis. 

2q  d  hunc  Servii  cquidem  intcrpretatio  tam  varia  legitur  in  variis  cxemplaribus ,  iithj 
|u^menseifuerit,  haud  facile  difpexcris .  Vulgata  exemplaria  fic  habcnt:  Rhemtt 
fl1™  Gatti* ,  qni  Germaniam  a  Gallia  dividit .  Btcornis  autem aut  commune  eji  ommbut 
"Uv*is aut profrie de  Rheno  dicitur  5  quiapcr  duosalveos  Jtuit ;  fier  unum,qua  Romanum 
^ptrittm  efl  .  fcralterum ,  quainterluit  Barbaros .  ubijamVahaldicitur,  &  fuit  infu* 
*mrBatavorum.  Altcra  le&io ,  quae  vetuftior  vidctur ,  ha:c  eft  :  Shemu,  fiuvius  Gal- 
iU  -  hcornis ,  quia  per  duos  fluit  alveos  :fer  unum ,  qua  Romanum  imfcrium  ejl  j  per  alte- 
^«4  intcrfiuifBarbaros,  ubilambaldicitur ,&  facit  infulam  Batavorum  .  Tertia 
3°  >  quam  in  vetuftilTimo  codice  impreflb  rcperi ,  multo  conciftor  eft :  Rhenusy 
jlttvitoGalIu.  bicornis  autem  ,  quia  fer  duos  fiuit  alveos ;  per  unum,  qua  Romanum 
3o  $eriurn  *ft  i  per  alterum  interfiuit  'Barbaros .  Medium  Rhenum ,  qui  Leidam  deve* 

usnomencuftodit,  &  Vahalcm  intellexifiepoetamhauddubiumeft .  namquuni 
^cfcriberct,  fofla  Drufi ,  qua  is  Rheni  alteram  partem  in  Ifalam  numen  &  lacum 

Jaerfec  abcgit,  nondum  exftitit .  Servius  itaque,  fi  lfalaminterpretatuseft,  quod 

Ut  Iunius ,  &  Vahalem  5  haud  probe  mentem  poeta!  adfequutus .  Ac  Iunius  equi- 
fl  mi*ationeduausvideripoterat  haudabfurda.  quidpe,  quod  per  ^arbaros  fluere 
^  umen  ait  Servius,  id  magis  Ifalae  conveniebat,quam  Vahali  s  hic  namque  Gallos  in- 

vr«ucbat,  ut  mox  latius  docebo ;  qui ,  poftquam  Gallia  in  provinciz  formam  a  Ro- 

jariJsredacla,  nonampliusbarbarididifunt:  Germani  autcm ,  quia  numquam  fa- 

18  Perdomiti ,  perpetuo  barbari  Romanis  nuncupati  funt .  Ac  licet  Iunius,  quo  Ba- 
40  namfuamad  lfalam&  lacum  Suyder  fee  proferre  queat,  Iambdtem  interpretetur 

alar*  :  tamen  non  fatis  pro  fua  fentcntia  altcrum  alveum  Vahalem  facit.  hac  quid- 
P^  rationeBatavosa  Romano  imperio  excludit :  quos  in  Belgica  provincia  diferte 
^°HocantPliniusacPtoIema3US.  Verum  utcumque  resfefe  habeat;  fi  vocem  Bar- 
v^retincaSj0mnino  erravit  Servius.  Alveum  Rheni,qui  Romanum  termina- 
jU  ^uondam'imperium ,  efle  medium,  qui  Leidam  fcrtur,mox  fufius  probabo. 

Ullc  cum  Virgilio  intcllcxifle  Servium ,  haud  facile  ambiguum  eflc  poteft.  alterum 
JtCm>  quiBatavorumefHcitinfuIam,  efle  Vahalem ,  haud  quisquam  dubitaverit , 
Nui  h^c  CaEfaris  verba  legifle  Servium  crcdiderit :  CMofa  profluit  ex  monie  Vofego ,  qui 
^  lnfinibitsLingonums&fartequa&amex  Rheno  recefta ,  qud  appettatvr  Vahales ,  inftt- 
J0      fffttit  -Batavorum'.  Malo  igitur  primam  illam  amplecli  ledionem,  quae  pro 

%^,habet  Vahal.  &utiprorfusServius  erroris,  fiveimperitiae  fufpicione  hbere- 
col 5  ^°  ^riaros ,  legendum  cenfeo  Vatavos.  hos  quidpe  utramque  Vahahs  ripant 
x  tUl£e>  Iupra  demonftratum  eft  •  Sed  age ;  quantum  agriextra  infulam  obtmue- 
ha,^atavi-  ^w«//«W,inquitnofter,  exripk  jedinfulam  colunt .  qusdiftindio 
Um    xbic  indicat »  minorcm  fuifle  illam  partem  ex  ripa,  quam  ipfnis  infutefpati- 

11  ■  -Nec  dimidium  quidem  infula:  exarquafle  illud  agri  in  ripa ,  uti  cenfcam  ,  ve^ 
^  hementer 


i56  PHILIPPI    CLVVERII  . 

hcmcntcr  pcrfvadct  hxc  Taciti  audoritas.  Quare  haud  modice  errafle  rmfa  . 
dentur,  qui  Selandiz  vicum  Cats ,  xxiii  millibus  pafluum  a  proxima  \c 
Mofe  ripa  diflitum,  Cattorum  progcnici,  td  cft,  Batavorum  reliquias  peim 
rc  ccnfent:  item ,  qui  vicum  Cattendyk,  prope  Gufam  opidum,  ab  lisdcm  *  ^ 
minatum  arbitrantur  .  major  namquc  eft  ab  his  ad  Mofa:  oftium,  proximum 
fuke  latus,  diftantia,  quam  maxima  ipfius  infulae  latitudo  patet.  At  Toxan 
rum  fuifle  omnes  Selandia:  infulas,  non  Batavorum,  cx  Cafare,  Plimo,  a 
cellino,  fatis  fupra  probatum  eft.  Qinn  ego  quoque  vercor,  uti  re"^llA 
ant,  qui  opidum  Gcrtrudcbergam  Batavorum  agro  tribuunt  .  quidpe  MoSorunlifl 
ne  (amnibus  enim  plerumque  terminabantur  olim  agri  gcntium)  omncm  e 
agrum  finitum  fuifle  cenfeo:  Gcrtrudebcrga  autem  citra  veterem  Mcjam  ^ 
Multo  minus  tc&h  ii,  qui  vicum  catVcyk ,  in  comitatu  Cukenfi,  cis  Mou |» 
Cattis  cognominatum  exiftimant.  fyllaba  Cat ,  fi  Cattorum  progemci  ubiq 
dem  indicaret  ;  ccrte  Batavi  ultra  lacum  quoque  Fletionem,  qui  nunc  c  / 
der  fee ,  Frifios  agros  colucrunt,  circa  filvam,  cui  vulgare  nomcn  Seven  ,QXt$ 
in  qua  vicus  Catlyk  .  Sed  hoc ,  adfirmatu  perineptum ,  illorum  quoque  c*Lufll 
prodcrc  vidctur.  Quin  ipfum  Cattorum  populum  numquam  Germams  di  ^ 
f uidc  Catten  -  fcd  denfiflima  adfpiratione  Chatten  &  (Jhapn^  i:cm  B"mn^. 
Bhajjen-,  infra  libro  tertio  fatis  probis  doccbo  argumentis .    Mofam  ^J^.jO 
ncm  Batavis  a  meridie  extra  infulam  tcrminum  ftatuo  .  An  vero  eadem 
tudinc  hic  extra  infulam  ager,  qua  ipfa  infula,  hoc  eft,  a  Rhcni  divor^ 
MofK  Vahalisquc  conflucntcis,  porre&us  fuerit,  ncc  ne,  haud  facile  quisfl L.fi 
nifi  Tirefia  canente,  dijudicavcrit .  Sitamenea  longitudo  placet;  prolimtf  ^ 
duco  Jincam,  a  Mofe  ripa,  qua  pra?didus  eftvicus  CatVeyk,  ad  dictumuiq 
vortium  .  Opida  nunc  hoc  tra&u ,  inter  Mofam  Vahalemque,  fternuimi  ^ 
liieumegen,  'Batenburg ,  Bommel,  Huefen,  Worchum,  Dordrecht .  Cetcriim  extre 
lic£  ort,  five  rtpamGallU  auttor  nofter  Vahale  Mofieque  ore  tcrminavit,  ^^jjja; 
riora  jamnon  in  continente,  fed  in  infula  erant :  quae  non  miniispars  euc  ^ 
poteft,  quam  Britannia  Europae ;  licct  hujus  extrema,  five  litora,  ad  Sequau  ^j<? 
marae,  Scaldis  &  Rheni,  fluminum  oftia  clcfcribas.  Hoc  quum  noftri  fa*ul1  ^ 
viae  fcriprores  non  perciperent;  infulam  Batavorum,  extra  Galliam  eunlinanti5, 
Germaniae  falso  adfcripferunt  5  ut  pluribus  proximo  capite  prcbabitur  arguj^ 

Ergo  Batavorum  agro  fumma,  ut  nobis  vidcmur,  diligentia  circum^^ 
proxima  erat  cura,  interna  ejus,  id  cft,  opida,  fi  qua  fuerinr,  &  vicos 
ciliaque  indicare .  verum id  antcquam  fiat,  Caninefatum, 
ium,  fociorumquc  Batavorum,  fcdes  prius  indicanda  erit.  Hanc  Ioann^ 
Hifpanus,  in  Batavorum  infula  rec~ti  cx  Taciti  Pliniique  aucloritate  1  ^ 
quamquam  fuper  hac  fententia  a  Iunio,  nimium  fannis  indulgente,  quan1^, 
biflime  profcindatur ;  veluti,  male  atque  imperite  Tacitum  intcrprctatus«^| 
ro£ti  fcnfifle  Stellam,  uti  probetur,  ipfa  Taciti  vcrba  fuper  CanincfatibuS.^ 
ciamus  .    In  libro  iv  hiftoriarum ,  quum  Gallia;  defciviflent ,  a  Batavis    ,  ^ 
lum  ortum  narraturus  au&or,  Batavorum  originem,  advcntumcx  Gcrn^  ^ 
Galliam,  infulamque,  quam  cbfederunt,  quam  curatiflime  ante  defcribi£  •  ^ 
explicatis  caufis ,  cur  arma  Civilis  Batavus,  &  ultionem  in  Romanos  fumf^1/ 5 
lis ,  primores  gentis ,  inquit ,  ejr  fromtifimos  vulgt ,  fpecie  epularum ,  facrum  *f  $ 
vocatos,  ubi  nocie  ac  Utitik  incaluiffe  videt ,  a  laude  gloriaque gentis  orfu*,  ^U ^d' 
raptus  &  cetera  fervitii  maUenumerat.  &  recitata  Civilis concionc :  ^^i^tfi' 
fnfu  auditus,  barbaro  ritu  &  patriis  exfecrationibusuniverfosadigit.  Mt/i  a"       ftf  0 
tes ,  qui  confilia  fociarent .  Ea  gens  partem  infuU  colit :  origine ,  lingva ,  ^trtu  ^0|c ' 
Batavis-,  numero  fuperantur .  Nomcn  heicinfulae,  cujus  partcm  Canincfttc  ^ 
bant,  nullumauctor  addidit;  quia  jam  antca,fatis  curiose  ac  fedulodei^r^ 
Batavorum  adpellaverat  insulam.  fic  mox  infra ,  de  cadem,  P°  1} 
in  ea  Romana  caftra  a  Caninefatibus  ac  Frifiis  cxpugnata:  fgna,  vexilM 
quodmilitum,  in  fuperiorem  infuUpartem  congregantur .  Et,  ne  hanc  quoqi^  ^ 
putes  elfe ,  fic  paullo  pofl :  Vbi  expugnata  cafra,  deletas  cohortes7  fulfi^  *  fn0 


GERMANI£    ANTIQ^  IIB.  II.  i$j 
rum  wfula  Romanum nomen ,  trepidi  nuntii  afferebant .  Nugetur  contra  hax,  quidquid 
velitadvcifarius:  numquam  certe  fubvertet .  Adeo  ne  putat  fupinum  fuiffe  diligcn- 
fcflimum au&orem  ,  uti  nec  nomen ,  ncc  fitum  intulae  addiderit ,  fi  alia  fuit ,  quam 
Batavorum  infula*  Sed Caninefates ,  una  cum  Batavis,  partcm  fuifle  Gallix,hanc 
Ver°mcdioRhcnialvcofinitam,  infra  fatis  firmis  docebo  argumcntis .  Nunc,  uti 
resclarius  adpareat,  totamhiftoriam  de  Caninefatibus  huc  transfcribere,  &,  quan- 
tllm  rcs  poftulaverit ,  obfcuriora  illuftrare,  confrlium  eft  .    Ea  gens  Canincfa- 
tum  partem  infuU  Eatavorum,  quam  curate  paullo  ante  defcripfit  audor,  colit: 
origine,  ex  Cattis,  lingv/t,  Catticd  fcilicct  diale&o,  virtute  bellica  par  Batavii  ^ 
0    forte  cum  ipfis  domouna  profc&i ;  aut  certe  poftmodumad  illos,  ceu  confan- 
gvineos,transgrcfti,  &-tamquam  amici,cjusdemque  originisadven*,in  partem  infu- 
krccepti;  &unamilitabant :  hinc  paullo  poft  :  Iisdem  dtebus  'Batavorum  ejr  Cani- 
^faium  cohortes,  cum  )uffu  Vitellii  in  urbem  pergerent ,  miffus  ACivile  nuntius  adfe- 
qwur.  ceterum  numen  fuperantur .  hinc  infula.a  potiorc  numero,  Batavorum, 
n°n  Caninefatium ,  dictaeft .  Erat  in  Caninefatibus  fiolid*  audacU  'Brinio,  cUritate 
^talium  infignis .  pater  e)us  multa  hofiilia  aufus ,  Cajanarum  expeditionum  ludibrium 
^Uumis  belli  defciente  materik !  ,uttradit  in  C.  Caligula  Svetonius  ,paucos  decufo- 
^Germanos  tra)ici,occuIique  trans  Rhenum  )uberet;  ac  fibipofi  prandium  quam  tumultuo- 
tfiwe,  adcffe  hofiemynuntiari:&  qux  fequuntur  )imf»n$  fpreverath  pracfcns  in  infu- 
s  a*  narnininferiorcinfulapartc  adoccanum  harcfada,  circa  Lugdunum,  liquet 
fxSvetonio.  IgtturipforebellhfimilUnomineplacttit,  Civili,  Batavis,  Canincfatibus: 
P°fiusqHefcuto:  moregentis,ejr  fufiinentium  humeris  vibratus,  dux  diIigitur}conatuum 
ivilis ,  ad  opprimendos  interficiendosque  militeis  in  infula  Batavorum  .  Statimque 
rffa/«,aBatavis,&Canincfatibus,ad  augcndas  vircs,  in  infulam  Batavorum,  ad 
°PPugnanda  hiberna ,  Frifiis  ( Transrhenana  gens  efi )  duarum  cohortium  hiberna ,  proxi- 
°ccupm  occano  irrumpit  Brinio ,  in  infula  Batavorum  ,  ad  Rheni  ripam  fira .  Nec 
Ptviderant  impetum  hofitummilites  5  nec  ,fi  pr&vidifjenu  fatisvirium  ad  arcendum  e- 
**'  ^henummcdium  fuilTe  tcrminum  Batavorum  fimul  infulaeac  Galha:,ante 
30  dCm°nftlatum  eft-  Caninefatcs  auftor  Transrhenanos  haud  adpellavit;  fed  ho$ 
■emurnFrifios.  crgo Caninefates Cisrhcnani ;  &,per  confcquens,  inBatavorum 
/!luIa>  cxtrcma  Gallia!  partc.  nccalia  dari  poteft  infula  citramedium  amnis  alvcum. 
ta  autcm  maxime  notandum ,  quod  au&or  Frifios ,  Transrhcnanam  gentcm ,  a  Ba- 
^Vls  Caninefatibusquc  accitos  ait ,  fcilicet in  infulam ,  ubi  expugnanda  erant  caftra : 
^nincfates  autcm  non  item  >  fed  miflbs  tantum  ad  eos ,  qui  fociarent  confilia :  vi- 
1Cet ,  quia  hi  jam  ante  in  infula  .  Capta  igitur  &  direpta  cafira :  dein  vagos ,  &  pacls 
7°«°  efusos  Iixas  negotiatoresqne  Romanos  invadunt .  fimulexcidiis caflel/orum ,  in  qui- 
£Userant  negotiltores,  imminebant .  quxk  Prtfettx  cohortium  incenfi  fitnt ,  qvude- 
Iend'  nequibant.  Si?na,  vexillaque,&  quod  militum  ,  in  fupertorem  mfuU  partcm , 
J  mfcriorc,  qud  pulfi,  congregantur  ,  in  fuperiora  caftra,  (qnae  ^tavodurt  ,Va- 
Qrinnibm  ,  &  ^renaci  fuiflc,  infra  docebitur,  )  duce  Aqtttho  ,  primtfilart^ 
no*>en  magis  cxercitus ,  quam  robur  .  quippe  viribus  cohortium  abduclis ,  Vitellius  e proxi- 
**ts  Nerviorum  Gcrmanorumque  pagis  fegnem  numerum  armis  oneraverat.  Civilis ,  dolo 
^Jfindumtatus ,  incttfivit  ultro  praflcJos ,  quod  cafiella  deferuijjent .  fe  cum  cohorte , 
^Pterat^  Canincfatem  tumultum  comprefsurum  :  illi  fua  quisque  hiberna  rcpctereni. 

ulu  igitur  etiam  tum  fe  movebant  adapertum  bellum  Batavi  :  occukus  tamen 
^nis  ncgotu-  dux  Civilis  Batavus .    At  quomodo  hic  cum  cohorte  una  Cani- 
efateis  omnes  comprimcre  pottiit ,  fi  extra  infulam ,  ultra  Rheni  Iatiilimum 
1VeUm(nondum  enim  per  Civilem  abaftus)  illi  tumnltuati>  In  infula  Batavo- 
io  tel?  CaUra  R°mana  eos,  una  cum  Frifiis,  cxpugnafle ,  nemini  dubium  efle  po- 
\  }[    Subeffe  fraudem  confilio ,  &  difpcrfas  cohortes ,  per  omncm  infute  ripam, 
^  JcuTionc  Rheni  ad  ufque  oceanum,  facilius  opprimi,  (fi  in  inferiota  hibcrna, 
rlL1Penoribus,  quo  congregati  erant,  defcendcrent  J  nec  Brimonem  ducemejus  belli, 
J*.  c'vilem  ejfe  patuit ;  erumpenttbus  paullatim  indiciis ,  qust  Germani,  Uta  bellogens,  nori 
fy°rCCHlt*verunt .  Vbi  infiduparumcefiere ,  ad  vim  transgrejjm  Civilis,  Canwfates, 
"ws>  Batavosypropriiscuneis  componit .  DirecJa  ex  diverfo  acies 7  haut  protul  a  flu- 
r  r  r  O  ***** 


i58  PHILIPP.I    CL  V  VERII 

mine  Rhcno ;  medio  fcilicet ,  qviod  nomen  perpetuo  fervavit ;  &  obverjis  i»  ^ent^ 
vibus  j  quas,  incenfts  caftellts ,  illuc  appulerant  Romani.  Proelium  circa  CuiCDurgJ- 
um  opidum commiffum  conjicio.  haud  dubie  cnim  Civilis  cx  inferiore  infu l£ 
tc  advenicns ,  ad  prima  Rcmanorum  caftra,  (quae  Batavoduri  fuifie ,  poftca  oi 
tnr )  advcrfam  acicm  offendit .  Du*  igitur  acies  ad  hunc  modum  dispoto  " 
Civilis  acics ,  cx  infertoreihfulae  partc  profc&a ,  intcr  opidum  Culeburgium  &  _ 
mirn  am ncm  conftitit ,  in  oricntem  verfa ,  Rheno  kevum  latus  tegente.  Roma  ^ 
cics ,  cx  fuperiorc  infula:  partc ,  quofugerant ,  obviam  hollibus  progreffa ,  intr 
tavodurum ,  noviflima hibcrna , advcria conftitit , in  occidentcm converfa ; I \]L ^ l0 
&  navibus ,  cadcm  frontc  in  hoftem  obvcrfis ,  dcxtrum  latus  claudcntibus . 
certato,  Tungrorum  cohors  ftgna  a  Romanis  ad  Civilem  tranftultt:  perculftaue  > ■ 
Romani  improvisa  proditione  ya  fociis  Tungris  hoftibnscjue  Caninefatibus,  Fflnis^, 
tavis ,  caidebantnr.  Badem  etiam  navittm perfidta.  pars  rcmigum  e  Batavis ,  tawju  ^ 
pcritia ,  cfficia  nautarum  propugnatorumque  impediebant.  mox  contra  tendcrc,  &  fufi 
ftiM  rip.e  objicere.  In  eadcm  equidcm  amnis  ripa  navcs  manfcru  nt .  in  una  qu  r  ^ 
queeadem  ripa  Romani  Civilisq;  contcndcbant.  at  hoftilem  adpcllat  ripam^, 
infcriorcm  ripa:  pancm  ,  quam  hoftis  obtincbat  .  A  Romanis  igitur  ad  Civ i»e  ^ 
grcflas  navcis  innuit.  Ad pofiremum  gnbern.it  ores centwioneique ,  nifi  eadcm  M  - 
id  eft,  transfugcrc ,  trttcidant  ;  donecuniverfa  quatnor  ejr  vigintinavium  claftft  ^  ^iO 
geret,  aut  capcretur ,  ab  hoftibus,  ope  transfugaru m .  Clara  ca  vitioria  in  prdjcns  j  ^ 
fequuntur.  Haxcuncta  in  infula  Batavorum  gcfta:  pulfiq;  hac  vicloria Romam.  , 
mox  infra :  vbicxpugnata  caftra,  in  infcriorc  infulse  parte,  deletas  cohortes ,  W 
fum  Batavorum  infula  Romanttm  nomen ,  trcpidi  nnntii  aferebaut.  In  quibus  o 
haudleviaargtimcntadc  Canincfatium  in  infula  Batavorum  fede  :  qua;  ^.^gjji, 


convulferis  .  Alia  nunc  ctiam  vidcamus.  Au&or  noftcrcodem  libro  infta, 


llc  Montanu  Trcverum  adloqucnte,  introducit :  Pn  ego prafcftus  mius  cohortts ,  ^ 
ttincfites, ' 


,  Hatavique,  exigua  Galliarum portio ,  vana  iiia  caftrorum  fpatia  excidif^' 
tavos  fuiflc  citra  Rhcni  nomen ,  &  terminum  Gcrmania: ,  in  ipfo  Galli&  io   »  fll 

"  m  Ga 1,a .  , 


firmisinfra  comprobabitur  argumentis.  cum  his  igitur  quum  fub  eodeir. 
nominc  Canincfatcis  conjungatauclior ,  &  ipfosin  Gallia  ,  citra  medium  .  ,  vCiO 
vcum  ,  Gallix  tcrminum ,  fuiflc  pcrfpicuum  cft.  &  quia  in  infula  fucre ;  injjj  ^  fc- 
citra  medium  alvcum  nullafuit,  nifiqux  Batavorum  dicebatur  infula :  ncC 
quitur ,  hujus  partem  cos  obtinuiflc.  Eodcm  libro  poftca  :  Circumfteterat  W  ^  ^ 
tUusnictUS;  ne  J^uartadccima  legio  9adjuncla  Britannica  claffe ,  affttclarct  ^^tj^ 
eccano  ambiuntur.  Sed legionem  terreftri  itinere  Fabim  Prifcm  legatus  in  Nervios     0  ^ 
duxit :  edque  ctvttates  in  deditioncm  accepta.  clafscm  vero  Caninefates  aggreftt  Jl(  ^ 
jorrjue pars  navium  depreffa ,  aut  capta.  ejr  Nervtorum  multitudtncm ,  fponte  cowW 
pro  Romanis  bcllum  capejferet,  iidcm  Canincfates  fudere.  Quia  in  eadem  cum  *>a  ^ 
fula ,  ipforumquc  haud  minus ,  quam  Batavorum  ,  rcs  agebatur ;  itaque ,  ^.^^ 
tavi  cumCivilc  domoabcflcnt,  ifti  communeis  agros  defenderunt.  Ncq  |.  ^jcs 
heicobloquitur  adverfariusjqui  ncgat  hoc  ab  Canincfatibus  fieri  potuiflc»  ^5 
eorum  ab  occano  arccatur.    Plinh  jam  quoque  adjiciatiir  tcllimonium^-^ 
verba  hax  funt  lib.  iv;  cap.  xv  :  In  Rheno  ipfo,  prope  c  millia  pajfuum  tn 
dinem,  nobiltftima  'Batavorum  infula  ejr  Camnefatum ,  &  a/t.e,  Vrijiorum^ 
rum  ,  Friftabonum ,  Sturiomm  Clcgo,  Fnfiorum  majorum  ,  Vriofum  n>*fi0*jn  ftP 
jus  ledionis  ratio  infra  rcddetur)  Marfatiorumque ,  fernuntur  inter  Ht ™ff . 
vum .    Uxc  Plinii  verba  geographi  noftri,  inquibus  princeps  Iunius, 
cant,  uti  particulam  &  disjunclivam  faciant,  non  conjundivam :  a^^^,irt  ^?5 


ftituunt  Caninefatum  infulam ,  ac  divcdam  ab  infula  Batavorum 


cum  Tacitustotlocismodoadlegatis,  tumPlinius  his  ipfisverbis  crron»  ^11' 
quidpefubunoeodemquc  lingulari  numcro ,  nobiiiftima  infu/a ,  Batavoru 
atque  Caninefatium  nomina  comprehcndit .  poft  vcro  addit ;  &  ^sV0^ 
i\  Canincfatium  infula  aliafuifletab  infala  Batavorum  5  quare  Plinius  "^jn^' 
ejr  alU,  ante  Caninefatinm  nomen  non  pofuit?  Certe,  aut  eamdem 
tcis  cum  Batavis  infulam  coluifle  coAcedant ,  aut  Plinium  malum  fu^c 


GERMANI/E  ANTIQ^  L  I  B.  .II.  i59 
juiflc  arguant .  Hoc  haud  temere  admiferint .  ergoillud  conceiTerint.  Refpondet 
^sitaadverfarius  :  Ideo  ?linim,  ambigua  phrajt  ttfus ,  nobilifiimam  Eatavorum  infulam 
&  Caninefatum  dixiffe  videtur ,  ///  oftenderet ,  primb,  contiguas  cum  Batavs  Cani- 
nefrtcs  fedes  habuijse ,  partem  corum  intra ,  partem  extra  inftU  fines  volutffe  :  de'mde7 
Mramque  hanc  gcntem  inter  omnes  liheni  infulanos  fuiffe  quam  celebratifimam.  Apa- 
§e  fis  curn  ifto  tuo  videtur ,  contra  tam  clara  au&orum  documenta .  Rationis 
ftttc  nihil  habuifti  prseter  allullonem  vocabuli  Kinnemerland j  quodad  Caninefa- 
nomen  detorqucs :  dcin ,  quia  Iunius  &  Hamrodius ,  magni  tui  au&ores ,  fic 
eiuerunt.  Atil  Caninefatum  quoque  infulam  nobilifitmam  dixeris  fuiflc  5  faltem 
P  urali  numero,  nobilijfim*  infuU,  ufum  auclorem  oportuit .  Quid  igitur  heic 
rc*pondes*  Nempc;  eo  locutionis  gcnere  hominem  Romanum ,  ejr  dicendi  peritum9 
1ma  ufiw  non  vtdemus,  ideo  hanc  placuiffe  certum  ejlo .  Egregia  ianc ,  ac  lepida  ar- 
BUmentatio.  noftin'tu  vcrba  tua  X  Ride ,  quidquid  amas  Cato .  fed  reprimam  .  hax 
f§ltUr  tJbi  hoc  loco  rcddo.  Scd  quid  *  fequcrctur  tum ,  Caninefatium  etiamin- 
c  m.p.  fiuifc  in  longitudinem .  quod  neque  tu,  ncc  quisquam  alius  aufus 
^adfivmare  Hoc  faitem  bene,  qUOti  partCm  Canincfatum  in  Batavorumin* 
qua:  cis  mcdium  Rhcni  crat  alvcum ,  agnofcas .  At  Tacitus  non  e)us  gen- 
g  ?'lYt€*n  infuU  partem ,  fcd  eam  gentem  partem  infuU  colere  adflrmat.  Ceterum 
ioj/,x  ^acito  Canincfatcis  in  Batavorum  infula  agnofcis,  Plinium  dceidcm  infu- 
tu  °^Ul'  T4*  Rc8are  potcs>  Miror  ftne,  Iunium  Hamrodiumque  adco  te  infa- 
reaie  P°tuifle,  utiuna  cum  ipfis  Batavorum  infulam  ad  Flcvumufque  extendc- 
J?  nihilo  minus  tamcn  Canincfatcs  in  ca  fuifle  cx  Plinio  ncgares .  Fruftra  cs 
bislqUe '  mi  ftomo-  Cuicumquc  pcrfvaferis,  ccrte  mihi  numquam  pcrfvade- 
r>  »  idem  fcnmTe,  quod  fcripfifti .  Invidia,  &  malcvolcntia  ubique  tatis  cla- 
St  ^Patcnt .  Tollat  igitur  jam  Iunius  tuus  acerrimam  fuam  difputationem  ,  contra 
ticL  1  ' m *  dc  Canincfatium  fcnticntcm  fcdc ,  confcriptam  .  illi  ctiam ,  qui  par- 
uiam  ,  inter  binas  voccis  Batavorum,  &  Canincfatum,  cxpunxcrant ,  reftituantj 
tiv  tod  fua  mcns  gcnuina  mancat .  Atque  haftenus  Canincfatibus  fcdcm  in  Ba- 
30  infnirUm  infula  adfcruiflc  fuiMciat .  Proxima  nunc  fit  cura,  oftcndere,  quam  partem 
nuitT  lncolucrint  •  Auftrinum  latus,  qua  Vahales  praetenditur  amnis ,  haud  te« 
nib  C>  facile  dixcrim  5  quia  Batavi  ctiam  cis  Vahalem  :  quorum  mcdns  111  rl- 
tCn  Vllos  ^ocarc,  abfurdum  fuerit.  Supcriorem  infuU  partem  coluifle,  haud 
ixjf  5e  crcdiderim.  nam  fi  illic  Canincfatcs ;  qua  fiducia,  feu  audacia  ,  Romani 
liore101611^1113-*  Partc  Pulfi'  in  mcdios  noninm  fincis  fefe  rcceperunt .  Sin  infc- 
qj lnui)x  partem,  litusque  oceani  illis  tribuas;  qua  ratione ,  aut  qua  frontc 
»*r,  tr*fL'fo*  Romanos,  wufans,  quU  cajlella  deferutffent ,  fua  quemqne  htber- 
boJetere*  «cvkloribus  hoftibus  fcfe  objiccre,  jubcrc  potuitj  dum  ipfe,  cum  co- 
rc  L\  CutP^eraty  Caninefatemtumultum  comprimeret?  faiius  namquc  erat,  ;unge- 
ftteai?Ar  fc  vircs?  fie6dem  &  Romanis  &  Civili  proficifcendum  fbiflet .  At  cla- 
ijdtn  J  occuP^flc  Brinoncm  cum  Caninefatibus  atque  Frifns  occanum ,  nanat.  fi 
oCc  jam  ^nte  accolucrunt  Caninefatcs  oceanum  5  non  opus  erat  tum  demum  eum 
ttion  *r'  Rcuat  crgounainfuk-pars,qua:,mcdioRhenialveo  obduda  fcptem- 
at  ncsfpeaat .  hancquinCanincfatcs  tcnucrint,  nihil  prorfiis  eft ,  quod  impedi- 
^Ulnmaxime  huc  convcniunt  ca,  quae  auclor,  eodemlibro,  deCl.  Labeone 
ftto     mci»orat:  Illuc  ( in  Coloniam  Agrippinenfcm )  ClLabeo ,qucmcaptum ,& 


aHt  ama»dat«mwrri/ios  diximm ,  corrupis  cuslodthus  ferfrgtt .  follicttus- 

'^'Ftfidium  l%mm  iturum  m  Batavos ,  &  fotiorem  civitatis  fartem  ad  Jocteftem 
rm  **"»  retraclurum  ■  accetti  peditum  equitumque  modica  manu ,  nihtl  afud  Hatavos  au- 
toC^f^Xerviorum  ^thafwrumquc  m  arma  traxit .  &frnim  magts ,  ftam  bello ; 
iff  **/««,  Marfacosaueirtcurfabat.  Marfacos ,  fivc  Marfitios ,  in  Khem  mfulisfu- 
^hen  " cft Kinini ,  loco  proxime citato.  circa opida  Arnhemum ,  Wagenmgam, 
tiihil  1que  'ncoluiffe  fuo  loco  oftcndam .  Labeo  igitur ad Batavos  quum  vemret, 
kJ£m  Cos  aufus ,  pergens  inde ,  furtim ,  piim6  Canincfates  in  ipsa  infula ,  dan 
m^^os.illoninifinitimos  circa  Dmoftadium incolenteis ,  incurfabat.  Eamigi- 
^cni ripam  Canincfatibus  adfcribo ,  qu*  a  Batavoduro,  id  eft ,  Duroftadio ,  ad 

O  ij  Lugdunum 


i6o  PHILIPPI  CLVVERII 

Lugdunum  ufqueBatavorum ,  ideft,  Lejrden ,  ponigitux .  ultracitraqueneexten- 
dam ,  monent  duo  Batavorum  clara  vocabula .  Introrfus  opida  hodierna  ns 
tribuo  ifta:  Goude,  Woerden,  Oudewater,  CMontfoort ,  Iffelfiein,  Vtrecht ,  /W^» 
Culenburg,    Sed  Notandus  heic  eft  eorum  error,  qui  Caninefatcs  partem  raa 
Batavorum,  hisfcilicct  Taciti  verbisindufti :  CMifitad  Caninefates,  (jui conjt itaj^ 
ciarent .  Ea  gens  partem  infuU  colit  :  origine ,  /ingva ,  virtute,  par  Batavis;  m 
fuperantur .  Non  partem  fuifle  Batavorum ,  fed  partem  infulac ,  qux  Batavorum  tf^ 
batur,  a  majorisgentisnomine,  incoluifle,  aitTacitus.    Scd  quibus  perlva 
erat,  Frifios  minores ,  &  Frifiabones ,  &  Tufios,  &  Cauchos  minorcs ,  partcis   -  ja 
ifle  Batavorum  gcntis ;  iidem  facile  Canincfateis  quoque  in  eadem  gcnteceniere 
terant .  Ccterum  nomen  corum  vitiatum  legitur  apud  ^Ethicum ,  ut  pleraqu 
lia ,  Canmfates .  urn 
De  origine  Caninefatium ,  Taciti  verba  fupra  audivimus .  nempe  Catt^  ^ 
hos  quoque  fuiflc  progeniem .  De  tempore  feceflionis ,  item  dc  causa ,  .P5a!1  Qin. 
hil  habeo,  quod  adfirmem .  Galliae  partcm  cos,  una  cum  Batavis,  /u  ..,C.gU. 
pluribus  mox  documcntis,  au&orumque  tcftimoniis  probabo,  fiante  Iunii  & 
nicnta  teftimoniaque ,  cx  veteribusqua:  adduxit  fcriptoribus,  eodem  ordine ,  H 
ca  cap.  iv  Batavi*  fuae  conlcripiit,  refutavero. 

f 

C  A  P.     XXXI  v. 

Iunii  argumenta>  quibus  Batavos  Germani<e  ad- 
feruit)  cuncia  refutantur. 

r  tn 

PRimumomniumdiftin&am  heicvolo  Bataviam  Iunii  a  vcteri  n0V  cft(fiC 
adultcrinam ,  falso  Batavia:  nomini  tributam ,  quia  ultra  Rbcnum  ^ 
fcmper  cum  audtoribus,  maxime  vero  cum  Tacito,  adpello  alvcu  * 
folus  proprie  nomen  id  obtinuit  )  Germania:  concedo.  illam,  veram»  j  aj0J° 
namquc  Batavorum  infulam ,  quia  citra  Rhenum  eft ,  Galliae  tribuenda 
lam  primum  Iunii  argumentum,  five  teftimonium,  quo  utramque  ^ 
fuam  Germaniae  adferere  nititur,  hujusmodi  eft  :  £>uia  P/inim  diferte  W ' 
cum  Vbiis ,  Gugernls ,  ejr  Rheni  infulis  GermanU  populu  adnumerat .  Cui j(  #r- 
quens:  Plutarchum  Germanici  juris  fecife  Batavoruminfulam ,  quia  Batavos  at  ^ 
manos .  Ecquis  Batavos  fuiflTe  Germanos ,  contra  tam  difcrta  tot  auctoru  g}*a ^ » 
rum  tcftimonia ,  quse  pafllm  exftant,  ncgare  aufit*  Ccrte,  quicumque  icl  ■Qtv 
haud  umquam  ego .  At  non  in  hoc  vertitur  controverfia  noftra ,  utrum  Bat 
manifuerint,  necne  :fed,utrum  Galliaefolum  incoluerint,  anvero  ^c 
Sane  ,  quid  hisduobus  exPiinio  &  Plutarchoaddudisargumentisopponamj^.^  4 
perio  j  adeo  funt  inania ,  atque  irrita .  Omnes  populi ,  qui  funt  Germanic*  ^ctes, 
in  Germaniae  foloccnfendi  funt.  Ain*tu,  mi  Iuni>  Ergo  &  Triboci ,  & L,  afldri> 
&  Vangiones,  &  Trevcri ,  &  Vbii,  &  Gugerni ,  &  Tungri,  &  Menapii,  &  *  fltur> 
&  Bethafii,  &Nervii  ,qui  omnes  in  Belgica  Gallia  ab  au&oribus  enun?  ^iuitf* 
quia  Germanicae  fuerunt  originis,  Germanicum  folum  cis  Rhenum  11  ^  U' 
dicas?  ubi  igitur  Rhenus,  terminus  inter  Galliam  arque  Germaniam,  ^$#1- 
bi  folidus,  &  uno  alvco  fluens>  Video  quid  agas .  quumPlinius  tradat'is.  * 
din  ufque  Germanos  incolere,  tu  eo  ufque  Germaniam  extendere  c  ^cfltuf» 
quumRhemi,  Belgica  natio ,  apud  Ca?farem,  belliGall.  comment.  1 1  >  - 
Belgas  plerosque  ortos  elTea  Germanis,  tu  majorem  Belgicx  partem        e(t  > 
tribueris .  At  quis  id  veterum ,  quis  novorum  geographorum  antc  ai 
Video  neminem  .  cave  igitur  tu  primus  faxis .  ceteroquin  eadem  °Pc.r.^  a^0' 
cademratione,  eodem  argumento,  Cimmcrios,  Bosphorum  Cim^cxiu QCt^r 
lentcispopulos,  quosPoiidonius,  apud  Strabonem  lib.  vn  ,  a  Cimbris,  ^v 
nica  gente,deducit,  &  Gcrmanos  Oretanos  in  Hifpania ,  Germanicu 
hx  locis  tam  ingenti  intervalio  diflltis,  inhabitafle  evincas .  quod  ^ffl* 


GERMANI*    ANTlQ^  Llfi.    tt  M 

abfurdiim ,  quam  quod  abturdifllmum:  Sed  Mofam  Vahalemque  Gfallia?  terminum 
tute  efle  voiuifti .  nullo  modo  igitur  Belgas  iftos  Germanos  cis  Rheniun  Gcrmani- 
am incolere inteliexifti .  Ipfius  Plinii  verba,  quae  funt  lib.  i v ,  cap.  xvi ,  infpexifle 
haud  pigeat ;  qua?  Iunius  aut  non  percepit ,  aut  diflimulatione  transmillt .  Ga/Ita om- 
inquit  Plinius ,  Comatauno  nomine  appellata,  in  tria  fopulornm  genera  divtditur7 
amnihm  maxime  diftincla .  J  Scaldi  ad  Sequanam  "Belgica .  Heicquod  vel  maximum 
pro  Iunio  eflc  poterat  argumentum,  ip&  non  obfervavit  :  nempe  Plinium  Bel- 
S*c£  initium  a  Scaldi  flumine  fumere.  qud  ratione  reliquum ,  quod  Scaldin  in- 
tereft  <Sc  Rhenum,  Germaniae  concefllfle  videri  poterat.  cui  rei  confcntirc  vi- 

lodeturid,  quod  fupra,  eod.  lib.cap.  xin,  perfcripfit;  Totum,  inquiens,  bocma- 
re,  a  Cimbrorum  promontorio  ad  Scaldin  ufque  f/uvium,  Germanic*  accolunt  geti- 
tes*  At  non  haec  ei  fuit  mens,  uti  idterrarum,  quod  inter  Scaldin  Rhenum- 
*lUe  fitum,  Gcrmaniac  folo  tribueret:  vcrum  indicare  voluit,  Germanicas  gen- 
teis  hanc  Galliae  partem  incolere;  veros  autem  Belgas,  id  eft,  Gallos,  Gallia: 
Jjjdigenas,  a  Scaldi  incipere.  idque  liquet  cum  ex  Caefare,  Srrabone,  Mcia* 
Taeito ,  Dione ,  Ptolemaeo ,  &  aliis ,  qui  omnes  Galliam  ad  Rhenum  pertcxunr, 
tum  ex  ipfo  Plinio ,  in  fequentibus  paullo  poft  laris  dilucide  fe  ipfurn  explicante.  A 
Scaldi ,  inquit ,  incolunt  extera  Toxandri ,  p/uribus  nominibw.  deinde  Menapii ,  CMorini, 
Qromanfici,  )nncli fago ,  qui  Geforiacus  vocatur :  Brianni ,  Ambiani ,  Bel/ovaci,  Hafti.  in- 

«0  ftorfnca/ro/ogi,  ^s/trebates  ,1\ervii  liberi,  Veromandui  ,Sveconi  ,Sueftiones  /iberi,  SiL 
vmttesliberi^Tungri,  Sunici,  Leuciliberi,  Treveri  liberi  antea ,  &  Ltngone>foedcratiy 
Memifaderati  CMediomatrici  ,Sequani  >  Raurici ,  Heivetii :  colonid  Equeftris  &  Rauri- 
"ca-  Rbenum  autem  acco/entes  Germanu  gentium  in  eadem  provincia,  TS/jmetes,  Tri- 
ioci>  rangiones-,  hinc  Vbii,  colonia  ^grippinenfts ,  Gugerni  ,  Tlatavi ,  &  quos  in  in- 
diximtts  Rbeni .  En  vides  ,  quamadmodum  Plinius  ,  quamqam  ab  initid 
Bdgicani  Scaldi  &  Sequana  fluminibus  incluferat,  poftea  tamen  eidem  provin- 
Cl*  eos  quoque  populos,  qui  extra  Scaldin  fint  ,  Toxandros  &  Menapios  con- 
tribuat .  At  quarn  diferte ,  poft  mcmoratos  Bclgicac  Galliae  populos,  Rhenurri 
^oienteis  Germania:  gentium  in  eadem  provincik  Gallia  Belgica  ait  efle  Bam- 
!0s-  im6^  quod  plus  eft,  maximeque  in  Iunii  fententiam  pugnat  ,  quos  m  m- 
!ulls  Rheni  capite  prxccdenti  dixerat  ,  Caninefateis ,  Frifios,  Mariatios,  heic 
111  eamdem  provinciam  confcrt .  cui  confentirc  videtur  Ptolemams  tertium  five 
ultimum  Rheni  alveum  in  Gallia  Belgica  recenfens .  quod  nos  tamen  ex  Ta- 
aliisque  auaoribus  temperamus,  ad  medium  Rhenum  Bclgicam  reftringen- 
Falfa  icritur  hzc  priora  duo  Iunii  funt  teftimonia ,  ex  Plinio  ac  Plutar- 
ch°addutTa°  Ad  tertium  antequam  proficifcar,  refpondcndum  crit  qua:ftioiu 
^verfani,  ubi  quserit  ,  M  fonte  ego  plus  mihifdei ,  quam  Plinto  ac  Vtolcm^ 
*ntWs  &  dadis  autloribm,  habert  poftuiem.    Maligne     h£  quid  |tavius  dU 

4n^)  .diflimulator,  quid  qnxtis  qua  fronte>  quum  diferte  tibi  dixerim,  fronte 
Taeiti  &aliorum  auaorum  ;  quorum  teftimonia  ad  ruborem  tuum  affatim  pro- 
Xlmo  capite  adferam.  In  pra:fens  quacro,  qu^  ingenn  judicnque  ftupiditate^ 
aut  ffltem  qui  aeographix  veteris  juxta  ac  nova:  ignorantia  tu  Ptolemamm  cre- 
das  oninem  Galliam  Germaniamque  (  nam  has  duas  ex  omni  reliquarum  ter- 
^iUft,  numero  in  exemplum  traxifle  furTecerit  )  vere  ac  fine  ullo  errore  de^- 
^riPfHTe,  quum  ille  in  iis  nihil  nifi  perpetuos  errores  dederit>  quod  ex  una 
"^tani  Gallica  ripa  fatis  tibt  fupra,  hoc  libro,  apcrtum  puto .  Et  de  Plmio 
etl^m  uti  refpondeam;  qua:ro  ex  te,  qu^  geographia:  hiftoria-que  antiqna:  lm- 
Peritia  huic  fimul  &  Ptolema:o  &  libelio  provinciarum  civitatumque  Galiiae  tu 
^edas,  Vellocafses  &  Caietos  fuifle  in  Lugdunenfi  Gallia,  id  eft,  in  fev*  Sequa^ 

30  ripi  5  quum  Strabo,  lib.  iv,  diferte  Caletos  in  dextrd  ScqUana;  rtpa  ocea- 
J10  adponat  5  Cafir  etiam ,  bclii  Gall.  comment.  1 1 ,  cum  Caletos  ,  tnm  Vcl- 
loc^es  intcr  Bekas  numcrct5  Belgicam  vero  ipfe  Plinius,  loco  fupra  dido  n- 
^Sequana-.  in  cujus  dextr^  rip^  hodieque  cdeberrimam  icimus  efle  u^em 
«otomagum  s  vulgo  Roan ,  Vellocafllum  quondam  etiam  Ptolcmaeo  caput;  aa 
0ce^num  Sequanxque  oftiuai  rcgionem ,  vulgo  pais  de  Cauix  didam  3  qux  ve- 

O  lij  tus 


i6z  PHILIPPICLVVERII 

tus  Caletorum  nomen,  licet  vitiatum ,  ctiamnunc  retinet,  cum ^opido  Ditpe,  Q.u<^ 

Caletorum  caput  luliobona  Ptolemxo .  Quacrc  jam  igitur ,  qua  fronte  heic  etia 

cgo  plus  fidci  Carfari  ac  Straboni ,  hodiernisque  regionum  &  urbium  vocabhU 

poflulcm ,  quam  Plinio  ac  Ptolemaeo.  Oftendis  fane ,  quam  peritus  fis  geograp^ ; 

nuperrime  ad  hoc  ftudium  animum  te  adjecifle,  quisvcl  cx  hoc  unononconjecer 

Sed  hcus  tu,  qui  poetis  deleclaris;  accipe  hoc  Horatianum  : 

jguam  fcit  uterque ,  libens ,  cenfebo ,  exerceat  artem  . 

Tertium  nunc  Iunii  argumentum  confidcremus .  quod  hu jusmodi  ex  Tacito  ci  ^ 

ClariftmeveroTacitus,hifloriar.  lib.  xx,  Batavi  tinquit  ,donectrans  Rhenuma^ » 

fars  (attorum  ,feditionc  domeflica  pulfi,  extrema  Gallkd  or& ,  vacua  cuitoribus ,  JimH^d 

infulam  Rheni,  inter  vada fitam,  occupavere .  Hk  eximit  omnem  dubitandi  anfant  j 

extremos  Belgtc*  ort  fines ,  colonis  vacuos ,  quos  Rhenus  alluebat ,  a  Batavis  occup^tos } ' 

bit.  &  paullo  poft  ;  deinde  addtt  Rheni  infukm.  Hic  Taciti  locus ,  qucm  pro fccx 

Iunius ,  plane  contra  eum  facit.  quidpe  Tacitus  diferte  heic  difcrimen  Galliae  u  ^ 

nisequc  pcrgcminum  gentis  nomcn  defignat.  doncc  trans  Rhenum  fucrint , 

diclos  :  ex  quo  cis  Rhcnum  incoluerint ,  'Batavos .  Rhcnum  autem  Tacito  con 

tcr  adpellari  medium  alvcum ,  qui  Batavorum  infulam  finivit ,  fatis  infra  tn 

demonft  rabitur .  Batavi  igitur  in  Gallia  omnino  ex  Taciti  fentcntia  ccnfendi 

At  fi  tamcn  pertinacius  Iunius  Vahalcm  tcrminumGallia:  fuiflc  contendatj 

ro ,  ubi  eos  pofuerit,  qui  citra  &  Rheni  nomcn ,  &  Vahalem ,  extra  infulam  ^ 

vi  egerunt?  fanehi  faltem  in  Gallia.  Quidigitur?  an  diftingvcndum  intct 

vos  Gallos ,  &  Batavos  Germanos  >  Quis  ita  vetcrum  geographorum ,  vel  hj i  °  ^ 

rum?  quis  recentium?  Rcperionemincm  .  Necigiturlunioprimoau&or1 

re  fit  au&oritas .  Qiiartum  argumentum  eft  ;  Si  Rhenus  fluvius  Gernt^t f  ^tt 

tji ;  complexu  fuo ,  tamqukm  cancellis,  ambitam  infulam  quoque  injus  fltum 

Hoc  certe  argumentum  nihilo  plus  valct,quam  illud,qu6fupraperDruu  ^ 

Ftifiorum  Marfatiorumque  terras ,  inter  Rhcnum  &  lfalam  fitas ,  Batavorum i  n 

niaccefliflcarguit.  At  quis  veterum  auttorum  tamftri&o  jure  Rhenum  ^ 

nix  adferuit,  uti  idem  Galliae  fluvius  pcrhiberi  nequcat.    Scrvium  HonP   ^  ^ 

audi ,  qui  ad  ha:c  Virgilii  vcrba  Rhenusque  bicornis ,  diferte  GallU  fluviurn  a  PjJ^ 

&  Servius  fi  non  fatis  probatur  ,  majoris  auctoritatis  Catullum  audi ,  111 

verfibus :  „.  ,  . 

Stve  trans  altas  gradietur  A/petst 

Cafaris  vifens  monumenta  magni , 

Callicum  Rhenum. 

Quis  Tanaim  non  aeque  Afix amnem  ac  Europsc  dixcrit  >  Viftulam  tam  Getn1 
quam  Sarmatiac  >.  Strymona  tam  Maccdonia: ,  quam  Thraciae  >  Varum  tarn  u 
quam  Italiae  >  Tiberim  tam  Latii ,  quam  Etruria:  >  At  concedamus ,  fi  ^cet  '0 
mentum  iftud  Iunii  in  Batavorum  infula  valere :  quid  igitur  Batavis  cis  Vahalc 
diftingvendi  erunt  >  Abfurde  fcilicet .  Quintum  jam  vidcamus  argumentum^  ^ 
his  continetur  verbis:  ^uid,  quod  Cattos ,  Aborigines  Germanit ,  nonbelli)u f  '  ^ 
longa  pojjeflione ,  &  ufucapione ,  numquam  interpellata ,  fuam  fecijje  inful**9  Jtffr* 
dicat .    Facilius  erat  infulam  vacuam  occupatione  fuam  facere,  quam  ^ 
nomen  ita  Gallico  folo  inferre ,  uti  Galliae  heic  vocabulum  plane  cx^in^uid' 
tur.  quod  nc  univerfi  quidcm  illiBelga:,  a  Germanis  orti ,  potucre.  ^  Qtt* 
pe  frequentcr  Ca:far,  in  commentariis  belli  Gallici,  modo  Gallos,  111  °argU- 
manos  adpellat;  folum  ipfum  numquam  nifi  Galliam  .    At  fi  hoc  Inn11  ^ 
mcntum  valere  cenfeas ;  eadem  opeii  credas,  Oretanos  in  Hifpania  ^^^liafl1 
longa  pofleftione  effecifle  Germaniam  :  Phocajos  item  in  Gallia,  circa  ^  $f> 
opidum,  Gracciam  .    Fuit  equidem  etiam  cis  Rhenum  Germaniae  nonlflfefli' 
GermanorumRhenum  transgreflbrum  vocabulo  fumtum  .  at  Galli&  tarn  ^ 
per  terminus  manfit  Rhenus;  ut  fufius  fupra,  lib.  1,  cap.  xi,  oftcn  ^  dui*' 
Sextum  hinc  Iunii  argumentum  eft :  gufod  fl  UHattiacos,  qui  nunc  SeUn  ^ 
unt,  in  libello  de  Germanorum  moribm  inter  GermanU  populos  recenfct  T*ctt  .l^iti' 
rum  infulas  no»  omnes  Rhenm  adn^  quanta  ju/Iius  Batavos,  Rhtni  pr°Pn  j.j<?£ 


G  E  R  M  A  N  I  /E    ANTIQ^  LIB.   I  r:  163 

Hoc  argumentum  gcminum  in  fc  habet  errorem.  primuseft,  quod  nonomnes 
Germaniae  populi Germaniam ,  ut  ante dcmonltratum  ,  incoluerunt :  alter,quod 
Wattiacos,  quostrans  Rhenum  Tacitus ,  Pliniusque,  &  Marcellinus,difcrte  collo- 
cant,  IuniuseisRhcnummalecumimperitorumvulgo  interpretatur  Selandos.  Ad 
nancobjeclionemita  refpondet  adverfarius,  poftquam  Mattiacos  Transrhenanunv 
P°pulum  fuiiTe  conceifit  :  £>uamvis  interea  ,  cttm  in  Germanti ,  teHante  Tacito , 
^attorum  caput  fuerit  Mattium?  cur  diffitcndum  Seiandos ,  quantcnm  Cattic*  proflt- 
P*funt  ( cu)m  Cattium  ofidum  ante  annos  )am  flures  aquis  abforftum ,  &  turrim  ad- 
vttc  e  fluclibus  prominentem  ofentans  non  leve  vefigium  rcltnquit  )  cur ,  inquam , 
10  pnfracll  diffitendum  ,  referri  ad  eam  gentem  ,  hbc  nimirum  nomine  ejr  afpe-> 
®H  >  SeUndos  infulanos  foffe  ?  ut  ita  non  tantitm  contermini  illi  &  focii  ,  fed  e- 
ttam  confangvinei  fint  fuerintque  )am  olim  Batavorum .    Proh  fumme  Iupiter, 
quantus  fophifta !  Ego  negaveram  Mattiacos  incoluilTc  Sclandiam  5  hic  ingerir , 
^c  Selandos  negafle  hoc  vel  ilio  nomine  ad  Mattiacos  referri  pofle.  Sed 
^idmalurnheic  tibi  ^oluifti  philofophe?  Quia  Mattium  Cattorum  fuit  caput, 
«etondi  autern  Catticae  profapia:  3  hi  ctiam  hoc  nomine  ad  Mattiacos  referri  pof- 
tp-  qu*nam,  qiuefo,  hax  efl:  argumentatio  >  quae  conclufio?    Peream  ego  in- 
P  lx>  fi  fatis  perfpiciam.   nifi  forte  fic  argumentari  volueiis;  Quia  &  Selandi 
imul  St  Mattiaci  Cattorum  fuere  progcnics;  igitur  Selandos  quoque  hoc  re- 
01pe£hiac[  Alattiacos  pofle  referri .    Ergo,  quia  &  luhones  trans  Rhenum  ,  <5c 
eis  Rhenum  Caninefates,  &  itcmSunici  fuere  progeniesCattorumjigitur  Selan- 
1  &  ad  Caninefates  &  ad  Sunicos  etiam,  non  modo  Mattiacos,  potcilut  refer- 
At  quid  hinc  tandem  fequitur>    Nempe  &  Mattiacos,  &  Caninefateis ,  & 
luhones,  &  Sunicos,  quia  intcr  fc  fuere  confangvinei ,  recle  in  Selandid  locari. 
Acream  iterum  peflimis  modis,  fi  haec  fophiftica  tua  fatis  intelligam  .    His  at- 
Siuetalibus  fi  philofophi  nomen  tueris;  nae  tu  haud  melior  fueris  philofophus, 
^u^geographus.  Atquam  egrcgie  probas,  Sclandos  efie  progeniem  Cattorum : 
£eniPequiaCattorum  nomen  exitatin  Selandici  quondam  opidi  turri  Cats.  Tali- 
30  psnc  cgregias  tuas  difceptationcs  aufpicari  placuit  i  Ex  hac  prima  fi  de  rehquis  con- 
jlClcndum  efi .  ccrte  nihiinifi  nugas nobis dare  inftituifti.  Sed miflum  tefacio.  ad Iu~ 
tuum  rcdeo  .  Septimum  ejus  argumentum  eft  hujusmodi:  ^t  htem  ijlam  vel 
wftHviw,componet  ac  dirimet.  verbis  Vtbii  Sequefiri:  qui,  libello  de amnibm,  Khenm,  in» 
^t^tlgas  a  Gcrmanis  fegregans.  Rette  Vibius  pro  noftra  fententia .  at  in  inferiore  flu- 
j  Uls  parte  medius  alvcus  accipiendus,  non  Vahales.  Huicargumento  oppono  ipfius 
Umi  primum  argumentum  $ ubi  ait,  Piinium  Batavos,  cum  Vbiis  &  Gugernts,  GermanU 
7^ «dnumerare.  Vbii  &  Gugerni  Plinio  cis Rhenum  in  Belgica.  ergo,  fi  re&e  his 
^ni'mcrantur  Bata^  i;  &  ipfi  cis  Rhenum  in  Bclgicd  cenfendi.  Huic  jam  argumento 
^fimilccitnonun,;  Vane^ricm,  Maximiano  Auguflo  difiw ,  Romanomm  tmfemm 
*he»oterminat  his  verhis:  Rhenum  videturipfafcnaturaduxiffeyuteo  hmtte  RomantfrQ- 
™VincUabimmanitateBarbarUvindicarentur.  Heic ctiam, qua  oceano Rhenus  adpro- 
P^nquat,  mediusalveus,  nominis  juxta  & muneris dignitatem  perpetuo  ferens,intel- 
JjBendus  erat.  Sicfupra  Servius  bicorncm  Virgilii  Rhentim  in  duos  alveos  recti  expo- 
Uti  unum,  quoRomanum  finitumfuitimperium, idett, Gallia,  medium  fcilicet, 
n°men fervantem:  alterum, qui  interfluxit  Batavos,  ubi  )am Vahal vocatus.  Oftavum 
^mentum  tale  eft:  Tacittts  eodem  facit  5  qui  Vahalim,  alterum  Rheni  alveum^d  Galli- 
ripam  latiorem  placidioremque  affluere  dicit.  ex  quo  liquido  cognofcimus,  Galiu  Belgicd 
^"«tuminc/udifluento  Rhent .  Conclufio  malaeft.  Rhcnifluento  finiri  Belgicam 
no  negamus .  at ,  quum  tria  fint amnis  fluenta ;  duo  ab  hoc  munere  excludenda 
3o  rant,Unum  fotucndum.  En,  nosduoextremacxcludimus  5medium  agnofcimus. 
Aacitus cummaxime  pro  nobisfacit. cujus vcrba ,  ja  fxpe  nobis  patrocinata,  haccfunt 
:  Afud frinciptum  agri  TZatavi  velut  in  duos  amnes  divitur :  fervatfc  nomen 
Vt°lcntiam  curfu* ,  qua  Germaniam pr<tvehitur ,  donec  oceano  mifceatur  -}  ad  Gallicam  r$m 
latior  ejr  flacidior  affluens.  verfo  cognomento  Vahalem  accoU  dtcunt .  Duos  fci- 
Cetalveos  uti  commcnflraret  Tacitus,  alterum  Germaniam  prxvchi,  &  "omcn 
0Ac«tiamque  curfus  fervare  docet;  alterum  latiorem  placidioremque  in  Vahalis 

q  uij  vocabuluni 


1*4  PHILIPPICLVVERII 

vocabulum  nomenRhcni  mutare,  &  ad  Galliae  ripam,  id  cft,  Gallicce  otx  cxtrema 
affundi.  Sic  ipfe  auftor  fcfc  explicat,  hiftoriar.  lib.  iv5  ubi  Batavos  extrem^ & 
or<e,  vacua  cuitoribm,  fimulque  infiulam  inter  vada  fiitam,  ait  occupafifie .  ltem 
deGermania;  ubi,  fliwi/i,  inquit,  non  muitumexripa,  fied  HulamRhem^mU 
lum .  Rede  nimirum  ripam ,  &  extrema  Galliac  Vahale  Mofequc  ore  tcrmw  ^ 
quia  ulteriora  jam  non  iri  contincnte,  fed  in  infuia.  quae  non  minus -P  ^ 
Galii*  poteft,  quam  Britannia  Europa-  licet  hujus  extrema,  five  litow i  ^ 


lem  Belgic*  tcrminum  conftituens,  Rhenum  vero  (fic  nominat  falso  ^^VQci. 
Nabalia  erat,  &  Sala,  five  Ifala,  ut  in  Frifiis  docebo ,  quia  Tacitus  lllud,  qu 
maniam  praevchatur,  nomenfervare  ait)  poft  Ifalam  didum,  Germani  •  ^ 
quaefo,  abfurdius  dici  poterat?  SiGailiae  Bclgicae  terminus  Vahales  German^ 
lfala,  Batavia  Iunii  neque  in  Gallia,  ncqueinGcrmania.  Vbicrgoeam  ^ 
bit  >  cujus  gcntis  partcm  faciet  >.  Scythiae  5  an  /£thiopiae>  Indix,  an  Hnpa  .  ^ 
qucntibusccrtefcfcriptoribus  mifere  his  impofuit,  uti  ii  Batavos  extra  Pr°ueClir, 
Romanas  ccnfucrint.  Mcdium  alveum  Taciti  temporc  nomen  viclentiarnq^^ 
fus  fcrvaflc,  infulamque  Batavorum  terminafle ,  jam  ante  fatis  comprobat  ^ 
hunc  igiturquum  audor  Germaniam  pracvchi  dicat,  fruftraes,  fi  vel  uid 
VahalemGermaniaeGalliaequelimitem  interprcteris .  Sed  adverfarius  ad  n  ^,, 
habeat,  fi  vacat,  videamus.  Sudat,  inquit,  Cluverus  in  explicandis  Tac ** 
fudat,  inquam,  cum  videatur  iilts  quafi  GaiiU  termino  excludere  Batavos .  #1 
interrogare  Cluverum  libet ,  quare  ulteriora  intnfiuia,  non  in  infiulU  dicat\ f 
tim  nequaquam,  ut  aliqui,  afipeclu  Helii  &  fievi,  intermedium  quidquta  eJ^0ejfe, 
uniadfiribat.  nam  plures ,  non  unam  infiulam,  ultra  eamGailUcominenttsf*  r(e/ls, 
drfiaciesipfa  rerum ,  &  Piinius,  varios  hic  populos  &  infiulas  adusque  FlevU0*fytydl 
liquido  atteftatur ;  nec  ignorare  Cluverus potuit ,  Marfitios  infidanos  admtttens- 
calumniator,  peftlme  chorographe;  quid  heictibi  a  me  fudatum,  quid 
quidinvita  Minerva,  invitisqueomnibusMufis,  tuomore,  extortum •  ^l^^aS 
ni  fores,  certc  liquidiftlma  mea  planiffimaque  verba,  rationesque  flu1 
numquam  cavillatus  efles .    Quaeris  cur  ultcriora  non  in  in 
dixerim*  Scilicct,  quiamelior  te  geographus  ego  ea,  quae  ultra  mediu ^0.^ 
Rhcni  alveum ,  non  in  Gallia  ,  fed  in  Germania  efle  fcicbam ;  caque  de  ca  ^ 
ad  prafentem  orationem  pcrtincbant .  Decimum  teftimonium  Iunius  ex  di  * 
brofio  adducit  5  qui  Rhemm  ait  efifie  memorandum  Romani  imperiimurum  aa^  .yCc 
rasgentes,  En5  omnes  au&ores  in  rem  unam  eamdemque  probe  col^cnt^n^ 
quidquam  contra  nos  faciunt:  modo  vcrum  cx  tribus  alveis  terminum  <■  ^ 
intelllgas.  At  Iunius,  poftquam unum au&orem,  Corn.  Tacitum,  deR^e 
Germaniam  praevehitur,  male  interprctatus  eft;  omneis  eodem  errorc  ad 
nionem  prave  detorfit.  Iam  vero  undecimum  ejus  argumenmmqLlls  /jjjCCt#' 
tur>  quidpe  omnia  prsecedentia  fubvertit ,  atque  erroris  convincit .  flC  LrSut** 
pius  Iunius  fecum  ipfe  lu&atur .  Accedit ,  inquit ,  quod  BatavU  Plintafl* t^fjtPt' 
Cermanis  poft  docebo ,  a  CermanU  fiolo  abfiiijfia  per  Drufi  exercitum  fiuerh ■ ,  v 
7t£  appeliationi  Tacito  obnoxia,  nimirum  Velavia,  cum  toto  Tra)eclenjis dttto 
Age  igitur ,  fi  Germaniar  folo  abfcifla ,  cui  adnexa ,  nili  Galli#  \  ft  ^q^1^' 
cui  provinciae,  nifi  Belgicae>  nam  Rhenus  terminus  intcr  Belgicanv ^  .  ^yP0 
am .  quo  fere  fpedant  Plinius  &  Ptolemaais,  ad  Flevum  ufque  oftium  Be  $^QiC 
ferentes .  At  fi  hxc  pars  Tacito  Cisrhcnanadicla;  quomodo  ex  eodem  jicitUs  af1**  * 
argumentis  probare  Iunius  voluit,  Bataviam  in  Germania:  eflc  folo  >.  ^F-  Qct&r 
nii  errore  certe  hic  homo  fuit  haud  modico.  Sed  magna  pollicetur  fe  p°         j  x  Uc 
nis  nos  docturum .  videamusergo,  quacfo,  fi;lubct,  cujusmodi  eafmt .    *  6(ci' 
fcriptum  reliquit:  Liquet  ergo ,  eo  alveo  (Ifala)  ceu  termino  Germanorutn  I ^0 
duos  pr&texi,  includique-,  quandoquidem  non  ambigue  loquittir  Tacitus,  ^uff 
fofifiA  capite,  adcxidtm  ufique  fhmintijn  boreakmoceanHmexcHrrereRhcmm  ^fl 


GERMANI£    ANTIQ^  IIB,  II.  %6$ 

<]ttem  cardineGermania,  quam  lata  ft ,  definiatur .  Hk  mecum  confideret  fludiofm  le- 
tto^quodaneminehucusqtteobfcrvatumfcio,  quiftnt,  quos  Tacitus  Germanos  cis  Rhemm 
colentes  appellet .  eum  dubitationis  fcrupulum  eximit  duttmille  fojfe ,  qui  Transrhenanam 
Germanu  oram  a  Cisrhenana  bipartitur,  illam  Transifulanam,  hanc  Feiaviam  nojlra  tempo- 
nuncupant .  necejfario  namque  iflud  de  pofteriore  fanciendum  conftituendumque  cft- 
qu*  ante  repetitam  toties  fcrobis  egeftionem,  ac  terrarum  abfcifionem  focia ,  individua 
&  connexa  alteri  ab  omni  avo  fuerat ;  ex  qua  auxiliares ,  tumttltuariasque  Germano- 
?um  catervaj,  cis  Rhenum  colentium ,  o^".  Cdrin*  legato  Germanicus  Cdfar  tradidit; 
u*  totidem  pene  verbis  a  Tacito  relatum.  Quid,  malum,  quum  toto  capite  iv  Ba- 
l0taviam,  cum  cx  aliis  autloribus,  tum  ex  ipfo  Tacito,  Germaniaj  attribuere  labo- 
r^rit ,  heic  Gallia?  adfercre  eamdem  nititur*  qiudpe  fi  non  ambigue  Tacitus  Ifala 
Gctrnaniam  definit;  certe  citra  Germaniam  inGallia  collocat  Batavorum  infu- 
larn-  Ecquisvero  umquam  Caefaris  Tacitique ,  fufpensa  dumtaxat,  quod  dicitur, 
^anu,  hiftorias  pcrlcgit,  qui  nefciat,  quinam  Germani  cis  Rhenum,  five  Cisrhena- 
*'  iftis  auftoribus  dicantur?  Treboci  fcilicet,  Wjmetes,  Vangtones ,  Vbii7  Gugernif 
iMenapii,  Tungri,  Nervii yTreveri ,  Sunici,  &,  quos  in  controvcrfiam  vocavit  lu- 
nins,  Batavi  &  Caninefates .  non  autcm  illi ,  quos,  inter  medium  Rhcni  alveum 
^lfalatn  colcntcis,conftantcr  Transrhenanos  adpcllaflc  Tacitum,mox  infra  doce- 
bo-  lllos  vcrocisRhcnum  tumCxfartum  Tacitus  nunc  Germanos ,  nunc  Gallos 
20  P^omifcue  vocant:  Vtinam  igitur  ne  tuncquidcm  obfervatTet  Iunius,  quod  antc 
fe  nemincm  obfervaue,  magno  fuo  gaudiomagnaquegloria  jadat.  Atquc  haecfunt 
ai'gumentaejus  tcftimoniaque,  quibus  Bataviam  fuam  aGallia  divellcre,  Germa- 
^que  vindicare  fe  poiTc  confifus  eft .  Qnibus  univcrfisac  fingulis  diflblutis,  po- 
^atjam  a?quus  lcclor  diligenti;eatqucfcdulitati  noiteadquielcerc,quibus  Gallix 
«atavos  fuos  rcftituimus  verum ,  quia  nobis  ubique  hoc  inftitutum  cft ,  uti  non 
m°d6contrariasfcntentiasconvcllamus,fcd  noftras  etiam  firmcmus;  alia  quoque 
tc^moniadocumentaquc,prxterjamadduda,  cum  ex  aliis  audonbus  tumrm- 
*lt*e  ex  Tacito,  ubi  difcrte  ac  perfpicue  Batavi  una  cum  Camnefatibus  Galha: 
^gic^  tribuuntur,  in  medium  proferre  confilium  eft. 


30 

C  A  P .  XXXV 


^ledium  ^heni  al-veum  terminum  fuijfe  Germaniam  inter  $  GaU 
liam,  edqueratione  ^Batayos  &  Caninefateis  non  Germaniaz  > 
fed  Galliaz  fuijfe  partem,  probatur ,  ^rimum  Kheni 
flumine  ac  ncmine,  dein  plurimis  nueterum 
auRorum  teftimoniis . 

QVum  tribus  a  Drufi  tempore  alveis  &  oftiis  inoceanum  effufus  fitRhc- 
nus,  monftrandum  nunc  erit,  uter  horum  alveorum  pro  limiteRomani 
imperii  &  termino  intcr  Galliam  Germaniamque  habitus  lit.  hoc  enini 
*nVento ,  facile  deinceps  quaeftionem  de  Batavorum  infula  expediemus .  De  Ger- 
?.ani*  igitur  termino  fic  argumentor  :  Qui  Rhcni  alveus  prior  ceteris  duobus  ex- 
htit,  huncab  initio,  antequam  illiforent,  terminum  Germaniam  inter  Galliamque 
£0nftitutum  fuifte ,  necefle  eft  .  Medium  autem  priorem  exftitiffe  reliquis  duobus , 
^tisarguiti pfum  R  H  E  n  i  nomen5  quodperomne  acvum  ad  hanc  noftram  ufque 
^tatem  prxillisobtinuit.  Quod  fanenomen  fi  Vahalis  alveus  (de  Drufi  namquc. 
JS?*  controverfia  nulla  efle  poteft)  ut  prior  tempore ,  ante  obtinuiflet ,  haud  temere 
f*>  tcnipore  pofteriori ,  conccffiffct .  At  licct  illi  id  conccffiflc,  adfumto  Vahalis  vo- 
^DLllo,contendas.  haud  facile  tamen  ficri  potuit, utialveum fuum  alu flumini  id  eit 
j^°&,fub  fincm  in  omne  jus  nomcnq?  daret;  ita,uti  hic,qui  anteaRhcno  five  Vaha^ 
c'  taquam  inquilinus  rcceptus,dominus  tandem  alvci  in  totum  ficrct.  Ab  lnmo  rcru 


166  PHILIPPI  CLVVERII 

(fi  quis  fortc  id  quoque  arguat)  Rhenum  poft  tantum  fpatium  tantas  aquas  per 
Mofe,  amnis  multo  minoris,  oftium  in  oceanum ,  nullofibi  exfiftcnteorepro- 
prio,  devexiltc,  plane  abfurdum  di&u  eft:  ncc  facile  cxcmplum  huic 
aliis  fluminibus  repcrias.   Ergo,  medium  alveum  priorem  &  re  &  nomine^m 
ftitifle,  conccdamus  .  firmoque  jam  concludamus  argumento,  huHC  termin 
ab  initio  Gcrmaniam  inter  Galliamque  conftitutum  fuifle .  Kinc  jam  nian^t 
ftifllmo  documento  liquet  ,  quia  Batavorum  infula  citra  hunc  terminum 
(quod  fatis  abundcque  fupra  demonftratum)  certe  non  Germaniae,  quod  vo 
Iunius ,  fcd  Galliac  adfcribendam  eflc .  Auaorum  jam  idem  probetur  te|hn^  l0 
niis.  Horum  primum  efto,  quod  jam  antea  e  Servioallatum  hujusmodi: 
wm.fluvtm  Galiu  ,  qui  Germaniam  a  Galiia  dividit .  hicornis  mems\QA*AJ*r <r>AU. 
fluit  alveos :  fer  unum ,  qua  Romanum  imperium  efl ;  fer  alterum ,  qua  interjiutt  ^ 
ves;  ubi  \am  Vahal  dicitur ,  ejr  facit  infulam  ISatavorum .  De  mcdioRhcno  ac 
hale  hacdici,  fupra  oftenfum  eft.  Medius  igitur  Rhenus  tcrminus  fuit  irnp 
Pancgyricus  inccrti  auftoris  ,  Conftantino  Augufto  dictus  :  Rhenum  tu  qutaf 
to  limite  dtsfofltis  excrcitihus  tmum  reliqucras ,  &  mox  :   <%uid  ofm  erat  ifjt 
inftruclis  ejr  militibm ,  ejr  claflthm ,  quem  jam  fridem  harb.tr is  nationibm  *virt*tuy 
terror  objlruxcrat?  Toto,  inquk,  limirc:  ergo  etiam  inferiore  ejus  partc,  <#li [ 
ceano  proximus .  Hincpoftca:  Verrextsli  ad  infaiorem  Germania  limitcm .  z  $ 
nius,  in  pancgyrico,  cidcm  Conftantino  dicto,  dc  Conftantio:  £ui  terY01  o0i 
taviam ,  fub  iffo  quedam  alumno  fuo  a  divcrfis  Francorum  gentibm  occufatam , 
hofte  furgavit .  &  mox  :  £>uid  commcmorem  immanem  ex  dtverfls  Germartott 
fulis  multitudinem ,  quam  dmatus  gelu  Rhenus  tllexerat ,  ut  [in]  infulam ,  ty^  ^ . 
vortio  fui  idem  amnis  amflccJitur  ,  fedeffri  agmtne  aufa  transrnittere  •  Et  p°  ^ 
T^eque  enim  Rheni  )am  gurgttibm ,  fed  nomirin  tui  terrore  munimur .   quamu  ^ 
aut  arefcat  aflu,  aut  rejiftat  geiu  ^neutro  hofiis  audehit  uttvado  .  &  mox  Fran  • 
alioquitur  '  vbi  nunc  eft  iiia  ferocia  ?  uhi  femfer  tnflda  rnobilitas  ?  Iam  ne  ftoc 
dem  Rhenum  audetis  accolere :  ejr  vix  fccuri  flumtna  tnteriora  fotatis .  Contra  ^ 
fer  tntervalla  disfofita ,  magis  ornant  limitem  caflella ,  quam  fvotfgunt .  arat  w*  jfl 
ribilem  aliquando  rtfam  inermis  agricola  :  ejr  toto  noftri  greges  flumine  bicortti 
tur .  &  poftca :  Cum  totus  armatis  navibm  Rhenm  inflruclm  flt  ;  ejr  rifis  °mP  ■  fjC 
que  ad  oceanum  dijfofltm  miles  immineat.  De  eodem  alveo,  ac  Jimitc  imperU^ 
Mamcrtinus,  in  pancgyrico  ad  Maximianum  Auguftum:  J^uod  autemmti0  (fil 
ritre  fotuit  tl/a  tua  in  Germaniam  transgreflione  ?  qua  tu  frimm  omnium  Wfera 1  .  J^ 


•  quts  umquam  ante  vos  frincifes  non  gratuiat^  J  ^ 
liasilio  amnemunirt  ?  £fuando  non  cum  fummo  metu  noflro  Rheni  alvcum  minutt  ^ 
rena  temfeflas?  quando  non  cum  fecuritate  noflraillim  dduvia  creverunt?  Mo*  ' 
Rhenm  arefcat ,  tenuique  laffu  vix  leves  calculos  fcrfficuo  vado  feiiat ;  nulltts  ^  ^ 
eB  .  Quaeroigitur  jam  heic  ex  Iunio,  qua:ro  cx  dcfcnfore  cjus,  advcrfario , 
placct,  noftro;  quis  illefuerit  Rhcni  bicornis  alvcus,qui  diu  ferena  tem[e 
apu  ita  interdum  exaruity  uti  tenui  laffu  vix  leves  calculos  ferfftcuovado  fr0?  ^ 
&  incujus  rifafcrintervaila  disfoflta  fucrunt  caflella ,  cum  militihmy  lim^j 
dibus,  adoceanum  ufquc^  An  non  ille  Tacitoctiam  temis ,  ScPlinio  mod^  j.^ 
men  Rheni fervans ,  &cuflodiens?  Omnino  cgo  arbitror .  nec  tu  chorograpnC,uijpC 
invidia  malevolentiaque  difrumparis ,  difflteri  umquam  aufis .  ncutruni  <\  jj 
horum  vel  Vahali,  vel  Ifate ,  lacuive  Flcvo  attribuere  potes :  quorum  alvei  ta  ^ 
numquam  ficcitate  cceli  pafli  funt,  nec  umquam  paticntur.  nec  caftella  i^a  Ll  ^  ^  ^ 
mohftravcns  in  Ifala  tuo ,  aut  ad  lacum.  Pancgyricos  iftos  audorcs  Jicet  nu^  l  ^ 
legiflcs,  tamcn  exunatabula  itineraria  didiciflc  poteras ,  ad  medium  alveum  ^ 
cairella,  &  militem  praelldiarium ,  Arenatii,  Crinnihm ,  Alhinianis ,  LttgdM*'^ 
loca  hodie  vulgaribus  vocabulisdicuntur  Arnhems  Rhenen,  K^ilfen ,  Leydert .  °i  ^ 
Tacitus,  hiftoriar.  lib.  v,  addit  Vadam  &  Batavodurum ;  quacnunc  funt  W*!f*gfl 
6c  Wtjk  teDuerflede.  Ex  his  jam  liquido  patct,  quos  alveos  ckZofimus  inteJ  p 


GERMANI£    A  N  T  I        L  I  B.   II.  .  167 

llb-  ni ,  ubi  b*S£/w,  inquit,  J\lx<*>  °'  p'^©-  r?w        .  id  cft  5 

w  ^  ^/^4  49/*/***  fjgfei* .  de  iisdem  quidpe  rebus ,  a  Conftan- 

tl°  &  Iuliano  circa  Bataviam  geftis,  narrat  Zolimus.  Quaproptcr  ncquidquam  tu  haec 
ei«s  vcrbadeHclio  acFlcvo  intcrprcteris .  Ecquid  jamtibi  heic  animi  cft,  6  cho- 
rographe  >  putasne  fatis  proftratas  elTe  omncis  difceptationes  tuas,  vanas,  inaneis, 
irritas,  atqUe  falfasj  poftquam  unum  illud  omnium  fundamentum ,  cui  eas  fu* 
Perftruxeras,  plane  convulfum  eft.  extimum  intclligo  alvcum,  id  cft  ;  Malam,pc 
lacurn  oftiumque  Plcvum  5  qucm  tu,  limitcm  cfle  impcrii  Romani ,  nobis  per- 
fvadere  voluifti,  &  terminum  Galliam  inter  atque  Germaniam  .  Verum  unum 
^oadhuchujus  Lerna:  caput  fupereft  5  quod  iimul  pracidendum  crit,  antcquam 
^  alia  proficifcar.  Ais  igitur,  medium  Rhennm  circa  Egmondam  fottm  ,  quam  Cat- 
vicum ,  efflnxifie,  ex  fententia  Hamrcdii .  Egrcgia  iane  fidcs  auaoritasquc  ,  quibus 
lern  tantam  adferis .  Ergo  tu  omninocx  rcrum  natura  tollcs  cum  Rhcni  alvcum  , 
Sui  ornni  sevoRhcni  nomcn  folus  ad  hax  noftra  tcmpora  tulitr  nam  Hamrodius 
JHe  tuus  Egmondanum  iftum  alvcum  ex  Rheni  dextro  prope  Campos  opidum ,  inde 
Ter Jacus,  humilesque  campos  delapfum  Scardamum  &  Veterem  aggerem  pagos  prdtere- 
mw  >  Alcumartamque  adnatando ,  per  Egmondanorum  vicos  in  oceanum  dz&utit .  Hic 
Vci'o  quomodo  Rheni  nomcn  cultodivcrit,  quod  ex  Plinio  ci  tribuit  Hamrodius, 
JPietecum  viderit.  Lacus  heicfuiffe,  jam  Iulii  Caiaiis  atquc  Augufti  tempori- 
20  bUs>ingcntvisatque  immenfos,  quorum  maximus  nunc  dicitur  vuJgp  dc  Suyder  fee, 
PCr  quem  vosnefcio  quos  alvcos,  ignorantia  vctcris  hiftoria:  geographia?que ,  du- 
Cltls,infra  in  Frifiis  fitis  ccrtis  monftrabo  documcntis.  Fruftra  igitur  eftis  quid- 
^Uld  hcic  tentctis  .  Taciti  nunc  audiamus  teftimonia ,  quibus  Batavos  Caninefa- 
tClsque  Galliafacit  parteis.  Hiftoriarum libro  iv,Gallias  narrat  a  Romanorum 
lmPcriodefciviiTe:initiumautembcllicfteortumaBatavis,  inliilam  llhcni  &  cx* 
tlClna  Gallicaj  orse  tcncntibus .  ergo  Batavos  haud  dubie  inter  Gallos  cenfuit.  In  li- 
f°deGermania,ubi  Qermaniaepopulosenarrat5  Angrivarios ,  inquit,  &chama. 
Vos^ergoDul^bini&cha  fuariclidHnt:  a  frome  Vrifii  exciptunt.  ma}onbm}  minonom- 
l«e  Frifiis  vocabnlum  eft ,  ex  modo  virtum .  umque  nationes  ufque  ad  oceamtm  Rhenofr*- 
rX"mur^mbiuntque  lacns,  &  Romanis  clafltbus  navigatos.  Ait  ambtf 

jynuos  immenfos  iiios  [acm^  quorummaximusnunc  ^y^^accohs  dicitur ;  ut 
5^oftcndetur.  ii  ambicrunt ;  ccrte  ctiam  cis  lacumfuerunt,  &  Ifalam  fiumen.  &,u 
hcnopra:tcxti;Transrhcnani  f.mt  adpellandi,  non  vxro  Cisrhcnani ;  uti  ralso  in- 
CrP^tatus  cft  Iunius .  Annal .  lib.  iv  :  Eodem  anno  Frifii  ,Tramrhenanus  popnlns  ,  p*- 
C^m^Here.  itcm  hilloriar.  lib.  IV;  ubi  Batavi  Canincfatcsquc  rebcllare  cocpcmnt : 
t(ltt»*accitis  Frifiis  (Transrhenanagens  efl )  duartm  cohortinm  htberna,  proxmo  occupato 


*°  ^Cc«um  cft.  Eodcm  libro  poftea  5  ubi  Civilis  Batavusunivcrfa;  Galjiae  rcbclhoncm 
lv'adet :  Vrovinciarum  fin^vine provincias  vinci .  ne  Vindicis  aciem  cogttarent .  Batavo  e- 
^ttepotritos  Aeduos,  ArZernosq,.  fmffe  inter  Virginii  auxilia  ^etgM.vcre^  rcpinantibus, 
^liam fiis  v'tYi\jm concidiffe.  Eii  jtit  difcrtc  Batavos,  /Eduos,  Arvcrnos,  in  eadem  pa- 
tltcr  provincia  Gallia  rcccnfct :  ltcm  Batavos intcr  Bclgas.  nam  &alii  fuerc  Bclgx  in- 
YtVil-giniiauxilia;&BataviBclga:conira  /Eduos&  Arvcrnos,  corumque  ducem 
T4^in*Um  •  Hillor  .lib,  11  ;  Uritabat  cjuinetiamBatavos  ,Transrhenanosque,?adusipfe. 
^ftoriar.  \  v ;  Batavi,  Tramrhcnjnifte,  quo  discreta  virtus  manifefitus fpeciaretnr  ,  fibi 
l**que >gens  confiftunt  \minus  laceffentes.  En ;  itcrum  atquc  itcrum  quam  difcrte  Ba- 
'?K°S  k Twnsrhenanis  diftingvir .  illi  igitur  Cisrhenani ,  in  Gallico  folo.  Sic xodcm 
*  010  niox  infra  :  Contufis  Vbiis  ,gravior ,  &  fuccejfurerumfcrocior  Ctvth<,  obfidmm  le- 
™nrtmt'rgebat:  intcntis  cnfiodiis,  ne  quisoccultusntmtiiKvenientisauxiliipenetraut.  Ma- 
l™4*  tolem^  overu  Batavis  delegat :  Tramrhenanos,  prcelium  pofcenth ,  adfdndendn  val- 
t\P  1  * red^egrare  certamen  \ubet.  Ite  infcrius;  ubi  Treveros  Lingonasq;  Cc- 
l  1Sall°quitur :  An  vos  cariores  Civili,  Batavis^&Tramrhenanis  creditis,quam  ma^ori- 
iCor»titresavi%vesiYi  fuhel  Ethift.lib.  v iCivilishaut porreclo agmine,fd ctmeis 


168  PHILIPPI  CLVVERII 

adfiitit.    Batavi  Gugernique  in  dextro^  Uva,  ac  propiora  jlumini,  Tramrhen&ntfc 
nuere.  ac  paulio  poft :  Stare  Germanos,  Batavosque  fuper  vefiigu  gloru .  ubi.  ^ 
manos  intelligit  Transrhenanos ;  uti  fine  controverfia  liquet  ex  rehquo  ni  01 
contextu.  Hinc  igitur  eft,  quod  idem  Civilis,  apud  Alpinum  Montanum  i 
verum  fermonem  habens  ,  Batavos  Caninefateisque  Galliarum  portioncm^ 
pellat.  quem  Taciti  locum  Iunius,  fitot  tamque  gravia  argumentafatis  peip. 
diflet,  numquam  fane  a  vero  fenfu  detorquere  adgrcfllis  fuifTet.  Verba  la^» 
hiftoriarum  lib.  v  ,  haec  funt :  Egregium  pretium  laboris  ccpi,  necem  fiatrts,  & 
cula  mea,  cjr  feviftimas  hujui  exercitm  vices ,  quibm  ad  fttpplicium  petttus ,  )Urt  °t0\* 
tium  pcemts  repofco .  Vos  autem  Treveri ,  ceteraqttc  fervientittm  antmd.cj 'uoa  f? 
effufi  tottens  fangvinis  exfpetlatis ,  nifi  ingratam  militiam ,  immortalia  trtbutay  v l %\ 
fecttres,  &  dominorum  ingenia  ?  En  ego,  prsfcclHs  uniui  cohortts,  &  Caninefates,  Ba  j£ 
cxigua  Galliarum  portio ,  vana  illa  caHrorum  fpatia  excidimus ,  vel  fepta  J^r°J^ 
que premimm  .  deniqtte ,  attfos  aut  libertas  feqttetttr ,  aut  vicli  iidem  erimus .  ^ 
Civilis  Ba  avus,  folo  five  terra  Gallus,  Montanum  Trcverum  Galhuriin  P 
transirc  ,  communcmque  Jibcrtatem  vindicarc  hortatur .  Canincfatcis  ac  ' 
vana  caftrorum  fpatia  exciditfe  ait:  (quod  fa&um  in  Batavorum  infula,  co  e  . 
bro  atuca  auc~tor  memorat:)  nec  de  Frifiis,  qui  una  ad  caftrorum  cxcicliy1 
fucrunt,  quidquam  adjicit:  vidclicct,  quia  hi  Transrhcnani ,  Germam*»^ 
Galliar,  portio .  Verum  vel  ex  hoc  unofatis  liquct,  Batavos  Gallis  fui"c  ^ 
fitos,  qitod  Galli  rebellantes  Civilcmduccm  fequuti  funt5  ciquc  uimnianl^uri. 
conceflcrunt .  quodhaud  facile,  Gcrmanusft  fuiflet  Transrhenanus,  crant 
Hinc  Tacttus  eodem  libro,  de  Agrippinenfibus  obfeflis :  Miftis  ad  Civilem  le&^{o 
tamorantes.  I^eque  antl  preces  admiftd ,  quam  in  verba  Galliarum  jurarent .  **  ,^r0 
Civile  paullo  poft :  Ceterum  nequefe,  neque  quemquam  Batavum  in  verba  ^ 
adegit :  fifits  Germanorum  opibm ;  ejr ,  fi  certandum  adverstts  Gallos  de  pojjefioft  ^ 
foret,  inclpmfxma  ,  &  potior .  Si  Batavi  fucrunt  Germani  Transrhenani,  nO^0t 
bantur,  protmperioGalliarum,  vel  inverba  Galliarum  jurare .  ideoquc  non  at^"l0liC 
haxreferrc.  At  Gallus  in  Gallia  Civilis  imperium  fpcrabat.  dc  hujus  Pjj/^fc^ 
advcrsus  Gallos  fi  ccrtandum  5  Gcrmanorum  Transrhenanorum  opibusw  jj, 
poflcconfidcbat .  Hinceft,  quodfupra,  eodcm  libro,quum 

Batavosfuosinarn^ 

bertatcmque  animaretj  Attollerent  tantttm ,  ait ,  oculos\  &  inania  legiormV1^  ^ 
ne pavefcerent .  effe  fibi  robur  peditum,  eqttitumque ,  confangvineos  Gemanos  ■ 
fcilicet,  Mattiacosque .  fic  enim  eodem  libro  poftca :  Dicejferant  obfijfer^ '^01 
tx  Cattis ,  Vfipfis ,  Mattiacis ,  exercitus .  Eodem  libro  poftca ,  inclinationern  ^p. 
rebellionisaudornarrans;  Scribttntur ,  inquit,  ad  Treveros  epijhU,  norrf^1 >. 
rum ,  ut  abftinerent  armis  5  impctrabili  venia ,     />4y^/^f  deprecationibtts ,  jy  fa  ^  yl!t> 
Reftitit  idem  Valentinus :  obfiruxitque  civitatis  fu<e  aures ;  hattt  perinde  inftrue 1     f(t  ^ 
intentus,  qttam  frequens  concionibm .  Igitttr  non  Treveri  ncque  Ltngoncs ,  cCtt ^^t^ 
hell.urn  civitates ,  pro  magnitudine  fitscepti  difcrimis  agere,  nec  duces  quidcm  $ 
confulere  .  Sed  civilisavia  Belgarum  circumibat ;  dumClaudium  Labconcm  cdLQ\^ 
txturbare  nititur . ^^Quid ,  quaefo,  Civilis,  fi  Transrhenanus,  exGermani*  ^tfffi 
Galliac duces > quid  Labeo  Batavus ibidem  ?aut  quomodo  hic,fi  Gcrman^ 
rhenanus,  Bethafios,  Tungros,  Nerviosque,  Belgica:  nationes,  longu-s  a 
diflitas,  in  arma  atque  obfequium  (quod  memorat  codem  libro  Tacituy^yj^ 
potuit  *  Haud  facile  profecto.  Eodem  libro  paullo  poft :  Civilu  Batavus,  ^  Qtr 
Tre\  ir  misere  epiflolas  adCerialem ;  quarumhjtc  fententi  t  fuit:  fi  Ccrialis  imftr\ 
liarum  velit  5  ipfos  finibus  civitatum  fttarum  comentos.  Galliae  igitur  civitas  *u  ^t> 
minus  Batavi ,  quam  Treveri .  Germani  Transrhenani  nihil  hcic  PaCJ  £lCjeil5i 
Item  fub  finem  cjusdem  libii,  Mucianus,  de  tumultu  Galliarum  xC^y  7}^] 
Jguoniam,  inquit,  benignitate  dettm  frattd  vires  hofiium  forent ;  parttm  ^eC° r^fi 
ti  tnum,  confecio prope  bello,  aliena  g/orid  interventurum .  Si  ftatm  impcf  ii->  atft^^t 
liarum  in  difcrimine  verteretur ;  debttiffe  Cdfarcm  itt  acie  ftare  .  Cunincfites,  ^gftfi 
minoribus ducibm  delegandos .  Heic  ctiam  haud  obfcure  Batavi  fimul  &  ^Q^j 
pro  cxtgva,  ut  fupra  dixitCivilis,  Galltarum portione  habcbantur .  In  ubr 


GERMANI/E    anticllib.  II.  l69 

uiania  i  £>u<tnationes  e  Germanu  in  Gallias  commigraverint ,  expedia.  cnumcrarq;  Tre- 
Veros,  Nervios,  Vangiones,  Trcbocos,  Ncmetas,  Vbios :  moxque  fubjicit 5  Ommmn 
"*rumgcntium^  quann  Gallia  commigravcraut,  virtuteprtcipni  Batavt.  lib.  v  hiftor. 

Civile  :  J>>uin  cjr  diruit  molem,  a  Drufo  Germanico ficlam ;  Rhcnumque,  frono  alveo  in 
Cfffiam  ruentem ,  disjecJis  qua  morabantur,  effudit.fic  velut  abaclo  amne  tenuis  alveus^  in- 
Jwaminter  Germanosque ,  continentium  terrarum  fpeciem  fecerat.  Viden',  ut  infuJam 
^Germania  feparat,  Galliaeque  nomini  tribuit?  Rhenum,  alveo  fuo  aba&um ,  in 
^^lliani  erTufum  ait.  ubi  hanc  putas  efle  Galliam?  citra  Mofim,  Vahalem  $  an  in  ip- 

iosiBatavoruminfula>  Sidixeris,  citra  Mofam,  aut  Vahalenij  ingcntis  crroris  pudore 
tencberis.  quidpe,  fi  Vahalem  abcgit  Civilis,  certe  in  Mofam  cffudit.  ubi  nihilo  mi- 
*!Us  infulae  ipecies,  quamvis  mutata,  manfit.  Sin  &  Vahalem  &  Mofam  abcgiflc  ad- 
tomaveris j  haud  facile  inveneris,  qui  fidem  tibi  habeat,  quum  Tacitus  id  ne  vcrbo 
S^jdem  notaverit.  At  Ifalam,  qucm  inepte  Germaniae  tcrminum  ftatuit,  abathun 
^ultlunius.  ubi  nonanimadvertit,hocipfo  Galliae  fe  facerc  portionem  Batavia  fuam, 
Vahalern  inter  &  Ifalam  extenfam.  Mcdium  Rheni alveum  fuifie  Romani  fimul 
J^pcrii  &  Gallia?  terminum,  cumdcmque  in  Leccam  fuiflc  crTufum,  fupra  fatis 
Pr°batum  eft.Quum  igitur  Lecca  mediam  fcre  fecct  infulam;  in  manifcfto  eft,  ipfam 
Jjiulam  Galliam  heicadpellaiTe  Tacitum.  Atquc  hac  rationcclara  cxpcditaque  flunt 
. 3  auctoris  verba ;  Abaclo  amne^  tenuem  alveum,  ihfulam  inter  Germano<qney  continen- 

0  tWterrartm  fpeciemfecijje.  qu#  facics  etiam  nunc  manctjoftio  quoq;  amnis  jam  pe- 
tltUsobftruao.  Vahali  autcm,acMofa?,  &  IfaLx,  lacubusquc  ,  in  quoslfalacftundi- 
Ur>  nurnquam  tale  quid  evcnire  potuit.  Atquc  haecfcre  funt  cx  Taciti  alierutnq?  au- 
°mmfcriptisteftimonia5quibusfatis  dilucide  acpcrfpicue  vcrusgcrmanusque  in- 
fl  ^ernianiam  &  Galliam  terminus  indicatus ,  Batavique  &  Caninefates  Gallia;  ad- 
Crtl  fimt.  Nunc  ad  intcrna  corum  progredi  fcrt  animus . 


C  a  p.  xxxvl 
^atarvorm  Camnefaimmque  opidts  >caflellis  >  atfie  <vias. 

BAtavorum  agro  probe  defignato ,  Caninefatibus  etiam  fua ,  Batavorum  in  in- 
fala ,  parte  tributa*  5  proximus  nunc  labos  fit ,  opida  eorum,  ii  qua  habucrint , 
lUill  *  alia  nabitationum  loca,  diligenti  cura  inquircre.    In  ipsa  infula  prorfus 
omiaad  Taciti  ufquc  tcmpora  cxftitifte  reperio  .    Extra  infulam  qnum  eriam  ali- 
*L  agd  Batavi  habucrint ;  dc  hoc  fic  auctor  nofter ,  hiftor.  lib.  v  :  Civili  Chauco- 
m  «uxili*  venhe .  non  aufus  tamen  ofidum  Batavorum  armts  tuerth  raptts  qutfern 
tuZT>  °eteris fc*  tn  infulam conceftt.  DoCtiflimus  Lipfius,  in  notis  ad  Tact- 
*or^^heich^et.primifmquevoce  Batavorum,  corrigcrc  tcntatin  BatavodurumVc- 
T0       qufi hoc  non  opidu  fed  vicus  Tacito  paullo  poft  dicatur,  isquc  ul  ipsa infula,  ut 
^ox  oftcndetur  .falli  fe  hacconiedura  forte  ipfemet  animadvertcns,mutat  mox  icn- 
f  ntlam  5  locumque  cui  CiviHs  ignem  injccit,  extra  infulam,  cis  Vahalem,  fuiffe  fu- 
£    Ur*  ^avulttamcn  lcgcrc,  multitudinis  numero,  opida  Batavorum  jledionc  ex 
conje^ 9  quod  nullum  heicnomen proprium  adpofitum.  Vcrum  ego  hanc  ejus 
jPimonemhaudtcmere  probaverim.  quidpeplurafifuiflcnt  Batavorum  cis  Vaha- 
VH  ?pida '  haud  facile  flcri  potuit,  regione  hac  ram cclcbri  atqueclara,  quinunius 
fl ^  Crius  kltcm  nomen  apud  rerum  audorcs  expretTum  fuiftt .    At  unum  U 
>  ^^meacftopinio^Cui  Civilis  ignem injccit;  haud  abfurde ,  ncqueinepte 
30 ^  dv1c^M«^  didum  fuit  Batavorum  opidum,  finc proprio nominc, ad 
u^dem  modum  uti  Vbiorum  opidum  dicitur  cidemaudori,  annal.  1,  &  xii  5  quae 
ColonU  ^lrippinenfis.  Ac  fane  firmat  me  in  hanc  fcntentiam  alius  ejus  Io- 
"s;inlib.  lv  hift  perfcriptus,his  verbis:  TrtfeausaU-BatavOrum.cUudtusUbeo, 
rWann  r*~+-    -  \         \,.      •  r.n...  ^..A  mt>l  /tretineretur* 


l7o  PHILrMM  LLVVIKU 

quit,  &claudmCivilu,  regiafiirfe,  multo  ceteros  anteibant.  Paullum  Fon t*)#fW 
to ,  fa/fo  rebellionis  crimine ,  interfech .  InjccJ*  Civili  caten* ;  mtfiusque  ad  'JSjw  , 
4  (W^  ,  rurfm  difcrimen  adiit  5  fiagitante  fuffhcmm  c}uscxer  . 

hiftor.  i  :  /*/««  (forte  cWk,  ut  fupra )  deinde  Civilts  fertculo  exemtus  (luo 
tellio)  fr&fotens  inter  Batavos,ne  fufflicio  eyus  fcrox  gens  alienaretur.  lauliuni  ^ 
tremfuiiTeCivilis,exhujus  oratione,  hiftoriar.  iv  rclata  ,  liquct.  Egregtum, 
quit,  fretium  laboris  cefi  ,necemfratris ,  &  vincula  mea.  Hi  duo  lgitur  £a. 
ftirpe  quum  multo  ceteros  anteirent,  tamquam  principes  ( &  ob  hocaemulus    •  ^ 
beo )  intcr  populareis,  principem  univerfi  Batavorum  agri  locum,  five  caput  g  ^  ^  p 
haud  dubie  incoluerunt.  quod,  quum  unicum  foret  Batava:  gentis  opidum,  »  a 
VORum  opiDum  didum  fuit.  Hinc  Labcbnem  ofidano  certamtne  *mlt 
vi&9  tradit  auftor.  Quin  in  hoc  ipfo  opido  cohortem  Batavorum ,  cui  pra?erat 
lis ,  &  itcm  alam,  cui  praefeftus  Labeo ,  ceu  praefidium  loci  egifle ,  ex  Taciti  pa  ^ 
ftoria.  nam  quum  Caninefates  cum  Frifiis  omni  infcriore  inlulx  parte  Rorna  ^ 
fuperiorem  partem  pepulifTent ;  Civilis,  di&oopido  haud  dubie  profecturus,  ^ 
ninefatem  tumultum  cum  cohortc  una  fe  comprcflurum ,  per  dolum  Pr0  ^  ^ 
Sinon  mens  me  vehementer  fallitj  eodem  nomine,  quo  olim ,  etiam  nun  ^ 
ftare  dixerim  idem  opidum ,  quod  vulgo  Batenburg ,  quafi  ^Bataivenburg,  * 
cafellum,  feu  ofidum  'Batavorum  nuncupatur.    'Batavobttrgium  igitur,  ^vCjffetj^ 
vorumofidum  armis  tueri  Civilis ,  princeps  &  opidi  &gentis,  quum  non  ^  ^aC. 
rapis  qutferri  foteranty  ceteris  injeclo  igni  Jninfulam  concefiit.  Ptolcmsi  ta  u^ 
ographicaGallix,  Batavodurum  opidum  habetcitracitimumRhcnialveum,  i 
refitu,quo  'Batenborg  nunc  confpicitur.  idfivcab  ipfo  au&ore fic pontuni , ,  . 
fciolo  aliquo  emendatore,  nominis  adlufionem  fequcnte,  ex  infula,  &  medn  a 
pa,  huc  tranflatum,  error  fane  ingens  eft.  Ncc  tamcn  rarum  Ptolcmao ,  his  i  Y^ 
bus  crrare.  Batavoburgium  igitur  antiquiflimum  cft  hiscc  in  oris  op^ 
Alia  fuifle  Taciti  *vo,  five  fub  Vefpafiani  principatu,  pratcr  hoc,  Batavisopi  > ^ 
antcanegatum  .  Vicos  complurcis  etiam  extra  infulam  fuifle,  haud  aU  .^eic  Q 
licet  nullius  mentio  dpud  ejusaevi  fcriptoresexftet.  Adverfariusnofter,  fllU 
quidem  poteft  non  obloqui ,  ut  Noviomagum  probaretefle  Taciti  Batavorum  of  ^ 
hisceutitur  argumentis  :primum,  quia  Batavoburgium  non  tam  ofidurnqu ^ 
bodie fit :  deinde ,  quod  non  ad  Vahalim  ut  7S[eomagumy  fed ad Mofem  fitum  $  q. 
commod} ,  ejr  adeo  raftimy  quomodo narrat Tacitus ,  ex  eo  w infidam  concedere ,  & y  .  jJl0li 
que  confulere  Civili  occafio  fuijfet.  Quae  quam  fint  valida ,  quis  tam  infans*  <\  ^ 
primo  intuitu  perfpiciat  \  Vbi  tu  chorographe  legifti  opidum  hoc  Batavorurn, 
quam  a  Civiie  exuftum  fuit,  in  integrum  fuifle  reftitutum  ?  Et  licet  tunc,  fin1 ^ 
lo,  reftitutum  fuerit ;  quo  neceflario  argumento  evincis,  debere  nunc  etiam 1  ^ 
in oris celeberrimum clarifllmumqne^ Apage fis  cum  peflimo  ifto  tuo  wX^fyfitt*  fl 
modo.  An vero  Civili adeo  incommodum  fuit,dum  Ccrialis  a  Vcteribusl  ^.4 
nunc  efle ,  fupra  oftenfum  eft  )  adventaret ,  per  iv  circiter  millia  pafluum 
voburgio  ad  Vahalem  concedcre?  Haud  opinor. 

De  Noviomagi  opidi,  (vulgo eft  Nieumegen , & contracTe  ^^e}^o^c 
tiquitate  quod  annales  Geldrorum  Hollandorumquefabulantur ,  quafi  i^j  a  vali' 
( qui  primus,  ut  illi  ferunr,  gentem  Batavorum  e  Cattis  huc  deduxit)  conditu  > 
difsimisque  moenibus  circumdatum  fuerit ;  viderint  ingenio  ac  judicio  pr* 1W  )0 
ri,  quid  fentiant.  mihi  heic  fane  fldes  temere  nulla  eft.  Quidpe  fi  jam iB  uj[a  c'fis 
Batavorum  adventu  opidum  hoc  munitifllmum  fuit  5  qui  fieri  potuit,  uti  n  ^ 
neque  apud  Caefarem,  neque  apud  eos  fcriptorcs,  qui  Ca?faris  sctatem  Tcqu 
mcntiofacTafit^  certebellumaliquandoaperuiflet.  At  fatis  e  Ca:faris  conlI?ercul^ 
perfpicitur,  opida  munita  ad  id  temporis  in  his  Oris  fuiflc  nulla.  Verum  ^ 
quicredithaecde  Noviomagi  primordio ;  ck  cetera ,  qua?  in  iftis  annalibus  ^ 
narrantur,  non  abnuet.  Primi  tamen  au&oru,  quorum  monumcnta  cx^anunlf^' 
opidi  meminerunt,  Antoninus  &  au&or  tabular  itinerarias.  Celebre  jam_n°r  ^ca  & 
fe  aevo,  inde  patet,  quod  in  tabula  primariae  urbis  figura  depingitur.  Reliqu * 
tra  infulam  qu«  fuerint ,  poftea  oftendam ,  quando  antiquiora  prirao  loco  d  Ja 


GERMANI£    A  N  T  I        L  I  B,  II.  171 

.     ipsa  igitut  infula  1  v  referuntur  Tacito  locorum  nomina,  libro  hiftcr.  v  5  quo 
Vlcosadpellat.  Tatumque  belli ,  inquit  ,fuperfuit ,  ut  prtfldia  cohortinm  ,  alarum ,  lcgio- 
n^m,modicisvicis  quadripartita,  CiviUs  i»vddeire$  y  Vecimam  legionem  Arenact,  Secnn- 
dm  Eatavoduri ;  ejr  Grinnes  ,  Vadamqttc ,  cobortium  ,  alarumque  caflra  .  Qujjbus  verbis 
fummi  erroris  convincuntur  ii ,  qui  jam  inde  ab  origine  gcntis ,  1  v  hac  loca  ,  opida 
fauTeadfirmant.  Ceterum  ad  Rhcni  ripam  cundafuifle  fua,  cx  Taciti  liquct  hiftoril 
^hisquoqueFloriintclligendafuntvcrba  ifta,cap.  xii,  lib.  iv  ,  dc  Drufo  (Jer- 
^anico  perfcripta  :  Intutelam  provinciarnm prafidia  atqne  ctiflodia*  ubiqne  dispofuit ,per 
Mopimflumen,  per  Albim^perVtfnrgim.  namperRheni  quidem  npam  quinquaginta  am- 
10  fHh  caftelU  direxit.  Nomina  quatuor  vicoru  ctiam  nunc,  quamvis  mclmata,exftan& 
BaTavodurum  dicitur  Duerflede,  fivc  Wyk  tc  Duerftede  3  prima  vocc  vici  vo- 
Gabulum fcrvante :  G  R  1  N  N  E  s  ,  abjccB prima litcra,  appellatur  Rbenen  :Vada, 
Wageningen  :Arenacum,  Arnhem.  In  hisunum  Batavoduntm  vcterem  fitum  in 
^fula  obtinct.  reliqua,  fcrvatis,  ut  opinor,  regionibus,  in  ultcriorem  ripam  translata 
funt.  Ortelius,  nulla  habita  veterum  hiftoriarum  rationc,  ut hodie  invenit,  ficin  vc- 
^ris,  quod vocat,  Bclgii  dcfcriptionc,  in ultcriorc  ripa  cun&a collavit.  Eamdcm  fuifie 
Iuniornentcm,rcliquisq5  omnibus,vidco.  Atfalluntur  quam  vchcmcntitlimc.quod 
CLlni  cx  auftorc  noftro ,  tum  cxaliis  fcriptoribusprobareadnitar.  Atquc  ttatavodu- 
Jo ^110^  attinct  5  nu^la  ratio  crar>  cur  in  uitcriorc  id  collocarctur  ripa  ;  quum  etiam 
nuncinciterioreconfpiciatur,  ncc  facile  nomcn  id  habere  pbtuit ,  nifi  in  infula  l\- 
tUrri  >  Batavis  ultra  Rhcnum ,  in  Gcrmanico  folo,  nihil  obtincntibus.  Sed  Tadtum 
Jttnniverfisaudiamus.  Supradixit,  caftra  quadripartita  Civilem  mvafifle.  pergit  i- 
Sltllt :  Tta  divifls  copiis,  ut  ipfe,  &  Verax,  forore  ejus  genims,  Clafihusque,  ac  Tutor ,  fuam 
$uispemanumtraberent.  &  paullo  poft:  guibm  obvenerant  cafira  Dccumanorum  Arc- 
^.oppugnationemlegionisarduamrati,  egrcffummilitem,  &  c&dendis  matertis  opcra- 
tum  turbavhe  occifo  prdfeclo  caftrorum ,  &  qninque  pnmortbus  cenwrionnm  ,  panctsqtte 
^ibm.ceteri  fe  mummentis  defendhc.  F.t  tnterimGermanorummanm  yita  vodurt  tr- 
7Hmpere  inchoatum  pontem  nitebantur.  Ambignum  prcelium  nox  dtremtt.  Plusdtfcrtmtnts 
l^ud^innes,Vadamque.  VadamCivilis,  Crinnes  Claficus  oppugnabat.  nec  ftftt  poterant^ 
mtrfe6to  forttfitmo  Loque  :  in  quis  Hriganticus,  frtfcttns  aU ,  cectderat.  qitemfidum  Ro- 
^^&Civtltavunculoinfenfumdiximm.  Sedubi  Cerialis  cum  dikBa  equttummamt 
Wvfoit  ,versa  for  ttna,  pracipites  Germani  inarnnem  aguntur.  Civilts  Jum  fttgicntes  re- 
Unt*t,  agnitus,  petitusque  telis,  reliclo  eqtto  transmtavit.  idem  Germanis  cffugmm.  Tuto- 
\ern Clafticumque appulfe  lintres  vexere.  Civilcm,  in jcfto  Batavorum  opido  ignc ,  111 
^lam  conccmfic,  fupra  narravit  auftor  5  Tutorcmquc  &  Clairicum,  cum  cxi  1 1 
rrevcrorumfenatoribus,RhcnumtransgLXiTos.HiRhcno  eiuoagro  fuPra  conflu* 
Cntci*  Mofclla  traicdo,  facile  infcriore  amnis  parte  in  infulam  rcmcare  potucrc,  ad 
?PP*gnanda  Romanorum  caftra.  Dccumanos  igitur,  quorum  caftra  Arcnaci  in  ipsa 
40  ^UU  ad§rcm  fimt.  quibusda  interfcdis,  ccteros  in  munimcnta  compulcrunt  Dum 
40  rh*c Arcnaci  in  infull  gcruntur,  Gcrmani  (fivc  h  Frifii,  fivc  Catti  V  fipn,  aut  Matua- 
^quosinoppugnationecaftrorumadVctcrafuifll%traditauaoiTupcric^^^^ 
^crrnanica  ripa  nituntur  Batavoduri  in  ponte  inchoatum  irrumperc,  clftraq5  lbi  uta 
^gnarc.  Vadam  dcin  Civilis,  Grinncis  ClalTicus,  arciter  oppugnant.  quos  Cena- 
!ls>        dilecla  cquitummanufuis  fubvcnicns,  rcpulit,  prxcipitcs  inamnemcgit, 
r5ansnatarunt  Civilis  &  Germani,  in  Germanix  ripato :  Tutor  Clafsicusqj  hntnbuS 
C°dc  ti-ansvcdi  Hinceft,  quod  paullo  infra  Ccrialis,  Satis  pcccavifsc  rebcllcis  Gallos 


(«  i^*J)ccioa^mineinCUriOiSVtPiitt^^r/tmau^cfiur^iaoc/fo»f^j->^''^  

tuSei-ant)  agentibus-  &  tnfdm  comfofuere.  Elecla  nox  atra  nubibus ;  &frono  amne  raftt, 
*x  "Itcdore  riPa  in  citcriorcm,  nullo frohibente  vallum  ineunt.  Alitd agmen  «emiano- 
l^,turbare  ckfTem  Romanorum,  imicere  vinch,traherefnffes.  utfieadfadendum 
yi;*«*  ,  ita  ciptA  c*Je,  ctuo  flus  terroris  adderent ,  cuncta  clamortbus  mtfcebant . 
;}  PwUo  p6ft :  CMulta  luce  revetli,  in  ulteriorcm  ripam  hofies  caftivis  mvthus,  frxto- 
n*mtnremem,flUmineLuftwJont,m  VeUehmxere.  Ctvilem  cuftdo  inceftt  navalcm 


172  PHILIPPI  CLVVERII 

aciem  oflentandi.  paullo  poft :  Spatium  veluti  /equoris  captum,  ubi  CMofe  fow00* 
amnem  Rhenum  oceano  affundit .  &  mox  :  Cerialis  flumine  fecundo ,  illi  vm*°  *8' 
bantur .  Sic  pr<evecJi ,  tentato  telorum  jaclu,  dirimuntur  .  civilis  nihtl  ultraaufns,  *r* 
Rhenum  concefsit .  Cerialis  infulam  'Batavorum  hosliliter  populatus .  Ex  hic  omni  u 
fatis  patere  puro,  Arenacum,  Vadam,  Grinneisquc,  haud  minusin  Baravoruni  »ul . 


ldiib  parerc  puro,  sirenacum,  yaaarn,  urwncisquic,  iMumiunuain  ^aio-v--  , 
inliila,  quam  Batavodurum  .  Attamen,  {]  eriam  nunc  fufpiceris,  eodem  111  U  |ia' 
quo  hunc,  trans  Rhenum  ;  quaero,  qua  fiducia  Ccrialis,  cum  cxiguo  equitatu,  va 
ftile  Gcrmanorumfolum,  ad  defendenda  caftra  Vadam,  Grinncisque,  trans^ 
aufus  fir  >  An  non  Germani ,  qui  omncm  (ur  paret  cx  Tacito)  ultcriorem  ripan»  ^ 
federant,  omnibusque  occafionibus  imminebant,  transgredi  conantem  pronl  ^ 
aut  transgreiTum  mox  opprimcre  potuiiTent?   Omninoarbitror .  Iam  vero, 
illa  caftrain  Germanico  folo  5  cur  non  Germani,reli&o  ad  praefens  Batavoduro,q  ^ 
ininfulacrat;  huc  potiusomncis  fimul  vireiscontulerunt  *  quibusin  fua  npa^ 
pugnatis,  caprisquc,  jam  liberius,  tutiusque  in  infulam  transgredi  poterant  • 
fi  caftra  ifla  in  Gcrmanica  ripa  5  cur  Civilis ,  Tutor,  Clafllcus,  &  Gcrmani  1  ^ 
fulam,  Gallicum  folum,  transnatare  ac  fransvchi  malucrunt,  quam  rctr0  *.n.clC 
teriora  Gcrmanix,  atque  tutiora  fcfc  abfcondcre?  Fruftra  cft,  quidquid  abji 
velis.  verba  fane  Cerialis,  infraeodcm  libro,  hscc  funt:  Cdfos  Treveros ,  retef. 
Vbios ,  ereptam  Batavis patriam ;  neque  ahud  Civilts  amicitik  pcraclum ,  quaW  Qu  ^ 
fugas ,  lutttis ;  exfulem  eum ,       extorrem  ,  recipientibtts  oneri .     En ;  quam  K 
tc  indicat,  Batavos,  crepta  parria ,  id  eft  infula,  quamCerialis  hoftilitcr P0^ 
tus  cft,  rrans  Rhenum  in  Germaniam  fugifle  .  Ergo  cis  Rhenum  ,  id  cft , in  in  eX' 
Hndc Baravi  & Germani  fugerant,  Vadae,  Grinnibusque,  Romanorum  cai 1 
ftrucla  fuerc .  Eodcm  libro  paullo  ante  :  Cerialis  infularn  Batavorum  ho&kte1  fj^. 
latus,  agros,  villasque  Civilis  intaclos ,  nota  arte  ducum  ,fnebat :  citm  interimflesU 
vi  y  ejr  crcbris  pluvialibm  imbribm  fuperfufus  amnis,  pa  luflrcm  httmilemqttc  ^ 
in  ftciem  flagni,  opp/evit .  nec  claftis ,  aut  commeatus  aderant :  caflraque ,  tnf  y 
ta ,  vi  flumwis  difftrebantur  .  Potuiffe  tunc  opprimi  legiones ,  ejr  voluiffe  ^er^T^i 
doloa  fe  flexos ,  imputavit  Civilis .  Enircrum  ,  utaperte ,  ac  dilucidc  in  innna  ^ 
fuifle  tcftarur .  Iuvenalis,  Saryra  viii  : 

nic  petit  Euphratem  juvenis ,  domitique  Batavi 

Cttflodeis  aquilas,  armis  indufrius .  «f.e. 
CaftraRomanorumckhicintclligit;  ad  Euphratem  alrcra  flumen ,  alteraaJ^^ 
num:  quorum  ha:c  fidomiro  Baravo  cuftodia  conftirura;  abfurdum  ^an  rjio- 
liltraamnem,extra  infulam  ,  iocata adfirmarc .  Sed  caftra  Romanorum  P  j$ri- 
mm  ad  Rhenum ,  a  Drufo  Gcrmanicoerecla,  cundla  in  circriore  f111^?01^!' 
pa ,  jam  dudum  fupra  paruir .  Huc  addc ,  qux  fuperiori  capire  e  panegyriclS  ^ 
Adverfarius  chorographus ,  quamquam  argumenrorum,  qua:  modo  adduxi,  nU^, 
tenrarc aufus  fir ;  ramen ,  ne  obloquendi  animus  libi  decfle^vidcrcrur ,  cx  r. 
dir ,  Drufum  eriam  per  Moiam  ,  &  Albim,  &  Vifurgim ,  caftclla  dispofuifle-  ^  ^ 
gumenrario  quidhucfaciar ,  equidem  non  inrclligo.  nam  mihi  dc  unius  ^ftd' 
agirur  ripa.  Sed  heic  eriam  ex  Dione  cirar ,  Drufum  in  dexrra  Rheni  margi*e  ^ 
lum  locafle.  Mifer  geographus ,  quam  recens  lir  ab  hujus  ftudii  rudimenri$»jla 
genue  farerur.  quidpe  caftcllu  id  Drufi  non  in  Rheni  ripa ,  fed  in  Tauno  faw  ^ 
te,ex  adverfo  Magunriaci ,  infra  in  Martiacis  documenris oftendam  haud  du  j 

Cetero  Arenacum,  in  rabula  irineraria  dicirur  A  r  £  N  a  T  1  u  M' 
Anroninum  uno  in  loco  eftARA  natium  ;alio  vero  HerenatiiiM' 
brariorum  variatio  adeo  impofuit  Ortelio,  uti  Herenatium  diverfum  fccerit  a°t^svi' 
co.  Obftrcpitheicquoquenovellusiftechorographus:aitque  Arenatium  p°  vo-i° 
deri  vicum  hodie  Arichom ,  haud  procul  Tila  opido.    Verum  cui  perfvaferl  |  p 
cabulum  ^irenatium  llmilius  eflc  voci  Arichom,  quam  vocabulo  Are**j*  ^efi 
fola  terminatione  fi  diverfa  cfle  arguas  vocabula ;  ego  confimili  modo 
nomina ,  diverfosque  populos  faciam  CMarfacos  &  CMarfatios  5  de  quibuS  $c& 
fuo  loco.  eademquidpe  in  his,  quac  in  illis  vocabulis , fcribendi  eft  ratlO'0tU^ 
inhisatque  talibus  quis non animadvertat ,  folo contradicendi  ftudio  eum  ^fic*- 


GERMANI/E  ANTIQ^LIB.  IL  i73 
fuifle*  Ceterumapud  Antoninumitera  Paniionia?opido7^«^»^?  perripamDa 
nubii  acRhcni  defcriptum,  terminatur  ad  Aranatium .  unde  colligcre  liccbat,  jam 
tLlm  primarium  hoc  fuifle  opidum.  Verum,  quum  in  rabula  indicium  cjusrei  fit 
^ullurri  5  nudumque  vocabulum ,  fine  figurl  urbis  ,  depingatur :  fufpicor  ego ,  apud 
Antoninum  in  dic\o  itinere,  aut  qusedam  locorum  nomina  deefte ,  aut  fupereflej 
hoc  tamcn  probabile ,  adcoque  certum  redditur  c  titulo  cjufdem  itincris ,  qui  bujus- 
modieft  j  Itempcrripam  Pannonuea  Danruno  inGallias  ad  Leg.  xxx.  Lcgioncm  hanc 
Ca^ahabuiHcadColoniamTrajanam  ,  quae  nunc  dicitur  Ke/len,  vicus  prope  Cli- 
v°s  opidum,  fupra  dcmonftratum  eft;  Qiuim  igitur  huc  ufque  iter  fe  duchirum 

xo  promiferit  Antoninus;  ccrtumeft,  duo  reliqua  vocabula ,  Burcinatio,  &  Aranatio, 
vcle  tabula,  vel  aliunde,'  fupcrvacanea  Hbrarii  cura,  eflc  addita; 

Cri  nnes  Taciti  &  tabulae  itincrarix  Gerard.  Noviomagus  &  Hadr.  Iu* 
nius,  ex  morc  fuo  cnodandi  vocabulorum  fignificationes,  contra  duos  luculen- 
«fllmos  auclorcs,  contraquc  omnia  horum  exemplaria  malunt  legcre  Rhinnes^ 
*  Rhenes:  quia  Jocus  is  Rhcno  flumini  adpofitus  5  unde  nomcn  traxifle  cenfcnn 
picctiamiKMuhiliavitTcvidcrcturchorographus  prodicto  vocabulo  Rhenesm^ 
«Utfcribere  Grhinncs  5nova^  &  antchac  inaudita  grammatices  rationc,  qua  liter?! 
f,  prarccdente  divcrsa  confonante  j  aoTpiratur.  QuamqU^m  cgo  contra  homine ,  cui 
°^nisvitainfcholis  transada  cft,  dc  grnmmatica  difputare  nolim.  quidpcquum 
a°ttmempene  juventam  militit,  aulis,  &  diutinis  perpetuisque  percgrinationibui 
^Xcgerim  5  aliquid  grammaticum  latcrc  me  pofle  ,  quod  illi  fit  notius ,  quis  dubitet  > 
rfa  V  A  d  A  quoque  malunt  quidam  diccrc ,  plurali  numcro ,  quam  Vadam  cum 
Tacito.  qux  &  ipfa  x&o-ig  prxpoflcra  minime  placcr.  malo  cnim  cgo  vctcris  fcripto- 
IIS>Ronranihominis,  inLatinis  barbarorum  vocabulorum  formationibuSj  feoui 
*u$oritatcm  ,  quam  noftri  xvi  conjcchiram  lubricam,  ac  fallaccm  s 

Cctcrum'PtolemaBusin  dcfcriptionc  Gallke  Belgica-  opidum  habet  Anyiiemt 
\$«*&t9  Lunodinum  Satavorum .  Nomcn  id,  five  ab  ipfoPtolemzofic  fcripmm, 
!Ve  ab  tcmporis  iniquitate,  aut  impcrito  aliquo  librario  depravatum  ,  fccrte  fal- 

30 ,  m  cft •  Rectius  apud  Antoninum  &  in  tabula  legitur  Lugdunum.  Vrbs 
no<iieeft  amocniffima,  nitidiflima ,  ac.ccleberrima,  Rheni  amm  lmpouta,  gratifti- 
J?um  Mufarum  domicilium,  quam  vulgari  vocabulo  vocant  Lcyen.  Hanc  vulgus La^ 
lnorumhujusajviRomano  ore  Legiam  exprimendam  ccnfet  5quafia  legtone,  vel 
tyonibus  llomanis  didam,  qua:  heiccaftra  habuerinr.  politiorcs  tamen ,  novo  m 
^uuimniodumformatovocabulo,  Leidam  adpclhni  5  quia  vcrnacula  ctiam  lin* 
SVa  cultioribus  dicitur  Leyden .  idquc  gcnuinum  cft  atquc  Germanum  urbis  no- 
J?cn:  iliud  vcroabhoc  deflcxum  .  ufitatiflimum  quidpe  harum  rcgionum  meo- 
7*  litcram  d  in  medio  di&ionum  elidere.  Nec  par  eft,  quemquam  dubitare, 
Hh»um  Antonini  ac  tabul*  cfle  Lejden  5  quando  &  nomen  &  htus  ad  Rhe- 
*X  riPam,  &  intcrvallum  xxvii  millium  patfuum ,  qua:  intcr  noc  &TraJeaUm 

^  Ponit  Antoninus,fatis  probc  convcniunt .  Quod  autcm  Axyidetw  M*xw  m  htore 
^cribatura  Ptolcmax),  x  circiter  millibus  pafluum  citra  citimum  Rhenioflium ; 
JUhil  eft,  quod  te  turbet  ,aut  in  dubiam  trahatfcntcntiam.  decuplo  pe/us  errarc  in  a- 
lis3  ufitatiflimum  Ptolema:o.  hcic  autcm  immanis  ejus  error  in  eo  maxime  perfpi- 
QtUr ,  quod  Mo&  oftium  diverfum  fccit  a  citimo,  id  cft,  HcHo  Rheni  ore,  intervallo 
Ixxiv  millium  pafluum  mterje&o.  Qu6d fi  igitur  Mofar  os  idcm  eflcftatuas,  quod 
^inium  Rheni  oftium :  rccle  hinc  ad  proximum  oftium  locatum  erit  Lugdunum  Ba- 
*y*rumm  Opida  autcm  in  litoreccnfcre,  quaepaullorcmotiora  fucrint  5  ctiamPh- 
a1.0'  ^  Straboni  &  Mcla:,  6c  aliis  geographis,  ncc  non  ipfi  Ptolemaco  alias  quoque  fa- 

Jo  ?tatlln^  Tabula  (ane  itincraria  Lu^dunum  habct  in  mcditerrancis,  a  mari  remotum, 
f  fttl^iffimum  efte  locum  ,  &  a  Drufo  Germanico,  in  l  ampliusilhs  ad  Rhenum 
/^Uis  conditum  haud  dubium  eft  5  quando  tamquam  praeipuum  Batavorum  oPi- 
'UmaPtolcmxo  rcfcrtur.  adquam  diguitatem  nonnifi  longa  celcbntatc  evadere 
P^tmt.  Dc Bnnione  Caniucfatc,  rcbcllantiu  Batavorum  duce,  fic Tacitum  hift.  iv, 
,^-ante  jam  antca  cmmnrn$:Statint%  accitis  Vrifds  (Transrhenanagens  eft)  duarumce- 
rittt^hiberna^roximooccupatooceanoJrrum 


174  PHILIPPICLVVERII 

dein  vagos,  ejr  pAch  modo  effufos  lixas,  negotiatoresque  Romanos  invadunt .  Mu^']] 

cidtis  cajlellorum  imminebant :  quA  a*  prdfeclis  cohortium  incenfa  funt,  quia  *ern 

nequibant .  Signa,  vexiltaque ,  &  qttok  militum,  in  fuperiorem  infuU  partetn  ^ 

gantur  .  &  paullo  poft:  Civilis,  dolo  grajfindum  ratus  Jncufavit  ultro  prafettos  ,f 

caftella  deferuiffent,  cum  cohorte ,  cui  prterat ,  Caninefatum  tumultum  comprejjaru • 

illi  fua  quisque  hiberna  repeterent .  Duas  cohorteis  antc  retulit  au&or,  quariim  & 

Erinio  diripuerat :  heic  Civilis  fua  quemquc  praefe&um  rcpetcre  hiberna  ju  ^ 

bina  igitur  fuere  hiberna;  duoque  caltella  juxta  fita  .  Duarum ,  ihquit  au&or^ 

hortium  hiberna ,  proximo  occupato  oceano ,  irrumpit .  ergo  proxime  occanum  w   '  l0 

Anutraque*  Puto.  nulla  enim  heic  diftin&io .  Sic  tamcn  intclligendum  ccn  c  a 

quia  in  Rheni  ripa  cuncta  praefidia  a  Drufo  locata  fuuTe,  fupra  oftcnfum 5  a 

illa  caftra,  a  Brinione  expugnata,  ad  oftium  amnis  in  ipfo  litorecxftru&a*1-11  ' 

de  quibuspoftea  dicam:  altcra,  fupra  haec,  haud  procul  tamen  oceano;  ne  L 

eodem  fitu,  quo  nunc  Leida  confpicitur .  In  tabula  quoque  primaria:  urbis  ng  ^ 

pingitur.  &  apud  Antoninum  iter  ab  hocad  Argentoratum  dcfcribitur:  ubi  < 

leguntur  vcrba :       Lugduno  caput  Germaniarum  ^Argemorato  M.  P.  cccxxv.  <lu 

quibusdam  intelliguntur,  quaii  Lugdunum  Batavorum  princeps  fucrit  urbsto  ..$ 

Germania:  Cisrhenana? .  Verum  opinionem  hanc  eflc  falfam ,  fatis  fup^  eX  ^ 

patuit,  quae  de  Colonia  Agrippinenfi  dificrui.  Adlunii  igitur  fcntcntiam  ,  a  ^  2o 

quondamquam  longiflimeabii,  chorographumquc  iftum  novellum  una  m^ 

abduxi,  heic  jamaccedo;  vocem  capnt,  ytoinitio  accipiendam  doccntis :  q"ia  j 

dunum  hoc,  fuerit  initium  Germaniarum.  fic  enim  &  intabula,  de  Lugdun^ 

Rhodani  Ararisque  conflucnteis :  Lugduno  caput  Galliurum .  usquehic  legas .  ^ 

ba  Mercellinus  lib.  xv,  de  iisdem  confluentibus  loqucns,  fic  explicat:  SH:* 

exordium  ejl  Galliarum .  exinde  non  millenis  pafftbus  ,  fed  leucis  itinera  mctt 

Hine  ctiam  apud  eumdem  aucTiorem ,  haud  multo  ante  :  Secunda  Germanf^  j 

ab  occidentali  exordiens  cardine)  Agrippina ,  &  Tungris  munita,  civitafibus  arnf 

copiofis.dein  prima  Germania.  Itaquc  qucmadmodum  fecunda  Germania,  id  e  \  jjc 

ferior ,  habetur  pro  prima ,  fi  cxordium  ab  occidcnte  &  mari  oceano  ducas  •  30 

Lugdunum  quoque  Batavorum  dici  poteft  caput,  ideft,  initium  Germaniar^/ 

feftathcic  iterum  acerrimo,  utci  videtur,  telo  adverfarius ,  quod  his  verbis  & 

fum:  InnuereCluverm  videtur,  jamante  Vtolemai  tempora  alicujus  fuijfe  norn!\^ 

fidum  Batavorum  Lugdunum^ ;  quod,  fiorente  prrfertim  PtoIem<eo ,  tam  incljtum  »'  ^ 

tur .    £>uod  cum  pt ,  recleque  concluditur ;  quomodo  quadrabunt  fuperiora ;  q»*  *  ^ 

verba  Cluverus  effert :  ln  ipsa  infula  Batavorum  prorfus  nulla  ad  Taciti  ufq** tc  'fc 

(SxftitiJJe  opida  reperio  .    Nam  fanl  Vtolemms  quum  fioruerit  fub  Antonino  P*ff  j  ^ 

cejfore  Hadriani ,  fub  quo  Tacitus  adhuc  fuperjles  fuit;  quis  non  videt ,  vix  wu  J^. 

certl  exiguum  efje  inter  Tacitum  ejr  Ptolemanm  temporis  intervallum  f  adeo ,  .^rfl0 

dumy  quod  Ptolem&o  vivente  fuit  celebre,  Tacito  etiam  paullo  and  fuperftite  0  J^rk0 

fuijje ,  aut  faltem  opidumnon  exjlitifie  quomodo  potttit?  Na:  tu  mihi  aut  bon^15  |U, 

ris  fophifta,  aut  malus  philofophus ;  qui  adillud  tuum  videtur  tamcerto  c  ^ 

dis .  Egone  abfolute  dixi ,  Ptolemacum  Lugdunum  rcfcrre  pro  pra^cipuo  ^  iC 

rum  opido>  ubi  igitur  illud  meum  tamquam .  Sedvideamus,  qiiam  petlt  uo- 

oftendasvetcrishiftoriae,chronologi2eque.  Caftellailla  in  Batavomm  in^L1la'nijUf 

rumalterum  Lugdunumeffedixi,  incenfa  funt  fubinitium  imperii  Vefpa11^^ 

ex  uno  fatis  liquet  Tacito .  Ptolemacum  geographum  vixiflc,  geograply3.^ 

fuam  compofuilte  fub  M.  Aurclio  Antonino,  Suida:  crcdo.  Iam  vero  aD  jj 

Vefpafiani  ad  medium  M.  Aurclii  imperium,  ccntum  numerantur  anm  •  ^ 

igitur  mimm ,  fi  caftellum ,  quod  forte  etiam  ante  fupradiclam  calamitatern 

prae  aliis  fuit,  intra  didum  temporis  fpatium  inclytum  cvafilfe  adfirmcm  ?  ^  ^ 

phifta ,  quo  in  ardifllmum  mecompellercs  tempus ,  fcnis  Taciti  exitum  cU 

toniniPii  imperio  compofuifti.  Sedad  Lugdunum  meum  redco .  ^oml%c\t,  l{l 

hxc  fuifle  videtur:  Eft  mediaferenuncinurbe  infula  ,  quam  Rhenus  ern  ^ 

duos  alveos  fciflus;  quorum  finifter,  vetus  adpellatur  Rhenus^  dexter,  v°v 

dia  in  infula  ,  id  eft  ,  citra  vcterem  alvcum,  Galli*  Germaniarqu*  °P 

term**' 


GERMANI/E  ANTIQ^  L  I  B.  II.  1?$ 
terminum,  collis  eft,  mediocriter  editus  ,  manibus  mortalium,  ut  liquido  vifen- 
tibu$patet,adgeftus,cui  munimentum  fupcrftrueretur .  ab  hoc  colle  urbem  no- 
^en  traxiffe  colligo.  voxquidpe  dun,  utfupra,  lib.  i,  cap.  vn  ,  diftum ,  veteri 
Celrarum  lingvi  collem  fignificabat ,  fivc  momem .  unde  etiam  eodem  nominc 
^Rhodani  Ararisque  confluenteis  urbs  difta;  quia  in  colle,  tefte  Seneca ,  epifto- 
*a  xci ,  vel  fib  colle,  ut  audroreft  Strabolib.  iv,  conditaerat.  Dio  Caflius,  lib. 
xLVi,hancantea  adpclIatamfuiiTe  docct  Aayiioiwov^  Lugudunum:  malim  ego  lege- 
*e  Axyo%wjov .  unde  fufpicor,  Lugdunum  quoque  Batavorum  Ptolemaeo  nuncupa- 
^umfuilfe  AvyoSbiwov .  Ceterum  collisinhocpra_dicl:us,  a  Drufi militibus  fubAu- 
gufti  Caefaris  principatu  congeftus ,  nomenque  locus  jam  inde  ab  eo  tempore  forti- 
tUs  fit ,  an  vero  fub  quo  alio  poftea  imperatore ,  difficile  difpechi  eft.  lapides  ccrte, 
^quibus  munimcntum  colli  fuperftrudum ,  eamdemfpecie  prc  fc  fcrunt  vetu- 
fetcm,quarnmunimentum  in  litore  oceani,  juxta  oftium  Rheni:  de  quo  mox 
^carn.  Ab  Engifto,  Frifiorum  rege,  circa  annum  Chrifti  ccccl,  conditum  efle , 
SNe  chartis  contendere  velit ,  &  alia ,  qua;  fabulose  in  cjusmodi  chartis  narran- 
tn*>  probaverit.  Opus  certe  hoc  Romanas  videtur  eifc  ftru&urae.  Notandushcic 
eftOrtelii  errorj  qui  Leidam  Plinio  Cafira  legionum  GermanU,  di&am  elfeconji- 
quum  Plinius  univerfa  caftra  ad  Rheni  ripam,  a  fonte  ad  oftium,  a  Drufo 
^ermanico,  ut  teftatur  Florus,  ere&a  intclligat.  Vcrba  Pliniihxc  funt,_Hb.  iv, 
,CaP'  ultimo:  Polybius  latitudinem  Europ<e,  ab  Itali.t  ad  oceanum  fcripfit  xx  M.  L 
eJIey  etiam  tum  incomperta  magnitudine  e]us.  Ejl  autemipfm  ItalU,  ut  diximus,  xn 
x*  adi^flpes  .  unde  per  Lugdunum  ad portum  Morinorum^Britannicum ,  qua  vide- 
tUr  nenfuram  agere  Polybius  ,xi  M.  lxiij .  Sed  certior  menfura^  ac  longior  ad  oc- 
C(lftmfolis  4tfivi,<>fliumque  Rheni ,  per  cattra  legionum  GermanU,  ab  iisdem  dtrigi- 
1ur  Alpihus^  rn*  xliij  M.  P.  Hax  igitur  dc  Lugduno  Batavorum;  quod  caftel- 
lut*>  initio  i  Drufo  Germanico  hibernandis  militibus  eredum ,  unum  fuit  ex  duo- 
°Usilliscaftellis,  oceano  proximis,  qus  cohortium  prafe&i  incenderunt,  quum 

»nio  caftra  juxta  fita  dinperet.  .  , 

,  Alterum  ex  his  caftellum,  alteraque  cohortis  caftra,  ad  oftium  Rheni,  in  ipfo 
^ni  litore  fuifle,  jam  antea  dixi .  Hoc  fitu  nunc  antiquiflimi  rudcra  muni- 
menti  manent,  propc  vicum  Caftoyk  op  fee,  aequoris  flu&ibns  obruta  5  nec  nifi 
rec*dente  maris  aeftu,  Euro  litus  nudante  (quod  pcrraro  accidit)  fpettanda  fe 
Pra^bent.  Vidi  ipfe  haud  femel  maximam  eorum  partem.  Pars  etiam  arenarum 

Urnulis  abfcondita  jacet.  Annales  Hollandias  Brittenburg,  accolae  autem  Hollan- 
^hodie  ffet  huys  te  Britten  indigctant ;  nomine  obfcuro,  &  abftrusac  qriginis. 
Vlllgo fcriptoresnoftri  farculi interprctantur  domum,  feu  arcem  Britannicam:  quafi 
°PUsIulianiCxfaris,aBritannia,  objecM  infula,  denominationem  habuent.  cujus 
feicompluraadferuntargumcnta,  partime  fabulofis  annalibus ,  partim  e  Marccl- 

Im  Xofimique  hiftoriis  dcfumta  .  Marccllinus  lib.  xvin  ,  de  Iuhano  loquens , 
^pida  Gallise  ad  Rheniripam  rcciperante:  id  inter  potifitma  maturl  duxtt  implen- 

Um,  ut  ante  troeliorum  fervorem  civitates,  multo  ante  excifts,  introiret,  receptasque 
c°mmu„irer  fjorrea  quin  etiam  exfirueret pro  incenfis ,  ubi  condi  pofiet  annona ,  a  Bri- 
**nnis  fvcu  tYamferri.  Fidem  de  re  copiolius  Zofimus,  initiolib.  in  :  4&y**u 
^f/ £**[tcu>xg  t(c'Esl^ove^  fjSfl  Tt&ra&KovJct  iroX&q  SfaKaptvox  rutfqvu  Kctleth*}(poTccf>  K&t 
^1"^?  (fy)  CticCqcLTXS  7n-Mtr}K0TOl4  ,  W  ^  T8TUV  0lKV\T0^.q  ,  a,7r{oov  ov&s  &tii9@* ,  bV&l4*9** 

^6T*  v^xtx  x*(puoav  «i*ej^riS'  id cft :  Franm>  &  Akmamws,  & Saxonas,  jamxi  ur~ 
ets *d Khenumfttas  cepiffe,  ac  prorfus  easdern  devaftajfe,  civcis  &  incolas  infnita  mul- 
1ttudine,  Ciim  tnnumerabili  fpoliorum  copia  abduxijse .  Hos  uti  Gallia  pclleret  Iulia- 
?lls>  cxcrcitum  adduxit.  Vaftataautem  Galliae  ora ,  quam  didd  Germani  obtine- 
ant ;  *%k  iZUV  J  ^  xojoHcti  Totc  <mp2<rt,  toIov  Si  ri ^x^toj\,  rS  pVw  Wc  ™~c  *%*)ic$c  * 

r  (   .S .  )  Wio  ivviiv©*  TaXcSiKov  eif  to  K\haflauv  TTiKay®-  c^Movt^ 

^iwjr®,,!  B^fl^i^  y?<r®-  aivaKotriotg  qotliotq  JltinKiv,  oKTme)™  ™&f*ovvA*v  |u- 
*  rwcLyzyAv^  o')c]aKO(ria  KaQ.o-Kivaa-i  vftola  pclfyva  XtpGuv ,  Tafca  Tl «?  tIw  Bpi$avta* 
^"£^^,  xe^  o-ncv  \iroW  W  tStcv  T*k  iro&fitot;  vskoiotc  aid^  At*  ™ 
^o-Kaw^.  rWniroiaFWW^w  ^to|8^^w«/  ih^wi,  faicriTotg  Xtndt- 

P  iiij  te« 


i7<5  PHILIPPI  CLVVERII 

Q&o-i  rcag  otKelcug  7zrote<rtv,  etg  ro  K&f?fo(pri  XPnQtc^y  xgj.  ajretoctf  rlw  yla),  K&i  ^Z6/(  rt^Tf 
™3hr$i*  i%\v.  idcft:  quum  ignorarct ,  quo  paclo  prrfemirerum  ftatui  confitleret,  I* 
quid  machinatur  .  AdextrcmosGermama  fineis,  (dcfunt  nonnulla)  qtt&  Gallicagem{ h 
Rhentu  in  Atlamicummare  fefe  exonerat,  abeo  lilorc  idcccc  infula  Rritannicaftdin  £ 
Jiat .  itaque  colleclts  lignis,  ex  iis  filvis,  qu^  fiumtni  adjacent ,  ixcc  navcis  lem  bunf' 
jores  ftruxit .  his  in  Britanniam  mifisis ,  fritmentum  adferri  curat :  ejusque  fluvU  ^ 
navigiis  adverfo  Rheno  fiubvcciiomm  inftituit .  quo  fiepius  iterato,  quod  navtgatto  ^ 
<vis  efset ,  abunde  pr&butt  iis ,  quos  opidts  fuis  resittuerat  ;  unde  partim  vitfitarent, 
tim  fiementem  facerent ,  fwr/zw  ^^/  mefiem  ufique  commeatum  haberent .    Vcrum  ^ 
vcis  has  ixcc,  lembismajorcs,  ubi  tu  ccnfcs  cxftruclas  \  ad  citimum,  mcdium,_^ 
vcro  adcxtimum  Rhcnioftium*  Adcxtimum,  autmcdium,  fidixeris,  ignoras^ 
fulam  Batavorum  co  tempore  non  in  Romanorum,  fcd  hoftium  fuifle  P0^,^ 
tc.  lic  namque  idcm  Zofimus  paullopoft:  ndvjav  cfj)^  «V«V«v,t  cwroQtfi*? 
^myvovjoov  IXtt^i  Txrcto-yi ,  (c  oovv  x<&7rc»)  rxg  m  nrtyLXiXzt^xg  ^TnXetc^  'zrccv&MQc/?  ^  t  , 
SoKyQlvlcdv ,  *Lctjrovtg ,  ot  rxrdv\w  J\vj  KctoTt(>ooTct]ot  r  ck£o?v£vo^uv  fictoGctpav,  ^r^^ly. 


10 


tUlV  ^  K.UU/\V<Jf/~yj<Ji  U  ^tttOtWKf  ,  iX  [4,7]  Jttl  l±.OU\UK£/.    0\QVLUOU\    UHWtiOW    Ct  i  1  IOCV  w4  »"  «, 

t<po<tx ,  tnKoict  vccvTTYiyyio-cii^joi^  <f[t&l  rS  T^vx  rr}v\ssro  Q^yKM  i^ofJjjjlw  vmfi&^r^t^. 
ff)n  rtjv  vtty\koov  V  oopaiotg  dojLttc&yQitv ,  K&f  ry  Kct!gt(3tct  vs&c^ovltg  ,  yjv  <f\jxa'  ^l?^®*6 
v@»  vtjrov  •aroifc  ,  irdoyig  vropLfitctg  fjta£ovcivyjo-ii ,  ro  Zcthtuv  t()v(&> ,  $cy.yKM  ^ru>(^^ °l^f 
rtjg  otKtHotg  %udu4  \szso  ~Zct£6va>v  eig  rctvrlw  rr)v  vrjtrov  dTvihctQivjctc  t^t&ctfiKov.  ctvTI 
xcntmaoreoovTs-cto-ctV^jutaw  idcft:  Omnes  jam pf°f 

in  iis  locis  barbari  fpem  omnem  abjecerant ,  tantumque  non  ad  internccionem  f  ,^ 
exifitmabant  fuorum  reliquids  ;  quum  Saxones ,  omnium  eas  regiones  ^nco^en!tUlc01A 
barorum,  ejr  animis ,  &  corporum  viribus ,  ejr  laborum  in  prccliis  tclcraniit-,  I 
mi  habiti,  Cauchos ,  nationis  fu<e  partem ,  in  Romanorurn  folum  cmittunt .  ^^fa 
mis  Francis  transitu  eos  prohibentibm  (qui  metuebant ,  ne  juflam  Cjfari  caufi^  f  ^ 
rent  fife  rurfus  invadendi)  navibmconflruclis ,  Rheno  prxtervecliparentcm^A 
imperto  regionem ,  in  Romani  juru  folum  contenderum  ;  &  adpulfis  ad  BatAVt^  ^ 
hm ,  quam  bipartito  divifm  Rbcnus  infulam  efficit ,  quavis  infula  amnica  ^0^'^ 
liorum  nationcm,  Fmncorum  partem,  vi  Saxonum  in  hanc  infulam  fuis  c  ft^y  f(Jjh 
£famy  cxpulerunt.    H<ec  infula  prius  Romanis  in  univerfum  parens  ,  a  SaM*  |^tC| 
pre  pofsidcbatur .    Ergo  fi  infula  Batavorum  in  Romanorum  nonfuit  P0^^ 
hoc  temporc;  multo  minus  fucrunt  ca,  quac  ulrra  infulam  lita  funt.    v  .  f(. 
Rhcnus  jam  Plinii  acvo,  medio  ore  modicum  nomini  fto  cufiodivh  alvcttnr.  <\ 
nuts7  ut  inquit  Tacitus,  infulam  inter  Germamsque ,  continentium  terrara^Jf  ^ 
fecerat .    Zofimus  autcm  tradit,  navcis  a  Iuliano  cxftrudas,  lcmbis  fui^ 
res :  quas  hactransire  ncquiverunt ;  nefuperiorem  quidem  amnispartem,  a  ^.f 
veo  flucntcm.  nam  fuvialibm navigits  ad  opida  fubveclum  frumcntum  f1'^^ 
netigitur  tcrtius  alvcus,  nempc  citimus,  qui  cognomentoVahales  dicitur,  &*  Jia, 
CMofie  fluminis  ore ,  ut  inquit  Tacitus,  in  oceanum  ejfunditur .  ad  hunc  cxltiL  ^ 
ves  iatis  commodc  ac  tuto  potucrunt;  hujus  ripa  finiftra  Romano  cX-^^\v 
impcrio  fubjeda  ;  ut  fatisapcrte  indicat  Zofiraus,  dum  Cauchos  pracrcrveclos  ^ 
corum  ditionem,  idcft,  infulam  Batavorum,  in  Romani  jurisfolum  pcnctra 
morat .  cx  qua  ripa  nuper  Iulianus  ipfos  Salios  ejeccrat;  ut  fupra  in        cC  & 
ex  praedklo  Marcellini  libro,  oftcnfum.    Hax  quoque  ripa  ligna  ,  ad  1?  ^ 
ftruendas  navcis,  fuppcditarc  abundc  potuit :  fiquidcm  hoctiaclu,  ut  [ 
Arducnna:  dcfcriptionc  docebitur,  nil  nift  filvarum  denfitas.  contra  vcr°  fy-l0 
alvei  ripa  paluftris ,  ut  fupra  oftenfum  ,  &  crebris  occani  aftibus  fuperW^.j^ 
tavorumque  infula  minor ,  quam  cu jus  ligna  in  tot  navcis  fufricercnt .  &,J<Jlifi 
&alia  hcic  conjeclura  cx  ejusdcm  Zofimi  lib  .  iv;  ubiharc  leguntur:  ^  }j^k 
i£avtt<zciv\ig  ,  dv&tTrov  QaQxict  rov  Mct^ifjtov  •  yjj.  7xri£/div}ig  rr]v  ctXxpyibct 
[jtct,  <Z2^tf%oyj[ict  rov  doKicwov  vctvtri  J\ictjoctv\tg  rx  tfqvx  'ZfftPO-Mp/^iSrjcrcti/  c%^°^a^  '  vft  0 

lili  faale  ad  feditionem  impulfi ,  tjMaximum  imperatorem  adpe/iant  :  M  tra  0$ 


GERMANI/E    ANTIQ^  LI  B.    II.  j77 
cum  diademate furfurii  ,  confefiim  transmifio  navibus  oceano,  ad  oftia  Rheni  adfulerunt. 
Ad  omnia  fimul  oftia  naveis  adpuliflc  haud  verifimile  eflj  ultimo  eorum,  quod  Fle- 
Vum  dicitur ,  longius  in  Germanorum  folo  diftante.  ad  medium  non  adpuliiTe,  inde 
probatur,  quodtcnue  idtunc  temporis,  atque  modicum,  navium  e  Britannia  ad- 
venientium  impaticns .  Manetigitur,  utante,  citimum,  id  eft,  Mof«  os ,  immen- 
um,  6c  navium  etiam  magnarum  capax.  Quapropter  nequidquam  a  Britannica  an- 
n°na,  &  Britannicis  mcrcatoribus,  ut  illi  volunt,  vel  a  Britannico  trajeclu,  di&um 
niL1nimentum,ad  medium  Rheni  oftium,  Britannici  cognomen  tunc  dcmum  tmxiffe 
contendas.  Antiquum  tamen  id  cflecognomentum  ,  exProcopio,  quamvis  miro 
£e  his  remotioribus  oris  fabulatore,  haud  perinde  obfcurisdocumentis  colligo.  Vcr- 
a  ejus,  rer.  Gothicar.  lib.  i v,  ha:c  funt:  KctQ  J[ex{°w  tStov t$  tb  Ovdgvav  hQtt  3  t&l- 
******  v*l<rMTcug7oi  d[rj  cv  vrjcrq)  B£/t?%  KctXXftyri  mkIwtcci  ,  nroXefiog  ^  ft%x*l  ^cthtotg 
T°ioi<rdt.  Ovctovot  fth  V7r\p  1'toqv  r5ro]ctfjtov  iJ^iwJcq.  cfltrjzxcri  cfij.  d%g/  \g  cdKtcu/ov  tov  ctpKjtSov,  ^ 
^bpov  Vxlwov '  ogTnp  cwTxg  ti  d]to^{      <b&yyisg  ,  w  j&T&ct  tdvri ,  c2  Tctvrri  'tfyvjulcq.  Boiilict 
l6  *1  vyjo-og       TXTuplv  tS  aKectvS  kHtch  ,  Tng  r)'iov@«  a'  -zrofov  ctTroS-ev ,  d?b!  ocrov  gztStm 
•  V*KOcriw,KctlctV7J)tpv  t  tS  tflwx  oxQoX&v  fJtct\t$zt'BoeTlcu>totg  J[e  ^  QisXrjg  t?£  Vqcns  fttt&fcv  ew- 
^^^pirlctvictfih  vsog  $vo{]ct  Tsns  xetTcu,  rjXiov,  xctjct  <£  fcurctvoov  Tct  ec^ctlctx^fctg ,  dftcfit  gzt^lag 
nasyv  ?j  \g  Tit%cuti%iXiisg    r)7retox  J^ixaact '  Boirltct  d])  \g  <£  Tct^iotg  r«  omcS-ev,  ct  <J[rj  ■arepf 
2o^qV°V  ^y^ppw*''  lcurctvtctg  d]r\Kovori  t&f  BgerJctvZocg  <zr&r  @oppctv  dvtfiov .  BisAq  d]}/oozt^f 
v  Urtisg  ei^evcq ,  \g  uKectvS  tS  <ztf3g  ty\  ctpKiM  Tci  i^ctjct  KetTctf .   B^rlioiv  d]).  tIw  vrjovv  iQwi  rfiot, 
f™<x>vS-pa7ro7ulct  exaoT '  BctcnAevg  Tietg  cwtuv  eKctqcc  \(pe<p}Ki .  ovofxctjct  d])  K&tTctf  Tolg  eGncrt 
^THg  ,  lCyytKot ,  t^f  <Pg/aroveg)  f&f  01     vqra  dptcJvvftot  B^Jiloveg  .  TocmvTVj  d])  r]  r  eVvouV  w 
^&owTrict  (pcttvtlcq  xcrct,  oogn  ctvct  Txrctv  Zt(&>  xctQ  ■zxro^g  ci/S-lvh  fu&viq-ctofyuci  ^tw  yvvcufy 
"<<rcu<r\v  eig  ^^.yyag  x^pScrt.  ot  d])e  cwTxg  evoiKi^iscriv  eg  yrjg  £  crcpiTtoctg  t>)v  \prltttoTioctv  $okS- 
^«VoEf.  Ideit:  Sub  idem  temfu*Varnorumgenti&  militibus  infulanis,  qui  Brittiam 
ln!uUm  irtcolunt,  bellum  &  frcelium  evenit,  hu\mmodi  ob  caufam .    Varni  ultra  Da- 
^vium  amnem  habitant :  fertinentque  ad  oceanum  ufque  feftemtrionalem ,  ejr  Rhenuni 
^men^  qu0(i  €0S  ^  pramos  al>  inviCem  dirimit,  ahasque  frrtereh  genttis ,  hasce  oras 
3o  ^aC°l€men "•    Brittia  autem  infula  in  hoc  oceano  ftta  efi ,  hattd  ita  frocul  ab  litore ,  fed 
£   5  wciter  ducentis  diftans ,  ex  adverfo  maxime  oftiorum  Rheni ,  inter  Eritanniam 
^hulen  infulam  .  ctenim  Britannia  versus  occidentem  folem  eft  ftta ,  ad  Hiffania  fe~ 
e*trema ,  ftadiis  haud  minus  ivco  a  continente  diftans .  Brittia  vero  ad  Gallu  fo- 
C*/??'       in  oceamtm  wrgUM,  eft  fofita7  ad  feftemtrionem  fcilicet  ab  Hiffanil  & 
U  converfa .    Thule  autem,  quantum  mortalibus  comfertum,  in  extremis  verstis 
P  en^triouem  oceani  fartibm  eft  fna  .    Cetero  Brittiam  infulam  tres  numeroftf>im<e  />- 
Um  nationes ;  quarum  unicuique fuus  rex imfcrat .  nominanturautem  Angilifrifones^cj/* 
y!1  *dem  cum  infula  nomen  habent7Brittones .  Tanta  vero  harum  gentium  mtdtitudo  efty  uti 
™n&*tis  annh  inde  homines  magno  numero  cum  uxoribus  &  liberis  ad Francos  emigrent-  qui 
*$0Slneam  agrorum  fuorum fartem excifiunt,  qudmaxime vjdetur deferta  .  Subjicit  hinc 
Cail&m  belli  inter  Varnos  &  Brittios.  nempe,  quia  Hermegiliclus,  Varnorum  rex, 
^^iturus,  fllium  RadigerUm  ducere  voluit  novercam  fuam,  natione  Francam  5 
P°fthabitis  nuptiis,  Brittia;  Angljtpromiffis .  Cujus  rei  indignitate  atquecontu- 
^ia  il]a  pCrm0ta  ,  bellum  Varnis  intulit,  cum  exercitu  ex  infula  ad  Rheni 
profecla .  Verba  vero  Hermigillcli  ad  Varnos,  quibus  nuptias  Franca?  mulieris 
f  ISV  ^va^t,  haec  Procopius  recenfet:  b^t?<o*  fiev  yao  xlX  ccnv  Shftiyvv^  vfttv  olov  n  eicrty^ 
^hn  oi|/e  75  ^  pcXig.  Ovctpvoi  cTe  £  <P&yyot  txti  fidvov  rS  ?'ijvx  to  vtJup  ftelctfcv  eX^C^  '  ^  c^  : 
yltttf  namqne  ne  commercia  quidem  vobiscum  inire  queuut,  nifi  fero  atque  agre .  at 
glT^  ac  *r*ncihanc  tantum  Rheniaquam  intermediam  habent .  Hincita  deBrittiaAn- 
^  (}   J)*^*  ^avTMct  TirectKQcriotg  dyz^ctQt,  ^cLTiUftctlct  n  cwTctig  \v3-eftevrj  x'x  n^ov  *if*>vg/ct- 
CO0f'Cct  wfyw ,  cwTr)  tprjysiTO  cRri  T*g  Ovctpvag  rjj  <rpaTicZ  Tctvjri.  id  efl  :  Collettis  itaque 
c  c  c  navibus  e]r  exercitu  iis  irnfofito  non  minore  centum  millibus  hominum,  ipfa- 
,  tn  Kirnos  eum  eduxit .  Et  mox  de  Andis  :  ^XKiuot  <f]e  eicri  ts-ctvTuv  uctXigu $cts- 


i78  PHILIPPICLVVERII 

pjv  i<f{jt  Ovapoi  'wsroiaui  eteiv ,  dfod  TxrtQi  r&f  cwtdi  dwailts .  id  eft  :  Sunt  atttew  tn^ 


'ijli  barbarorum  omnium ,  quos  novimw ,  forttftmi :  &  fedites  froelia  incunt .  U 
cnim  abeft,  ut  equitandi  fmt  fudioft,  uti  ne  norint  quidem,  quid  jit  equus  :JJ4*t  ^ 
ne  fer  imaginem  quidem  viderunt  .  neque  cmm  umquam  animal  hoc  in  Brittia  ftti^ 
fum  .  Sed  neque  Varni  funt  equites  ;  verum  fedites  ejr  iffi  omnes .    Et  mox,  de  c 
&  prcelio  Anglorum  cum  Varnis:  eV$S  <f[t  KaTtvfttvQtv  «V  rijv  faioov, ^p^f^v^ 
7Tip  cwtuv  ?£%e,  tXvp°v  TS-yi^ctfJLiWi  Txrap  cwty\v  (idhtsu  TtivcnGoXrjv  tS  vro&pS  V*viS^ 

cXiyuc  twv  cwtS  ct7TifjL{vt3  Txravn  d])  t£  dfoot  tr&rS  tov  diihQov  cJJn  w  voMpW 
xttev{.  ts&lomlivovlo  etyi  Ovapvoi  toti    ti  uKteuS  qiov®^  ^  rVv*  cw&tTwc  ^irofty  ^ 

dtputcfjLtvuv  xcfioi  Tax(§h>  ^yyihuv ,  %wAfxi£ctv  ptv  dfUCpoTigoi  tg  x^C6^  a  .    i  fh 
^uvlcq  J[t  xc&k&t©»  Ovapvoi.  id  eft  :  Voliquam  vero  ad  continentem  naveu 
lerunt  ,  virgo  quidem ,  qu*  illis  praterat ,  <vallo  ad  iffum  Rhenioflium  cmrnunit0 
paucii  illic  manfit  5  reliquum  vero  exercitum  omnem  in  hofteis  tendcrc  jufit  - 
autem  caframetati  erant  haud  frocul  oceano  ejr  Rhcni  offio  .   quo  quum  ^.^J^ 
veniffent  i^fngli ,  frcelium  inter  utrosque  confertum  efi  :  qno  Varni  magna  vt 
tur .  Mira  mehercules&  tcrrarum,  &  gcntium,  fimulque  tcmporum  confu u0'  ^ 
fula  erat  in  Rhcno  ad  occanum ,  inter  Vahalem  &  mediumRheni  ^vcun1'  ^. 
'Batavia  dicebatur  j  &  caftellum  in  ea  ad  ipfum  Rheni  oftium,  nornine  J> 
ab  objc&iinfulae  Britannia:  vocabulo,  an  aliundc,  &  quando  primd  lic  cogn  ^ 
iiatum,  haud  facilc  cgodixcrim.  dein  idcm  Rhcnus duobus cxtimis alvcis,   3  . 
&  llala  ,  quafi  unam  includebat  infulam,  quam  Batavi  intcr  Vahalcm&  ^ 
nomcn,  ulteriora  Frifii  ad  lfalam  ufquc  &  lacnm  Flcvum  incolebant .  ^ 
ras  Angli  ,  una  cum  Saxonibus  &  Varnis  ab  finu  Codano  &  dextra  AJ ^1*  ) 
fub  Diocletiani  imperatoris  (ut  infra,  lib.  1 1 1 ,  cap.  xxi ,  in  Saxonibus  cio  ^ 
tcmpora  profedi  occuparunt;  perque  c  l  circitcr  annos  perpetuo  tcnuerunt ;  ^ 
fub  Valentiniani  1 1  1  &  Theodofii  1 1  imperium  Angli  cum  Saxonibusin  ■ 
niam  transgreffi  funt;  Varnis  indiclaRhcni  infula  apud  Batavos  atque  rn  . 
lidis .  Sub  Iuftiniani  dcmum  tcmpora  bellum  exorfum  erat  Anglis,  BrltanIJ^ntcjs ' 
ncntibus  ,  adversum  Varnos  ,  infulam  ctiamdum  Rhcni  ad  oceanum  coc 
quod  quum  narrarc  heicinftituiftet  Procopius;  quo  id  commodius  al c"°.rl.  utao- 
tclligcrctur,  fcdcis  utriusquc  gcntis  indicarc,  ci  confilium  fiiit .  Quum^!  t. 
diviflet,  Anglos  quondam  Rheni  infulam  Bataviam  apud  caftcllum  ^1'1^13^^ 
nuille,  dein  vcro  inBritanniam  transiiTe;  ca  loca  t\  nomina  tcmporaquc  v  ^ 
ac  mire  pcr  oblivioncm  confundens,  Bataviam  fccit  Brittiam  ;non  jam  in 
fed  in  ipfo  occano  cc  ftadia,  id  cft  millia  pafluum  xxv  ab  amnis  oftils  ^0 
quod  fpatium  indc  ciadfumtum,  quia  audivcrat,  Britanniam  tot  chci^  ^ 
pafluum  a  Gallia:  contincnte  abefle :  quam  tamen  ipfam  cum  falsa  Britti^  .^j. 
fudit ,  camclcmque  fccit .   quidpe  quum  intcllcxiflct ,  Anglos  tunc 
am  una  cum  cognominibus  infulse  populis  Britonibus  tencrc  ;  ip^e  ^1  ^cfi 
id  cft,  Bataviam  ab  iis  fimul  &  Eritonibus  Frifiisque  poflidcri  putavit  •  ^ 
hoc  noftro  faculo  nonnulli  dodi  viri,  quibus  fatis  clare  pcrfpicicbatur, 
niam  illum  intellixiflc  fub  falfo  Brittise  nominc;  Frifionum  quosdam  Ua |jj 
Anglis  in  Britanniam  perveniflc,  per  fummum  errorcm  arbitrati  funt .    .  0flja> 
cm  putarunt,  Britttiam  hancinfulam  re  vcra  quondam  fuifle  ante  Rhc" 
fpatio  prxdido  diflltam,  poftca  vero  altioribus  violentioribusque  occanr  ^3<1 
bus  abforptam,  vel  elutam  .  At,  qua?nam,  qua?fo,  heic  potuit  elui  ^^(fif 
gnitudinis  infula,  qua?  tres  diverfis  numerrfifllmasque  gcnteis  fuftinucrit- 
bus  unaAnglorum  gens  ccntum  millia  armatorumad  bellum  Varnis intcr 
ut  partem  tantum  corporis  fui  emifcrit^  Nuga?  funt,  &  logi  ineptiflim1  •  . 
hcic  in  oceano  ante  Frifiorum  Batavorumque  litora  jam  inde  ab  ^?^s  Jo^' 
poribus  interiifle  infulas,  quae  incoli  potuerint,  infra  lib-  111,  in  ^ 
bo.    Britanniam  intellexifle  Procopium,  certum  cft;  quando  co  teir,P°^j 
gli  jam  xc  circiter  annos  eam  infulam  cum  Saxonibus  tcnucrant.  Tjr^fp^ 
tem  ait  Brittiae  incolas  adeo  cquitandi  ciTe  imperitos,  uti  ne  cqui  qul  1  $  d 
ciem  noverint,  id  paullo  fupra  veritatem  ab  vmfaAMS  quodam  ^11^.^^ 


GERMANI/E  ANTIQ^  LIB.  II.  i79 
namtum  fuiffeexiftimode  Anglis  fimul  &  Saxonibus:  qui  adeo  navigandi  fuerc 
ftudiofi,  uti  ejus  artis  omnium  fuerint  peritiflimi  j  ut  fupra  lib.  i  ,cap.  xviii  , 
oftenfum  eft .  Ceteriim  Varnos  tunc  tenuiffe  una  cum  Batavorum  reliquiis  Bata- 
viam,  apud  Vahalis  ripam  Francis  Brabantiam  tunc  tenentibus  conterminos,  ex 
ttliqua  Procopii  narrationc  colligo  .  ■■  . 

Patet  igitur  haudobfcure  ex  hadenus  allatis,  praedi&i  apud  Rheni  oftiurn 
^unimcnti  nomcn ,  quod  vulgo  nunc  incolis  Het  huys  te.  Britten7  haud  elTe  novum; 
Pofterioribus  demum  temporibusinventum ;  fed  antiquiHimum.  cujus  tamenori- 
ginem  ncmo  umquam  monftraverit;  quum  nullum  eius  rei  apud  remm  kriptores 
°exftetmonimentum  •  Ortelius,  ut  antede  Lugduno,  heic  etiam  falso  conjecit : 
munimentum  hoc  Caftra  legionum  GermanU  adpellari  Plinio:  videlicet,  quia  hic 
oftium  Rheni  fimul  cum  caftris  memorat5ut  fupra  oftenfum .  Cctcrum,  arma- 
^ntarium  fuifle  Romanorum,  creditur  vulgo  ex  lapide,  qui  ex  iisdem  (  &  hoc 
VulSocrediturmagis,  quamfcitur)  ruinis  crutus  ?  hujusmodihabet  infcriptienem: 

Imp.  Caes.  L.  Septimivs  Severvs  Avg.  et 
M.  Avrelivs  Antoninvs   Caes.  tON.  xv. 

YOL.    ARM  AMENTARI  VM  VETVSTATE 
*0  CONLABSVM    RESTITVERVNT  SVB 

VAL.    PVDENTE    t  E  G.    A  V  G.   PR.  PR.  CYRANT£ 
'CAECIL.   BATANE   P R AE  . 

Verum  Cornelius  Aurelius,  &  auftor  magni  chronki  Hollandiz,  diTertiffimis  i& 
ftanturverbis  circa  annum  Chrifti  tiO  ld  tl,  erutum  fuiiTe  hunc  lapidem' 
P*>pc  Leidam'  in  vko  Roomhurg .  Et  cur  armamentarium  ipfo  in  htore,  pnmo 
MiumSui  «pofitumi  tum,  quare  adeo  munitum  ;  triplici  vahdiffimoque 
^uvo  drSatum>  Nam  q\iod  Iunius  armamentartum  defcnbit,  mummentum 
i  **«s  unsbusate  contra  vim  inftruttum  ,  id  parum  pro  milite  pento.  quis  emm  rei 
°^HtariVadc6  ignarus,  ati  nefciat,  aliud  cfTe  munimcntum,  ahud  armamentarium  ? 
*  armamentariis  autcm  exftruendis  commoditatem  magis  reponendorum  arma- 
^ntorum  bellicorum  fpcdari,  quam  munitionem .  advcrsus  hoftcis?  Nec  elt, 
Vod  armamenta  heic,  ut  quidam  opinantur,  intelligas  nautica.  armamentartum 
i(*  adoellatur  in  lapide  xv  cohortis  voluntariorum  5  non  vero  nautarum  .  1  roindc 
^omanobureio  id  potius  concedamus :  de  cujus  loci  antiquitate  poftea  plura  di- 

^CnSSud  jamfatis  abhoclitorcremotumhabeo.necverolap.s  tumm 
inCm™um  converfam,  ftd  armamentarium,  vetuftate  collaplum ,  nang 
^itutum  VaZturrim  i^m  Caliguk  longe  aho  proculque  hinc  remoto  fuiffc 
flt»,  faS'meo(kndere  poffeputo5  faiftoriS  ejus  expedition.s  paullo  altius  repe- 

looscirca  fe  habebat-  expeditioms  Germamc*  tmfetum  ceftt:  neque  dtfiuht  ■  Pojtquam 
^r/^LjlZ^Xlimttrii,  fauco,  de  cuBodia  Germanos  tra,tc, ,  occultqut 
30  »™  Sum  iS^M^r^  ^  *SW**>  rtunturt 

30  J»  fZZX;  f  cum  Jtcis  &  fJte  equitum  frttorianorum  tn 

tjcl^ql     bmbus,  &  inmfdumtrofbsorum  adornatts  '^^^ 
tcrt"t,  qui  recu  i  non  efTent    timidttatem  &  tfnaviam  corrtfutt .   De  eadem  te  ita 

**»  *  m  ^yJL  »%m**9-  •  k»  5 ..  ^  i  r  ^TdZZLT 


iso  PHILIPPICLVVERII 

( tuQug  -n  ydo  oXtyov  v7r\o  t$  V^va  <zsQ%odDv\voLg  U7rt<rpt\pi,      {ctQ  txto  oppfaotg  u>$  W 
Bpfrjouiictv  5£p\tuo-odv  ,  (Ltt  cuitS  tx  UKtctvS dvtKOfjLtS-y} )  txs  </]),  uTrqKOXS,  txs  Tt  avft^P^ 
TxgvroXtTotg,  >nh&&H&  fJLtytqzccKotKiipyviQ-tv .  Hoc  eft:  ^At  Cajus  in  Gailiam  froftc  ^ 
obtentu  Gcrmanicibelliufm  %  quod  eagens  aliquid  novimotm  dediffet :  revera  attte^ 
animohabens,  Gallias  quoque ,  ofibm  florentets  ,ejr Hiffania*  exftlare.  In  Galliam% 
quum  venijfet ,  hoflium  terram  nullo  malefcio  infefavit :  nam  Rhenum  farumfcr  t 
grefjiu  ,fotinus  inde  feferetulit :  tum ,  quaftinrBritanniam  iturus ,  fromotis  cafrtt-, 4 
iffo  oceanorediit.  at  frovinciales  fubditos,faederatos ,  civeisque  mirum  in  modum  adp  ' 
Narrat  hinc  prolixo  fermone ,  qux  &  quanta  mala  contra  prardi&os  homines  in  j0 
lia  patraverit  Cajus.  cx  quo  adparct ,  diu  ipfum  poft  difccfllim  a  Rhcno  in  Grtw  , 
gifle,  antcquam  id  fecerit,  quod  tandem  his  verbis  auclor  fubjungit : ^rf% 

CV  TitTO>  TOV  Ti  UTOXtfJLCttQV  ,  TOV  tS  fo&Ct  fffCttSct  fJttQ.7TifJL^0tg ,  K&f  (JLCtQuV  OTl  <B7\ii™>  a1F,  ' 

9&j  ct^ag  «aroW  f  fJttT  cwtS'  ort  xji)  \g  tov  ooKicwov  tXQuv  ,agH^ja/  rvj  Botftcwiot  ^7^! 

Tsrctvlccg  rxg  ^PjLnuTotg  cv  rrj  qiovi  <^^xct^ocg,^tY\piig  71  i7rtQ>r\,  vjfjj  oXtyov  '^m  $  y*f  * 
pctg,  civt&7\iu(t.  tyij  fttjd  tQts  cJtti  @tj/JLctT(&>  uxJ/tjX^  ttjja-cte,  o-iwdrjfLotTOtg 
dog  tg  Ltctxhu  d\^g  ,  TOtg  Tt  ottXmyKloLtg  t^o^wjotg  cwTxg  ,  «V*  i£ctt(pvrie  cfflMvt* 


cncivotg  Tci  Act<puyL  J[ei^w  Id  cft  :  ^At  Cajus  Ptolcmmm,  lubd  filium ,  evo^h 
quum  cognovijjct  de  ejus  divitiis ,  necavit:  nonnuilosquefr<etereaaiios.  quo  umt°rt 
amadoceanum  frofeclus  ,  tamquamin  Britanniambeilumtranfliiturus ,omnesi»Alte ^ 
liteis  frofter  litus  conjlitttit ;  iffe,  triremi  confcensa,  taulium  a  terraavecltti ,  ^  ^ 

4//^  w  figgeflo  confdens  ,ftgnumfugn&  militivus  dedit ,  cUfiicumqtte 
yJ> :  fubitoquemandavit ,  »/  conchyiia  iegerent .  Hisfartis  ffoliis  (nimirum  exttvf,s  g 
nmadtriumfhum  indigebat)  animumfuflniit,  quafl  iffum  Ueanum fubegijpt:  L 
liberalitermilitibus,  conchyiia  h<ec  Romam  attulit ,  ut  ibiquoque frxdamfuam0™*  ^ 
Bceademre  ita  Svetonius,  paullo  poft  :  Poflremo ,  quafl  fcrfetraturm  beli^  ^ 
&a  acie  in  litore  oceani ,  ac  baiijiismachinisquedisfofltis  ,  nemine  gnaro  ac  ofinAtllt 'L'/:^ 
ttam  caefturus  ejfet,  refente ,  ut  conchas  legerent ,  gaieasque  &  finus  reflerent ,  f^K0^ 
ffolia  oceani  vocans ,  Cafitoiio  falatioque  debita  .  Et  in  indtcium  viclori*,  a  <  dr(pt> 
turrim  excitavit :  ex  qua ,  ut  exfharo ,  noclibus  adregendos  navium  curfus  ignes  e^ 
&  mox:  Prxcefitetiamtriremes,  quibus  introierat  oceanum ,  magnaex  farteitt^  r 
reflri  Romam  devehi.  Patet  igitur  ex  Dione,  non  ftatim  poflquam  a  Rhcni  tran^ 
furedierat,  excitafle  hancturrim,  fivepharum  Caligulam,  apudRhcnumin^jt 
rum  infula  5  fed  in  ulteriori  versus  occafum  Galli*  litorc.  Vbi  id  faclum ,  01  ^ 
diferte  Orofuis,  lib.  vi  i ,  cap.  v ,  his  verbis  de codem  Caligula  loqucns :  ^[$0 
dem  magno  &  incredibiii  affaratu  frofecJus  quxrerc  hoflcm  viribus  otiojis,  G 
Gailiamqttefercurrensyin  ora  oceani  circa  froffeclum  RritannU  reflitit .  Portun1 !.  ^fi 
litore ,  cx  quo  uno  Romani  in  Britanniam  transmiflliri  folvcrc  jam  inde  a  In  1  ^ 
faris  in  cam  infulam  expeditionc  confvcverunt ,  fuiflc  in  Morinis  lcium ,  qUI 
Geforiacus  &  Bononia  didus,  fuprain  Morinisdocui.  Ex  hoc  igitur  Caligulam  ^i- 
voiuifle  folvere,  dubium  nullum  efle  poteft;  quandoquidcm  turris  ca,  9^]\^ih 
gio  imminuta,  etiam nunc  ibidem  exftat,  vulgo  incolis  Francogallis  Tourd el 
Gcrmanis  proximis  d'Oude  man,  Anglis  the  Oldman  dida:  de  qua  ita  ^ 
iv,  cap.  xcix:  Iffe interea  imferator  ( Carolus  Magnus)  frofter cUJfcm ,f  J  M 
fufcriorefieri  imferavit ,  videndum,  ad  Bononiam ,  civitatem  maritimam ,  accej»  ^  ^ 
rumqueibi,  ad  navigantium  curfm  dirigendos  antiquttus  conflitutam,  reflauravtt  i \  ^ 
fummitate  ejus  nofturmm  ignem  acccndtt .  Pcne  cisdem  vcrbis  ha?c  c  Svetonio     ^ ; 

^.«;c.,.,>>j  f~*-\;  1  :   ..     .       ^  ,  .  n     r  :~:*nrdU2n'  • 


ta:nifiquodproCaligulainominevox  antiquitus  fubjeda.  Erravitigitur^" 
hementiflime  Iunius,  &quicumque  ejuscrrore  ducli,  Caligutepharumad  ^ 
oftium  trahunt.  Egofanequum  ante  ix  circitcr  annos  diclam  turrim  aPu  .jjS^' 


niam  confcendercm,  mirabar  tam  antiqui  operis  ( &antiquitatem  iPfam  iapld;;> 
nus oftcntat )  mcmoriam  ultra  Caroli  Magni  xtatcm  oftendi  non  poflc,  do&  ^ 
inSvetonioacDioncex  Orofio  difpcxi .  Ceterum  Ortclius  &  Goltius 


GERMANI/E    A  N  T  I        L  I  B.    II.  2si 
Stnentum,  c  ruinis  di£ti  munimenti  crutum ,  proferunt ,  cum  hac  infcriptione : 


TANMIC.  GERMANlC.  PfVS.  F  E  L  I  X.  A  V  G  V  S  T  V  S. 
!ax.  TRIB.  POT.  XVIII.  CO  S.  III  I.  P.P.  IMP.  III. 
RAM.  A.  DIVO.  CLAVDIO.  E  T.  POSTEA 
IRO.  P  A  T  R  Ei  SVO.  RESTITVTAM. 

^ujus  integram  lcctioncm  haud  inconcinne  doc"ti  viri  in  hunc  modum  concinnarC 
0  Couantur :  Imperator  Ctflar  CM-.  Aurel.  Antoninus ,  Britannicus,  Germanicus,  Pius,  Fe/ix, 
Au&ufltts,  Pont.  Max.  Trib.  Pot,  xvi  1 1 ,  cos.  1 1 1 1 ,  P.P.  Imp.  1 1 1 ,  aram  a  Divo  Clau- 
*°y  &  poflea  a  Divo  Severo,  patre  fuo  reflitutam .  Ex  hac  infcriptione  Grtelius  Sc 
oitius  haud  dubitant  adfeverare ,  dictum  munimentum  aClaudio  Caefare  condi- 
tum.  At  aliud  cft  aram  excitare,  aliud  munimentum,  feu  caltelium  crigerc :  potuit- 
Suc  multis  annis  ante  caflellum  cxftitific ,  quam  ara  exftructa  fuit .  nec  fatis  flrmum 
gumentum  i  quia  ad  hujus  caftelli  ruinas  lapis  repertus,  igitur  aram  heic  fuiffe.  po- 
^  quidpclapisaliundchuctransportari.  Ego  cquidcm,  li  fumma  vetuftas  huic  o- 
P  Q  adfcribenda  fit,  non  Caligulx  ncque  Claudio  imperatoribus ,  fcd  Drufo  Germa- 
2o  . COj  9Ul,  Augufto  impcritantc,  quinquaginta  amplius ,  ut  auctor  eft  Florus ,  per  Rhcni 
ntam  cajlelfa  dtrexit ,  itructuram  cjus  attribuerim  .  certcadoceanum  caftra  Roma- 
*!a  CUru  caftellofuifle,  fupra  cx  Tacito  oftcndL  Eumenius,  panegvrico,Conftantino 
Au8uftodicto  :  cum  totus  armatis  navibus  Rhemis  inftruclus fit  $  ejr  ripis  omnibus  ttfjue  ad 
9ceanum  dispofttus  milcs  tmmineat .  Militcm  hunc  pra:fidiarium  m  limite  imperii,  id  cft, 
aci niedium  fuifle  alveum,  fuperiori  capite  demonftratum  eft  .  Et  fic  prope  oceanum 
witTc  <Sc  Helium  caftellum ,  laeva  Mofa:  amnis  ripa ,  fupra  in  Toxandris  docui :  <Sc 
ltei^  Plevum  caftellum,  ad  tertium  atqueextrcmum Rheni oftium  fuiiTe,fuo  loco 
°^cndam.  Haec  igitur  dc  origineac  conditore  hujus  munimenti .  deinteritu  ejus 
Pauca  nunc  etiam  quaedam  expcdiantur .    Mauis  inundationes  crebras  atque  in- 
^B^nteis  multum  tcrra:  ex  toto  hoc  litore  abfumliffe,  jamante  di&umcft :  idcm- 
^Uc  infra  pluribus  fuo  loco  docebitur .    De  Batava  ora  ,  noviflimis  annis  x- 
^oris  fludtibus  abrosa ,  Hadr,  Iunium  tcftem  audiflc  haud  pigeat.  is  Batavix  fuae 
^P;  x  ,  de  Cattovico  maritimo  vico,ad  quem  dictum  munimcntum  eft,  loqucns ; 
,  ea>  inquit,  Atate  infigne  detrimentum  expertmpertulit ,  hauflis  non  femelmari  flucluofi 
°mibtu  altquot .  qu&calamitastam  illipropriaeft,  ejrfamiliaris?ut  raro  ulla  m.ijor  ingruat 
aut  tcmpeflas  ( cujusmodi  plurimx  in  meam  memoriam  incurreruni)  quin  adtftcia  qu£- 
*Hm  cum  foh fubruant  fluclus.  J>uod  ipfum  &  7^ordevicoymaritimo  vico,proximepropin- 
f!°>*cciditiquia  feptemtrionale armamentarii  Utus paulo  difiantiore  fpatio  indc  diftidet. «- 
*univerfm  domorumviciniam,  cum  futeoccmmuni,  mare  paucosintra  annosabljgurivit. 
■    r<*termitt0 filentio,  quod  de  Scevelinga,  in  eodem  litore,  lippt  omnes  &  tonfores  norunt.  quai 
memorU non  admodum  veteris  ( nam  vix ultra paucos  fupra  centum  annos  extenditur)  re~ 
Cordatione  ftis  expltcita  loquitur ,  templum  cum  praaltaturri  fliiclibus  abforptum,dd  bi$ 
ntlle  ferme faftus tntramaris comflcxum,  nusquamnunc  comfarere.  quotemfore  magnifi- 
Cewtus  UUc  exxdiftcatum  temflum ,  quam  remotiftime  a  mari ,  fitis  cUm  periculo  ad  litoris 
^iniam  paulatim  nunc  accedit :  quam  injuriam  nuper ,  poftride  Kal.  Novemb .  an.  cid 
ALxx  >  fenfit  longe  graviftmam  \  complanatis,  ejr  in fcedam  ruinam  traclis  adiftciis  fef- 
/  Lx-  itayut  interdum  inter  pifcatores  ,pagi  incolas,  agiteturde  loco  rcmotiore,  templi 
r*c*  deligendo.  Eodem  igitur  modo  munimcntum  illud  ad  medium  Rheni  clti- 
m  periit  5  qiuim  extra  tumulos  arenarios,  qtios  vulgo  accolae  dttjnen  adpellitant,  in 
3o  ^ar^°  apcrtoque  litore ,  fuifle  haud  dubium  fit ;  ad  eumdem ,  ut  mea  fert  fententia, 
n^dum3  uti  in  Britannia:  meridionali  litore  munifnentum,  five  caftellum  validifli- 
b,Umr  San&*tc,  propecclcbrcm  pagum  lolckeftorte ,  vi  millibus  pafliium  aportu  Du* 
^^^xftrudtumeft  .  cujus  mceniamaris  aeftuspaullo  altiorcs  frequenter  verbe- 
fUs!*  Qiiando  autem  munimentum  ad  Rheni  os undarum  vi  obforptutti,  nihil  pror- 
tiuli       ,<1Uod  pro  Certo  a<^firmari  queat-  quidpe  mentio  ea  de  re  apud  reru  audorcs 
a  clt ;  c<  inundationes  heic  ta  crebrae  fuere,  uti  ne  con  je&ura  quidc  adfequi  liceat. 

0.  H*c 


i82  PHILIPPI  CLVVERIl 

Hxc  igitur  funt  fex  illa  loca  in  Batavorum  infula  vetuft  iffima ,  aTaato 
mcmorata.  a         ,  . 

Ccterum  itinera  pcr  Batavorum  agros  dcfcribuntur  duo  in  tabulahocmo 


Colo.  Tra)am 

Colo.Trajana 

Burginatio 

V. 

Burgimtio 

V. 

t^irenatio 

VI. 

^renatio 

VI. 

Noviomagi 

X. 

Noviomagi 

X. 

Caffra  Herculis 

VIII. 

Ad  Duodecimum 

xviii. 

Carvone 

XXIX. 

Grinnibm 

VI. 

Levefano 

VIII. 

Cajpingio 

XVI II 

Fletione 

XVI. 

Tabln 

XII. 

Lattri 

XXI. 

Tlenio 

XVIII 

'Wjgro  pu/Io 

V. 

loro  K^Adriani 

XXX. 

Albamanis 

II. 

Lugduno 

Matilone 

V. 

Pretorium  Agrippine 

III. 

Lugduno 

II. 

Ex  his  primum  per  dextrum  agitur  infukc  Iatus ,  id  cft ,  per  Rheni  ripam ;  «j  ^ 
pcr  lacvum  .  At  quomodo  hcic  Grinnes,  locus  in  dcxtro  infula:  latcre,  a d  ^ 
amnis  fitus,  in  laevo  rcccnfetur  itinere*  item  quomodo  intcr  Grinnes  #  ;  ^ 
magum  millia  palTuum  numerantur  xliij  quum  rcvcravix  fint  plura  1 "  . in 
certe  mcntcm  mcam  antchac  multum  diuque  in  varias  agitarunt  conjc&atio  ^ 
quibus  quumfolliciteanxicqticlaborarem,deprchcndi  tandem  cx  locorutf i 
bulis,  turbataclTealibrariisitinera  ;  multaque  vocabula,  qua:  in  la:vo  faer  Qi, 
nerc ,  in  dcxtrum  transfcripta ,  &  vice  versa .  Sic  igitur  in  vcrum  geuninufl14! 
dincm  reftituo : 

Colo.  Trajana 

Burginatio 

Arenatio 

Ad  Duodecimum 

Grinnibm 

Tletione 

INjgro  fullo 

Albinianis 

CMatilone 

Pr^torium  Agriff 

Lugduno 


Horum  primum,  five  dextrum ,  fic  defcribitur  apud  Antonium: 


Colo.  Tra)<tm\ 

v. 

Turginatio 

V. 

VI. 

Arenatio 

\u 

XII. 

Noviomagi 

x. 

VI. 

Caftra  Herculis 

VIII- 

xxv. 

Carvone 

xiix« 

V 

Levefano 

viii- 

X. 

Lauri 

xvin» 

V. 

Cajpingio 

XII- 

III. 

Tablis 

XII- 

II. 

Vlevio 

xvixx? 

Foro  Lsfdriani 

XXIX* 

Lugduno. 

VII. 

Colonia  Trajana 
Purginatio 
Herenatio 
Carvone 
Mannaritio 
Trajeclo 
Albimanis 
Lugduno 


v 

VI. 
XXII. 
XXII. 
XV. 
XVII. 
X. 


Coloniam  Trajanam  efle  vicum  nunc ,  prope  Clivos  opidum,  nomine  KeScP  \j>,j^ 
Gugernis  demonftratum  eft :  Arenatium  vero  in  adversafuifleripa  opidi  Arn 
anteahocipfocapiteoftenfum.  Inter  Kellcn  &  Arnhem,  xvi  funt  vc&^  Pa  ^ 


ItO 


GERMANlifc   ANTIQ^LIB.  II.  tij 

imdeconjicio,  in  itinerariis  xi  milliafuiiTepofita  inter  Arenatium  &;  'Burginatium . 
<iu*librariii5  poftcacorrupitin  vi.  Eurginatium  igitur  v  millibus  a  Colo- 
niaTrajan^,  xx  autemab  ArenatiodifTitum,  hauddubie  fuit  extra  Batavorum  in- 
fulam,inla:va  Vahalis  ripa,  cid  pafllbus  fupra  vicum  'Bimmen .  Extra  infulam 
fuifle,  ex  Marcellini  quoque  lib.  xvui  perfpicitur  5  ubi  ha?c  Ieguntur,  deluiiani 
Ptaedicla  expeditione  in  Francos ,  eiteriorem  Rheni  ripam  oblidenteis  :  Civitatesoc- 
™pau  funtfeftem-,  CaBra  Herculis ,  £>uadriburgum ,  Tricefim*,  Nivef.o ,  Bonna ,  An- 
**»nacumf  &  *Bingio.  Vbi  idem locus  adpellatur  Qu adriburguM;  aut  hoc 
certdvocabulumvitiofum&  a  voce  Turginatium  .  nam  cumdem  efle  locum ,  ordo 

10  ^eliqUorum  incjicat.  Iulianusautemininfulamnontransiit:  fed  hanc  Salios  tenere 
Paffus  5  ut  patct  ex  Marcellino  ac  Zofimo . 

Locus  Ad  Duodecimum  videtur  eiTe  idcm ,  qui  V  a  D  a  Tacito ,  nunc 
ver6inadversaripa,  ex  antiquo  vocabulo  dicitur  Wageningen .  nam  fpatium  inteE 
Menen  &  Arnhem  intreispartesfidividasjunamex  hisoccupabitintcrvallum  inter 
Mcncn  &  Wageningen,  reliqua:  dus  hinc  eruntad  Arnhem  ufque  <  In  tabula  au~ 
teminter  Grinnes  &  Duodecim  vi  numerantur  millia  pafluum .  hinc  igitur  bis  vi 
ad  Arenatium ,  facient  xi  i  . 

Fletio  inulteriorc ,  ut  Arenacum ,  Vdda ,  &  Grinnes ,  hodie  confpicitur  ripa, 
^edio  fere  iltu  inter  opida  Vtrecht  &  Woerden ,  vicus  vulgari  vocabulo  Fleeten ,  flve 

io  didtus  :inhocenim  vocabulo  Tconfonansincolisfonat  F5  &  ue  diphthon- 
SUs  quam  proxime  ad  r*,vel  o  reliquorum  Gcrmanorum  accedit^ 

Adictovico  Flneten,  milliafunt  v  &paflus  isadopidum  Woerden.  In  tabula, 
*nter  Nigrum  fullum  &  Lauros  falso  v  fcripta  funt  millia  <  quae  ego  inter  Fletionem 
^  Wgrum  fullum  ab  audore  notata  finflc  judico  .  unde  Niger  PULmsho- 
die  elt  opidum  Woerden  . 

Hinclocus,  qui  in  tabula  eft  Albamanis ,  &  apud  Antoninum  Albimanis ,  fine 
^bionunceftvicus  Alfhen.  ecujusvocabuloantiquum  verumque  nomen  fuifle 
^  dodtis  viris  conjicitur  AlbiniaNA. 

Inter  Alfhen  &  Leyden  vi  1 1  funt  millia  pafluum  .  duo  igitur  millia ,  in  utro- 

50  ^eitincrario,  inter  Albiniam  &  Lugdunum  abundant  *  Mediofltu  tabula  locum 
^bet ,  cui  nomcn  Matilo.  is  hodie }  aediftciis  vacuus ,  adverfum  in  ulteriore 
rip£  profpicit  vicum  Coudekerke  * 

Pr/ETORIum  Agri  pp  i  riunc cfle vicum Roomburg,  prope Lugdunu, 
^arn  ante  dictum  eft  *  Hujus  rei  argumenta  validiflima  funt  tria .  primum  cft  in  i- 
Pfbvocabuloloci;  quodRomanumnomcnaperte  clamat;  conditumqueaRoma- 
^solimlocum,  manifefto  teftatur .  alterumcft  inlocifitu,  acdiftantia  a  Lugdu- 
110  >  qua:  fic  demetienda  eft :  In  itinerariis  x  numeratur  millia  pafluum  inter  Lu* 
^num^Albiniana.  fpatium  foli  inter  Leyden  &  Alfhen  in  x  portiones  fi  fecucris, 

j   ^madmodumaberit,quinRomanoburgioduxdecima:,  idcft,  duomiiha  paf- 

*0  ^umconvcniant .  Diftat  autem  is  Iocus  a  Leida  paullo  amplius  paflibus  cid.  Pro 
tCrtio,  ac  omnium  maximo  argumento  funt  infcriptiones  lapidum  antiquae ,  ahaeque 
^tiquitatum  Romanarum  reliquiae  innumerse,  fuperioribusannis  heic  ertitas :  qua- 
tum  imagines  apud  Hadr.  Iunium  &  Petr.  Scriverium,  in  antiquitatibus  Batavicis,re~ 
PeriuntUr4  ^i^i  eti|  quondam  pars  earum ,  eodem  in  vico  &  paflim  in  agro  disperfa, 
^keft.  Decognomine  Pwtorii  idemfentio,  quod  Marcus  Vclserus.  cujus  verba 
huc  adfoibere  haud  pigeat .  Is  igitur  in  explicatione  quarumdam  fchedarum  didx 
^abiil^  hisexTaciti  annal.  xn  praemiflis :  Agriffina  (Claudii  imperatoris  uxor ) 
ViovimfuamfociisquoqueMtiombus  oslentaret ,  inof  idum  Vbiorum  inquo  genita  erat* 

\  yeter«nos>  coloniamque  deduci  imftrat;  cui  nomen  inditum  ex  vocabulo  iffm .  Fgo 
ync>  inquit  Velferus,  ambitionem  in  ColonU  &  hu)m  Prdtorii  nomtne  valutfe 
Jemi'-  Neque  tamenvaldUmbigo ,  Prttorium  etiam  ad  Agriff  inam  Germama  fltam 
tertmere.  Certo  fortaflts  conftlio  'Bataviam  ofientationi  delegit  imferiofa  &  fagax  muaer, 
1Uoapudi//amgemem  venerationem  augeret  ,  ex  qua  Auguprum  Augujiarumque  corf  o- 
\ts  «*Jlodes.  Scilicetambiguus  plane  atque  incerftis  eft  hujusPractoriiconditor.  iU 
^tarnenfilentiopmermittcndumhaudcenfco;  fi  Agrippinarum  alterutm,  livc 


QJl 


Claudiij, 


is4  PHILIPPI  CLVVERII 

Claudii ,  fivc  Neronis  uxor ,  Praetorium  hoc  ftruxit ,  quo  vim  fuam  atque  i»agn1^ 
dinemfociis  nationibus  oftentaret ;  certe  nonagreftiopere,  nec  humih  atquc  e  g 
formS,  fed  magnitudine  Romani  condignum  ftruxit :  quod  &  tabula  i"ncrar,a 
ftatur ;  in  qua  eodem  picturae  genere  notatum  eft ,  quo  aquae  cahdae  paflim  pcr  y  fi 
vincias  Romanas  in  eadem  tabuia  defignantur.  Iftiusmodi  operis  Iractor i 
fuit;  mirorfane,  nullamcjus  apud  Tacitura  in  rebellione  Batavica  fieri  mc : 
nem.  nam&hochaud  dubie  Batavi  Caninefatesque  expugnaiTent ,  ut  bina 
infra  fita5  autRomani  incendilTent ,  ut  duocaftclla  juxta  didacaftra  pohta. 
propter  magnamihihinc  oritur  dubitatio ,  an  ulla  diftarum  Agrippinarum  i  ^ 
diderit.  nec  tamen  difpicio ,  unde  nomen  id  poft  eas  adeptum  fit.  n111  t0LcitUs 
quoquc  poft  Neronis  uxorem  fucrunt  Agrippinae .  At  potuit  equidem  hoc  i 
fub  caftcllinomine  intellexifle  .  Cctero  lapidis infcriptionem ,  qui  Armam  a 
per  Sevcrum  Aureliumque  inftaurati ,  meminit ,  fupra  cxhibui.  hunc  m  vico  . 
noburgio  repertum  tcftantur,  ut  ante  retuli ,  Cornelius  Aurelius  &  auCt0J,  .0. 
Chronici  Hollandiae .  unde dodi viri  conjiciunt,  Romanoburgii  quondam  fu  . 

lud  ARMAMENTARIUM  XV  COHORTIS  VOLUNTARlORU^y 

vulgus  fcriptorum  oftio  Rheni  tribuit .  Ac  fane  longe  aptius  Romanoburgtf > 
gruit ;  ut  qui  locus  in meditcrraneis  pofitus .  Etnihil  magis inter feconvcnit,^^ 
Trdtorium  &  Armamentarium ,  quietoin  loco,extra  caftra  pofita.  Antiqui }  $ 
hujus  efle originem,  fatisapcrteexeocolligitur,  quod  jam  Sevcri  imPcratorleCOn- 
pore  vetuftate  collapfum  fuit ;  quum  tamcn  Romanae  fabricac  firmiflimo  °Perintcri- 
Hitcrint;Utpatctcxantiquifllmorum  pafllm  monumentorum  reliquiis.  ^c 
tu  cum  pmorii,  tum  armamentarii ,  nihil  habeo,  quod  adferam .  joC3f 

Porro  apud  Antoninum ,  inter  Carvonen^  &  Albiniana ,  duo  recenfentu  ^ 
quibus  vocabula  Mannaritio  &  Trajeclo.  Mannaritium  nunc  efle  vicu 
rtck,  ad  Rheni  ripam,  xv  millibuspafluumfupraopidum  Vtrecht,  nomcn  iim^^ 
tus,  intervailumque  indicant.  Carvonem  nunc  efle  GrvM/*opidum,  ex  tabula  cn^\> 
ftea  patebit.  ab  hoc  ad  opidum  Arnhem  xvi  i  funt  millia  pafliium:  totidemqu  %t 
cum  Maurick .  quapropter  apud  Antoninum,in  utroquc  fpatio,  v  corrupmm  c    ^ p 

Traiectum  nunc  eflc  Vtrecht ,  itidcm  nomen ,  fitus  ac  locorum  x* 
oftendunt.  funt  quidpe  hinc ,  ut  ante  dictum ,  ad  vicum  Maurick ,  xv  miljia  pa  ^{0. 
Lugdunum  vcrp  xxvi i .  Vnus  refert,  ex  antiquis Romanorum  fcriptoribus,  , 
ninus :  cui  vctuftatis  memoriam  omnem  dcbet.  Ejus  tamen  aevo  haud  mag01  $ 
dum  fuifle  momenti ,  ex  eo  colligcre  licet ,  quod  tabula  ejus ,  in  eodcm  ab  ^ 
Lugdunum  vcrsus  itinerc ,  mentionem  facit  nullam.  De  Antonio,  item  dc  ^5 
re,  quafi  primis  hujus  urbis  conditoribus ,  quae  Hortenfius  ac  Iunius  fine  au 
jmgantur;  ea  ipfa  manifefte  produnt,  hiftorias  Caefarianas  ncutrum  ^atlf^ej^ 
xifle.  nam  in  Batavorum  fineisneque  Caefarem ,  neque  qucmquam  lcgato/^fci 
cum  milite  penetrafle,  ahbi  demonftravi.  tumvero  nullas  fuifle  Batavis 
nullaque  opida  in  infula ,  ne  Taciti  quidem  aevo ,  jam  ante  fatis  oftcnfum  cl  •  ^ 
rum  BeatnsRhenanus  nefcioquo  mentem  intendcrit,  quum  TrajeBun* 
ni,  Mafetricht  opidum  ad  Mofam  interpretatus  fit .  quid  namque  Arenacurfl  ^ 
duno  tendenti  transitio  eft  per  Mafetricht  ?  ScilicetRhenanum  decepit ,  °iUOuS7^' 
quoque  urbem  Sigebertus  Gemblacenfis,  aliiq;  pofterioris  x\i  fcriptores,  . 
jecJum  adpellant.  Opidum  Vtrecht  Latinorum  vulgohodiedicitur  ^tra^  ^i^0 
cabulo  ex  ditto  Sigeberto  defumto.  is  enim  in  chronographia  fua  res  fub  iu 
imperatore ,  an.  idcxcvi  1 ,  geftas  referens :  Wilibrordus,  inquit,i  Sergio  P*P*  ^ 
agnominatus ,  &  ad  frddicandum  genti  Frifionum  efifcofus  conftcratus,  ex  df    j^nr  Q 
frincifis  fedem  efifcofalem  (iatuit  tn  loco  yultaburch ;  qui  nunc  Vltrajeclum  dwu'}j^ 
minegentis  yultarum,&  Trajeclo  comfojitum,  quafi  Vultarum ofidum .  nAtn.A  tUf.  ^ 
lingva  Gallica  off  idum  dicitur .  Quae  ipfe  Sigebertus  a  Beda  habuifle  vi"e  ^ 
quidpe,  de  geftis  Anglorum  lib.  v,  cap.  xn,  de  eodem  loqucns  cP"c0^rf 
mente,  quem  Wilbrordum  adpellat  5  Donavit autem     inquit,  Pifinus  ^currt.j0^ 
tf  ifcofalis  in  cafiello  fuo  i/Zufiri,  quod  antiquo gentis  vocabulo  Wittaburg,  id  efi ,  °P 
torum ,  lingva  autem  GalticZ  Trajectum  vocatur.    Verum  fi  vox  w)ectuV>  $ 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB.  IL  185 
cat  tpidum-  quomodo  hk  locus  apud  Antoninum  opidum  adpellari  potuit,  fine 
npmine  proprio,  aut  adje&ivo;  quuminnumera  fuerintper  omncm  Galliam  o- 
pida?  aut  quomodo  ipfe  Sigebertus  opidum  CMafe  trkht ,  Tra)eclum  adpellavit ,  id 
eft,  opidumy  fmepeculiari  vocabulo  >  denique  quomodo  iftius  Opidi  ad  Rhcnuni 
nomen  Romanos  laterc  potuit ;  qui  etiamtum  ripam  hanc  caftris  atque  militibus 
Antoninisevotenueruntj  Vultarum,  five  Wiltorum  gente  nulla  cognita  X  Certe  vox 
Trajeflus ,  a  Romanis  loco  indita ,  nihil  heic,  nifi  veru  fluminis  tra)ec~tum ,  feu  trans- 
nijjum  indicat.  nec  heicfolum ;  fed  ubicumque  opidorum ,  pagorum ,  vicorumque 
'  ^omina  in  trecht ,  five  drecht,  feu  tricht ,  terminata  reperias.  haec  quidpe  femper  flu- 
i 0  minibus,  aliisque  aquis  adpofita .  Quocirca  Iunius  etiam  haud  modice  erravit,  cele- 
bremHollandia:urbem,cui  vulgare  vocabulum  Dordrecht  ,Latine  adpcllanda  cen- 
fens  Durodrechtum;  quafi  Duri  ( fabulofi  cujusdam  &  commcntitii  hominis )  Forum. 
dncht  enim  interpretatur  forum ,  five  locum,  ubi  mercatus  celebrari  confverunt.  In  an- 
^libushujusurbisfitmentioamniculicujusdam  Dorii,  fub  mcenibus  urbisquon* 
labentis.  ab  hujus  haud  dubie  vocabulo  locus  adpofitus  cognomentum  acccpit, 
quafl  Dorii,  five  Duri  tra)ec~tus.  At  quantum  fidcs  Sigebertus  aliique  iftius  feculi 
faiptores  mereantur,  vel  ex  uno  illius  excmplo  cognofci  poteft .  Civitatem  ait ,  quam 
•Antoninus  Pius  cum filio  Aurelio  condiderit,  &  Sommonobriam  ab  ad)acente  flumine  apfel- 
laverit ,  Gratianum  imfcratorem ,  fub  dominio  mancipatam ,  mutato  nomine,  Ambiams  ab 
iO  arnbituf{Hmimrn  feciffe  vocari.  Qupd  ,  quxfo,  hcc  ipfo  magis  nugatorium  commen- 
tom^ugefobuLxmagis  anniles*  Samarobriga  Ambianoru  gentis  caput  eft  apud  Pto- 
kmamm :  antiquiflimam  principemquefuiffe  ejusgentis  urbcm,  in  qua  Ca:far  Iuli- 
118  hiemavit  clare  ex  hujus  commentariis  de  bello  Gallico  cognofcitur :  Cicero 
^uoquc  ejus'meminit  incpiftolis.  Ecquid  igitur  Sigeberto  potius  crcdam5  qui  ab 
■^ntonino  demum  conditam  ait ,  nominequc  SommonobrU  iignatam  \  Haud  opi- 
^°t.  Similcigiturhuiceft  illuddc  Vltra)eclo.  Nccilludquidem  Bedac  crediderim , 
^cmpc  Wiltaburg  &  Tra)cclum,  cffcunum  cumctcmquG  locum  .  nam  Wiltaburg ,  il- 
hftrePipinicaftellum,  haud  dubie  is  locus  eft  ,  qui  nunc  ctiam  1 1 1  millibus,  &  idc 
,  ^tciter  paflibus  fupra  opidum  Vtrecht  fitus ,  vulgo  Wtltenburg  indigctatur.  ubi  mul- 
30  ta  fitf  setate  antiquitatis  rudera  cffoffa,  teftatur  Iunius.  Hinc  ego  fufpicor,  quum 
^cusiftetampropeefletTrajedum  opidum(ubi  fcdcm  cpifcopalcm ,  Pipini  con- 
ceffu  ,  ftatuit  Willibrordus )  natum  effe  Beda:  errorcm,  uti  is  in  ipfo  caftcllo  Wil~ 
^nbtirg  fedcm  epifcopo  conceffam  exiftimarct.  Ceterum  obliquus  cquidcm  cafus 
apud  Antoninum  legitur  Tra)eclo.  undc  nominativus  formatur  Trajeclum  ;quem- 
^modum  apud  Bedam  ac  Sigcbertum  legitur .  Scd  quam  vitiose  ,  ac  barbare 
Pleraque  vocabula  in  itinerariis  iftis  antiqujs  peifcripta  Cmu  cuivis  animadver- 
^  facillimum  cft  .  Nihil  igitur  mirum ,  iietiam  Beda,  ccc  cirater  annis  poftenor 
Antonino  ,  barbare  id  opidi  vocabulum,  fivc  cx  Antonini  itincrano,  five  ex  com- 
*uni  fui  ctiam  feculiufu,  protulit.  Verumccrte  vocabulum,  loco  a  Romams 
K «iditum  fuit  Traie  ctus  R h  e n  i  5  mafculino  gcncre ,  quarta dcchnationc. 
Scd  hunc  locum  trans Rhcnum  fuiffe  in  Frifiorum  agro ,  tribus  maxime  argumentis 
^duftus  crcdo  quorum  primum  eft,  quod  hodiequc  potiflima  urbis  pars  m  dcxtra 
liP^  eft  fita:  alterum ;  quod  WillibrordusFrifiis  impoiitus  fuit  epiicopus  5  quorum 
ftncs  numquam  fuere  cis  Rhenum.  tertiumcft,  quod  Tletio  ctiam  in  eodcm  iti- 
ne*e  trans  Rhenum  eft  . 

Atque  haftenus  de  dextro  itincre ,  quod  pcr  npas  Rheni  aftum  eit .  nunc 

^  laevum  transeo .  s 

CARvoNEMeffe nunc laevae Mofa: amnis  ripac opidum  Grave , cum  nomen 
^duoajquaintervalla  qusapud  Antoninum  inter  Arcnatium  &  Carvonem  ,  & 
30  lnter  lumc  ac  Mannaritium  ponuntur,  indicant;  tumrcliquorum,  ejusdcm  itinc^ 
^iutabull  locorumexplicatioconfirmabit.  Sed  Carvo  nihilad  Batavos  pertinet : 


AA\intabula,locorumexplicatioconnrmaDit.  ^ca  Larvo  nnmau  ^«^«^. 
^  citra  Mofam,in  Menapiorum  finibus  iitus.  .  m 

^uter  opida  Nimmeren  &  Grave  vi  1 1 1  funt millia paffuum.  haud facile  igitui :cie- 
^crim  in  tabul^  probos  cffe  numeros ,  v  1 1 1  millium  intcr  Noviomagum  &  c  A- 
ST^^  HercYlis;  «chxi  millium  intcr  ha:c  &  Carvoncm .  ncc  vcromm 

Qjij  » 


,86  PHILIPPI  CLVVERII 

longe  cxtradircaamviamCaftra  iftafita  fuiflc  potuerunt ,  uti  xxi  milHapa^ 
iter  pcr  ea  confccerit.  Infra  Noviomagum  &  Carvoncm  non.fiuflc,  pciip - 
exco,  quod  ca  rcgionc  in  codem  itinere  occurrit  Leva  fanum,  ut  mox  o    _  . 
tur.    Supra  vcro  difta  duo  opida  fi  locum  conftitucrc  velis,  qiu  viH  m 
ab  illo,  xin  vcroab  hocdiftct;  incides  invicum  CMeer ,  iv  milhbus  a  to 
Trajana,  totidcmquc  a  Burginatio  diflitum.  qucm  non  cflc  Cajlra  Hercu i  >v 
nimia  vicinitas  arguit.   Intcr  Burginatium,  ac  Noviomagum  ca  fmflc,  a 
nis  tamen  ripi  rcmota,  cx  Marccllino  fimul,  cujus  vcrba  iiipra  atayi,  a 
ia  perfpicitur  .  Vtcr  numcrus  in  tabulaabundet,  intcr  Carvoncm  Caltraqu    ^  j0 
culis,  anvero  intcr  haec  &  Noviomagum,  haud  facile  difpedu  cft.  ldcoq  fa. 
cus  certus  Herculis  Caftris  adfignari  prorfus  ncquit.  Hoctamcnimumlattf^ 
bula  acMarcdlinoconftat ;  intcr  Grave  &  Nimmegen  czfai&c,  dcflcxopaiUi 
ncre  versus  Burginatium  &  Coloniam  Trajanam .  ^  . 

Leyefanum,  fcu  rcdius  forte  L  e  v  £  panum  nunc  cfle  vi  ^ 
"^en  jLauros  vcro ,  nunc  opidum  Leerdxm  •  cum  nomina ,  tum  tractus  1  ^ 
(imulqucintcrvallalocorumconvincunt.  nam  a  Leerdam  ad  Lcmven  xviH  ^ 
rantur  millia  pafluum ;  &  hinc  ad  Odi^  xii  .  undc  fufpicor,  numcrum 
xviii  millium,  qui  intabula  vitiose  pofitus  cftinter  Cafpingium  &  ^r"in^fln 
tinuiflc  ad  intcrvallum ,  quodcft  intcr  Lcva:  fanum  Sc  Lauros .  intcr  Caiv  jfl 
autcm  &  Levx  fanum  ,  x  corruptum  puto  in  v  .  -  rfi  -r> 

C  A  s  p  i  n  G  I  u  m  quoque  nunc  cflc  arcem  Giefenburg ,  &  T  A  b  L  A ,  ^ 
blas,  vicum  v4/fc/^;  nominajuxta,  &itincris  tractus,  ncc  non  locoiun^  ^ 
valla  indicant.  A  Lecrdam  ad  Gieffenburg  millia  hodie  numcrantur  x-  ^ 
ad  ^lbUs  vir  .  unde  colligo,  numerum  xu  millium,  qui  mendosc 
la  fcriptus  cft  intcr  Lauros  &  Fletionem,  fpcftarc  ad  fpatium,  quod  cft  111 
ros  6c  Cafpingium  .  intcrhoc  vcro  &  Tablas,  v  vitiatum  judico  in  *•  nUnC 

Forum  Adriani,cx  vocabulo ,  atquc  hincris  ductu ,  haudaJJ 
cftvicus  Voorburg:  in  cujus  vocabulo  rconfonans  fonat  F,  quafi  M0r"ur^0'  Q 

Avico  xvi  ii  millia  pafllium  fi  progrediarc  vcrsus  dichun  vlfU^0rb^J 

towg,  incidcs  in  opidum  nunclettiflimum,  vulgari  vocabulo  Dclfi ,  ro '  0gtu# 
lonis,  quaehodieaLugdunohucusque  adpcllatur  deVlict,  five  f/rtf  >  !m*>0flttJ$ 
hoc  igitur  cum  cx  itineris  diictu,  &  intcrvallo a  Tablis ,  tumcx fofla*,  cui  ^uc 
vocabulo ,  fine dubio  antiquum  illud eft  Flevium.  iic cnim  caftclluin ^ ^jjC 
P/^'«wcxtremo  Rheni  oftioadpofttum,  abipfiusoftii  vocabulo,  quodcti  ^ 
vulgo  dicitur  het  Flie,  nomen  habuit .  In  tabula  igitur  corruptc  fcripWj?^  no- 
liquo  cafu  Flenio,  pro  vlevio .  Rc&e  tamcn  ctiam  idemlocusa  di&° 
mine  Fliet  adpcllari  potcrat  Fl  £  T  I  o  5  qucmadmodom  a  fimijiargunic 
intcr  Traje&um  &  Nigrum  pullum  ille  locus,  qui  nuncdicitur  *leUten' a 

Atquchxc  fcre  funt  opida, caftella,  ac  vici  Batavorum ,  quorum  110 
vctcrum  au&orum  monumcntis  notata  .  Dc  duobus  vicis,  quorum  <x^QfJpjH 
cum  maritimurn,  altcr  Cattovicum  ad  Rhenum ,  vulgo  Qitwyk  of  fcc '»  c   ^  ptjta^ 
Rbyn,\  Cattorum  nominc,  quia  horum  progcnics  Batavi,  cognomU" 
tur,  lubrica  admodum  conjcdlura  cft .  ccrtein  c^ttio  Selandia?,  itcm  in 
^  ad  Mofam  ,  falfam  omnino  cftc,  fupra  dcmonftravi .  . 

Cctcro  S  a  c  r  11  M  n  E  m  u  s  in  Batavorum  finibus  mcmorat  Tacitu  '  ^ 
riar.  iv,  his  verbis:  Civilis  ( rebellionem,  &arma  inRomanosmcditansj/ ^ 
gentls,  &  fromtijTtmos  vulgi ,  ffccie  cfularttm,  facrum  in  ncmtts  vocatos,  ttbi noC 
incaluiffe  videt,  a  lande gloriaquegentis  orfm^  in)urias  ejr  rafttu  ejr  cetera\crv  ^ 
numerat .  Plcriquc  rerum  Batavicarum  fcriptores  ncmus 
lam  Hagenfcm.  quidam etiam  locum,  qui,  Lugdunum  inter  HagamqtlC^  ^ulu^ 
dicitur  Schakcnbofch ,  paucis  quibusdam  arboribus  juxta  fitis  ;  unde  loco  \  ^etC 
hofch  quidpc  Gcrmanis  Jilvam  iignificat.  Vcrum  horum  cgo  opinioni  fQ{fa($l 
acceflerim.  etcnim  humilis,  ut  inquitTacitus,  &  faluflm  infula,  antequajfl  ^jjjfl 
bulonis,  alixquepoftmodum  foffie  agerentur ,  quum  occani  ajftibus,  jut3s,3lj 
partc,  oceano  proxima,  crcbro  opplcrctur ;  arborcs  folo  productas  his  aut  e  ^tf) 


o 


GERMANl^  ANTIQ^  L  I  B.  II.  ,g7 
ornnino nc  producercntiii,  impcditas  fuifle crcdibilc cft.  Ncque  vcr6  probabile,  Ci- 
vilem,  rcbellionem  popularibus  fvafurum ,  cpnfiliaque  dc  invadcndis  Romano- 
rum  cafhis,  militibusque  intcrficiendis,  capturiim,  locum  caftris  propinquum,  &  ob 
id  fecrctioribus  confiliis  alicnum,dilcgifle.  At  caput  totius  gcntis,  fedemque,  fivc  do- 
micilium  Civilisfuifle  Opidum  Batavorum  cxtra  infulam,  qnod  nunc  vulgo  Batcnburg 
nuncupatur?  fupra  oflenfum  cft.  in  qucm  locum  primorcs  quoque  genus,  quotics  dc 
publicis  ncgotiis  confultandum  dcccrncndumqueforet,  convcnifle  veri  limilc  eft. 
•Prope  hunc  igitur  nemus  illud  facrum  Fuifle,  haud  incpte  fortaflis  conjccerim.  5c 
^ia  dittum  Lev*  fanum  ni  haud  amplitis  nullibus  paftimm  a  Batavoburgiodiftat; 

hoc  deac  Levx  factum  fuifle  adfirmare  aulim.  Magnae  cclebritatis  his  inoris 
raifle  numcn  Lev*  ( qua?cumquc  dcarum  ca  fuerit )  patct  inde ,  quod  &  alia  loca  ab 
cjus  nomine  cognominatafuntjut  arx  hodie  Levendael ,  quafi  dicas  lcva  vallis , 
l^nsRhenumprope  Grinncs;  &  alia  arx  Loevenjt lein ,  quafi  dicas  Levx  faxnm,  ad 
Vahalis  nunc  Mofa-que  conflucnteis , 


Cap.    xxxvi  tl 
T)e  jimbus  Germani£  Cisrhenan^. 


"Y  Aclcnus  igitur  Gcrmanicac  originis  populos,  qui,  antiquitus  Rhcnum  tfan$~ 
J*|  grclli  ,  Galliae  Bclgica:  maximam  partcm  obfcdcrunt,  fumma ,  quanmm  ejus 
licri  potuit,  cura  cxplicuimus :  additis  nonnullis  ctiam  Gallorum  popu- 
^s5  quorum  agros  idco  eurate  dcfcribcndos  putavimus,  partim  quia  olim  dictis 
^crmanis  fuere  contcrmini,  partim  quia  nunc  Gcrmani  ca  locatcncat.  Cetcrum 
^c  antiquis  illis  Gcrmanis  in  Gallia  ,  fic  Dio  lib.  liii  :  Kirfaiv  Ttveg  ,  xg  J[n  rtp+ 
Ka\S$v  ,  vrcio-ew  rrjv  <&&g  frjva>  KtXnwv  Kct&%avlig ,  r  E  P  M  A  N I A  N  ovo/acc^cS^ 
^iqQctv  Ttjv  f/kv  &V0) ,  t«i/  fJLiQ  Tclg  tS  Txrot&iix  'srviyelg '  Trjv  cf)t  kcltu  ,  rtjv  psX&A  T*  tiKtowS 
■   T*  KcztIcwikS  x<row .  id  eft  :  Celtarum  quidam ,  quos  Germanos  vocamus ,  qnum  om~ 
30  nem  GallU  reqionem ,  qtu  Itheno  adjacct ,  occttpajscm  ,  cffecerunt ,  ttti  wGermania. 
Wcaretur  :  fuperior ,  qu&  a  Rheni  fontibm  inctpit ;  infcrior ,  qtu  ad  oceanum  Britannicum 
uffte  porrigitur.  En  vmiriQew  o^opuQc^  reQpewiow,  id  eft,  effcccrunt,  vei,  incausa  fucrunt, 
yiCermaniaadpellaretnr .  ergoccrtum  cft,  nonipfos  Germanos  (ic  adpcllafle.  Quis 
!gitur>  An  Galli^  At  curhifuam  ipforum  tcrram,  undc  vi  a  Gcrmanis  expulfi 
ftierant,  in  horum  gratiam  magis,  quam  odium ,  adpcilarent  Gcrmaniam?  Vix 
Probabilc  fine  .  Romanos  demum ,  poftquam  in  varias  devidam  Galliam  dilttnxe- 
runt  provincias,  cx  his  Rhcno  proximam  vocaflc ,  ex  incolarum  vocabulo ,  G  e  r- 

MA^iAm    CISRHENANAM,  five  CITERIOREM,  &  GALLI  CAM, 

n^ud  dubium  cft ;  qucmadmodum  in  Italia  quondam  Galiiam  Cisalpmam ,  iive  Ott* 
toriorcm,  &Ualicam.  Scircigitur  jam  curacfuerit  prctium ,  quinam  univcrlx  ifti  Ger- 
nianiac  Cisrhcnana:  fucrinttcrmini.  Tcrminiequidcmiidem  inunivcrfum  efiedc-» 
Dc^ant ,  quosllngulis  Germanicinominis  cireumfcripfi  populis;  quifucrunr  ifti: 
^ribochi^  Nemctes,  Vangiones ,  T rcveri,  Vbii^  Sunici,  Tungri ;  Ncrvii ,  Svcconi ,  Bcthajii, 
^cnapji^  GugcmijToxandri,  Batavi.  Vcrum,  qucmadmodum  in  aliis  ctiam  rcgioni- 
^Us>fubimperiumrcdadis,Romani  non  pro  gcnuinis  gcnrium  ubique  ac  natio  - 
Uum  finibus  .  fed  pro  arbitratu  fuo,  &  prout  commodum  vifum  fuit,  provinciis 
limitcis  conftituerunt ;  fic  in  hac  quoqueGermania  noftra  Cisrhcnana,  alias  in- 
teS^'as  nationes,  quas  Germanicx  fuiflc  originis  fatis  fupra  probavi,  alias  dimi- 
j0  nationum  parteis,  a  Oermaniae  titulo  rcfccuifle  deprchcndo  .  Afiundc  igitur 
luveftigandi  crunt  limitcs ,  quos  provincia;  Germaniae  Cisrhehana:  pra:ilituc- 
runt. 

Ab  oriente ,  ac  fcptemtrionibus ,  fme  controvcrlia  fuit  Rhcnus  amnis,  ipfam 
^Uiam  a  Germania  Transrhenana  omni  a:vo  dispefccns .  a  mcridicctiam  cum- 
dcm  fuilTe  univerfx  provincix  limitcm ,  qui  Tribochos  a  Scquanis  Gallis  fub- 
m°vit  5  i tem  ab  occidcnte  eumdem ,  qui  Tnbochos ,  c<  Ncmetes Vangioncsquc  h 

Q^iiij  Mcdioma- 


isi  PHILIPPICLVVERH 

Mediomatricis Gallis  arcuit;  quam  ccrtimmum  eft.  nam  licet  *om^J^ 
nos  Gallorum  nomini  adfcripferint  5  tamen  nullos  Gallos  Gcrmanoium  pr  ^ 
immifcuerunt.  Falfusheicquam  maxime  deprehenditur  Virgilms ;  qui 
Arartm  GaUi*  flumcn,  apud  Lugdunum  in  Rhodanum  confluens,  ^ 
attribuit,  his  verfibus : 

Ante  ,pererratts  amborum  finibtts ,  exul 

Aut  Ararim  Parthus  bibet ,  aut  Cermania  Tigrim , 

^uam  nofiro  illius  labatur  pcclore  vultus .  ^  ^  ifl 

Prsterrationcm  fupradiftam,  negat  hocTacitus,  rerumaRomanisin^a^^ 
ftarum ,  &  provinciarum  inibi  pertilTimus  aulvOr ;  ut  qui  lple     gic*         . /A 
procurator;  tefte  Plinio  lib.  vu,cap.  xvi.  Tacitus  igitur,  annal.  xin^ 
inquit,  *<//</  tempusres  in  Germania  fuerant,  ingenio  ducum  qia  mf^U 
infignibus,  majusex  eo  decus  fperabant ,  /  pacem  continuavijjent .  ?*m™*     J  * 
X.         ri  tempejlatc  exercitui  prterant .  iW  tamen  fegncm  mihtem  atw  -^. 
inchoatum  ante  tres  &  fexaginta  annos  a  Drufi  aggercm,  coerccndo  Bhcno, <  L.4 
Vetus  tJMofcllam  atque  i^Ararim ,  facta  inter  utrumque  fofia  ,  conncclere  V  ^ 
fopUpcr  mare,  dein  Rhodano  &  Arare  fubvett*,  per  eamfojfam,  ^oxJ *  ^ 
/*//.«,  in  Rhenum,  exin  oceanum  decurrerent ;  fublatisque  itinerum  difficult ut. 
vigabilia  inter  fe  occidentis  feptemtrionisque  Ittora  fierent .  Invidit  opcrt Ac 
lis,  Velgic*  legatus,  deterrendo  Veterem,  ne  Lgiones  alien*  provinctx  wJerr'nt  jptcf 
que  Galliarum  affeciaret .    Aperte  heic  ac  diierte  Tacitus  ca  loca ,  qu*  €Xtra 
Ararim  ac  Moicllam  amncis ,  Bclgicae  provincix  tribuit .  quod  ftiSltu^ecj  yjjgiB* 
fucruntGermaniam  Cisrhenanam .  multo  magis  ccrte  fuit  ipfe  Arar.  faji 
usilla  fubinitium  principatus  Augulti  Carfaris  fcripfit:  quo  tcmpore  pai^  ^ 
provinciarum,  pcr  Galliam  nupcrdebcllatam ,  limitcs  defignati  crant :,  ^rfjp 
nofcebantur.  Virgilium  imitatus  vidctur  Marccllinus  lib.  xy ;  ubi  "c  \nffi' 
c  lacu  Lemano  profluxu  loqucns,  Vnde ,  inquit,  fine  jacJura  rerum^\(M^ 
ludium  fertur ,  &  Sequanos ,  longeque  progrejjus ,  Viennenfem  latere  fintjtfO  ± r  0, 
dextro  Lugduncnftm:  &  emenfus  fpatia  fiuctuofa ,  Ararim,  quem  ^monnAff  -n^ 
inter  ccrmatiiam  primam  fluentem,  juum  in  mmen  afcifcit .  Quae  verba  e '5^' 
ordine  turbata  funt .  quomodo  cnimdiccrc  potcrat  au&or,  Rhodanuni  p 
nos  flucre;  quum  cos  terminavcrit  aboriente  brumali?  quomodo  item  ordin0: 
ter  Gcrmaniam  fcrri  dixit ,  &  non  potius  pcr  Gcrmaniam  ?  Sic  igitur  c%  re0 
Vnde  ,fine  j  attura  rerum ,  per  denfa  paludium  fertur  •  longeque  progreJJUi  >  V*e* 
tere  finifiro  perfirtngit ,  dextro  Lugdunenfem;  &  emenfus  fpatia  fiufluoja, 
qncm  Sauconnam  appellant ,  inter  Germaniam  pnmam  &  to^nos  fiK»tf*>^  ripa 
ttomen  afctfcit .  At  hic  ingcns  Marccllini  cft  crror.  quidpc  in  finiltra^  ^ffth 
fuere  Sequani,  quorum  caput  Vefontio,  nunc  Befanconh  in  dextra  rlP  ^JT* 
quorum  caput  Andomatunum,  nunc  Langres-,  &  ^Aedui,  quorum  ^tffc* 
dunum  ,  nunc  Aujlun.  Vcriim  ipfe  Marcellinus,  paullo  ante,  **lmm.  0%  1  Mc' 
facit  provincia;  5  Auguslodunum  vero  Lugdunenfis .    Ceterum  P1'0^1  ._anic^'  °' 
diomatricis  ac  Vangionibus  Treveros ,  quamvis  fatisclaris,  fupra,  v  f0vinciaItl 
riginiadferuiargumentis  jtamen  maximam  corum  partcm  in  ^^^J^/V^  f*m 
computatam  rcperio .  Marcellinus  dido  libro :  Belgica  prima  UMedto  ^nJXl 
tendit ,  &  Treveros,  domicilium  principum  ciarum.  Et,  de  eadcm  Trev 
be,  Aufonius  in  carmine  de  Mofclla: 

Salve  amnis,  laudate  agris,  laudate  colonis^  $ 
Dignata  imperio  debent  cui  moenia  Belg* .  ^jdt^1!' 
Libcllus  provinciarum  ,  civitatumque  Galliae:  Provincia  ^Beigtca  trtn*^Q$&r 
civ.  Treverorum .   Mox  tamen  infra  Treverorum  civitatem  fuit  ptov'1 
nia.  fic  enim  Aufonius ,  in  dicli  carminis  principio: 

Tranfieram  ceierem  nebulofo  fiumine  Navam,  » 
Addka  miratm  vctcri  nova  mcevia  vico  5  jtf^ 


GERMANI/E    ANfiq^LlB.    IL  1S9 

AEquavit  Lat'?<u  ubi  quondam  Gallia  Cannas  * 
Imeci<eqtte  )acent  inopes  fuper  arva  caierva  . 
Vnde  iter  ingrediens  nemorofa  per  avia  folurfl^ 
Et  nulld  humani  fpcftans  vefiigia  cultus , 
Trxtcreo  arentem ,  Jitientibus  undique  terris , 
Dumnijfum,  riguasque  perenni  fonte  Tabernas, 
Arvaque  Sauromatum ,  nuper  metata  colonts : 
£t  tandemprimis  Belgarum  confpicor  bris 
Zyivontagum. 

*0  Ntvorhagum  hodie  dici  ?£eumageh9  ad  Mofeilam,  &  riguas  perenni  fonte  Tabernas, 
nunc  effeviciim  Baldenax»;  fupra  in  Treveris  oftendi .  Limes  igitur,  inter  Belgi- 
atque  Gcrmaniam  Cisrhenanam ,  hac  parte  fuit  ihter  Baldena^  &  Neumagen, 
Ju*ta  lineam,  ab  arce  Wtrde(tein,  Navae  flumini  impofita,  ad  opidum  Statkiel, 
qua  proximi  funt  Tungrorum  fines,  du&am.  Tungrorum  omnem  in  Germania* 
^srhenanae  provincia  habitam  fuiffe  nationem ,  inde  colligo ,  quod  caput  Corum 
ttatucam ,  quae  pofteal  ipfius  gentis  vocabulo  di&a  Tungri,  longius  aRheno  ci- 
Mofam  pofitam,  in  eamdem  computatam  video.  Marcellinus  di&o  Jibro: 
ec«nda  Germanid ,  Agrippina ,  ejr  Tungris  munita .  Libcllus  Provinciarum  civit?.- 
2o  y?111^116  :  Pwvincia  Germania  fecunda  5  CMetrop .  civ .  Agrippinenjium ,  hoc 

€i  >  Cotoma-y  civ.  Tungrorum .  Notitia  imperii :  Prafettui  Lttbrum  Lagenjium ,  pro- 
te  Tungros,  GermanU  fecund* .  Ab  opido  igitur  Statkiel  Germaniae  provinciaeJimi- 
porro  fucrunt  a  meridie  &  occidente,  iidem  quiTungris,  ad  confiuenteis  ufque 
Vietae  Demercque  amnium .  Iam  vero  Plinius,  ut  fa^pius  ante  di&um,  Ger- 
^aniam  cis  Rhenum  Scalde  tcrminat .  itaque  Menapios  atque  Toxandros  uni- 
Vctfos  in  eadem  Germaniae  provincia  fuifie ,  certum  eft . 

Ergo  nationes  Germanicse  in  Germaniae  Cisrhenanae  provincia  fuere  omni 
^^rnero  iftae:  Tribochi,  Tiemetes ,  Vangiones ,  Treverbrum  pars  tertta,  Tungrt,  Sti- 
*y>  Vbii?Gugerni,  Menapii,  Tbxandri,  yatavi,  Caninefates.  Extra  Gcrmaniae  pro- 
3QVlnciam>  in  ptovincia  Belgica  fuerc,  2{£rvii9  Succoni ,  Bethajii,  &  duae  reliqua; 
Partes  TreverOrum. 

Cetcrum  eaderri  provincia  Germania  Cisrhenana  in  duas  rurfum  partcis ,  Ci- 
v*  in  duas  provincias  diftinda  fiiit :  quarum  ahcra  GermAnia  ^uperio^; 
^era  inferior.  difta ;  tefte  Dione,  loco  fupra  citato .  Tacitus  annal .  xu: 
Kderh  diebUs  in  fuperiore  Germania  trepidatum .  &  annal .  iv :  ^uod  ubi  L .  Aprd- 
*nferiorts  GermanU  proprttori  i  cognitum,  vexilla  legiottum  e  Superiore  proviuci^ 
r€dttumque  ejr  equitum  auxiliarium  dileclos  accivit .  Hinc  eft,  quod  annali  primo 
^  5  An  Augujlum ,  fejTa  ataie ,  toties  in  Germaiiias  commeare  fotuijfe:  Tiberium,  vigeri. 
efn  annis  yfedere  in  fenatu,  verba  patrum  cavillantem .  nam  duas  &  heiC  intelligit 
.0auc^°r  Germanias  Cisrhenanas,  fuperiorem,  &  inferiorem  .  quidpe  Auguftus  num- 
^.llam  in  ulteriorem  Germaniam,  trans  Rhenum  commeavit .  Cuiqne  provin- 
Cl$  fuius  fuit  propraetor,  five  prajfedus,  cum  exercitu  in  ripa  Rheni  hibernantcj 
Ut  tnodo  ex  Tacito  inteliecl:um  .  Scd  cJarius,  epdem  annali  primo,  antea:  Ger- 
^fnicun,  f  Brufo  ortitm,  dcloapud  Rhenum  legionibus  impbfuit .  &  poftea:  Duo  apud 
*VaftRheni  exercittis  erant ,  cui  nomen  Superiori ,  fub  C.Silio  legatb:  Inferiorem  o/. 
^cmn  curabat .  Regirhen  fummd  rei  penes  Germanicum .  Ptolemaeus ,  in  defcriptio- 
jAP^iae  Belgicae :"  T?$  3 tov  flwov  "^n  S-cLXdorw  fj&xp  tS  ofyywi 

£  r^u4>ia^  ctico .  id  eft  :  Parsregionis  Rhenq  proxim^,  a  mari  ad  obringam  fiumeri; 
Jo  rlrm*nia  duitur  inferior :  pars  aiitem,  ab  obringa  versiis  meridierh,  vocatur  Germanid 
i£V°r'  °mncm  Treverorum  partem,  Germaniis  Cisrhenanis  adnuriieratam , 
uPer/ore  fuifle  habitam  Germania,  cum  ultimo  eorum  opido  Antenhaco,  e 
^°nt^ilnperiifuprain  Trevcris  demonftratum  eft .  Limes  igitur  fnterduas  Ger- 
ni^nias  ftatuendus  idem ,  qui  Treviros  ab  Vbiis  feparavit;  nempe  Abriricd  am- 
>  qui  vulgo  nunc  eft  die  Areh  ut  infra  cap  xl,  oftendetur.  Hincin^ri^ 
m*m  cenfcndifunt,  Tribochi,  Nemetes,  Vinqionest  &  dida  Ttevewum  pars^ 

d .  Rheno 


I9o  PHILIPPI  CLVVERII 

Rhenoproxima:  in  inferiore,  Tungri,  Vbii,Sunici,  Gugerni ,  CMenapii ,  Taunh, 
Batavi ,  Caninefates .  .  p 

Ceterum  pofterioris  faeculi  confvetudinc  Germania  difta  fuit  i  *j 

M  A,  &  //*/^r  Secvnda:  quod  jam  facpius  antea  ex  Ammiano,  Notir 
imperii,  libclloque  provinciarum  Gallix  intelleximus .  Idem  aiiis  etiam  provi  • 
ciisfaftum,  vulgo  fcitur.  fic  namque  & Rhactiarum,  & Pannoniarum,  &Mtfll< 
rum,.  &  inipsa  Gallia  Belgicarum  fuere  Prima,  dcSecunda .  quarum  fingula:  an 
Superior  &  Tnferior .  .  ^ 

Atin  Belgica  privia  fuifle  Trevirorum  reliquam  partem ,  cum  ^  ,„ 
gentiscapite,  ^yiugufia  Trevirorum;  jam  ante  ex  Marcellino,  &  Libello  P^V1V. 
rum  civitatumque  Galliae  dcmonftratum  eft  .  his  confenticns  Notitia  impefii,» 
bct:  Prtfettus  Utorum  ^Auclorum,  Fpufo,  Belgic*  prim*.  Proximos  Trcviris 
vios  in  $  E  c  v  n  d  a  numeratos  fuifle  Belgica,  teftis  eft  eadem  Notltiatiain 
perii :  Prafettm  Lttorum  Ncrviorum  Fano  CMartis,  Belgkd  fecunda .  Sveconose 
ejusdem  fuifle  provincix  ,  patet  ex  Libello  provinciarum  j  ubi  civiw  Turn 
Jium  in  ea  provincia  recenfctur  .  uC 

At  licct prardidi  populi  cisRhenum  Germanica  originc  fuerint,  nomcfl4 
Germanorum  jaminde  a  primo  iuGalliam  adventu  obtinucrint;  tamen 
ctiam  frcqucnter  ac  vulgo  dicebantur,  quia  Gallicum  folum  colebant.  Sic  0 
lis  Batavus  apud  Tacitum,  hiftoriar.  iv,  fe,  populareisquc  fuos,  ac  conii7Cjl. 
neos  Batavos  Gallos  appellat,  in  his  vedis:  En  ego,  pr*fec7munimcobertts,Cr  . 
ninefates,  Batavique ,  exiguaGalliarum  portio .  fic  eodcm  libro  infra,  om^1S  j^- 
rer  Belgas,  nullis  Germanis  cxccptis ,  Gallos  iterum  vocat:  Opperiendas  Tr*  j 
mnorum  gentes-,  quarum  terrore  fracl*  populi  Romant  vires  obtererentur .  G  .f  \nt 
altad,  quam  prtdam  vicloribm?  &  tamen,  quod  roboris  fit,  Belgas  fecumc\^w 
voto  fiare .  Sic  Cafar  paftim  in  commcntariis  de  bello  Gallico,  eosdem  mod 
ntanos,  modo  Ga/ios  adpellat. 


f 


C  A  P.  XXXVIII. 

De  Arduenna  silva. 


DEfcriptis  hattenus  mcmbratim  Gcrmanicarum  nationum  C1S  ^fil' 
finibus,  opidis,  atque  vicis,  res  nunc  pofcere  videtur,  uti  etiao1  ^ 
vis,  montibus,  atque  fluminibuj,  quae  univerfas  tctigerunt,  pauC3 
dam  diflerantur.  y0s^ 

Arduenna  igitur  filva  quia  frcquensapud  Iul.  Caefarem&a11     ^  ^ 
auttores  fit  mentio  ;  curx  pretium  fucrit,  traftum  ejusatquemagnitudm 
tis  indicare  limitibus .  Caefar  comment  v :  lndutiomarm  equitatum peditatf* [ 
gere,  iisque,  qut per  atatem  in  armis  effe  nonpoterant ,  in  filvam  Arduennam  y  #  f0f' 
tnagnitudine,per  medios  fineis  Trevirorum,  a  fiumine  Rheno  ad  initium  Rbem 
tinet)  bellum  parare  infiituit.  Commcnt.vi  :  Ipfe ,  quum  maturefcere  frUTti.  qaP 
ferent,  adbellum  ^mbiorigis  profeclm ,  per  Arduennam  filvam,  qud  e#  tott  q, 
tnaxima,  atque  ab  rifis  Rbeni,finibusqae  Trevirorum^ad  Tiervios pertinet,  rnilffl  7  ^  IjI 
flihs  id  in  longitudinem patet ,  L.Minutium  Bafilium  cum  omni  equitatu  prd0^eflO' 
hisduobus  locis  nimis  angufte  fimul  nimisque  large  filvam  definit.  nam  jfp 
rum ,  ut  fupra  oftenfum ,  initium  fuit  ad  Mofam  amncm,  qui  &  ^^^fafl^V 
vios  a  Treveris  diftinxit .    qua  ratione  Arduenna  intra  Rhenum  ™  .  co^ 
concluditur,  longitudine  cxx  millium pafluum  .  quod  fpatium  mini  ^ 
venit  cum  13  millibus,  quze  ei  Iulius  Casfar  tribuit .    Atmox,eo  ^ 

 .  l-^x  j  .*  o  -  J  ~  ~  .\     :  W  Jl~.'.fi,t  DCr/  0V\ 


ment.  vi,  latius eamdcm  extendit .  Sed  certe,  inquit, 

clamdimipper4r^ 
tiis ,  fibi  quemque  confulere  iufiit  Ambiorix .  quorum  pars  in  K^drduenna 
pars  in  continenteis  paludes  profugit .   qui  proximi  oceano  fuerunt,  ii  ttt  £0tffl  ' 
tccttltaverum ,  qttas  asJus  efficere  confverunt .   Paludcis  iftas  fuifle  ^°rl 


GERMANI^    ANTIQ^LIB.    II.  191 
mfulas  vero  Selandiam  nunc  dici,  fupra  demonftratum  eft»  paludeis  igitur  iftas  quuni 
continentes  faciat  Caefar  Anduennae  filvse5hanc  adScaldem  ufque  &Morinorum 
.  eis  extenfam  fiiifle  ,  aperte  fatetur  .  id  quod  difcrtius  etiam ,  eodem  commcnta- 
rio  paullopoft ,  adfeverat :  Partito  exercitu,  T.  Labienum ,  cum  legionibm  1 1 1 ,  ado- 
Manum  versus ,  in  eas parteis,  qud  Menapios  attingunt,proficifii  jubet :  C.  Trebonium,  cum 
fari  legionum  numerd,  ad  eam  regioncm ,  qu<e  Atuaticis  ad)acet ,  depopulandam  mittit.  ipfe, 
€ttm  refliquis  iii,  ad flumen  Scaldem ,  quod  influit  in  CMofam ,  extremasque  Arduenn<& 
prteis^iye  conUituit :  quocum  paucis  equitibus  profeclum  Ambiorigem  audtcbat.  Difer- 
X\k  ^e*C  ^ca^e  flumine  filvam  finit  $  a  quo,  juxta  Tornacum  opidum  ,ad  Rheni 
10  jr^^que  confluenteis  & extremos  Trcverorum  flneis,  clx  jamnumeranturmil- 
lapafluum.  quodtamen  fpatium  etiamnum  longe  abcft  a  io  amplius  millibus, 
S^fupraperfcripfit.  Strabo,lib.  iv,  in  regiones  multo  longiores  latioresque  e- 
amdem  filvam  extendit .  nam  ad  Atrebateis  ufque  &  occanum  Bri  tannicum  in  lon- 
Sjnidincm ,  in  latitudinem  ad  Selandicas  infulas,  &  oceanum  Germanicum  proferr. 
erbaejushaec  funt :  Tptw^oigy  criwixeig^ii^ioty  ^  tQto  TipptouitKov  iQv@*%  -nMvTcxjjot 
^ajno^  ruv  oxGoAav  i$'  wciTtyi.  tS  7To^[JlS  KctlotK^vTigi^Yi,  ^  tfyvpxg,  xk  _  i^Afc  dfad  vrv- 
KVK  vkqg daouSca^iig.  id  eft :  Treviris  contermini  fuM  Nervii,  ejripfi  Germanica  gcns  . 
ttmiautem  funt  CMenapii  ,exutroque  ojliorum  fluminis  latere  palitdeis  accolentes  atque 
io  N  tl^?\0n  a^tarum  equiaem ,  at  denfarum  arborum ,  fpinofarumque.  Paullo  poft  :  E^ipe- 
Jj?1  Ti'  ^  Mtvctiriw  tj  Ti  r  Mo^/voov,  ii  r  K%r%iQ>a\iw  n&i  eQxqoovm.  vXy\  ydp  \<siv  %x 

Oivjjsoy^  rsro^  ^/J}  %  TOcrctVTYj'^y  OCTUV  01  (TVy^ClCp&ig  ei^YlKctCTl,  TiT^LKl^lXlCiOV  z&cticvv.  KCi- 

*Q1^'cwtlw  ^pdxivvew  .  hoceft:  Similis  Menapiorum  regioniefl  regio  Morinorum ,  A- 
trebatium  9  &  Eburonum  .  filva  quidpe  efthaud  procerarum  arborum  :  macrna  equidem  $ 
^erum  haud  tanta ,  quantam  fcriptores  prodiderunt ,  ivco  ftadiornm.  In  Ebtironcs,- 
^ttebateis ,  ac  Morinos  difertifllmis  eam  extendit  verbis .  de  Menapiis  addubita- 
^  etiamnum  poflfit,  an  per  faltus  eorum  Arduennam  intclligat.  vertim,  quum 
■^cnapii  &  Morinis  &  Eburonibus  contermini  fucrint ,  contcrminosquc  atque 
c°ntinenteis  hac  ratione  faJtus  inter  fc  habucrint;  ambigendum  non  eft,  quin 
^  c)usdem  Arduenna:  parsfuerit  filva  Menapiorum  .  At  vero ,  inquies,  quumin  tan- 
tLlm  duo  ifti  audores  inter  fe  diflentiant ;  utri  potius  crcdam  >  Straboni ,  an  Caefari  > 
Strabo  non  nifi  fando ,  vel  ex  aliorum  fcriptis ,  ea ,  qua:  tradidit ,  habere  potuit : 
^far  ipfe  coram  vidit,  oculisque  praefens  luftravit .  Casfar  equidcm  mclius  coratn 
c(jnfta  rimari  ipfe  potuit .  at  ncgligcntius  tamcn  dc  Arduenna  filva  eum  noralTc,  fa- 
ClLe  atque audafter  adfeveraverim.  Quid  enim  ncgligentius5quidque  minus  pro  geo- 
Stapho  pcrito  fieri  potuit ,  quam  quod  magnitudinem  lll  va:  uno  in  loco  inrra  Rhe- 
numacMofam,  alioveroloco  intra  Rhenum&  Scaldem  porrexit^  intervalloau- 
^em  intcr  Rhenum  &  Nerviorum  ftneis  id  ampliusmiUia  pafluum  tribuir?  qua 
111  requis  negetmerito  eum  reprehcnfum  a  Strabone:  qui ,  Iicet  ad  oceanum  ufque 
^ntannicum  fdvam  extenfam  fuifle  fateatur  5  tamen  negat  ivcid  fuiiTeftadiotiim* 
!?eft,  13  milliumpafllium.  Videotamen  virum  doclum,  Csefaris  fuseepti  dcfen- 
none ,  non  ipfum  equidem  Strabonem  errafle  ,  fed  verba  ejus  a  librariis  corrupta  cfle 
arguere.  quod  ego ,  pro  ratione  veri ,  plane  abnuo.  Verba  iftius  viri  ha:c  funt  in 
c°niiTicni:ationibus  ad<  Straboncm  :  Ctfarem  reprehendit ,  fi  ita  fcripflt:  Ctfaris 
fn*mfmt  }jAC  yI>  ^moX;  Millia paffuum  n ,  fladia funt omnino  ivcid.  quare9 
UL  .   *fi  tta  ftriffit  Strabo ;  Ctfarem ,  ejrqui  cum  c/fare  fentiunt ,  reprehendit  hoc  loco. 

autem  putet ,  certim  de  Arduenna  quidquam  habutfle  Strabonem,  quamCdfarem^ 
?*! }  fam  nonfemel luftravit  ?  Mihiquidem  non  temere  videntur ,  qiua  Ctfiire  dtcuntury 
n  dubium  pcjf€  vocari.  nec  fadll  reperias ,  ubi  a  Ctfare  diflentiat  Strabo .  £>uare  ne  hk 
$0^      '  rneo  judicio  9  ab  eo  diffentire  voluit :  fed  ejm potius  antloritate  adversus  alios  uti. 
m 4ut  e°o  vehementiflimefailor  ,  aut ita  fcripferat Strabo ;  ^0^  ^y, toccwtyi  p  ,  ocrlw 
^y^y^-cpHe  cipyKcttrt'  TiT^LKt^tKtodv  $zc$t6dv  <Jg-  quorum  verberum  eft 1  h<tc  fintcntia  :  Ar- 
liunT^  mn     tamam  \  q^ntamfcrtptores  tradant ,  fed  (tadiorum  tantum  quatuor  miU 


^duen*^^***  &w*A<r?  rif£^%i?uw  $*8wv  St>  quorum  verborum  efl  htcfintcntia  :  Ar- 
't*m, 

rant :  quod in  hoc  auclore paflimoccurrit.  Primum  quoties  Strabo ,  quamvis  prave  3>  in 

eriDtionf»  t»„  /   v  r^^r.  j:rr_._.*  .     r   >    r.  1  hr 


*  *  Corruperunt  hunc  locum,  qui  elegantem  t£  3  in  finefententU  ufim  non  obfervave- 


'CrlPUoneharuim-eg^  fatis  furra  patuit .  unumhoc, 

hatid 


i92  PHILIPPI  CLVVERII 

haud  levc,  interalia  repetam  5quod  Belgicam  inter  Rhcnum  Cafar  Sequanamque 
Matronam  finit :  Strabo  vero  inter  Rhenum  &  Ligerim .  Quid  autcm  mirum, , 
item  fuper  Arducnna  filvd  hic  ab  illo  diffcntiat  5  quum  ille  tam  lmmania , 
prorfus  abhorrcntia  prodiderit  >  Quis ,  quxfo,  temcre  credat ,  inter  Rhenum  *  ^ 
fam,vel,(ihocmalis,interRhenum3cScaldem  io  intcrjacerc  millia  palTuurii . 
ne  nemo  mortalium,  nifi  Galli*  plane  ignarus .  10  nnllapafluum  a  Rncn.1  ^ 
fellaequc  confluentibus  in  occidentem  versus  fi  dinumeres  j  non  modo  1 
trebatium  litus ,  ubi  fincm  filvae  ftatuit  Strabo  5  fed  alterotanto  fpatio  in  uitci 
«fquc  Britannici  maris  parteis  progredieris :  quo  Arducnnam  quondam  fun  c  l0 
fam ,  haud  temcre  vcl  ineptiffimus  mortalium  adfirmaverit .  Sunt ,  qui  pcr  long  ^ 
dinem  aptid  Ca:farem  exponantcircuitum  .  quod  aeque  ineptum  eft.    ^    .  flCI1. 
rafle  in  dimenfionibus  tcrrarum  ,  ut  hcic  Strabo  coarguit  ,fic  cgo  pluribus  locis 
dam  .   Comment.  v,  ubi  Britanniac  magnitudinem  per  tria  latcra  dcfcnW 
mumlatus,quodcftcontraGalliam,  tenere  adfirmat  10  millia  paffuum ;  a  ^ 
quod  contra  occidentem ,  ixc;  tertium  idccc.  quae  menfurae:  omnes  falr  ^ 
quidpeprimum  latus  ccc  ,  haud  amplius,  tenet  millia  paiTuum  ;  fecundum,  ^ 
tcrtium,  cccclxxx.  Ecquid vero Ca:fari crcderc  lubct,  tantumdcm  cflc  fpatu  ^ 
Rhcnum  &  Scaldcm,  quantumeft  intcr  Cantium  Britannix  p^omonjoxlU0^s^ 
quodultimumhoclaterc  in  occidentcm  cxcurrit,  vulgo  The  Undes  end  ^co  ^  j0 
tfum>  13  cnim  pafluum milliautriqucfpatio,  vclillietiam  amplius, trlbu*  '0. 
inquics ,  hacdc  Britannia  Caefar  non  nifi  cx  aliorum  rclatu  habuit :  ipfc  totan  ^ 
lam  non  peragratus.  ca  arguas,  quae  ipfe coram  oculis  luftravit .  Rcctc  nl°n^jj0 0b- 
quar  lubens.  Cantium  ,  quod  nunc  vulgo  Kent  dicitur,  ipfc  cum  armis  ac  i>  ^ 
ivit,  ad  Tamcfin  ufque  flumen  5  ut  ipfe  fibi  teiliscft ,  eodcm  commentat  ,.pti 
tna  imperii ,  bellique  adminiflrandi ,  communi  confilio  permijfa  e(l  Capvellauno  '  c») 
a  maritimis  civitatibus  flumen  dividtt ,  quod  adpcllatur  Tamejis ,  a  mari  ctr ctt    ^ ^ 
fajjuum  lxxx.  &  paullo  poft  :  Cdfar ,  cognito  cenfilto  eorum ,  ad  flumen  TarneJ  ^  ,^  ^ 
netsCafivellauni ,  exercitum  duxit.  quod flumen  uno  omnino  loco  pedibm ,  Atq» 
gre,transiri  poteft  .  Falfum  cft ,  Tamcfin  alnari  Britannico  lxxx  millit>uS  P  4j  J 
diftare.  imo  nefontesquidcm  cjus,  quorumaltcr  vcrsus  fcptcmtriones  "  q$. 
terversus  occidentem  Tfis,  tantofpatiodiftant .  Negligens  igitur  gcogMP 1 
far,  etiam  in iis  oris ,  quas  ipfe  adiit.  At  vis  negligcntiam  ejus  fupinam  in  |ia 
mefisamari  diftantia  clarius  tibi  apcriam  >.  En ,  flumen  id  uno  omnino  *0CO£zC\>c 
iransiri  pojje  ait.  hic  locus  putatur  efle  ad  regiam  nuncarccm  Vindeforam-  ^ 
roaDubri,  fiveabeolitore,  inquode  navibus  CsEfarcm  ingreflum  fupi'a 
ixxx  circiter  millibus  pafluum  diftat .  Que  igitur  ifthac  cft  apud  Ca:farcm  ^ 
locorum  defignatio,  negligensacplanealiena>  quam  ncmo  facile  divinati 
fequatur,  nifiqui  haudignarus,  Caefarem  in  aliis  quoque  incuriofum  ciicb0c'o 
phum.  Sedex  infula  in  continentem  Galliae  redeamus .  In  comment.  ^pjtf'4 
tiorum  agros  in  longitudinem  millia  pafluum  ccxl  ,  in  latitudinem  cLX 
rc  adfirmat .  quam  itidem  demenfionem  falsam  eite  ,  fupra  in  Helvet  ^ 
fumma  illic  longitudo  cft  millium  circitcr  clxx;  latitudo  maxima,  lxxv- . 
quoque  non  nili  fando  accepit .  ipfe  in  Hclv etiorum  fincis  numquam  p^rV  .fl 
lia  igitur  videamus.  Aquitaniam  eum  adifle ,teftatur  A.Hirtius  Yani*'^c0/' 
mentario,  qucmo&avumadfeptem  Caefaris  commentarios,  de  bello  ^  ^jo^ 
jecit.  nihilo  minus  tamen  ipfe  Caefar ,  in  comment.  1 1 1 ,  Aquitaniarn,  ® 
latitudine ,  &  multitudine  bominum ,  ex  tertia  parte  GaliU  exijlimandam  tjj 
qua  in  re  quam  manifcftifllme  ac  fcedifllme  crravit .  nam  latitudinem ,  n  pyrei^ jO 
tudinem  Aquitania:,  quam  comment.  1  Garumna  amne,  oceano,  aCoC^fj 
monteincludit,  fi  cum  reliqua  Gallia  Comata  conferas5  profeclo  vix  cx     ^  ^ 
juspartecenfenda  erit.  Tot  igiturlocisquumtam  manifefte  CaefarerraV 
jam  mirum ,  fi  circa  Arduennae  etiam  filva:  dimcnfionem  longius  &  vci?-lCtftf>  , 
eum  dixerimus  >  Omneis  fimul  dicl:os  locos  a  librariis  corruptos  efle  fu JP  juifl  * 
manifeftumde  id  illis  millibus  pafliium  exftaret  indicium ,  atquc  tenim^ 
pud  Strabonem .  in  quo  quum  tam  manifcftus  deprchendatur  5  haud  raci  ^ 


GERMANI/E    ANTIQ^  LIB.    tt  i9* 

nim  fufpicionem  effugere  poterit .  Alia  quoque  dimetiendi  ratione  ufum  fuiffe 
^farem ,  quam  alios  rerum  fcriptorcs ,  minutioribusquc  milliaribus,  opinarer  ;  ni 
^qualedcdiiTetfpatinmmeridionali  Britannise  Jateri,  acregionibus  Gallia?,  quse  k 
•Rheno  ad  Mofam ,  live  ad  Scaldcm  protenduntur.  qua  in  re  manifeftifllmus  c/us 
fatis  dilucide  adparet  error.  Quin  etiam,  uti  in  iis,qu*  modo  di&a  funt,  veram  intcr- 
vallorum  menfuram  exceffit;  itain  aliis  defecit .  fic  namque  comment,  v  trina 
hiberna,  Ciceronis,  Sabini,ac  Labieni,L  inter  fe  millibus  pafiiium  diftare  tradi- 
^lt:  quas  lxx  minimum  millibus  ab  invicem  diffita  fuiffe,  fupra  in  Nerviis  de- 
tnonftravi .  Ex  his  igitur  univerfis  quum  fatis  manifeftum  fiat ,  crraffe  fa;pius  in 
Jocorum  dimenilonibus  Caefarem ;  Strabonis  potius  amplc&amur  fidem3  ut  qui 
«audfemel  in  Galliae  defcriptione  fatisapcrte  prodit,  alios  etiamfc,  prxtcr  Caefa- 
Ils  commentarios,  legifle  de  his  oris  aufrores:  maneatque  fcriptio  cjus  incorru- 
P|a,ut  vulgo  ha&enus  in  cun&is  exemplaribus  lecla  eft,  in  hxc  verba:  noAA$ 
f*w>  *  roo-ctvTv)  cflit  ocrlw  01  ovy^ct<piig  ei^KctQ,  mfctKi%ihtb)v  &&$tav .  Quibus  vcrbis 
nuuius  alius  hominis ,  quam  Caefaris  reprchendere  voluit  errorem  .  Acde  longi- 
tudine  quidem  hujus  filvje  fitis  refutatus  eft  Caefar.  nunc  porro  videndum,  an 
,anta  fuerit  ipfi  fllva  ,  quantam  defcribit  Strabo.  quidpe  crrorem  iftum  de  1$ 

uiibus  pafluum  fi  removeas  ,  folosque  nationum  fineis  perpendas,  in  quibus 
1  vam  collocat  Caefar ;  multo  minori  fpatio  hic  circumfcripfiffe  eam  videtur,  quam 

^tabo.  Vnosequidemillenominat  Treveros.  atquiahinc  ad  Scaldem  ufque  & 
•^orinorum  paludeis  eamdem  extcndit;  Condrufos  quoque,  Segnos,  Caeraefos, 
f^manos,  &  Eburones ,  Atuatucos  item ,  atque  Nervios,  horumque  clicntcis, 
jeutronas,  Grudios,  Levacos,  Pleumofios,  atque  Gordunos,  eum  intellexiffe,  haud 
"Ubitandum  eft .  per  horumquidpc  fincis  transcundum  efl ,  fi  a  Rhcno  amne,  & 
cxtremis  Treverorum  flnibus,  adScaldem  Morinosque  contcndas.  De  Eburonum 
filvis  crebram  Cadar  facit  mentionem  .  ut  comment.  v ;  ubiEburones  Atuatucam 
°bfederant:  Athoftes ,  poftquam  ex  notturno  fremitu  ,vigiliisque ,  de  proficJione  eorum 
ftnfertwt  •  collocatis  infidtis  bipartith  in  filyis ,  opportuno  atque  occulto  loco ,  a  rnillibm  paf 
^JHttrn  circiter  duobm,  Romanorum  adventum  exfpeclabant.  &  paullo  poft  :  Pauci  expraelio 
0  e^pfi,  incertis  itineribm,per filvas  ad T.  Labienum  legatum  in  htbernaperveninnt.  &  com- 
^cnt.  vi,  de  Ambiorige,  Eburonum  rcgc :  Sed hoc qnoque  faclum  efl,  quod  adtftcio  cir- 
Cu*ndato  filva  ( ut  fnnt  fere  domicilia  Gallorum ;  qui,  vitandi  aftus  causa ,  plerumque  filvA- 
rtim  acfluminum petunt proquintitates )  comites,fimiliaresque  e]us ,  angufto  in  loco ,  equi- 
ttim  noflrorum  vim  pauliisper  fuftimterunt.  iis  pngnantibris,  illum  in  equum  qttidam  ex  fuis 
1ntulit .  fugientemfilv&texerunt.  Eodem  comment.  infra :  Gerniahi,  dcjperath  cxpu- 
&n*tione  caftrorum  (ad  Atuatucamin  Eburonibus)  quodnoflros  \amconftitifie  in  mitni- 
*J°n*btts  videbant,  cum  ea prddA,  quam  in  filvis  dcpofuerant,  trans  Rhenum  ftfe  receperunt. 
^ox  poftea,  de  Ambiorige :  Atque  ille  latebris,  aut ftlvts,  aut faltibui,fe  eriperet.  De  A- 
lrebatiur*l  filvis  fic  Hirtius,  dicto  libro  :  guum  qu*reret  C*fer,  quo  loco  muliitudo  efiet 
Bellovacorum,  quodque  efiet  confilium  eorum ;  inveniebat,  Bellovacos  omnes,  qui  arma  ferre 
f°fient ,  in  unum  locum  convemfie ;  itemque  Ambianos,  Aulercos,  Caletes,  Vellocaffcs,  Atre- 
,ates,  locum  caftris  excelfum,  impedita circumdatum palude,  delegiffe ;  omnia  impedimenta 
ln  ulterieres  fthas  contuiijfe.  Vlteriores  ifte  filvae  haud  dubie  fuere  Atrebatium  ;  qui 
^Jtirni  didtorum  modo  populorum.  nam  Nervii  hoc  bello  non  implicabantur.  Apud 
~;etvios  item  fuiffe  fiivas,  teftatur  Ca:far,  comment.  v :  Longius profequi  veritm,  quod 

v*  paludesque  intercedebant.  &  commcnr.  n  :  Nervii  antiquitus,quumequitatu  nthil 
yfent,  qu0 fuiltus finitimorum  equitatum,fi  pr&dandi  causk  ad  eos  venifiet ,  impedirent  5 
^rts  arbortbus  incifis  at$  infiexis ,  crebrisque  in  latitndinem  ramis  enatis ,  (jr  rubis  fenti- 
30  flyite  *nter]eclis^  effecerant,  ut  infiar  muri  b<e  fepes  munimenta praberent.  Hac  apud  Cx- 

rem  Strabo  legit ,  atque  in  univerfum,  ut  fupra  notatum ,  cunctts  Arduennae  tilvx 
^ncolis  tribuit.  De  rubisautem  ac  fentibus  quod  Ca-far  in  Ncrviis  refert ;  id  ille  Me- 
^118  ^dfcribit ,  his  verbis  :  TttevTctioi  Mtvctmot ,  r  cxGohuv  «<p'  iKctn^.  rg  7roTctp2 
rf°iKiiVTHiXYi  t  ^  Jpvpxg,  v^YiAys ,  csAAct  Tzrvwtjg  vfyg ,  ^  uKctir&oohg »  hoc  eft :  Vltimi 
r<uL    ^ft***  e^^oqueoftiorumft(tminisIaterep  tludeis  accolentes  atqne faltm,  nonproce. 

^^^tdem^at  denfarum,fpinofarumquearborum.  quo  argumcnto,omnem  Arduen- 

R  nam 


J94  PHILIPPICLVVERII 

namfilvamciusmodiarboribusconfitamfuiiTc,  Strabo  vidctur  cenfuiife.  Dcdenfi- 
tateetiamarborum  fic  Ca:far  comment.  iv :  MenapH  omnes  fe in denfifiimas fifa* taf 
diderant.  &comment.  vi :  Erant  Menapii  propinqui  Eburonum finibus  ,perpetuis  f4lH' 
dibus filvisque  muniti :  id  eft ;  filvis  paludes  cindte  ,  quafi  pcrpetuo  nexu  inter  fc  c°n* 
tinuabantur.  Dc  Morinorum  paludibus  fic  comment.  i  v :  Cafar  pofierodte  T*f* 
bienum  legatum ,  cum  bis  /egionibus ,  quas  ex  Britannia  reduxerat,  in  CMorinos,  qui  **- 
hellionemfccerant ,  mifit .  qui ,  quum ,  propter  ficcitates  palttdum ,  qub  fe  reciperent ,  ^ 
baberent ,  ( quo perfugio  fuperiore  annofuerant  ufi  )  omnes  ferl  in potefatem  Labient 
nerunt  .  In  fuperioris  anni  commentario ,  qui  ordine  eft  tertius ,  fic  fcriptum  re  i"  ^ 
quit:  Pa/udes  habebant  :  eo  fe  fuaque  omnia  contulerunt .    Ha:c  omnia  Stttbo**^ 
pud  Cfffarem  le&a ,  Arduennae  filvse  in  commune  tribuit ,  his  verbis :  Avrei 
7i$iwov  cifTci  QctB-ti  &a*olKioitvr]o-thatxovlig%VTolig  thttnv.  tv  piv  oiw  tcuc  twofAlootcug 

rdg  Qvydg  ^xov '  «"  ^  ™f  cwxpoig  ^trKovjo  pahug .  id  eft  :  Iffi  verb  ornnt*  J 
in  profunda  fi/va  abfcondebant ,  infulas  babentes  in  paludibuus  parvas.  ac  f^0^1. 
dem  tempore  tutum  illic  perfugittm  habebant  :  ficcitatibus  attttm  obortis  ,  facik  ctf' 
hant.    Sed  de  Menapiorum  pariter  ac  Morinorum  filvis ,  fic  Ca:far  in  fin*cc  j 
ment.  v:  Eodem  fere tempore  Cafar ,  etfi prope exacla  jam afias  erat ,  tamen  ,qttod,°® 
Ga/Iia  pacata ,  uMorini,  Menapiique  fupererant ,  qui  in  armis  ejfent  ;  neque  ]t 
umquam  Ugatos  depace  mififient :  arbitratus ,  id  bellum  celeriter  confici  pofie ,  f  '* 
titum  adduxit.  qui  longe  alia  ratione ,  ac  reliqui  Ca/Ii ,  be/lum  gerere  *nUituT 
narn^  qubd  intelligebant ,  maximas  nationes ,  qua  prce/io  contendifient ,  pntfi*  >  n  ut 
tasque  effe ;  continenteisque  filvas  ac  paludeis  habebant  :ebfe,  fuaque  ornnif*  con 
runt.  ad  quarum  initium  filvarum  quum  pervenifiet  Caftr ,  cafiraque  munirt \*n' 
ifiet ;  neque  hofiis  interim  vifus  effet>,  difperfis  in  opere  nofiris ,  fubitb  ex  Wnl  Lt. 
iibus  fi/va  evo/averunt  ,  &  in  nofiros  impetum  fecerunt .  nofiri  celeriter  #*** 
runt,  eosque  in  fi/vas  rcpu/erunt  ;  ejr,  comp/urtbus  interfeclis  ,  longius  imftw1 ^ 
locis  fequutt ,  paucos  de  fuis  deperdiderunt .    Reliquis  deinceps  dtebus  Cdfirfva*ftri 
reinfiituit.  & ,  ne  quis  inermibus ,  imprudenttbusque  militibus  ab  latere  impet  J  ^ 
foffet;  omnem  eam  materiam ,  qua  erat  cafa ,  converfam  ad  hoftem  colloc^t  y  ,(^0 
fro  yailo  ad  utrumque  iatus  exfiruebat .  Incredtbili  celeritdte  magno  fpatio  fatiCt  -J 
hus  confec~?o-,quum  jam  pecus ,  atqueextrema  impedimenta  ab  nofiris  tenerentf^ 
fi/vas  denfiores  peterent ;  ejusmodi  tempeftates  funt  confequuta ,  utiopus  necefi^  > 
mttteretur;  &  ,  continuatione  tmbrtum ,  diutius  fub  pclltbus  mi/ites  continert  ttffi  f^ 
fent.  Itaque  ,  vafiatis  omnibus  eorum  a<rif,  victs  ,  adificiisque  incenfis ,  Cdf" '  €*  -0\ 


ln 


tnm  reduxtt;  &  in  Aulercis  ,  Lexoviisque  ,  reliquts  item  civitattbus,  q»*  V„  j| 
he/lum  fecerant ,  in  hibernis  collocavtt .  Hec  omnia  Dio ,  apud  Cafarcm  W  \  > 
hxc  verba  retulit,  lib.  xxxix:  Kcij  /mS  t*t*  3%*  Mue/v^t  ^cWwf^J^ 
gxg  trtpto-iv  ovlctt ,  \^at%vQ%.  wgKa\cizs%r\^{v  ti  cwTxg  6k  t  ^Kcclip^ttr/xivuv,  ^ 
ev\tr{\i  iXmtrca;  .  i  pivTot  y#f  \x\fUtrAo  nvcig  *  £t%  ydp  zroh{g  %xov\%g ,  «AA*  tv  * ^t'  f 

Iu/Ajjoi  ,  £j  toI  v/xtuTola  tg  ra  Xatriurala  tuv  %Xuv  dvatrKtvatrdfJfyot,  woAt)         /^j^  1* 
pt£ct*lce{  r<p'io-^ r  ?'up*iuv  OKdKuQowJi avTot  %7raQov .  \7rtx*ip*)Q%  ptv  o  Kaio-d{K#*  ^ 
iVf ,  tyiv  vXlw  Ttpvuv ,  vi&xufijitrou'  a7r{7ruv  J\jt ,  J[td  Tt  to  pvy'i5-(&  avruv,  Hfl  ^tfifiS  *f' 
X^uva  hv*i,  dyranrn .  Id  elt :  Poft  hac in  CMorinos ,  horumque  fnitimos  ^e1t  L\0 k 
rna  convertit :  quos  &  his  ant}  gefiis  terrore fe  occupaturum ,  ejr  non  magno  cum  **%  ^  \# 
hel/aturum  arbitrabatur  .  quamquam  nul/am  eorum partem  fubegit .  qttidpe  qttutn  ^ 
cpidis ,  fed  in  tugurits  habttent ,  in  pa/udeis ,  denfifitmis  fi/vis  obfitas ,  ***** 1  'ef 
cara  habebant ,  abfconditis ,  plus  damni  Romanis  iaceffenttbus  intu/erunt ,  f'n *A  ^ 
ceperunt .  Tentavit  equidem  Cafar  ad  ipfas  pa/udeis ,  fi/va  incisa ,  progredi  •  Pa 
gnitudtnem  earum,tum  quod  hiems  jam  adpetebat,  re  defperat*  defiitit-       .  KWct>> 
Exhisigiturrotipfius  Ca?faris  teftimoniis  quum  pateat,  omncis  p^n*  .^ii 
rcgioncs  fuiife  faltuofas ;  haud  ineptc  Strabo unam cffc  perpctuam  fi^arn  L0du^ 
Arduennam;  in  plurcis  parteis,  atque  nationcs  distraclam:  cIucrnflrn0ci6  ^ 
Hercynia  lilva,  trans  Rhcnum,  per  omnem  Germaniam  difFufa,  non  & 
plurcis  parteis,  fcdplura  etiam,ut  fuo loco  refcretur,  nomina distribura ' ^ 
tuamusigitur,  re&e  ac  perite  de  Arduennx  filv#e  magnitudine  fcnfilfeStra  ^ 


GERMANIjE    ANTIQ^LIB.  II.  195 

qui  fane  haud  lcvitcr  ncc  fupine  de  ea  inquifivilfe exiftimandus ,  antequam  tantum 
rcprehendere  audorem  in  animum  induxerit .  Ceterum  controverfiis  omnibus 
discuflis ,  vera  denique  filva:  magnitudo  indicetur .  Difperfa  fuit  per  fineis  Treviro- 
rum  .Tungrorum,  Sunicorum,  Vbiorum,  Gugernorum ,  Stpartcm  Batavorum  ex- 
tra  infulam,  itcm  per  Menapiorum  fincis,  Morinorum,Bethafiorum,  Sveconorum, 
Nerviorum,  Atrebatium  .  Summaejuslongitudo  fuit  intcrortum&  occafum,  a 
Mofellac  confluenteadcxtremos  Atrebatium  fineis  &  litusoceani,  millium  paifu- 
Um  ccxl.  latitudomaximaintermeridiem&  feptcmtriones  ab  Mcdiomatiicorum 
confinio  ad  Vahalcm  ufquc  ,  millium  pafiiium  CL.  Reliquia:  ejus  hodieque  in- 
10gentespaflimdidto  tcrrarum  tra&u  mancnt :  maxime  vero  in  Weftravia,  inTre- 
vcrico  Leodiacenfique  epifcopatibus ,  in  ducatu  Luceburgienfi  ,  &  cis  Mofam  . 
Nomcnquinetiam  antiquum  in  parteobtinct ,  longe  lateque  ad  utramqueMof* 
ripam  difpcrfum  :vocaturque  Picardis  ac  Wallonibus  vulgd  VArdenne. 

C  A  P.  XXXIX. 

T>e  silva  VosegajP^Vosaga^  Vasaga' 
kem  de  monte  Vosego;  qm  &  Vo- 

SAGVS,  f£  VaSaGUS. 

ARduenna:  filvaea  meridie  continuabatur  alia  ingcns  filva,  Vo  s  £  G  A,  fi- 
vc  Vosaga,  a  monte  Vosego,  feu  Vosago,  cui  fuperfterneba- 
tur,  di<3a.  ncque  enim  adfentior  illis,  qui  Vogefum  Caefaris,  &  Vofagum 
^iorum  auftomm ,  diverfilfima  eflc  contendunt  $  Vogefttmque  arbitrantur  cfle  Vocc- 
tium  Tacitij  dequoin  Hclvctiis  didum  .  Primum  omnium  ego  nego  voccm  Vo- 
&f> ,  qua;  in  vulgatis  Caefaris  exemplaribus  legitur,  fanum  genuinumque  montis  ef- 
«vocabulum  5  fed  mendofum ,  &abimperitis  incuriofisquelibrariis  vitiatum ;  pro 
quo  rcftitucndum  Vofego  .  Hoc  vero  probo ,  tum  antiquis  excmplaribus  manufcri- 
30  pris,  tum  ipfius  montis  lilvaequc  defcriptione,ex  veterum  au&orum  monumentis  fa- 
$a.  Verba  Caefaris,  comment.  i  v ,  ut  vulgata  referunt  exemplaria ,  hxc  funt :  Mofi 
froftuit  ex  monte  Vogefo^  qui  eji  infnibus  Lingonum  .  et  fic  quidem  etiam  in  uno  exem- 
P^ri  manufcripto  legi ,  quod  eft  in  bibliothcca  publica  Academia:  Oxonienfis.  At 
^bidem  in  collegio  Mertonenfi,  item  in  collcgio  corporis  Chrifti,  manufcripta  exem- 
Pbriadifcrtiflimishabcntlitciisvocem  Vofego.  cum  quibus  convenit  Grccus  corn- 
^cntariorum  Csefaris  interpres  ;  apud  quam  fic :  oe  J\)  MoW  vola/Mg  ianfMvrS b<W- 
**  «>ff  fAiyyovws  id  eft  :  CMofi  fluvms  *  Vofeco  monte ,  qui  efl  tnfimbus 

Li"gonnm  profluit.  Hincintabula  itineraria  filva  depi^a  confpicitur,  mterviam, 
eft  ab  Ar4ntorato  ad  Divodurum  Mediomatricorum ,  &  Rhenum  amnem ,  m 
*°  Iorigitudinem  a  Magontiaco  ad  ufquc  Argentoratum  propemodum  extenfa,cum  hac 
infcriptione  :  Silva  Vosagus.  Tabulae  confentiens  Nithardus,  lib.  1 1 1,  poft- 
cMm  Ludovici  &  Caroli  adversus  Lotharium  apud  Argcntoratum  iftum  foc- 
^snarravit-  difccflum  corumhis  fubjicit  verbis :  £>uibus  peraclis ,  Ludwicus  Rheno 
tenus,  per  Spiram  5  &  Karolus  juxta  Wafigum ,  per  Wizzenburg,  Warmaciam  iter  di- 
n*it.  &  paullopoft:  Et  K^rolus  quidem  per  Waftgumiter  diffcile  ingreffus .  Lon- 
^ctiani  fupra  Argentoratum  extenfam  fuifle  eamdem  filvam,  ex  aliis  ejus  fecu- 
11  dtfcimus  monumentis .  Theodericus ,  Francorum  rex ,  qui  regnum  iniit  an- 
30  /-°  Chrifti  occxx,  in  privilegio  dato  xu  Iulii,  anno  regni  fui  in  :  Veneyabi- 
lit  vir  Perminius,  gratia  Dei  epifcopm  ,  noftris  temporibus,  cum  monachis  fuis ,  Deo 
'"fptrautc,  pro  euanqlio  Chriffi,  peregrinatione  fuscepta,  monafterium  virorum  in  cre- 
y  v«ftZ  ,  qti*  VoCavus  appellatur,  in  pago  Jlfacenjt,  in  loco ,  <p*  vocatur  Vivarius 
rer<grinorum ,  qui  ante  appeUam  efi  Murbach ,  in  allodio  fdelis  vopi  Ebrohardt  comttts, 
c^  ipfm  ad\utorb9  Deo donante,  conatm  eft  conftruerc.  Audor  vitte  Ludovici  Pii,  caf. 

=  Lotharim  Merlegiumvi/lam  devenit ,  &  Vofigum  per  Mauri  monafterium  tranfiit, 
°*  Me<komatricum  ,  qui  alio  nomine  Metti  vocantur,  pervenit.  Et  antca  dc  lpfo 
1  R  ii  Ludovico, 


j96  PHILIPPI  CLVVERII 

Ludovico  ,  capitexm  :  Dehinc  imfcrator  in  farteis  Rumerici  montls  pet 


gum  transiit:  ibtque fifationi  atque  venationi,  quam  diu libuity  indulft.  Itcm  antea, 
anno  ipCCCCXXi:  I»de  digrediensy  Aquas  Grani  rcfetiit:  &indeyper  Arduennam,  flf^ 
Rumcrict  montis  altitudtncm ,  Voftgique  Utijsimam  vafiitatem,  totum  qttod  j(tferF 
afltvi  &  autumni  tcmforis ,  transegtt .  Et  alibi:  Iffc  autem,  Vcfigi  lufiraje^f^^ 
venatum  fctit.  Interea  venatione  ibidem,  juxta  morem  Francorum,  exfleth ;  cum,  ™l- 
exaclurus,  Aquas  Grani  reverteretnr .  Item  poftca  :  Dimifits  ergo  lcgatis,  imfcrator,  ■ 
ercitio  venandi,  fc  commifit  Vcfagi ficretis  .  Aimoinuslib.  i  v.  cap.  cix  ;  Iffe  m^ ^ 
Ludovicus  fanltilum  7" 
per  Arduennam  fdv 

petenSj  reliquum  afttvi  caloris^ejr  autumnt  dtmtdtum  exercttattonc  venetona  w»  r  «j-^-  ^ 
atque  ficretts  exegit  .    Cap.  cxin  :  Sacro  pafchali  fefio  folcnnitcr  ^JqttA  Cmlr,^ 
hrato ,  arridente  \am  verna  temferic  imferator  venandi  gratia  Noviomagum  V°J  0 
legatos  Bulgarorumcirca  medium  Majum  Aqtta  Grani  venircfr&ccf  it .  Et  mox«'  _ 
legatione  Jdimiffoque  conventu ,  in  Vefigttmad  Rumericum  montcm  venandi  gt*t*  F 
fcfttu.  Grcgorius  Turonenfis ,  lib.  x,  cap.  x:  Dumipfe  Gunthramnus  rexfet  [  L  a 
fdvamvenationem  exerceret,  vefiigiaoccifi  bubuli  defrehendit .  In  illis  igitur  locis, 
dtatis,  Wi^zunburg,  hodic  vocatur  Weijfenburg,  in  inferiore  Elfuia  ad  ^utcrUfl^ 
nem:  Murbach  eodem  nominc  manct,  in  fupcriote  Elfatia*,  ad  flumen  kaucalU/ i0 
monaHcrium  hodie  in  comitatu  Feretenfi,  ad  amncm,  qui  in  Hclellum  ^ 
duobus  millibus  pafluum  infra  Mulhufmm  ,  dcfluit ,  vulgo  dicitut  c/Wj 
&  quibusdam  corrupte  rjMusmunfier .  ab  ho:  xxiv  millibus  pafluuffl» ^ 
occafum  folis  aeftivi,  diflitum  eft  ppidum,  Gallicc  Rcmiremont ,  Gcrinan  ^ 
mersberg  dictum,  MofclLc  amni  adpofitum:  quod  haud  dubie  nomen  ic  ^c(i 
merici  montis .  ab  hoc  porro  in  occafum  versus  xxxvn  millibus  Pa      cX  qui 
fonsMofa:,  pcrpctuo  montium  jugo,  &  filvarum  tra&u  inrerjaccnribuf  •  ^ 
locorum  vicinitate  nemini  dubirare  licct,  Vofigum ,  fi\  c  Vofecum  Cauar1.'  ^ 
figttm  tabulae  itineraria? ,  aliorumque  au&orum,  itcm  Vofacum  Gregorii? 
idcmque  cflc  nomen,  unam  camdcmquc  rcm  defignans^  ncmpc  mont  ^.j 
lilva .    Nomcn  autcm  id  ctiam  nunc  eodcm  tcrrarum  traclu  perrnane  >  ^ 
temporis  longinquiratc  dctortum ,  accolarumque  variis  dialedis  variatuffl-  ^ 
pc  Mof<e  fonteis  cft  ccenobium,  vulgari  vocabulo  Gallis  Poyg*  *  *IVC  f$  0& 
gcnsquc  intcr  Mofam  &  Mofcllam  amncis  opidumque  Rumersberg  «^1  0i 
tibus  fupcrftrata,  vulgo  La  forefjt ,  five  Le  bots  de  U  Voyfe  dicta  *  ia  cl  ^  & 
Vofcnfis .  quod  antiquum  cffe ,  non  modo  hujus  filva-  ac  montis ,  fed  t0^  ^ 
tlus  iupra  defcripti  vocabulum,  e  prifcis  Francorum  annalibus  clarct- ■  ^ 
Frodoardus,  anno  ixcccxxvi  :  Hungari  quoque  Rheno  transmeato  ,  ui1    ^  ^ 
^«w  Vozinfem,  fradis,  incenditsque  deftviunt .   Ex  ipfius  poflniodum  ^ 
filva:  vocabulo  haud  dubie  ccenobio  nomcn  inventum  .  Ab  ^110010,-^  fi^ 
libus  pafllrum  ,  in  mcridiem  vcrstis ,  diflat  vicus  Voyfeu  ,  ad  initium       ^  $ 
Vofenfis  .    hinc  porro  versus  meridicm ,  a  millibus  paiTuum  xx ,  °P 
Voyfy .  Eeris  didam  filvam  abundarc,  cgomet  iter  per  has  oras  ^acicn^faj  W 
cum  jocunditatc  fruduque,  expertus  fum  .    Mons  ipfe,  cui  filva  fuper 


gundiam  hodic  a  Lotharingia  feparans ,  vulgo  dicitur  Uttont  dcfiM"'ef^0^ 
taigne  de  Bourgoigne .  Porro  a  Mofellae  fontibus ,  qui  xxvin  mi    ?iva, 111  fc 
ab  opido  Rumersferg  abfunt,  continuum  jugum,  pcrpctuaque  in  co  1  Ltffi*, 
ptemtrioncs  versus,  ad  opidum  ufque  Keiferslatttern  procurrunt,  Lotna  /// 
Elfatia  dirimcntia;  quibus  vocabulum  vitlgare,  ex  antiquovenatio^uni^^v^ 
der  Forft:  quafi  dicas,  In  venatu.  forft  quidpc  cft  venatus ,  fivcfih^'  fytf-., 
nationes  exercentur .  unde  etiamnunc  Gallis  atque  Anglis  falm  ^^ltUJ^c  a^F  L 
initium  didi  jugi,  ea  vallis,  in  qua  opidum  eft  Moresmunfier ,  vulgo  n^rvaotc*. 
tur  Wafi .  vocabulo  haud  dubie  vetcris  Wafigi  nominis  monumenturn  ^pjf  . 
inferiorc  Elfatia,  ad  idem  jugum,  haud  procul  Tabernis  Elfiticis,  arx  elt , 
tulo  infrgnis,vulg.iri  vocabulo  Geroltzeck  im  Wafiigatv.  intcr  hanc  &  fupra  11 .  -  ftfk 
opidum  Wcifenburg,  duo  funt  vici,  Wafenburg  &  Wajsenfiein .  A  Wfiff* 


GERMANU    ANTI       L  I  B.    II.  i97 

cun^bis  nomina  efie  quaefita ,  haud  dubium  cft.  Hinc  etiam  regio  ipfa ,  ad  umimque 
Oiontis  Vofagi  latus ,  ad  opidum  ufque  Zjvetpruck ,  vulgo  dicitur  hinc  Lotharin- 
gis  Le  pah  deVoJgues,  illinc  Germanis  Das  Wafgatv:  quali  dicas  Latine  Pagum  Vo~ 
figenfem.  gaw  quidpe&  goty  fignificant  pagum,  id  eft,  traclum  regionis  .  Exhis  igi- 
*ur  jam  patet  Vosagum,  &  Vosacum,  Vosegum,  &  Vosecum, 
item  V  a  s  a  c  u  M ,  unius  ejusdemquc  rei  effe  vocabulum,  pro  variamm  dialedfco* 
rum  ratione  varie  formatum.  Qwodautem  Cacfar  Vo fegum  montem  umsLinoonibus 
^ttribuit ,  quorum  caput,  quondam  Andomatunum,  nuncdicitur  Langres ;  id  nihil 
niirum.  negligentia-ejus,  quam  inaliis  jam  fxpiusnotavi,  atque  incurise  potius, 
0  Suam  errori ,  aut  ignorantiae  id  adfcribendum  .  Hoc  ei  di&olocoinftituti  fuit,  non 
Ut*  niontis  Vofegi  integium  tradum  curadus  defcriberet,  fed  uti  fontcis  MoCe 
amnis ,  de  quo  ei  praecipuus  fermo ,  certo  fitu  indicaret .  Poterat  igitur  rectius  fic 
kfipfifle:  CMofi  oritur  iu  finibus  Lingonum,cx  monteVofego .  Cetcro  filvam  in  hoc 
ftionte  ingentem  &  ipfc  defcnbit  Caefar,  comment.  i  :  ubidemilitibusfuis,  Ariovi- 
fti>  Germanorumregis,  adventum  cxpavefccntibus  fic fcribit :  £>ui  feexhuminui 
Kmidos  exifhmari  volebant  5  nonfehoflem  vereri  t  fedangu/lias  itinerts ,  ejr  magnitudi- 
Vemftvarumy  qu<t  inter  eos  atque  ArioviQum  intercederent,  aut  rem  frumentariam,  utfatU 
tvmmode  fupportaripoffet ,  timere  dicebant .  Ca:far  enimtunccum  excrcitu  agebat  in 
^ngonibus ;  quo  Helvetios  e  prcelio  fugicnteis  profequutus  crat :  Arioviftus  au- 
tem  in  cxfcmis  Scquanorum  versus  Rhcnum  finibus  ;  ut  fupraoftenfum  . 

Qupd  ad  nomcn  hujus  filvae  attinct,  quodin  tabula,  &aliis  pofterioris  a?vi  fcri- 
Ptoribus,  mafculino  gencre  V  o  sagus5  vereor ,  uti  fatis  finc  barbariimo ,  iftius 
lvi  fcriptoribns  frequenti :  opinorque,  quum  &  jugum,  &  fiha,  rccte  fuperioribus 
fcriptoribus dicerentur  mons  Vosegus,  &  saltus  Vostcus,  vel  V o- 
SAGus;  poftctiorcs  auttorcs,  pro  voce/i//#*,  finemutationegcueris  in  voce  Vafa- 
Z1"  >  ad  jccilTe  vocem  filva  :  quum  dicendum  foret ;  silva  Vosega,  St  V  o  - 

S  A  G  A     fivc  V  A  S  A  G  A  . 


30 


Caput  xl. 
De  amnibm  citerioris  Germani<z , 


AMnium,  qui  Germanorum  cis  Rhenum  fincis  attigcrunt,  primus  atquc 
maximus  eft  RhENUS;  ipfam  Germaniam  citeriorem  ab  ultcriore  difpe- 
fcens  :  antiquiiTimis  Graxorum  pariter  ac  Romanorum  fcriptoribus  inco- 
^uitus.  nam  qui  Ariftotelis  operibus  nomcn  cjus  immifccnt,  opido  quarr  : 


^x?      vavo-impov  e#tftr*  ro  petfoovi  tS  d\} 
Ka&nnrvSmai .   At  quis  umquam  Herodiani  legit  hiftonas ,  qui  non  agno- 
,^at>  hac  ejus  e(Te>  fic  enim  ipfe  lib.  v  i :  uiyt^iydp  J[n  ktoi  vor*pui  i/V  *okt? 
&C«>  ^vognyji  fw®*-  o  f*v  Tipfxouxs ,  o      iWorov  <rffefutGw .  ol  &pxs  fitv  vav<rU 


^C»  cv  ^vffjutTi  KoS-nrwevovlaj .  etvwvins  J])  hu  xjj  stppov  yivtToqro  vroTtpet- 

>  «V  f«i  po vov  'Ittvtuv  eVA<*7?  wotrtv  dvS-puTrav  dvnxeiv^  <stMa  t««  dpv<r*<8£  SiXov^ 
\*S 3  f*'S  k*Att«s  t7T  cwTv  ,  pnty  *®*A*  ^^«"  i  ^£^^«5  <J\t  ^i^^i  lv 
V?>n$ ,  yvfiyov  T6  <r)CC vas  'deif^01 7°  ^  » <?)£V(r,v  ^f ^  ^^0"  •  4^°"*  ^  ^  ^W"* 
£UT>7.  Hoc  eft  :  ///  enim  maximiamnium  fub  feptemtrione  feruntur,  RhenmaCDanu- 
30  /  '  WowmAlterGermnnos.alter  Pannonios  frttcrfltih.  atque  tflate  quidem  navigabi- 
es  fat,  aliiflimo  latifimoque  alveo:  per  htemem  concreti  gelu,  camporum  tn  morem 
t€¥equitamur  Bft  autem  adeo  alvei  foltda  glacies,  uti  non  equorum  ungulis  tantum^ 
Ptdtbruque  virorum  fubfflat  hfed  qui  haufluri  inde  funt,  nontarnurnasautvaft  altafe- 
ctfm  *ffer*my  quam  fecurets  ac  dolabras  5  ut  c&fam  inde  aquam  flne  vafc  ullo ,  veluti 
laptdem,  afportent .  \_Atqueh&c  quidemhorumamnium  efl  natura  .  Manifcfto  igitur  vci 
e^hocfragmcntoacjparer  omniailla,  quaeftagmentorumvicc  Ariflotclis  openbus 

Riij 


m  no- 


19*  PHILIPPICLVVERII 

innoviftimis  cditionibus  adjecta  (nequeenimin  veteri  aliquo  cxemplari  fepcrio) 
ex  variis  au&oribus  hinc  inde  cfle  compilata.  ac  forte  ab  initio  in  commentationibus 
intcrprcium  tamquam  pro  auftario  r  3-uvpet<riuv  *Kxo-pctTm  poflta  fuerunt :  poflca 
vcro  ab  imperito  aliquo  ccnfore in ipfum  au&oris  textum  collata.  Germanorum 
nomCn  Ariftoteli  ccterrsque  ejus  #vi  Graecis  incognitum  fuifle,  fupra  demofl- 
ftratum  eft .    Primus  igitur  au&orum  ,  quorum  monumenta  nobis  fupcrfun1» 
RhcnumretulitluIiusCacfar,  in  commentariis  de  bcllo  Gallico.  Dcfcripfit  autcm 
cum  llc ,  commcnt.  iv.Rhenus  oritur  ex  Lepontiis ,  qtti  <^4lpcis  incoknt  \& 
longofpatio,  per  flneis  Nemetum,  Helvetiorttm ,  Sequanorum,  Mediomatricorum ,  Tr0' ^ 
corum ,  Trevirorum,  citatus  fertur :  ejr ,  ubi  oceano  appropinquat ,  in  plurets  dtffluttP' 
tets,mttltts  ingentibus  infu/is  effetiis  (quarumpars  magna  a  feris  barbarisque  n&tionW^ 
incolitur  ■  ex  quibusfunt ,  qui  pifcibus  atque  ovis  avium  vtvere  exijlimantnr )  multisfy6*' 
fitibui  in  oceanum  inflitit .  Pofl  Caefarem  omnes fere  au&ores,  Gra?ci  juxta  atquel£ 
tini,fcriptis  fuiseumcclebrarunt.  In  his  Tacitus  breviterilc  eum  defcribit ,  in  n' 
bro  de  Germania:  Rhenus  Rhdticaram  ^lpittm  inacceftb  ac  prdcipiti  vertict 'firtf > 
modico  flcxn  in  occidentem  versus ,  feptemtrionali  oceano  rmfcetur .    Dio  lib-  x*xlji 
O"  d])  Vy(&  ctvMouQ  fxiv  6k  r  K'>\7riuv  t  Ktflixav,  oAtyov  t£o*    feuTtctc*  *C9%o>$*  4f 
d[vcrfiav,  c*  dp^cljiiv  rtjv  rg  TctXaucu,  w  T*g  imutSvlots  <wrr\v ,  c*  Mfi  fys 
wlie  ^mjifxvilcq'  ^  rtMvjaov  U  tov  Clxicuov  iftGctfoJ.  id  eft  :  Rhenus  eX(^fi[j.;0 
Celtimpiulbextr&RhdtUm  oritur.  profluens  indeversusoccidentem,adftniflr^ ]Gi  ut 
am  e\usque  incolas ,  ad  dextram  Germanos  di/lerminat:  tandemque  in  oceanutn  * 
Mcla  lib.  iii,  cap.  n  :  Rhenu^ab  Alpibus  decidens,prope  a  capite  duos  lacus  effttt,  , 
neium  &  Acronittm.  mox  diu  folidm  &  certo  alveo  lapfus,  haud proctt/ a 
iUucdiftergitur.  Tacitus  annal.  n  \Rhenusttm a/veocontinuus,  atttmodicasinfu^ 
cttmvemcns ,  apud  principium  agri  Batavi  velut  in  duos  amnes  dividitttr;  ferv*We. fi 
&  vio/enttam  curfos,  qua  Germaniam  prtvehitttr ,  donec  oceano  mifceatttr :  d  Gall^ 
pam/atior  ejr  p/acidior  adflttens .  verfo  cognomento  VahalemaccoU  dicunt-'#eX  f(tjl 
qne  vocabulum  mutat  CMosa  f/umine-  ejusque  immenfo  ore  ettmdem  in  e£C0H 
funditttr .    Virgilius /Encid.  vi  1 1 :  jfl 

Extremique  hominum  Morini ,  Rhenusque  bicornis .  nVi/fc 
Ex  Tacito  maximc  atque  cx  Maia  patet  ,  unumtantum  amnis  fontem  agn°  ris 
pnfcos  Romanos.  hodie  tamen  duo  nofcitantur  ortus ,  duoquc  alvei ,  co^n\c. 
antertorjkpoflerior,  xlih  millia  paffiium  feparatim  fluentcs.  Errant  q^V*- 
mcnuirime,quidchisloquutum  Maroncm  exiftimant.  Cetcrum  modicast^ 
citus  intclhgit  cas,qua:  paffim  pcr  omnem  amnisdcfluxum.qucmadmonum }™r 
vis aho  fluminc,  crcbra? confpiciuntur,  antcquam  is  in  duos amneis ad  princ ip  ^ 
gri  Batavidividatur.  Propeacapite/inquhMcl^duos/acus  efficit,  Venetum&  A  ^ 
«w.ncmpcpoft  xcmilliapafluum.  Si  rcde  ordinem,  quodarbitror,obfe^v  % 
la;VENETus  lacus  is  cft ,  qui  nunc  Conflantienjis ,  ab  urbe  Onft**  c  ^  0A° 
Pcdamicus,  ab  opido  Podmen ,  vulgo  vocabulo  detorto  der  Bodenfee  vocatui : :  A  ^  ^ 
N  i  u  s  autcm  is,  quem  /^r*wadpcllant5  vulgo  der  Vnter  feeh  &  Cellcr  Je' lr00* 
Lactts  CW/enfls ,  ab  opido  Cella .  Ordincm  Mclam  pervcrtiiTe  arguunt  ii ,  qul  A\x  «tO- 
intcrprctantut  Conftantienfcm  :  nulla  ratione,  nullo  argumcntoallato,  flu0,u0> 
bcnt.  undc,  quanta  his  habenda  fit  fides ,  cogitcnt alii .  Unus ccrte  Mcla  hapc°  v, 
rninarcfcit.  Pliniolib.  ix,  cap.  xvi  i ,  hujusque  cpitomatori  Solino,  ^iicfl; 
Conftantienfis  adpellatur  BriGantinus;  haud  dubie  a  Brigantio,  V1"  0& 
rum,  ut  vocatStrabo  lib.  iv,  fcu,  ut  male  Ptolema-us ,  Rha:torum opwo» 
nunc  cft  Fregenz.  Marcellinus,  lib.  xv,  Jacum  ipfius  opidi  nominc  adpellat  th^ 
am ;  barbaro  ejus  farculi  morc.  Defcribit  autcm  ita :  Inter  montium  celforum amU^' 
impulfu  tmmani  Rhenus  difcurrens,  extenditur per  Lepontios  -perque  decidutts  cAtA  ^ 
clmationepernici  funditur  ut  Nilus ,  torrente  ab  ortu  protinus  prtmogenioy  copt*  K  fi' 
prcprm  inuenti  citrfu flmplici.  }am%  adjutus  nivibus  Itquatis  ac  fo/utis,  alta^  W 
parurn  adradens,  Ucttm  wvadit  rotundum  &  vaflum,  quem  Rrioantiam  accoUJ "^ff' 


/at,perque  cccclx  ftadia  /cngum, parique pene  fpatio/atedifufumjjerroreftlv''^ 
/entittm  inaccejfum  ( nift  quk  vetus  illa  Romam  virttts,  &  fobria  iter  compofuif  Ut*  ^tt 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.  II.  19g 

ms  naturaiocornm ,  ejr  coeli  inclcmcnti*  refragante*  Hanc  ergo paludem fpumofis flre* 
ff»  o  verticibus  amnis  irrumpens ,  &  undarum  quretem  permeans pigram ,  mediam  velut 
Jinalt  tnterfecat  Itbramento:  &  tamquam  elementumperenni  difcorlh  feparatum,  nec  au- 

0  ntc  tmminuto  agmine ,  quod  intulit ,  vocabulo  &  viribm  abfolvitur  inte^ris  ,  nec 
contagta  deinde  u//a  perpetiens,  oceani  gurgitibns  intimatur  .  quodque  ef/  impendio  mt- 
r™*  \  nec  ftagnum  aquarum  rapido  transcurfu  movetur  5  nec  limosa  fnb/uvie  tardatur 
'roPer™s  flnmen,  &  confufum  mifceri  non  potefl  corpm  :  quod,  ni  ita  ipfe  doceret  a- 
JpMus  nulla  vi  credebatur  pofie  difcerni .  Paludem  heic  adpellat  Marcellinus  la* 
re  ^  ^1§antinum  >  fuo  ™°re,  ut  &  Lemanum  lacum  codem  libro  infra  5  quum 

0  plVCra  lacus  &nt  limpidiflimis  altifllmisque  aquis  .   Strabo  diclo  lib  iv  •  Kccj  o 
tAjj  ^syaAct,  k&  hlpvlw  cZvctxetTcq  fJLvydxLu  *  id  efl  :  Rhenus  attoaue  m 
.  ag»^paludets,  magnumque lacnm  effundttur .  Et  lib.  vi  1 5  poftnarrationem  dc  Bo- 
jonacmo »  Hercynia  (ilva  inclufo :  eV^  eurrns  jf  tc  t*  iVf*  -a^,  ^  T£ 

Jv*  5  f*8TrtW  appw  A/p?,  wtAUji  t*  c*  P'^*  AnW°A>*'ink' V  tiww 
JT1?**!?'  wwteiivwj  t *  J[t*pft*  d[i  iyyvc  <r.  %xk<K*wn<r*ul  ^V*]*  c>- 
/«i !  ///•T  V*VP*X™  ™6C  OuwitkiKHs.  Hoc  eft  :  Prope  hanc  reyonem  funt  or- 

bit  IL  *cRherli>  &  lacus  int€r  ^rosque  fim,&  palndesa  Rheno  effuft.  lacm  inam- 

recZ  ,flfl\am?lih  CCC  ;  tra]ecl™  VCr!?  fr°fe  Cc-  h*bet  &  i"f"lam7  qua  prO 
20  qu? u i  Ttherius,»a™lipug»*  cumVindelicis  certans .  Lacus  hic  eft  idem, 

1  Mcla:  Venetns,  Plinio  ac  Solino  Brtganttnm  adpcllatur :  paludes  vero  funt  cx 
^*,  quas  ^y/cronium  vocat  lacum  Mcla.  ac  faneverius  funt  heic  paludes,  haud 

Pwundis  aquis  ,  quam  lacus.    Summa  lacus  Brigaritkii  Iongitudo  reveraeft 
«iilJium  pafllium  xl  :  latitudo  maxima  vi .  quod  fi  longimdincm  pcr  diclas  pa- 
J«deis ,  id  eft,  lacum  Cellenfem,  a  Brigantio  ad  opidum  Stain  agas  ,  erunt  mil- 
lla  XLiu  .  undepatet  in  quantum  Strabo  ac  Marccllinus in  dimenlionelacusab- 
c*nvcrint.  Infula,  quaTibcrius  prorcceptaculoufus  contra  Vindclicospugnans- 
°pidumhodic  fuftinet,  vulgari  vocabuio  Lindaw .  Iter  Romanum  propter  lacum 
cfl  id ,  quod  fupra  in  Helvetiis  cxplicui,  per  Brigantium,  Arboremfclicemy  Tmeis  ad 
Ktodurum,  Vindoniffam  &  Augufiam  Rauracorum  duccns .  Carfar  &  lacum  &  Palu- 
aeis  ignorafle  vidctur.  namnequein  dcfcriptione  Rheni , comment.  iv,  neque 
m  dehgnationcHelvetiorum  flnium,com.  i ,  eomm  meminit .  De  Hclvctiis  fic 
sut  :  Vndtqne  loct  natura  Helvetii  continentur  :  una  ex  parte,  f/umine  Rhcno,  latifimo  ataue 
*Htfmo  ,  qtn  agrttm  Helvetium  i  Germanis  divtdit  s  altera  ex  parte ,  rnonte  lura 
*l"fstmo,qutefhnterSeqnanos&Hehetios-  tertia,  lacn  Lemano ,  &  f/umine  Rhodano 
H^frovmaam  noftram  ab  Helvetiis  dividit.  Ccrte  haud  minor  erat  Brigantinus  Iacus,, 
^amLcmanus;  ideoquenon  magis  pnctcreundus.  Cetcrum  quod  Tacitus  Rhel 
nutn  ait  modko  f/exu  in  occidentem  versus  feptemtrionali  oceano  mifcen  ;  id  de  uni- 
verfo  ejus  curfu,  a  fonte  ad  oftium,  intelligcndum  .  fic  etiam  Dio,  loco  fupra 
cUato,  a  fontibus  mox,  versusoccidentcm ,  inter  Galliam  Germaniamquc  flucre 
cum  tradit .  nam  licet  interdum  recla  in  fcptemtrionrs  tendat ;  nonnumquam 
ctiam,ut  inter  Bafiliam  &  Spiram,  modico  flexu  in orientem  a^ftivum  vcre;at :  ta- 
plurima  cxpartcin  occidentem ,  aut  modico  flexu  aut  redo  curfu  defcrtur : 
^axime  vcro  inter  lacum  Brigantinum  &  Baflliam,  inter  Mogontiacum  ac  Bin- 
&  intcr  divortium  &occanum.  C«far,  ut  ante  rclatum ,  comment.  iv, 
Inquit,  appropinqttat,  tnplurets  diffluit  parteis .  nempe  ad  munimcntum 
uenkianum.  fic,  fub  initium  ejufdem  commentarii',  Tcnchthcros  &  Vfipetes 
nenumtransifle  ait  non  longe  a  mari :  quodad  idcmamnis  divortium  fadum,  fu- 
^^T^risacMenapasoftcndi.  flcMelaquoque,locopra:dido,  Rhenum  haud 
50  Pam      *Yt  huc  &  illuc  dlfPer&  tradit-  ubi  immeritoreprchcnditura  Iunio  jquafi 
re         CX  fide*  lkidcrnMela  paulloante  ,  propeacapite  duos  lacus  amnem  effice- 
:  ubl  Pai'  tamen  fpatium  illi  ,  quod  eft  a  divortio  ad  occanum  .  Cetcrum 
**^lr  ^benum  ait  ingenteisque  infulas  efficere,  mu/tisque  capitibm  in  ocea- 

qtiibu  at  duaS  tantum  Cz&*ls  xyo  friflc  aninis  alveos  ,  duoque  oftia, 

&pcr         dumtaxat  cfficiebatur  infula,  quam  Batavi  colucruntj  fupra  fatis 
t  que  oftenfum  cft  .  quapropter  etiam  meiito  apud  Strabcnem,  lib.  iv,  ab 

R  iii;  Afluio 


2oo  PHILIPPICLVVERH 

Afinio  Quadrato  tcprchcnditur.      J$,  inquit  Strabo  de  Afinio  ,  JjfapM  "v*fl 
^^^T^W»^w:idcft52)wr«w4//  babereoBia,  tefrehendem  eos ,  / 
ra  ei  adfcrtbunt .    Hinc  vere  ctiam  Virgilins ; 

Extremique  hominum  Morini ,  Rhenusque  bicornls  .  .flUin 
Ab  initio  equidem  uno,  folo,  ccrtoque  alveo,  atque  oftio,  quibus  nomen  gen  ^ 
R  h  e  N  u  s ,  ut  fupra,  fic  infra  etiam  Germanos  ab  Gallis  arcebat,  donec  tana  ^ 
tcr  ea  loca,  in  quibus  nunc  duo  vici  confpiciuntur,  Catrvyk  op  fee,  &  Noorwf Ji 
in  oceanum  erTunderetur.  At  poftquam  occanus  in  hanc  oram  adco  violcn t 
tu  inveftus  ,  uti  ab  occafu  Sclandiam  ,  quacante  contincns terra crat , in  c  ^iO 
rcis  infulas  zftuariis ,  quod  teftatur  Czfar ,  diflccaret  ;  ab  fepterntrionibus  vcr  ^ 
ingcntcm  ,  qui  vulgo  nunc  dicitur  Suyder  fee ,  cfficcret :  Rheni  quoque , u  p  s 
gcntis  fluvii,  copiofiflimse  aquae  retroa&ae  funt;  cumulatarquc  mPernC'  0> 
humiles  ac  paluftres  implerunt .  Hinc ,  five  ipfa  concitata  aquarum  vis  tci  ^  ^ 
ftrae  ripa-objacentem  fcidit,  alveumquc  fibi  paravit  novum,  quemadmodurri^^^^ 
ca  poftca  tentavit ;  quotandem  a  CivileBatavo  cffufuseft  amnis  :  nvc  a  anU 
induftria,  uti  tanto  malo  obviarent ,  vcl  mcdcrentur ,  partem  Rheni  in fo.  ade(JuXit; 
faclam  ( quemadmodum  Corbulo  poftmodo  in  infcriore  infula:  partefecitj  ^ 
quae  cx  cvcntu  Vahales,  vulgo  accolarum  lingva  Wale  ( quidquid  &n  ^  n0u 
cabulum  vetcti  Ccltarum  lingva  fignificct :  nam  mihi  nugari  in  rc  plaiie  in  jfl 
libct)  diclacft  :  cujusalveum,  exitumquc  in  Mofae  amnis  oftium,  *uP!'a.  Q0- 
Quando  id  faftum  fit ,  haud  facile  diftu  eft .  Iam  ante  Batavorum  c  Cattis 
am  advcntum  cxftitiflc,  inde  patct,  quod  Tacitus  infulam  eos  Rhcni  amnis 
tradit.  Atquetumvcrc  bicornis  dicebatur  Rhenus.  quo  epithctonon  mo  «orrS> 
us,  fcd  poftcrioris  ctiamfaculi  poetae,  Aufonius  &  Claudianus ,  alnq«c 
Virgilium ,  ceu  principcm  poeticae  Latinie ,  imitantcs ,  amnem  adfecerun  ^xernpla- 
tinc  formatum  vocabulum  Vahalis  quod  attinct ,  varie  id  in  variis  CiL^ns^  fir 
ribus  manufcriptis  notatum  rcpcritur ;  Vaccalus ,  Vaccha/us,  Vacalus,  Vacalos,  ^  ^ 
lis,  Walis,  Wallis .  qust  varietates  fatis  aperte  indicant,  mendum  in  plcnsqu  '  bl,luni  Q 
tc  in  omnibus  haercrc .  Ac  primo  equidem  ratio  nulla  eft ,  cur  Caefarcm  v    ^c0jas  J 
hocpcr  W  fcripfifle  crcdamus .  quidpelicet  veta  haec  fucrit  fluminis  apu 
pronuntiatio ,  licet  item  litcris  ( quibus  tamen  incolas  harum  rcgionum  lu 
risaevoufos,  haud  temere  credidcrim)  ab  iis  fic  notatum  fuiflecontenda  '  ^fc 
Caelar  non  Gcrmanis,  ncc  Galliscommcntariosfuosfcripfit;  fedRomanis  ^ji- 
bus ;  apud  quos  nulla  hujus  literac  notitia.  Magis  igitur  reliquorum  exemp 
tcra  V  placet.  Quxritur  hinc  jam  delittera  c  ;  utrum  ea  re&e  interpofita  m>  jjcn» 
fiquidcm  a  Tacito  ac  Servio  omifla .  Egocam  aCacfarc  fcriptam,  &  rC  a 
fcriptam,  judico.  etenim  quum  Germanis  vocabulum  amnis  patria  lin^trlon^ 
tur  Wael,  five  Waal,  feu  WM,  unica  fyllaba,  in  qua  ae  &aa  funt  dip 
nihil  aliud  fonantes ,  quam  a  longius  produ&um :  recl:e  a  Romanis  intcrp  uc 
adfpiratio  h.  unde  Servio  dicitur  Vahal,  Tacito  Vahales .  quum  vero^^^^o- 
adfpiratio  pleniori  gutture ,  &  tamquam  geminato ,  ex  antiquilfimo  gc^ 
re  proferretur ;  fonus  ejus  in  adfinem  literam  Grxcorum      id  cft,        j  & 
vit :  unde  pro  Vahal  fadum  Vachal,  &  Latina  formatione  Vachalis ;  ut  c  ^  ^jcC* 
donium  Apollinarem  in  epift.  n  i ,  libri  vi  1 1 ;  &  carm.  xi  1 1 ,  &  xXI  1  j^0in^| 
tiam  Cacfirem  fic  vocabulum  id  fcripfiflc  judico.  Tandcm  vcro  apu 
ch ,  abjecla  adfpiratione ,  mutatum  cft  in  confine  c ;  unde  vocabulum  ''^faxti  ci[ 
apudeumdem  Sidonium  lcgitur,  incarmine  v ;  necnon  inquibusdam  \\r 
emplaribus.  Atquehaectriavocabula  veram  genuinamque  originis  ra         >J  5 
bent:  reliquaomniafunt  falfa,  abimpcritis  librariis,  ut  arbitror,    ^^{jroilia aj 
autcmfabulammetibi,autnugas  anileis  narrare  cxiftimes,  cxemPlaf°^}4y 
oculos  ponam.  Nomcn  proprium  viri  apud  Celtas  fuit,  Lodwik,  fivc  W  *°c 
Cxfar,comment.  vn,  Latino ore  formavit  Litavicus  :  vulgo  hodic ^a  ^fpjraf 
qucntibus  dicitur  Ludovicus ,  vel  Lodovicus.  hoc  antiqui  Celta:  folc  ?!  jjj,o^ 
Hlodvik  :undeinantiquis  Francorum  Alcmannorumque  annalibus  ci   -liata >  ^ s 
V  i  c  u  s .  &  quia  adfpiratio  illa  crat  aliquanto  produttior  tamquam  Scm  lap 


GERMANl^    ANTIQ^LIB.  II.  2ox 

lapfus  eft  ejus  fonnsin  ch ,  Ch/odovicus ,  &  Chiodovjtus  i  ex  hocdenique,  h  prorfus 
ablato ,  faclum  eft  nomcn  Clodov^us.  Sic  Lothartus  quoque ,  Ccltis  Lotar , 
&  Luter,  diftuseft  Hlotharius ,  Chlotharius ,  &Clotharius .  iic  Ildebrecht ,  Hildebertus, 
Cbildebertus :  &  id  gcnus  innumcra .  Sed  Anglica:  lingvae  gnaris  notum  eft,  Gcr- 
manoruni  ch  in  iisdem  vocabulis  apud  Anglosverti  in  gh\  ut  acht,  macht ,  recht, 
pwttn,  geficht  ,  licht,  gewicht ;  Anglis  funt  eight ,  7fc/g/>/  ,  mght ,  r/gfe,  /0  /fg£/ ,  rf 
^/^/  .  In  his  vero  ubique  fcr^  gh  effertur  tamquam  gcminum  ac  longe 
produ&um  /;5  irauti  in  plerisqueadmodum  parum  fonuslitcra:  Gra:corum x  cxau- 
«latur.  unde  etiam  Germanorum  vocabulum  tochter  ,  five  dochter  ,  Anglis  icribitur 
X°  ^Mner  >  efferturque  plurimum  ut  Danorum  daater .  Germani  nomen  archangdi 
Michaelis  dicunt  Miche/.  hoc  iisdem  equidem  literis  fcribitur  apud  Anglos5  pro- 
tertur  autem  MthheL  Scd  ad  inftitutum.  Rhcnusigitur  quum  diu  bicornisfluxiflet, 
tandem  tricornis  faclus  eft  per  Drufum  Germanicum  :  qui ,  fub  vitrico  Cafare  Au- 
guuo ,  res  hisce  in oris gerens,  fofsa  Rhenum  inter  &  Ifalam  amnem  egefti ,  aliam 
•^neni  partem,  pcr  dictum  amnem  lacumque  &  oftium  Flevum  in  occanum  effu- 
dequa  fofsa  poft  in  Frifiis  fufiiis  agctur.  Hanc  intellcxit  Mcla,  &  medium 
frcin alveum ,  nomcn  omni  xvo  fervantcm,  loco  fupracitato;  cujus  vcrba  inte- 
gra  funt  ha:c  :  Rhenus ,  ab  Alpibus  decidens ,  prope  a  capite  duos  lacus  efficit,  Venetum^ 
j  f^cronium.  moxdin  folidus ,  &  certo  alveo  lapfus,  haud  procul  a  rnari  huc  &  itiuc 
0  tjperptur .  fed  ad  fimftram  amnis  etiamtum ,  & ,  donec  efjtuat,  Rhenus :  addextram , 
tjtmo  angujlus ,  ejrfnifmi/is;  pofi ,  ripis  longt  ac  laterecedentibus  ,)am  non  amnis,fcd 
wgens  iacus,  ubicampos implevit,  Flevo  dicitur-,  e)usdem%  nominis  tnfulam  amplexus,fit 
tterum  a-,  clior 7  iterumque  Jtuvius  emittitur  .  Ita  Melabicornem  equidem  pronuntia- 
vJt  Rhenum,  quemadmodum  ante  eum  Virgilius-  fcddiver/is  alveis,  oftiisque. 
cmmutn  alveum,  Vahalem ,  qui  in  Mofae  os  effunditur ,  omnino  ignorafle  videtur. 

tandeiTPvero,  quum  ipfc  antiquiffimus  ac  verus  Rheni  alvcus ,  id  eft ,  medius,  per 
^ivilem  Batavum  in  Leccam  abigerctur  <  bicornis  iterum  amnis  effe&us  eft ,  quan- 
*um  ad  oftia  attinet  5  medio  oftio  arenarum  tumulis  obftru&o  *  Hic  igitur  eft  ille 
^henus,  fccundo loco m maximis Europa: amnibus  computatus ;  quorum pri~ 
0  mus  Danubius.  hic  tcrminus  olim,  intcr  Germanos  primum  ac  Gallos,  poftea 
etiampcrpetuointcrRomanorumimpcrium,  &  Germanotum  libertatem.  in  hu* 
ripa  Gailica  l  illaampiiiis  fuere  caftella,  praiftdiaque ,  contra  Germanorum  ir- 
rnptiones  a  Drufo  Germanico  impofita :  quorum  pleraquehaclenusnobisexplica- 
hicdenique  eft  ille,  qui  pcr  Romanorum  arma  atque  bella,  quibus  Gcrma- 
namm  fortituainern cxpugnare  nequidquam  multis faculis  laborarunt,  tam  nobilis 
c^redditus,  atquc  clarus,  uti  nullus  in  toto  orbeterrarum  ,  nec  Graecis  ncc  Lati- 
?Ismonumcntisa^quc  fit  cclebratus.  cujus  celcbritati  proxime,  led  longo  tamen 
^utervallo ,  accedunt  Danubius  atque  Euphrates .  Qyun  hodie  etiam  toto  orbe  tcr- 
tcrrarum  nullum  repcriasamnem,  qui  tot  tamquc  magnificis ,  lplendidis,  atquece- 
tCDribus  urbibus  a?que  fit  ftipatus . 

,    Amnes  hinc  Germanii  Cisrhenana; ,  in  Rhenum  deflucntes ,  antiquis  aucto- 
^bus  celcbrati ,  funt  ifti :  Heiellus ,  2Qva ,  Mofe//a7  Abrinca . 
-    Hei  e  l  lu  s,  a  quo  Elfatiae  nomen  quarfitum,  &  e  cujus  nomine  opidum 
^ntonino,  tabula^quc  itinerariae ,  ac  Ptolemsco  memoratum ,  nune  dicitur  diel/l* 
^e  quo  fupra  in  Trebochis  pluribus  diflertum  . 

^  a  v  a,  nunc  diclus  die  Nahe ,  Tacitomemoratur,  hiftoriar.  lv  . 
,     Mosellam,  qua:  nunc  eft  Germanis  dieCMofel,  Gallis  La  Mofette,  primus 
^tei' Komanos  auclores  retulit  Ca:far,  comment.  iv  :  utin  Treverisnotatum.  Poft 
30  litT     m>  ^acitus  e)us  nieminit,  annal.  xm.  &  hiftoriar.  iv  $  item  Florus, 
'  X}1 »  CaP-  x-  Laudeis  ejus  clegantifllmo  carmine  celebravit  Aufonius :  cuius 
Pa«  ha!C  eft : 

Sed  mihi  qui  tandem  fints  tua  glauca  ftuenta 
Dicere  f  dignandumcjue  mari  mcmorare  Mojel/am  f 
Innumeri  quod  te  diverfa  per  oflia  /ate 
Incurrunt  amnes  ?  quamquam  dijferre  meatus 

Tojfm : 


202  PHILIPPICLVVERII 

Poftent:  fed  celerant  in  te  confumere  nomen. 

*Njmque  &  ,  Pron** ,  Nemefeque  adjuta  tneat/4, 

Sura  tuas  properat  non  degenerare  fub  undas : 

Sura ,  interceptts  tibi  grattficata  fluentis  ^ 

Nobilior  permixta  ,  fuo  fub  nomine  quam  ft 

Jgnoranda  patri  confunderet  oftia  fonto . 

Te  rapidm  Gelbis ,  te  marmore  clarm  Erubrm , 

Feftinat  famulis  quam  primitm  adlambere  Ijmphis . 

Nobilibm  Celbis  celebratus  pifcibm  :  tlle  1° 

TrAcipiti  torquens  cerealia  faxa  rotatu, 

Stridentesque  trahens  per  Uvia  marmora  ferras 

Audit  perpetuos  ripa  ex  utraque  tumultus  . 

Prtterco  exilem  Lefrram ,  tenuemque  Vrachomm 

Nec  fafiditos  Salmon*  ufurpo  ftuores 

Navtger  undifona  dudum  me  mole  Saravm 

Torta  vefte  vocat :  longum  qui  dittulit  amnemy 

Tejfa  fub  t^ittguftis  ut  volveret  oftia  muris : 

Nec  minor  hoc,  tacitum  qtti  per  fola  pingvia  labens7 

Stringit  frugtferas  felix  Alifomia  ripas .  i  ^ 

Ex  his  amnibusa  i*va  Mofcllzripa,  Sura  hodie  dicitur  Gcrmanis  flJS  ^ 
lis  Soure.  in  hunc  dcflucntcs,  Pron*a,  N  £  M  e  s  a  ,  ^f  Ltfrt  5 

nunc  dicuntur  Prttin ,  Ntcms ,  &  Alfitz .  G  £  L  b  I  s  eft  Ktel  j  L  £  s  u 1  laria 
Saimona,  Salm .  A  dextta  ripa  Drachonus,  fivc  ut  ana  ^ 
habcnt,  Drahonus,  nunc  eft  Traen .  in  cujus  vocabulo  eadem  alj3 
quam  fupra  de  Vachali  notavi.  In  eadem  porro  ripa  Erub  rus,  5<ft 
fcruntcxcmplaria,  Erubris,  nunc  cft  Jfcfcr.    Hinc  omruum  *  TltV* 
S  A  R  A  v  u  s  ,  nunc  dte  Saar ,  fivc  Sahr  didus  .  olim  haud  dubic  acc 
ris  fuit  <fo         j  undc  Latinum  vocabulum  :  quod  tabula  ctiam  ic       ,  AA' 
ria  in  loco,  qui  obliquo  cafu  dicitur  Ponte  Saravi  5  pro  quo  mendos .    r  ^ 
tonium,  Ponte  Saruix  5  &  in  quibusdam  cxcmplaribus  ,  iLur^11' 
vcris  lapidis  vcteris  infcriptionem  retuli ,  in  qua  idem  flumcn  adpe i  ^ 
K  A  .  at  rcdius  adpcllatum  fuiflet  Sara;  quia  aliis  omnibus  aucton  fic 
ravus,  &  hodieque  dicitur  die  Saar,  five  Sare  unico  R.  Conflucntcm 
dcfcribit  Aufonius  in  dido  carmine: 

Tttque  per  obliqui  fattces  vexate  Saravi, 

gua  bis  terna  fremunt  fcopulofts  oftia  pilis , 

guum  deftuxtfti  fam*  mojorts  in  amnem , 

Ltberior  laxos  exerces  barbe  natatus .  ^ 
Apud  Ptolcnueum ,  in  defcriptione  Galliz  Belgic*,  hsc  ^«wr  J^i^ 

-  P4W  ffgww  ^         4^j4«/  ,  4  W4ri  4^  obrtngam  flumen ,         .    ^.  ^.^ 
/w4r  :  ^r/  4«/w  4^  0^r/^4  4^  meridiem  versits  vocatur  GcrmMta  jjr  sC{0^ 
mcn  hoc  obringam  plcrique  intcrprctantur  CMofllam  amnem  •  ^   iflCiaS«  * 
erat  magno  aliquo  amne  diftcrminatas  intcr  fe  fuiflc  tam  claras  pi_  ^iofy 
rum  horum  cgo  fentcntia:  haud  tcmere  fubfcripfcrim :  quia  hlCJ"fella.ut  % 
porc  ante  Ptolcmxum  Tacito,  Floro,  atquc  Ca^fari  dtdus  fuit  Moi  .^y 
in  Trevcris  oftcndi .    Huc  accedit,  quod  Mofella  non  fuit  termin 
tlas  duas  provincias  5  ut  ibidem  docui .    Apud  Macrianum   qui  1      ^ ^h*  , 
habcrc  fatetur,  ita  legitur :  AVo  ,*evSaA«W,  V*XV™  A  fy1***™.  i&j, 
Ttpucut*  i  kutu-  n  <Jb  **i  ™  A^/icx*  ,  x«A«™f  r^«*  ^ N  ^i/  ^ 

^  w^/  4^/  «/^w  ^brtccamflumcn,  vocatur  Germanta  tnfcrtor  :  £0         a  V 
ne  dicitur  Germania  fiperior .  Scriptum  fuifie  a  Macnano  tS  AtyV  , 
ma:o  colligo.  namapud  huncctiam  eodem  loco  antea  legitur  t*  ^0 


CERMANI^    A  N  T  I        L  I  B.    II.  10j 
lennacum  opidum  ,  quou  vulgo  nunc  dicitur  Andernacb,  feperioris  fuifle  pro- 
mcix ,  fupra  m  Treveris  demonftratum  eft .  itaque  Abrinca  is  erit  am- 
^ls>qui  vulgari  nunc  vocabulo  Are  ,  medio  ferme  fitu  inter  Antennacum  & 
onnam ,  apud  Sinciacum  opidum  Rheno  mifcetur . 
Clarus  hinceft  Mo  s  a  amnis,  Gallis  nunc  accolis  U  Meufe,  Germanis  Ma* 
i  v  u**fc  ^us*  antiquum  hujus  ad  Batavorum  agros  alveum ,  &  confluentem 
Vahalem  fupra  pluribus  oftendi .  In  hunc  a  teva  ripa  evolvitur  S  A  b  is$  Cse- 
ri>comment.  n,  memoratus.  nuncvulgo  accolis  Sambre  dichur . 
Haud  minori  hinc  fama  Scaldes  ,  five  Scaldis,  vulgo  Germanis 
ria?C  Schelde>  Gallis  Efiaud  ^us>  C*fari,  Plinio,  Amonino  ,  tabulae  itinera- 
^negyrico ,  Maximiano  ditto,  celebratus .    Hujus  alveum  oftiumque  fi- 
1  nim  Ptolerriaeo  dici  Tabudam  ,  fupra  docui.  qua  ratione  Mofa?  flumini, 
X  ~faris  opinione,  jungatur,  ibidcm  oftcndi. 

Hax  igitur  funt  flumina  per  Gcrmaniam  Cisrhenanam,  vctcxum  au&oram 
m°numcntis  cclebrata . 


PINIS   LIBRI  SECVNDi; 


c 


PHILIPPI  CLVVERl 

G  E  R  M  A  N  I  AE 

A  N  T  I  Q  V  AE 
LIBER  TERTIVS; 

Quo  Germanu  Transrhenana  defcribitur. 


■II I 


Early  European  Books,  Copyright  ©  201  2  ProQuesl  LLC. 
Images  reproduced  by  courlesy  of  The  Wellcome  Trusl,  Londc 
151 6/D 


-jm  wd-w^  ~^-~ad-mrm~wr~mr  m  wm  m. 


OCEAN  V  5 


Germa, 


r^^7^SS  SACl 


1 

CHAMAVI 


iDULGlBiNVf  jf  fi 

p  ■ 


.  ^XV  usl!^i  fcfc 

AfENAPII.    A  /  \  V*  oj. 

j»  S  -4  v       '  /  ubii.  \  TENcrirM;'  „ 

4  1  Colotua  ^k.  lp  1 


Trevihi.  f/ 


GALLIA. 


I  .luaujia  — ' 

iTrrvcrorum      VANG  I 

iPARS   /A      *    >  N£5. 


i  odurum 

Med/i  OMATRlClY|> 


jUillta  jjafiuum 


.  tha  colbatur. 


±Lavibuiyiwn 

$  \    i    *  £ 


.  CHATTI; quietCHASSl,  | 


^Varnum-  *&  * 


GERMANIA 

Populorum  inter 

nas fut aTrafam 

imverio,  ct  circdjHarcellim  ccta  \ 
tcm  mcchienmt,  defcnptio- 

Thiuppo  clvverio. 


et  HASSI. 


k  ( •> 


Marohoduum 


(ri  '^^oioh^mum;  |  ciyu5  incola^ 

*    /         }  &  (pi^^ARCOM>ANNI.        ^  g 

I  Ar/malausi.o^   [7  1   i  ^ 


1*' 


i   vinde\lic  ia 


{|  .  <*  NORICUA1. 


PH  ILIPPI  CL  VVERII 

GERMANIiE  ANTIQ^VJE 

LIBER  TERTIVS3 

^Germania  Transrhenana  ^/ntor. 

C  a  p  v  t  Primum. 

Vniverfe  CermnU  Tranfrhenana  dhijw. 

Xplicatis  ha&enus  iis  Gentianici  nominis  populis,  qui, 
Rhenum  amnem  antiquitus  tranfgrefli ,  in  causa  fuerunt, 
uti  Galliae  pars ,  ab  iis  occupata  ,Germania  diceretur 
ClSRHENANA,  ipfique  GERM  A  N  1  ClSRHENA- 
n  1 5  tempus  nunc  eft ,  trajeclo  Rheno ,  iplam  introfpicere 
Germaniam,  omnium  illorum  matricem  5  parique  cura,  ac 
diligentia  oftendere ,  quar  nationes  quibus  finibus  &  qui- 
|  bns  tcmporibus  incoluerint.  Tcrrnini  uniuerfe  Germa- 
ni£  Tranfrhenanse  jam  antea ,  fiib  initium  hujus  operis, 
cx  variomm  au&orum  monumentis  demonftrati  funt.  ex 
quibus  unius  noftri  aucloris  verba  hoc  loco  repetiifle, 
^udabsre  fuerit.Yic  igitur  in  principio  libri  deGermania  :  Germania  omnis  4  Galliis 
^tiifquc&Pannoniis,  Bbeno  &  Danubioflnminibus,  a  Sarmatis  Dacifque ,  mutuo  metu, 
^tmontibusfefaraturiceterdOcean^ambit.  Hislimitibus  conftitutis  proximumerat 
°pus,  in  parteis  Gcrmaniam  diftribuere.  qua  in  re  auctores ,  quos  fequi  debebamus, 
funt  fere  ifti  5  Strabo,  Pliniut,  Tacittts,  Vtolemaus.  In  his  Strabo,  atque  Ptolema?  us,Grae! 
ci  utcrquegeneris  fcriptor,  hic  ab  yEgypto ,  ille  a  Cappadocia,,  non  nifi  fingulis  po- 
3o  puiis  cam  diftinxerunt  5  idque  perturbatorie  uterque ,  ac  parum  bona  fide :  peflime  ta- 
ttien  Ptolemaeus ,  adeb  omnem  perturbans  Germaniam,  uti ,  fi  au&oritatem  ejus ,  fi- 
demquc  in  omnibus  fequi  vclis  (id  quodfaclitatum  plcrifque  noftri  faeculi  geographis 
Video,  acdoleo,  imo  indignor)  plane  diverfem  ab  aliorum  auc~rorti  Gcrmania  habitu- 
*us  fis  Germaniam.  quod,ut  prorfus  abfurdum,  ne  fiat,maximopere  cavendum  cenfeo. 
^des  igitur  illi  fit,  quatenus  cum  reliquis  confentiat*  ubi  errat,  communi  illa  excufetur 
fctione ,  quod  remotiora  feptemtrionis  homini  /Egyptio  minus  cognita  explorataquc 
cfle  potuerunt.  At  tamen  in  defcriptione  populomm,  finon  fitus,  quos  eis  tribuit 
'n*fi  in  quibus  unus  ipfe  audor)  fed  nomina  refpiciamus ,  qux  cum  aliorum  auftorum 
n°minibusconveniunt5inmultisadveram  rei  demonftrationem  perveniri  pofle  pu- 
Wto.  Rdiqui  igitur,quos  in  difta  divifionc  fequi  polfimus,funt  duo  illi  Romani,  Plinius 
^tque  Tacitusy  accuratiflimi  (fifata  fupereflc  tradita  fiviflent)  rerum  Germanicarum 
icriptores.  quorum  lllcomncm  Gcrmaniam  inquinque  divifit  «Germanorum  genera; 
^uorum  nomirxzyinMlittngtvoncsjfttvones,  Hermienes  ejr  Peucini,  qui  &  Baftaw*.  quae 
^uidem  divifio,  egregie  inttituta ,  multum  lucis  ad  enodandam  antiquitatis  obfcurita- 
tCrn  accommodatura  erat,  fi  fingulos  cujufquegenerispopuloS  accurate,  ac  geographi- 
Ce  iti  fuos  diftribuiflet  Plinius  fincis.  Verum  quia  nimis  breviter ,  ac  ftri&im ,  pra?ci- 
P^s  tantum  in  quoque  genere  notat  nationes 5  opido  quam  difficile  fuerit ,  nomina 
1  ^  antiqua  recentioribus  vocabulis  explicare ,  verHque  regionibus  (iios  cuique  populos 
<  ttibuerc.  Proinde  neglecB  hac  in  prcfens  Plinii  divifione,  qua:,  nifi  explicatis  jam  uni- 
yeifis  ac  fmgulis  gentibus,  indicari  haud  poterit5  Taciti  partitionem  videamus.  Aperte 
*s  atquc  dilerte  mhil .  at,  fi  diligen  tiore  paullo  oculo  librum  ejus  de  Germania  fcmteris; 
aciiedeprehendas,in  treis  divififle  eum  omnem  Germaniam  poriflimas  partcis.  qua- 
^  tina  eft  inter  Rhenum,  Salam,  &  Albim  amncis,  Oceanumque  Germanicum ,  Sc 
2jrc  sVevicum,  qui  finus  Codanus  Plinio,  ac  Melae,nunc  vulgo  de  Ooftfee:  altera  inter 
aiam,  Albim,  acViftulam,Danubiumquc  flumina , & mare  feptemtrionale,quam 


A  z 


uno 


4  PHILIPPI   CLV  VERII 

uno  nomine  S  v  e  v  i  a  M  adpellat :  tertia  eft  ultra  Viftulam ,  &  dichim  Gerrmni*  fi: 
num,  ad  Sarmatarum  ufque  confinia,  Hanim  fingulas  eodcm  ordine,  uti  ego  heic  re- 
cenfui,  quam  curatifllme  ac  fumma  cum  fldc  expofuit.  Prima  pars  continet  popuK 
quos  Romani  armis,  bellis ,  atque  trophaiis  pervagati  funt ,  ad  Albim  ufque  flunicn. 
quibus  au&or  addidit ,  trans  Albim  proximos  a  ieptemtrionibus,  Fofos,  atqueCVfl^; 
Primam  autcm  hanc  partem  adgiefliirus,  hoc  inftituti  habuit ,  uti,  a  fontibus  Danubj 
incipicns,Rheniripam,  proximaque  dccurrcret :  dein  Occani  litore ,  Albifquc  W 
lefta ,  tandcm  in  finum  Gcrmaniae  defineret.  quod  confilium  de  Rhcno  diferte  ipfc 
met  in  dicto  libro  indicat,  his  verbis:  Propior  [ut ,  qttomodo  paullo  anteRhenum ,  fic#0C 
Danubium fequar)  Hermundurorumcivitas.  Hoc  igitur  inftitutum  nos  quoqiie  fas&y 
musjquoipfeaudorcommodiusfaciliufque  explicari  pomt.  fimulquc  &  alias  quai* 
damnationcs  adjiciemus,  ab  auctore  noftro  pmcritas. 

CAP,  II. 

De  HelvetiiS, Gallicdgente, antiquifjtmis tempo- 
rtbmin  Germamam  tranfgreffis. 

INterDanubium,Rhenum,Mcenumque  amneis,  quinam  Germanici  nomin|$ 
populi ab  initio incoluerint, inccrtum  eft.  Au&or nofter Helvetios, 
cam  gentcm,  quondam  ea  loca  tcnuifle  tradit ,  in  libro  de  Germania.  Validm^ 
quit,  olim  Gallornm  res  fuij?e,fummu4  auchrum  divus  lulim  tradit.  eog,  credibile  esJ, 
GallosinGcrmaniam  tranfgrejjbs.  guantulum  enimamms  obflabat  ,quominm  ,utf'f,, 
gensevaluerattoccuparet^mutaretqucfedcsypromifcua^  fotf* 
divifis?  lgiturinter  Hercyniam  filvam,  Rhenumque  ejr  Manum^amneis^lehetii^ 
Jsoji,  Gallica  utraquegens^  tenucre.  Idem  atteftatur  &  Dio,in  lib.  xxxv  1 1 1 ;  ubi  fic  de  Hc ' 
vctiis ,  in  Gallia  a  Caeiarc  prcclio  fuperatis ,  tradit :  o\     6vk  \§i\v\<ravng  ra  ottM 
&t$ovvetii7rpog  rov  tfwov^wfcksrlut  apxatav  o-(pw  y*jv67ravi%Qeiv  ivvauivoi,  fypl*''. 
cft :  guidam,  arma  tradere  abnuentes,  ad  Rhenum  vcrsus  perrexerunt  5  reverti fcpojf^.  30 
tiquM fuas fedeis  rati.  Termini  igitur  Hel vctiorum  in  Germania  fuere,  ab  occaiu  P.  !j 
nus,  a  fepcemtrionibus  Mcenus,  abortu  haud  dubie  Bojohemici  montcs  ac  faltu*'  ' 
enim  aperte  au&or  duobus  modis  affirmat :  primum  dum  Ytelvctios  inter  Hercfli . 
ftlvam.Rhenumque,  &  Manum collocat  5  ubi  Hercyniam  filvam  intelligit  eos  fali^ 
Bojohscmum  claudunt  5 ut  fuo  loco  demonftrabitur :  deinde,  quum  ulteriorapro^ 
Sojts  tribuat  5  quos  Bojohaemum  tenuifle,  infra  oftendetur.  cetcrum  a  mcridie  fuit  & 
nubius  amnis :  quem  licct  auftor  non  nominet ;  tamcn ,  quia  nullos  ahos  ad  eju* r ' 
pam  Jioc  tracltu  recenfet  populos,  terminu  fuUTe  Helvetiomm  haud  dubitandum  ct 

txwrim ipyuog, ideftHELVETlORVM  desertvm,  in  Germania cir^, 
cri,Danubiique  fonteis  memoraiur  Ptolemaeo,  in  his  verbis:  Ka)  \n  imtipw9xfl  ,fip 
lj&H$,  naiKaptTVorv  (p  ovg  Ovio-7roi        im  tAarjr.av  totju®* ,  pixU-  r^v  Jt 
Ji^Trtuv  optm.  Hoc  eft;  Pmerca%  Intuergi,  &  Fargiones,  ejr  Caritni  ifub  quibusV^ if  ^ 
Helvetiorum  defertum,  ufque  ad dicla  Alpium juga.  Ptolemaeus  heic  a  feptemtrioniI?a 
mefidiem  versus  populos  enumerando  progreditur  :  quamvis  male,  ac  longe  ^ienlS  i5 
tibus  diftos  populos  collocet  5  ut  fuo  loco  patebit.  Alpcis  verp  hafce  cflc  cos  f^J. 
qui  a  Danubii  &  Nicri  fontibus  in  orientem  versus,  juxta  la?vam  Danubii  rip^  f ' 
re6ti,  etiam  nunc  vulgo  dicuntur  incolis  die  Alben .  ad  flnem  hujus  voluminis 
oftendam.  Fuit  igimr  pra:didum  Hehetiorum  defertum  ad  feptcmtrionalc  1^ 
montium  latus.unde  fatis  longeerrare  ii  deprehenduntur,qui  id  interprctantur  &f 
wwjS/ww,Marcellinoactabute  itineraria  mcmoratam  5  qux  ftipra  fontem^j.rf 
bii ,  ex  occaiu  aeftivo  in  ortum  hibernum ,  ad  lacum  ufque  Brigantinum  porrefo  ^  1 
go  nunc  vocatur  Schmrtz  wald^id  eft,  Nigra filva.  Neque  veroip^o»,five  defert**^ 
interpreteris/tew.  Ab  iis  Helvetiis,  quos  Tacitus  heic  collocat ,  nomcn  habu^^,, 
fertum  certum  eft.  nam  Ptolenm  tempeftate  nulli  heic  fuere  Helvetii;  ne  Iulii 
CaefarLsavojutmox  infra  docebitur.  Hinc  eft  quod  Tacitus  inter  Hercpiarn  r 
Mmmyuc&MmHmmncislM^        collocat5nccullam  Danubii  ^cit.^e0i 


20 


GERMANI/E  A  N  T  I  L  I  B.  III.  J 
tionem :  (cilicet ,  quia  defertum  erat ,  tra&us  plane  inailtus  atque  horridus.  Ptole- 
»n«o  autem  dcfertum  elfe  memoratum ,  haudmirumeft.  folet  quidpe  frequens  vc- 
teribus  mifcere  nova,  cun&aque  turbare» 

De  tempore,  quando  Helvetii,pulfis  Germanis ,  loca  ifta  invaferint,  hxc  ex  autto- 
*um  leclione  colligo.  primo ,  Rhenum  tranfgreifi  dicuntur  tunc ,  quum  Gallomm  rcs 
Validiores  eflent,  quam  Germanorum  5  id  eft ,  antcquam  Germani  in  Galliam  tranfif- 
fait.  tum,  eodem  tempore  tranfgrem  videntur ,  quo  Boji  Bojohacmum  occuparunt; 
^ut  circa  id  tempus .  hos  autem  in  Germaniam  tranfifle  Prifco  Tarquinio  Romx  rc- 
l0gnante,  au&or  eft  T.  Livius  lib.  V;  id  eft ,  circa  annum  ab  urbe  condita  c  L;  ante  na- 
tumChriftum,  idc. 

Quam  diu  Helvetii  di&as  tenucvint  Icdeis,  item  a  quibus  populis  pulfi  in  quas  tcr- 
rnigrarint,  prorfus  inccrtum  eft.  Pulfi forte  fuere  a  Germania:  gentibus ,  UMarct- 
MtnnU^  Sedufiis,  Harudibtis^  atque  Tiarifcis:  quarum  priores  trcis  antc  Iulium  Cacfarem 
^dem  coluifle  loca,  docent  hiftorix  5  ut  proximo  capite  oftendam.  De  Narifcis  fuo  lo- 
codicetur. 

Cap.  in. 

De  M  ARCOM  ANNORVM,  S  E  D  V  S  1  O  R  V  M,  atqtlt  H  A  R  V- 
D  V  M  antiquisfimts  fedibtu  apudlfyeni  ripamy  ante- 
qmm  in  Bojohxmum  tranfmigraverunt. 

MA  r  c  o  M  a  N  n  1  quam  rcgioncm  fub  Maroboduo  rege  incolucrint ,  alii 
ctiam  fortaflc  ante  mc  difpexerunt.  in  Bojohscnmm  pervenifle ,  fatis  conftat* 
At  unde  profcdi,  &  qux  antiqua  eorum  fedcs  5  id  parum  folicitos  fuifle  video, 
Sui  antehac  ad  Germania:  antiquitatcm  commentati  funt.  Proindehaud  pigeat,rcm  al- 
hoc  loco  invcftigare.  Vellcjus  Paterculus,  in  libro  1 1,  l^ibilerat,  inquit,  in  Germa- 
**a,quod  vinci  poflet,pr£tergentem  Marcomannorum :  qu&t\JMaroboduoducc,cxciufedibu4 
fait,  atque  in  inferiora  refugiens ,  incintios  Hercinia  ftlva  campos  incolcbat.  TtylU ftsJinati* 
0  bu)u6  viri  mcntionem  tranfgredi  debet.  OlfaroboduuSygenerc  nobilisforpvrc  fravalenssnim* 
firox,  natione  magis  quam  ratione  barbarusjton  tumultuarium,nequc fortuitum,neque  mobi- 
hn.ejr  tx  voluntatefarentium  conflantemjnter fuos  occufavit  principatumtfed  ctrtum  impe* 
Hum,  vim%  regiamcomplexus  animofftatuit,  avocata  frocula  Romanis  gente  fua,co  frogrcdi, 
^quumfroftcrfotentioraarmarefugifetfuafacen^  Et paullo  poft :  Scnti$ 

^tnrnino  mandatum,ut  fer  Cattos,cxcifiscontinentibus  Hercinia ftlvis,  legiones  Eojohamu  (id 
Yt&oni,qu*m  incokbat  Maroboduus,  nomen  cH)  duccret.  quo  loco  lego,  in  Bo)ohamum :  eft 
Snidpe  regio ,  non  opidum ,  fcu  vicus.  Marcomannorum  gcntem,  fedibus  fuis  exci- 
jarn,  in  inferiora  tranigreflam,incincl:os  Herciniac  filvse  campos  ,id  eft,  Bojoha?mu  inco- 
,Ulne,  aitauctor.  itaquein  liiperioribus eosante  locisconftitifle,  certum  eft.  Qux funt 
?Utem  iUa  loca ,  incindis  Herciniae  fil  vse  campis,  id  eft,  Bo johacmo  fuperiora  i  Quidam 
ediclismodo  Vellejiverbishaud  dubie  colligunt ,  in  Moravia  Marcomannos  fuifte, 
^ntequam  Bojos  e  Bojohacmo  expulerint.  Sed  quomodo  Moravia  Bojoharmo  lu- 
P^tior  ?  Haud  equidem  intelligo.  Logi  fane  funt,ac  nugac  mera:.  fequens  mox  autl:oris 
VerUm  oftendit  oratio.  Cbforoboduusftatuit,avocatafrocula  Romanisgentefua,  cofrogredi^ 
*  *>quumpropter potentlora  arma  Romanorum  refugifet,  fua faccret potenttftma.  Si  procul 
^onianisin  Bojohacmum  refugit,  ccrte  in  Moraviaante  haudconftitit$  utquaere- 
Otior  a  Romanis,  quam  ipfum  Bojohaemu.  Alia  igitur  rcgio  inveftiganda,in  qua  egit# 
T^^quam  procul  a  Romanorum  armis  rcfugeret.  Iul.  Cacfar  in  Gallici  bclli  commen- 
^Q  Jl°  primo  tradit ,  Arioviftum  Germanorum  regem  in  exercitu  fuo  in  Gallia  habuifle 
^tottcs,  Tribocos,  Vangiones ,  Marcomannos,  Harudes  atque  Scduftos .  quarum  gentium 
res  priores,  jam  ante  Caefircm,  Gallicam  Rheni  ripam  coluifle,  in  fupcriorc  volumine 
^onftratumeft.  Arioviftum  vero  in  Germania,  antequam  a  Sequanisin  Galliam 
bahTetUl'  Germanorum  icgem  fuiue » extm  controverfiam  ponitur.  Nihil  autem  pro- 
Oihus  ■  qU^m  proximos  f1Di  Sequanos  in  auxilium  contra  /E  duos  vocafle  Germanos, 
°^ores  vero  nulli  cffc  potuemnt,  quam  qui  inter  Mccnum ,  Danubium,  atqucRhc- 


A  3 


num. 


e  PHILIPPI  CLVVERII 

num,  amncisincoluerunt.  unde  dilucidiiTimo  argumento  colligitur ,  eofdem  habuifle 
Arioviftinum  in  Germania  regnum  fineis',  quos  ante  Helvctii.  Hax  igitur  annqiu 
Marcomannorvm,  Sedvsiorvm,  Harvdv  Mque ,  ac  vcra  fedes. 
quos omneis  Maroboduus,  homo privatus,  natione  Marcomannus ,  quum  Romaedo- 
minationcm  certumque  in  populareis  imperium  animo  concepilTet,  Augufti  benericus 
au£tus?in  patriamque  rcverfus,in  Bojohaemum  deduxit.  cujus  rei  teftis  eit,pra:ter  \  cwfr 
jum,  Strabo  lib.  vi  i,  his  vcrbis  :  eV  tuv\  ii  \&  h&  o  ^kwji©^  i$vpoc,n&  rd  r  zxWff 
\§yv} ,  TULtiv  oi>t^W^£vlof  t5  ^^«'ivol^  gfj  ^to  Beyictrjwoi'  (lcge  Bchcujxov)  to  tx  Mctpofio  X 
QutAteioV  iig  ov  %n{iv@+  toVov  ctMovg  i\  Ltnxns-qo?  7rte'iisS,  Kjlv)  rovg  oftoiQviis  srf^ 
Mu^Kottctvvovg.  \%iifty$Toig  TVfylyftcuri  ov7tg  i^lchcoxit,  fAixu-Tlw  iK?Mttrtg  %7rctvohv,  hW 

$  lw'ivQu$i  ,  t^iVi^yiriirOV7TOT8  Zi@CL<rX.  i7TUVi/\^MV  $i  iivVCL<g~iV<KV.  hcCeft:'^ 

Gcrmania  t&  etiam  Hcrcynius faltus>&  Svcvorum  gcntcs :  quarum  quadamiffrnincoi^ 
filvam  :  in  quibu*  ett  ctiam  Bojohtmum  ,  Maroboduiregia.  in  quam  regionem  tum  alios  co^ 
flurcis  ille  tranftulit ,  tum  fofulareis  fuos  Marcomannos  occufavtt  namque  dominationemf^ 
vatMypoJlquam  Roma  tedijjct :  ubi  )uvenis  vixerat ,  &  beneficiis  ab  Angusio  adfeclusp^  * 
AfiKovgri*  inquit  trteUvc*  fub  quibus  haud  obfcure  notamur  Sedvsi  I,  &  HA" 
rydes;  qui,  una  cum  Marcomannis,  Arivifto,  ut  fupra  didtum,in  Gallia  militarUlir' 
Video  tamcndo&iflmuimqucmdam  virum  cx  his  vocibus  aXKcvg  re  zrtetw  collcg^ 
Bojorum  aliquam  partem  manfilTc  in  Bojohamio.  Vcrum  hcc  apcrti  erroris  convin°  ^ 
vox  intermifla  pLiTctvigriui ,  ideft ,  tranflulit.  Marcomannos  igitur ,  una  cum  ScduWj 
atque  Harudibus,  avocavit  Maroboduus frocul a  Remanis,  id  eft  a  Romanorum  provin^ 
Gallia :  &  a  Rhcno  fluminc,  Danubiique  fontibus,feu  fuperiore  cjus  partc,  ininfirlS  J 
Civc in  incinclos  HercinU filv*  campos,[d  eft,/»  Bo)ohamum deduxit  ;uti  tutum  fibi  reSP? 
conftitucrct,quum  procul  a  Romanomm  potentia  futumsefietjRomanis  Alpcis  ^ 
parte  nondum  tranfgreflis  ;  &  Rhaetiis  Noricoquc  nondum  perdcmitis.  quod 
Velleji  verbismodocitatis  colligiturj  qua*  alias  conftarc  nullo  modo  poftcnt:tP 
alio  ctiam  argumento  cvincere  conabor.  Maroboduus  fcihcct ,  ant cquam Tibenus 


loco 


peditionem ,  Augufti  Csclaris  aufpiciis,adversus  eum  molims  eft ,  de  qua  Vellcjus 
prsediclo  agit,  potentifllmum  jam  fibi  regnum  paraverat  5  multis  perdomitis nafl 
nibus ,  aut  etiam  condicionibus  ad  fe  pertractis ;  ut  au&or  eft  Strabo,  fuperioribus  n 
lubneirens  :  E\iav£^0av  8g  %iwus%vn ,  n&  koIikI^outo  ,  Ts-fig  ovc  ctwov ,  Aaylovh  J°t^ 
«0v©«,  n^tjf  ZtSfJLQvg  t    Txrovctg ,  £  Mxyihavoig,  xjj  ^ic^tvag ,  kcli  t  "Zisyxav  avrui . 
^ipvuvctg.  idcft  :  Rcvcrfus  autem  regnavit ;  (ub)ecitque fibi ,  fr<ttcr  )am  dittos ,  L^lm 
magnam  gcntem,  Zumos}  Gutonas,  <Mugilones,  Sidinos,  &  ex  ipfts  Svevis  magnumff  ( 
Semnones,  Huic  confcntiens  Paterculus,  eodcm  in  libro ,  Occufatis  igitur  5  inquit»^ 
fr*diximns,Ucjs}fiMtimos  omneis aut belio domuit ,  autcondiciowbu4)urisfuifccit- 
autem  tam  potens  rcgnum ,  nifi  plufculorum annorum  fpatio,  haud quivit.  Zfi?*^ 
porisinitium facile eo ufquecxtendi poteft,  uti Rhaetiarum ,  Noricique  fuba^°n.^ 
antecedat.  Noricu  quidpe  perdomitum  fuit  fub  Angufti  Cafaris  imperio,  L.  ^0011 0 
P.  ScipioncC  o  s  s.  tefte  Dione ,  in  lib.  liv  ;  id  eitanno  ab  V.  C.  idccxXXVI11^ 
quenti  anno ,  ut  au&or  eft  idem  Dio,  M.  Drufo  Libonc,  L.  Calpurnio  Pifone  C  0  ^ 
Rha:tia2  quoque  fucrunt  dcbellata?.  Tiberius  autem  expeditioncm  in  MarcoH1311  0 
paravir,  M.  Lcpido,  L.  Aruntio  Cos  s.  ideft,an.  ab  V.C  idcclviii.  nam $ 
ad  Dalmaticumbellum  profedlum  narratDio  lib.  lv  :  Vellcjus  autcm  tradit ,  ^  ^ 
Marcomannos  pararetexpcditionem  ,  belloDalmaticofuiflcavocatum.  IntcrflI^ 
que  igitur  tempus  anni  colliguntur  xx .  quod  fpatium  haud  enorme,  fi  genteis  rcip1  ^ 
quasiibi  fubjecit  Maroboduus  ,  violcntas,  ut  inquit  Tacitus  annal.  11.  Ac  Strabo^ 
dcm,loco  fupra  citato ,  diferte  tcftatur,  juvenem inchoaflc imperium.  Tacitus, 
annalij  <JMaroboduu*  quidcm  (regno  pulfus)  Bavennx  habitus  ,fi  quando  infokf  ^ifi 
Svevi,  quafi  rediturus  in  regnum  ofientabatur.  fcdnon  excefit  Italta  fer  duodeviginti  & 
€onfenuitquey  multum  imminuta  claritatc ,  ob  nimiam  vivendi  cupidinem,  Pulfus  cft 
Tiberio  Romae  imperitante,  M.Silano,  C.Norbano  Cos  s.  id  eft,  au110'-}^ 
M.Lepidi,L.que  AruntiiconfuIatum,xin.  Hosigitur  xni  annos,  item  XVHj  _  0 
quos  in  Italia  vixit,  xx  illisadde;  &  erunt  in  univerfum  LI.  his  rurfum  addean0^ 
videtur,xx  annos ,  quos  natus  regnum  occupavit  j  &  rccte  conftabit  cum  ^*citXyfi 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  III.  f) 
Strabonis  ratio :  quomm  hic  adolefcentem  inchoafte  regnum,  ille  confenuifle  in  Italia\ 
adfirmant.  Nec  quidquam  impedit,  quin  credas,  lxxi um  eiiam  annum  fcncctutem  ejus 
exceflilTe  5  quo  altiorreddatur  adolelcentia,  in  qua  dominationem,  Roma  reverfus,  oc- 
^pavit.  Hinc  igitur  maxime  probabile  flt ,  antcquam  Noricum  Rhaetiacqucfucrant 
Pcrdomitae,  Maroboduum  Marcomannos  fuos,  una  cum  Sedufiis,  atque  Harudibus, 
proculabRheniripa,  &  Gallix,  Romanorum  provinciae ,  confinio  in  Bojohaemum 
avocaiTe.  At ,  quomodo ,  inquies ,  tutum  habere  potuit  rcgnum  in  Bojohaemo ,  Italii 
haud  perinde  longe  difiita  ?  nam  &  Tacitus,  dido  libro ,  frofinquum  cum  dicit  hoflcm. 
^efpondeo :  haud  lecus  ac  ipfi  Norici,multo  Italiae  propinquiorcsj  de  quibus  fic  Horus, 

Jolib.  iv,  cap.  ultimo :  ?ioricis animos  dabant  Alfes,atqtte nives ;  quo bellttm  non  fojjet adfcc*. 
Maroboduus  igitur  Alpibus  juxta ac  Danubio,  altiflimo  latiflimoque  flumine,  & 
^ojohsemicis  jugis  tutus  efle  potuit. 

Ceterum  fineis  finguli  ifti  pttedi&i  tres  populi  ad  Rhenum ,  antequam  univerfi  in 
^ojohacmum  tranfdu&i  fuerunt,  quos  habuerint ,  quamvis  difficile  fuerit,  conabor  ta- 
*nen  indicare.  Marcomannorvm  nationem  rcliquis  duabus  fuifle  validio- 
tern,  inde  conjicio,  quod  Maroboduus,  quiomnibus  pariter  imperavit ,  omneiique  fi- 
^l  in  Bojohemum  dcduxit ,  Marcomannorum  dicitur  rcx  ;  Bojohxmumquc  Mar- 
comannorum  iedes ;  reliquorum  nominibus  fuppreflis.  His  igitur  ampliorcs ,  quam 
"lis,  agvorum  tribuo  fineis.  &  quia  proximum  libi  rcgem  Ariovillum  in  auxilium  vo- 
0calle  Sequancs  jam  ante  demonftravi ;  terminos  eis  flaiuo,  a  meridie  Danubium ;  ab 
^ccafu  Rhenum  5  a  fcptcmtrionibus  Nicrum ,  &,  qui  in  hunc  defluit ,  Cocharum  :  ab 
ortueumdcm  Cocharum,  adarccm  ufque  Kochcburg -^indc  lineam  ad  opidum  uiquc 
X'toigjj>/ttn ,  &  hinc  Brentium  amnem ,  qui  inter  duo  opida  Cundelfing  &  Lauing  Da- 
nubio mifcetur.  Rcgiones nunc his finibus  contincntur iftej :  Wirtembergienfisduca- 
tus  totus ;  Rhenani  Palatinatus  pars  inter  Nicrum  &  Rhenum ;  Brifigavia ,  &  Svevi* 
ducatus  pais,  interfontcm  Danubii  &  opidum  Gundelfing. 

S  e  D  v  s  1 1  s  hinc  limiteis  facio,a  meridie  Ccchatum  &  Nicrum  amneis;ab  occa- 

•  ^Rhenum;  ab  feptemtrionibus  Mcenum ,  ad  opidum  u(quc  Bamberg  9  &confluen- 
tem  Redoniiii  fluminis  ;ab  ortu,  di&um  modo  flumen,  & ,  qui  in  hoc  evolvitur ,  /E- 

^fchium  amnemj  abhujusfonte  lineam  ad  di&umopidum  Konigcftrun.  Portioncs 
heic  nunc  fternunturPalatinatus  Rheni>  &  Franconia?. 

H  a  R  v  d  E  s  quia  poftremi  omnium  in  Galliam  ad  Arioviftum  commigrarunt,  tc. 
fte  Cefare,  belli  Gallici  commcntario  primo;  poftremos  etiam  atque  remotiflimos 
°mnium  fineis  domi  in  Germanft  eos  coluifte  exiftimo.  unde  reliquum  agrorum  iis 
adfcribo,  quod  a  Marcomannis  acSedufiis,  inter  Moenum  &  Danubium ,  ad  Narifco- 
ufqueconfiniumextenfumfuit»  terminum  autem  inter  Harudcis  atque  Narifcos 
fotuo  juxta  lineam,  ab  fontibus  Mceni  ad  opidum  Ingoltjlat  dudtam.  Regiones 
**unc  his  finibus  comprehenduntur  iftae :  Franconiae  ac  Palatinatus  fuperioris  partes, 
^im  agro  Norimbergenfi ;  item  Svevise  portio,  qua  opida  Diwckcljpiihcl,&  Nbrd/inge*. 

Cetero,  poft  Arioviftum  alius  rex  tribus  di&is  populisfuerit ,  antequam  Marobo- 
duus  regntim  occupavit ,  an  libere,  ut  reliquc.  nationes  Gcrmaniae,  egerint,  an  deniquc 
Arioviftus  pauilo  ante,  quam  Maroboduus  Roma  rediit,  vita  exceftit ,  parum  cxplora- 
^ni  habeo.  Carfar  ccrte ,  in  commentariis  de  bello  Gallico ,  fibi  ipfi  contradicerc 
Vldetur  fupcr  Ariovifto.  quidpe  comment.  i,naviculam  ait  deltgatam  ad  rifamnaflum 
^Pofugijfe  in  Germaniam ,  pcftquam  prcelium  infeliciter  fecum  in  Gallia  commi- 
^uet.  in  commentario  autem  v,  magnoefe  HtGermanis  dolori^Ariovifi  mortem,  & 
*Httriorts RomanorumviftortM.  Si  profugit  ultra  Rhenum  in  patrias  terras,;bique  poftei 
^rtuus  eft  ;  qui  Geimani  mortem  cjus  Caelari  imputare  potuerunt  \  nifi  forte, 

.  ^U°a  in  Galiia  eum  mori  haud  pafliis  fir.  At  poterat  fortafle  in  illo  Gallicano  prcelio 
^inus  grave  accepifle,ex  quo,in  Germaniam  reverfus,  mortuus  eft.  Malim  tamen  pro 
^toortcm^v&cfortem.  quidpe  Ariovifti  fortem  Gcrmani  graviter  atque  acerbc 
iuTe  poterant ,  quod  tot  tantarumque  gentium  rex,  &  totius  fere  Gallia:  Celticx  mo- 
^ominus,  uno  prcclio  ab  Caefare  fufus,  Galliaque  pulliis  eiTet. 


A4  Cap. 


1  PHILIPPI  CLVVERII 

C  A  P.    I  V. 

*De  Gallis,  decumanos  agros  inter  Khenum  Danubittmque  exsr* 
centibttssqui  Alemanni      Alamanni  dtfti. 

PRofeftis  4  Rheni  ripa  in  Bojoha:mum  Marcomannis ,  Harudibus  atque  Scdufify 
in  vacuos  cultoribus  agros  fucceiTerunt  Rhcnum  tranigrefli  Gallorum  quidam, 
dc  quibus  audor  nofter,  eodem  libro  dc  Germania,  iis  qua  deHelvctiis  dixcrat, 
haccontinuo  fiibjungit :  TSIjnnumeraverim  intcr  GermanU  populos ,  quamqum  trOS 
Mbcnum  Danubiumque  confcderint,eos  ,qui  dccumatcs  agros  extrunt.  \ cvifimus  quifiM® 
Gallorum ,  ejrinopiaaudax,  dubUpeffefsionis  folum  occupavcre.  mox  limite  aclo ,  promotff* 
pr^fidi^finusimperii^rjrparsprovincUbabentur.  Vltrahos  Catti.  Dc  codem  foloau&j 
rcm  heic  agere,  quod  antea  Marcomanni,  ac  Sedufii  tenucranr,  fatis  liquet  cx  co,q"od 
inter  Danubium  Rhenumque  id  fitum  tradit :  itcm  quod  finm  impcrii ,  &  fars pfovifl' 
cU,  haud  dubie  Gallia':  tum  quod  ultrafuerunt  Catti  j  qui  Morno  terminabantur. 
nique,  quod  Galli  occuparunt  5  qui  procul  dubio  fuere  e  Sequanorum ,  Rauracorun1* 
Hclvctioruni,  &  aliorum  nationibus.  nam  Scquanorumad  Rhcnum  proximi 
feptemtrionesTribochiacNcmctcs,  fuerc  Germani.  Srraboetiam  lib.vii,  horurn 
Gallornm  intcr  Rhcnum,  Danubiumquc  mcminit ,  in  his  vcrbis  -UooUokU^  & 
f  *  ru  fgp  co  Tot/  irtpav  rZ  P       &j  r?j?  Ki A&*« .  tccZtcc  ?     id  ti  r*A*uK*  Xh^*  n? 
lia.vix^ptxc/  BaeupSv.  id  cft  :  Ab  I^rofeptemtrioncsjfeclant^fitafunt ultra  Rhe*** 
&Calitam-y  ut  funt  Callica  gentes,ac  Germanic^ad Battarnas  ufquc.  luftusLipnU5*1*? 
Tacitiverba,  dubi*  poffcsftonu  folum ,  parumdextre  explicaflc  mihi  videtur5  qu^1 
congruame]minterpretationemfejropidbquameruditam  praMicet  Chriftophorus  Cole^ 
Lipfiiverbahaccfunt :  Ego  communiter  dccumates  agros  interpretery  quidecum^fv0U 
C icero  decumanos  dtxit.  Omnis ,  inquit ,  ager  Siculus  decumanus  eft.  ?(am  ht 
altm i  funt ,  quam  translimitem  capti  ab  bosle ,  &militibus  dati ,  fiquicxiisfinf?*'  P 
baudmultiautuberes,  quoniam  bofiibtu  expofiti  t  & ,utipfeait ,  dubUpoffefiionisi^ 
Decumanos  agros  exercerc,  decumafque  ftatuto  tcmpore  folvere ,  quomodo  nuliIlbus  Q 
convcniat,  in  prefidiis  agentibus,  equidem  ego  nondum  intelligo':  nec  quomodo  h*c 
duo  inter  fefatis  confentiant,  fiquiexiis frutlus,  &,  dtcumas folvere,  percipio.  San*  ^jj 
*  mihtibus  Romanis  decumateis  iftos  agros  exercitos  fuifle ,  tradit  auftor  nofter  ; 
Gallis,inopiaaudacibuse6tran(greflis.  nec  a  prxfldiis  tencri  dubise  polTcflionis  P 
lum,quiahoftibus  cxpofitum :  fed  a  didis  Gallis  dubi*  poiTcflionis  folum  o&E 
tum  ,  nempe  tunc ,  quum  Marcomanni ,  ac  Scdufti ,  in  Bojohsmum  pK*#'  ! 
rehquiflcm.  unde  ctiam  dubia.  pofleffionis  folum  diclum  ,  quia  nullus  ctiam 
certus  pofleflor,  vel  dominus : non quia  hoftibusexpofitum.  \mox ,  ideft,  *S 
poftquamGalh,e  provincia  Romanorum  Gallid  Rhcnum  tranfgrefli  occuparunt/^ 
acto,  promotifqutprdftdiis,fmusimpem,&parsprovincU  Romana-  babitum  3  dccuru^  $ 
Gallis  imperata:,  111  nuper  occupato  folo,  intra  limitem  c<  prafidia  ;  non  extra ,  &  % 
Jigit  Lipiius.  Coleri  jam  iterum  miror  judicium  5  qui  eojpfi,  quoddccumatesagrvf 
rent  ,  Germams  mtnus  annumerandos  cenfuiffe  Tacitum,  docet.  Certe  mens  auc^orJ  ^ 
fmt :  Eos  populos,  qui  inter  Rhenum  Danubiumque  dccumateis  a^ros  exerceant ,  ^ 
efle  inter  Germanos  cen(endos,quamquam  in  Germania:  folo  confcderint  5  fed 
quia  Galhcs  iint  originis.  Lipfius  codem  in  loco,  guomodo  vero  inquir,  iidemf°r 
Jtveagn,trans  Rbenum  &  Danubium fimni fint  ?  quodtamenponit  nosler.  Nihil  **Zt 
xcdc  nofter.  male  autem  pro  geographo  perito  Lipfius.  Germania:  enim  ab  hac  < 
terminos  conftituit  Taatus,  cum  pluribus  aliis  fcriptoribus,  ut  ante  oftenfum,ab  c& 
Rhenum,  a  mendie  Danubium.  iidemque  amnes  limites  fuere  Romani  impern- 
refpedu,  omnes  ubique  rcrum  audores  trans  flumina  ifta  dixere ,  quidquid  cxtra 
tum.  hinc  rede  ifti  agri  trans  Rhenum  Tacito  dicli ,  refpec^u  provinciae  Ronian^ 
Galh^ :  recl:e  itcm  trans  Danubium ,  refpedu  ipfius  Italis,  fcu  Rha^tia:  provin^- 
ne  male  audorem  loquutum  etiamnum  fufpiccris ;  en,  Uoxlimite,  inquit,  atioj'0 
ttfque prtfidtts ,  ftnus  imperii,  &  farsprevincUbabentur.  rede  fcilicethiagriinrcr^ 
flununa,  tamquarn  cuneus  intra  finum  includebantur.  Sic  infra  eodcm  Iibro : 


GERMANI./E  A  N  T  I  L  I  B.  II I.  9 
rmgetts,  quamqulm  incifiat  a  Vriftis ,  ac  fartem  litoris  occupet ;  omnium  ,quas  exfofui, 
gentium  lateribus  obtendaur ,  donec  h  Chattos  ufquefwuetur.  Limitcm  igitur ,  dequo 
au&or  loquitur,  eodcmtrattuadtumfuiiTe  puto ,  quo  Marccmanuis  ac  Scdufiis  tcrmi- 
ftumab  ortu  conftitui.  nam  Harudu  vacuum  folum  Hermunduros,  Svevicam  gcntcm, 
°ccupaffe ,  fuo  Joco  oftendam.  Partem  autem  provinciae  fuifle  exiftimo  GalJia: ;  quia 
Callifuere,ex  Gallia  profccti  j  deinde  quia-liujus  maxime  lateri,per  Rheni  ripam,a  lacu 
^rigantino  ad  Magontiacum  ufque ,  objacuemnt.  undcetiam  Aufonius  in  carmine, 
S^o  Valentiniano  Gratianoque  Auguftis,de  victoriis  ad  Argentariam,&  trans  Rlienum 
adDanubii,  Nicriquefonteis  partis,  gratulatur; 
10  ?{ec  Khenum  Gallis  limitis  ejje  Uco . 

VH?ritur  jam  heic ,  quo  nomine  Galli  ifti  Taciti ,  dccumatcis  agros  trans  Rhenum 
c*ercentes,  adpellati,  &  ab  conterminisnaiiontbusdiilindi  fuerint?  Id  (ane  nemi- 
audtorum  diferte  exprimere  video.  conje&ationibus  itaque ,  atque  argumentis 
^dagandum. 

Alemannici  cognomentum  jam  Antoninum  Caracallam  ufurpafle  legi- 
^apud  Spartianum:  videlicet  quia  is  Alemannos  devicerat.  Dehac  gente,ejufque  cum 
^ornanis  bellis,  multa  pofteriores  rerum  au&orcs  prodidcrunt ,  maxime  vero  omnium 
■^ttimianiis  Marccllinus ,  paftim  in  hiftoriis  fuis :  ex  quibus  ipfis  jam  dudum  a  plerifquc 

m  Vetemmhiftoriarum  intcrpretibus  notatum  eft ,  gcntemcam  intcr  Danubium,  Rhe- 
ftUm ,  ac  Mcenum  amneis  incoluifie.  at  de  origine  cjus ,  itcm  dc  adpcllatione ,  varia  ac 
nilrinca  ab  omnibus  prolata  funtnugamenta  :  qua:  fingula  in  medium  proferre  pigct 
ad Veriora properantcm animum.  Eoldern igitur  quum  Alemanni  trans  Rhe- 
num  incoluerint  fineis ,  quos  Galli ,  decumateis  agros  Taciti  xvo  cxercentes  ;  unam 
^mdemque  utrofque  fuifle  gentem,  fufpicari  liceat.  nam  inter  Taciti  sevum  ,  & 
^ntonini  Caracalla:  imperium,  C  circiter  intercedunt  anni.  quo  temporis  fpatio,  nulte 
heic  incolarum  mutationes  a  rerum  fcriptoribus  notantur.  Alemannos  non  fuifle 
°rigine  Germanos,  latis  apcrte  veteres  auctores  indicant.  in  quibusStepJianus,  qui 
fexicon  geographicum  ex  variis  antiquis  auttoribus  compilavit ,  fic  ait  :  Axctfictvol9 
$v(&  Tt^ctvol^  <sst9%uqov.  ideft:  Alamani  ,gcns  esl  Germanisfnitima.  &  Fl.  Vopifcus 

5o|n  vita  Probi :  Te/les  Germani cjr  Mamanmjongt  a  JRheni fubmotiliuoribus.  item  Euftathius 
m  Dionyfium  Alexandrinum  :  Tovg  Ti^ctvovg ,  olq  01  ^Actpctvoi  <zr&%/u£oi ,  Mvttd  Aeyt* 
tyvXct.  id  eft :  Germanos ,  quibus  Alamani funt  contermini ,  candidas  att  ejje gentes.  Si  non 
Germani  fuere  Alemanni  inter  Mcenum ,  Rhenum  ac  Danubium ;  certe  nulli  alii  eflc 
Potuerunt ,  quam  TctXcvmtct  illa  £0vjj  Strabonis ,  inter  Danubium  &  Rhenum,  &  quos 

*  vocat  Tacitus ,  decumateis  agros  inter  eofdem  amneis  exercenteis.  Huc  directo 
^uoqiie  facit  ipfum  Alemannorvm  nomen :  de  cujus  etymologii  veriorcm 
^ftem  habere  nequimus ,  quam  cum ,  qui  origini  gentis ,  five  tranfmigrationi  e  Gallia 

Germaniam,  fuit  proximus :  de  quo  fic  Agathias,probusin  primis  fui  feculi  fcriptor, 

*  v :  °'  ^  ^Actfictvo)  ,  vytfavi  A'<rmw  YLxctfyctTu  eVso3£ ,  avfytlTKMuTvi,  ^  7»  TippctvtKcL 
£^T0  ^e/Gw  ctva%u^ct$L>a) ,  £vvYiAih<;u<riv  ctvfyumi,  JtjfMyctliv  txto  Svva\ctt  ctvmg 
1  ittoovv^  ^  .  jlamam  Autem  (fiAJinium  guadratum  fequilicety  hominem  Italum^  tjr 
Vtres  Gerf»anicas  accuratc  confcriffit )  convena funty  ejr  mifcellanei  homines :  quod  tjr  adfel- 

*ge°wmlinguaindicat.  quidpe  All  omnem lignificat,  &  Man  hominenr.unde 
°cabulum  fadum  die  Ailmanner ,  five  die  Allemannen ;  quafi  dicas  multitudinem  bo- 
^^undiquecoUeclam.  Huc  jam  confer  ifta  Taciti :  Leviftmm  quifque  Gallorum,  ejr 
^°pia  audax-jdubU foffefionis folum  occufavere.  Ex  compluribus  Gallise  nationibus  con- 
«Wos  in  unum  corpusfuifle,liquet  ex  eo,quodTacitus  non  ccrtam  aliquam  nationem, 
c  Sequanomm,  velRauracorum,  vel  Helvetiorum,  vel  aliam  nominat ;  fed  communi 
Jo  ^ium  Gallorum  vocabulo  utitur.  ^dftnius  autemifte  Quadratus  nullus  alius  fuit, 
Hu?m  quem  Rlienum  &  bina  ejus  oftia  (haud  dubie  in  rcbus  Germanicis)  ante  fe 
^ripfifle  teftatur  Strabo  lib.  1  v.  Maroboduum  paullo  ante ,  quam  Noricum ,  Rha?- 
^que  perdomitae ,  Marcomannos  a  Rheno  in  Bojohaemum  deduxifle ,  fupra  oftendi: 
ci  rabo  autem  illa  dc  Afinio  fcripfit  xxxi  1 1  annis  poft  dcbellationem  diOarum  provin- 
kr^m  5  Ut  ipfe  teftis  eft>rub  miem  di<ai  libri-  unde  iam  Iicluet'  Alemannorum  nomcr 


^meSuabonisseosraphicacxftitifle.  cuiusmcntio  apud  Afiaium  quiatamprope 

cft  tem- 


*5  PHILIPPI  CLVVERII 

cft  tcmpori ,  quo  Marcomanni  in  Bojoha?mum  migrarunt ;  haud  dnbium  elTc  potcft, 
quin  di&i  Galli  id  ftatim ,  ut  in  vacuas  Marcomannorum  fed  eis  fucccficrunt,  e  re  ipsa, 
id  eft ,  e  variorum  hominum  colluvie ,  adfumfcrint :  id  eft ,  annis  ante  namm  Iefum 
circitcr  xv.  Pofterioribus  autem  faxulis ,  ita  tcmporum  longinquitate  origo  ejus 
nationis  oblcurara,  ac  pcne  (epulta  fuit ,  uti  pro  genuinis  Germanis  habcrentur.  Hinc 
Xiphilinus,  cx  Dionislib.  lxxvii,  dciupra  difto  Antonino  Caracalla  :  eVoAi^S 
srpoj  nvcu  Kgvvous,  KfcA-nxcy  tQvos*  ov$7iiyz7Kj pmt  too-xtx  Svpx  TsOgTnoiiv  wsV^oi^' 


asnXjra,  @t\tj ,  oig  V7n  ruv  o'o-polwav  \nrpuo-Kov\o  ,  rolg  <?aifjLa,cnv  tKTuv  aupKUV  cvzroc&fj 
'ivaprj  TasxvQXS  tuv  o-cpctyoov  ctvruv  k^ohct\^ooo-iv .  ov  ptv  roi  &?hct  wi  ctvwro  wc< 
y\r\v\g  ovopa,  vroMav  xtppcftm  k-arolo^Qi ,  aruvix^^ouv  ctvrco  gf  riuj  Ti^fictvtav  c\ts*'x<* 


c-aQiwctt.  ideft  :  Befium  quoque  gefiit  adversiis  qucfdam  Cennos ,  gentemCclticaffl>  fcS 
ferunt  tanta  ira  incitatos  in  Romanos  irrui/fe ,  uti  te/a ,  qttibtu  ab  Ofroenis  vulneratier^h 
dentibud  evellerentl corporibm •  ne  intereh  manm  a  cxdendis  Romanis averterent. 
etiam  nominc  viftorU  grandi  civendito  pecttniay  utfalvmin  GermaniamfferecifejtU 
fermiferunt.  Quinam  hi  Cenni-  luiiquam  alibi  lecli  >  Fuifle  Germaniae  quoi&in 
incolas,  adparet  cx  vocabulo  KiXtikqv  ,  quoconftantcr  ubiquein  hiftoriis  fuis  Dio 
adpellat  Germanos :  ut  &  per  GermanU  vocabuluni  femper  intelilgit  CifrhenanaJ»* 
Proxima  igitur  ea  gcnsfuit  Rheno.  Si  ea  Caracallam,  ejufqucexcrcimm  co  locncdegk 
uti  grandi  pecunia falfum  viclorix  nomcn ,  falvumque  in  Gcrmaniam  citcriorcm  rpii- 
tum  rcdimcrc opus habucrit :  eerte  non  fuit exigua ,  aut  obfcura  5  fcd  magna,  ac  vali*r 
quaproptcr  immcrito  heic  per  voccm  nvac  nobilitas  corum  obfcuratur.  Ego  Icgo  vf 
rove  A'tefi*mvs.  a  quibus  primus  Caracalla  cognomcntum  Alemanici  gcffit  $  frlluij1 
fcilicctviaorixdeipiispart^nomcncmcrcatus.  kiAiw*  igirur ,  ideft,  GermanoW 
pellavit  Dio  Alemannorum  gentem,  quia  pro  gcnuinis  habebantur  jamcjus#ar<: 
Germanis.  Hinc  tandcm  tam  ingens  vulgo  invectus  cft  crror,  utiexfamauniusW* 
nationis  bcllicofiflimas(tantumvidelicctpoftincrtiamac  imbcllcm  torporcm 
rum,  ccclum,  folum,  aclibertasGermanizpotuitcfficcre)  tota  Germanomm 
cxteris  populis  difta  fuerit  Alemanni.  quod  vocabulum  in  eadcm  gcnte ^ 
xnultos  Europjeos,  maxime  vero  apud  Francogallos  etiamnum  durat.  Q 
Uxc  igitureft  anttquiftima  illa  Alemannia  fivc  Alamannia  (utrufl&tf^ 
cnim  vocabulum  apud  au&ores  lcgitur)  intcr  Rhcnum ,  Moenum  ac  Danubiuni**' 
neis ,  Hermundurommque  confinium  protenfa  j  Romanomm  olim  imperio  fubP*j 
pofteayero,libcrtatc,  exemplo  Gcrmanorum,  vindicata,  acerrimus  Romano^ 
hoftis.  Limites  qus  fatis  curate  fupra,in  Marcomannomm  Scdufiorumquc  ad 
agris,defcnpnfunt:  nifiqua  auftrini  latcrispars  inter  Rhenum ac Danubiuru  ^ 
cl:um  rehquimus.  hoc  igitur  explendum,antequam  ad  alia  tranfeamus.  Ternn'n«5^ 
modo  inter  Alemanniam,  ac  Rhaetiam,  fed  inter  univcrfam  Germaniam  ac  Rh*g 
Noncumque,  &  Pannonias,  fuit  Danubius  amnis.  hujus  aurem  fons  quia' y X  rtVTi 
millibuspairuumaproximaRheni  ripa  diftaret5  Ptolcmxus ,  horum  locorum  ^ 
pennde  gnarus,  in  dcfcriptione  Rhaetia:,  hoc  fpatium  per  lineam  inter  Daimbiij^l 
ntque  fonreis  duclam,  compleri  polTe  putavit.  verum  terminatio  hsc  pcrquam  ^ 
lurda  5  quum  talis  linea  per  medios  Hel vetiomm  agatur  agros.  Ad  proximain  ^1frt 
ripam  duxifle  multo  fatius  erat :  quod  &  a  nonnullis  noftri  fscculi  aucloribus  6^ 
yideo :  ita  mi  linea  dufta  fit  inter  Danubii  fontcm,  &  Rheni  Arola:que  conflu^J 
Vemm  nehoc  quidemreaefaclum,  cx  antiquis  difco  hiftoriis.  Czfarbelli 
comment.  1,  de  Belgis  Gallis  loquens :  Proximi,  inquit,  funt  Germanis ^uUr^ 
ttum  tncolunt;  qutbufcum  continenter  bellum gerunt.  qua  de  causa  Helvetii  JrtoquefA0 
GallosvmutefrMedunu  quod  fere  quotidianis  frceltis  cumGermanis  contenduntsfl 
aut  futsfintbttseosprokibent^aut  ipfitn  eorumfimbm  bellum  verunt.  Et  poftca ,  dcbj^ 
Helvetiis,  inque  patrias  tedeis  redire  juflls :  Noluit  eumlocum.unde  Helvetii,  di{4f  j 
-vacare  s  nejropter  bonttatem  agrorumfiermanijui  trans  Rhenum  incolttM,  ifr*fi0'e* 
tn  Hetvettorumfineu  tranftrent.  Horu  neutmm  ulla  alia  rceione  fieri  potuit,  qu^1^ 
quaeeftadnpam  Rheni,  inter  Acronium  lacum  &  dicW  Arola:  conflucntcis- 
qua^BrigantinoIacuiadjacent,  jam  Rha>torum  fuereloca.  infm  vcro  conflucntc^J 
tolx  Rauna  incoluerunt.  Pj:o  limitc  igitur  ab  hac  parte ,  inter  Mar-comaim^  pdc 


GERMANI&  A  NTIQ^  LIB.  III.  lt 
«tejncie  vcro  intcr  Alemannos  ac  Rhsetos ,  ftatuo  montis  jugum,  quod  XX  millibus 
pailuum  fupra  fontem  Danubii ,  ad  opidum  amni  adpofitum  Dut/ingen ,  exoriens ,  in 
toendiem  versus,  ad  lacum  Acronium  &  opidum  ei  adpofitum  Ratolfcell,  extcnditur: 
quo  re&e ,  ex  Ptolemad  fententid,  Rhattia  ex  parte  lateris  occidentalis  clauditur.  Fon- 
tem  autem  amnis  a  Romanorum  provincia  Rham&  aliquanto  longius  uti  excludam, 
'nonet me  Aufonii  epigramma,  quo  praedi&os  Auguftos  fuper  vittoria  his  in  oris  par- 
tafic  adloquitur: 

Danubm>fcnitis  caput  occultatm  in  om, 
j  Totm  fub  veSra  j  am  ditione fluo: 

Jj)uage/idum fontem  mediis  effundo  Suevis, 
Imperiis  gravidosqua  feco  Vannonias, 

Etqua  dives  aquis  Scythico  folvo  ofiia  fontot 
Omnia  fub  vefirum flumina  mitto  )ugum. 

t^iugufio  dabitur  fed proxima  palma  Valenti  i 
w    h  Invcniet fontes  hic  quoque,  isljle,  tuos. 
eadem  vi&oria,  in  catminc  dc  Moiella,  ita: 

Hofiibm  exaclis  ^icrum fuper  ejr  Lupodunum 

Et  fontem  Latiis  ignotum  annalibm  Ifiri. 
$0     Ql£  wtione  poeta  Svevos  heic  adpellet ,  qui  fueiunt  ^lcmanni ,  fuo  lcco  rcddc- 
.  r*  3t  quomodofontcmDanubii  Latiis  ignotumanna  libus  intellexerir,  prorfus  cgo 
^noro.  quidpequum  intcr  Galliam  ae  Rhaetiam  Alcmanni,  Taciti  sevo,  pars  fue* 
Ilrit  imperii  Romani ,  ignorari  di&usfons,  hiftoriifque  Romanis  non  inferi  nequi- 
Vlt:piafcrtim,quumStiabolib.vii  teftetur,  Tiberium ,  quum  Vindclicos  debella- 
ret>Unius  dieiitinerea  lacu  Brigantino  ad  fontem  Danubii  perveniflc.  PJinium 
autem,  Tacitum,  &  alios  geographos ,  rerumquc  auclores,  fatis  curate  eumdefcri- 
Wfle,  quis  ignorarepoteft  *  Proinde  memoria  lapfum  poetam  crcdo.  AtStraboquo- 
<lue  libro  fupradi&o,  fontcm  Danubii  nonin  Rhsetia,  neque  in  confinio  quidem 
Ahsetiae  Germaniaeque  ponit  5  fedinipfaGcrmania.  A^etK^inquit,  «tro  im  Ffflt**- 
*iKuv  uxpuv  ruv  io-mp luv '  id  eft ;  Oritur  in  extremis  Germania  versus  occafum  farttbmm 
°J3e  diclo  limite  fic  /Ethicus  cormcgraphus ,  in  defcriptione  Europac :  Rhatiahabet  ab 
Jfiico  A/pes  Venninash  ab  occafu,  Gal/iamRelgicam  j  a  Circiofontem  Danubti  >  &  limitcm% 
pt  Ga/lias  ejr  Germaniam  a  Danubio  dtrimtt.  a  feptemtrione  habet  Danubium  &  Cerma* 
'*>».  Satisobfcure  pariter  & imperite.  paullo melius  Ifidorus:^  Afiico,Alpes Venninas^ 
Jtptemtrione,  Danubii  fontcnt ,  <vel  limitem  ,  qui  Germaniam  Galliamque  fecerniu 
^ermania  certe  nullo  alio  limite  ab  Gallia  dirimebatur.quam  Rheno  amne.  limefquc 
yC\a  Danubio  ad  Rhenum  fuit ,  inter  Germaniamck  Rhaetiam ;  utante  oftenfum. 

erum  tamen  quia  T<t\am*k  iivrj  dicuntur  Straboni  AJemani;  Tacitoveio  eorum 
j^^nfnm  imperii,  &  pars  provincia  Galliae :  limes  hicillistcmporibusdicipoterat 
^imereGalliamabRhstil. 

A     ^ltUrant^ul^mifuere  Ale m anni£  inter Danubium Mcenumquefines, 
t  pofterioribus  temporibus  Moenum  Alemanni  tranlgrefli ,  Mattiacornm  etiam  agri 
aximam ,  &  Cattorum bonam  partem  occuparunt.  Maiccllinus  lib.  xvi  1 ,  de  Iuliano 
v«  are>  ejufqueexercitu,  qui  Alemannos ,  Rhenum  tranfgreflbs,  infra  Argentoratum 
erat :  Utfartim  )uvenis  3  Rhenofofi  Argentoratenfem pugnam  otiosi  fluente,  fecurm,  ad 
**  tabernas  revertit,petiturm  Moguntiacum^  ut,  ponte  compaclo  tranfgreffm,  in  fuis  re- 
tf  tt€\et  barbaros.  OMoxque  ad  locum  pradiclum  esl  ventum.  F/umine fontibm  conjbatis 
0^'IT0>0Mtipavere  terras  hosHiles.  Et  lib.  xvn  1 ,  de  eodem  Caefare,atque  exercitu  cjus: 
Un*l  ven*re Magontiacum.  ubi,Florcntio  ejr  Luficino,  Severifucceffore ,  dcfiinatecer* 
$$<~Jl      ?er tontem confiitutumtranflri debere,  renitebatur frmifiiml  Cafar .  mox: 
req  tmannt  tamen  omnes,  quos  fetebat  exercitm,  conflne fericulumccgitantes ,  Suomarium 
arce^ '  4micum  m^  e* faftionefrtterita ,  monuerunt  minactter ,  ut  a  tranfltu  Romanos 
in  Jn€t'  e)m  enim fagi  Rheni  rifts  ulterioribm  adharebant.  £>uo tefiantejoium  non foffe, 
*xer  U"1  C°aeia  barbarica  multitudo  venit  frofc  Mogontiacum,  frohibitura  viribm  magnis 
$0))tCcttUm>  *e  tr*»fi»itterct  flumen.  Et^poftea  :  Statimque,  difficultate  omni  defulsag 
con8mQ  tfolicitarumgentiumofinionefraventa,  vifmin  barbarico  milesferHor- 


a 


PHILIPPI  CLVVIRII 


tmtrtgna  tranfibat  intalia.  rbiverbterrasinfeiiorumetiamtum  tetkit  mum\ufm 
omnta  raptenfque ,  permedium  rebeilmmfokm  graflabatur  imrepdw.  toiique  fepma» 
flagtitumpenattum  inflammata,&obtruncatamhominum  multitudinem  vtfofque  ctitt- 
t''multos,aliofquefflicantes,cumventumfuiftadrcgione^ 
nomen  eH ,  ubttermtnales  lapides  Alemannorum  &  Burgundorum  confinia  diSlinguebmt, 
caiir*  funtpoflta;  eapropter,  ut  Macrianm  &  Hariobaudes,  oermani  fratres  &  ref, 
Jufuperentur tmpavidt  ■qui,prepinquarefibiperniciemfe»tientes, venerant, pacem 
antmuprecatun  Et  lib.  xxvi  i 1 :  Surgundii  ,falinarumfiniumque  causk,  cum  Akm0#> 
ftpe,urgabant.  Itcmlib.  xxix,  de  Valcntiniano imperatore :  ^ioitabatur  autem i** 
multspUcescurasidommumprimum&potiflimum,  ut  Macrianumrerem ,  auiiumi»^ 
m'>t*ttonescrebr*fuccejr,onum,)amqaeinno^ 

Jtttem  raperet ,  vel infidtis.  d<  mox  :  lunxit  navibm  Rbenum.  Et  amenreflm  contr^ 
ttacas  aquaiprtmm  Scverm,pcrpensa  mil.tum paucitate,  terrim ftetit.  Et naullo  poffc  * 
MatrtamUcum,TiucinobanHbm,qu*contraMogontiacuoens  eit  Alemanna  retem  fi+ 
rnartumordtnavtt-.M^uh^^  hodiecflc  Weifbaden  , cx advcrfo Magontiad,» 

cun qu hod.cqjadrcllatut Salt^  apud  quem  flumen  exorfum,  nominc  Sale,  ablutis^ 
^sS*Umun!ier,S*UfeU, ^Hanam,  interFrancofurtum  &  Magonriacum  Moeno^ 
jetur.  Lmuteis  ig.tur  trans  Moenum  Alemannis  ftatuo  pra-ter  Rhenum  comnit**» , 
Ocrmama:  termmum,  a  feptemtrionibus  Lonamamncm ,  i  Rheno  ad  opidum 
Crombergihmc  jugum  montis,  quod  vulgo  dicitur  Fogehbero .  i„  cuius  auftrino  W 

ut  "^oftendetur, ab  Vbiis,  & mox ab Mattiacis aiftinxit ,  juxta Iinf 
abopdo  Gemunde   Moeno  impofito ,  adfontcmufquc  Adrana:  (vulgo  eft  £dtr)* 

hZ7T?^'qn°AlCmiT  prim"m  tians  Moenum  Mattiacomm  agros  occup^ 
haudfacilemdicatueft.  ex  Herodiani tamen libro  vi  Colligctc licct  iamAla^ 
Mammrc  Romams  imperitante  ca  loca  tenuifle.  Vcrba  Haodiani  dc  Alcxandro  » 

SiTTfe  ?')  J¥--W^<rsusGerm*ZcL  relquEmii  nM 

ex  Z  GcrTaTJr^Tl  ^m^etLcollataaVieresg^ 
retlr  dlcZ,  }  ^  ' 'T?  ^uuminbisAleJdet^l 
7pemtoZ7l  Tm  °rTei  Mdft"temi„ere,  quipollicerenturomniaiWl 
iLr  '  1u°rumfiret  »P»  ,frabiturum-,  pecuniafJe  daturum  maiMtep&f, 
r>dftOer^ampecunuadmodumav,di^^ 

l^f^^^^t^  ab  ™  ^cari  ufmpZliUti  4 
&  Alcmanms .  de  quibus  uti  ha^c  quoque  intelligam,  ca  facit  ratio  quod  ex  Her^j 
fa£  H  T/f-Um  fuiflf --^ffiodoius  vero  i„  chronico  tradit  ,  Mcgunt^J 
itum.  nam  Hanci  plerumque  a  Colonil  Agtippinenfi  petebanmr.  ;a 
™1^IL°DVN  VM  iIj.ud  Aufonii  haud  indo&*  Rhenanusatque 


intfrnrfMnti.-  hlS"  T  ^uiomi  naud  mdocte  Rhenanusatque  *-  m 

2™  a^Cm         vu  millibus  t»""1"»      fcntcDanubii,  < 

occdcntem,  dilfitam.  QiLamquamdoaiinmus  MarquatdusFrchaus,  antgt^ 


GERMANII   ANTIQ^  LIB.III.  ,} 

-  ^^«^^adflimusiivdasator,  inoriglnibusfuis  Palatinis,  itcmineolibro 
2\'icm -f"™  f-  LuP°duno  confctipfit,  nomcn  hoc  ad  opiduni  Ladenburl 
adduc-  lmPol'™m,  pertinerecontendit.  ubi  complura  ingentia ,  acvaadiflima 
con,  ■  ar§umenta>  ""ibus  a-axtm  Aufonii,  qnani  in nominando  hunc  Iocumadmifir 
«onvuKci-e  voluiffe  viderar.  Etenim  fi  Lupodunum  nunc  cft  Ladenburo,  quid  attinu  ' 
Dw^  ?am  dc  A,cmannis  ad  Argentuariam,  &  trans  Rhenum  circa  Nictl 
paiwT* nairando'Lupodunum  nominafie,  c  citcitcr  millibus 
Gn,  ArSenruarla>  tottdemque abfonte  Danubii  diffitum  ?  Non  adpropinquafle 
«0n,„  ianUm  lnierlori  Nic" .  multo  veto  minus confluentibus ,  nec  eum  trafmm 
2™ DanubiiNictiquefontcis,  excefliffe,  patet  ex  MarcelliniS wfi 
j^.tloh^quamaccaranflimcdefctibitur.  nam  ipfe  hoftis  a  Danubii  advencrat 
licaifUPr 5  C°ql? ' !"  GalUafufus> redire properavit.  Matcellinus  initio  hujushiftoria: 
tcm  '  e""enfis  ™»>*»»it'»pful$u,  traaibm  Rhetiarum  confims.  Et  in  eamdem  fen- 

t  l-TL  "!^»W^"^*rumt'«*».  ^uemprocinLiimperZ 
%S  ^  '  C"Tfi"e Ve"" Cminos-  Ab  Aigentnaida  Gmtianus,  hoftem  per- 
fi£jffi£  hCllT  ^'ecerit>mPrain  Scquantsoftenfumeft.  Certeaut 
«*n eft T 1£?  c  T  4  Pofterior>s  &culi  hominibus  nomen  id  opido  tribu- 
*>X2»  LadeburS'°-  Sed  P"Snam  hanc  in  confinio  Francomm  Svevommque  ad 
J  um  amnem,  fadam  fuifie,  probarc  fibimuItumFrcherusvidctur hoc  AufonU 
'«iu,  m  prccatione  confuiari ;  -huhmiu 

Hoilibus  edomitii,  qua  Francia  mixta  Sucvis 

vSrrdd,C?d!)nirmtiniti  T  fe?uentisverfus>  quofcnfusnuicverfui  aperitur  his 
^s.Certatadobfequmm.  Nonigimrhoc voluit poeta ;  hofteisfuin;-. L  ' 
* anda-  mifcctut  Svevis :  fed  poftqSm  hoftes  edomiti ,  ciSKSS^  " 
Svevts  adobfequium.  Alemannosautemhdeeffemtelligen^^SS 
Jwquam Nicnamatnge runt^ntequam  Alemanni  his  finlbus  egtefli )  (atis  £ 

Tffc  \T     aT  P°Ctld  ufusen,™a  =  aef°»eperignomntiam,  quumsS 
t  C1?nn,a J?«lulacFranei:E'  "tfuolocooftendetur.  ExSidonblcnS 
quc  nrefragabtlc  vtdcturadferre  argumenmm  Frcherus,  his  vcrfibus :  ' 

Brutlerui,  ulvosa  vel  quem  ^icer  abluit  undL 
^a^      ,       Fr°rumpit  Francus. 

^c"^  infraindc.Hptionc  Francis  docebo: 

**»  mmc Tft  vicus /il?„  S't^  q?  univerfus ^P^«s nomen  habnit,  haud 
^henofQi^  T  ^  r  c  \  pa  Danubii'  infra  °Pidum  Mdi»Z  fitns.  Longius 
Xnl  Le"tlCnflUm  fedeis  rcmotas ,  liquet ex  eo ,  quod  Gratianus ,  poft  unam 
fiSim^  y;doriam>  ^hcnnm  partam,in  patriasTcdeis recedere permifi™ 
f^icLT  llb'  XXXl  :  L™t"4",t°nded">onem9  quamimpetrwire 

tetdzemLl*         9  utPrt*cetiume8 ,ju.vemutevalida ,  notimtyrocimispermifcendS 
fW*terrattnmxiiirepermififunt.  Quod&Aufonii verfus atteftantnr:  ' 
Hombm  exaclis  ^icrum fiper,  ej;  Lupodunum^ 
p     ^       EtfontemLatiisignotumannalibm  Islri. 
orro  ]n  tabula  itcr  intcr  lacum  Brigantinu  &  Marcianam  filvam  defcribitur  tale : 
Vindomfii 
Tenedone  VIIJ. 
Juliomago  xun, 
Brigobanne  xi. 
Ari&Tlavis  xnii. 
Samulocenis  xim, 
Grinarione  xxn. 
^  Clarenna  xn. 

A  M  v  l  o 

haud  dubie  ^  N 1  S '  ex  fltu  >  &  itineris  tradl1  >  nominifque  quadam  fimilitudine, 
AJAx;    ™  ertlocL«,  quiPtolemxo  in  Germania,  haud  procul  Danubii  riPa, 
^ivns ,  Alcimoennis.  utrum autem  vocabulum correclius, haud 

B  fadl^ 


5o 


Early  European  Books,  Copynght  ©  201  2  ProQuest  UC. 
1516/D  ^ 


^4  PHILIPPICLVVERII 

facile  dixerim.  locus  ipfecelebris  nuncopidi,  quod  vulgo  vocattir  Vlm ,  fltui  convenif. 
namabhocre&eporroindcxtra  Danubii  ripa,  Grinario  hodie  dicitur  Knaringen,  & 
Ctarenna,  Rain. 

Rectiflfima  igitur  via  a  Vindonifsa  Helvetiorum  ad  opidum  r/wtcndentibusoc- 
currit  in  filva  Martiana  opidum  Dengen  :  quod  ex  nomine,&  itincris  ducTu,haud  dubie 
eft  Tenedo. 

Sequitur  dictum  opidum,  poft  xvi  millia  patTuum ,  opidum  ad  Danubii  jam  riparn 
Dutlingen.  quod  ex  fitu  atque  intervallo  videtur  efle  Ivliomagvs.  quem  Iocum 
flumini  fuiiTe  impofitum ,  indicat  vox  magm.  Verum  luliomagum  jam  ad  Rh^toS 
fpedafle,  ex  eadem  voce  judico.  haxquidpe  Gcrmanis  inufitata  5  quum  in  eadeflii 
Rhauia  fuerit  etiam  Drufomagm ,  &in  Norico  Gabromagm^  ut  liio  loco  oftendafli' 
Ab  opido  Dutling ,  poft  xn  millia  pafiiium  eft  opidum  nunc  Eeyern,  in  np* 
Danubii.  quod  ex  intcrvallo ,  itincriique  tracTu  ,  &  nominis 

quodamveftigiovidetui 

elTc  Brigobanna ,  Rhaetiac  itidem  locus :  quem  &  ipfum  ad  flumcn  fuiflc ,  onendit 
Vox  brige. 

Iam  vero  intcr  Brigobannam  &  Samulocenim  Ari  flavia,  Ptolctf^ 
funt  in  Germania  longiusaDanubii  ripa,  inter  fonteis  cjus  &  Alcimoennim, 
4>A*a«u.  tabula;  itcnerariae  medio  fitu  inter  Brigobannam  &  Samuloccnim. 
tuatio  fi  haud  falfa,  facile  crediderim  eum  locum  hodie  efle  opidum  ^furach.       .  aQ 

Ceterum  Ammianus,  lib.  xxi ,  de  Iuliano  Cxhxc  fic  icribit :  Didicit  cnin* "  " 
tnannos  a  pago  Vadomarii  exorfos  (unde  nihil,  poil iclum  focdm ,  /perabatttr  ^corn^ 
dum)  vaslare  confnes  Rhetiis  (forte  Rhetiarum)  traclm.  &  mox  :  Libinonem  quetw*  ^ 
comitem  miftt.  &  :  Jjhti,  cum  mature prope  opidum  Santltoncm  venijjct ,  longe  vifr a " 
baris ;  quijam  certamina  meditantes,fefe per  valles  abdiderant.  Vadomarii  pagum> 11 
regnum ,  Rauricomm  agro  fuifie  oppofitum  ;  itcm  ab  Augufta  Rauricorum  tra;Jc 
Rhcnum  folitos  Romanos ,  in  Alemanniam  arma  laturos ,  latis  dilucide  ex  Am"11  ? 
hiftoriis perfpicitur. haudindocte igitur virisdottis Sanctio  putaturnuncefleff 
dum  Sechingen,  in  Rheni  dextra  ripa,  cx  adverfo  Raurici  agri  fitum.  Atquc  hac  vi* 
Rauricorum  Augufta,  per  SancJionem ,  Tenedonem,  Iuliomagum ,  Brigobannam, 
rionem ,  Clarennam ,  &  alia  in  ripa  Danubii  loca ,  profe&useftin  Pannonias 
Csefar  :  dc  quo  fic  Marcellinus,  inlibro  proxime  di&o :  DifcedensinterhdcMtA* 
a  Rauracis.  &  mox  :  Profeclurm  itaque per  Martianas  ftlvas ,viafrue junfta* $fi> 
ntinis  ripis. 

At  per  Rheni  dextram  ripamatqucAlemannorumfincisitcr,apudAntonifl11 
defcribiturhoc  modo: 

Rauracis  Vifontione 

K^irtalbino       XVIII.  Velatudoro  xxn. 

Vruncis  xxn.  Gramata  xviiii. 

dMonte Brifiaco  xxiii.  Larga  xxv.  ff 


XVIII. 


Helveto  xxviii.  Vtirentis 

i^frgentoratt    xxix.  LMontcBlufiaco  xxmi. 

Helveto  xx. 

i^frgentorato  xxx.  ^ 

In  hispro  ^Artalbino  &  Helveto ,  legendum ,  L^rialbino  &  Hclvelo ,  efTequC  \ 
Bafiiiam,  hoc  vicum  Ellatiae  Ell^ Largam  vero  vicum  comitatus  Feretenfis  L*rf>%ir 
pra  in  Rauracis  atque  Tribochis  oftenfum  eft.  Montem  BrisiacvM 
feopidum,  apud  dextram  Rheni  ripam  monti  rotundoimpofitum ,  vulgari  soC^ 
Brtfach  5  nemo  umquam  dubitavit.  at  Ln  eo  tamen  Beatus  Rhenanus ,  &  qui  ^pi' 
quuti  funt ,  quam  vehementiflime  erramnt ,  quod  alveum  amnis  abaltera  ^fi 
di,  id  eft,ab  oricnte  quondam  fuifle  arbitrati  runt  $  duabus  fcilicet  rationibus  ^1' 
rum  una  eiat ,  quod  i^intoninm  nullas  (fic  ait  Rhenanus)  Transrhenana*  ur^J, 
moretjedtamumprovincialeis'.  altera  erat  in  Luitprandi  Ticinenfis,  quifub*1  A 
Germanorum  rege,  &  filio  ejus  Othone  primo  vixit ,  difertifllmo  teftimom0  \ < 
lib.  iy  eft  tale:  LH  AlfatU partibm  caHcIium.Brifecgarve patrio  vocabulo  Mt^rfrft* 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.  III.  u 
&Abenus9  in  modi>m  infilt  cingcn*,  &  naturalis  ipfa  loci  afyerita*  ?nunit.  Verum  amncm 
^tilUmum  latiffimumque  hac  regionc  al  vcum  fpontc  iua  mutafle ,  aut  humana  opcra 
.oicluctum  alio  fuiiTe,  quis  tcmcre  credat  >  Rhcnanus  vcro  dum  ncgat  Antoninum  lo-, 
^  trans  Rhcnum  memoraffe ,  eo  ipib  ignarum  ic  cjus  loci  fuus  prodit ,  qui  imcr  Ari- 
a  binum  &  Montem  Brifiacum  in  eadem  ripa  extra  provinciamRomanam ,  ab  Anto- 
nino  memoratur.  Hicinprimo  itinere  lcgiturcafu  obliquo  pluralis  numeri  Vruncis: 
*n  altero  vero  Vtirentu.  unius  ejufdemque  loci  cffc  dup  vocabula ,  firus  antc  Montcm 
^nfiacum,  &  tra&us  itineris  iatis  indicant.  quaprqpter  alteruuumcffecormptumccr- 
2  tUm  em  Vicus  hodie  eft  mcdio  fere  inter  Baiiliam  &  Brifiacum  itincrc ,  propior  ta- 
onien  Brifiaco,  haud  procul  Rheni  ripa ,  vulgari  vocabulo  Zunzen.  qucm  eflc  locum  il- 
llm  Antonino  mcmoratum ,  iitus,  atque  itineris  tra&us,  ncc  non  nomcn,  quam  apcr- 
inimisargumciKis  ollcndunt.  quidpc,  mTabern*  Romanorum  Gcrmanis  diclx  fuere 
f bernA  Galloru  Zttrich  Romanis  7urigumyi\\c  Tigurum  ficnmnomm  Zolpich.ToU 
p*cumy  iicZun^en  AllemanorumdicVfucrcRomanis  Vtvnt^.  Fuiffc  autc'litc- 
ram  x  infccunda  &  ultima  fyllabis  fcriptam  ,  altcrailia  vox  r//^/£  arguit.  Quod 
l  1§!tur  Vlum<*  tuere  trans  Rhcnum  ,  nihil  jam  mirum ,  ii  Brifiacum  quoquc  montem 
^Adcmfuiflclip;lCiCjiaCi-imus.  Partem  fuiffc  imperii  Romani  Alcmanniam  jam 
acm  xvo, ,  fupra  oftenfum  eft.  poftea  vero ,  quum  in  Jibertatcm  fcfe  vindicaffcnt  Ale- 
anni ,  ipfumquc  Romanum  impcriumultro  armis  ac  pra^uienibus  crcbris  pctiif- 
0  ®U 5  tandcm  deviOis  eis,  Probum,  quidquid  intcr  Riicnum  ac  Nicrum  eft,  in provin- 
formam  iterum  tcdegifie ,  munimcntaquc  in  hujusamnis  ripa  compkua  ercxiflc 
^ttorcft  Vopiicusin  vita  cjus.  dc  Valcntiniano  ctiam  fie  Marccllinus  lib.  xxviii  : 
v«lcntinianm  magna  animo  concipiens,  ejr  uti/ia,  Rhenum  amnem  ,  a  Retiarum  exordio  ad 
ulficfrctalem  Oceamtm.magnismolihmcommuniehat ,caflra  extollcns altius  ejrcaflc/Ia 
iurrcjqueadfiduasper  habilcs  locos  &  oportunos 9  qua  Galltarttm  extcnditur  lone/tudo' 
nonnumquametiamnhra  fiumen  tdificiis pofitis ,  fuhradens  harharos  fines.  EtJib.  xxx* 
*jeo  autem  ctiam  V dcntinianm  metuehatur ,  quod  &  exercitm  auxit  valido  fupplcmento 
&  utrobique  Rhenum  celfiorihm  caslris  munivitt  atque  caflellis,  ne  latere  ufquam  hoslis  ad 
noslrafe  proripienspofict.  Potuit  igiturJRomanis  itcreffeper  hax  dextrc  ripae  muni- 
^menta  jamnc  adAnalbinum  ,  6c  Brifiacum  montem  trajcfto.  Et  quis  non  crcdat 
monte  nunc  pnmo  a  Romanis  contra  Alemannos  fuiffc  communitum  *  namipfi  Ger- 
mani  nulla  umquam  munimenta  contra  Romanos  excitarunt.  A  Valentiniano  in  A- 
lemannomm  npaca^  xxx  Marcd]inus# 

vaieatjgttur  pm  falfumillud  teftimonium  Luitprandi,  hominis  Itali ,  locorum  in 
^eimania  parum  gnan  :  quod  vcl  cx  hoc  ipfo  cjus  teftimonio ,  triplici  crrorc  implici- 
o,  iatis  probarc  licet.  nam  primo,quia  Brifiacum  opidum  Eliatiac  crat  contcrminum ; 
Pims  Elfatia:  id  effc  putavit.  dcinde,  quum  infularcffet  ad  opidum  ,  in  GalJid 
^Pa,  uti  etiam  nunc  eft  5  in  ipsa  infula  opidum  effe  crcdidit.  tandem ,  quum  rcgio  cir- 
oUl^,aCC11S  CX  nominc  dicla foret  Brifachgaw,  qux  nunc  contradte  Brifgaw  5  ipfum 
P1  um  hoc  vocabulo  adfecit :  cx  quo  uno  iatis  ejus  harum  oranim  ignorantia  adpa- 
GCt*  regioem  jam  antiquis  ctiam  temporibus  fuiffeadpellatam  Romanis  B  r  i  s  i- 
•  A  V 1 A  M  5  &  ipfos  incoks  Brisigavos,  five  B  r  1  s  1  g  a  v  I  o  s  :  ex  notitia 

lperii  liquet ;  ubi  intcr  militcis  prxfidiarios  numerantur  Brifigavi. 
mu  ?etcrmTl  Marcellinus  pt^iclis  haee  continud  fubneclit :  Denique  cum  reputaret, 
fjoltmmttm  Cel$m  &  ******  1U0^  "P"™*  fwdarat  aujpiciis ,  pmerlabente  Nicro 
^»efuz>iofpauIatimfuhvertipofe  undarumpulfoimmanii  meatum  ipfim  aliorsum 
duil^n0^*™*^  Wtf1*'**** rfc&Mperitis aquarUrei ,  copiosaque  militis  manuyar- 
^Ume/t  opmadgrejfm.per  mttltosenim  dies  compaginau  form<eerohoribus,  conjeftsque 
Veu™,  fixis^refixifque  aliquotiensprope  ingemihtts  flilis ;flucltbm  ereclis  confunde» 
ra  J>tr)avu/f41u*  vigurgitis  imerrumpehantur.  Vicit  tamen  imperatoris  vehcmcntior  ctt- 
fine  mor*£>er*  militis  lahor,  mento  tenw,  dum  operaretur  ,fepc  demerfi :  tandemque,  non 
ta  ^uorundam  difcriminef  caslra pr<efidiaria,  ixquietudine  errantis  ingentis  amnis  exem- 
■  Jnter  ^f^a^a  funt-  Sunt ,  qui  hoc  munimentum  volunt  hodic  eflc  cum  locum ,  qui 
Hi0ll  em  Nicrdqiie  confiuenteis  dicitur UHanheim.  Verum  illi  uti  hanc  fuam  opi- 
em  fatis  tucri  poffutt,  vchcmenter  cgovereor.  quidpe  in  ifta  Marccllini  deicriptio- 

B  2  ncnihii 


.50 


i6  PHILIPPI  CLVVERII 

ne  nmil  fingulare  video,  quodnon  multis  ad  Nicrum  locis  convenirc  qucat.  proin<k 
ctiam  doleo,nullum  certius  iftius  munimcnti  fignum  eum  adpofuifle.  Tam  immattent 
undarum  impulfum  ad  ipfum  oftium  fluminis  fuifle  dubito.  tumnon  intelligo,  quo 
modo  munimentum  Valentiniani  inquietudine  trrantis  ingentis  amnis  fatis  exemtutn 
fuerit,  fi  hodiequeadpontemarcisManhemianae  Nicer  Rheni  viam  fubinde  tentaf, 
oioxiafque  paludeis,  &  inundationes  immittit  ;  quae  infixis  palis  magno  opercac  fumtu 
funt  arcendae.  denique  miror  tam  altum  Marcellino  de  Rheni ,  aut  Nicri  conflucntc  11- 
lentium.  de  Trajani  vero  caftcllo,  quod  in  exemplum  heic  attrahimr ,  quafi  id  quoquc 
ad  Rheni  Moenique  confluenteis  fuerit  exftructum ,  poftea  fuo  loco  videbinuvs ,  quaP1 
faifa  fit  opinio.  ^ 

Ceterum  idem  au&or,  lib.  xxvu,  de  Valentiniani  contra  Vithigabium  Alem^ 
norum  regem ,  Vadomani  filium ,  expeditione  :  Vakntintanm  cum  Gratiano  Rhefflt 
tranfgreffm ,  indivifis  agminibm  quadratis  ipfe  medim  incedebat  3  Iovino,  ejr  Sevv  * 
wagiHrts  rei  caflrenfis ,  altrinfecus  ordmum  Latera  fervantibm  ,  ne  repenttno  iwv***' 
rentur  adfultu.  protinufque  inde  duclantibm  itinerum  ca/hdis ,  expioratis  acctfibtwf  ^ 
regiones  longo  itu  porrec7*sy  fenftm  gradiens  miles  irritatior  ad pugnandum,  veltttft' 
fertis  barbartsminaciter  infiendebat.  ejr  quoniam ,  aliquot  diebm  emenfts ,  nulltv 'fW f> 
qui  refifieret,  inveniri-,  cuncla  fatorum  &  teclorum ,  qutvifebantur ,  injcftacohortt* 
manu  vorax  flamma  vatfabat ,  prater  alimenta ,  qua\  co/ligi  dubim  rerum  cventt#A  0 
ge  bat ,  &  cuffodiri.  VoH  hac  leniore  greffu  princeps  ultenns  tendens,  cumpropcM* 
-venijfet,  cui  Soiicinio  nomen  eU ,  velut  quodam  obicefietitj  doc7mprocurfanttutrff(  ^ 
tione  vcrifiima,  barbaros  longe  conjpeclos :  &  quac  fequuntur.  De  eadcm  cxpcd^ 
lib.  xxx  :  Lslfemannis  congreffm ,  prope  Solicinium  locum,  ubi  infidtis  pcne peritr*t  ( 
tumventm,  ad  exitium  ultimum  delerepotuit  univerfos,  nipaucos  velox  ejfugtum  ttf  > 
amandajfet.  Vadomarii  rcgnum  ex  advcrfb  Raurici  opidi  ,  in  teva  Danubii 
fuifle ,  fupra  dicmm  eft.  hunc  igitur  locum  Solicinivm,  haud  aliumc^ 
dico ,  quam  quod  nunc  opidum  ad  Nicrum  amnem  Sulz  nuncupatur  :  olim  *° 
diftum  Suken.  j0 

Pcolemams  opidum Germamx  habct  Tapctwov,  TarodvnvmjCX ady  fl 
Hclvcti,  haud  procul  Rhcni  ripa  fitum.  Id  viri  dotti  nunc  intcrprctanturopld  . 
Ztornftet,  xiv  millibus  paiTuum  aSolicinio,  verfus  occafum a:ftivum ,  dilTitufl1'  jj, 
perinde  inepte  ^quidem ;  quum  &  vcftigia  nominis  antiqui  fcrVare  videatur,  * 
monte  fit  pofitum  5  quem  Taroduni  fitum  indicat  vox  dunum,  montem  fign^  p 
Verum  tamen,  quia  nimis  longe  hoc  ab  Rheni  ripa  remotum  j  malim  ego  inteIP 
tari  locum  circa  Friburgium  Brifigaviae.  ^ 

Bvdoris,  ejufdem  au&oris  ,  videtur  ciTc  opidum  Buriach,  in  rnarch^ 
Badenfi,  haud  procul  Durlaco. 


C  A  P.  V. 


*De  Cattis,-  qm  &  Chatti3  ^  Chassi, 

H  a  s  s  1 5  Cafari  njcro  >  ft)  altis  e]ufdem  atatis  auSith 
nbus falfo  nomine  diffi  S  v  E  V I. 

TAcitus,  fermonc  de  Gallis  Allemannis  abfoluto,  Vltra  hos,  inquit,  Cattt  tn 
fedis  ab  Hercynio  faltu  inchoant.  Horum  fcdes  uti  rette  defignctur,  r^i 
ante  argumentis  demonftrandum  erit,  camdem  gentem  Catfari ,  in  bell1 
commentariis,  fepe  efle  memoratam ;  fed  falfo  nomine  Svevorvm.  ,^fjf^ 

Primum  igitur  argumentum  eft ;  quia  Svevi ,  ut  eft  in  comment.  i v ,  rrttt 
hellis  experti, propter  amplitudine  gravitatemque  civitatis,fnibm  expel/ere  fbios  ^ 
tuijfent,tamen  vettiga/eis fibi fecerunt,ac  multo  humiliorcsjnfirmiorcffy  redeger^  '  ^ 
fien  non  potuit,  nili  Vbiis,in  Geimania  etiam  tum  degentibus ,  Svevi  ifti  ^°''< 
timi.  Vbiorum  autem  folo  proximos  fuifle  ab  oriente  Cattos,p6ft  oftendetur. ,  ^ 
quia  C«&r  (ut  cft  comment,  vi)  Vbm  imperat,  ut fecora  deducant,fuaquc  QtnM*  ^ 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  III.  17 

4dd#CCH^™™  :$crAm  barbaw  ,atque  imperitos  homines  (Svevos)  inopiacibariorum 
^  wcJos,  ad  iniquam  pugnandi  conditionem  pofe  deducu  Cacfar  erajt  in  Vbiis  5  ut  fatis 
c*  contextu  prafcntis  hiftorias  liquct.  cnm  Svcvis  igitur  pugnare  fi  voluit ,  prope  il- 
.   ^dfllifle  eum  neccfle  eft.  Tertio  :  quia  Cstfar  Vbtis  marMt ,  ut  crebros  exploratores 
y.  *ev0s  wittam,  qu*que  apud eos gerantur ,  cognofcant :  ////  imperata  factunt ;  & paucis 
Mbusintermifts,  referunt,  Svevosomneis  ,  pojleaqnam  certiores  nuntii  de  exercitu  Ro* 
worum  venerant ,  cum  omnibus  fuis  ficiorumque  copiis ,  quas  coegifcnt ,  pcnitus  adex- 
KWsfineisfiferecepiJfe.fi/vamejfetbi  infinita  magnitudtnis ,  qtt<e  appe/iatur  Bacenisi 
10  mr    ^  wtrorftts  pertinere ,  ejr  9  pro  nativo  muro  ob)eclam ,  Cherufios  a  Svevis,Sv€- 
VojpeaCherufitsin)itriis ,incurfwmbufqueprohtbere\  ad  e)m  initium  filva  Svevos  ad- 
^tntum  Romanorum  exfpcclare  conftituiffe,  Heic  fi  eos  putas  Caefarem  intelexifle  Sve- 
^^quosTacitus^ncmpcquidquidintcr  Salam  Albimque  &  intcr  Viftulam  Danu- 
^^imquc  &  mare  (epiemtrionale  expanditur ;  qua  ratione ,  quafo,  Vbii  paucis  die- 


u*>  potuemnt  explorare  ,  fimulque  Cadari  referre,  Svevos  ad  extrcmos  fineis 
id  eft,  ad  Viftulam,  vcl  ad  Danubium,  qna  is  Dacos  Sarmatalquc  Iazygas  tetigit, 
^reccpiflciquandoquidcmilludflumen  ab  Vbiorum  finibus  cccclxxx,  hoc  vero 
clx  nnlhbus  palluum  abfuit.  Quartum  argumentum  eft  in  iifdem  verbis;  ubi  C*far 
jvam  Bacenim,  zixypro  nativo  muro  ob)eclam,  Cherufcos  a  Svevis ,  Svevofque  a  Cherufcis 
20  JVfs  tmtrfl°r>ibufque  prohtbere.  Cheiuicos  efie  nunc  Luncburgienfcis ,  Brunivicen- 
nieis,  atqueMagdcburgienfeis,  fuo  loco  poftcaiatisccrtisdcmonftrabiturargumcn- 
s:  ab  occafu  igitur  Chemfcos  a  Svevis  iftis  filva  Baccnis  diftcrminare  nonpotuit 
TOillicfucrcChaucij  &ultra  Albim,  ab  feptemtrionibus  Fofi  :quorum  nulli  Sve- 
11 i  nec  Vbiis  ullo  modo  finitimi.  ab ortu  Cherufcis  crat  Albis ,  ingcns  amnis  coquc 
^Ptiorintciminumacmunimcntumdcligi,  quamfilva;  fi  Svcvi  ifti  C*fariani  ultra 
^iflent.  At  populi  ultra  Albim  longius  ab  Vbiisdifliti,  quam  uticrebris  cumhis 


^Ontenderc  bcllis,  vc&igaleifquc  fibi  reddcre  potucrint.  Ergo  una  reliqua  eft  rei 
amcridic,quaeSvcvoshoice,  fimul Cherufcis ,  fimul  Vbiis propinquos ,  recipercpo- 
^nt.ab  hac  Bacenis  illa  Mt  fha;  codem  haud  dubie  traftu ,  ubinuncetiam  ingens 
ac  celebratus  vifnur  faltus 


.         ~   ^ij^viu^;  mumiuui  /Ugu  ,  V  UJgtUI  VU^dULUU    ClCr  tiartZ» 

citra  hunc,  in  mcridicm  versus,  fuere  Svevi  Cafariani;  eodem  fcilicet traftu ,  quo 
A  T  T  i  poftea,  fub  Augufto,ck  Tiberio,ac  reliquis  imperatoribus,ab  omnibus  aucl:o~ 
itbus  confemntur.  Id  vero  maxime  notandum,  extremos  Czfarianorum  Svevum  fineis 
oacm  ruifle  inu ,  quo  initium  filva^  Bacenis  5  qux  Svevos hCherufcis,  &  Cherufcos 
tnjurtts,  tncurfionibufque  prohtbebat.  unde  liquido  colligitur ,  extremos, 
ve  ulnmos  Svevorum  Caftrianomm  fineis  fuiflfc  cis  Albim ,  circa  confluentem  Salx 
^ms.  hucautem  pertinuifleextremos  Cattorum  fineis,  moxex  Tacito  comprobabo. 
^c  Cherufcis  vero  fic  Tacitus,annal.  x  1 1 :  Et pradafamaque  onutti,  admontem  Taumm 
Vertuntur\ubiPomponitt*  cum  legionibm  opperiebatur ,  JiCattiy  cupidine  ulcifcendt\ 
^d/T  Jju&n* tr*bercnt.  Illimetu ,  nehinc  Romantts ,  inde  Cherufei,  cumquis  aternum 
ti     £nt » circumgrederentur ,  legatos  inurbem  ejr  obfides  misere.  Quintum  argumen- 
cifil  ^a^arJconimcnr- 1  v?  ccntumpagos  habuifle  Svevos  adfirmat.  quodde  Ta- 

ovevis,  trans  Salam  Albimque ,  intelligere  abfurdum  foret ,  in  tanta  regionum  va- 
jibate :  Prafertim  quum  unis  Scmnonibus,Svcvorum  pani,  c  tribuat  pagos  Tacitus,  in 
*>  de  Gcrmania  5  &  Plinius  lib.  i v,  cap.  xi  1 1,  uni  Hillevionum  nationi,itidem  Sve- 
>parteisDaniascolcntibus,  id.  .^thicus  fane,ob(cums  acminus  probatus  auttor 


tn- 
e- 


^  m !JP1S edimmnondum vidi) ubiSvevorum ait c efefagosftnter habiubile$,&h 
Vis  ■  i  \ du<aus  hoc  vidcrur  ciroic>  q110^  Ca^arem  de  univerfis  heic  loqui  Svc- 
Voslnte!lcxit-  AciplencfcioCarfarannonhac  re  deceptus  fuit,  quod  Scmnonas  Sve- 
^0gOs  audlVcrat  c  habere  pagos,  quos  ille  Cattos  efle  putavit,  quia  &  hi  tot  habebant  pa- 
%  '  ^cxtum  argnmentum  eft  in  his  Caefaris  veibis,ccmment.  i v :  Cafar paucos:  dies  in 
^^brorumfinibusmoratitt  \  omnibu6  vicis  adificiifque  incenfis  ,frumentifque  fiuccifis  ,fc 
^ac"T  °rUm  recepif  *'  atclue  nts  m**bum  fuum  pollicitus  9fi  a  Svevis  premerentur, 
YepUo  11  s  c%notvit :  Svevos ,  posiquhn  per  exploratores  pontem  fieri  comperiffent ,  mo- 
^ros  Cm6i^°  babito,  nuntios  in  omneis  parteis  dimifijfi ,ttti  de  opidis  demigrarent;  li- 
i  ttxores ,  fuaque  cmma  in  filvas  deponerent ;  atque  omnes ,  qui  arma  ftrre  pofent% 

3  3  mum 


iS  PHILIPPI  CLVVERII 

unum  in  locum  convcnirent.  hunc  ejfe  deleclum  mediumfere regionumearum.quds SvtfOt 
ebtinerent :  hlc  Romanorum  adventum  exjpeclare ,  atque  ibi  decertare  conjtituijfe.  Qu° 
fi  Sveviheic  Caefari  intelligerentur  ,qui  aliis  audoribus;  certe  tam  exiguo  tempoos 
fpatio,  xxviii  dierum  (x  fcilicet ,  quibusponsexftrudus ,  &  xvin,  quibus ,  tran 
Rhenum  moratus  Caefar5ut  ipfe  teftatur  ibidem)  omnia  haccfien  haud  facilc  po- 
tuiflent ;  uti  Svevi  exploratores  ad  Rhcnum  mitterent ;  uti  hi  pontem  a  Romani 
ftrui  nuntiarent ;  ut  illidifcedcrent;  utinomneispartcisnuntios  dimitterent ;  uti  n 
omnia  colligcrcnt ,  atquc  convafarent ;  ut  in  filvascum  liberisatque  uxoribus,  unu 
in  locum  abderent ;  ut  in  mediamrcgionemfefeconferrcnt,  ccrtamcnque  cxlpe  ' 
rent;  uii  dcniquc  hsec  omnia  Vbiis  narrarentur.  Etquistandemilleloaisforet,  q 
omneis,  Albim  inter,  Daflubium,Viftulamqueamncis,&fcptemtrionalem  Occanog 
Germaniae  incolas  capere  potuiflet*  At  fi  Svevomm  fineis  intelligas ,  qui  iideffltu^ 
Cattorum;  focile  omnia  neri  potuerunt.  quidpe  in  Baccnim  filyam  heicquoquc» 
poftca  comment.  vi ,  fua  Svcvi  omnia  abfcondidetunt ;  &  in  rriedio  rcgionum  1 
rum,  quod  cft  circa  opidum  CMulhaufw ,  Romanos  exfpeaaiunt . 

Septimum  avgumcmmm  his  continctur  verbis  ,codcm  in  commcntario  i  v : 
hlice  maximam  putant  ejje  laudem  Gcrmani ,  quam  latipml  a  fuis finibtts  vacare  agros.  ^ 
re  fignipcari  magnum  numert.m  civitatum  fuamvim  fuHinere  nonpotuiffc.  ttaque^0 
farte  a  Svevis  circiter  millia  paffuum  idc  agri  vacare  dicuntur .  adalteramparter^)  ^ 
cedunt  Vbii.  Vidcn  ,  qucmadmodum  Vbiorum  rcgionc  alteram  illam  partcm ,  ^vC  ^ 
tus  Svcvorum  cingat  >  quod  fi deTaciti,  aliorumque  Svc\  is  intelligas,  minus aPte  c 
gruequc  duo  ifta  Svevorum  larera  cincta  forcnt.  ncc  equidem ,  fi  dc  Svevis 
mannis  ad  Rhcnum,  Scdufiis,Harudibus,  &  Hermunduris.  At,  inquics,  milha  pan 
I3C  vacafle  illic,  adfirmat  Caefor.  Scioequidempleraque  fichaberecxemplaria.  vcr 
quis  hoc  crediderit  \  quidpe  ab  Albi  dumtaxat,  ubi  extremosCacfari  fuifieSvevo^ 
fineis  demonftravi ,  idc  millia  pafluum  in  orientem  versus  fi  progrediare ,  non  n1 
ad  ultimum  Gcrmaniae  terminum ,  fcd  in  Sarmatiam,  ad  Hypanis  amnis  fontcis ,  A  < 
docamquc  paludem  (in  conflnio  eft  Rufllae ,  atquc  Podoliae)  perveneris.  Iam  v  -s 
quid  fict,  fi  ultra  Albim  cxtremos  Svevorum  Caeiarianorum  fineispofueris?  ^ 
fcilicet  aberrabis.  Falfum  igitur  hoc  efle  de  idc  millibus  pafllium ,  manifeftd  W  t 
Pleraque  fic  habeve  exemplaria  dixi  :  namque  funt ,  quae  pro  ix  referunt  c  A 
hocquidem  fatispro  vero.  namex  Vellejo  Patcrculo ,  Dione  Caflio,  &  aliis  i'e  j5 
Romanarum  audoribus ,  fatis  liquet ,  Caefarem  Auguftum ,  quum ,  poft  Iulii  C* ^ 
obitum,  belloGermanos  trans  Rhenum  per  lcgatos  peteret,  ultra  Chattos  vfl 
feptemtriones  repcriifle  Chcmfcos ;  versus  orientem  acftivum  Langobardos ;  utt°U 
cis  Albim :  versus  orientem  acquinodialem  inter  Salam  &  Albim,Hermunduros :  ^ 
Albim  Semnonum  magnam  gentem.  proinde  falso  id  ac  parum  bona  fide  Iulj^ 
latum  adfirmo.  Verum  quam  frcquensei  fit,  in  terrammdimenfionibusa?qlia 
rum  intervalla  excedere,  fupra  faepius  notatum  eft. 

O&avum  argumentum  eft  in  commentario  primo,  his  verbis  inclufum  :  ^fj^ 
lio  (quo  Arioviftus  a  Caefare  viclus)  trans  Rhenum  nuntiato,  Svevi ,  quiad  ripM  % 
tterant  ,  domum  reverti  cceperunt.  quos  Vbiiy  qui  proxime  Rhenum  incolunt  jerterw 
quuti  magnum  ex  his  numerum  occiderunt.  Auxilio  videlicet  venerant  Ariovi*  '  ^ 
enim  paullo  ante ,  eodem  commcntario  :  Treviri  nuntiahant,  pagos  centum 
adripam  Rheni  confediffe,  qui  Rhenum  tranfire  conarentur.  Jguibus  rebm  Cdftr  veff  Jt 
tnotttSy  maturandum  ftbi  exisJimaviti  ne ,  fi  nova  manusSvevorumcumvetcrih^tf 
KArtovift  fefe  con)unxiffet ,  minus  facile  refisii  poffet.  Treviros  ait  nuntiafle  > 
Rhenum  tranfire  conari :  Vbios  autem  recedenteis  infequutos.  ergo  &  in  ^f  ^jpc 
rumagmmtranfireSveviconabantur,&,fi  noninipfo  Vbiomm  fo\o M1^^ 
confedifle,  certum  eft.  Vbios  inter  Rhenum  ac  Moenum  amneis,  fi\  e  inter  0>10  cp 
Agrippinenfem,  Francofurtum ,  &  Marpurgium  opida ,  ex  adverfo  Trevirici  agr^  $ 
luifle,  fupra  libro  fecundo  dictum  cft ,  fufiulque  infra  demonftrabitur.  Svcvi  ^1^' 
nulli  alii  efle  potuerunt,qnam  qui  versusfolis  ortum  a  Treviris,  Vbiifque  Mc0  ^tffh 
Quod fi  Hermunduros  Svevos  intelligas ,  fi ve  quos  alios  inter  Mcenum ,  ^U0v^ 
ac  Rhenura. :  certe  hi  neque  per  Trevirorum  fineis  Rhenum  tranfgrefli  > 


GF.  RMANI/E   A  N  T  I        1 1  B.  III . 


auxilioveniflent,  in  Sequanis  circa  Mombeliarduni  ciim  Cxfare  congreflfuro  5  nequc 
dorrmm  revertentes  ab  Vbiis  peti  potuiflent  ex  itinere :  obftante  haud  modico ,  nec 
tfanfim  facili  amne  Mceno.  Quin  hae  voces  pdgos  centum ,  clare  atque  aperte  indicant, 
eofdemfuifle,  quospoftea,  incomment.  iv,  ut  fupra  notatum ,  c  pagos  colenteis, 
^hemfcQrum  finitimos facit.  E6 igitur redit ratio , uti nulli alii ,  quam  Catti  fint 
habcndi.  At  vero ,  inquies ,  centum  pagi  Svevorum  qucmodo  venerunt ;  quum  cen- 
tum  tantummodo  pagos  in  univerfum  Svevos  habuilTe  Caefar  mcmoret  in  com- 
nient.  iv  >  cmncs  igitur  Svcvi ,  ideft ,  univerfa  eoram  natio  fuis  fedibus  profecTa  >  Mi- 
ttirne.  Csefarem  mirum  fepe  effe  rerum  defignatorem ,  fiipra  in  Arduennse  filvae 
^riptione  fatis  patuit.  Heiccentum  pagos  nominavit  fpeciatim ,  uti  certum  Svevo- 
runigcnus,  quod  tranfire  conabatur ,  peculiari  aliquo  indicio  defignaret .  quidpejam 
^ea  Svcvorum  erant  alia  gcncra  in  cxercitu  Ariovifti ,  iMarcomanni^  Sedufti,  Harudes* 
™  igitur  univcrfis  Svevorum  gcntibus  alia  infupcr  Svevorum ,  ut  illc  cenfuit ,  natio 
Mingerc lclc volcbant  Catti.  hi  c  incolebantpagos ;  ex quibus quotannis >  ut  tefta- 
lu£  ipfe  Csefar  commcnt.  i  v,  fingula  millia  armatorum ,  beliandi  causa^fuis  ex  finibus  edu~ 
ubant.  reliqui  domi  manebant-^pro  f ,  atque Ulis  colebant :  &  quadllicfcquuntur.  Cen- 
■ttni  igitur  pagos  ad  ripam  Rhcni  confediffc  quum  dicat ,  centum  millia  armatorum 
ft1?  Pr°tecra  fuiflc  innuerc  voluit.  Fello  autem  fsepius  petitos  Vbios  ab  Svevis ,  id 
y-y  a  Cattis ,  patet  cx  codcm  commentario.  quin  ob  id  ipfum  Vbii  cum  Ca?fare  ami- 
^tiamfcccrant ;  rogabantque ,  uti  fe  Svevomm  opprcfTione  liberaret.  quod  fccit ,  cx- 
lttu&o  pontc  in  Vbiorum  fineis  CUmexerCitu  tranfgreffus.  Concludamus  igitur  jam$ 
cofdcm  clTe  hos  Svevos  Ca:laris,  qui  Catti  funt  Tacito,  aliifque  aucloribus. 

Ergoquod  Cafar,  incommcntarioproximediclo,  ait  Svevorumgcntemcffelongjb 
m*ximam '  bellicoftmam  Gcrmanorumomnium^  id  de  nullaalia,  quam  Cattorum  natio- 
neintclligi  dcbet.  hi  quidpe  tam  amplos,ut  mox  infra  patebit,  incoluerunt  agrcs,  uti  la- 
riores  in  tota  Geimania  uniusnationisfineishaudfkpedemonflraveris .  bellicofitTi- 
toamquc  omnium  Germanorum  fuifle  Cattorum  nationcm ,  Tacitus  fatis  diferte  in- 
dicat,  in  libio  de  Germania,  his  verbis  :  Durioragenticorpora,ftrifliartus ,  mtnax  vultus, 
&  major  animi  vigor.  multum ,  ut  inter  Germanos ,  rationis ,  ac  folertU :  praponere  eleclos, 
*o  mdirepr^oftoSy  nojje  ordtnes,  intelligere  occafwnes ,  differre  impctus,  dtfponere  diem ,  vallart 
tioftem,fortunaminter dubia,virtutemimer certanumerare  ^quodque  rarifimum^  nec  nift 
*atwedifciplin<econccJfum,  plusreponerein  duct ,  quaminexercitu.  omne  robur  in  pedtte; 
quem  fuper  arma  fcrtamentis  quoque  cjrcopiisonerant.  alios ad proeliumire  videas-,  Cattof 
*dbe/Ium .  rari  excurfus.ejt  fortuita  pugna.  &  aliis  Germanorum populis  ufurpatum ,  rara  ejf 
^vatacu)ufquc  audentia^apudCattosin  confenfumvertit  5  ut primum adoleverint ,  crinem, 
b*rbamque  fummittere^  nec ,  nift  hofte  c<efo  ,exuerevotivum ,  obligatumquevirtuti  oris  ha- 
htum.  Jupey  fangninem  ejr  ftolia  revelantjrontem ;  feque  tum  demum  pretium  nafcendi  re* 
tukfle,dignofquc(atriay  acparentibm  ferunt.  ionavis & imbeHibus manet fqualor.  fortigi- 
*****  quifque  frreum  infuper  anulum  (ignominiofum  tdgenti)  velut  vinculum  geHat,donct 
U  Cn  de        atylvdt.  rlurimts  Cattorum  hic  placet  habitns.  jamque  canent  inftgnes ,  & 
hojltbus  Jimul  fuifquc  monflrati.  omnium penes  hos  initia  pugnarum ;  hdc prima femper  acies, 
*'f*  nova.  nam  ne  in  pacequidemvullumitioremanfvefcunt^  Atque  hanc  virtutem  bel^ 
l:cam,  quam  Oeftris  tempeftate  adversus  Cherufcos,  Vfipetes,  TencTcros,  atque  Vbios 
Jjjcrcuerunt ,  pcrpeiuo  poftea  fervarunt  5  uti  nullum  umquam  acriorem  in  Germani^ 
^nfrhenana,  nequediuturniorem  habuerint  Rcmani  hoftem,  quam  ipfos  Cattos. 
*.enfteromm,  Vfipetumque  vox  apud  Caefarem  eft,  qua  maxima  Cattis  laus ,  gloriaque 
lrtutis  tribuitur  :  Sefi  unis  Svevis  concedere  ,qutbusnec  diiquidem  immortates pares  ejfe 
r°fmt.  Ac  viderc  cft  apud  audores ,  nulli  fere  eos  auxilia  fua  petenti  dcnegaflc.  Qlrin 
5ocV^°  Ctjam  ^atls  niagnitudincmdeclararunt,  quod quinque e corpore fiio emiferint 
01onias celcberrimas,  Batavos.Caninefateis^  Sunicos,  & de  quibus  infiadicam,  Mattiacos, 
^KIuhonas.  Scd  cgonimisprolixam  ingrefllis  fum  orationem,  dum  fatis  fuperque 
Fcbaie  laboro,  Svevos  Cxfaris  cfle  eofdem  populos,  quos  pofteriores  fcriptores 
^Pellavere  Cattos.  tanti  fcilicet  erat ,  rem  auditu  novam ,  credituque  difficilem 
pjUtibus  confirmafle  argumentis :  pixfertim ,  quum  non  ignorem  ,  adeo  obftinatos 
*  erorumque  efle animos,  uti  haud facile  quidquam,  nifi  vulgatum,  admittant. 

B  4  Cetcrum 


»  PHILIPPI  CLVVERIl 

CetentmCa:farisauctoritatem  fidemque  fequmi  Mftea  ahi  auftores ,  qui  hujos," 
&  Augufti  res  m  Getmaoia  geftas  fcripfemnt,  eodem  Svcvomm  vocabulo  paflim 
Cattos  adtccerunr.  Sic  Strabo, lib.  iv  :  cW^w1«i!f„W(t».'w«^ 

Ovfim  i^,^,^»  t;c M  ilTc(Ti ho(,  cft  .  jjfe. 
m  rtparn  tncoiunt  Sve-vi  Germanica  natio ,  reiiquu  multitudine  ac potcnti"af»teri«* 
aqu,bm  Vbttjulf.ctt  Rhenum  confugerunt.  in  quibus  verbisifta,  i^.^A*» 
^u»fer«r«M«,,cx  Ctfarc  defumfit.  Cattos  atuem  pepulifle  Gerroania  Vbios, 
lupra  mhorum  cts  Rhenum  dcfcriptione  riicrum  eft;  pluribufque  infra  oftende* 
De,,fdcmSycvlsfisDic >,lib.  n  ,  lub  AuguftoCafarc  :  r£©.^K«,i«.«x*'" 
ro»  t  lw„  %jn  ^oM?  faMac  amuoQ,.  id  eft :  C.  Carina  Svevos  Rhenum  magm  » 
mero  tranfgrefjos ,  frofligaverat.  Et  Svetoniusin  vita  Augufti  Ucercuit  &  V«<>r0 
tncu,f,ones,tr,b<u  eorum  ducibm ,  cum  magni  copia,  cafis  :  Germanofque  ultrt  dU* 
fubmovtt.  ex  qutbm  Svj-vos^-Sicambros,  dedentets  fe,  traduxit  in  GSM 
atque,nprox,m,s  Rheno  agris  co/locavit.  Dio,  libro  pradido  lub codem Auguft» 
Mp«  «*,  «»,*«  A«*l  r,  j  r*  ^.'«fo.  idcft :  Dacorum  quoque& ^ 
rumturmtdepugnarunt  Florushb.  IV,  cap.ultimo;  dcDrufo  qui Augufti aufpiO» 

aditrr 

an  Li\  tam,  luper  codcm  Drufo : 

1/legenu,  Sveves  acre,  indomitofque  Sicambros 
Contudtt  j  tnque  fugam  barbara  teroa  dedit. 
Cattos  .ntclhgcre  quemque  per  Svevomm  voabulum ,  fupra  m  Sunids  £ 
Tt  r    *f**g**?*  iIIaSvevommdedita,  inquc  Galliam  tranlcf 

mmm  , '  ^P^^f1  ■■  Q»od autem Strabo,  Dio,  Florus  &  alu  nonnulliCn* 
to um  nomcnceud.vcrfum  abSvcvomm  vocabulo  retulemnt  idea  ratione 6«* 

£2T        tCm,,OIUm  au£t°rCS  fec>uuti  ^-quonim  primi  eamgentem^ 
SvCVOS;  Pro*'™dci.ide Chattos.  Dc cctcro ctravit Diohaudmodice,^ 

TaTdcend* T*TZ  ™  ideft :  Sv^idem,/^ 

&  A  hin?  S      Wwao^t",  ven  acgermani  erant  Svevi :  illi  vero  inter  & 

nomendt2rfinlfalfohOC^ 

SSe  AlemVnS^  <fcfaibeK ,imiribus-  Audor  igitur  noftet,  £ 

£k  ^iSf' a-Ujd7",ate,sagtos exercebant, fcrmoncm  abfolv.t ;  * 
Xn^l     -f    ^^^^'       »"  acpalunril^' 

r™micaurc/r^m 

TenZi  coll  Tr"  """        Rhemm>  t(rmi™>  4  fif>«" . 

&  £jP1n,qUeTente°S  riPam  Rheni'  tntc/Vgrippinenfeni^ 
Ca  risl^^T,1  ml;lam'  mcolui^,  infradoccbitur.  itaqucquia  hosau^lhji 

Scri™*'' ncc  auidauam  de  ii,,io»ib»s.  ""a «™  Mattiaciv/i 

.inSrSemr  ffi^  TS> CXpl,'fis Vbils' ^eommin  tipd Rhcni obfog 
ctSbi^"^^^^^^^^^ 

minar  CznnS-rnfi  ™?„ ■   «        P3^  '  quod  ul"a  Alemannos  unosponit,  vel ' » 
m  nat  Cattos.qmmm.ma  parte,  fidemasMattiacos  interMoenumacRhenunt» 
tos,A  cmannommagrocontcrmini  fucmnt.  Qt,apropter  qu6d^t  CattosabH^ 

Z rfc Snffi  ^r-™  ^  Mani  fipMaudptocul  Rheni  confl^. 
S iKS T filVa'.VulSan  vocabul°  *r  JHSr-f;  &V  in  l^Segi  fl-J* 
S&q^S,T>n,n0°?dedi^,U,86  ^  Vr  W^.  dequa,  ut  infl^ 
iituaexisoftendem  ha^ccecmttClaudianuvnpanegjrico  de  ,v  confulatu Honot»-  l 
«r*«  accolafth*  Sruaertu  Heryni*.  . 


GERMANI£   A  NTIQ^  LIB.  III.  21 

H«  igitur  partes  fuere  quondam  Hercynii  faltus.  VersusauiemfonteisMoenifimuI 
atque  Sala:,Hermundurorumque  confinium,  alia  pars  vifitur  di&i  faltus,  late  longequc 
*Ji  leptermriones  fe(e  extendens,  vulgari  nomine  der  Dkrtnger  Veald  ,  id  cft,  Theuringica 
fllva :  ubi  olim  Hercynius  faltus  Cattos  (iios  depofuir,  fuiceptis  indc  Hermunduris.  Sed 
flos  Iuhonum  Mattiacorumque  fineis  feparatim  poftea  defcribemus.  nunc  de  unis  Cat- 
tis.  A  meridie  igitur  Moeno  amne,  inter  confluentcm  Sate,  &  conflLientem  Redonitii 
^nis ,  ab  Alemannis  liibmovcbantur.  abortu,  eodemMceno,  &  Radiaco  flumine, 
™nc  linea  ad  majorem  Salam,  &  opidum  ei  adpofitum  SaUfeld  ducla,  &  inde  lpfo  Sala 
ad confluentem  ufque  Albis  ab  Hermunduris  Svevis arcebantur.  Tacitus  annal .  xi  1 1 : 
^oEadem afiate  inter  Hermunduros,Cattofque  certatum  magno prcelio,  dum flumen  gtgnendo 
fik  ficundum ,  &  conterminum  yvi  trahunt.  Flumen  hoc  efle  Salam ,  nomen  ipfum 
Jpcrte  clamat.  falt^  quidpe ,  falt ,  &  folt ,  Germanis,  atque  Anglis  idem  eft,  quod 
Gr*cis  otAs,  Latinis  faL  quin  &  fontes  hodie  falis  in  Halla  Saxonum  adidem  flu- 
^cncelebcrrimi.  nccipfum  frcqucnsper  Germaniam  halU  vocabulum,  aliudfigni- 
^ ,  quam  falis  fontcis  ,  five  lalinas.  Ab  feptemtrionibus  tcrminus  inter  Cattos  Che- 
r^cofquefLlir 

,mons  atquc  lilva  Bacenis.  lineam  igitur  duco  a  Salae  Albifquc  confluenti- 
^sad  opidum  ufquc  Ballenftede  5  indc  per  di&um  jugum,  quod  nunc  vulgo  dicitur  der 
*rt\,  ad opidum  in  co  litum  vulgari  vocabulo  Wtlde  man :  hinc aliam  lineam  ad con- 
twenteis  ufque  Vifurgis  &  Ambrsefluminum.  Aboccafu,  quaantiquitusDulgibini, 
^tu&eri,  Marfi ,  Tubantes ,  Sigambri ,  Tcnderi ,  nempealii  aliis  temporibusoccurre- 
^t,  Ambra  amnc  cingo,  ad  vicumufque  Dale  ;  atque  hinc  porro  montium  jugo, 
Suod  juxtaopida  Vermont ,  Bloombarg ,  Horen ,  Oldenbeke ,  Kleinebarg ,  versus  opidum 
**Hon  procurrit :  indc  linca  ad  Adianx  (vulgo  cft  Eder)  ufquc  fontcm.  hinc  alialineaad 
fupra  di&um  Sate  Mcenique  conflucntem  a&a. ,  primo  ab  Vbiis ,  poftmodum  vero 
at)  Iuhonibus ,  ac  Mattiacis  diftinguo.  At  poftquam  Dulgibini,  Chcrufcorum  clientcs 
dequibusinfiaeritfcrmo,  fub  Trajani  principatus  initium ,  parriis  fcdibus  reliftis ,  in 
^hamavorum  agros,  quos  hi,  in  Bru&erorum  fineistranfgrefli ,  reliqueranr ,  immigra- 
runt  5  Chattorum  nonnulli  in  partem  vacuarum  fedium  fucccflerunt.  quo  illud  fpedat 
^u&oris  noftri  :  Chaucorum  gens  in  Cattos  upjue  (inuatur.  Limitcsigitur  ab  hac  partc 
topromoveo,  ab  fcptemtrionibus  per  Vifurgim  amnem  a  confluente  Ambrse ,  adcon- 
fluentem  ufque  fluminis,  quod  iv  millibus  pafluum  infra  opidum  Flotnp  Vilurgi 
^ifcetur :  inde  ab  occidente,  per  lineam  ad  pra?dittummontium  jugum,mediofitu 
Juter  duo  opida  Lemgorv,  &  Barndorp. 

Regiones  nunc  didis  Chattoru  finibus  comprehenduntur  iftse :  Thuringta  &  Haf- 
uatot^jomnis  item  Grubbcnhagenfis  ducatus5epifcopatus  Paderborncnfis  dimidia  pars, 
Vifurgi  adfixa  ;  abbatia  Fuldenfis  5  Pranconia:  Coburgicnfifque  ducatuum  portiones. 
*rrant,  fuo  more,  quam  vehementiflime  Srrabo,  ac  Ptolemasus,  Chattos  inter  minores 
ctmanise  genteis  numerantes. 
*o  a  ^nt^mm-  Cattorvm  nomen  retinerc  nunc  Hassos,  haud  dubitandum 
*ft-  nam  T  6c  S  commutativai  funt  prorationc  dialeftorum  apud  Gcrmanos  litera?, 
llcquidpeinferioribus  Germanis,  five  Saxonibus  dicuntur  ^at,dat,^ater ;  qux  fu- 
Pctioribus  funt  Voas,d.is  ,VoaJfer.  qui  igitur  nunc  Hassi,  antiquitus  alia  dialecto 
v^cabantur  Hatti  quum autem prifcis illis  Celtis  H  adfpiratio  denfius,  ut  fupra 
J*Vahalem  di&um ,  exprimeretur ,  quafi  geminata  5  fattum  inde  eft  Graecorum  % ,  ^ 
^sLatinorum  Ch.  undeipfius  gcntis  nomen  apud  Strabonem  &  Dionem  legitur 
A  T  t  o  1 ,  &  apud  Plinium,item apud Tacitum,in  duobus  prioribus  annalium  libris, 
£ H A T t  1 5  apud Ptolemaeum vero  Xattai.  cx quo poftea, X  mutato in confinc 
^iflVe  a#iratione  rcjccla  ,  faftum  eft  Romanis  Catti  :  qticmadmodum  ex: 
locf      VACnAlu,  &  Vacalis  5  item  ex  Drahono,  Drachonm,  &  Dracontv.  Scd  Chattos,  olim 
lat^  diOos  fuilfe  Chassos,  Germanice  Chaffen^xo  Haffen-  ride  facit  Cattuanorum 
c0cabulnm  indederivatum :  quosalii  Chattuarios ,  alii  cbafiarwzdpclfomnt  5  ut  infra, 
Ut^*  xv>  oftendetur.  Apud/Ethicumcolmographum,  in  recenfioncgentium  Occani, 
cy 1  e  v°cat ,  orientalis ,  corrupta  fcriptura  legitur  vocabulum  Cattigwcos ;  pro  Chattos, 

Geterum,  opidaSvevisfuisCaefartribuitcommcnt.  iv,  his  verbis: Sveies , p*ff. 

quam 


W  PHILIPPI  CLVVERII 

quamper  exploratores  pomemfleri  comperijfent,  more  fuo  concitiohabitoy  nunths  in 
parteis  dimifijfe^utidcopidfs  demigrarent.  Verum minus  proprie  heic  vicos  eumadpel- 
lavifleopidorum  vocabulo,nullaquc Gcrmanispriicisfuifleopida  fupralib.  i, cap.xiH, 
oftcnfumcft.  '  r 

Caput  tamcn  Cattorum  gcntis  refert  Tacitus ,  annalium  lib.  i,  Ma  T.Tl** 
fubinitiumprindpatus  Tiberii;  quum  Mattiacorum  nomcn,  quodindcpoucaderi- 
vatum,  nondum  exftarer.  De  hoc  in  Mattiacis,  quorum  poftea  fuit,  plura  dicam. 

Princcps  hodie  Hafliae  urbs  eft,  vuJgari  vccabulo  Cafsel-  quam  impcritum  antiq^ 
hiftorix  gcographiaeque  vulgus  Latinorum  vocat  Cajfettam  \  quum  verum ,  gciuiinuni' 
quc  &  antiquifllmum  loci  nomcn  fuerit  Castellvm  C  h  a  t  -t  o  R  V  M :  1ucn1' 
admodum  Flandriac  nunc  opidum  CaJJcf  olim  fuit  Cafiettum  CMorinorum  j  <* ad 
Mofe  Iaevam  ripam  arx  nunc  KeJfei,o\\m  CattelfomCMcnapiorum.  A  Drufo  Gerrnaflitf 
Cbattoramcafte//um  fuittccondhum,  e  Floro  faiis  patere  puto.  ls  de  Drufi rebusf* 
Germaniam  gcftis,  ficlib.  iv,cap.  ultimo  :  ?r*tercaintutetamprovinciwim>trry 
atquecuftodiasubiquedijpofuit,  perOKofamflumen ,  per  Albim\ per  Vifurgm.  n**f 
Iihcniquidcm  ripam%quinquaginta  amptms  cafic/la  direxit.  In  his  caftcllis  ad  Vi^c0 
haud  dubie  fuit  diftum  Cafietlum  Chattorum,  Ixvx  Fulda?  amnis  ripac  ix 
pafllmm  fupra  Vifurgis  conflucntem,  impofitum-  nec  obftat,  quod  Florus  Fuldam^ 
nommavit.  fic  quidpc  ncque  Amiflae,  nequcLuppi*amniummcminit:apud  f<* 
tamencaftclla  &  pratfdia  poluifie  Dmfum  ,  infla  patebit   Id  vero 
Chattomm  Caftcllonotandum,  quod  &  hocin  Romanum  imperium,  id  cft,  0^1 
lpcaantcripafimmj  qucmadmodum  omnia  illa  L  amplius  caftclla  ad  RhcfliUW" 
Caftcllum  Mcnapiorumad  Mofam. 

Cap.  vi. 

1>C     V  B  1  I  S. 

CHattis  finitimos  fuifie  ab  occidente  ad  Rhcni  ripam  V  b  i  o  s ,  fatis  cx  ifc 
quae  fuperiori  capite  ex  Czfaris  commentariisallata.  hisconjungeea,  <\f  K 
pcnorc  hbro  de  cjufdcm  gcntis  in  Galliam  migratione  dicla  funt.  A 
lcilicet  quum  pcrpetuo,  jam  inde  ab  iis  temporibus,  quae  C*farisin  Gallia*|E 
^uonespra,ceflerum 

auxrhum  cjus  implorantes 5  tandem  Augufto  fupplices  facli,  uti  in  Galliain 
hceret,  a  M  Agnppa,quum  confulatum  is  Romx cum  L.  Gallo  obtincrcr,id 
antcnammrcfum  xxxvu,  Rhenumtranfduaifucrunt.  Videndum  igitur  nufl<^ 
trans  Rhenu  m  fincis  incolucrint.  j 
A  mcridic  Mocno  amnc,  a  confluente  Salz ,  quieftapud  opidum  CeP^L 
confluentcm  ufque  Rheni,  aSedufns  difcernebantur :  inde  ipfo  Rhcno  ad  ^n%° 
confluentcm,  quondam  a  Mcdiomatricis ,  poftmodum  vcro  a  Vangionibus.  W  c 
occidcnte  eodem  Rheno  a  Treveris,  Condmfis  atque  Eburonibus ,  ad  CrtoD&ffifi 
qus  poftcaex  ipfomm  vocabulo  cognomcntum  habuit  Vbiorum.  a  feptemtf  *  v<- 
hmitejuxtalincamadiclaColonidadfontem  Adranz amnis ,  a  Sigambris <*Krf 
T.Tu  aboccalu*mvo>  aUolimite,  juxta lincam a fonte Adrans  ad  ^Pr^>, 
bzlx  Mccnique  confluentem  ,  a  Chattis  arccbantur.  Ad  Mcenum  ufque  p^*> 
tum  maxime  hquebit ,  quum  probatum  fucrit ,  Mattiacos ,  qui  fedcis  illorurn 
mnt,hucufqucfuiflccxtenfos.  Rhenum  accoluifle,  auttor  eft  Cafarcotnn^, 
^e monbus  comm  hacc  narrans :  ^d  alteram partem  Svevomm,  id  eft ,  Cha*>  ^  n 
ficcednmrh,.  quorumfuitcivitasampia,  atque florens ,  (ut  eB  captut  Gem^Z^ 
?*fj>,jutfum  C€Uris  humaniores,&Jirnd- 

fodRhenumattingHmimultiqueadeosmercatoresvcntitanty& 
tatem,Gathcu(um  moribus  affuefacli.  Trcveris fuifle finitimos ,  ftipra  in  ho^> 
catione  patmt.  Eburonibusquoquefuiflcconterminos,  indccolligo,  qll0^a^ 
puJli,  5c  m  hdcm  Romanorum  reccpti,  in  proximos  Eburonum  agros ,  quos  c°  UMfrC 
attigiflc  fupraoftcnfum,  tradudtifunt.  ScdquiaafcptmtriorubiisSiganibi^^- 


wt 
jel- 

: 


31- 

ad 
:o 
ef 

i/ 
11 
is 
[i 

i$ 

ttf 


GERMANII  ANTIQ^LIB.  IIL  23 
finitimos,  qui  &  ipfi  paullo  infra  Coloniam  Eburonibus  fuere  contcrmini  5  neceflario 
fcquitur,  his  etiam  fuifle  per  Rhcnum  jun&os.  Dc  Sigambrorum  propinquitate  IIc 
«fir-,  dido  commcntario  iv :  Cafar,  adutramqtte partem  pontisfirmo  prdfdio  reliclo, 
wfineti  Sigambrorum  contendit.  Sigambri,  exeotempore,  qttoponsinfiitui  ctzptut  csly 
faga  comparata,  hortantibm  iis ,  quos  exTenchtheris atqueVfpetibm apudfe  habebant9 
Mbusfuis  excejjerant ,  fttaque  omnta  exportaverant  ,feque  in folttudinem  acflvas  abdu 
hrant.  Cefar  paucos  dtes  in  eorum  finibm  moratm ,  ommbmvicis  adificiifque incenfist 
fi^entifque  ficcifisfe  tn  fincis  Vbiorum  recepit .  nam  pontem  a  Trevcris  ad  Vbios  perti- 
x  nuiffe,  fupra  in  Tievcrorum  dcicriptione  oftcnfum  cft.  De  eadem  ;hiftoria  Dio, 
°Jib.  xxxix  :  oiw  el  OvQioi ,  o^ope*  n  voig  ^v^cl^ooic,  mjcbvt6C  ,  %  JicKpcpoi  avm$  ov\ig, 
^aAtoaflo  clvtqv  ,  o\&n  tqv  mlapcv  pQvpucxg.  id  eft :  Itaque,  quum  ab  Vbiis,qui  Sttgam- 
hr°r«m  fwtmi,  iidemque  hofies  erant ,  vocaretur ,  Rhenum  povte  tranfit.  Hi  igitur 
vbiorum  in  Germania  fuere  fines,antcquam gens  ea in Galliam migiavit.  Continen- 
mr  nunc  iis  finibus  regiones ,  quibus  vulgaria  nomina  Wetteraw ,  &  Weltcr  Wald ;  cum 
CxiSUaHafli2Eparticula,  quaopida  CMarburg,  &Gieffcn« 

C  A  P.  VII. 

z0  ^De  Mattiacis. 

VVIgus  geographorum hujusaevi Sclandicas infulas quondam  MattIaco 
R  V  m  incoluiflc  gcntem ,  ingcnti ,  quo  fttmmos  etiam  viros  implicitos  video, 
errore  ftatuit  :omnes  hac  una  ratione  ducti,  quia  Tacitus,  in  librodc  Ger- 
f^^nia,  fermonem  de  Mattiacis  cum  lermonc  de  Batavis  conjungit •  quos  Rheni  amnis 
^rulamadOceanumtenuiflcconftat.  Alii  tamen  ,  ex  eodem  argumcnto ,  ad  ttclam 
fiurncn,  circa  opida  Campen,  Srvoll  ,Veventer ,  collocarunt :  quum  jam  antca ,  ut  liipra 
°ftcnfum,  prxfumniTcnt ,  Batavos  ad  di&um  flumcn,  5c  lacum  Flcvum,extenlbs  fuifle. 
Suidam  etiam,  cx  codem  argumcnto ,  in  feptemtrionali  eos  fuifle  volunt  Hollandil. 
Verum  horum  omnium  errorcs  uti  difturbentur ,  veraque  Mattiacorum  fedes  difcu- 
^tiamr  5  verba  Taciti  de  utraque  gente  integra  infpiciamus  $  quae  funt  hujufmodi: 
Omnium  harum  gentiumvirtuteprdcipui  Batavi  ,nonmultum  ex  ripa  ,fed infulam  Rheni 
*»tnis  colunt  5  Cattorum  quondampopulm ,  &  fedittone  domeftica  in  eas  fedes  tranfgreffm, 
tnquibmpars  Romani  imperiifierent.  CManet  honos  ,  &  antiqu*  foctetatis  infignemam 
*ec  tributts  contcmnuntur ,  nec publicanm  atterit :  exemti  oneribus,  ejr  collationibus ,  & 
**ntum  in  ufum prceliorum  fepofti,  velut  tela  atque  arma ,  bellis  refervantur.  Esl  in  eodem 
^fiquio  &  Mattiacorum  gens*  protulit  enim  magnitudo  populi  Romani  ultra  Rhenum, 
uliraqueveteresterminos,imperiireverentiam.  ita  fede  fntbufque  in  fua  ripa,  mcnte 
*»imoquc  nobifcum  agunt :  cctera fmiles  Batavis ,  nif  quod  tpfo  adhuc  terrtfuo  folo  &  ccelo 
*crius  animamur.  En,  protulit  ultra  Rhenttm,  ait  audor,  qui  vctus  erat  impem  terminus , 
^idemque  Galliae  &  Germani*  limes.  at  Seiandi  non  modo  citra  medium  Rhem 
^eum ,  qui  Luedunum  Batavomm  fcrtur  5  fcd  etiam  citra  Mofam.  ltaque  fmftra  eft, 
Su6d  Mattiacosln  Galiico  folo  quaererc  vcUs.  inGeimaniahauddubie  fuere.  Hinc 
*u$or  ifede  inquit  in  fua  ripa  5  id  cft ,  in  ultcriore  ripa ,  quae  eft  Germania: :  mente 
*nimoque  nobifcum  5id  eft,  in  obfequio,  &  fub  imperio  Romanorum.  ceterafmtles 
;  quia  &  ipfi  Mattiaci  Chattorum  pars,ut  mox  oftendetur,  &  Eatavis,antcquam 
5?^  Galliamtranfirent,  finitimi,  poft  etiamconfanguinei.  nifi  qttod  tpfo  adhucterra 
*H*&o  &  ca>io  acrrus  animantur ;  id  eft ,  Germania:  folo ,  ac  coclo,  quod  afpcnus  Galhar 
cx^acriusitcm  populosfuos,quamGallia,animabat.  Tacitus igitur  fcrmonem  de 
^ttiacis  6c  Batavis  non  eo  conjunxit ,  quo  eos  conterminos  fibi  inviccm  oi.cnderct: 
30f^utileaoremdoceret  in eodem ,  quo  ,  ^^agcrectiam  iHos  tn  eademque 
'«Krehtti,  non  metu.  quia »  uti  Batavi  in  Gallia:  li& '  fic  Mattiaci  in  fua  ucrmaniae 


r^  focii  Romanorum  nectributu  contemnebantur.ncc pnbltcanoatterebantttr  5  exemtt 
lybt*  &  collationtbus\&  tantum  in  ufum przliorumfepofiti, velut  tela  atque  arma,  bellu 
^hamur.  Idcmaudorannal.xi  :  ^  ntuhofiH  CMt^ 

argentk 


;r'vat>antur.  Idemauc1:or  annal.  xi  :  'JH£c  muitoposr  Lttrn>» 'p™  — 
™ignia  triumphi)  adipifciturh  qui  in  agroMattiacorecluferatjpectts,  qtur 


24  PHILIPPI  CLVVERII 

*rge»ti:u»deienuisfiuliM,»ecmlo»gumfuie.  at legionibm cum  damno  labor',  etfdm 
rtvos,  quaque  m  aperto  gravia ,  humum  infia  mohri.  Quis  (malum  ! )  hcicadeoini- 
mmuti  fum  cerebn,  qui  argenti  metalla  inSelandi&quareiciuftiaiat  -inhimioei" 
arcnosa,  aeftuariis  marinis  crebro  difleM>  quisitemchrca Daventtiam ,  &  Svolb"1' 
quism  Hollandiafeptemtrionali;  intcrlacusacpaludeis?  Sanencmc.  SedmagMmf 
hetc  magm  vin  fiftit  audoritas,  lufti  Lipfii ;  qui  Saturnal.  Jib.  1 1  cap.  i ,  ad  piox'^ 
chOum Tacm  locum  commentans ;  Libri , inquit, veteres,i» aoro ' Machiaco. tgii"H'' 
UUactaco  vel  Mazyaco.  m»  entm  afud  Germama  MattiacoslmCurtiififito  ,<"uW 
trantur  :(cd  apud Macas ,  vel  Mazyxs  Afiicc  populos  ,  cuiipfiprovmciahuCurumf 
if£'  NcmpeL.piuis,  utiiftapiofcrrct,  hocTaciti  loco, in librodcCermania,  r 
ductus  fwt :  ^rgmtum  &  aurum  propitii ,  a»  irati  dii  »e?avcrint  .dubito. 
«fftrmavertm,  ms/iam  Gcrma»U  vcnam argcntum  anrumvc  ojonere :  auis  enim  fcttnW"1, 
QuplocoLiplms  putat,  omnino  Tacitum  negaic,  qucmquam  v  el  Romanum, vCl 
alwm,  venas  argcnti  in  Geimaniaquaefivifle.  quia  igitur  hcic  id  n«5ei  auftor, 
quoque  Curti.  follioncm,  de  Mattiaco  agro  ncquaquam  intclligendamefle. 
eqtudcm  atbttratur  L.pfiusde  loco  illo  in  libro  de  Gcrmania :  nullus  quidpe^ 
d.aomm  vctbomm  fcnfus  cfleporcft.  Vcmm  memoriam  heic,  quemadmoduni^ 
fcmcl  ahb,  qtiod  ipfe  fa.is  noravit  Lipfius,  defeciflc  Taci.um  c4  vc.ear.  Non  Afn^ 
eum  .ntelhgerc,  ubidc Curtio loquimr, fedGcrmaniam ,  faehe  mc  dcmonltaKpf. 
puto_  quod  tt.i  commode  fiat ,  ip(a  verba cjus plcniorain mcdiumadJuccndacrU'  " 

f  1  u '  •'  aSS  ^1^"5'  ^«P^twneminFrifiosfeccratj  Infgniatamtn,  W* 
trmmphtmdulfu  Cafar ,  quamvis btllummgaviffet.  ^cc multoposlCurtiusKufisc'^0. 
honorcm  aditv/iitur  -aui  ,„  „„-/,  «v,. ..i'r.  .  ..  V         '     7.       .  _.„,;■/*» 


f,  *T  >fiuem  S'»di*torc  gcmtum  quidam  prodidere    neauc  frlf*  F0;, 

ilrVfqTdet-  ^^vit,fealorquIfiorU,  cui ' A^l  btigcrl,,^ 
tp  do  Adrumeto,  vacu»  nrmediumdiciporticibmfccretmavtatfoblataei 

lulc  \cn  cs.  Tah  omme  m  ftcmfublatm ,  dkreffufaue  i»urhfm  luoitionea^"^ 

fci^^  C»,  'us  Rufu^; 

mimrihu*  ,«,,,*,,.,  S/ i .'uJe"etU'  &"dversusfipcrtorestriffiaduiaM»e,'rJ"f,a, 
«nmortbus,  tmerparesdtffictlts,  co»f«larc  imperium ,  triumpbi  infiJa  acpofirem^K 

to6^S,hl?c?Ut-  'fi™F/efW™>i»?kvit-  ffis^^jSrioriW^S 

^   m        m  obtinuerit.  fecWquidpe  primum qurfkjj* 
veS  r  £  ?X  ?™Z  aUum  fuiffct'  P1™»™™  P~  confule  obtinuit.in  <0 
wm^  .mmphquemde.epwavit  mfiguia.  Ifinc  veto  Af.icam  pofl^  itPuS. 
Quao  onJ?,        ta  PHnSS  dcfunttus »  ut  difotiftlmis  verbis  diftinguit^U 

enuodCmr  fr0rmCl  CXlt-  ^"«"«aliquoagroauao  em  heicloqui,  f^, 
Smm       8nn'a  tm,n,Pm.Co'bulonisi„fiSn1busconti.m6fubiicit;ne^V 
ururovTn^ 

tTadfch  u  W  3t'  V™^*™  Go.buloobti„ucrat;  cujus^  J, 
tiaei,iocii,utanted.dtum  .  nrvra,u  n«  :  t    .  ,'    '  ^inolu11" 


liaci  Vnrii  „.,„,>  r,A ?  '  1  •""  Palllloante  Uorbuloobtmueiat;  cu;us  v^Jc, 
tiaci,locu,utanted.aum,populiRomani.  Li.eras  Curtium  occ.,1  as  com^ 

oftendi^   r  1       duabuV^tum  l«Bionibus  cuftoditam,  ipfc  cx  iv 
vmtuS  '  mriS  ad  fccundum  hiftotiamm.  At  Rhenum  Gc.man1^ 
SeS  f ^  mdU0SSqUa1^^^ 

Snc£5  n^f^'?  dudum  &tiSfupeiqueoftenfum  eft.  horuni 
Z^t^  ^Um-u^rCmCOm^fuci« Rufus-  Proindcdenulloaho,^ 
Watwcoium  agto  vena:  ilte  3^mi}       Ru&srcclu/ir>  fimtintelligcnd*.  ^ 


GF.  RMANI/E  A  N  T  I  L  I  B.  III .  2J 
autcm  memoria  a  vitii  macula  luc  in  re  vindicari  hocmodoporeft.  Libmm  de  Ger- 
niania  fccundo  Trajani  confulatu,  id  eft,  primo  principatus  ejus  anno,  compofuit  ;  uti 
^Pje  diferte  teftatur  eodem  libro ,  de  Cimbris  Joqueas.  Libros  autcm  hiftoriarum  pro  - 
jam  Trajani  impcrio  cum  fcripfifle,  liquet  cx  primi  libri  cxordio ;  ubificait: 
»<HoaJi  vit a  fuppeditet ,  principatum  divi  Nerva ,  ejr  impertum  T rA)  ani  ,  uberiorem  fecu. 
noremque  matcriam,  fenecluti  fepofui :  rara  temporttm  felicitate ,  ubi  femire  qua  vclis  , 
^fentias  dicere  licet.  Poft  hiftoriarum  tandem  libros,  compofuifie  eum  annaleis, 
caretex  xi  znnzX\\VtriufqueprincipisrationesprAtermitto^  fatis  narratas  libris,quibua 
ttsgeHaA  Domitiani  compofui.  Vcnas  igitur  argenti,  quas  in  libro  de  Gcrmania ,  primo 
Principatus  Trajani  anno,  negai  quemquam  in  Germaniaqua-fivifle,  poftea  meliori 
^a,  longiorique  inquifitionc  invenit  quondam  a  Curtio  llufo ,  Germaniarum  pra> 
J^to ,  qua?fitas  repertafque  efle ;  eamque  rem  annalibus  fuis  mleri  dignam  judicavit. 
^tque  veram  Tacito  ledionemadfcmiflehadcnusfuniciat.  nuncaliosetiam  au&orcs 
J  Mattiacorum  finibus  audiamus.  Piinius  lib.  xxxi ,  cap.  n  :  Sunt  &  Mattiaciin 
ermaniafontes  calidi  trans  Rhenum,  quorum  hattflm  tridttofervct.  circa  margtncm  vcrb 
P«nicem  faciunt  aqua.  Eofdem  fonteis  Marcellinus,  lib.  xxix,  CMattiacat  aquas  ad- 
ja  ar;  nifi  mcntis  crrorc  obftridus,  temere  crcdat ,  fonteishofccfuifleinSe- 

andia ,  autaliqua  finitimatum  regionum  >  quisadlfelamamnem*  quisin  Hollandia 
2oRrCmUionali  ?  Eccluid  vcro  ^atiscUfertfc  Plinius ,  una  cum  Tacito  ac  Marcellino ,  trans 
^neinim  Mattiacum  nomc  oftendit  \  quod  nullo  modo  Selandicis  poteft  convenirein- 
Ulis.  At  ne  quid  amplius  dubitare  poflls,  rcm  planius  etiam ,  ex  Marcellini  teftimonio, 
^uam.  Is  dido  libro  fic  fcribit  de  Valentiniano  imperatorc :  4gitabatur,inter  mu/ti- 
r*ces  curas,  id  omnium primum  & potifiimum,  ut  Macrianum  regcrn ,  auclum  intcr  muta- 
u<>nes  crebras  fucce/sionum,  )amque  in  nottros  adultts  viribm  exfurgentcm ,  vifuperfiitem 
rJperet ,  vel inftdiis ,  ut  multo  antl  Vadomarium  lulianm .  ejr pravifum  negotium  pofcebat 
&  tempm.  cognitoque  transfugarum  indiciis ,  ttbi  comprehendt ,  nihil  operiens ,  poffet 
*ntedic7m}  tacite  ,quantum  concefitt  facultas,  nequidconferendoojficeretponti  'juniit 
"avibm  Rhenum.  ejr  antegreffm  contra  Mattiacas  aqttasprmms  Severm ;  &  qua?  fequun- 
tor.  paullo  poft  autem :  In  Macriani  locum  Bucinobantibm ,  qua  contra  CMogontiacum 
togenseB Alemanna ,  regem  Fraomarium  ordinavit.  MattiaCi  jam  igitur  fine  con- 
troverfia  trans  Rhenum  funt  habendi,  ex  adverfo  Magontiaci.  quo  refte  conuenit 
Juftona  Taciti,  qui,  hiftoriarum  i  v ,  rebellionem  Civilis  Eatavi  perfequens  5  Dcin  mu* 
**n,  mquit    tn  posnitentiam  Primani  guartanique  &  Duodevicefimani ,  Vocu/amfe- 
Wuntur:  apud  qttem  refumto  Vefiafianifacramento,  adltberandum  Magontiaci  obfidium 
ucebantur.  Difcefferant  obfeffores,  mixtm  ex  Cattis,  Vfipiis,  Matttacis  cxercitm  ,fatietate 
F*d*y  ncc  incrucntati. 

Vbios  a  Chattis  Germania  fuifie  pulfos ,  fupraoftendi.  pulforumagrosobfcdiflc 
Plulores ,  haud  dubium  cft.  caput  gentis  Chattorum  refert  Tacitus,  annal.  1 ,  Ma  T- 
tofethW  1  *       naU<^  ^Lirjic  Mattiacorum  genti  nomen  quaefitum.  Ptolema^us ,  cundta 
^uce  in  oris  turbans  atque  mifcens,  eumdem  locum  pcrpcram  ipfius  gentis  nominc 
envativo  adpellat  Mattic&wv  ,  UHattiacum ;  eodem  fitu ,  quonunc  Haflbrum  vifitur 
diV>       ^arturl-  quodidcm  efle  CMattiumChattorum ,  Taciti  clare  docct  hiftoria, 
1  to  libro  perfcripta  5  quam  mox  explicabo.  Mattiaci  igitur  pars  quondam  fuerc 
Utf  tofUm>q^pulfisVbiisagroscorumobfcderunt.  Atque  hinc  eft ,  quod  Tacitus, 
fic        relatum '  ^uttiacos  ait  Bdtavis  effefimiles :  quia  &  hi  Chattomm  progenies. 
—  ^utotiar.  iv,  dcalia  Chattorum parte ,  Caninefatibus :  Ea gens partem infu/a coiit, 
,  Ungvayvirtute  ,  par  Batavis ;  numcro  fuperantur.  camdem  fimilitudinem  in 
^  ^ttiacis  oftendere  voluit ,  quum  diceret ,  cetera fimiles  Batavis.  Hinc  etiam  Mattiaci 
1Vlleadpellantur  confangvinei,  eodem  hiftoriarum  libro  :  ubi  rebellionem  Batavis 


^QU*     V*   .  *&1Ll*A  mariiacoiumagiuiidiuo,  aDortuSBltivo,  amciituc,  ocauoLLaui 
al1  >  ^osantea  Vbiis ,  ad  RhcniufqueLonarquc  confluenteis.  a  feptemtrio- 
^ftii '      PotiusA  a°  occafu  asftivo  (adfurgit  quidqe  in  cuneum  versus  feptemtriones 
s  ager)  hnca  a  didlis  confluentibus  adfonteisAdrana;amnis,quinuneeft  vulgo 

C  EJcr, 


Early  European  Books,  Copynghl  ©  201  2  ProQuesl  LLC. 


'**  PHILIPPICLVVERII 

Edtrdu(&y  a  Iuhonibus  diftingvo  :  quos  finitimos  fuiiTc  Mattiacis,  proximo  capite 
monftrabo.  Continetur nunc  his  agrorum  finibus  Wettsravia  tota'cum portiuncula 
Hafliae,  qua  opidum  ^iiarburg. 

Qimitur  jam ,  quando  novum  hoc  Mattiacomm  nomcn  adfumferit  pars 
Chattorum  in  Vbiorum  agros  digrefla :  utrum ,  ut  primum  Vbii  Rhenum  tranfda^ 
analiquantop6ft>  Dio,lib.  liv,  aitDrufum,  Q^Tuberonc,  F.  Maximo  Coss.j* 
cft,  anrris  xxvi^  poftquam  Vbii  in  Galliam  tranfgrefli ,  caftellum  exftruxifle  h  f& 
XoIoh,  mp  kvru  tu  flwu  $  id  eft,  in  Chattis  apudtpfum  Jihenum.  &  Tacitus  annal.  libro 
primo,  ut  antc  rclatum,  Drufo  Caefare,  C.  Norbano  C  o  s  s .  id  cft  xxx i  x  annis  po# 
Vbiomm  emigrationem,  Mattium ,  unde  Mattiaci  denominati ,  univeribrum  Chatto-1" 
rumfacitcaput.  itcmStrabo  in  lib.  iv,  qucm  fcripfit  in  confulatu  Iun.  Silani,  & 
C.  Norbani,  id eft,  anno  xxxi  1 1  poft  perdomitas  Rhattias  ac  Noricum  ut  ip!e  itafcn 
tettatur,  qui  fuit  annus  ab  Vbiomm  emigratione  lv,  Svevos  tradit  Rhcnum accolo*» 
quos  Chattosfuifle  fuprit  oftcnfum  cft.  exquibusteftimoniis  patet,  Mattiacosadh* 
ufquetemporacommuni  eiiamdum  omnium  Chattorum  nomine' fuifle  adpelia»5' 
Poft  hacc  vero  Tacitus  annal.  lib.  xi  ,  ClaudioCafare  iv,  L.ViicIlio  CosS-# 
Curtium  argcnti  venas  aperuifle  in  agro  Mattiaco.  unde  colhgi  poteft  i  lm  tum  noni* 
eos  habuifle  Martiacoruni;  id  eft,  anno  poft  occupatos  VbiorumVros  ixxxU1' 
inatolefuxux.  Eo  igitur  xxxm  annorum  fpatio,  quod  Druft Ncronis Cajiql,e 
Norbani  condilamm,  &  quartum  Claudii  confulatum  interceflit,  nomen  hoc  aos»® 
cfle,  ccnumeft.  Duravit  veio  ctiam  poftcrioribus  fa-culis.  narnNotitia:  imperii"1?! 
moranturintcrauxiliapalatina,  &  milircis  prafidiarios  CMattiaci.  Marccllinus<f 
dem  hb.  xxi  x ,  ur  ante  rclatum,  OHaaiacas  nominat  aquas ,  at  Alemannis  iam  duduB1 
eas  obtinentibus ;  utfupra  patuit. 

Tacitus,in  libro  de  Germania,  Mattiacos  vocat  focios  populi  Romani.  caffl  (<& 
tatem  jam  tum  fuifle  arbitror,  quum  RufusargentimetallaincommagrisapefiB* 
nam  hoc  non  nifi  m  provincia  pacata  fieri  potuit.  undc  fufpicor  focietatis  B.on«"* 
acceptioncminitiumatquecaufamdediflemutationi  nominis.  Nonbello,  autsrn" 
fiiperaros,  fcd  fora*  focictatem  inifle,  patct  cx  co ,  quod  in  eodcm  cum  Batavis  h*' .} 
iint  honore :  quos  &  iplbs  ultro  peuiflc  Romanomm  amicitiam  fuori  e  Ct&sfF 
xnonftratum  ctt.  '  * 

Cctero  Matt.vm,  quod ante univerfomm fuit Chatton.m capur, W*** 
rum  quoquc  poftca  pnneipem  fuifle  loaim,  ut  a  quo  novam  adpellanonem  M** 

<te  puto.  quidpc  quum  vicus  isgentis  cffet  capur,  partfcula  blrg,  five« ,  (q«< 
Sfr^^^l^  i,  cap.  xuCdoau)  antiq"< 
cabulo  M at  addna,  fa<ftum eft nomen  Matpvrg.  cx  quo  pofteri , cniol'""  . 
hquefado  T,  fccerunt UUarpurg.  Ptolemans  certe  Wattiacum fuum codem ?£. 
cavit  fim,  ubi  nunc  cft  CMarfurg.  Atque  huc  Germanici  rofte  tendit  iter  q«<**a  //-4° 
gontiaco  ad  Mattium  versus  Tacitus,annal.  i,  defcribit  his  verbis :  Gtrmtuut*  'V 
gtones  Vaux,l,ariummi!lia,&tumultuari4scatervMGtrmanorum  cis  She0^flt0t 
»™CM>n*  tradtf.  totidem  legiones ,  duflictm  fociorum  numtrnm  iffe  ducil- mL 

■  veAl£'Tt""il'r*Jld'ii"  meme  T""»'  exfeditumexercitu^'%, 

r7t:^/trC"'t  "d  mf  "  '">»"  ™"»»,  &flumim,m  relttlo.  »am  ,  rarur»  &  L 
futtate.&ammbnmodtcisinoffenfimite rfroferaverat:  imbrefiueJ-fimi^^L 
regre^metuebamur.  Sedchatt^ 

*c[exu,ft*ttmcaf,«m ,  aut trncidatumfi, ,  )uve„mflumen AdrZm nando tt*fA 
RomanofouefomemcKftamisarceban,.  dein  tormemis  (awtifque  pulfi,  tenW^L 

tnfilvas  dtjferguntur.  Ctfar.incenfo  Mattio  (,d gemfs caput)  aperta popuUWfl^L. 
Menum  Hxc  utl  rcde  explicentur ,  alius infupcr auftoris  lo/us cx  annal.  xH  ^ 
cendus  eft  mquoejuldemmontisTaunifitmentio,  hisverbis :  iMem  tetvf^J  ' 
Jupenore  Germania  nefidatum ,  advemu  Cattorum  ,  latrocinia  aoitantiutn .  pe 
i.  ^mfom^legatusauxiliaresVangionesacNtmem^additoequitealario,  ^""jj 
MUtrentlotulwns,  veldtlatfsimfrovifi  cinumfundtremur.  Etfecuta  t»fi?ffi 


nduflriamilitum 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.  III. 


divifiqutin  duo 


27 


agmina  ,  qui  Uvum  iter  petiverant ,  reccns  reverfos% 
{*  aflue  fcr  luxum  ufos ,  ejr  fomno  graves  circumvenere.  aucla  Utit/a,  qaodquofdan» 
U  ^***4*2^  P0^  qu*dragefimum  annum7fervitio  exemerant.  i^dtqui  dextris ,  tjr  pro- 
nbtts  compcndiis  ierant ,  ohvio  hosii  ,  &  aciem  aujo,plus  cladti  faciunt.  Et  pr<edafamajue 
c^Jf>  *d  montem  Taunum  revertuntur  :  uhi  Pomponms  cum  lcgiombus  opperiebatur ,  fi 
cupidine  ulcifcendi,  cajumpugn*  prtherent.  Tavnvm  hunc  plerique  geogra- 
P  orum  noftri  faeculi  interpretantur  eum  montcm ,  qui ,  cis  Rhcnum  in  Gallico  folo, 
uiitbns  pafluum  a  Magontiaco,  (unde  Geimanicus  iv  Jcgicncs  in  Chattos  duxit[ 
ion, U   r  PomPonius  auxiliarcs  Vangiones  ac  Nemcias  in  camdcm  gentem  emifit,  mcx- 
qucipfecumlegionibusfublequutuseil,)  circiter  xxv  diflltus ,  vulgaii  vccabulo  dici- 
ir  der  Dotefierg.  Veiiirn  velim  cgo  cx  his  fcire,  cur  Druiiis,  Gcrmanici  patcr ,  pra> 
laium  poliicrit  in  monie  Dorefjcrg  s  aut  adversus  quem  hoficm,cis  Rhenum  in  GalUl, 
Poyjncidpacata^prcculamne?  Forte,ut  Gallos,  hauditapridcmpacatos,  inofficio 
ontmeret.  Sed  ad  hoc  latis  propc  erant  praefidia  pcr  tevam  Rheni  ripam  difpofita; 
Noriim  l  amplius  cum  diiexilTe,  audor  eft  Florus.  de  quibus  fic  auftbr  nofter 
nal.  iv  :  Sedpr&cipuum  robur  Rhenum  ]uxta^  commune  in  Getmanos  Callofquc  fubfi- 
«n,otloUgioneserant.  At,inquies,  in  Mofa:  quoquc ripa caltclla  Drufus  erexerar, 
tecodcmFloro.  Rede.  at  qua_ro,  quid  Geimanicus,  Chattos ultra Rhenum curn 
2oGnil  § IOnibUSpCtillllUS'  PramnToiam  Caccinacumtotidcm  legionibus,  ipfereiroin 
auiam  ccOlt,  prahdiumquc  in  mcntc  Dorefterg  pofuit>  aut  advcrsus  quem  hoftem> 
W  cur  L.  Pcmpcnius,  militibus  advcrsus  Uiattos  latrocinantcis  trans  Rhenuni 
lpfe  retro  in  eamdem  Galliam,  ad  eumdem  montem  Doreftcr?  conceflit* 
^mpc,  me  lcnginquo,  a  xxv  milhbus  pafliium ,  hoftem  a  Rheni  tranfitu  prohil 


rniffis 
bc 


pcret  :  aututtutiiiscumcoin  Romanaprovincia\  quam  in  hoftili  agro,  dimicaret> 
Vidc,quam  abiiirda:,  quamque  ineptae  fequantur  rauones,  ex  vulgariiftaopinione* 
Pioindc  audaclcr  tu  Taanum  montem,  falso  Galliae  tributum,  Germania.  ex  fententii 
Ortelii  rcddas :  eumquc  ibi  habcas,  qui  ex  adverfo  Maguntiaci  vulgo  hodie  dicitut 
der  Hcyrich,  &  nonnuilis  der  Hohc  rucky  &  dic  Hohc.  per  hunc  quidpe  neceflario  Germa- 
ntco,  ad  Adranam  flumen,  qucd  nunc  vulgo  eft  dic  Edcr}  vcrsus  opidum  Waldcck 
reftuTimo  itinere  tendcnti ,  tranfeundum  fuit.  in  hoc  item  Castellvm  illud 
prsiidiarum  a  Drufo  pcfi<um  ;  ut  dilertifllmis  teftatur  veibis  Dio,  lib.  uv,  de  Si- 
^mbns  loquens :  Ninfofo s  ^>  j*       ^  #         M^W'W,V»«  *  ^ 

*X7rict£      q  EXierav  m.nj u .ivn//^.  »   /  \ ./        .   __  /  -  '  , 


?rub  lu,u.  ld  cft  :  Vtcliinde hoftes.  haudtaae  acantek  comminu* rnn»r,J, 


. .  Vicliindehoftes,  haudaquc,  acantea,  comminus  congredi  audehant ; 
Wemwus  tantum  infejlaverc.  undefaclum,  ut  Drufus,  viafiim  iis  contemtis ,  cajltllum 
^eosadLuppUEitfonifqucconfluenteis^  aliudqucin  Cbattis,  apud  ipfum  Rhenum,  ex- 
JUmt%  ^°  Adrana  igitur  flumine  Germanicus  Maguntiacum  revcrtens ,  Marpur- 
ta  h*'  ^U°C^ tU11C  ^Att'mm dicebatur,  reclaflima  via  tranfiit ,  fimulque  incendit.  aper- 
n  r)mC  ^°Pu'alusca  >  q^aefiint  inter  Marpurgium  &  opidum  Tutzbach\  in  quorura 
^cctJoopidum  Cieffcn,  apeniffimoamceniflimoquefjtu. 

"  Ceterum  in  eodem  monte  Tauno,  in  veftigiis,  aut  (ane  prope  veftigia  caftelli  Dru- 
^i  jTrajanumpoftca,  ad  Drufi  ac  Germanici  excmplum ,  pofuifle ,  five  repofuifle 
..^nimentum  puto,  quodpoftea  Iulianus  dirutum  reparavitj  tefte  Marcellino,  in 
•  xvi  1 .  qU(Xj  equidem  refte  Rhenanus  in  didi  montis  jugo ,  at  nimis  a  Rheno  re- 
CroT1  lntcrPlcnrus  cil  opidum  Cronenhurg ,  five,  ut  ille  ad  liiam  opinionem  dctorfit, 
jan  ^  ■ qUafi  7 ran^  antiquitusdidum.  Goropius  vcro,  &  hunc  fcquuti  alii,  Tra- 
fitu  mUn,mentum  volunt  efle  vicum  in  ulteriore  Rheni  ripa  Ca/lel,  Maguntiaco  oppo- 
jo po^1*  Vci"um hoc uti  (atis ex  Marcellino,  qui  unus didi  muminenti mcminit,  elicerc 
y^ty  Vchemcnter  cgo  dubito.  verba  ejus  dicto  libio  hac  fiinr,  de  Iuliano  Caefare,  ad 
j^f^Crnas  ^henanas  a  pugna  Ai  gcntoratenfi  reverfb:  Vnde  cum  captivis  omntbus prtdam 
ttfto******00**  fervavdam  ad  redilum  ufquc jitum,  duciprtceptt.  &  petiturus  ipfe  Moguntia» 
fl*is  comP4^0 tranfgrejjus, in fuis  requireret barharos , cum nullum reliquifet in no- 

ftttoi  (^a^anteute^atur  cxercitu.  6c  paullo  yo{\:Moxqututadlocumpr&diftumtftvtntumB 
l^(onttbus  confiratis  t,an  fmiffo ,  occujtaverc  tcrrat  hojliles.  At  harhari  prdftricli 

C  2  gotii 


2%  P  HILIPPI   CLVVF.  RII 

gotii  magnitudint^  qui fe,  in  tr&nquillo  fofitos  otio ,  tttnc  farum  inquietari  fofie fitrttbant,^' 
rum  txitio,quid fortunU  fuii immineret ,  anxte  cogitantes  ,fimuiata  facU  pttttiont ,  utprir** 
vertiginU  impetum  declinarent ,  miferunt  legafos  cum  verbu  compofttU,  qua  dtnuntiartrt 
concordem  faderum  firmitatem  :  incertumque,  quo  confdio  aut  injlitutomutatavoknt^t 
fer  alios  curfu,  celeri  venirt  compulfos ,  acerrimum  noHrU  minatifunt  bellum ,  nieorurnre* 
gionibus  excefiffcnt.  gutbus  clara  fidccomfertU,  Cafar  frima noclts  qutett  navtgu$^' 
dtcts ,  ejr  velocibus  oclingcntos  imfofitit  milttcs.  eorum  viginti furfum  versum  decurjo  egrtfi 
quicquidinvcnirefotuerint,ferroviolarent,ejrfiammU.  J>>uo  ita  di[po(ito  3  folis  frimo  ex- 
orfu  vifis  fer  montvtm  vertices  barbaris,  ad  celfiora  ducebatur  alacrior  miles.  ntmineW*  ^ 
invtnto  (  hoc  fquidcm  ofinati  difcefiere )  corfcHim  eminus  ingentts  fumi  volumina  W' 
bantur^  indicantiay  noHros  ferruftasfofulari  terras  bofliles.  gus.  res  Germanorum  fer' 
culit  animos .  atque  deftrtU  inftdiis^  quas  fcr  arta  loca  ejr  latebroja  ftrttxerant  nofiris  j  trti* 
KjMenum  r.ominejluvittm,  ad  ofittdandum  fuis  necefitudtnibus ,  avolarunt .  Vt  enw>  rC 
amat  fieri  dubiis ,  ejr  turbatis  5  hinc  equitum  noHrorum  dccttrfu  ,  inde  navigiis  rtfl°r* 
militum  tmpttu  rtpentino  ferterrefaUi^  evadendi  fubfidium  vclox  locorum  trivencrefy 
dtntes.  quorum  dtgreffu  miles  libere  gradiens ,  ofulentas  fecorevil/as  ejr  frngibusraf id'' 
nulli  farcendo  :  extraclifque  caftivU ,  domicilia  cuncla,  curatius  ritnRomano  confir^ 
flammisfubditis  exurebat .  cmtnskque  afiimatione  decimi  lapidis ,  citm  fropcftlvam  vcnif^ 
fqudore  tencbarum  horrendam ,  fietit  diucunttando  -,  indicio  perfttga  edocius ,  ftr  J^ilf\d 
ranea  quadam  occulta ,  foffafque  multifdas  lattre  flttrimos ,  ubi  habile  vijum  Jutrit , trtl 
fturos .  aafi  tamen  omnts  acccdere fidcntifimc ,  ilicibus  incifis  ejrfiaxinU  ,  robortqutcWc 
magnojemitasinvenercconfiratas.  ideoque gradientcs  cautiits  retro  ,  nonntfiftr  *mff  t 
longos  ejr afjeros  ultra  frogredi  fofje ,  vixindignationem  caficntibus  animU  advtrt eW* 
&  quoniam,  aerU  urente fevitia ,  cum  difcriminibus  ultimis  laborabatur  incaffum  ( &<{110  a 
qutffcautumnalitxatto ,  fereostraftus  fiferfufa  nives  opplevcrt  montcsjimul  &  e0t 
t>fus  arrcftum  eH  memorabilc .  ejr,  dum  nnll  ts  obftflerct ,  munimentum  ,  quod^  in 
ttorum  folo  conditum,  T rajanus  fuo  nomine  voluit  appellari  ,  dudum  violentius  6ffiu, 
ium  ytumultuario  fiudio  rep4ratum  eH.  locatifque  ibifro  tempore  defenforibus  ,  &  ^f ^ 
rorum  vifceribus  alimenta  congtHa funt.  £u*  illi ,  maturata  ad fuam  pcrnicitm  >f>u 
f/antts,  metuqucrcifcratltvolucriter  congregati ,  frtcibus  &  humilitate  fufrem*  t(!jti 
tnips  oratoribus  s  paccm.  quam  Cafar ,  omni  conftliorum  via  firmata,  caufatus  <ver'r  J 
flurima,  per decemmenfiumtribuitintervallum : id nimirum  folerti  colligcns  mcnteA 
tafir* ,  fufra ,  quam  oftari  fotuit ,  occufata ,  fme  obfiaculo  tormentis  muraltbm ,  ^ 
ratu  debercnt  vahdocommuntri.  In  his  omnibus  quia  nullu  dc  Rlicno  amne,aut 
pa,  vcrbiim  fadum  5  munimentu  cgo  arbitror  conditum  fuific  in  monte  Tauno ;  ^1^ 
indicat  Marcellinus  his  verbis,  vifis  fer  montium  vertices  barbaris:  nam  nondnm 
a  Rheni  ripa  milites  Iuliani  abfcefferant .  filvam  autem  intelligit  cam,  qua;  V&fjfi 
dam,  ut  ante  didum,  Hercynii  faltus,  &  Rhcno  propior ,  nunc  vulgari  vocabulof  ^ 
der  Sfcffard.  Ac  fane  multo  aptior  erat  munimento  fitus  in  ipfo  montis  vertic^^%4" 
ad  radices  cjus,  in  amnis  ripa .  qnidpe  haud  dubie  Trajanus  idem  in  hoc  ^C.Aot 


dcnte,  fi quis  hofiium  fe  commoviffet,  defufervifus  obruebatur*  Hancigitur  ip^  fu- 
moditatcm,  utilitatcmque  primus  in  Tauno  monte  diipcxcrat  Dmfus,  quum  %0 
bcrone,  Fab.  MaximoCo  s  s.  id  eft,  anno  antenatum  Iefum  xi,  cafiellurn'^)^ 
fraftdio  foneret.  quod  dinitum  poftea  a  Chattis ,  filius  ejus  Germanicus ,  V*txis. C v, 
lium  probans,  reftimit,  Drufo  Ncrone,  C.  Norbano  C  o  s  s .  id  cft,  anno  Chrtf1  *j  p 
jam  hinc  ad  focietatem  ufque ,  inter  Mattiacos  Romanofque  faftam ,  duraftc  tft 
bium  cft ,  quando  nullum  eo  temporis  fpatio  in  hac  ripa  bellu  rerum  fcriptoi'lbU  ^ 
moramr.  C.  Amiftio,  M.  SuilioCoss  .  id  eft,  anno Chrifti  l,  exftitiiTeoninin%^ 
tror,  quum  in  Qiferiore  Germanta  trefidatum  cH ,  adventu  Chattorum  latrocin'iA 
tium.  quidpeab  illis  ipfismilitibusmaxime  trepidatii  cft,  qui  pra-fidii  loco  hWc  ^fa 
impofiti  crant.  ipfi  circum jcaarum  rcgionu  incol2E,extrema  paticntes,dolucrUiir  ^ 
quamtrepidarunt.  in  caftris  veroMaguntiacenfibuslegiones,  Rhcni  altiiTut»^ 


fp. 

% 
X' 

f 

((.10 

f' 

0 
0 
0 
#< 

th 
h 

r/, 
p 

» 

(. 
/> 

'J 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.  III.  ^ 
moqne  flumine  fatis  mra:,  cur  ad*'en:u  latrccinia  ranrum  agirantium  trepidarcnt,  cau- 

a  nulla  erat.  At  poft  excdSTum  Ncronis,  quum  Baravi,  aiiique  Galli,  Civile  duce  rebel- 

hf^'  aDTransrricnaniii  Vfipiis  Chattisatque  Mattiacis ,  jundti  manu  Magontiacuni 
^Dhdeiuibus,  caltellumidiicmmlubvcrfum  fuiflc,  maxime  crcdibile  eft.  Ercxitpofl: 
;am  tertio  Trajanus ,  adpellatione  fuo  dc  nomine  impofita 5  nempe  in  focia  tunc, 
ac  pacata  gcnte  Mattiacorum ,  ut  patet  e  Taciti  libro  de  Gcrmania  5  qui  primo  princi- 
PatusTiajaniannoconfcriptus.  PoftTrajanum  rursus  deftruftum  eftabAlcmannis, 
^uini  h],  proximo  Mattiacorum  agro  cccupato ,  crebris  cxpcdLionibus  in  proximam 
*  ailiam  ruerent.  Nihilo  minus  tamen  jam  qtiartum  a  Iuliano  Caefare  repaiatum  5  ipfo 
/erum^  Gonftantio  nonum  Coss.  anno  anato  Iefu  ccclvii.  Tandcm,  nefcio  a  qui- 

Usnicrulibus,vcIquotempore,ficfunditusdirutumeft ,  uti  nullum  plane  cjus  111- 
Periit  veftigium,  quod  verum  cjus  fitum  indicare  vel  prodere  qucat.  Quia  tamen 
«VTunu  pc^o,,  id  eft,  apud ipfum  Rhenum,  primum  a  Drufo  condituiufuifte  tradit  Dio; 
ex°n1Upia  Aq^as  m  a  t  t  1  a  c  a  s,  quac  nunc  vulgo  vocantur  Wyfbaden ,  exftitilTe' 

iHimo.  namque  pcr  has  rcde  iter  agituradMattium :  ad  has  etiam  pnemiffumSe- 
Dre^rn^  Valcntiniano,  hoftem  in  his  oris  adgrefluro,  teftatur  Marcellinus ,  libro  xxix 

lob     a  "  CL1* US  Veiba'  C°dCm  hC°y  de  VaIentiniano  hxc  &™  •  *n  Macriani  locum  Buci- 
*mtbu4iqUAC0ntra  Mogontiacum gens  esl  Alemanna ,  rcgem  Fraomarium  ordinavit. 
«oin* hvciNOB*NTEsego arbitror nomen dctortum apud  Romanos habuifle ab 
^uimaquaLumvocabuloIf^,  quafi  thi  Wysbader.  folebant  quidpe  Romani 
que  Gra?ci,ut  ante  diaum,Germanorum  W  convertere  in  confinem  lireram  B.  Men- 
*o  eorum  etiam  in  Notitia  Romani  impcrii  fit  5  ubi  inter  auxilia  Palatina  numerantur. 

C  A  P.  VIII. 
*Dc  IVHONIBVS. 

MAttiacis  ab  feptemtrionibus  continuabantur  Ivhones: quorum  auftoi 
noftermeminitannal.  xm,  hisverbis:  Sedbellum  Hermunduris  profberum 


Catttsexttiofuit^uiavicloresdh  erfam  aciemCMarti  ac  Mercurio  CacravhL 
.^v^^wi^Mviff^Hci^miUmMr.  KmintauidemhomiesinipCosvmt* 

Jjneaueexsltngut  poterant  9nonfiimbres  caderent ,  nonfi fiuvialtbJs aauis ,aut  au* 

^e.detnreftdenttbmflammispropiusfuggrefii,  iclufusltum,  alitfque  verberibm9ut 
J"**,abslerrebant :  poHremb  tegmtna  corpori  dtrepta  injictunt,  quantomagu  profana, 
poluta,tanto  magis  oppreffuraignes.  Ad  hax  veiba ,  civitas  lu/jonum,  Rhenanus 
ioa  C°mnicntaiur:  H«)Mfit  mentiofipra,  lib.  n  :  Reduclm  ,  inquit  y  in  Iuhiona  miles. 
T*ajnquam  iflicin  edttione  Romanaperperam  legitur}  dtvifis  fyilabisjn  Hionatpro  Iuhiom 
;  r,  ftrorFriftiS)  ejr  mariproximamfuiffe  eamctvitatem.  At  fupra,  ad  lib.  1 1 ;  Scripfi 
*  tona :  malim  tamen  luhionem.  ubi  opidum  intcllexifle  eum  per  vocabulum  civita 


'4. 

hmtts 


.  .     x  :      r;    -  -  ^     vocabuium  civitatis, 

^ jwo.  Mimm  mehcrcules  didu,  quam  frequens  atque  communis  omnibus  inter- 
ri  Ctl^s  circa  hanc  voccm  error?  dum  vim  ciLls  Pamm  confiderent :  que  frequens  Caefa- 
dem         ' huic  Plcrumciue » iUi  rcmPc,:  Pro  gcntc ,  natione,  feu  populis  unam  eam- 
ro  nC]Ue  rc3loncm  commLini  iLlre  at<luc  inftitutis  incolentibus;  numquam  illi,huic  ra- 
proiube>gentiscapiic,ponitur.  Atfiurbem,  vel  opidum  heic  intellexit  Tacitus, 
nmil  de  ardificiis  ipfius  opidi  addidit  5  quidoe  vi/Ias  dumtaxat ,  vicos ,  &  arva  corre- 
3o^memorat.  dei  n,  cur  agrefles  folummodo,  non  \  ero  epidanos  referr,  qui  ignibus  re- 
teri|Ucndls  ^borarinr  \  Scilicer,  quia  in  agris ,  ncn  intra  opidi  alicujus  mcenia ,  ignes 
ad  O      Cmnt*  Jam  vcl°7  °iua!nam  Potcrat  cfleignibus  gignendis  materia  in  Frilioru 
Cer  Ccanum  terra  humili  atque  arenosa,  paludibus  lacubufque  frequentibus  rigua> 
ftor^Vk    '  mcminiflc  oportebat ,  libro  fuperiore,  qui  eft  annalium  primus ,  bina  au- 
rum  aj       r lcccnreie  cis  ^henum  in  Gallico  folo  5 altera  ad  Verera,  ad  Aram  Vbio- 
tera,  hinc  ad  Chcmfcum  bellu  cduxerat  Germanicus  militem  j  eodemque  con- 

C  3  fefto 


30  PHILIPPICLVVERII 

fe&obello,  redaxit.  quod  fi  in  Frifios,  aut  ad  Oceanum  militem  duxiflct ;  dcduxift 
verius,  quam  reduxiffet.  Iuftus  Lipfius  ad  eumdem  aucloris  locum  :  Pighim,  ami& 
nofter ,  cenfebdt  Hu)onem  fcribendum ;  quoniani  in  agro  cognomine  (juxta  Ho)um  of  Unt» 
in  hburontbm)  hodte  lapts  multm  fub  terra  foftlts ,  idonetu  concipere  ignem.  SedegoAW 
higo,nceagcnsinGcrmaniaipsaalicubi  fueritynon  inBelgica.  Pighium  tamcn  ltrenue 
fequuti  nonniilli  alii,  opidum  id  fecere  nomine  Iuhonum ,  &  Hujonum ,  codcm  iiru,qua 
nunc  Huy  opidum  vilitur ad  Mofam  amnem.  Verum  auctor,  Ferebantur ,  inquir, 
in  ipfa  conditdnuper  colonUmoenia.  quamigitur  nuper  illam  conditam  colonianK^ 
cenfcs  ?  Onuphrius  cquidem  Iuhonum  rcfert  coloniam  ex  veteri  Japidc.  at  cgo  vehcmcn- 
rer\  creor,nenobispra:fracl:e  heic ,  vel  raltemper  imperitiam  imponat  Onuphrius:J 
cujus  fidem,  in  aliis  cjufmodi  lapidum  teftimoniis  citatis ,  alii  etiam  in  fuipicionem 
xcrunt.  Fgocertecredo,  quia  heic  fine  nominc  Tacitus  ejus  colonis  meminitji^ 
arttea  cum  nominc  camdcm  indicafie.  At  nullam  indicavit ,  nifi  qiuv  antc  vi  n  ilIinoS 
atj  Iulia  Agrippina  in  Vbiorum  agro  condita  5  cu jus  meminit  iibro  prxccdcnti.  Qilan1 
mirabilis  igitur  (Deusbonc  ! )  ha?c  vis,  que  igneisab  Hojo  opido  ad  Coloniam  itff* 
Agrippinenfem,  per  lx  amplius  millia  paffuum  detulit  >  Multo  redius  fane  U?&s> 
quiin  Germaniaipsahancfuifleluhonum  civitatcm  fufpicatur.  id  quidpc  conjm^10 
hiftoriarum,quasde  Chattorumexcidio,  &deIuhonum  calamitate  conjuntfim  * 
aor  refert,  (atis  apcrte  indicat :  itcm,  quod  &  ipfa  focia  Romanorum  fuit ,  quemad^ 
dum  &  Mattiacorum civitas.  unde  liquido  colligi poteft ,  Iuhoncs ab una  parte  CW** 
fuifleccntetminosj  ab  altera  Rheno  &  Agrippincnfibus.  Igni  autem  concipi^0 
aptafunt  juga  montium  pcr  Bergenfem  ducatum ,  Colonia:  Agtippinenfium  opP°f ' 
At  quia  hcic  quoque  olim  Vbii  incoluerunt,  quomm  agris  proximi  ab  fcptcmtrioni^ 
quondam  Sigambri,  dcin  vero  Tcncleri  j  colligcre  hinc  licet,  &  Iuhonesquon^ 
fuifle partem  Chattomm ,  in  Vbiorum  agros  tranfgrcflam.  Aperte  hoc tcftatur  Srr^ 
hb.  iv,  dumSigambrisconterminosfKitSvevos;  quos  Chattos  efle,  fupraoft^ 
Terminos  igitur  Iuhonum  civitati  ftatuo,  abortu  hiberno  eofdcm  quos  Mattia^ 
occafu  atfivo :  ab  occafu  aequinocnali  Rhenum amnem,quo ab  Vbiis  liibmoveban^' 
ab  feptemtrionibus  eodem  limite  ab  Tendteris  dirimebantur  quo  antea  Vbii  ab  Sig^ 
bris :  ab  ortu  item  eodem  qtio  Vbii  ab  Chattis ,  inter  opidum  CMedebach  &  ^  J 
flumen.  Comprehenduntur  hoc  terrarum  fpatio  nunc  regiones  ifta:  •  Ducatus  $ct% 
fis  dimidia  fere  pars  auftrina  5  &  regio,  cui  vulgare  vocabulum  Wefer^ald.  vls 
Segodvn  vm,  Ze^Wov  eft  locus  Ptolemzo  in  Germania.  qucmq< 
ad  initium  Abnobiorum  montium  pofuerit,  longoadiclisluhonum  finibus,  *£! 
meridiem,  intervallo; ;tamen ^cxnominisrationeopidum idiuinceffeconjicio 
hocqiudpeadamnemfitumeft ,  cuivulgare  vocabulum  Sige ,  &  ineditoloco,  f% 
indicatvox^-.quafiolimdidtumfuent  Sigedun.  quod  refte  Romanifuooreff 
Segodunum.  Eodem  autem  crrore  Ptolemzus  hoc  in  ultimos,  versus  aiiftrui»»  L 
manue  fineis  retulit,  quo  tk  Vfipios,  Rheni  divortio  &  Batavorum  infukc  contcf^ 
populos ,  in  camdem  regionem  tranfduxit.  Simileis  ejus  efle  in  eadem  German1*  ® 
res,  haud  raros,  infra  in  ^mifa,  Luppja,  &  aliis  patcbit.  w 
-      Pomponius  Mcla ,  lib.  1 1 1 ,  cap.  1 1 1 ,  in  dcfcriptionc  German» ,  ^\  1* 
inqmt ,  alttfimtTaunm  ,  &  Rhetico ;  niftcjuorum nomina  vix eli eloqui  ore 
hisTaunus  quifuerit,  fupra  oftenfumeft.  Rheticonem  vulgus gcogr<> 
noftn  fecuh  ,mer  Alpium  juga  refcrunt,ad  confinia Helvetiorum  5  vokm^  l# 
eadem,  qua ^Rh^tica  dicuntur Tacito  ac  Plinio,  a  Rha:tonmigcnteincoia.  atfal^ 
illi,meo;udicio,  quam  vchcmcntiffimc.  quidpe  licet  Mela  Gcrmaniam ,  ^lfc 
&cap  iv,  hbri  11 ,  ad  Alpcis  ufque  proferat,  ramen  haudvcrifimilccft,  ^ 
eum  Alpium  partem  intimam  inter  altiffimos  Germani^  monteis  numerarc5  <P^fi 
univerfumAlpiumtradumcmnesalii  fcriptoresltali^tribuerint.  Fgo  equiu^  *  it 
tror,quemadmodumTaunum  montemin  ulteriore,  versus  feptemtriones , 
Ocrmania;  fic&RheticonemcumlongiusabAlpibusdiffitum  montcm  ^tC%\0 
inea  oermama,  qu«  Romanis  maxime  cognita  5  ncmpe  inter  Rhcnum,  * 
flumina.  Heic autem  facile  alritudine fecundus  a  Tauno  (ni  forre  primus  fit  h&Lp 
ls  mons ,  qui  &  ipfc  ad  Rhcni  ripam  in  confpedu  caftrorum  Romanorum ,  cx  ^ 


p 

cus 

0 

w 

lue 
uo 
itt 
& 
n- 

ra- 
m 
os 
m 

LiC 

io 

ii- 
3- 

istf 

!o 


i4 


GERMANIyE  ANTIQ^LIB.  III.  ■„ 
Bonnae,  vulgari  vocabulo  nunc  h  verticum  numero  dicitur  das  Sibengebirge ,  quall 
^icas  *S^//W<?/,//«w  ^  £eptem  caltellis  munitus,  qtiorum  praxipua  altiflimaque  Wolken* 
bcrg>  &.Lewcnberg. 

Cap.  ix. 

*De  SlGAMBRIS. 

VBiis  trans  Rhenum  ctiamdum  agentibus  Sigambros  a  feptemtrionibus 
fuifle  conterminos,  jam  dudum  e  Ca?iariscommentariisoftenfum  eft.  cum 
quo  conlentiens Dio  lib.  xxxix,  ubide  equitibus  Vfipetum,  Tenclerorum- 
9Ue,  a Sigambris  receptis  agit  5  Q5  ovv, inquit,  ovri  ol  \tiwvq  \fy.S\Sov[Q  ,     ol  ovGtoi,  ofiopoi 
***  to<5  Xvy{kfJQooig  oiKiiv}i<;>    chatyooot  avriiq  ovjt^  tmaahiou,v]o  avnv  ,  chiQtj  fuv  rov  mi*- 
M-°^<pvoa<rui.  id  eft  :  Itaquequum  equitesnon  dederentur \atque iffe ab  Vbvs,  qut  Sigam- 
br°rumfinitimi,  tidcmque  hostes  erant,  vocaretury  Rbenum  fonte fuclo  tranfiit.  Limitem, 
<JUo  inter  lc  feparabantur,  fupra  in  Vbiis  oftendi.  ab  occalii  itcm  Rheno  amnc  ab  Ebu- 
tonibus  ac  Mcnapiis  (iibmotos  fuifie ,  in  horum  finium  dcfcriptione  notavi.  Sed  ante 
vfipetum  Tenderorumqiie  in  Galliaru  tranlitum ,  Mcnapios  ultcrioremctiam  ripam, 
JUxtadivortia  Rheni  tenuifle/upra  in  horum  explicatione  docui.  Versus  (eptcmtriones 
canum  ufcme  eos cxtcndit  Strabo  hb.  vi  1  :  np)$  Se  rco  nmavu  z^fiQpor  id  eft; 
^fd  Oceanum  Junt  Sugambri.  at  ingenti  errore  :  qui  ex  eodcm  fontc  ci  natus ,  exquo 
-Menapios  quoque  Occano  ad  utramque  Rheni  ripam  falso  adfinxit ,  ut  fiipra  notatum 
cft»  McnapiosigiturquumcxCaElarc,  male  intcllctlo,  propinquos  Oceano  cenferet 
^cnapiis  vero  trans  flumen  Sigambros  conrcrminos  ex  eodem  cognofccrct ;  hos  quo- 
^uead  Occanum  pcrtincreexiftimavit.  SedVfipetas,  Tencterofque ,  cx  Gallia  trans 
Rhenum  fugienteis ,  intra  fuos  fineis  recepifle  Sigambros ,  jam  antca  cx  Car/are  atque 
£>ione  cognitum  cft.  Sigambri  poftquam  in  Galliam  traducli ,  eofdcm  Ten&eros 
Vfipetafque  eorum  poftea  perpetuo  tenuifle  agros,  mox  infra  docebo.  hos  quum  Ta- 
citus,  in  libro  de  Gcrmania//r/«w  jam  aheo  Rhenum>  quique  terminus  effe  Germaniam 
Sointer  Galliamque  fufficiat,  coluiffe  tradat ,  id  eft ,  ab  extremis  Vbiorum  iinibusad  ufque 
Rhcni  divortium,&  initium  infuIseBatavorum :  Sigambros  quoque,ante  eos,  eo  ufque, 
nec  ultra,  agros  habuifie  certum  cft.  Hinc  Cadar ,  in  comment.  iv,  Vfipetas  & 
"TencTeros  ait flumen  Rhenum  tranfiffe,  non longe a  mari ,  quo  Rhenm  irfluit ;  moxque  in 
Menapiorum  agros  ingreffos :  qui  &  ipfi  ad  dicta  fluminis  divortia  extcnfi  fuere.  quem 
^anfitum  ad  initium  infulai  fa&um,  fupra  in  Menapiis ,  &  Batavis  docui.  Eodem  tran- 
fru ufum  poftea  Drufum, auftor  eft  Dio  lib.  li v ,  his  verbis :  Kaj  tovq  KeArovc  n)Pr\ott,q 

T0V  ^luJOV  ihctGcltVOvjoL?  >  CLViWlfyi'  XjUSTU  T«T0  U  Ti  tWj  T00V  OV0-l7TSrCt>V  KCLTCt  UVTyjv  TY[V  TtoV 

Bct^wv  v~m  h£rr  $  imrr9Xv^fjLQ^ciiKii9%vemm^uv9  ovx™*  iirifaosv.  id  eft : 
J»de  Gertnants  intentus,  quando  Rhenum  tranfirent,  eos  refulit.  atque  iffefoltea  in  Vfifc- 
Warum  regionem  juxta  infulam  Batavorum ,  atque  inde  in  Sigambrorum  terram  trans- 
&reJTti*>  magnam  agri  partem  vattavit.  Sed  Batavis  trans  Rhenum  jundosfuiflead 
^canum  Erifios,  jam  Cxiaris  sevo,  liio  loco  docebitur.  Sigambris,  iifdem  temporibus, 
°°nterrn.inos  fuifle  Marfos,  infra  cum  ex  ipfo  Strabone ,  tumcxPlinioacTacitode- 
?°nftrabitur. 

Terminumigiturftatuo  inter  utrofque,  lincam  a  divortio  Rheni  ad 
*°ntem  utque  Bercolae  amnis.  hincalia  linea,  ad  Luppiam  amnem ,  quaopidumeft 
^nen  dtidta,  inde  ipfo  amne  ad  fontem  ulque  a  Brudtcris  Sigambros  diftinguo.  Ptole- 
,  qui  geographica  fua  condidit ,  quum  jam dudum Sigambri in  GalliarneiTent 
ll*nfdu£ti ,  mirificc  antiquanovisubiqueferemifcens ;  KeiTizovct  Sb  ,  inquit,  t«?T€^- 
,       u\v  <5?£y  rh  vhovirilctfjuv  apwptvoig  an  apfa^ 
0 Cl  *v?«uGpoi.  id  eft :  Habitant  autem  Germaniam,  a  feftemtrionibtu,  ut  htnc  ordiar ,  juxtA 
wenum  Brucleri  minores ,  &  Sigambri.  Ab  ortu  folis  proximos  fLiiiTe  Sigambris  Chat- 
t0s>liquetexeo,  quodatiftornofter,  inlibrodeGcrmania,  Tentoos  Chattisfacit 
j^oximos.  fed  certius tamen ea  de  re  in  Dione eft  teftimonium,  lib.  liv  ; ubi de  Dmfo 
^Uiturita^A^aig  t^  ^  vfssrov  votepov  avQig  ^urjor ,  *><tovti  v\*ov  m^aniBn  >  £ 
r°v*  Ovrimrcn  Kem^pkfan'  ro9  ri  temav  ifyvfy     tc  rh  tuv  Tv^Qp^vhiQaM*  £ 

C  4  Si  avris 


3*  _  _  PHILIPPI  CLVVERII 

avjns  £  ',(  tvi  ■Mysm.lia.  zt&iXmpct  ,  f4X(/  TS  Omrfyyx.  rfiwftn  Si  rarc  mu«H , 
01  SvjctftSf ci  rtvi  Xi-flovs,  fiivxs  tu,  Vfimku,  fti,  fleA,'«,r«j  trplci  ovfifittXfatf ,  '« »W 
%°WS,  omrhptt  W  clvtovi  i£trpx-nvmv.  idcft  :  Imtio  -veris  rurfut  adbclkmfrtft^' 
lihenum  trtmfitt,  Vfiftto)  fub\ugttvit,  LuffUquefiuminis  ripts  fonte  ymclts ,  i»  Sigamhm 
trrtiptt ;  ferqnc  tos  in  Cheruforum  regionem ,  ufqtte  adVtfurgtm frocefiit.  iduti  tt  litttth 
Stgambrorum  tn  Cbattos ,qui  foli  finttimorum  auxiliancgaverant  ,  totimgentU-vitH» 
fatlaexfeditiocffccerat.  Limcs  inter Chattos  Sigambroique  qui Vuerit,  jamantei| 
illorumdelcnpuoncoftcndiniempemonrisjiigum,  quodab  opido  Oldcnbekc ,  jux» 
opidum  Klctncbarg,  ad  opidum  Brtion  extenditur,  &  hinc  lincaadfontcm  Adraflf 
amnis  du£h.  C  hcrulcis  quomodo  Sigambri.fiib  Drufi  expcditioncs/ucrinr  contermfflj 
7'™  docebo.  Rcgiones  nunc  his  Sigambrorum  hnibuscomprehenduniuri^ 
Vc(tofalii-magnapars,  inter  Luppiam  amncm ,  &  Haflise  fincis  porrecla :  dein  B* 
genfisducatus  dimidiapars;  comitatus  Marchieniis  totus ;  Clivia  pars  TranfthcWW 
Ceterum  nomen  gcntis  antiqtW  varie  in  variis  auAoi  ibus  variilq  •  auaomm  cxei»' 
plaribuspcrfcnptumlcgitur.ApudHoratium.Svetomum.Flomm  Martialcm.&Cb* 
dianum  leguntur  Sicaaibri;  &  fic  in  nonnnllis  Carfaris  cxcmplaribus.  in  aliis* 
naenCmans  exemplaribus fimt  S 1  g  a  m  b  k  i.  apnd P.olcmaum  in  delcriptione G* 
mama-,  item apud  Dioncm  lib.  xxxix ,  vitiato  vocabulo lcguntur  z*rfe«CP«  ■  p«Xt» 
refcnbcndum  cflc  Xv^Zf,, ,  docet  ejusde  Dionis  lib.  u  v ,  ubi  haud  (cmcl  fic  fo** 
tur.  Piutarcho  in  Cieiare,  &  Straboni  lib.  iv ,  &  vi  1,  funt  Xc^Zfcc  &  Tadtoannal-1 
11,  iv,& xii  Svgambri. in  cpitcma Appianidcrcbus Galiicis -LcUtt^f^' 
tas  h*C  ex  d.alcdtoru  varietate  nata  cflc  vidciur.  Atquc  cgo  cquidcm  haud  dubito.q1"" 
nomcnscntt  qiiafitum  fitaflumiue  Sige;  quod  accoluilTe quondam  cos , anttqf* 
1  ■  W  ' ad  Rheni  divonia  def«ndemnr,crcdibileeft.  nam  hcic  primiiffl  ante<£ 
coluifleChamavos,  dcinde  Tubanteis ,  infta  cx  Tacito  demonftrabo.  Hinc  etiafflOf 
dum  cft  m  Sigambroru  finibus,  ad  Rors  Lenna-que  confluenteis,  Stoeburo ,  «W* 
disad  S.gum  amncm  mcmoriam  lcrvans,  quum  ad  hujus  quoque  ripam  codcm  no»lU'e 
opidum  etiam  nunc  cxftct,  ex  adverfo  Bonna-.  Quapropter  omnium  reaifllme  n< 
eorunv fcnbt  Latme  puto  Sigambri.  Quiim  autc  in  prima  fluminis  vocabuW  , 
Jaba cflet  dtphthongus  1  e  ,  five  v E,  factum  indc gcntis  vocabulum  ^W^'  > 
2i£J<&2^T  R^i.fcf quemadmodum  cx  h^SfiU.Sf* 
mav    £JT  Sfa\S"fhjxt  Sr«bo  pono  hocin  plenu  craflumqut  V  # 

mav.t  2^Cr,,andem  vero  G  mconfine  C  mutato.cffeaum cft  Sicatnbri, &  \  , 

shS:h?vccr-r"    •  ^  ^       n»  ^ 

W« ,  yAio;  TKailaGfa,,  ,W,^icwW7..  5  .tTr, to r,  iTO%e,  r„it  ^  £ A<Wf  "wl> 
^•«w  ^«^<^J  cvO-v^cc.  Unpfatrifjt  i  cUMc)  ^Uu.  Wj,* 

ra  b*c  Mguflm  quumfnmifMum  depofutffet ,  (boc  enimfrtft fcrcbat )  t**th  iff.i0 
ttltcro  ,„vtm  uerttmjufcefit ,  &  m  Germanos  bcllum  moltL,  iffc  domifubfiitH  ^fj- 

rerZ  tTT'"11"-  FrrVimmmmcS  ^bariomna^tisLi.MfSd 
lauCa  JaTT''"'"-  fi»W<>><"">»i>»f<'r™eru»t,  quumAttgufius , 

«r/^«.  McndumhctcclTe,  in  vocabulis  k«]«C,«  ,  &  K^g»^,  iamalu^  • 
ammadvcrtemnt ,  rcftitucrunrque  k^?«,  ,  &  .  letoemque  *  TS 

q^rcre,ufferun,,qunft,fuerintCat,uari;&quafcdc;  Egoequidem  apud  V< 
nunoshocnonunercpeno,  nifi  cbafuaros,  i„  hbro  dc  Germania  :  quorum 
finflcprope  Chattoscivitatem,  fuolocooftendetur.  cx  Dionisautcm  verbis, 
« -ans,  haud  obicure  pcrfpic.tur ,  gentcm  cam ,  dc  qua  ipfe  loquitur ,  fuifle 
S  'dcoque  comta  Romanorum  vim  atque  potentfam  obftinataffl.  CerL.: 

h  /yr  &/3'3''  fa«saper,e  verumgen.is intrepida:  nomen 

quod  haud  falso  Sylburgii  libri  manuferipti  de  legarionibus,  quosci.at  Lcon^f ' 
poftenorc  loco  habcnt  S^C|MI}  &  ipfllni      »      viria('un    j      r  fupP^ 
nam Sigambrommmtrepidam fcrociamfatis  expertusfuit primus  Romanoruffl^U 


0/7? 

ifoof 
trth 

•0 
ra  in 
jxta 

liflil 

3» 

Ifl* 

aii' 
ta- 
cr- 
iio 
Ifl- 

*f 

ic- 

in 

i- 

c 
n 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  III.  n 
^pofteum  M.  Agrippa,Drufufquehaudfemel.  Haftenus igitur de fede ,  acnominc 

5lGAMBRORVM. 

Locusintorum finibus, Romanorum monumentis antiquiflTimus eft  Castel- 
J-VM  Al  iso,  Vellcjo  Paterculo  lib.  n  ,  ac Tacitoannal.  1 1 ,  mcmoratum .  Pto- 
iern^o  in  Gcrmania ,  vitiato  haud  dubie  vocabulo  eft  AMiac. ,  &  quibufdam  in  exem- 
plaribus,  AwAe*w,  pro  aVuV*  k  ;  quum  Latinis  fit  ^yi/tfo ,  t^Hifiw ,  &  Dioni  lib.  nv 
EA/o-ft,tf .  Hoc  quidam  interpretati  funt  opidum  nunc  Ijelburg  ad  lielam  flumcn  5  quod 
^pfamAlifonem,  fivcElifonem  Dionis  interprctantur ;  cujustamen  antiquum  no- 
nicn  fuifie  Salam ,  infra  patcbit.  alii  volueruntefleopidum  Wefiel ,  ad  Luppiae  Rheni- 
lo  qiie  confluentem .  alii  deniquc ,  propius  ad  vcrum  fitum  accedcntcs ,  dixerunt  efle  vi- 
c|Jrn  i^Alfhem,  iv  circitcr  millibus  palTuum  ab  opido  Paderborn,  versus  meridiem, 
diffitum.  HorumomniumfaUaseiTeopiniones,  ipforum  auctorum  diicrtiflimis  tefti- 
tooniis  probabo.  Tacitus  igitur,  di&o  annal.  11 5  Cdfiar  Germanicus ,  inquit ,  dum 
*digtwtur  naves ,  Si/ium  Ugatum ,  cum  expedita  manu ,  irruptionem  in  Chattos facereju* 
*et*  Ipfe  audito ,  cafie/lum  Lupid  adpofltum  obflderi ,  fix  legiones  eo  duxit.  Vfeque  Si/io, 


cbfubitos  imbres,aliudac/um,  quam ut modicampradam ,  ejr  Arpi,principis  Chattorum, 
C0niugem?fi/tamqucraperet.  nequeC&faricopiampugndobfefforesfccere,  ad  famamad- 
vtntutcjw  dtUpfi .  Tumulum  tamen ,  nuper  Varianis  legiontbtu \flruclum ,  ejr  veterem 
***m9  Drufio  fltam,  disjecerant .  Reflituit  aram ;  honorique patris  ipfi  cum  legionibus  dc- 

2Octtcurrit.  tumtdum  iterare  bautvifitm.  &cuncla,  inter  caslellum  A/ifonem  ac  Rhenum 
n°vis  limitibiu  aggeribnfque  permunita .  Ad  haec  Lipfius  :  Diftingvendum  videri, 
Caflcllum,  Alifoncm,  ac  Khcnum, pronuntiavit  Vetranius.  ejr  rcclc ,  ad  mentem  Dionts, 
Li  v.  nam  firtbit,  a  Drufo  cafieltum  exftruclum  ad  LupU  ejr  Alifinis  conflnvia,  aliudft 
*n  Chattis  ad ipfum  Rhenum.  Ve/U)o  tamen  loci  nomen  A/tfo  t&y&  PtoUmto  AVA« mv,  inter 
^ermanijt  urbcs.  Si  hcic  cum  Vctranio  ac  Lipfio  diftingvimus  dicta  vcrba  in  tria  loca ; 
^iodnamcarrciloiftialteridabimusnomen?  aut,  quodnamfuifle  pnuer  illud  puta- 
mus,  quodDioDrufumaitexftruxiiTe  adLupia:  &  Alifonis  confluvia?  Sialiudfuit  5 
certe  nomcn ,  aut  faltem  fitum  debuit  addidillc  Tacitus.  fi  idem  5  cur  diftingvimus 
in  Tacito  2  nam  quum  duo  limitibus  lftis ,  five  aggeribus  ponantur  extrema ,  caftellum 

3oad  Lupiie  Alifoniique  confluenteis ,  &  Rhcnus  amnis  5  quid ,  tamquam  tria  forent  di- 
Verfa  inter  fc  loca,  ieparamus  caftellum  ab  Alifonis  confluente,  cui  idimpofitum  \  tum 
vero,  quos  Germanicus  limitcis  inter  caftellum  Rheno  adpofittim ,  &  ipfum  Rhenum 
cgiue  ccnfemus*  denique,  quae  hsec  fuerit  apud  aucTorem  mira  atque  inepta  locorum 
^anfpofitio ,  vel  pertuibatio ;  dum  primo  caftcllum  ad  Rhcnum  nominaverit ;  dein 
^etrogrado  ordinc  Alifonem ;  tandem  vero  ad  priora  rccurrendo  Rhenum  ^  Apagc 
^cunitantisabfurditatibus.  Diftingvendum  heic  ego  omnino  ncgo.  idque  recxe  ad 


£ x  co  namque  barbaripropius  adire  non  auft,  eminus  tantttm  hofiem  infefiavere : 


uti  Drufm  vicifim  iis  contemtis,  cafiellum  contra  eos  dd  LupU  &  Eltfinis  confluenteuf 
Al**dque inChattis,adipfium Rhenum  ,exflruxerit .  Vellejus  di&olib.  11,  de  Tiberio 
fao :  Pietai  c/farem,  p*ne  obflruflis  hieme  Alpibus ,  in  urbem  traxit ,  dd tutelam  im- 
fjrti.  eum  V(r^  initio  Yeduxit  in  Germaniam-.in  cujusmediis  finibus,  ad caput  LnpU 
flwinu  9  hiberna  princeps  digrediens  locaverat.  Eumdem  hibernomm  locum  iivc 
^ftellum  difertc  poftea  ^hfinem  vocat  in  narratione  cladis  Varianae.  Lucii  etiam 

editii,  mqmz9prafeBi  caflrorum ,  eorumque ,  qui  una  circumdati  Aitfone ,  immenfls  Gcr- 
^tnorum  copiis  obfldebantur ,  landanda  virtm  ett.  qui ,  omnibus  difficu/tatibusjuperatis, 
^^mpiarerumintolerabiles ,visbosihmfaciebatinexfuperabiles,  nec  temerario  confdio% 
nJcfegni  providentia  ufi,  (pecuiatique  opportunitatem ,  ferro  fibi  ad  fuos peperire  reditum. 
^lllcet  clade  Variana  haud  procul  Alifone  caftcllo ,  apudTeutobuigicniem  ialtum, 
J^niox  oftendam,  fada,  protinus  Germani  ad  obfidcnda  hiberna ,  AlTonefita, 
^llcxerunt.  Ex  hisigitiu-(atisperfpicuumfit,apudTacitumquoque,  cafh/lum  LupU 

aP°fitum,  ejr  a  chattis  obfeflum,  idemcfle,quodpoftea  ^iHfonem  ipfc  adpellat.  hoc 
JM     '  quidpe 


34  PHILIPPICLVVERII 

quidpc  haut  procultumulus  Varianis  legionibm ,  ab  Arminio  csefis,  Jlrutftts  fucrat.  apud 
hoc  itcm  ara  Drufo ,  Gcrmanici  patri ,  pojita  5  quum  is  inter  Salam  &  Rhenum  resgP- 
rcndo  obuflct.  hoc  item,  &  militcis  in  eo  prcildiarios,  Germanicus  obfidtone  hoftiufl» 
libcravk.  deniquc  inter  hoc  ac  Rhcnum  novos  limiteJs  aggerefqtte  cgit.  CertumjgiH 
cft,  diftingvinondebcrc,  qux  diitingvcnda  vidcbantur  Vetranio,  ac  Lipfio.  fteftat 
nunc,  miVellcjumcumDione,  quoniam  paullum  de  fuu  caftelli  intcr fc duTcnJ 
vidcnmr,  concilicmus.  quorum  hkadconfiuentem  Lupte  Alifonifquc  exftiu6tum  0* 
tradit  5  \\\zad  caput,  id  cft,  ad  fontcm  Luppia: .  Conciliatio  faciiis  eft.  urrumquc  lun» 
ralfum  fcripfnTe  puto.  llle  ad  caput5  quia  haud  procul  capite.  eft  quidpehodieftj 
vius  Aliso,  frve alia*iiaJec1x>  Eliso,  isqui,  vulgari nunc vocabulo  c/^*'\, 
Vicum  Elfen  Lupia:  mifcctur :  a  cujus  conflucnrc  ipiius  Lupisefcns  vi  haud  ampljf 
millibus  pafllium,  cum  opido  cogncmine  Lipjpring ,  abeft.  Iplc  autem  vicus  #P 
haud  dubie  cft  Caftellum  e'a,V«>  ,  five  o^/o;  quum  iifdem  pene  liicris  nomcncji» 
amiquum  in di&o  vico  exftet.  qucd  antiquis  Geimanis  diccbaiur  E  l  s  o  n  .  alia autfll» 
dialedo ,  &  caftellum,  <5c  flumen  didum  fuifle  A  l  s  o  n  ,  adpofirus  flumini  alius  vi^ 
ncminc  \^lljhem ,  apcrte  tcftatur.  Prolcma?us  cquidcm,  cunda  pro  fuo  morc^' 
bans,  Alifonem  Rhcniripaeadpofuit,cxadvcribColonix  Agrippincnfis.  contra  vctf 
Novefium.chcriorisripae  infra  Coloniam  opidum,  trans  Rhcnum  in  Ali^*! 
iitum  tranftuKr.  Vidco  tamcn  quofdam  eflc,  qui  Prolcman  Ava«w  aliudfaccrc  v*1 
ab  Vclleji  Tacitique  ^Alifonc,t\  Dionis Elifone.  verum  hi ,  quum  omnia  rcliq113  \ 
lemci  per  Gcrmaniam  rcdis  vcrifquc  fitibus  locata  probaverint  5  jiircinhoc*** 
A>«V«  fubfcriptioncm  mcam  mercbunrur.  Ceterum  Alisonem  caflek»^ 
fusin  validiflimamm  Gcrmanixgcnrium ,  Cheruicorum ,  Chattorum ,  SigamWjjJ 
item  Tubantum  ac  Marforum  confinio  crcxitj  uti , pratfdio  illic  in  hibernis^y 
Jiicmomneisfimulcontineret.  Dcfundo  poftea  in  Germania  Drufo,  ArA*1  \ 
htes  prafidiarii,  juxta  caftcllum,  ccu  ducifoo pofucre 5  apudquamluppliariofl^ 
ftatis  diebus  feftum,  militumque  decurfioncs  fiercnt :  ut  fupra  in  Vangionibus 
gontiacum  notatum  eft.  In  iifdcm  hibernis  Tibcrius  excrcitum  locavit  5  tefte  %V 
Varus  etiam  ibidem  cum  cxercitu  cgit ,  antcquam ,  ab  Arminio  per  dolum 
in  Tcutoburgienfi  faltu  infidiis  Germanorum  opprimcrctur  5  qucd  infra  in  Chcr* 
fufiuscxponam. 

a*W*j  l  v  p  p  i  a  cft  Ptolemzo  opidum ,  in  mcdiis  fere  rorius  Gcrmani* 

citur^,cc^cmcumflumme,cui  adpofitum,  vocabulo , quis  noncredat^j 
fcanc fentcnnam,  quod in eodem , cum Veteribm cis  Rhenum ,  latitudinis  g^lli 
PLoJe,mumrxD/itum,qucmadmodumhodie  Santen  &  Lippe.  Cetcrum  quefli< 
dum  ipfius  flumims  vocabulum  bifariamapud  audorcs  fcribitur  nunc  unicoP,  % 
nuncgemmato,Z^/>/4:  fic  &opidumei  adpofuum  apud  eumdcm  Prolerrtftfn1 ' 
Vi  ii  cftAajw  connumeramrqueibi  in  tribus  clariffimis  Gcrmania' locisj  qu°  ^ 
idiqua  duo  funr  ^fmifia,  &  Eburodunum.  0 
Arque  ha?c  duo  funt  loca  in  anriquis  Sigambrorum  finibus,  veremm  *xKo- 
monumennscelebrata.  Ca:temm  L i  M i  t e s  quoque iftos,  atque  Acgf.R^> 
ium  meminit  auOor  nofter,  uticommode  invcftigare  poffimus5  unde  &  quo^ 
nicuscumcxcrcituprofeausfit,  antc  difpicicndum  erit.  C*far,  inquit nofl*'' u 
tatgumurnaveStSdiumlegatum  cumexpedita  manu  irruptionem  in  Cbattos  f^L$' 
i{leaudito%caneIlumLuttARuminiA^tnnttt^.ur^^:  /*L  _>  j  .1 


cunch 

Silius 


r~~*  -r-,uu  ^A^ciiub  legarus,  auctore iplo  Tacito,annal.  lib.  i.  ^rfJ^ 
Jgitur manum e  ivlegionibusa  MagontiacoperTaunummontcm  in Chattctf^^ 
Jimo  itincrcduxit.  Ipfe  Germanicus,  duabus  legionibus  a  Magontiacoad  Ara^^ 
rum  deduclis ,  atque  illic  totidem  adjundis,  porro  ad  Vetera  defccndit;  ubi  P°> 
cxitruxeratantebiennium,  auCrore  ccdcm  Tacito ,  in  codcm  annali.  illicaliis1^ 
adftimtis  duabus  legionibus,  Rhenum  ponte  tranfgrcflbs ,  cum  vi  in  univcrf^^s 
jubus,  adAhfoncmcaftellumperrexit,  eodem  itinere ,  quo  ante  biennium  %fi 
cujus fflcmuut  auOot codem  libro.  Pofiquam  cnim  fcditionem  in  caftris  V^>^ 


Rcfbf 
cntire 

60 
haud 
icflu- 

ipjius 

KjllS 

uteni 
:  ttir- 


jjrfl 
ni- 

fr 


f 


GERMANI^    A  NT  I        L  I  B.  III. 


cdaverat ;  ipfi  militcs in  hoftcm  fe  duci  poftulabant.  fiquitur ,  inquit  auclor ,  Ardorem 
wuuum  Cafar :  juncloque  ponte,  tramittit  duodecim  mtllia  e  Ugtombm ,  fcx  ejr  viginti 
\octas  cohortes ,  oclo  equitum  alas ,  quarum  ea  feditione  intcmerata  modestia  fuit .  L*tit 
neeJueproculGermani  agitabant ,  dum  jufiitio  obamiffum  Augustum ,  poH  difcordtis  atti- 
**tour.  o#  Romanm  agmine propero filvam  Cafiam,  limitemque  a  Ttberio  cceptum,  fcin- 
*/'  ca&ra  in  limite  locat  xfiontem  ac  tergum  va//o,  latera  concxdtbm  munitm.  inde faltus 
Jwrcspermeat :  confu/tatque,  exduobm  ttinerihm ,  breve  ejr  folttum  fequatur ;  animpe- 
tttm%  &  intentatum,  ecque  hoslihm  incautum.  DiiecJa  /ongiore  via}  cetera  adcclerantur. 
poftea  :  ventumque  ad  vicos  Marforum.  &  paullo  poft  :  quinquaginta  mi/ltum fpatium 
Jerrofiammifque  pervaftat .  non fexm  nonatas  mtfrationem  attu/tt.  &  mox  :  Excivit  ca 
€i  Bwft erosy  Tubantes,  Vfipetes :  fa/tufque  ,per  quos  exercitui  rcgrcffm ,  infcderc.  quod 
ZP*rum  duci  \incefitque  ittneri ,  ejr  prcelio.  pars  equitum  ejr  auxt/iariAcohortes  ducc- 
afJt :  mox  Frima  legio  :  ejr ,  mediis  impedimentu ,  ftntflrum  /atm  Vndeviceftmani ,  dcx- 
trum  £>uintani  c/ausere:  Viceftma  lcgtoterga  firmavit  -yfoH  ccteri  fbciorum.  Sedhofies7 
°nec agmenfer  faltm  forrigeretur ,  immoti :  dein  latera  ^ejr frontemmodice adfu/tantes, 
°t*  vi  novifiimos  incurrere.  turbanturque  dcnfts  Cermanorum  catervu  leves  cohortes, 
jto  Crfar  3  advecl m  ad  Vtccftmanos ,  voce  magna ,  hoc  illudternfm  obltterandd  feditionts, 
*mitabat  5  fergerent ,  proferarent  cu/famtn  decm  vertcre.  Exarsere  animts-  ttnoquc 
lj^et?  $     ?tum  tJos7em,  redigunt  in  aperta,  caduntque.  fmul  frimi  agminis  copias 
vasere  ftivas ,  cafiraque  communivere .  Jg>utetum  inde  itcr.  fidefque  recentibm  5  ac 
rtorum  ob/ttm  miles  tn htbernts  locatur .  A  Veteribus  excrciuim  ciu&um  ,  jam  antea 
ixi.  cui  rei  fidem  maxime  facit  hic  auctoris  locus.  nam  Viipctcs  inrer  Roreamnis  con- 
^cntcm  &  Rhcni  divortium ,  hujusfluminis  dextram  ripam  Coiuiflc  jam  fupra  patuit 
^  apcrtius  mox  infra  patcbit.  Brudcros  item ,  Vfipetibus  conterminos,  &  Marfos 
3tque  Tubanteis ,  circa  Amifiam  &  Luppiam  amncis ,  junctas  inter  fe  habuiiTe  fedeis 
P°ftea  oftendctur .  Hi  igitur  populi  facile  faltus ,  per  quos  exercitui  Romano  rcgreflus 
ei'^t,  obfiderc  potucrunt .  Rcgreflus  autcm  erat  per  idem  iter,  quo  vencrant  5  id  efl,  per 
^mitem  a  Tiberio  a&um,&  filvam  Ca3fiam,vcrsus  Rhenum  &  Vetcia.  Eodem  itinere, 
^  Veteribus,  per  iilvam  Cafiam ,  &  diclum  limitem ,  atque  hinc  brcvi  illo  ac  folito[ 
'obiennio  poll  idem  Gcrmanicus  ad  Luppia:  adpofitum  caflellum  Alifonem  obfidio  li* 
berandum  profcftus  eft :  direaiflima  fcilicet,  ab  occafu  folis  ad  ortum  vcrsiis,  via 
popterdextramLuppiaeripam.  C^si  a  igitur  Silv  a  ea  e(t,  qua  nunc  partem 
^  Chvienfi  ducatu ,  partim  in  Veftofalia  inter  opida  Wefe/  &  Coesfeld  protenditur. 
^odcmitcm  itincre ante  bicnnium Germanicus ,  in  Chcrufcos  expedLtionem  fadurus, 
^cwam,  inferioris  exercitus  lcgatum  cum  XL  cohortibm  Romants,  diffrahendo  hofii^per 
^&eros,  adfiumen  Amifiam  miftt :  eodemque  poftca  itinere  a  Teutoburgicnfi  filtu 


Jdiit  Caecina.  de  cujLis  reditu  fic  audtor ,  eodem  annali  i :  Cacina,  qui  fuummi/itent 
uccbat ,  monitm  5  quamquam  nottsitinerthus  regredcretur ,  pontesiongos  quam  maturriml 
ioc/ Crare- '  ^n^u^m  *  trames ,  vafias  inter  pa/udes ,  ejr  quondam  a  L.  Domitio  aggeratm: 
e  cra  Umofa  ^  temcja  gravi  C(em  9  aut  yjv#  inccrta  erant :  circum  fitvx  paulatim  adclines. 
v*ft  tnm  Arminim  imflevit,  conpendiis  viarum  ejr  cito  agmine ,  onufium  farcinis  armifque 
1  ttem  cum  anteverttfjet .  C&cim ,  dubitanti  quonam  modo  ruptos  vetufiate  pontes  repo- 
€re*i  ftmulque propulfaret  hofiem ,  cajirametari  in  loco  placuit ;  ut  opus ,  ejr  alii  proelium  inci~ 
diT*  Bar^ari » ftrfiingerc ftationes  ,feque  inferre  mtmitionibm  mji ,  laccffimt ,  circumgre- 
Aj*tur>occurfat.  mifcetur  operantium ,  heilantiumque  clamor-y  ejr  cuncla pariter  Romants 
Verfi :  locm  u/igine profunda ,  idem  ad  gradum  inftabilis ,  procedentihm  luhricus  5  corpora 
pQd  *  ^ortc^'->  nee/ue  tibrare  pi/a  inter  undas  foterant.  contra  Cherufcis  fvetaapudpaludes 
*»cl'a '  ?rocera mem^ra  •  hafta ingentts  ad vulnera  facienda,  quamvisprocul.  ?(ox  demum 
lofulj1"***? tUm  ^imes  tdwrfa pugn<e  exemit .  Germani  ob  proff  era  indefefii,  ne  tum  quidem 
qUe  f  ^te^  quantum  aqnarum  circumfurgentibus  )ttgis  oritur ,  verttre  in fuh\ecla.  mersa- 
ptnd'**0'®'  0bruto quod cffectum  operis,  dupiicatus  militi  iabor.  guadragefimum  id  fii- 
toq       C*ctnA parendi  aut  imperiUndi  hahehat ;  fecundarum  arnhiguarumque  rcrum fiiensy 
done  mrtirrftu* •  tytur  futura  vo/vens,  non  aliud repperit ,  quam  ut  hosiem  filvis  coerceret, 
#  Porri ^  j™'  yuantu/r2C!ue  gravioris  agminis  ,  anteirent.  nam  medio  montium  ejr  paludium 
t&batur  [lanities ,  qu<t  temem  aciempaUrctur.  ndiguntur  legiones ,  Ouinta  dextro 

lateri} 


3*  PHILIPPICLVVERII 

htcri,  Vndtvktftmani  in  Uvum,  Primani  ductndum  ad  agmcn ,  Victfimanm 'ddversfa 
fecutttros.  Wox  per  divtrfa  inqmes*  cum  barbari  fcUistpulis ,  htocamu  yattttrucifonW> 
fuhjecia  vaftium,  ac  rtfu/tantts  faltus  comflerent :  apud  Romanos  invatidi  ignts  ftnterr^ 
voces ,  atqut  tpfi pafitm  adjacerent  vallo ,  oberrarcm  tentoriis ,  infomnts  magis  >  quam  ptfdf 
giles.  ducemqueterruit  diraquies.  nam  Quinfltlwm  Varum fangvint  oblttum^&f^0 
emtrfum  ccrnere ,     attdtrtvtfus  tft  ,  velut  vocamem }  non  tamcn  obfecutus ,  &  m*00 
inttndentis  rcpulifft .  Cxpta  luce ,  mip  in  Litera  legiones ,  wetu,  an  contumactd  ,  fa0 
deferuere-  capto  propere  campo  ,humentta  ultra.  ?iequetamen  Armimus , quamquam 
incwfu ,  ftattm  prorupit :  jed ,  ut  h&sere  coeno fofifque  impedimenta ,  turbatt  circuffi  ffiild** 
inccrtus  ftgnorum  ordo ,  utque  tali  in  tempore  fibi  qutfque  properm ,  ejr  lenut  adversum  wf* 
aures ;  irrumpcre  Germanos  jubet,  clamitam ,  En  Varm,&  todtrn  tterum fato  viflfi U$&% 
fmttlh&c >&  cum  dtleciis  fctndit  agmen^cqttifquemaxime  vulnera  ingcrtt.  illi  fangviM  r} 
&  tubricopatudumlapfwtes,  txcufiisrcftcnbus  disjicereobvios,proterere)acentcs.  p^r0flS 
chca  uquiUs  labor  qu*  nc^ue  advcrsitm  ftrri  ingruentia  tela ,  ntqut  ftgt  limosa  humopoUt^ 
C<ecina ,  dum fuflentat  aciem  ,  fuffoffo  equo  dctapfus  ctrcumveniebatur ,  ni  Prirna  legio  fft 
pofuifet.  )uvtthosiiumavidttas,omifsa  c&de  pr&darnfcctanttum :  emfaqnelc^iones 
rafcentedtejnaperta&foltda.  Et  paullo  polt :  Tunc  contraXosinprtnctfta^t^ 
€um  filemto  accipere,  temporisacntctfsitatismontt.  unam  in  armts  faluttm  hfed  ta  W" 
tempcranda  :  mmtndnmqut  intra  vallum ,  dontc  txpugnandi  hoUts  (be  proptus  fi^cf  t0 
wox  undiquterumpendum.  itta  cruptiont  ad  Rhtnum  ptrvtniri .   Vuod ft  frgerent ;  V? 
fhjs,profundasmagispaludcsyfcvttiam  hoHiumJupereffi.  ^tvlclortbusdectts,  gW? 
i^u<t  domi  cara ,  qua  tn  cafiris  honefla ,  memorat .  rettctttt  de  adverfts .  Equos  debinc ,  W 
a  fuis,  legatorum  tribunorumque  ,nulla  ambitione  ,fortifitmo  cutque  beIIatoritrddit:tl{Jl 
moxpedes ,  in  ho/tem  invaderent .  Hatttminits inquits  Gtrmanus ,  //<?  cupidtnt , 
ducumfenttntiis^  agtbat :  Arminio , ftntrent  egredi ,  egreffofque  rttrfum  pcr  bumtda&^r. 
dtta  cirmmvenirent,fvadcntchatrocioraIngviomero,  ejr  Utabarbaris ,  ut  vd/Iuffi4i A 
ambirent.  promtamcxpugnationcm,plurescaptivos,  incorruptam pr&dam fort.  $t"U 
dtt,proruuntfoffas,in}iciuntcratcs^ummavalii  prtnfant-  rarofuptr  mihtt ,  &  f  % 
metum  dtfixo.  PoHquam  h&sere  munimentis,datur cohortibus (ignum ;  cornuaq«cAC  ^fi 
concinuere.  txinclamore,  &  impttu  ttrgis  Gtrmanorum  circumfunduntur ,  expro^  1 
wnhlcftlvas.necpaludesifedtquislocistquosdeos.  Hosii,  factlecxctdium ,  &  f*fkr 
l^trm0scogHanti,fonmtubarum,^ 

tur.  , r^y^^g^        ^  //-f  ^fo^/^^y .  ^rmimusinte^erM^ 

merus  tosigrave  vulnus ,  pugnamdeferuere.  vufgus  trucidatum  est ,  donecira&H* 
tnanfit.  Notfe  dcmum  reverf*  legiones  ,qu*mvis  p/us  vulnerum ,  cadcm  ciboruffi  f  f 
Jattgaret,  vtm  Jamtatem  ,copias,cunclainvtcloriJihabuSre.  Pervaferat  intertffi  ^ 
ventt  txercttusfama^  ejr  inftfto  Gcrmanorum  agmint  Gallias  ptti.  ac  ni  J^rippina  '0ff^ 
Rhcnopontcmfolviprohibuifet ,  erant ,  qui  idfiagitium  formtdine  auderent .  Haflen^ 
citus.  Pontes  L  o  N  g  I ,  fivc  anguflus  isie  trames,  a  L.  Domitio  vafias  intfi  rjytfi 
aggeratus , eodcm  haud  dubie  fitu fuit,  quo  nunc etiam  vaih  fatis  palus  in  maii^m 
rvmHam,  i^flem,  &  Lunighufen  fternitur,  longitudine  x  circiter  millium.  ^V1' 
ftcic  arcum  complures,  ex  coliibus  orientes  :  quorum  quidam  in  Lupiam  ,  ^fafi* 
liani  defluunt.  nec  fil vx  defunt .  Qupd  autem  plureis ,  ab  longis  pontibus , 
tjfe  C^cinaait  id  C*fi*ftlv* ,  obfcurtfqut faltibus  convenit,  perquos  Gerniai^> 
Vit.  ad  liu,us  fil vx  initium  orientale,  magis profund*      erant  palttdes ,  quaru* 
fuos  admoniut  5  &  in  quibus  rursum  circumvenire  Romanos  fvadebat  Aanin^;^  1 
deniquc :  nodte  ad  Rhcni  pontem  ac  Vetera  rediere  Romani.  Cetcrum  vi^% 
a  Vetenbusad  Ahfonem  caftellum ,  primus  L.Domitius,  imperatorisNero^ 
inftituifle  videtur,  quum  exercitum,  Augufli  aufpiciis,  in  Germanos  tiaflS 
ufque  duceret;  ut  audoreflTacitus, annai.  iv.  Is  tunc  Per  paludeis  inter 
i~*lern  &  Lunighufen ,  tramkem ,  traniduccndo  exercitui ,  acgeravit.  Eadein  P°l  c$ 
u(useftTiberius,C.Cenforino,C.GalloCoss.  anno  vin  ante  narufl1  ^ 
lmmjqua  expeditionc  Sigambros  Chattofque  vicit,  atquein  Galliam  trad^1 '  15 
etiam  hibernis  ad  Alifonem  caftcllum  eumufum,  fupra  ex  Vcllejo  cognoVJ^c 
lgiturlimitem,  aggerefque,  haudproculRheno,  infilvaCxfia,  circaopi^^- 


trs0 
mort, 
ruft* 
ervh 
tk* 
tn0 
'oc0 
liljtri 

m 

ftrW 

0S, 

fm 
rrint 

btf* 
t 

0 

0 
•t«t> 
tf? 
0) 

k 
rfs 

t: 

0 

rti 
t 

If 

'* 
p 

t 

r 


i 
C 

h  ' 
h 

i 

; 


GERMANI^  A  N  T  I       LI  B.  III.  57 

Scfomhtke,  agcre  ccepit.  queni  rx>ftea  Germaniais ,  quum  in  Marfbs  exerdtum  du- 
Cefet,  unacumfilvafcidit,  atque  disjecit  ;  quo  caftris  lccandis  pateret  fpatium.  nam 
quodLipfius  pro  vccc  fandit ,  mavult  lcgcic  (candtt ;  idparum  dexrrecorijecifleeum 
^iftimo.  limitcm  equidem  pctcrat  Geimanicus  cum  exercitu  fcanderc :  at  qucmodo 
ttvm [>  Malo,j£/W//,  voccmutriqucaptam.  quidpe&filvam  fcidit,  id  eft,  cecidit  • 
^  ]iniitcm  lcidit,  id  eft,  perfodit ,  ac  disjecit.  hinc  cafiris  in  ipfb  limite  locatis  ,fiontem  ac 
tergum  vallo ,  latera  concddtbm  munitmfuit .  Poft  bicnnium  vcrb ,  quum  liberato  ob- 
«dione  caftello  Alifone  eadem  hac  via  ad  Verera  revcrfurus  eflet,  quia  ipfe  Tiberii  limi- 
lo  rU  dis*ecerat>  pon;cfquc  Dcmitii  vetuflaie  rupti  forent;  cuncla  tmer  cattellum ,  ac 
ntnum,  novts  Itmitibm  aggeribufque permunivit .  Lipfius  autem  cur  fuper  hoc  Tibcrii 
'niiteambigucrit,  ad  fecernendos  difcrimtnandofque  Cermanos ,  anproazgere,  acvia 
/'«^«jfuerit,  equidem  miror.  poterat  certe  id  ex  fimilibus  Taciti  locis ,  paflim  nota- 
facile  difpicere.  quapropter  etiam  meliori  mente  mox  infra  hac  fuper  Domitii  pon- 
ibus  bngis  notavit :  Vtdes  autem  ex  hujimtltbufque  in  Tacito  locis ,  quam  vetm  in palu- 
nbus  aggerund<e  terramos.  quodgenm  Pontest/!ggeres,  Limites^Ka),  dtcuntur.  quaivox 
Foifrema  etiam  hodte  Batant*  famtltaris.  Tacitus hiftoriarum  III :  Sislere  Tertiam  le- 
Vonem  inipfo  vU  Votiumt*  ^gterc  jubtt -cui  junclaaUvo  SeptimaCalbiana  ,patenti 
mpoflatt ;  dcin  Septima  Clauata»atagrt Hi  fofia  (tta  locm  erat) prtmunita 3dextro  5  Ccla- 
*ler  apertum  limttem  •  mox  Tertiadecima,  denfts  arbufits  interfepta.  Hic  aquilaiu  ftgno- 
rnrn%  ordo.  Latos  fuuTe  hujufmodi  limitcis,  Cum  cx  pra-fenti  audorisnoftri  hiftoria  per- 
'Picuur,  tiam  ex  Marccllini  lib.  xv5ubi  lacum  Brigantinurri  mcmorat hor rore  fquaten- 
***mfUvaru  inacccffum ,  nifiqua  vetm  illa  Romana  virtm  ejr  fobria  iter  compofait  iatum 
Dc  cetero  notandus  hcic  cft  vulgatus  a  Strabonc ,  ac  longe  in  alios  quoquc  auao^ 
fes pervagatus  crror  fupcr  Sigambris :  dc  quibus illc  fic  in  lib.  vi  1 5  ao«w  S'  <U„ 
*,  rm  s*p«pC/j»v  iwse©"-  Std  &  Sugambrorum  exigua  reslat pottio.  Straboni  credens  vel 
^fTragans  Martialis,  carmine  ad  Dcmitianum  fic  cecinit :  ' 

Crinibus  tn  nodum  tortis  venere  Sicambri. 
Et  hunc  forte  fequutus,  velimitatus  Claudianus,  in  pancgyrico  dc  quarto  conlulatii 
,  Honorii,  ubi  Stiliconis  res  in  Germauia  geftas  narrat,  fic  ait : 
K^inte  ducem  notlrum flavam  Jfarscre  Sicambri 
Cdfariem* 

Si  vcrum  cft,  quod  Suabo  tradit;  nempc  partcm  Sigambrommin  GcrmaniS fuiiTc 
tthcTam  :miror  cgo,  nullam  omnino  corum  ilJic  fieri apud rerum audores mentio- 
nem ,  poftquam  ea  gens  a  Tiberio  in  Galliam  traduda.  nam  nequeTacitus  in  Ger- 
maniarcbus,  m  Sigambromm  finibus,  codem  tempore,  quo  Strabo  fcripfit  gecgra- 
Ph'ca  fua,  geftis,  neque  in  reliqua  liiftoria  fua,  ne  in  libro  quidem  de  Germania ,  quid- 
SnamdciisiPemorat.  contra vcro fic fcribit, annal.  xii  : Prtcipua Silurum pervtcacia. 
V'*',  *c"r'debat  vulgata  imperatoris  vox ;  Vt  quor/dam  Sugambrt  excift ',  &  in  Callius  tral 
^'f0re»t^itaSiIurumnomenpenitmex/Iingvendum.  Et  cur  parti  eorum  pcpcrcerit 
nxnus  >^  an  non  in  cadem  cmneis  pariter  ailpa ,  in  cadem  adversum  Rcmanos  pcr- 
JCac  a  fuere  5  cb  quam  tan dem  e  Germania  excifi  ,  &inGalliam  tranflaii,  nominc 
ctiam  penitus  exftinfto  f  Omnino.  Credo  igitur  Straboncm  Tenderos,  qui  in  illorum 
^manlerunt  fedibus,  pro  parte  Sigambromm  acccpiffc.  neque  cnim  alias  Tenclcro- 
Urn  ncmen  refert.  Pofteriores  vero  Romani ,  quia  clariflimum  apud  eos  erat  Sigam- 
10rumnomen  atqucfolum  transRhcnum,  tam  Vfipios  quam  Tenaeros , in ledeis 
lQnam  tranlgrcflbs,  adpellavere  Sigambros. 

C  A  P.  X. 

*De  Tencteris,  xt)  Vsipetibvs^  qui  tj)  Vsipii. 


Sigambromm  agros  fuccefllfle  V  s  ] 
anteaia?pediaum  eft.  nunc  igitur, quac 


►  IPEtes  atque  Tencteros,  jam 
-t  ioccafione,  itcmquando,  ckquomodo  eo 
fupr^an  §vcKi  ^nt ,  latius  indicandum  erit.  De  Svevisfuis(quosaliorum  efleChattos, 
*Jfik  ^lcnfum)  na;c  Ca?far,inbelli  Gallici  commcnt.  iv:  Vubltcl  maximam putant 
wem,  qu^m  lattfime  a  jfuis fintbm  vacarc  agres,  hac  re fgnificari ,  magnum  numc* 

D  rumei* 


3*  PHILIPPI  CLWERII 

rumeiviutium  fuam  vim  fuffinere  non  fotuijfe.  itaque  una  ex  parte  Z  Svevlt  circittf 
mtllta  faffuum  c  agrt  vacare  dicuntur.  adalteram  fartem  fuccedunt  Vbii.  Hos 
Svevt ,  multisfef}  bcllis  exfcrti7froftcr  amflitudinem  gravitatemquc  civitatis , 
txfeUerenonfotuiffent^  tamcn  vccligales  Jibi  fccerunt ,  ac  multo  humiliores  tnfrmio- 
rtfqueredcgerunt.  IneademcausafucruntVftfctes*  &Tcncbtberi  quos  fipradtxim»' 
ejut ,  quum  flurets  annos  Svevorum  vim  fufltnuerint ,  adcxtrcmumtamenagriscxfdfu 
&  multts  locts  Gcrmanu  tricnnium  vagati,  ad  Rhenum  fervcnerunt .  Ab  ioJis  occalu 
Vbios  arque  Sigambros  Charris,  Csfaris  rcmpore,  fuifle  finirimos  irem  ab  feptcrrm^ 
nibus  ,uxta  Baccmm  illvam  Cherufcos,  fupra  faris  claris  oflenfum  cft  arguinentfr 
Hcrmunduros  veio  codcm rempore  fuifleabortu,infradocebitur.  quapioptcr  agw** 
lltos  abuna  Chatrorum parrc  vacuos,inter  Sigambrcrum  Cherufcorumquc  fin* 
in  Vcftofaua:  partc  fuiflc  conjicio ,  circa  cpida  Ojenbrugge  &  iMwde*  Amiliam  * 
Vifurgimamneisinrcr.  vacuosaurcm  rcdditos,  pulils  pcr  Charrorum  vim  Viipc^115 
atque  Tencreris.  in  qucs  ramen  mox  Marfi ,  Tubanrcs ,  &  ali*  fubinde  atquc  alix^* 
nores  rranficrunr  gcntes ,  quas  Chattorum  impcrio  fi  ve  clicntclx  fubicdas  f  uifTe,  M 
noravi.  Ncquc  cnim  alia  Gcrmaniar  rcgio  crebriores  gcntium  mutarioncs  pai&  A 
quam  Vcftofalia.  non  equidem,  quia  mclior  przflantiorqucerataliis  partibusj  H 
quia  in  hanc,  tamquamncglecliorcm,  tranfgrcdinoviscolonisfacile  permittcbatuf. 
Ccrero,  quamyis <W**mcMtatium*umeM 

duas  rantum  fuifle  civitares  Vfipctum  atquc  TencWim,  omnino  c^o  pcrfvafu^ 
habeo.  foler  quidpc Csfar,  pro  magno  illo fuoanimo,  rcs plus  iufto  cxtollcic, 
tudinemque  augcre.  Sic  in fine commcntarii  1 1 ,  ab  nattonibus  trans  Rhcnum 
nes  ad  fc  rniflas  ait  5  quum  ramen  poftea,  in  commenr.  1  v ,  unos  Vbios  ex TranfM^ 

T\T  |t€anW;^  Codcm  col~rario,  *  comflurtbm  civitatibus ,  q**» 
trans  Rhenum  forct,  adfe  legatos  venijfe ,  ait ,  faccm  atauc  amicttiam pctentcis  ,  q^ 
dus  ranrum civitatcs,  Baravi  atquc  Canincfatcs  legatos mifeiint ,  ut  mpra  oftcnfl^ 
Caufa  rgitur  Vfipetibus  Tcndcrifquc  migrandi  fuit ,  quia  a  Charris  pellcban^: 
Migrarunt  ^mdomocumom*ibmfuUt  id  eft,  cum  fucris  atL  mulieribus ,  utairf** 
^iar,codemcommentario.  tMultis  vcro locis  HermanU  tricnnium  vagati Tuflt ,f. . 
Mbanorum, ^ingrtvawrum fChamavorum %  BrueJcrorum  ac  CMarforum  iincis,  4% 

tosvsgdantur, &tnfim,s  Eburonum  &  Condrufirln,  L-vtncrum  \Lcnuit">»P, 
tmtp,Mus,^dandifi„ndiqueCm:l  ttd Adulticostrans  Moftm  miftrunt.  ^ 
rim  Csara.mexercuu adycrsum  eosin  Condmfos  contendit .  arquc in  cuto ^ 
haudprocu Rhen.  Mofelte<,ue  eonnuentibus.irmmpentcmiliteRomano.P^. 

IfrZT  f        CZn"5rm  "  ^l"4  ™lM«dotmror«m  mulLtnautf'fi% 


j,  ™,,™*/,.  a  " " ""'''■'•^       q"f»intiir,t>usreU(tis.  e excnj"- 

rm.&quumadconfuentemMofi/U & Rhem  fe^eniJJem,  rdimkfu^defber^  »K 

liV'fam7 'Wfrty***.  mmerusUlfuit  capitum  cccc^  m^i 

tur  Vf10X  C^r' ^ 1CSatis' flbi  dcdi  neqnidquamab  S,s/mbris 

fipCtrTCuChthci01Un,tluePais^%»  bris  intratoosfineis  ^ 
™  nrn  rnp0ftCn01,b^ ™ fedeis tenuit.  Qnantus howm f«^l 
ineras, ^rorfus ;,n ccrtum eft  Ca:far tamcn, quum vtagnam^tem eauitatusm^ 
fimm,Jfrmu^timnamtUi»^  I3CCC  ^^«liofuiflefhaudobf^^ 


0 

\td 

K 

fu 
> 

•S 
ic 
is 


GERMANI/E  ANTIQ^  L  I  B.  III.  & 
ttus  b  CCc  trans  Rhcnum,  clade  fuorum  audita,  fugiftc  indicat.  unde  Plutarchus  quo- 
SUC  111  Ca:fate,  0'Alyovg,  inquit,  Ttvg  amm^i(Tav\ctg  avhg  vmli^av\o  ZxyapSpQi •  id  eft; 
faucos  RhenumtrarfgreJJos  rursum  receperunt  Sugambri.  Exiguus  hic  numerusin  tan- 
tam  brevi  temporislpatio  excrcvit  muhitudincm ,  uti  Sigambris  in  Galliam  tranflatis, 
ipfionme  eorum  folum  obfedcrint,  perpetuoque  in  pofterum  tcnuerint,  nifi  qua  Bra- 
^eri  ab  oriente  fubgrefli  funt  5  ut  infra  oftenderur.  Atque  xxxix  annis  poft,quamex 
IpalMin  Gcrmaniam  revemfient,  L.  Domitio,  P.  Scipione  Co  ss.  anno  ante  natum 
fefum  xvi ,  primi  Tranirhenanarum  gentium ,  una  aim  Sigambris,  bellum  Romanis 
111  Gallia  intulerunt,  tam  formidabile,  uti  iplum  Cafarem  Auguftum  urbeRomS 
^cexciverit  5  teftc  Dione in lib.  liv:  oc  JSj  piji^&TM  ron  wpGavJavTolgP^patoif 
^6fa(*uv  ,oo~7rzp  Txrif  KjTov  Avyxqov  kx  t«?  mAitig  ,  <stf2<,TQvg  KiXrov^  efflijo.  2w« 

^fi&poi  rfc  y$  ^  Ovo-i7Tilaf  Ti  Hj  TiJtjijooi  to  fJLiv  7reuTov  h  iv)  o-(piTipa  Tivds  avrcov  ovMaGov- 
^vi^av^coauVjlmiTa^i  ^  tov  tfluvov  chaQafligt  rlw  re  Yip^avlav  ,  ^  rh/j  ra/\arlav  itei]- 
WTqcujj.  id  cft :  cjMaximum  ea  tempcslate  bellum,qttod  ipfum  adeo  Augusium  urbe  extraxif, 
contra  Germanos  fuit.  Sigambri,  Vfipet* ,  &  T encleri ,  frimitm  qttofdam  Romanorum  in  fuo 
J°lo  deprebinf  s  m  crttcemegerant.  deinde,  Rbeno  tranjmiffo  ,  Germaniam  Galliamquede- 
Pp'dati  ftterant.  Confequuta  tunc  eft  nobilis  illa  cladcs  Lolliana.  Pax  cquidcm  mox 
wcta,  cblide(que  a  Germanis  dati.  quos  tamcn  rupta  pace  paullo  poft  prodiderunt. 
}  ^tabolib.  VI I  :  Hp£av\o      rx  TxroXipx  XxyapGpoi  ,  vsAlo-iov  oUisvJig  rx  fLvx*  MiXuvc* 


j  qtu  principatu  potitt, 

toque  deturbati  postea ,  rttrfum  deficientes ,  fideatqueobfidibusprodith.  Hinc  Dio  eodem 
Jibro,  M.  Mcflalla,  P.  Sulpicio  C  o  s  s.  id  eft,  i  vannis  poft  :  i  o  J  Wo  r*To  £  rcZ  \pxo-ca 
cujuiQfj-r  n  J.vpdpfy*39  £  *  ovppdxav  avT,hd  n  riw  t*  hkyx<?x  a7ns<rtav^  hd  T^g 
^^aTog i*n  e6eAoJouA«v  9isroM^^ivTCt)V  cr(p'iG~i,  r're  vTnjxoov  Gr&>caTiAa€i,rxc7rpc0Tovs 
^OCpdcret  £  iop^fjuu  ^  vuv  7rt(H  r  TX  Azsyx<Tis  (Sajaov  iv  Axyiovvco  TiK^oTtpLiTamuc^idf^jj^* 
J  tqvc,  KsAtoW  rn^wetg  r  tfLvov  chaZatvo,nctGikvkH3'A(>l'  ^  fitTct  t5to  «f  n  TiwTOv(ri7riruf 
avxlw  iiw  r  BaTuxuiv  vnoov  hiQn*    i7rt  T  T,vpttU,Gp$a  iKiiQiv  tmmPiXQvv  ,or/%Vflt  i-mptyq- 

3orev.  Hoc  eft  :  Idem  hoc  Drufo  ettam  evenit.  Hic,qunm  Sigambri eorumque  f  cii  propterab* 
fentiam  Augusli ,  acquia  vtdebant  Gallos  jugum  fervitutis  gravatimferre,  bellum  moviffent^ 
primitm  fub]e&orum  motum prtoceupavit,  Gallorumprimortbm^fub prdtextue)us fefii,  quod 
hodieque  Lugduni  ad  aram  Augutti  celebratnr,  evocatis :  inde  Germanis  itcntus ,  quando  Rhe» 
»um  tranfnent ,eos  repulit :  atqtte  ipfe  poHea  in  Vfipetarn  fineis,  fecunditm  infulam  BaUvorum^ 
*t%  inde  in  Sigambrorum  agros  tranfgreffm ,  magnam  agripartem  vaflavit.  Et  paullo  poft: 
§e  to>  jjg/  T^gr  TsroMmv av^ig'u)p^vi(rs  ^  ^TQVTi  vlwovtmyiic*)$'/it  fcrovg  Ovo-imrct? 
^i^pi^aro*  tov  ti  Aamout  tfyvfyfi  i:  rrjv  r  TvyctfxZpuv  iv&ate  •  hoc  cft :  Initio  veris  rur- 
V4*  *d  bellum profelim,  Rhenttm  tranfiit ,  Vfipctas  fubjugavit ;  LupUque  ripisponte  junclis  im 
Sig*mbrosirrupit.  Ex  his  patet,  Sigambros  tunc  tcmporis  trans  Luppiam,  id  cft,  in  dex- 

^tii  ejus  rip^  fLli{fc  nunos .  Maribs  huc  a  Rheni ripa  fub  idem  tempus  confugifle ,  infra. 

^ftendam.  Limitcis  igitur  Sigambri  tunc  habuere  forte  iftos :  A  meridie  &  ortu ,  ad 

^uppise  ufque  fontem,<JUOs  antea.  inde  ab  feptemtrionibus,ipfo  Luppia,ad  opidum  uf- 

^Uc  tunen,  a  Marfis  feparabanturj  ut  infraoftendam.  inde  ab  occafu,linea  ad  Rora:  Len- 

n*que  confluentcis,  a  Tenderis.  hinc  rurfus  ab  feptemtrionibus  Rora  ab  iifde.  inde  ab 

0ccafu,Rheno  ab  Vbiis  arcebantur .  Tenclcri  autcm  a  mcridie  &  ortu  Hmiteis  habuere 

^odo  didos.  a  fcptcmtrionibus  Luppia  ab  Vfipetibus  dirimebantur.  ab  occafu,Rheno 
a^    ..  -  « 


^uaUaline^,  \  dictoopidoad  Luppiam  &opidu  Lunen,  primum  a  Sigambris,  dein 


veroa  Marfisdifticrvcbantur.  a  mcridic  intcr  eosarqjTenderosfuitLuppia.  Poftquam 
f$  S)'gambri,  af  bcrio,  C.Cenforino,  Afmio  Gallo  C  o  ss.  id  eft,  anno  antenatum 
cium  vi  ii  7  inG^lhmV/adudi^uniVfipetesatqueTenaeriomneeorumtransRhe- 
Uui  folum  obfcdcrunt ;  ita,uti  Vfipercs  totu  id  habucrint,quod  antea  una  atm  Tencle- 
ispoffidebaht5Tencteriaute  fcLquod  Siganabri ad  Chattos  ufque.  Hincauclornofter, 

*  D  2  inlibro 


Early  European  Books,  Copynght  ©  201  2  ProQuest  LLC. 
1516/D  ^ 


Ip  PHILIPPI  CLWERII 

in  libro  de  Germania :  Vroximi  Cattit,  certum  )am  atveo  Rhenum,auique  termimeffiff 
uat,,f,pu  acT enBcri  colunt.  &  mox  :  luxta  TeniJcros  Bruckrt  olirn  occurrcbant.  Vbi  equi- 

de  primos  a  mcridic  proximofque  Chattis  facere  videtur  Vfipios  •  poft  hos  vero,  vefifc 
ieptemmoncs,  Tcnctcros.  vcrum  ordinem  eum  heic  pervertifle,ciim  ex  Dionc.tuttieX 
iphusa  holocoquamlucidiflime  perfpicitur.  Dionamque.utuipra  rda.um.Rhenidi- 
voruofic  Batavorum  infuk-  proximosfacit  Vfipetas  :  &  ipfeTacitusin  hiftor.  iv.Vbiis 
TencW  eren.m,  quum  Germania:,  Civile  duce,  a  Romanis  dcfcciflcnt ;  Vbios  qao- 
quc,  fiyc  Agnppinenleis,  Romanomm  coloniam ,  in  belli  ibcietatcm  haud  trari&mfc 
indigne  fe.cbant  Tranfrhenani.  unde  aucror ,  Tranfhenanis,  inquit  ,gentibm  iM<?  „ 
■vttM,  opulentta,  auliug.  neque  almmfnem  belli  rcbantur.  auam  fipromifcuaca  fedes 
Ce™*™f°™  UutJIS)etla ,  rbio,  quoqucd^er/fet.  lgl,urTji7eri,  Rhcno  difcrctam 
m'iS[s'e&-u<man™**tud  Mniibenonnsdifmu* 
guibos  i  fcihcet  ab  Vbiis,  de  quibus  he.c  agitur.  &  idco  cx  omnibus  TnnhhenanisTeO- 
fteri  legatos  mittebant,  quiaproximi  Colon.a:  Agrippinenfium.  Neque  .amen»* 
audtornoftcrTcnacrosadBruaeros  ufque  extendit '  quidpe  poftTiberii  impeaW01 
tcmpora  «a  B,ua«o,um  aucia  eft  dvitas,Uti  fineis  ng.orum  fuorum  ad  Luppi*<#? 
fupcorcm  r.pam  protulcnnt,  Mafis  in  civi.atem  corum,  ut  ego  arbritmr,  conipntat*1 
qua  tunc  contcrmina  occurrebat,  ut  infra  oflendetur,  gens  Tcnacrorum. 

'C  r m"°nC  Vi,P£I,lvs'  Sigambrorum finibus cedent  regionesi^ 
Monaftencnfis  agn  porno ,  qua  opidula  fternuntur ,  Olfcn ,  Haltcrcn ,  Dulmcn ,  G*«f 
Z     '  m  f  *  V*  C1,Via;  paB °nulis Tranh henana ,  comitatus  Rckelmkbuf»,  * 
pioxum  Mai^hicnfis  eom.ta.us  pars,  qua  opida,  Dortmund.Caforp,  Boium,  Bff»-  .  t 

adfixl  M^lnC  A '  VCr°'  altC1'a  Maidlie»''s  wmitatus  pars ,  tev*  Rorz  amn^ 
Zenl'  f  duCatusmM'ma      S  i" qua opida  Keifersmerd.DupdorpfM"' 

Zmnsp.Stetnbach :  ex  com.tatu  Luppienfi,  iplum  opidum  Luppia  •  ex  eui'copatu  &>* 
bornenf,  Bokc  bSoltkote» :  deniq£ ca  Veftofalis pa^qXe, lX^'^' 
chienlemque  &  Waldecenfcm  comitatus,  epifcopammque  KSXnfe»  K 

,&am'clT 


^TW*  £>WTO^f,  «riwi^Jian-in*,  Uffl 


^ZmtT^/IrT  ^  f""  M>  ^rnbrosLpt  pcrquc  eos<» 
U^J^^l^*"**'  Id  Mi  "  l'ceM>  SigaUIrumin  CM%L 
fiU  fmttmorum  auxslta  ncgavcrant  ,  mim  popuU  viribus  facla  expeditio  #C, 

IZ  yreDfU'"s  'rnprudcntibus  regiJJ peragravit  V.furgJc,^^ 
ca(ll  "T  mV,  4/~a*V,'  "  hitm's  ^AJas^prMcrLql  cxamc» 

W/„OT    dcterrmffent.  ^apropter  ncc  Jtra  proccfit  ,  &  rmt**fk 

JZTjtcT'  re"'d"m  •  JfJho  ,uU^rUK> 

VcrtcTLs     '"S^o^conctvocircumchfus,  haudproculabfuit,  q  jtotocu»^ 

grcf,- vtcltmdc^emsaquefuafiaaUifccfcrc.  cx eo namquc fropiu,  Jretso»"»^ 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB.  III.  4I 
*w  Untum  hoftem  inveftavere :  ita ,  uti  Drt/Jus  vicifiim  iis  contemtis ,  caflellus  contra  eosad 
LuppU  Ehfonis  confuenteis,  a/iudque  in  Chattis  ,  apud  ipfum  Khenum ,  exftruxerit .  JEx 
«is  patet ,  eodeni  in  loco  in  Drufum  invaiifie  Sigambros ,  in  quo  poltea  Cacinam  Ar- 
nunius  cumChemfcis  invafit  ;  id  eft,  interiilvam  Cafiamck  Luppiae  Eliibnifque  ccn- 
«uenteis.  Cetcrum  amicos  heic  vocarDio  Vfipetas  5  per  qucrum  fincis  Diu'berat 
^grcdiundum :  hofleis  autem ,  Sigambros;  in  quomm  finibus  caftellum  exftruxit. 
•Jentteros  equidem  non  nominat :  atquia  neque  ipfi  in  Galliam  cum  Sigambiis  tra- 
du&i ;  pacem  eos  atque  amicitiam,  una  cum  Vlipetibus  accepiflc,  maxime  crcdibile  cft. 
Hax  igitur  de  origine,acfedibus  Vfiperum,Ten£terorumque.  Nomina  eorum  varie 

^oapudauftores  vaiios,  plerumque  mendose  a  librariis  pericripra  lcgunmr.  Caiar,qui  pri- 
n}us retulir, commeat.  1  v ,  adpcllat  Vsipetes,&  Tenchtheros.  In Ap- 
pteni  de  bellis  Gallicis  epiroma  fic  Jcgitur:  oi  ^vmruv  i\,  £  Tavx^teav  nos-a^tKovJci pv- 
Octitq  spctrtvripoi  tb  X)  cL$pct,Tiv\oi  oTwtKtmam .  iatis  mcndcse,ac  barbare.  quid  enim  fibi 
*wt ,  ol  pv&aLdic^  Lcge ,  Ovav7n\cov^  TctyxQioM.  re&eque  omnia  conftabunt  in  hanc 
^ntcntiam  :  Vfypetum  vero  ejr  T  anchtherorum  cccc  mi/Iia}armata  fmu/atqueinermiay 
c°»trucidata Junt.  Apud  Plutarchum,  in  Ca>iare,  fic  mcmorantur :  Tpawpivtjfa  &  avStg 
c  ^cttatto  tm  raq  tv  tjj  KiAwKij  itwa^u^ ,  rs-ohvv  Kctja^apCavtt  •zrohtpoy  tvry  x*>(>&  ,  iv* 
^typctviKuv  tdvav  pttyzXuv  tm  Kct[ctK^v\oti  yvjq  aprt  rov  ?lwov  <JW£e£Wnyv,  cv$  l7mq  Kati&ai 
T*S  vrj^xq  y  rxq  Je  Tivnfiug.  Horu  ultima  lcge  fic  :  apTt  f  flwov  <ha€i€t}xdrav.  Ovrimrcee 

2UKct*QV(ri  T^g  Iti^q^q  TtyKTioovc,.  &  conftabit  oratio  in  hanc  icntcntiam  :£uttm  verb 
Crfari  i  Calliamad  copiasrcvcrttjfet,ingcnsibiojfcnditbcllum ,  duabw  gentibus  Cermanicis 
™*gnts  ad  qutrenda*  fedeis  nuper  Rhenum  tranfgreps .  Vftpetas  vocant  altero s ,  alteros  vero 
fwcleros.  Apud  Dionem  quoque,  loco  fupra  citato ,  Te*]^e<  lcguntur ,  proT^*™  oi. 
Apud  Sirabonem,lib.  vii  jNWwi»  vocabulum  legitur,  pro  Ovo-tma?.  Ptolemaus  ut 
omniafere  in  Germania  mrbavit,longiflimo  intervallo  diftas  duas  nationes  ab  feinvice 

1  <iisjunxit  :  vocabulaq;  earu  illiccorrupta  Ttyyeoot ,  &  owWi,  pro  ityKnoot,  &  Ova-tmot. 
Scd  notandumeft;  a  principioquidem  Vsipetes  didosfuiiTe,  aCxiarej&r 
iis ,  qui  commentarios  ejus  in  confcribenda  hiftoria  iequuti  ilint ;  ab  iifdemquc 
Tenchtheros,  Gra^ca magis quam Latina fcriptione.  poftcriores  vcro  V s  1- 

Sop  10  s  dixere, atque  Tencteros.  Atque  hinc  eft ,  quod  Tacitus  annali  primo, 
Vjipetas  adpellat,  fub  initium  principatus  Tiberii ;  tertio  autem  decimo  annali,  fub 
Ncronc,  &itemin  libro  de  Germania ,  tub  Trajano,  Vftfios.  qux  equidem  vocabuli 
vanatio  male  cunofis  atque  imperitis  commenratoribus  caufam  erroris  prebuir,  uti 
diverfam  Vfipetamm  genrem  ab  Vfipiis  ftaruerenr.  Apud  ^rhicum  cofmographum 
Jeguntur  Vfippt :  neicio  an  fatisfine  mendo.  Haxdenominibusurriufquegentis. 
t  Cererum  de  Tenderomm  militia,  ac  bellica  virrure,fub  Trajani  prindpato  fic  Ta- 
Cltus  in  librode  Germania :  Tentterifuper  fclitum  bellomm  decus.equettris  dtfciplind  arte 
fr*ce//unt9  nec  ma)or  apud Cattos peditu  /aus,quam  Tenclerts  equitu.Jicinslitnere  majores ; 
pticri  imitantur.  hi  lufus  infantium^  htcjuvenum  <emu/atio}  perfeverant  fenes.  interfimi- 

Wtam,& penates,  ejr  jura poffejslonum,  equi  traduntur.  extipit filius^on^ut  cetera,maximus 
nAtu  >fidproutferox  be/Zo^ejr  me/ior.  Haud  equidem  immerito;  quandoquidem  majores 
f^nvmeri  equitcs  fuere,longa  militia  cum  in  Germania,tumin  Gallia,moxq;  rursum 
?jGermania,  perpemo  exercirari.  Hincetiamnum  fingulare  huicregioni,  maxime 
^ontenfibus,alendorum  equorum  ftudium,equarumque  gregcs  nobiles  atque  prarclari. 
f  Ab  Vfiperum,  five  Vfipioru  vocabulo  opidu  comiratus  ritulo  infignitum  Zutphen9 
lVc  5*tfhen  adpellatu  videtur  5  quafi  huc  ufque  pcflea  tcmporis  progreflis  Vfipiis .  vc- 
Urn  hac  de  re  quod  liquido  adfirmem ,  nihil  prorfus  e  fcriptorum  monumentis  habeo. 

Cap.  xi. 

^De  M  arsis,  ac  Marsacis,^(^Marsatu. 

S^gambris conterminos  antiquirus  fuifle,  versus  feptemtrioncs ,  Marsos,  (u- 
pr5 1  didum  eft .  de  his  igitur  fic  Strabo  lib.  vi  1  :  eV  ii  ™  $j  neurct  ptpy  $  xfy** 
t7auJ1J$  rct  wfo?  q-ca  p^/aj^  uixfj       ttcZoXuv,  ^tto  f  7^yrfq  kp^a+tivoiq'  cpiov  it  toi  £ 
to  iarTTifyov  *jS  x^fot^  tcX*[(&,  n  -m\apiJi«L  wiou.  TaviK  Sfi  1»      u$  KtTmwy  pflfa* 

D  3  ^ovPci- 


t 


4*  PHILIPPI  CLVVERII 

y>v  fapcuot  •  ra  f  ty^  p&wkfa  ^\  xfyM  ,  nQam*  Uttom.  Id  eft :  Vri** 

Germanuregto  efi  ad Rhenum,  afomtbm  ejm  ufque  adoslia .  atque  cmnis  hic flumin» tr* 
clm  latm  eft  GermanU  occiduum .  Hu)us  rip* populos  quofdam  Romam  in  GaUim  trd» 
xermt .  quidam  in  interiora  mtgravcrunt  5  ut  cMarfi.  Horfi  quoque  meminitTacitus, 
annal.  1,  &  1 1 :  ied  in  remotioribus  a  Rheno  locis .  In  ripa  amnis  qua  regione  inco- 
lucnnt,  per  ic  difpcclu  difficile  eft .  itaque  quibus  in  oris  fuerint  poftquam  a  ripa  recef- 
(ennt,anteinveibgandumerit.  Tacitus  igitur,  annal.  1,  pcft  iedatam  milito» a]tf 
Vetera  fcditionem  ;  Truces  ettamtum,  inquit,  animos  cupido  involat  eundt  in  foffm, 
culumfurorts .  nec  aliter poffe piacari  commilitonum  manes ,  quam fi  ptttoribw  iwftts  hf 
nesla  vulnera  acceptffent .  Sequttur  ardorem  militum  Cafar  5  \uncloque ponte ,  tumittf 
duodcctm  mtllta  i  legtonibm,fex  &  vigtnti  focias  cohortes ,  oc7o  equttum  alas ,  quarurn  * 
jedtttonetntemeratamodefitafuit.  L*ti,neque procul  Cermani  a»itabant ,  dum 
obamifjum  Auguftnm.poH  difcordiis  attinemur.  i_At  Romar.m  %mtne  prcpero  fd** 
Ctfiarn,  hmttemque  a  Tiberio  captum  fctndtt.  caftra  in  limite  locat^  frontem,  ac  terg* 
vallo,  latera  concttdibus  munitm  .  lnde  faltm  obfcuros pcrmeat  •  confultatme,  cx 
tttnertbm  brcvc,  &  folttum  fequatur  5  an  impeditius,  &  intentatum  conuehofitbus  inc# 
tum.  Vileclalongtorcvia ,  cctera  adcelerantur .  etenim  attulerant  'exploratores ,  pf 
tamGermams  noclcm,  ac  folennibm  cpulis  ludicram.  Ctcina  cum  expcdttts  cobortt^ 
frtirtt&obllamtafUvarumamolirijubeturx  lcaones  modico  intcrvallo  fequuntur. 
vttnoxfidcrtbminluslris.  ventumquc advicos Marforumi& circumdai^ttones^ 
tts  ettamtumfercubilia ,  proptcrque  menfts,  nullo  metu  ,  non  antepofw  vigtliis :  f 
cuntt*  tncurta  dtsjecla  erant ;  neque  belli  timor :  ac  nepax  quidemt  mft /ar;<rvtd* &fiff 
tntcr  temulcntos.  Cafar  avid*  lcgiones,  quo  latior  populatio  foret ,  Latutr  in  cuneos  # 
pcrttt .  qutnquaginta  mtllium  fiattumferro  fiammtfque  pervaslat . non  fexus ,  non  f 
wftrftinemattulit.profanafimul^  m   /mbm  ie0p!* 

tjuoa  TaNFA  n  M  vocabantyfolo  tquantur  finc  vulnerc  milites :  qut  femtfcmnos 
mos,  autpalantts  ceciderant.  Excivit  ea  ctdcs  Bruclcros,  Tubantes  Vfipetes :  faltuff^  t 
quosexcrcttuircgreffm,  infedSrc.  Breve,ac  folitum  iter  fuifle^iieclum  illudp«>r 
Luppiaenpam,  veKus  caftcllum  Elifoncm,  lUpra  oftendi.  emo  Maifi  tunc  tempo^1;' ' 
tertehamii^ 

b,/h  ^c  r hPlls-  ldcniau/^^nal.  n:  Fama  clafits amtjf^ut  Gcrmanos^ 

m^fr^dur^m^  ^extempromanm  quthoHcm  afionfe clic«*f„ 
lutatcrgoctrcumgrep^  Er  utrifjueadfntt fortuna.  coprorn^' 

ffP^frorf^ 

Jtattmpullum.necumquammagis.ut  ex  captivts  cognttum efi ,  taventem .  M°^l 
prope  caitcllum  tlilonem  &  Teutoburgienfem  faltum.  ubi  caVi 

VarianarlceionC5,  a 
guam fuifle  gcntcn,,  atquehnmilcm,  cx eo colligo,  quod  ftationes cirtumdatas^. 
agns  fivcvKisadfitmatauaor.  quos  l  miilium  paftuum  fpatio  inclufos  fiii*«g. 
h  m,wt,OIS'1UrC!rClterfPatio  uti  includantur^fimulqucVfipiis,  Bmacris,^ 
hos  "»«. Michium  amnem ,  &  opidum  Udk  incoluiflc , * 
^^^^«"'«««"•nifiantspio  (ed.busiis  attribuo  cam  Vcftofali*  P*J 
?!  ^  "  °P;da  •  ^^derborn:  quam ita circumfcribo ,  i fflrf^ % 

p.a amne  ad op.durn  ufquc  Unen :  abocc.dente  btumali ,  lincS  in  Sigambris di^ 
opldoX*^adop.dumC^:  a  feptemtrio.fibusl.ncaaproximediaoopid^J. 
op.dum  -Munficr ad  Am.fiam flumen ;  &  inde  ipfo  Amif.a,  Dalichioquc : abfg, 
monnmn  ,ugo  a  fonte  Dal.chii,  ad  opidumufque  oldenbeke.  ttecigiturfiut}^ 
Marfon,m ,  (ub  cx.tum  Augufti  Czfaris ,  initiumque  principams  Tibel .  «*c 
^  K%nT<-  POfl/,r,tJ  "  ceteiisq«oquecircum  populis  juftosfuos.elinquere''": 
vel^  Necobfim,  huic  fententk  Taciti ,  anna)i  ,  feundoTiberii  anno,  ift^S 
Sruaem^uren,eis,expedttic«mma„„  L.  Sm,imm  ,miJfuGermanici,frd>t  ^'L. 
luectdem  &pr*d<,m  reperit  mdevicefim*  /~  aauilam  cumVaro > 
m  >»<!<         *J*f>mos  Brutitnrum  :  qmmumque  Amiftam  &  Lupfi"»  {Jr, 


04 

lt> 

is, 

0- 

f 
id 

p 

tl 


i 


GERMANIS  ANTIQ^  LIB.IIL  43 
tnter,  va&atum  ^hautproculTeutoburgienJifaltu,  inquoreliquUVari  legionumque infc- 
ttttadicebantur.  Hax ,  inquam ,  non  obftant  opinioni  noftra:  5  quafiad  id  temporis 
nuJli  heic  Marfi ,  fed  Bru&eri  fineis  habuerint.  Etenim  agros  hos  ad  Luppiam  ufque 
°btinebant  antiquitus  Bru&eri.  poftea  vero  Marfi ,  Rheni  ripam  relinqucre  cupientes, 
petierunt  a  Brutteris  >  uti  agris  commutatis ,  fibi  liceret  a  Romanorum  propinquitate 
ln  cxtremos  eorum  fincis  tranfmigrarc :  ipfi  vero  Bru&eri ,  veluti  gens  multo  major  ac 
Validior ,  fuos  apud  Rhenum  agros  occuparent.  Brufteros  apud  Rhenum  ,  poft  Marfo- 
rum  ernigrationem,  Vfipiis  fuifle  conterminos,  fuo  loco  patebit.  Sed  tutelam  quoque, 
ac  fidem  Bru&erorum  petiifie  Marfos,  maxime  credibile  eft .  Ob  has  igitur  caufas,  fi- 


lorruiIque  quia  poftea  etiam ,  fub  Ncrone  ac  Vefpafiano ,  proximeque  fcquentibus  inv 
Peratoribus ,  Taciti  setate ,  Bruclerorum  nomen  ad  Luppiam  ufque  pertinuit ,  Marfi 
fopra  citato  loco  non  nominati  fiinr .  Ceterum  ut  fuperiore  anno  Germanicus  eofdem 
■Marforum  agros  pcr  l  millium  fpatium  vaftaverat  •  fic  hoc  anno  eodcm  cum  eadem 
niente,  Marfis  infefta,  rediit .  Infeftus  autem  maxime  erat  ipfis,  quia  Varus  cum  tribus 
^gionibus  pcr  eorum  fineis,  &  Teutoburgienfem  faltum  vcrsus  Vifurgim  amnem  ten- 
Jfns ,  ab  iis ,  &  conterminis  Gcrmanis ,  in  ipfo  faltu  cadus  fucrat ;  ut  pluribus  infra  in 
^nerufcis  docebo :  quodque  illic  erataquila ,  quam  Malovendus  Marforum  dux  infe- 
Sllenti  anno,  quum  tertio  in  Marfos  exercitum  Gcrmanicus  ducerct,defofiam  oftendit. 
atque  ob  id  ipfum,  quum  abolendt,  ut  ait  audtor  annali  i  ,  infamU  ob  amijfum  cum 

20  ^inclilio  Varo  jxercitum ,  Germanos  Tiberius ,  Germanici  du&u ,  ulcitci  vellet5'in 
Prirnos  hic  Marfos  exercitum  duxit ;  omneifque  eomm  agros ,  cum  Tanfanac  templo, 
vaftavit. 

Porro  TanfaN/E  templvm,  celeberrimum ,  ut  inquit  Tacitus ,  iltisgentU 
btu  Germaniae,  quo  fitu  in  Marfis  fuerit,incertum.  in  mediis  fuific  finibus,credibile  cft. 

Haclenus  igitur  de  Marfisininteriora  aRheni  ripadigreflls  .  quorumfinibus  di- 
fpectis,  commodum  nunc  fuerit,  porro  inveftigare,  qui  parte  Rheni  wTnpiav  ante  co- 
Juerint .  Sanc  iptam  amnis  ripam  haud  multa  tenuifie  parte  putavcrim  .  quidpe  Si- 
gambros  a  Colonia  Agrippinenfiuir,  ad  Rheni  ufque  divortium ,  ab  Iulii  ufque  Csefa- 
ris  aevo,  &  antea,  coluifie  fupra  oftenfum  eft .  infra  autem,  ad  Oceanum,  ab  oftio  Rhe- 
Soni  furfum  ad  Batavodurum  ufque  tenuifle  Frifios,  in  Batavomm  explicatione  firmis 
demonftratum  eft  argumentis .  Manet  igitur  ea  ripse  pars ,  quae  inter  Batavodurum  & 
«tnnis  divortium  porrigitur.  hanc  quo  minus  Marfos  olim  tenuiife  credamus ,  nihil 
ptane  eft,  quod  impedire  poflit .  Au&or  nofter  gentis  circa  has  oras  meminit ,  cui  no- 
nien  M  a  R  s  a  c  1 5  qui  iidern  Plinio ,  lib.  iv,  cap.  xv ,  dicuntur  Marsatii. 
■Nofter,  in  hiftoriar.  i v ,  de  Claudio  Labeone  Batavo ,  qui  in  Civilis  rebellione  captus 
erat,  verba  faciens  5  Prtfeflm ,  inquit,  aU  Batavorum  Claudim  Labeo ,  opidano  certamine 
nnnlw  Civili,  ne  interfeclm  invidiam  apud populares  ,vel,fi  retineretur ,  fcmina  difcordU 
fr*berct,  in  Friftos  avehitur.  mox  poftea:  llluc  (in  Coloniam  Agrippineniem)  Cl.  Labeo, 
quem  captum ,  &  extra  conventum  amandatum  in  Frifios  diximm ,  corruptis  cuftodibus  per- 
tofugit.  pollicitufque  yftpr&fidium  daretur ,  HuruminBatavos ,  &  potiorem  civitatis  partcm  ad 
focietatem  Romanam  rctratturum  \  accepta peditum%equitumque  modica  manujtihilapudBa* 
**vos  aufus ,  quofdam  Nerviorum ,  Bethafiorumque  in  arma  traxit.  &  furtim  magis ,  quam 
tCanifates  7Marfacofque  incurfabat*  Heic  quia  Nerviomm,  Ikthaftorumque  fit 
^cntio  ,  quidam  Marlacos  iis  propinquos  finitimofque  fuifie  arbitrati  funt ;  maxime 
vcr6  qUja  nominis  adfinitas  exftabat  in  opido  Uliaefeyk ,  ad  cujus  fonumilli  non  ve- 
genuinam  atquc  germanam  Taciti  vocem  corrumpere  in  tMafacos.  Quod  fi 
^rfacos  Nerviis  Bethafiifque  finitimos  fuifie  contendere  velis ,  quia  heic  utrorumque 
narratio  conjungitur ;  evincas  ante  necefle,  Caninefates  quoque  binis  illis  populis  fuifle 
c°nterminos .  qui  pKcponuntur  etiam  in  enarratione  Marfacis.  verum  hoc  quum  haud 
^oUl^quam  prseftari  queat;  longe  enim  ab  illis  partem  Batavoru  infulae  coiuifle  fupra  pro- 
i  eft :  neque  de  Marfacis  temere  quidquam  credam.  Alii  in  alias  Hollandix  fcptem- 


°^quam  prseftari  queat;  longe  enim  ab  illis  partem  Batavoru  infulae  coiuifle  fupra  pro- 
|>atu  eft .  neque  de  j^ajfacis  temere  quidquam  credam.  Alii  in  alias  Hollandiae  fcptem- 
ri°nalis  parteis  contulerunt.  Fgo  vero  Caninefatibus,Eatavorum  infulam  colentibus, 
^0riuneis  fuiffe  Marfacos,  audader  ex  hac  Taciti  conjtinftione  atqueconftantcrad- 
"rrrio.  audorcm  habeo,  prseter  illum,  fvaforemque  Plinium  5  qui  in  Rheniinfulis 
Qs  «oUocat,  dito  loco,  his  verbis :  In  Rhenoipfo,  c  propemilliapajsvum m  longttudtnem , 
9  D  4  nobtlifima 


L 


44  PHILIPPI  CLVVERII 

vohliftma  Batdvorum  infula  rjr  Caninefatu,dr  alU  Frifwum  majorum ,  Frifwrum  minorm 
^arfAtiorumqucftcrnunturinterHcUum&Tltvum.  Siclegendum  hunc  loainV11^1 
inFrifiisdocebo.  Adparet  autem  exeo,  CMarfacos  Tzchi  eo(dem  eflc  quos  CMar^ 
adpellat  PJinius.  quidpc  utcrque  Frifios,Batavos,  Caninefates  Marlatiofque  junft^^ 
fert.  Heic  quas  parteis  Baravi,  quafque  Caninefates  tenuerint ,  jam  antea  indicatum  C«f 
quas  item  Frifii  incoluerint,  poftea  oitendetur.  implebuntur  omnia^praeterani^ulnniin- 
termediumRhenumllalamqueamneis,  &  lineam,  qua  Frifiorum  rincis  ab  orrubrU' 
mali  intcr  Patavodurum  &  Hattemium  cingam ,  inclufum.  Hunc igitur  recte  Martf^ 
tribueris.  proximusenimeftCaninefatibus,  ex  menteTacitij  proximus  itemFrifi^f , 
vult  Plinius.  Sed,  inquies,  Marfarii  Plinii  coluere  infulam.  Rcde  mones:  &  egoflicrn1* 1 
ni .  Infulam  cquidc  iis  tribtiifle,  dum  latus  occidentale  linea  tanrum  cinxi,  haud  vkfoj* 
fed  quid  agam  >  totumne  ergo  id  Marfatiis  tribuam,  quod  Rhcni  ducbus  alveis,  VeW 
flumine,  &  Flevo  lacu  includitur?  fic  equidem  infulam  tencrc  videbuntur .  Sed  ubi  ^ 
audoritafque  Taciti  j  qui  in  libro  dc  Germania ,  Fnfws  tacm  immenfos  ambire  rr *  * 
«trafque  corum  nationes ,  majores minorefque  Rbeno pr.ttexi  ?  Sanc  i\  fapiamus ,  fidem  fl 
verbis  derogare  cavcamus.  conciliatio  potiusaliqua  quarrarur.  En  in  prornt"  F| 
ante,  Caninefhteis  unamcum  Eatavis  incoluiflc  infulam,  vidimus.  idenitibideA»* 
facis  partcque  Frifiorum  fi  perrvafcris;  falva  utrique  audori  fervabitur  fidcs.  R$ 
igiturhaecnuncdicitur^Wrf,  vulgo  DeVelurve,  parsGcldria?.  Opida  in  ca  to&T^ 
tur ,  apud  dextram  Rheni  ripam ,  Ksirnhcm ,  Wageninge ,  Rbenen :  olim,  quurn  ifl cl 
nore  forent  ripa,  difta,  ^Arenacum,  Vada,  Grinncs. 

Hanc igitur  Marsacorvm gcntem partem quondamfuifle  M a R s o  1?™ 
digreflu  horum  divulfam ,  fuifque  in  fedibus  relichm  j  ncmen  fituique faciunt  utf c 
dam  rutique  quum  nulla  alia  rip*  Rhcni  pars  dari  Marfis  poffir  5  &  exhacrcgr ' 
quam  rcaiflTime,  commodifllmequc  inintcriores  illas  oras  rranfierinr.  OccW0 
greflusfuiflcvidetur  hujufmodi,  quum  Drufus,  Gcimanici  patcr,  ingen"  protf1» 
RhenoGcrmaniamprcmcrctexercitu;  Marfi«V rla)  «0*0«  3«^,  idcft,^^ 
tertora  difcedcrc  confilium  coepere .  Interim  Drufus,  cxpcditioncm  in 
chofqucmoliens,  foflamRhenum  interatquc  Ifalam,  dequafuo  loco  dicetur ,  4 \  $ 
<jua  Marfi  in  duas  veluti  parteis  divifi  funt,  quarum  quum  unaintradiaan^ 
conancrctur  altera,  Romanorumarmafugiens,  inultcriora ,  ccumtcrvallo^ 

tfum  xii  Sic  enim  Diolib  l  i v ,  de  Dmfo ,  fub  his  confulibus :  ig  n  A 

^mtimv*,.  id  eft :  Secundo  Rheno  in  Oceanum^eveclus,  Frifosfubegit,  acf1^ 
inChaucorumfnetspofeclm,  inpericulofuit.  Pcr  diftam  foflam ,  quzex  ejusfl^ 
poltea  vocata  fuit Druiiana,  &  per lacum,  qui  nunc  dicitur  Suyderfce ,  devcftufl^ 
iuo  loco  oftcndetur.  Itaque  fequenti  anno  jam  nulli  indcxtiiLuppia^ripa^^ 
gambri;  quiaMarfiilluc  immigraverant.  Dio paullopoft,  fub  QJTuberofl^^^ 
Maximo  COSS.  Xp*. &  raw  «o;  WTfoMpovtrvQiguppiiatiTovT*  P^<^!^. 
KTovg  oim,r^  KctTieptyw  rov n  Ahttjuv  ,  *  \g      rZv  Xv^tfp*  <*tpjt< 

id  clt :  Jmtio  vem  rurfus  adheUumfrofeaus,  Rbenum  tranftit ,  Vfpctts  perdm^  %gh 
WWWMiimSi&^imtb.  At  illi,  qui  prifcis  in  fedibus rcrfl*f> 
quo  ab  digrelTis  ac  rcmotis  difcernerentnr,  dignofccrenturque;  antiquo  vocabfl^t- 
luminflexo  pro  Marsis,  M  ars  a  c  i  fibi  didi  funt  5  quemadmodum  pf 
torum  ac^//Wvpcatifuerec^^.  Plinius  illud  vocabulum formavit  * 
Tii;  codemmodo,utopidumBatavomm,quodTacitoo/r^r«w,  Antcfl^ 
tomxitinciatixc&^frenatium.  Vetus  marmoris  infcriptiolegiturtalis: 

T.  Horteho  Mucroni  Nat.  Marfa-  ' 

queo  V.  An. 

xxxxv.  Ael.  Vcrinus  Arm.  Cuft. 

Eq.  Sing. 

Aug,  Fratri  F.  C. 


GERMANI&  A  NTIQ^  LIB.  III.  $j 
Hanc  lnfcriprionem  ad  gentem  Marfacorum  ipe&are  haud  dubito,  quantum  cnim 
owcrt  vox  UMarfaqueo  a  UHarfaco  l 

Fineis igimr  mtegro  Marfbrum  corpori  apud  Rheni  ripam  ftatUo  iftos  :  A  meridie 
ujeam ab  opido Cocsfeld ad  divortiu  Rheni  $  &  hinc  ipfum  Rhcnum,  ad  Batavodurum 
3Uc-  ab  occafu  a:ftivo,  Jincam  a  BatavoduroadHattemitim.  hinc  abortusEftivo, 
alam  ad  Bercoke  confluentem  j  inde  vero  ipfum  Bercolam ,  ad  di&um  ufque  opiduni 
wtsfeld. 

Ceterum  nobilius,  ante  Romanomm  in  has  oras  adventum,  illuftriufquefuiflc 
«o  ^rfomin  nomen ,  gcntcmque  validiorem,  patetinde,  qubd  quidam  auftomm ,  ut 
teltis  eft  Tacitus  in  libro  de  Germania ,  interantiquiflimaid  Gcrmanorum  nomina 
wtulcrint. 


C  A  P.  Xlll 

De  Tvbantibvs. 

MArfis  Brutterifque  contcrminos  fuifle  Tvbanteis,  fupra  diclum  cft.  ho* 
rum  rara  apud  rerum  fcriptores  mentio  5  utpote  gcntis  exigua: ,  atque  ignobi- 
*ofl '  n  Pnmus  eorum  mcminit  Strabo,  in  lib.  vi  1  j  ubi  mendose  Jeguntur  2*. 

^Kpk>  t^«7ioi.  PofthuncTacitusbis,annaI.  t,&xm,  Ptolcmaws ctkmj 
^  LUnt  TxQctvnt.  pofircmo  fcmcl  atque  iterum  nomen  eorum  inter  atixilia  palatina 
?crmhteis  prcfidiarios  legitur  in  Notitia  imperii .  Tacitus  his  varias  variis  tcmporibus 
attnbuitfedcis.  Noftnacvi  gcographi  unanimi  fcre  omnesconitantiquefentcntia  in 
earegionenomcncoiumpofucrunt,qux  vulgo  adpellatur  Tiveme  Tranfifabnac  re- 
gionispars  :  quafi  haxinclinatum  a  Tubanttim  vocabulo  ferat  nomen  .  quomm  erro* 
jcmhaudmodicumcgodcmiror.  quidpe  non  a  Tubantibus ,  fed  a  duali  numero  cmi 
Mcimanis  inferioribus  eft  twc,  didam  efle  regionem  Tweme,  quafi  dicas  Secundariam^ 
facile  cuivis  perfpici  poterat  5  quum  proxima  ei  regio ,  pars  itidem  Tranfiialana?  a  ter- 
nanonumero^,dicatur  Drente,  quafi  dicas  Tertiariam.  tota  namque  iceio  Tranfi- 

^^J^^r^  Fah6  i§itUr'  aC  ^^^mpercrrorcmhcic  lo! 
cuitur  Tubantcs ,  qutbus  aln  (unt  inveftigandi  fines.  Alii  opinantur ,  arcem  hodie ,  k 
qua  comitatus  cognomcn  habct  Benthem,  antiquum  gentis  vocabulum  fervare.  quibus 
eqmdem  haud pennde  reclanio .  potuemnt  enim  huctranfmigrafle ex  iisfedibus,  quas 
'«oxexTacitoeisadfignabo.  ckeftctiam  vicus  hodieextra  comiratum,  ad  Amifiam 

nincm,  xv  milhbuspafiuumabdiftaarcedifta^  Maril 
Br  «manico  <Iuum  fumma  clade  vaftarentur;^/^//  ea  ctdes,  inquit  Tacitus  annal .  1 , 
f r* "er°s,  Tubantes,  Vfipetes.  quae  verba  cum  iis ,  quae  luperiori  capite  fuper  Marfis  di£ 
£°  ATlmUS' ColIaia>  proximos fuifle Tubanteis  Marfis,  aperte  indicant.  At  qua  regionc? 
^  ^hsormChafltiariosatqueDulgibinosfuifieMarfis  finitimos,  infra  cap.  xv  pa- 
itosr  *  *  meridie  fuiue  %ambros  >  incJue  horum  poftea  fedem  tranfgreflbs  Tendte- 
^  >  lupra  comprobatum  eft;  item  ab  occafu  brumali  Vfipios,  &  ab  occafu  aeftivoBm- 

Cros:  quorurn  hosab  Vfipiis  atqueMarfis  adAmifiam  ufque  amnem  pcrtinuifle, 

°x  infra  doccbo.  Reftat  igitur  unum  Marforum  latus,  quod  ul tra  Amifiam  amnem[ 
Tuh  udteros  at<lue  chattos  »  fcptemtrionibus  objeaum ,  commode  atque  retf£ 
t>antum  rccipiet  fineis,  quoseistribuitTacitus,  diftolibro,  fub  Tiberii  piincipatus 

AUmr  Limiteis  circumfcribo?  a  meridic,  qua  Marfis  iungebantur,  Dalichium 
tei  —   Urn  amneis?  ad  urbem  ulque  Monafterienfem.  ab  ocaifu ,  qua  Bru&eris  con* 

^nir^mi,^UndemAmifiam,adurqU  hinc  ab  *ePtemrrio- 

dua S'  ^Ua. AnSrivariis> ut  infra  onendemr,  continuabantur,  lincam  ad  opidum  Ulielle 
rnonf1'  ab  °rtU  ^ lftiriali>  ^ulgibini,  Cherufcorum  clientes ,  occurrebanr, 
proc  :llm  iuSum,  quod  juxta  opida  Raienfbarg  &  Bilefeld,  ad  Dalichii  ufque  fontem 
&n>  irit'-Haud  ProcuI  hoc  hmite  vicus  hodie  efl  Bentdorf,  medio  fitu  inter opida  Lem* 
^odire  vMctu  ^ ^  &  ^21111^  &entis>  hucaliquandoprcgrefla:,  memoriam  cu- 

Atpoft* 


PHILIPPICLVVERII 

At  poftquam  Marfi,  ut  fupra  relatum,  a  Germanico  excifi,  reliqulsque  edrufti, 
dibus  antiquis  rcli&is,  in  Bruftcorum  agros  rcceprae :  fedeis  eorum  ftatim  obfcdiflcvi- 
denturTubantcs.  Neroniscerte  iv  anno,idcft  anato  mundiDomino  LVi  H,  h& 
cos  locat  Tacitus  annal.  xi  n .  Etenim  quum Anfibarii ,  a  Chaucis  pulfi  &  fedis  ino- 
pcs,  ducc  Bojocalo,  apud  Rhcni  ripam,  inter  amnem  &  Vfipios,  in  ea  Vfipiorum  agro- 
rumparte,qua:Romaniexercitus,  ad  Vetera  hibernantis ,  ufuifepofitaerat,  conrf 
fent,  &  ab  Avito,  inferioris  excrciius  legato ,  cxccdcic  juberentur  5  ////'  Erucleros ,  inq^ 
au&or,  Tcnc7eross  ultcriores  etiam  nationes focias  bello  vocabant.  Avitm,  fcrifto  ad  Cur- 
tiliumJManciam ,  fupcrioris  exercitus  legatum  ,  ut,  Rhenum  tranfgrejjw,  armaat^ 
osl cnderct^  ipfe  legiones  in  agros  Tenclerum  induxit*,  excidtum  minitans,  niftcaujfam  f^ 
dijfociarent.  Igitur  abjiilenttbm  bif,pari  metuexterritts  Erucleris^  &  ccterts  qnoquttlb 
na  pcricula  deferentibm ;  fola  Anftbariorum  gens  retro  ad  Vjipios>&  Tubantes  conccfi> 
quorum  terris  exacJi,  citm  Cattos,  detn  Chcrujcos pctiffcnt,  errore  longo,  hojjttes,  egeni^ 
sles,inalicno,quod)uvcntutiseratcfiduntur.  imbellts  Atas  in  pradam  dtvifa  cft. 
verbisapertiflime Tubantcsmcdii  intcr  Vfipios  Chattofquc ponuntur ,  iifdem  in  & 
bus,quibus  antea  Marft  contincbantur.nam  Chafluarios  mcdios  intcr  Marfos  &  CW 
tos,inChattorumfuiiTcclicntela&  republica,  iiifra  oftendctur.  Atquc  hcic  nom^ 
mcmoria  etiamnunc mancr,  apud  Tcnderoru  conhnium,  in  wcoBentcflo  paulloii$ 
fontcis  Luppia:.  Poft  Ncronis intcritnm,  Brutf  cros  cofdcm  agros  tcnuiilc/ad  LupK 
ufquc  amncm,  infra  patcbit.  Tuncfortc  &  ipii  in  Bruclerorum  concclTcrant civitarw 
vel  fidem:  nam  validifllmum  faftum  fuiflc  illorum  corpus,  eoquc  ipfam  gcnrem  btf 
bam,  infra  oftcndctur.  At  fub  Trajani  principatus  initium  Tubantcs  unh  cu  Bm&rt 
fcdibus  fuis  expulfi  fuere  per  Angrivarios ,  Chamavofque  :  quorum  hos  ab  eo  tcmPjT 
reChattisfuiflc  finitimos,  infra  liquebit.  Inutrorumquc  antiquos  agros  immS** 
Dulgibinos,  atque  ChalTuarios,  cx  Tacito  dilco.  Qtuim  igitur  Tubantum  {^ailcsf 
ftenonbus  ctiam  foculis  fucrit  nomenj  in  priftinam  trans  Dalichium  fedcm  qMtt  & 
grivariireliqucrant,  eos  remigrafle,  maxime  credibile  cfl.  Atquc  huc  partim  f 
tinere  puto  audoris  noftri,  in  difto  libro ,  vcrba  ifta :  Angrivarios,  &  chamavos^ 
Dulgibini,  &  Chafuari  ciudunt,  aluquegentcs,  hautfcrinde  mcmorau. 

Cererumapud  cumdcm  auftorem ,  difto  annali  xm  ,  fic  Bojocali  fupcr 
npa,  quam  Anfibarii  obfederant,referunmr  verba :  Chamavorum  quondam  tl«#K, 
Ttmm^&trtAift^fitfc  Ha»cutifatisfintincorrupta, &  ex  vero  cgO< 
nienter™^  Galliam  Beldcam  ^ 

rct  UL  Odar,  ipfe  audor  eft  locupletiflimus,  in  commentanomm  i  v.^s^ 
Vfipios  immigraflc,  cx  eodem  Ca^farc,  tum  ex  Dionc fatis  idoneo  probavi  auA*'  d 
nueruntque  Viipn ,  donec  a  Druib  perdomiti,  in  amicitiamquc  Romanoruin  < 
fuemnt.  ab eo  temporc militibus,  ad  Vetera in  hibernis  agentibus  ufui  ctfc^  \ 
dem  arva ;  quemadmodum  alia  cjufdcm  ripx  arva,  ad  caftra  Magontiaccnfia  •  «r  % 
notatum.  Quapropter  aut  nulli  heic  umquam  incoluere Tubanres,  aur  ccrtc ViiJ 
CaefansinBelgisarma.  Sed fi ante Ca:farcm  5 cur  non  Tacitusinter  Tubantcis^! 
pios  interpofuitMenapios,eorumdemarvorum  colonos  ?curnonfaltem  Siga*> 
jane  ubique  hiftonarum  error,  vel  memoric  lapfus.  Mihi  fi  con jiccre  heic  Yicc^ L 
^Fofcdo  vvoTubanttm  voce,  legcre^W^«V  VcJ  Sugambrorum.  hiquiC 
tcnucreante  Vfipiosloca.  nam  Mcnapii,  Gallfat  Bclgic^gens,  quodcoluerint,^ 
miflu  locatuquc  Sugan.brorum  fadum  cxiftimo .  ncque  enim  verSc>l 
guam,  ut  fuprademonftratum ,  Mcnapiomm  partem,  invitis Sugambris  Rh^  t 
fto  homm  partem  agromm  obfedifle.  Tacitum  vero  aliorum  auclorum  Sk^ 
A  Stgambros,  vocare  Sugamhros,  fupii  oftcnfum  eft. 

f 

C  A  P.  XIII. 

3fc  Brvcteris. 

MArfis  contcrminos  quondam  fuiflc  Brvcteros, fupra diclum eft- 
vocabulum  vitiatum  legi  apud  Su-abonem  atquc  Ptolcmaum ,  jam  alii  an^ 


um,fr 

dilTcvi- 
i,  heic 
lis  ino- 
n  agro- 

,  inquit 
ad  Ctf- 
aterff 
mfntf 
utt 
nccfi* 

inft* 
:Cb* 

ipP^ 
•arciiV 

fiiptf' 

cflipj' 

ligif 
tcsf 

.(2 


flj 


CHMANII   ANTIQ^  LIB.  IIi:  4? 

adnotarant.  apudhuncfuntBs<r*x]£per  apud  illum  Battfyo;.  utrobique  repone  B^xje- 
f  w.  De  his  Tacitus ,  in  libro  de  Germania  :  Iuxta  TencJeros  BrucJert  olim  occurrebanrm 
mnc  Chamavos  &  Angrivarios  immigrajfe  narratur  ;  pulfis  Brutteris  ,  ac fenitus  excifis. 
j*  mox :  Angrivarios&  Chsmavos  atergo  Dulgibini&Chaftari  cludunt,  aiueque gentes, 
Zfutperindememorat*.  afionte  Frifiiexcifiunt.  AdAmifiam  ufque  flumen  pertinuific 
^mclcros,  patet  ex  Strabonc;  qui,  lib.  vn  ,  Drufum  ccs  in  dido  flumine  navali 
Pugna  fuperafle  tradit.  item  cx  Taciti  annal.  i  :  Germanicm  Cdcinam  cum  quadraginta 
c°hortibm  Romanis ,  diHrahendo  hosli  5  fer  BrucJeros  ad fiumen  Amifiam  mittit.  equitem 
edo  fr&fecJm  ,  fintbm  Frifiorum  ductt.  iffe  imfofitas  navibm  qttatuor  Ugiones  fer  lacus 
o  vexit .  Jimulque  fedes ,  eques  ,clafits,  afud fr/dtcJum  amnem  convenere*  Chauci ,  cum 
4t*xilia  folliceremttr ,  in  commilitium  adfcitt  funt .  BrucJeros  ,fua  ttrenteis ,  exfedita  cum 
manu  Z.  Stertinim,  mijfu  Germaniciyfudit.  mox ;  DucJum  inde  agmen  adultimos  BrutJc* 
r°rum  •*  quantumque  Amifiam  &  Luftam  amnes  inter,  vasJatum .  Equitem  Pedo  finibus 
*rifiorum,  ideft ,  Brutteromm  confinio ,  duxit.  convenere  apud  os  Amifice ;  ad  quod 
^Chauci,  Frifiorum  fimul  atque  Bruderorum,ut  infra  oilendetur,  ccntermini,  auxilia 
^°manis  offerebant .  A  mcridie  igitur  limes,  quo  olim  a  Sigambris  feparabantur,  erat 
uppia  amnis ,  a  fonte  ad  opidum  ufque  Lunen ;  inde  ab  occafu  bmmali  linea  ufque  ad 
°ntcm  Bercola*.  hinc  vero,qua  Marfi  quonda  contcrmini,  Bcrcola  erat  &  Ifala,ad  opi- 
Ullm  ufquc  Hattem.  hincab  occafu  aeftivo  juxtalineam  ad  lacum  DuOart ,  in  quem 
^mifia,  antcquam  Occano  milceatur,  eftunditur,  dudtam,  a  Frifiisdiftingvebantur.  ab 
icptcmtrionibus  &  ortu ,  Amifia,  ad  munimcntum  ufque,  cui  vulgare  vocabulum 
^en  Oort ,  aChaucis;  hinc  eodcm  Amifia  &  Dalichio  amne  aChamavis  &  Angri- 
Vai'iis,Tubantibuiquc  iiibmovcbantur .  At  poftquam  Marfi  a  Rhcno  in  intericra  ccm- 
niigrarunt;  Bmfterorum  pars,  in  eorum  agros  tranfgrcfli ,  fupradifta  linea,  aRheni 
^voriioadfcnrcmulqueEercolac,  ab  Vfipiis  difterminabantur.  Dcindc  vero  Marfis 
fxaTis,  Tubantibufque  comm  fedibus ,  quas  occuparant ,  pulfis ,  Bructerorum  nomen 
iterum  ad  Luppiam  &  Ten&erorum  confinia  proccflit.  unde  iftud  Taciti  :  luxta 
^encJeros  BrutJeri  olim  cccurrebant.  &  hiftoriar.  v  :  cJMulta  luce  rcveUi  hofies  ,  irt 
Rheno ,  caftivis  navibm  ,pr*toriamtriremem  fiumtne  Luffia  donum  Velled*  traxerei 
3o|quam  fttidicam  virginem  nationis  BrucJerd  fuifle  adfirmat  lib.  iv.  Regiones  nunc 
di&is  finibus  continentur  iftae  :  comitatus  Sutfanienfis  &  Benthemius ;  Salandia  6c 
Tuentia,  Drentiaique  pars,  qua  opidum  Covorden ;  item  Cliviae  exigua  portio ,  qua 
°pidum  Scvenar :  dein  Veftofalia:  pars,  qua  opida ,  Borchfteenfoorde,  ISLienborch,  Ahuus, 
v*ede,  Statlo,  Cooffeld,  tJMunfier,  Lunighufen,  Werne,  Ham,  t^tlem,  Beckom,  ReidcBydt* 
b*%Delbriigge. 

At  cxorto  Bru&eris  cum  finitimis  nationibus,  Angrivariis  Chamavifquc,  bello, 
^mnibus  agris  fpoliati,  penitufque  patriis  fcdibus ,  quas  diu  tcnnerant ,  excififuerc. 
Auftor  nofter :  Iuxta  TcncJeros  BrucJeri  olim  occurrebant .  nunc  Chamavos  &  ^ngru 
^ntimmigrajfe^narratur*,  pulfis  BrucJeris ,  acpenitus  exctfis  tvicinarum  confenfu  na- 
*» ttonum y  feu fuper'bu odto ,feu frtdx dulcedine ,feu  favore quodam erga nos deorum.  nam 
ntfpccJaculo  quidem  prcelti  invidere.  fuper  LX  millia  non  armis  tclifquc  Bomanis  9fed9 
Pod  magnificentius  esJ,  oblecJationi  oculifque  ceciderunt.  Vbi  id  prodium  fadum,incer- 
tUrttcft.  prope  tamcn  Rcmanomm  militum  prcfidium  fadum ,  fatis  cx  prardidis  li- 
*^Uct.  Ceterum  cxcidium  id  eorum  Rcmac  narratum  fuit  pvimo  principatus  Traja- 
111  anno ,  a  nato  Iefu  xcvi  1 1 .  quo  anno  librum  de  Germania  confcripfit  Tacitus. 

Supcrftites  belli  quibusmox  fortuna:  cafibus ,  6c  per  quas  terras  ja&ati  fint ,  haud 
aciledixerim.  in  Iuhonum  tandcm  agris  confediiTe ,  iterumque  in  clarum  Rcmanip 
Sueformidabile  cxcrevifle  ncmcn ;  apud  pofterioris  asvi  rerum  auclorcs  reperio.  Noti- 
joclaimPcriiinterprafidiariosmiliteisiuimerat&Bruaeros.  Tabula  itineraria  nomen 
,  j 0rum mclinatum  Bvrct vri  habet fuper Rheni  ripam ,  inter  Agrippinenfem co- 
^iam,  &  confluenteis  Mofell» ;  eadem  videlicet  regione,  qua  antea  Iuhones  incolue- 
io^a  ^lxxm  nomen  prorfus  poft  Taciti  scvum  ignotum.  unde  facile  fufpiccr,Bru£lc- 
h  s'  «atim  ut  patriis  fedibns  ab  Angrivariis  Chamavifque  pulfi fuere,  vi  atque  armis  Iu- 
num  occupafle ,  ac  forte  Tenacrorum  quoque  proximos  agros .  Alii  etiam  fcripto- 
s  ^ac  rcgione  eosieferunt.  Nazarius  in  panegyrico  ad  Conftantinum :  Immcnjam 

JBrutcm 


1 


4*  PHILIPPICLVVERII 

Bruterts  vattationtm  fcciffi  6c  mox:  Infuper  ^grippinenft  ponte  faeiendo,  relif& 
affttcl*  gentts  infdtds-,  ad  fuultatem,  quottes  veiis ,  in  hoftem  tranfeundi.  Sulpi^ 
Alcxander  apud  Gregor.  Turoncnfcm ,  hb.  n  ,  cap.  ix,  de  Arbogafte , Theodofii 
imperatoris  duce :  Eodem  anno  Arbog  fes  Sunnonem  ejr  Marcomerem,  (ubregulos 
rum , gentiltbus  vdtis  infeclans ,  i^fgnppinam ,  rigente  maximlhieme  ,petttt :  ratmt^ 
omnes  Tramu  rtceffmpenetrandos ,  urendofjue ,  cum  decufiu  foliis  nud*  atcjue  aunWf 
vatnftdtantesoccuiere  nonpojfent.  Colleclo  ergo  exercitu,  tranfgreffu*  Rhenutn,  Br& 
rt>st  rtptproxtmos^  ,pagum  etiam ,  quem  Chamavi  incolunt ,  depoptdatm  esl ;  nullo  uftp* 
occurfnte,  ntftquoi  pauci  ex  Amplivariis  &  Chattis,  Marcomere  duce,  ultertoribm  colli^ 
ytgts  apparuere.  Hcic  fatis  apcrte  atquc  diferte  Brucleri  intcr  Rhcnum,  qua  Colo^1 
eft  Agrippinenfium,  &  Chattos ponuntur,  contcrmini Chamavis  -y  quosdcxtram  tutf 
coluiite  Luppia:  ripam,  infra  oflcndctur.  Iuhonum  igitur  fcdeis,  &  magnam  Tcn&^ 
rumagripartem,  Chattisproximam,  tenuifte  tunc  temporis  Bruclcros,  cuiriexho' 
auflore,  tumcxtabula  itincraria  pcripicitur.  Cave  cum  Frchero  ad  Magontiacufli* 
Mocnumcosufqucproferas.  quidpe  intcr  Mccnum  &  Lonam  Alcmannorum  ^ 
partcm  toluiuc,fupraoftcnfum  :  Brufteri  autemdiferte  Francommncminiadcenff 
turadido  Sulpmo.  Claudianus ,  qui  eodcm  cum  Arboaaftc  avo  vixit^mpane^ 
de  i  v  confulatu  Honorii ; 

• — luratur  Honoritts  abfins;  <0 
Imploratque  tuum  ftpplex  ^ilcmania  nomen ; 
Baffernx  venln  truces  5  venit  accola  fiv£ 
hrutterw  Hercynu  ;  latifque  paludtbu*  exit 
c>mbrus,  &  tngentes  Albtm  tijuere  Cherufci. 
Rette  hcic  puto  Hercyniam  filvam  aFreherointelligi  cam  vctcrisHcrcyniifal^r 
tem,  quae,  in  hnibus  quondam  luhonum,  hodie  vulgo  vocatut  der  Wtfier  W- 


v.ciero  nomen  eorum  poitcnori  iaxulo  inclinatum  eft  apud  aiictores.  . 
tabula,  uti  ante  dicium,  lcguntur  B  v  K  c  t  v  r  i  h  in  pane-yrico  Nazarii  B  R  V  T 1 1  ' 
apud  Sulpitium  Alexandrum  B  r  i  c  t  f.  r  i  :  in  vita  divi  Svibcni  B  o  k  v  c  x  v  a  *  VJ 
&inepiftolaquadam  Grcgorii  u  Papae,  quicirca  annumanatolcfu  io***,^ 
Romanam  obtinuir,  Borthari.  Verba epiftok  hax funt :  Vniverfs  ^0,  J 
&popu!o  provinciarum  Germanu ,  Thuringts  ,  &  Hefits ,  Bortharis ,  T^tfirefs ,  £ 
£ffc£ '"fr+^f'1»-  ^^orientali^  V*g% 
innfdemlocanrurhmbus ,  proxime  Chattos,  quiHeOl ,  &  Wcdrevos,  Log^ 
quomm hiaccofc Logam iiveLonz amnis,  ilii incola, regionis , q,« ctram^^ 
go  dicitur  dte  rtetteraw,  &  variant e  dialcOo,  Wedderaw.  r  ^ 

IIlos  cgo  falk  vchemcnter  vereor ,  qui  a  voce  burg ,  nomen  Brudcris 
bitrantur.  iiam  crcdibile  eft,  poilremi  xvi  fcriptores  cxadius  tenuiiTc  \^%Jfi 
nomen,  quam  primos  .  jam  vcro  vccabula  ifta  *rucleri,c\Brtcleru  &  Fuf^l  yi 
propius  accedunt  ad  voccm  burg ,  quam  Borucluarti ,  &  Bortarii .  An  vcro  vox  w [  ^ 
adeo  pnmis  illis  Romanis fuit  incognita  atque  inufitata,  u  icamin  hacg^V 
qudm  fatis  exprimere  quiverint  ?  At  jam  Tacitus ,  &  alii  antc  eum,  qui  Au^iot  s 
riique  res  in  Germaniageftas  fcripferunt,  ^ffciburgtum  &  TeutoburQtum  ^ti^ 
&  Pluuus  ahique  Burgundtonum  nobiliftimam  gcntem :  Piolemzo  autem 
cit  opidum,  &  ^ffiburgim  mons,  &  Vtfbunti  popuii.  J* 
Ccterum  Brvcteros  Strabo &  Ptolcmzus  diftingvunt  in  M A 10 V 
arque  Minores.  hosLuppia,  illos Frifns  & Chaucis  conterminos 6ci«^  ;,V 
bohb.  VII  :  EmTtvT*  dltTvK^Qi^*'      U  TiKj  A^«fVo1*r?<>h 
fa*,u^wrwi**fam.  ideft:  Ineamdem  cum  Amitt  partem  feruntstr  W \j 
luppta  lutper  BruZerosminoresfuit.  ptoIcma:us :  K*/Xcv„  4  ™  ^fJJ 
t^         TcvPlwov^om^ ,  kWAt*s  kJitfw ,  c*'rt  Bo^oo;  ol  ^oi , 
Sjoi.  hoc  cft : :  Incolnnt  autem  Germaniam  ,juxta  Rhenum  amnem ,  fia fept^nf  ^ 
duru^  BruBeriminores,  acStgambri.  £t  poftea :  EA^or^  cfc  t^^v^  f(f 

^ ruWlK? uv  >b  ™            *P™ltpot  oiut'trom-  W cvs  XuuuvoL  id  cft  -^Jt» 
veroQ-entesintw.ir***  i*,f*rL..„L   r  ■>  „       T    „    «r  • 


verogentes  tnterjace^t ,  /»/^r  &  Svevos ,  JriwSW  fw//»^  5  f  ^ 

Lbmm.  Omnia  quum  alioquin  Ptolemsus  turbet ,  &  heic  etiam  gfiA 


ilpitius 
:ocrf 
ira0; 

tittfr 

Br& 

fqu0 

■olW 

1(0 

i  tuitf 

ftcto- 

x  hoc 

ufl* 

nfcfr 
•yrico 


; 


i« 
i« 

JCi 

ul- 

tf- 
l* 

; 

■5 

t 

r 


>0 


GERMANI/E   ANTIQ^  LIB.  IIL  4S> 

Carfaris  immifccat ;  tamen  re&c  Bruclcros  minores  junxit  Rheno ,  apud  divortium 
amiusj  qu«  loca  prius  Marll  habuere  :  &  rede  item  Sigambris ,  fcilicetad  Luppiam* 
lnquai  loca  Marfi  poftea  migiarunt.  re&e  etiam  Bruclcros  majores  continuafle  Cau- 
G]us  &  Chamavis,  infra  mox  patcbit. 

Cap.  xiv. 
*Dc  Chamavis  &  AngrivarusJ 

ANtiquiflimam  Chamavorvm  memoriam  repeiio  apud  au&orcm  no* 
ftruni ,  annal.  xiii  .  Nempe  quum  Nerone Romae  imperitante,  Anfibarii, 
a  Chaucis  pulfi ,  agrosad  Rheni  ripam  vacuos ,  &  militum  Romanorum  uiui 
lepofitos,  obfediflcntj  Romani  autem  excedere  eos  juberent :  Bojocalus,  fortedux 
c°mm,  apud  Romanos  pro  conceflione  novarum  fedium  verba  faciens ,  Chamavorum 
Wmdam  ea  arva ,  mox  Tubantum ,  ejr  pbsi  Vflpiorum  fuijje ,  tcftatur.<  Vnde  patet ,  antc 
ul"  Caeftris  in  Galliam  expeditiones ,  Rheni  ripam  coluifle  Chamavos.  nam  Caefaris 
^vo  Sigambros  ca  loca  tenuifle,  fupra  demonftratum  eft.  Quo cafu,  & in quas  a  Rhe- 
n° uli migraverint terras ,  omnino incertum eft.  Taciti sevo quia una cum  Angri- 
^ari  ^  s  Bruftcromm  occuparunt  agros5  jam  antca  utrofque  conterminos  fuiflc 
o^aicleris,  junftatque  intcr  fe  habuifle  icdeis ,  fimile  veri  eft .  De  Angrivariis  confirmat 
tewentiam  hanc  Tacitus  annal.  li.  quidpe  quum  Germanicus  CariaraboceanoSc 
Amifia  amncad  Vifurgim  profectus ,  caftra  in  lacva  fluminisripa  metaretur  •  iJMctanti 
>nquitau£tor,  caftra  Cafari  Angrivariorum  defeffioa  tergo  nuntiatur .  Caftraautem  in 
fipa  Vifurgis  pofita  fuiflc,  liquet  cx  fcquentibus :  Flumen  Vifurgis  Romanos  Cherufcofqut 
Wcrflucbai.  ettsin  ripa  dextra  K^irmintus  ,frater  in  exercitu  Romano,  inter  ie  codoque* 
Bantur.  Posierodie  Cermanorum  acies  trans  Vifurgim  fletit.  Cafir,  nifi  pontibus  vrafi- 
diifque  impofitis ,  dare  in  difcrimen  legiones ,  bdut  imperatorium  ratus.  Ex  hisjamliquer, 
Angrivarios  inter  Amifiam  &  Vilurgim  incoluifle.  Exftat  heic  etiamnunc  nomerl 
eorum  in  vico  Engeren,  i  x  millibus  pafliium ,  in  feptemtriones  versus ,  ab  opido  ofcn* 
lobriigge dittito.  exitat  item ,  clariore  fama,inopido  Engere»,  ducztus  titulo  infignito. 
PergttTacitus:C^  tranfgrcffus  Vifurgimt  indicio  perfuga  cognofcit ,  dtleclumab  Ar- 
minio  locumpugna  5  conventffe  rjr  alias  nationes  in ftlvam  Herculi facram  ;  aufirofque  noclur- 
namcaflrorumoppugnationem.  ck  poftea  .•  7>//4  ferme  vigilii  adfuitatum  esl  caflris.  indc 
Germanicus  apud  exercitum,  Armin.us  item  apud  fuos  concionantur,  animofquc 
militum  firmant .  Sic  accenfos  Germanos,  ejr  proelium pofcentes ,  in campum ,  cui  Idiftavifo 
nomcn  deducunt.  is  medirn  inter  Vifurgim  ejr  toiies,  ut  ripA fluminis  cednnt ,  aut prominentu 
*yritiurn  refiflunt ,  inaqualiter ftnuatur .  pone  tergum  infurgebat filva ,  editis  in  altum  ramis9 
&  Pur*  humo  inter  arborum  truncos.  campumejr  primaftlvarum  barbara  acies  tenuit  :foli 
Y"fi*)*ga  infedere ,  ut  praeliantibus  Romanis  defuper  incurrerent.  paullo  poft  .Interek 
A^pmchcrrimum  auguritm ,  ocioaquiUpctcreftlvasejr  intrarc  vifi  3  imperatorem  adverterc. 
txclamat ,  hcnt  yfejuirentur  Romanas aves^  propria legionum  numina.  flmul  pedeslris acies 
Mfertur .  &  pr^miffits  eques  poftremos  aclatera  irnpulit.  mirumque  diclu ,  duo  hofiium  agmi- 
*<t  diversa  fuga}  qu/ filvam  tenuerant ,  in  aperta ,  qui  campis  adfltterant ,  in  filvam  ruebant. 

inter  hos  Cherufci ,  colltbus  detrudebantur ;  inter  quos  inftgnis  Arminius  manu ,  vocc9 
Vti  Wre^  fuflcntabat  pugnam.  incubueratque figittariis ,  ilia  rupturus,  ni  Rhxtorum,  Vindcli- 
C0^jnque  \  &  Galltc*  cohortes  ftgna  objecijfent,  ni(u  tamen  corporis,  ejr  impetu  equi  pervafit, 
hius  faciem  fuo  cruore^  ne  nofcerctur.  quidam  agnitum  a  Chaucis ,  interauxilia  Romana 
*&totibus9  cmiffumque  tradiderunt.  Virtus ,  feu  fraus  eadem  lngviomero  effugium  deditm 
C*tcptAfim  irucidati,  ejr  plerofque,  tranare  Vifirgim  conantes,  injeila  tela,  aut  vls  fluminis, 
Pofiremo  molcs  ruentium ,  ejr  incidentes  ripa  operuere.  quidam  turpifnga  in  fimma  arborum 
y^ramfque  feoccuitanteSyadmottsfagittariis^  alios  proruu  ar* 

r*s"ffixcrc  OMagna  ea  vittoria ,  nequc  cruenta  nobis  fuit.  qutnta  ab  hora  diei  adnoclem 
ten\ \  es '  ^€Cem  r"Mia  paffuum  cadaveribus  atque  armis  opplevere :  repertis  inter fpolia  ca- 
inib  5  ^UM  in  RorfJmos »  Ht  ™n  dubio  eventu ,  portaverant .  lMiUs  in  loco  pralii  Ttberium 

L*€rVorwfilutavithflruxitquc  aggercm  5  &  in  modum  trophaorum  arma  ,  fubfcriptis 
h  viclArum 


5<J 


PHILIPPI   CL  VVERIl 


victarftmgentittmnominihus,  imfofuit.  Vaut  ferindc  Cermanes  vu/nera ,  lnffus ,«*»«• 
qtiameaffecics,  dolore  &  ira  adftcit.  qui  moJo  abire ftdibus ,  trans  Albimconcedercja*. 
bant ;  fugnam  volunt,  arma  rafiunt  .-fiebes,  frimorts ,  juventus ,  fcnts ,  agmcn  Komanom» 
Ttftnti  mcurfant ,  turbant.  fof/rcmo  ddigunt  locum,fiumine  & filvis  claulum ,  arUinwf 
nmt  &  humida  :filvas  quoque  frofunda  falusambibat ,  nifi  quod  latus  unum  Angriva» 
lato  aggcre  txtultrant ,  quo  a  Chtrujcis  dirimcrtmur.  hic  fcd  s  adflitit ,  cquttcm  froftltf" 
lucts  texere ,  ut  ingrcfsis  ftlvam  /egienibus  k  tcrgoforct :  Nthilex  its  Cafartwcamtum  t  t* 
ft/ta,/ocos,fromta,cccu/tanoverat;afiufque  hoi/mm  i„  fcrmccmiffisvertcbat.  Sejtfr 
herom  legato  tradtt  tquittm,  carnfumqut.  fedHum  acicm  ita  tnfiruxit ,  ut  pars  aqtto  in  //** 
ttdituincedertt.farsobjecliimaggtrem  tnittrt-ur.  quodarduum  fibi ;  cettralcratuPtrfif"-' 
£u,bmflanaev:nerant  ,f,c,li  inrnfire :  quisimfngnandns  ageer  ,»tji  murumfuccedtrti», 
gravtbHsfuftrnt  iclibm  confitelabantur .  Scnftt  dux  imfarem  commmfttonam  ;  rcmJiff. 
fau/umlcgto:,but,fimd,tores  /ibratoresquc  excutcntela  &froturbarc  hoHcm)ubct.mf. 
ttormenttshafia :  qu.intoqueconjficuimagUfrofugnatores  ,tantoplur,busv„lncribusa't^'; 
Trtmus  Cafiar  cum  fratoftis  cohortibus ,  cafto  vallo,  dcdit  tmvctumtn  ftlvae.  conUl''"" 
graduccrtatum.  boficm  atergopa'us ,  Romanos  flnmc»  ant montcs claadelant  utrfl"* 
cejsiustn  loco,  f/ts  invirtult ,  falus  txvicloria.  ^(cc  minor  Gcrmanis  animus ;  ftdg^" 
fugna  &  amorum  fuferabantttr :  cum  ingcnsmultidudoartislocispralonoM  hajlas non f, 
tcndertt ,  non  celligtrtt ,  ntque  adfulUbus  &  vtlocitatt  corforum  utcretur  coatiaflMf 
frce/ium-.contramtks,  cui fcutun, petlori aJfrejfum ,  &  infidcns capulomanus 
rorum  arws,  nuda  orafoJeret;  viamque  flragt  hoilium  apcrirct.  impromto\amA'^' 
tb  contmuapcncula ,  fiveillum  recens  acctftum  vu/nus  tardaverat    Ouin  &  ln«vio»«0', 
tota  volitanlem  acte,fort„na  magis,  quhrn  virtus ,  deferehat.  &  Germliti,  us ,  quo  t#g>f. 
*4c,m»r,Jctr4xer*,Mime*c4fiti.,  traba^nt.mflHtrentuJAns.,  mltpnsJftrvit-,  K 
tntermaoncm  gcntts  jinem  he/lo  fore.  lamque  fero  diei  jubducit  ex  acie  leyoncm  fi*% 
tastris.  cetcra  a  j  noclem  cruore  hof/ium  jatiau fmt.  cquitesambhuicertavbt.  t*T 
P<>co»ctonev,cJoribM,C*fi,rcongtricm4rmor»mflrux,t,fuperboc^^^  DcbcV"* 
UrRhenum  Albimqtte  nationibm ,  txtrcitttm  Tiberii  Cafiaris  ea  monimcnta  Uarti  &  '< 
^ttgttUoracravtfJe.  dc(cnihtladd,dit,mct»invidU,anratmconfcientiamfaain^ 
iMoxbcllumtn  Angrtvarios Sttrtinio  mandat , m  dcditiontm  froptravifTcnt.  atq»tlW, 
f/iccs,n,h,labnucndo,vcniamomnittm4cccfert.  Hisvobisledulo  rerpcnfis  vW£ 
«raaud.hgcnterconfiderato;  repcno,  nullum  fitum  gaZxhlk^xm^ 
venne ,  quam  amr  qm  in  dextri  ripS  inter  duo  eft  opida  ^OlZAK 
&  prtm,  hac  poft  Occanum  confurgunt  montcs ,  &  am„is"s  ilcn-ci^^ 
torquetur,  fimulque  Angtnariomm  fines  refle  hoc  lcco  i„  ChSs  fi< 
Pnma  pugna  ccmm.fla  eft  inter  diaumopidum  oUtndorf  ,S^Mtem^t 
arcem  Eifdorf ,  quam ,  una  cum  vico  adjacentc ,  veteris  I  d  1  s  t  a  v  1  s  I  c  A, 
nomuns  veftigia  rcferrcexiftimo  :  circa  quam  milts  Rcmanus  in  loco  prcclii  1'K 
tmftratortmfaktavit  firttxitqut  4ggerem,  &  in  vedum  trofbaomm  arma  fubMf^ 

Vnm'r hTA* ' qUaE intC1'diaam Urbem & denfam hodiequf^ 
cft  ^  Vr  Z  lomanomm  aSmen.»«  versus  pontcm,  qua  opi<oii 
cft  iMtndc» ,  faccns,  adlultavcre .  Tcdi  fuere  Romani ,  Jzvum  latus  flunii",SS 
dcxtrum,mo„.,umiugo,quod,  ,„  millibus paftuum  mpraS„"opi.fl!> 
«lusr.pispcrmmpn.  q„o  locoadpof.taeicft  nunc  a.x  BelT^clZ^K 
n.cus,amfecundodev.a.shoftibuS>TRorH^A,cumK^^^^^^^ 
Alb.mque  nat.onum  mfcnpt.one,  erexit.  Eadcm  planitics ab  AngS va  iis % 
pons  mcolebamr.  quam  tamen poftmodum  autfponte  Mdefemc  unt,  ^S* 
tr2,7ce    ™mT ,ffWnt-  ^  Tra»ani  Principatusprimoanno,  <P>*Lt- 

tr    Temia,1:aC0"fC;lbCretTaCitUS'  >„  ChattCS ufq^ 

bantur.  Term.nos ^guur  Angnvariis  circumfcribo  hujufmodi :  Primumco^; 

SinTnnC;nX1  IUb*m,eiS '  P7  m0ndum  *"Sum  *  °Ho  Bilefe/J  ad  opidu«-  <5 
&  hmc hncam ad  v.cum  Scntlage,  Amifiaradpofitum :  hi„c aUam  ab  fe>temt*> 
ad  lacum  ^Dommcl  indc,  qua  Anfibarii  olim  occurrcbant,itidcmlin«m.iI/, 
i  -  ^',T1    °Piauni  ruershagtn :  lnnc  trans  Vifurgim ,  qua  Chcrufci  crant 


yctdt&t 

worttf» 
Wfb 

Mf* 

>jtf* 
(ik0 

mP 
itrcnU 

4te 
4' 

i^ 

70* 

fi 

ti!0> 
>r0i 

iitP 

p 

(f 
-0f 

fl 

'0 


0 

Ifi 


GF.  RMANI^   A  NTIQ^  LIB.  III.  Sl 

^am  lincam  ad  opidum  ufque  Rentelen,  eidem  amni  impofitum.  Jiinca  mcridie,  qua 
uljgibinis,  ut  infraoftendam,  jungebantur,  Vifurgim  &  cum  amnem,  qui  apud  vicum 
enun  Viiurgi  mifcetur,  ad  opidum ufque  Herworden  :indc lincam  ad  opidum  Btlefeld 
Tubantum  confinia  du&ani .  Rcgioncs  nunc  comprchcnduntur  his  rinibus  iftse : 
cnauemburgicnils  comitatus  particula,  dextrae  Vifurgis  ripa:  adpofita  ;  Mindenfis 
epilcopatus  pars  dimidia,  versus  auftrum  3  epifcopatusOihabmgienfis  parsmaxima; 
conutatus  Tekclburgienfts  particula  fcptcmtr'onal;s  5  &  pars  PvavcnuSergienfis  comi- 
a^s,  qua  caftellum  limhorg.  Poftquam  vero  Tubantesinier  Dalichium,  ut  fupra 
j  °ltenfum,  &  Luppiam  confcderunt ;  in  homm  antiquam  fedem,  ad  Dalichium  ufque, 
°Angrivariorum  quofdam  fucceftifte,  credibile  eft.  unde  nomcn  corum  hodieque  iri 
ls  °nsmancr,  in  opido  Engeren,  ducatus  titulo  infignitcf.  In  Notitia  impcrii  Rcmani 
cguntur  ^fnglevarit ;  nefcioan  non  correclius  ^Angrevarii. 

Haclenus  igitur  dc  Angrivaiiis.  qui  quia  ha:c  loca  versus  mcridicm  tenuerunt, 
jKuquum  terrarum,  quantum  intcrBruaerosatqucCauchos poncclumfuit,  Cha- 
^  A  V 1  s  ceftiilc  ncccfte  cft .  Ermatur  hoc  argumentum  teftimcnio  Ptolcmai  $  aijus 
c*'ba  hasc  funt  :  iwij  plv  tcv$  BftaKl^ovg  ol  Qmnot  fxixpi  tS  Afjcto-tx  Txroju^'  fiiTct  Se  t*- 

A^la*1'*0'  °l  '  T*  °"V<rW®J  tJteb  KuZxoi  cl  fuelfyvg ,  pkxU-  T* 

a*i<&.  id  eft  :  Sufra  Brucierosjunt  Frifii ,  ad  Amifiam  ujque  amnem.  pofi  hos  Cauchi 
mnores  ad  VtCurgitn  ufque  flumen:  deinCauchi  majores ,  ufque  ad  Albim.  &  poftca: 
OEArtaxovctJggOn^tT^xfT^,  KclvxZv  filv  ?uv  fttK^uv  3  tuv  Zovfcuv ,  ^k\iooioI 
frHQovg-  v<p'  cvc,  Xctifieu'  Kctvx*>v  $i  tuv  peifyv uv  £  ruv  lovfeuv  ,  A^f^sa^o/.  id  eft  : 
Wmores  verogentes  inter)acentinter  Cauchos  minores  &  Svevos ,  Brucleri  majores  :  Cub 
quibfi*  Chamavi.  inter  Cauchos  autem  majores  &  Svevos,  Angrivarii.  Lc^c  pro  Xctlucu  in 
Ptolema-o  Xufictvoi ,  &  in  Strabone  pro  XaZQot ,  xdftctZot :  Chamavo s  cnim  apud  Ptole- 
ttiaeum  cfle  dcbcrc ,  fi  tus  int cr  Cauchos  &  Angrivarios  latis  indicar .  Scribuntur  autcm 
Grsccc  >. apctGoi  cum  apud  lulianum,  in  oiutione  ad  fenatu  populumquc  Athcnienfem- 
tum  in  Eunapii  Sardiani  hiftoiiis,  quarum  fragmenta  in  cclogis  lcgationum  exftant.  * 
Terminos  igitur  Chamavi  hifce  in  oris  habuere  5  ab  occafu  Amifiam,  ab  vico 
'Bentlage  ad  munimcntum  ufque  vuigo  7>»  ^r/diclum.  hinc  abortu  ajftivo ,  LcedS 

ioamncm,  qui ad  diclum  munimentum  Amifiae  mifcctur  5  &  ab  ejus  fonte  lineam  ad  la- 
cum  Dommel.  hinc  ab  ortu  hiberno,quo  limitc  ab  Angrivariis  ad  prxdiftumufque  vi- 
cum  Bemlage  diftincli  fucrinr,  jam  antca  dixi.  Regiones  hifce  finibus  nunc  fternuntur 
iiHe :  mter  Loedam  &  Amifiam  arruieis,0*tf  Alnen,  Saderland,  Hemmelingerland ^5  dein 
comnatus  Lingenfis,  &  Ofnabrugienfis  cpifcopatus  pars  fcptemtrionalis. 

Hos  igitur  fineis  habuerc  dxiix  duae  nationes,  Brudcris  ab  folis  ortu  contermina?, 
^oftquam  vero  horum  agros  occupavcrunt  j  Angrivarii  majorum  Bructcrorum  loca 
Versus  oceanum ,  Chamavi  minorum  versus  Luppiam  poflcderunt.  fic  enim  fiipra  cx 
^ulpitio  Alexandro  relatum :  Tranjgrejpts  Rhenumy  Bricleros ,  rip*  proximos ,  pagum 

.    ettant  t  quem  chamavi  incolum,  dcpopulatm  esl  5  nullo  ufquam  occurfame ,  nifiquod pau<* 
^  e*  Ampfivartis  &  Chattu ,  tjMcrcomere  duce ,  in  ulterioribm  co!lium)ugis  apparuere. 
*Jnc  etiam  apud  Iulianum,indicl:aorationeadpopulumfenatumque  Athenienfcm, 
^hamavorumfimulqucRhcnifitmentio.  Eunapii  vcro  verba  hax:  fimt  :  t5  ikAtctvx 
t!w  TxroXmiotv  xc*>W*\®'>  ^  r*>v  XctpatGuv  UinvovTuv ,  QethtQr  ^  retvvjg  Ui  o\khu;  ,  0 


^iKct  CppxyLct  cPict7iifjt7ncS^)  KctfJt'H6jJ)p(&'  V7T0  Tij;  XfUctq  ,  Xa^Zt7UI  ^  >  5  '^U9I' 


<0^.?7ftA^«»^«cevw6».  Hoc  eft  :  In hoslile  folum profeclmlulianm ,  Chamavis  fup 
F  tcantibm,  uti flbtparceret,  impetrariid  a  fe  pafjm  ett.  regemquc  eorumjrogredt  \ujjum9 
ut  tn  ripa  Rhcni  ftamem  vidit ,  confcenfo  navigio  t  per  interpretem  tum  barbaris  lo- 
esJ  .  Ulu  igitur  omnia  irnperata  fe  facluros  adfrmantibui ,  quum  honeslam  Jt- 
e*  "tfjue  necejfariam  hanc  ftbt  pacem  ejfe  cerneret  (  nam  Chamavis  invitis  fumentum 
^ritannia  ad  Romanorum  ca/ira  fubvehi  nullo  modopotefl )  flc.xus  utilitate ,  concefit 
r*Hnj9  obfidetfque  firmand*  fidet  poslulavit.  Caftra  heic  intdligi i ,  quac  in  Rhcni 


5*  PHILIPPI  CLVVERII 

tev3ripimntpofita,fupralib.  II,  cap.  xxxvi,  perfpeftum  cft.  Ha-cigiturdefe- 
CundisChamavorumiedibus.  * 

Locus  apud  Ptolemaum  in  Germania,  inter  Amifiam  &VifurgimeftTt«W, 
T  E  c  E  L  i  a.  cu,us  nomen,  fitufquc inter  ditfa flumina ,  convcnit  hodie  arci  Teitk* 
^rr.manuquo  Anguvariorum  Tubantumque  confinio  iltx.  quorum  fuerit,  hai» 
tacile  dixerim.  1 

C  A  P.  XV. 

De  DvLGiBiNiSjyJoJe  Dvlgvmniis,      CHASSVARlSi  " 
qut  &  Cassvari,  f£  Chattvaru, 
@r  Cattvarii. 

POftquam  Chamavi  &  Angrivarii  Bruaerorum  occupavcre  folum  illonim  <*' 
nWV"1'  &  ,<rHAJSV/R1'  CUma,iLs  quibufdam  popiu.s inlistenu* 
f'»'&^fuar,^ 

Eoidem  hpc  Dulgibiius  Chafuarifque  tribu,  fineis ,  qui  ante  Chamavorum  a.que  ^ 
^eTfionJrm'  P01»  cft.  quidpe  fi  antiquis  SXonJfi^ 
n«XPA  'aCCt  FrA"°rUm  aSera<lo<^Rheni ;  certeanriquiChamavorufl^ 

nes&Angr.variorum  rcde  etiam  dicuntur  efle  a  tergo .  Ccterum  rrifiar  Dulgibf 
rum ,  Chaluarorumque  qua:  fuerint  fcdes ,  difficile  fortaflis  fuerit  difhi  AH 

^A^ey...  vp  ,    Myi^.  id  cH-.InterCauchc^ores  &  Svcvcsl*  *1 
grtvanr.danLaccobardi-.fubtjuibm  Dulgummi.  hosetfe  DuUibZrLki  >^ 
non  poteft,  quando  nequc  fitus,  neque  nomcn  abhorrct.  Quis  autemdi 
.ummvocabulumfitincormptius?  Atdc  Ltcccbardu iftis meiSo <Z££  q< 
fuennt;  quum  nullus  alius  eorum  habcat  auctor  nomcn,  &  iJZlm^ 

meridiem  versiis DulgumniiVpartero ho" JS^-i  ST° lub;,Ci  V 
pore fuo in novas fedeis tranfgreflan^ ™S  Chci'u,c0"m,i U 

hajfunt.-n,^,^  ^^^t^,S:2^'' 

Sff  I  V Ji£  fl  5  hmC  am»em^"i  *d  vicum         Viturgi  mifc^jj 

S^rS^  indeabortuAmbfamadvicU<^ 
LXm  'n  luleamadLuPP;jfon.emd«ciam.  inde  aboccalu  montiumi"g< 
SS, S P  r  BAeffd-  ComP'ehenditur hifcenuncfinibus  Lenig<>< 
EST8-  qU^°Plda  f-F"'  U"m<"<>  ^ndorf,  Permont.  Ren,clt0,K 
bvrTTv ^nt ^'««niaxime  claiiis,  eft  opidum  DiemeUc,  quod  olim  TfL, 

i  vin^  rl  L     m  '  &3be°  T£  "  O  B  VR  G  .  £  NS  I  S  S  A  LT  V  S,  iflttt 

&vioui1r.««»w^,fitus..utl^ 


haud 


ruflf» 

liboi 

# 

irafi 
;A 

ofr 

I; 

*' 

)5 

n 
I' 
il 
o 

\c 

{> 


GERMANI^    ANTIQ^  LIB.  III.  >r 

C H  A  s  v a  r i  Taciti,  S.raboni  lib.  VI i  bis  dicuntur Xct/I^^o^ ,  Chat tva- 
1 1 :  eonjungunturque  in  rccenfione  Chattis ,  Marfis ,  ac  Tiibantibus.  undc  cgo,  ex 
,uUac  vocabulo,par:em  cosduxcrim  Chattomm.  nam  qucmadmodum  hi  variantibus 
^lcdisdicebantur  Cbatti,Chafi,&  Hajft^tic  Chattuarii  etiam  vocabantur  Chafuarit:&z 
^emadmodum  illi  quoque  diccbantur  Catti ,  fine  adfpiratione  5  fic  Ptolemao  hi  fiint 
A  s  v  a  r  i  j  &  Velle/o  Paterculo,  lib.  ii,Cattvarii.  quamquam  apud  hunc 
ocabulumid  legatur  capire  mutilatum  t^Sttuarii:  qui  nullibi  alias  exftant.  Nomen 
'Sltur  eorum  re&fllme  fcripieris  per  geminum  ss,  Chassvarii,  five  Chas- 
j  JARI-  Apud Ptolcmaum  fic  leguntur  : rW^  rovg  ZovyQovg Kao-actpoi :  Supr*  Svevos 
J*nt  Cafiari.  Csefaris  hos  cfic  Svcvos ,  hoc  eft ,  Chattos  aliorum ,  fupra  oftenfum  eft. 

odcm  igitur  Cafuaros  fuos  fitu  ponit  Ptolemaus,  quo  Sirabo  fuos  Chattuarios ,  inter 
^hattos,  Marfos,  ac  Tubanteis  ;  haud  ita  procul  Angrivariorum  fede ,  per  quam  poft- 
niodojn  Chamavorum  agros  migrarunt.  Cafarbclli  Gallici  comment.  iv:  Paucts 
fofi  dubmfit  ab  Vhiis  certtory  Svevos  omneis  in  umim  locum  ccpias  ccgcre,  atcjue  iis  natio. 

quifubeorum  funt  tmperio,  denuntiare,  ut  auxi/ia  fedttatus  equitatufque  mittant. 
n  his  &  dicios  Chattuarios,  five  Chajfuarios  fuifle,  cquidem  haud  dubito.  unum  tamen 
*}m  ipfis  corpus  crcdo ,  nifi  quod  paullo addidius  rcgcbantur.  Eofdem  Cafar  paullo 
P°"^iwSvevorum  adpcllat :  Svevos  omneis,  posleaquam  ccrtiores  nuntii  de  exercm 
^omanorum  vcnerant,  cum  omnibus  fuis  fociorumque  copiis9quaj  ccegijfcnt  ,penitus  adcx» 
**ttoosfinetspfirecefiJfe,  DeantiquaigiturChaiTuariorufcde  jam  fatis  conflatrquani 
njs  Iimitibus  ciraimfcriboiab  mcridieDimcla  fluminc,acoenobio  Hardcrhufenzd  con- 
jtoentem  Vifurgis :  ab  ortu  Vifurgi ,  ad  conflucntcm  ufque  Ambra :  ab  (eptemtrioni- 
hus  &  occafu,  qiu\  antiquitus  Dulgibini  cccurrcbant,  &  Bru£teri,  Marfi,  Tubantes  Si- 
gambri,  arqucTcnacri ,  alii  fcilicct  aliis  temporibus,  primo  Ambra  amne  ad  vicurn 
Ufque  Da/e  5  inde  porro  montium  jugo,  quod  juxtaopida  Permont,  B/oomharr,  Horen 
O/dcnbch,  Kleinebarg,  ad  piadidum  ccenobium  Harderhufen protenditur.  Cetcrum  in 
Chamavorum  Angrivariommque  fedeis,  quasilli  reliquerant,  tranfgreffi  quas  parteis 
finguliobtinuerinr,apudncmincmaucl:oiumdifpicio.  quiatamcn  Dulgibini  proximi 
fuere,  hos,  ut  primos  tranfgreffos,  ulteriora,ChalTuarios  citeriora  occupafle,credibile  eft. 
SOLimitcs  igitur  tunc  utrifque  fuerunt  ifti :  a  meridie ,  quatunc  Amfivarii  cccurrebant, 
montis  jugum .  quod a  confluentibus  Vifurgis  &  amnis ,qui  eft  apud  vicum  Pemen\ 
JuxfaopidumI««^,&arccmI#»^rf  ,adopidumufquc  UMelle  protcnditur :  hinc 
porro  lineam,  ad  vicum  Bentlage  6c  Amifiam  amnem  dudam  j  qui  ab  Tubantibus  di- 
«lngvebantur.  AboccafufuitAmifia,ad  Lcedaufqueconfluentcm.  ab  ortu  aftivo, 
qua  Chaucis  jungcbantur,  Locdamflumen  ftatuo;  &abfonte  cjuslineamperlacum 
pomme/  ad  fupradiaum  vicum  Remen  a^am.  Hos  veroagros  uti  aquis  portionibus 
IntcrcOS  diftnbuanij  lincam  duco  ab  arce  Braamfchede  9  Amifia:  adpofita,  addi^uni 
^urn  Lommcl. 


40 


C  A  P.  XVI, 


Ansibariisj  qui  &  Ampsibarii,  e>  AMPSIVARlir 

ANsibariorvm  meminit Tacitus , in annal.  x 1 1 1 : ubi , pulfos a  Chaucis, 
adRhenuminVfipiorum  fineis  perveniiTe  narrat.  Pulforum  agros  obfedi£ 
fi       fe pulfores  Chaucos, haud dubium  eft.  Horum  fineispoftea ab Occano ,  Ami- 
mtcr  Albimque ,  in  Chattos  ufqtie  pertinuifle ,  infia  cx  eodcm  monfti*abitur  au- 
0re  •  in  his  igitur  antiqua  eriam  Anfibariorum  fedes  inclufa  tunc  fuit.  Ad  Rhenuni 


Anfib: 


■Jo  A  aru.Penetl'arunt  haud  dubie  per  minores  interjacentium  Germanorum genteis, 
ngrivarios,  Tubanteis,  Vfipios.  nam  majores ,  hinc  Bruaeri  atque  Frifii ,  illinc  Chc- 
110°  ^  ^natti>  trajufitum  haud  facile  dcdiflent :  quorum  etiam  hi  poftea,  quum  a  Rhe- 
ibi  V?  m°X  ^'cam'  repcllcrcntur,  cmneis,  prsetcr  imbellcm  atatcm,  in  fiiis  agris  con- 
Ttfb  u.nt*  ^et^  di.crtis  vcrbis  Tacitus  tradit,  ut  mox  vidcbimus,  eos  retro  ad Vfiftos & 
tis pmeU concefoffe'  Probabile igitur fit, eam tenuifte Chaucorum partcm , qua Chat- 
^iulatque  Angrivariis fuit proxima,intcrduo opida Bremen & CMinden.  Limiteis 

E  3  itaquc 


S4  PHILIPPl  CLVVERII 

itaque  iis  ftatuo  ab  ortu  folis,qua  Chcrufcis  continuabanrur,  Vifurgim  amnem,  ab  op- 
do/V/*w%«/adconfluentemufque  Allari  fluminis .  hinc  ab  leptcmtrionibus,qn* 
Chauas  jungebantur,eumdem  Viiurgim,ad  opidu  ufque  Bremen.  inde  ab  occalu  acftivo 
lmeam  ad  fontcm  ufque  amnis  Lcedi,  cui  adpofitum  opidum  Clefpenbere ;  qua  ab  i* 
dem  Chaucis  feparabantur.  hinc  ab  occafu  bmmali  alia  linea,  ad  ditnim  ufque  opidu» 
fetershagen,  a  Chamavis  &  Angtivariis  dirimo .  Rcgioncs  nunc  finibus  his  contin» 
tur  ift* :  Mmdcnfis  cpifcopatus  pars  dimidia  versus  ieptemtriones  •  comitatus  Deef^, 
comitatus  Hojcnfis  pars  maxima ,  kva  Vifurgis  ripa:  adfixa ;  &  reeiuncula ,  vulgo  Sir 
ding  dicla.  s 

Pulfi  a  Chaucis  Anfibarii  qtiomodo  novas  fedcis  per  varia  loca  quafiverint ,  <* 
demque  in  Chemfcis  occubuerint,  recenfer  Tacitus  his  verbis  :  Eefiern  aeres  ( ad di«* 
tium  Rhem ;  quos  ante  paullo  Frifii  occupaverant)  AnfilariioccuL-vbe  valtdwfu. 
nonmodofua cofia.fed adjacemium fefulorum,  id eft  Vlipiorum,  miferatione :  «r/</*/ 
4  Chauctt  &fedu  tnofes ,  tutum  exfihum  erabant.  ^ideratque  iUts ,  clarm  per  ill»  f. 
tes,  &  nobis  quoquefidm,  nomtne  Bojecalm  .  vintium  fe  rebelhone  Cberufla  [uffu 
nti,  referens  ,  mox  Tsberio  &  Cermanico  ductbm,  ftifendia  meruiffc ,  JinLeim" 
rumobfequta.  tdquoquead,ungere,quidgen,em  fuamdiiioninoitr*  fubweret.  Sl»0' 
umpartem  camft)acere,inquamfecora,&  armema  milnum  a/Jando  trammin»* 
tur  iServaremfane  rtccftos  gregibm  inter  hominumfamam  ■,  medbne  vallitatem , 
titudtntmmallent,quamamicosfOfu/os.  Chamavorumquondam  ea  arva  w*^' 
tum ,  &foii  Vfiftorumfuiffe.  ftcut  ceelum  diis,  ita  ttrr*s  eeneri  morta/ium  'datas.  f'f 
fin,  -vacut  eaafubicas  effe.  Solem  deinde  refiiciens,  &  cetera fidera  vocans  m41110 
tnttrrogabat,  ■vtllentnecentucriinancfolumifotiusmarefufcrfunderem  advers^ 
rumereftores.  Et  cornmomhis  Avittu.fatitnda  meliora  imferia.  iddiis  irues ittf^. 
r'»t,fUcttHm,utarbitriumfencsR*manosmanerct,quidda,cm 
*to')«dices,quamfeiffosfaterentur.H.tcinfubt,cumAnfibariis^^ 
stbmemortamam,t„Udaturumagr«s.  quodille,  ut  freditionts fretium  a/btrnat*.  <?' 
d„ :  Deeffe  nebts  terra,  in  qua  wvamm,  in  qui  meriamur,  nonpoteii.  'Jitaut  it*  '"K 
fisummqueanimttdifceffum.  t/ii  Brutleros,  Teniieros , u/eeriores  etiam  naiionts.Fj 
belb  wcabant.  Av,m,fcrif,o  ad  CurtUtum^tanciam.fuferioris  exercim  ltg*f'i 
jRhenumtranfgreffus, armaatergo oftenderet- iffelegiones in aorum  Tenclcriimi^ 
<*«*™>>>>»^^ 

^^fiftos&Tubantesconcefi,^ 
f<»',™rebngo^ 

stmtnfradamd^a  eft.  Sictandcm  omneAnfibariomm  ncmen  um"del<J 
ZffHSl!  Ner°nfcCa:fare  '"-Valcr.  Meflalia  Coss.  annoa  »»«  J 
tVUU  Valid.otautemfu.teasensF„fi,s,no„  equidcm  omnibus ,  quoru* « J 
numerofior  amphffimis  in  fin.buserat  civitas :  ied  ei  tantum  partc,  ouicadcm^^  t 
hmmapudRhen.npamobfcdcrat.  1  ^ 

C*™™>>>>Mlem<ta,em,ahzuaoi,in^^ 

Chemftomrn'  SSlS  *  ™  ^«"oneac  benigniratc  dcn^ 

Chemfcomm  plane  incertum  habeo.  ncc  id  fatis  mihi difpechm,  anparsq<i- 

v^atru^nrdemf^ 

Vitatibus  in  fidcm  fefe  cl.enrelamque  dcdcrit .  Nomen  certe  comm  roftci  i«<  a 
■nimfu.t,mult.fqueauaoribuscelcbratum;n.iiq,16dpaulloal.afc^ 
varii,  Amsibarii,  Ampsuakii,  Ampsivarii,  mcmo<i 
Not,,,s  ,mpa„  mter  aimha  palatina  funt  ^mffivarii ,  quibus  illic  Cruaeri  cofj 
iubnedruntur.  codem  vocabulo ■  memoranmr  ab  Sulpnio  Alexandro ,  inesf^ 
A,b^aft.s,  ut  refcrt  Gregor.  Turonenfis  lib.  .  i ,  caP.  ix  :  CoHeiio  excrcit',.^ 
greffml rtcnum ^rtaerosuf^oXimos,Mumetiam,qutmChamaviincehntM^ 
Utm  eH ;  nullo  ufquam  eccurfante ,  nifi  qubd  fauciex  Amffivariis,  & Chat0,f^ 
tnereduce  rnuiunoribmcollium^ugUatfaruire.  BruneroVtunc tevam coluifl'^5- 
npam,  Uiamavos  vero  dextram ,  utrolque  contaminos  Chittos ,  fiipri  often^itu1 


GERMANI.£   ANTI        LIB.  III.  5$ 
igitur  Ampfivarii  ifti,  quiaunacum  Chattisinauxiliuni  vcnicbant  Chamavis,  certe 
nuJIisaiiistunc  continebantur  finibus ,  quam  quos  Dulgibinis  &  ChaiTuariis  ex  Tacito 
adrerui:fueruntquehauddubiein  alits  iJIis  exiguis  corumdem  finium  gentibus^  haut 
fcrinde  memoratis .  Pro  (edibus  iguur  ipfis  tribuo ,  Angrivariorum  Dulgibinorumque 
agrorum  partcis  .-quas  fic  circumtcribo :  amcridie  &  occafu,qua  Chamavisatq$  Tuban- 
ttbus  contermini  fuere ,  montium  jugo,quod  a  Dalichiamnisfonte  &  caftello  Falken- 
juxta  opida  Bilefeld  &  Ravensbarg>ad  opidum  uique  Melle  protenditur.  hincabfe- 
ptemtrionibus^qua  Chaffuariis  jungebantur,contiguo  moniium  jugojuxta  ztczmLim- 
opidum  Lubbeke,zd  Vifurgim  &  vicum  Remen.  indeabcrtu,qua  Chattioccurre- 
lobant,linea  ad  montium  jugum  medio  litu  inter  opida  Lerngow  &  Barndorf  du&a5  atque 
hmcporro  iplb  jugoad  pradi&um  caftellum  Falkenborg.  Opida  nunc  intia  hos  fineis 
vifuntur ,  Dietmclle ,  Lemgcw ,  Herrvorden ,  &  Fngcren.  Marcellinus,  lib.  xx,  in  eadem 
tac  Iiaud  oblcure  collocat  cos  regione ;  lulianus  in  limitcm  Germania  Sccundx  esl  egreJJus, 
Versus  Tungros  :  omnifa  afpiratu ,  quej/agitabat  injlans  negctium,  communitus,  Trajeclten/t 
&ope  opido  profinquabat.  Rheno  deinde  tranfmijfo ,  refionern  fubitb fervafit  Francorum,quos 
Anfivmosvocantjnquictoruhominum  licentius  etiam  tumfercurfantium  extima  Galliarum. 
<l*os  adortusfubitojnhilmctucnteis  hoslile,nimiumfecuros^quod,  fcrufosa  viarum  dijjicu/tatc 
*rcente,nu//um  ad  fuos  fagos  introijfe  meminerant  principem ,  fuperavit  negotio  /evi.  captif- 
^cflurimisejr  occifis ,  orantibu* aliis  5  qui fuferfucre ,  facem  cx  arbitrio  dedit ;  hocfrodef 
^fi  fojjejforibus  fnitimis  arbitratus.  Vulgatiflima:  editiones  hcic  habent  %^4tlhuarios 
alia  tamen  cxemplaria  i^infuarios.  ego  hoc  ex  corrupti  illius  vccabuli  litcrarum  ducli. 
t»us  auda&ercorrcxcrim  'ivx^Anfivarios.  etenim  fi  gcminum  //  re&e  rcddit  n certc 
»  rcftius  corrigitur  in  ft,  quam  in  f  tantum.  In  tabula  itincraria  Icguntur  i^ipli- 
varii.  omnino,  corrcdo  /  in/,  &  addito  m ,  habendi  funt,  ut  in  Notitia  imperii 
6c  in  Salpitio  Alexandro ,  ^Amppvarii.  Apud  Ptolemacum  quoque  pro  AclkxsqL^ 
icribcndum  clfe  Ap^iGde/oi ,  id  eft,  i^imfftbarii ,  fupra  in  Chamavis  docui .  /Ethico 
funt  ^dmftbarii.  Qupd  fi  re&e  nomen  eorum  lcriptum  fuerit  per  m  j  facile  ego  fufpi^ 
cer,  qusefitum  id  efle  a  vocabulo  Amifrae  fluminis,  quafi  patria  lingva  thi  K^imfar :  quia 
hoc  flumen  ab  initio  accoluerint .  nam  varias  miriflcafque  fuilfe  gentiumia  his  oris 
3o  hatid  perindc  latis  tranfmigrationcs,  fatis  jam  hadenus  patuirTe  puto. 

Cap.  xvii. 
*ZV  F  r  i  s  n  Si 

BAtavis.  ad  medium  Rheni  alvcum,  conterminosfuilTe  Frisios,  fup^ln 
illorum  cxplicatione  fatis  demonftratum  eft .  Nomen  eorum  apud  Dionem^ 
lib.  liv,  Grsece  lcgitur  *  PE  i'z  101.  ex  quo ego conjicio , apud PtoIema?urn 
n^ndofUm  elTe  vocabulum  *p/«r*o*.  Noftrifxculi  homines,  quibusinomnibusprin- 
1-oceps  vifus eft gcographorum Ptolemacus ,  maluerunt  Grarca ,  quam  Latina ,  fcriptione 
^sproferre  Fhrijios .  eoque  litera^  ❖  argumento  ortos  fufpicati  funt  a  Phrygum  gentc 
-^fiatica.  De  Frifiis  ha:c  Tacitus  in  libro  de  Germania :  luxtaTenclerosBrucleriolim 
occurrebant.  nunc  Chamavos  &  Angrivarios  immigrajfc  narratur  5  fulfts  BrutlerU ,  ac  pe- 
nitm  cxcijis.  &  mox :  ^Angrivarios  &  Chamavos  a  tergo  Dulgibini  ejr  Chajuari  cludunt, 
*k*ciuc  gentes,  haut  fcrindc  wemoratA.  a  Jrontc  Frifii  excipiunt .  Oliajoribus  jninoribufqui 
^rtfiis  vocabulum  esi ,  ex  modo  virum.  utrtquc  nationes  ufque  ad Oceanum  Rheno prdtexun- 
tUri  ambiuntqueimmcnfosinjuper lacus,& Romanisclajtibus navigatos .  Termini , quibus 
Versus  meridiem  a  Batavis ,  versus  ortum  brumalem  a  Marlis ,  iive  Marfacis  ac  Bruderis 
^ftndli  fuerunt,  jam  anrca,  in  harum  gcntium  dcfcriptione,  mdicati  funt.  ab  ortu  xfti- 
5ov°,  Amifis  orea  Chaucisdiftcrminatosfuifle,  infra  oftendetur.  ab occafu & feprem- 
|rionibusfuitOccanus.  Includitur  nunc  his  finibus  maxima  pars  Hollandia?,  &  Tra. 
Jcftini  agvi,  quidquid  trans  mcdium  Rhenialveum  :  quaiaLionedimidia:  partesopi- 
do^m  Leyden,merden  ^Vtrccht ,  in  vetcrum  Frifiorumfolo  fira:  fnnt.  ircm  Geldrise 
P°rtiuncu]a,qua  opida  Harderivyk  &  Blbttrg :  dcin  Tranftlalana:  rcglonis  pars,  qua  opida 
^fen.HaJfelt, Folicnhove, Steenwyk,  W eppcl, & dimidium  Drcntix.  hinc Friila dc& 

E  4  dentaJi§ 


5«  PHILIPPICLVVERII 

denralis  omnis  ad  Amifiam  ufque  flumen .  Atque  hinc  eft,  qu6d  feptcmtrionalis  Hol- 
landia  fub  Frifiae  nomine  hodicque  cenfeatur 5  opidaque  inibi  non  Hollandia? ,  k& 
tnCix  infignibus  decorcntur.  hinc  item  tritum  iilud  apud  Hollandos  in  hancufqtf 
dicm  provcrbium  durat :  Staet  te  Harlem  op bei  fant , gy  nerpt  een koe  in  Frieflwt.  id 
Hariemi  in  fiblonibtts  conflflens ,  bovemfacile  in  Frijiam  ujque  itbraveris.  Loquiturjj 
rem  de  medio  ejus  opidi  foro.  Hinc  etiam  VVilibrordus ,  qucm  Sergius  Papa ,  Clcnien- 
tcm  cognoniinatum,  ad  pradicandumgcnri  Frifiorum  cpitc opum  confecraverat,  fcdcta 
cpifcopalem  ex  dono  Pipini  acccpit  in  opido  Trajcdcnli 5  ut  fiipra  in  Batavis  oftenM 
Ha:c  vcrba  Taciti 5  Rheno pratexuntur,  Hadrian.  Iunius  ad  Ifalam  fiunicn  refc$ 
quia  Frifii  ad  utramquc  lfalae  ripam  incolucrunr.  vcrum  Iialam  Taciro  numqt$| 
Rheni  nomine  adpcllari ,  mcx  infra  dcmcnftrabitur.  vim  vci  bi  pr.ttixere ,  haud$j| 
utrique  fluminis  ripae  adplicari,  ipfc  Tacitus  docet  in  ccdcm  libroinfra.  Eaque,  inqult' 
Germanix  veiut fions  eft  ,  quatenm  Danubto  prxtcxttur.  dc  Narifcorum  fcilicct,  Mi 

/'nmmtwnm      Oiii/^rvriiri-i.-iiir' finiUne  Inmiih^   :„  1  i   pJlflUbM 


 ,  j-  ,    y»-»  »  m-'~w,nv,v  ^.IH  .\  U  Itf  .    UV_    JJN UI  UV.U1  U  1 1 1  1V.1J-1»-' 

cnmannorum ,  Qiudorumquc  finibus  loquitur5  qui  cmncs  in  kc\a  tantum 
crant  ripa-  Itaquc  verba  illa  dc  Fritiis  fic  rc&ius  intcrpreteris,utiutrarquc  nationcs,  tafl1 
Majores,  quam  Minores  Frifios ,  ad  Rhcnuni  pcrtinuiiTe  intelligas .  Terminum  ^tfIJ 
ftatucndumccnfco,  quiaptitTimusvidcrur ,  inter  utrofque  Veftam  amnem ,  qlliar 


.uuuumuni.uuw,  ^MXrtt/L«iimi.i»viucLUL,  niiLT  uiroiquc  V ectam  amncm ,  u"»-r, 
Trajcftum  a  Rhcnoad  lacu  Suyder  fee divcrrit :  iiisfortc  jam  tum  Tacitiartarcfu^' 
ut  cx  Plinio,  complureis  hcic  ftatucntc  iniulas,ccnjicerc  licct.  hac  quidpc  r uione utf* 
que  riationcsad  Occanum fimul crunt ,  fimulqueutra-queRhcno  prancxta?.  Cui^ 
tcm  parti  Maiorvm,  cui  itcm  Minorvm  vocabulum  fucrit  ,  haud  ftcl 
dixcrim.  Si  tamcn  modus  virium  cx  modo  agrorum  ccnfcndus  5  certe  qui  ad  otfP® 
vcrsiis,  indcxtra  VcCtx  lacufquc  ripa  coluerunt ,  mcriro  UMajores  diccndifunt:f . 
VCr6,vcrs  s occaftim ,  CKinore s .  Pugnar  hcic accrrimus advcrfarius ,  in difcept^ 
buschorographicis,  hisvcrbis  :?ionanimadvertit ,  mantfcftofe  Plinio\cTacitoM^ 
ftbicontraria  loqui  5  qui  ipfe,  in  chorographica  fua  tahella ,  non  omnes  Frijios  mjor"  >f ^ 
winores,  intra  Rheni  feu  Fievi  boreaie  ojttum  5  fed  extra  etiam  potiore s  celerefacit .  1flL 
mimirum  continentis  GermanU  ,  ad  Amiftam  ufque .  guomodo  ergo  intra  Heli»*; 
vumgue,  ut  habet  diferte  Piintits,  inRheno  cum  ceteris,  quosnominat ,  populis  fttrni^ly 
tur.  Etiamnum  czcutis,  mi  homo>  Eamnc  putasPliniofuilTcmcnrcm ,  utiou11 1 
Prifios  in  infulis  Rhcni  locarct  >  ld  ei  agcbatur  5  uti  iudicaret  infular  in  Rhcno^ 
<juorum  eflcnt  populorum.  interim  non  negat  ullos  Frifios  extra  infulas  Rhcni^J 
non  magis  mchercule,  quam  Eatavorum  criam  quofdam  in contincnte 
Germania.  Cifrhcnana  colcre.  Tu  vidcris,  quomodo FrifiosinfuIasRheni^ 
lacufque mmenfos  ambtre  patians ,  dum  Batavorum  infulam ,  Galliamqtte  &  V^' 
pcriumFIevoterminas.  Harctibi  placeant.-nosmcliorcsauaoresfcquimur.  (,u 
Scd  haud  immerno  ahquis  arguat,  inique  mc  faccre  atque impciite,  ^  a 
Fnfiorumdiftnbutioneeasnationes  excludam,  qua:  pra-rcr  eosdi(mimmishe,c^ 
^Plmiolocantur.  namlib.  iv,  cap.  xv,  In  Rheno ,  inquit,  ipfavrope  c  »iB*Wp* 
tn  longttudtnem ,  nobiliftma  Batavorum  infula  ejr  Caninefatum ,     alU  Friforf^, 
chorum  Friftabonum,  Sturiorum,  CMarfatiorum ,  qu* flernuntur  inter  Helium  &  **T  ^ 
Mneadhxc,  qnx  jam  anteaaliorumiugenia  mifcre  toricrunt,  quid  refpcnd^ 
fatis  incxpeditohabeo.  dicam  tamcn  libere  &  audacler ,  quidfentiam.  Nemp^ 
hic  Phnn  prorfus  mihi  fufpcdus  eft.  vcreorque ,  vcram  ejus  fcripturam  ab  itfiffp 
brano  (&  quid  mirum,  aut  novum> )  focde  depravatam  ac  corruptam 
pnmum  de  Cauchis5  quis  (malum ! )  adco  ccmminuti  cxefique  ciTe  potcft  c  ^ 
qui  recle  corum  nomen  heic  legi  crcdat.  quidpe  ncn  modo  ultra  omneis  RhciJ1 
fed  Amifiam  eriam  amnem  ,  in  feptcmtrioncs  versus  recedente  Germania ,  coH^ 
a  Tacito.  6c  Phnius  cnam  in  Ingzvonum  gcntc  eos  refert  5  qus  tota  ad  fcptc%  J 
lpcdabat :  quum  proximos  Rheno  Iftarvoncs  adpellet.  Male  i^itur  hoc  lc-co,  ^ 
rum  ex Phnii  fcnrentia,  in  Rhcni infulis  Icgitur  Cauchorum  vccabulum .  H° 
vchcmenter  fufpicor ,  imperitum  aliquem  five  Jibrarium  ,  fivc  interprctem ,  <f^jk 
lcura  cflet  icnptui-a ,  ac pene  omnis exoleta ,  in  proximam  fimilirudinem  rcp0^  ^ 
terasrutique  quum  infiilas  ante  Cauchorum  litora,  inter  Amifia:  Vifiugir%^ 
itratas  vidcret  5  quo  ipfe ,  omnis  geographia*  ignarus ,  R  hcni  alvcum  fcptcmti^^ 


I 

i 
{ 

s 

i 
t. 

\ 
t 

5oa 
} 
t 
b 
c 


GERMANI£  ANTIQ^LIB.  III.  $? 

Hevumquc  oftium  olim  pertinuifle  fufpicatus  eft.  Necvcroeft,  quodquidam  hoc 
*oco  vocabulu  Cauchorum  cxplicare  velint  terram  Goeyland,  qua?  lacui  adje&a  duo  opida 
luitinct  Oliuyden  ac  JS(aerden.  namque  heic  Cauchi  fi  qui  fuiflfent,  certe  Tacitus,  mul- 
!Us  fcdulufquc  in  his  oris  Plinii  etiam  tempore  rerum  geftarum  narrator ,  vel  leviter  eos 
JndicaiTet.  &  Plinius  ipfe,  haud  ncgligens  geographus,  gcntem  tam  oblcuram  (cui  enim 
Faeterea  memorati  hoc  tra&u  Cauchi  ?)  abillanobililTimavelunoverbodifcrevinet. 
*?,ctquidpe,ubi  unum  idemquc  nomen duobus locis impofitum ,  fedulus difcernere . 
Vnjs  ob  resomnino  mihi  verifimile  haud  fit,Plinium  heicCauchorum  nomen  locafle. 
Jam  vero  quam  inepti  fint  illi ,  qui  Cauchos  iftos  mtcrpretantur  Flandria?  partem 
oCa"ftw,  juxta  opidum  5  itcm,  quiSelandia?infulam  Walcheren,  prope,  ut  illi 
j*;unt,  Middelburgium  3  judicent  ii ,  qui  Helium  oftium  idem  elle  Mofe  exploratum 
«abent. 

In  eadem  rationc  cft  Sturiorum  vocabulnm :  quod  pleriq;  noftroru  geographomm 
uiterprerantur  Staveren,  Frifia;  opidum :  quum  tamen  id  ultra  Flevum  oftium ,  extrc- 
«lUrnqueRhcniah  eumfitum.  nififorte  eum  Ifalx  antiquum  alveum  fuifie  credas, 
Jllu  opidum  Sloten  adlucns ,  primum  Takefyl  vulgari  vocabulo  adpcllatur  5  dein  ubi  in 
acus  diftunditur,  Fluyfing  dittus,  mox  juxta  pagum  CMackum  in  lacum  Suyder  fee  red- 
^nir.  in  quam  equidem  opinionem  vocabulum  te  induccre  poterat  Fluyfing  $  quafi  id 
^Fleviadpellationeetiam  nuncduret.  Vcrum  hac  de  re  alii  viderint :  mihi  lane  heic 
^ondes  tcmere  nulla.  nam  hocfi  conccderetur  5  infula  Fletio,  quam  tertium  iJlum  Rheni 
^Veum  cinxifle  tradit  Mela,  rite  heic  conftitui  nullo  modo  poflet  5  quod  infra  in  de- 
"■nptioneinfula-adparebit.  Iunius,  abiurdum  efie  quum  animadverterct  trans  ulti- 
^nm  Rhenum  Sturios  Plinii  ftatuere ;  vocabuli  adlufionem  ex  more  fuo  feclans  vo- 
Ccm  Sturiorum  tranfinutare  haud  dubitavit  in  Tufwrum  vocabulum :  cujus  veftieia 
cn'amnuncexftarcccntenditinvico  feptemtrionalis  Hollandix  Opperdoes ,  haud  pro- 
cnl  opido  Medenblick.  Verum  hunc  manifefti  erroris  coarguit  Tacitus,  utrafque  Frifio^ 
rumnationes  ufque  ad  Oceanum  Rhenopratexi ,  ambireque  immenfos  infuper  Ucm  adfir- 
mans.  qua  ratione  nullus  heicTufiis  iftisdatur  locus. 

At  qui  tandem  funt  tertii  illi  Frtfiabones  ?  quos  nimis  immaturo  judicio  quidam 
SoinSelandixinfula^^^^/Wlocaruntjquafi  hucetiam  Plinii  Rhenus  extenda- 
tur.  O  egregiosgeographos !  quos  haud  immeritd ,  neque  indigne  in  fummorum  no- 
ftrifeculigcographorumnumcmmadferas.  Seddc  hoc  etiam  vocabulo  judicium  cx- 
pedire  liceat.  Sane,autcgovehementiflimcfallor,  aut  hoc  quoque  corruptum  eft. 
^isenim,ptaeterPliniilibros,agnofcit  Friftabones\  Prorfus  ncmo.  AcTacitus,  qui 
lub  Vefpafiani  imperii  initium,  quum  Civilis  Batavus  rebellarer,  multa  de  Batavis ,  Ca- 
ninefatibus,  Marfacis,  Frifiis,  Cauchis,  Brutteris,Ten&eris,  Vfipiis,Mattiacis^  Gugernis, 
Suam  curatiffime  hiftoriar.  iv,  &  v,  perfcripfit,  de  Frifiabonibus  iftis  haud  quid- 
^nam  addidit.  quod  fane  ,fi  qui  fuiflent,  fine  dubio  fa&urus  erat .  Neque  cnim  fbli 
Fnfiabones  hujus  rebellionis  expertes  eiTc  potuerunt,  quum  omnes  circum  nationes 
^unanimiconfenfu  arma  in  Romanos  fumfiflent .  Hoc  autem  temporc  Plinius  opus 
*num  hiftoriac  naturalis  condidit  5  vel  paullo  ante :  nam  Vefpafiano  dedicavit .  Quod 
,l  vero  ante  hanc  tempeftatem  eos  fuifle  fufpiceris  5  certe  Tacitus ,  qui  ab  ufque  Au- 
gnfto  nmltas  in  his  oris  res  geftas  refert,  utique  de  Frifiis  frequenter,  vel  femel  in  eorum 
lnciduTet  mentionem,  fi  ulliexftitiflent.  AtFrifiosille  in  LMajores  folummodd,  ac 
^tinores  diftingvit;  tertium  genus  nullum  agnofcens.  quodcumque  igitur  nomen  heic 
olneris  adfingcre,  certus  ille  omnino  excludere .  Nec  tamen  nefcius  fum,  bis  Frifiabo- 
*jum  vocabulum  apud  Plinium  legi :  femcl  loco  paullo  ante  citato  5  ubi  Rheni  infulas 
^rcnbit:&iterumeodemlibro,cap.  xvn  5  ubi  Galliae  Belgicas populos  enumerat. 
ernmhicipfelocusfatisapertemendofamefle  vocem  prodit.  quid  enim  Frifiorum, 
°^it  ab  his deduttum  nomen  cis  omneis  pariter  Rheni  alvcos ,  in  mcdia  ferme  Belgica  ? 
]nc  faltem  exterminandum  ne  neges ,  quicumque  difceprationes  chorcgraphicas  con- 
^  nos  meos  commentarios  iterum  confcripmrus  fis.  De  Tranfrhenanis  Frifiaboni- 
CftSjpr?baturi ^nonnihil  nupa  quidam  videbantur ,  ex  antiqui  lapidis  inicriptione ,  quac 


D.  M* 


>l  PHILIPPI  CLVVERII 

D.  M. 

T.  Fl.  Vjerino  Nat. 

PrISjEVONE  VIX.  ANN. 
XX.  M.  VII.  T.  F.  VlCTOR 

Eq^Sing.  Avg.  Fratri 

DVL  CI  SSIMO 

J7.  c. 

Vcrum  huic  ego  lapidi  alium  oppono'Iapidem,  qui  hu  jufmodi  habct  infcriptioccWJ 

Hilar  vs 

NERONIS  CiESARIS 
CORPORE  CVSTOS 
^AT  LQNE  FRIS^X) 

V  ix.  A.  xxxi  i  i. 

Inlioc  igitur  poftcriori  lapidc  rcftus  cafus  cft  Frifioilquo  obliqims  Frifi**^ 
parum  diftertabilloTr//^^,  mi  ncmini  dubium  cfle  poflir,  quin  idcm  noro^*^ 
dcmqucnationcmuterquefignificer.  Er  quidmirum,  fi  impcritus  ftamarius,«gf 
graphia  maleobfervata,  Frifevmc  fcripfit,  pro/ri/^w5quum  hodie,  non  ^\ 
Latina,  fcd  in  fuaquifquepatrialingvafrequcnrimmipcccent :  (^ditemflii1^ 
Frifiones  plcbi  Romanae  difti  fuere ,  qui  poltea  ^Ethico  Frtftones  &  Sigeberto  Wl 
&nuncetiamfic  Hifpanis  &  Gallis  Frifom  tlt*lis  Frifoni  >  quurn  ipla  olim  Gefg 
gensvocatafit/^/r/^,  mulritudinisnumcro;  qui nunc dtc Frifen  &Frcfcr>>  s% 
liCQVthc  Saxonditii  fuere  .  &     /W<w ,  eodcm  modo  Franconcs ;  ^L' 

Cothoncs  5  &  id  genus  innumcri  alii .  Quapropter  ex  ifto  lapidc  nihil  certi  fot^* 
arbitror.  omninoautcm,  utantedixi,  cormptum  cfletotumlocumcximmoj^ 
dumqtieinhaxverba:  In  Rhcno  iffotfrofe  ccntum  M.  pa(fuuminlo»Qitudin^^  WM 
hfima  Batavorum  infula  &  Caninefatum  ,  &  alU  Frijiorum  majorum  &  Ftffi^.L 
^orumMfatiorumqueJcrnunturintcr  Helium &  Flevum .  Ncque  vet&cg°P*L 
^^^^tomm^,  corrigoin^:  fcdmnftiflimaflc  habcrevid< 
plaiivummanufcripta  tumtyp^simprciTa.  Earjam chorographus ille nofter, 
qucfuos,  ftaFms  ,*Cmb.s,  &  Friftabones  t  fubundis  in  lacu ,  quivulg^ 
Suyderfec,oMxmh  ubieosPhniia.tatefuifledocet.  quodfalfumcilc  cxm^ 
quoque  lacus,  quam  jam  tum  habuit,  mox  patebit.  ab 
CeterumingensilleerrorStrabonis,quiin  lib.  iV,  Mcnapios  ad  occan^ 
un^uc  numinis  Rheni  oftiomm  latere,  cx  Csfaris  commcntariismale^ 
coJlocavit,  fupra  in  Menapiis  difcufliis  eft .  , .  ^ 

Sed  Frifiorum  majorum  ,  ac  Frifiorum  minomm,  Marfatiommque  fof?U 
Kncno  uti  indicare  poflimus  5  tmiusejusatqueultimus  in  feptcmtriones  vc£y 
veus,  lacusque  ingens,  qui  vulgarinuncnominc  adpcllatur  de  Suyderfee, 


*  J        5 w  .  ,        >       pf«  a  mart  fjuc  ey  tluc  dtfberQituu  J<"  Jt <" 

Mfkvtt  Hettodumr.  e}ufdem^e  mmimis  i„^am:,[xm%iterun,>rt^ 
rumquefluvm emuiuur.  Httnc igiturlacum  ab initio  nullum fuifle  conjia°>  >>' 
qui  camposimplevtfli&czm.  quodctiam  undarumaltitudo,  admoduni  helC  t,  A' 
atquebrevis  aperte  tndicat.  nequeenim  lacuum  vada  ic£t.  camposadpeliaV^  f 
aridam,  Ove  ( fi  jd  malis)  paluftrem  humum  cerium  Ifala;  flumini  prabuifle  alv^ 
<Jico  donecidoceanoimmergeretur.  Alvci  autem  rraftum  huncfuiflcpu1?*  ^ 
tat  id  flumen  haudprocularcc  Raesfeld,  in  Veftc^liavctcriiliafilvaC»®.^ 
dtcaopida^M^,  Ifelburg^bolt,  Vottcbum^bnrg^Sutfcn  tffi* 


GERMANlyE   A  N  T  I        L  I  B.  III.  s, 

nus  a  finiftra  ripa  receptis  aquis)  duafque  praclaras  uibeis  Veventer  &  Campen  praner- 
VecTus,  Jacui  hinc  immcrgitur  hoc  noilro  iaculo :  antiquitus  vero  abhinc  etiam  certo 
a^veo,  interiniulam  Ens  &  proximum  Frifiorum  litus ,  versuscpidum  Staverenfeto* 
oarur.  hinciiidcm  certoalvcointer  binabrevia,  quorum  ahcra  ad  dcxtram  Frificoli- 
tQn  objacent,  altcra  ad  finiftram  vulgo  nunc  het  Brede  fam  dicuntur,  vcrsus  feptemtiio- 
£cs  oceanum  invehcbatur ,  per  oftium ,  qucd poftmodo  Flevvm,  live  F l e v m 
^omanis  diclum ,  nunc  vulgo  accolis  het  Vlie ,  five  Flie.  Nomen  fluminis  antiquum 
n°c  Joco  aperuilTe,  laboris  pretium  fuerit.  Nabaliam  Rcmanis  fuifle  dicTum, 
Htfia  divortium  Rhcni  amnis ,  poftquamhujus  pars  per  foiTam  Drufianam ,  inillud 
°effufafuit?  apudTacitum  reperio.  Verbaejus,  quia  a  docTifilmis  etiamviris  in  ccn- 
ttovcrfum  vocantur,  paullo  diligcntms  confideranda  erunt.  Hiftoriarum  igiturlib.  v, 
Civilis  Baravi  rcbellicnem  accuratius  peragens,  Civilem^  inquit,  cupido  incejttt  navalcm 
*ciem  oiicmandi.  &  mcx : (patium  velut  dquoris  captum ,  ubi  Moft  fluminis  amnem  Rhc* 
Kri*  Oceano  affundtt .  Lcge  ^ubiCMofe fluminis  os  amnem Menum Oceano affundit.  fic 
Cnim  eft  dc  codem  amne  annal.  lib.  1 1  :  \^id  Gallicam  ripam  latior  ejr placidior  adfluit. 
%'e>fe  cognomemo  Vahalem  accoU  dtcunt.  mox  id quoquc  vocabulum  mutat  Mosa  flumine\ 
e)!tft]uc  immtnfu  ore  euwdtm  in  oceanum  effunditur.  Porro  aucTor  dicTo  hiftor.lib.  V, 
paullo  poft :  CeriaUs flnmine  fecundo  ,  ////  ventoagebantur.  Sic pr&vecli ,  tentato  telorum 
Ucitt  j  dirim/ntur.  Civiiis ,  nihil  ultra  aufus ,  trans  Rhenum  concefiit .  Ccriali*  infulam 
2$Batavorum  hoftliter  populatus.  &  iterum:  Ccrialts  per  occultos  nuntios  Batavts  pacem9 
Qvi/i  ucniam cstent ans tVelltd.im prcpinqttofque  monebat^fortunam  bellitot  ciadibus ad* 
^trfem  opportuno erga pepuium  Eomanam  merito  mutare.  ctfosTreveros ,  receptos  Vbios, 
*reptam  Batavis  patrtam .  Scquitur  hinc  mox  Batavorum  ad  pacem  inclinatio  :  cui  hax 
fubncclit  aucTor  :  ^on  ffeiiit  Civilem  ea  inclinatio :  ejr prtvenirc  flatuit.  &  mox :  Pe- 
*tto  coiioqttio  ,  find/tur  Nabalia  fluminis  pons.  in  cu)tu  abrupta  progrefo  duces.  Hcic 
Lipfius  (magnus  certe  in  cmni  antiquitatc  Romana,  fi  unam  geographiam  excipias,  Sc 
incomparabilis  vir )  itcm  Bcatus  Rhenanus ,  loco  T^abalU ,  maluerunt  legerc  Fahalis  5 
niagno  errorecontra  filum  hiftoriae ,  quum  2(abatu  nomen  prcrfus  eis  inccgnitum 
foiet.  qui  tamcn  errcr  facilis  difcuflueft.  namque  fi  Civilis ,  poft  tentatam  in  Moiae 
ioflaminis  ore  pugnam,  trans  Rhenum  conccflit ;  quomodo  mox  poftea  ad  Vahalem 
amncm  colloquium  a  ducc  Rcmano  pctiitf  Redifie  cum  ad  Vahalcmjpoftquam  Ceria- 
HsBa  tavoruirt  infulam  dcpopulatus ,  haud  laiis  felicher  conjcceris  5  quum  neque  Ta- 
citus,  diligentilTimus  alicquin  minutaium  etiam  rcrum  fcriptor ,  id  indicet ;  neque  ipfa 
patiatur  ratio.  etenim  fi  in  dcxtra  amnis  ripa  Civilis  conftitit ,  ubi  coJloquium  petiit  j 
^nte  Cerialcm  ex  infula  in  finiftram  tranfiffe  necefleeft.  quod  tamen  Tacitus  haud 
nicmorat  :contra  vero  ereptam  Batavis  patriam  ctiam  tum ,  quum  colloquium  pete- 
rctllr,  oftendit.  Si  Civilis  in  finiftra  5  rriiror  quaaudacia,  imo  qua  temeritate,  poft 
abalienatos  ab  fe  popularium  animos,  defertus  ac  reliaus,  folus  ex  tutiftimis  Germanise 
«njbus  in  infcftum  fibi  Galliae  Iblum  tranfgredi  aufus  fit .  Sed  falfum  hoc,  &  a  ccnfilio 
1-oCiviIis  f  qllehl  ingeniofoitertem  traditauaor,  maxime  remotum.  in  Germanix  folo 
toans  Rhenum  conftitific  hcminem,  certum  eft.  Ar  cur  ultra  lfalam  ufque  fu- 
Sj*  •  an non  trans  mcdium  Rheni  al veum  conftitifie ,  fatis  tutum  erat  >  Minime.  me- 
Rhcnum  ipfe  abcgcrat :  quo  abaclo ,  tenuis  atvem  continentium  terrarum  fpeciem 
Jecfrat :  qui  Ccrialcm ,  infulam  obtincntem ,  morari  minime  poterat,  quin  infeftisar- 
?Jls  Civilem  cxpcditus  peterct.  Ex  his  igitur  jam  certum  extraquecontroveifiam  fir, 
^anaflumenolimdicTumfLiiiTehacparte  2{abaiiam.  quod  Ptolemari  quoque  haud 
^bfciire  comprobat  gcogvaphia.  quidpe  opidum  ei  eft ,  NcwaA/a ,  Navalia,  fep- 
Cltttrionali  Rheni  alveo ,  id  eft,  Ifak  adpcfiium  :  quod  perperam  imperitorum  vulgus 
muhitudinis  numero,  quafi  a  navibus,  adpcllatum  ftatuuntj  interpretanturque 
l1nc  opidum  Campen,  litoridicTi  lacus  adpofitum  :  necanimadvertunt,  inmeditcr- 
ran^s,  haud  pufillum  recedente litorc ,  a  Ptolcmaio  id  collocari ,  eodem  fere  fitu ,  quo 
fcrr  Does'9Urg  opidum  confpicitur.  adquodpontem  ego  illum  Tacito  memoratum 
intellligo;  non  fubitaneo  opcre,  ncc  ad  certam  aliquam  cxpeditionem  con- 
^chjmjedinquotidianosaccolarumcommeatuslocatum.  unde  etiam  ipfum  opi- 
l  nti*>  a  frcqucnti  rluminis  trajedu,  exortum  cultumque  exiftimo  :  qucmadmodurn 

opidum 


*>  PHILIPPI  CLVVERII 

opidum  ad  medium  Rheni  alvcum  Tra)eclm  $  &  altcrum  codcm  nominc  ad  Mofiw- 
J\(4i;4//4autcm  didum  Ptolemxo  opidum ,  cujus  cognominc  flumen  Haba/ia  Tacito, 
cadcm  dialctti  rationc ,  qua  nunc  etiam  navcl  dicunt  inferiores  Germani  ac  Saxontf 
umbilicum,  quem  cctcri  Germani  &  Angli  in  Britannia  nabel  vocitant .  Cujus  gentf15 
alia  fcxcenta  cx  lingva  Gcrmanorum  proferrelicet.  Obftrcpirheicmultisverbisp#" 

dirncu* 


di&us  chorographus.  quac  quam  inania  fint ,  pueri  etiam  vidcrint .  Adeone 


fucrit  Romanis ,  fufis  fugatifque  Gcrmanis ,  cx  Batavorum  infula ,  ponquam^n 
abactus ,  &  tcnuis  redditus ,  in  Frifiorum ,  ieu  Marfatiorum  agrum  tranfgredi  j 
ad  lfalam  &  pontem  progredi  3  Quid  maligne  fophifta  infimulas,me  apud  Ptolem^  ^ 
flumen  Navaliam  cfle  velle!  Allufiones  vocabulonim,  quod  obncis,  vel  m^01 
rideo ,  ubi  nudae ,  fine  alia  quapiam  probabili  rationc  tuo  more  petumur .  Ad 
trahis  cum  Vertranio  ?{aba\U  vocabulum.  at  fiCivilise  Gcrmania,  Rhcnum  ^ 
greflus ,  in  Gallicam  ripam  rcdiit  ,•  quomodo  Nava  fluminc  tutns  cfle  potuii ,  q«aI* 
quidem  omncm  eam  Rhcni  ripam  jam  rCcuperaverant  Rcmani  \  Dcfinc ,  qnxio, n1 
lignus  molcftufque  cfle  contra  tui  ipfius  animi  fentcntiam.  nam  haec  atqtic  wm 
ignorafle,  haud  facile  perfvadcor,  uti  credam.  Adfers  infupcr ,  in  duobus  nianuictfffl 
excmplaribus , loco  Tiaba/U , fcriptum fuiiTe in uno flaba/ie ,  in altero flabile •■fi^' 
exclamas,  plane  peflumdatam  cfle  meam  2{aba/iam.  Satisinepte.  Qnis  tit>i  ctt  ' 
duo  iftavocabulapropiusacccdereadtuam  Tiavam ,  quam  ad  meam  Wjba/ia*1'  * 
quis  ex  uno  atquc  altero-cxcmplari  rcliqua  cuncla  damnct ,  fine  ulla  alia  ratiortf  ve 
gumcnto  idoncoi  Nc  tu  ipfc  quidcm ,  nifiper  contradicendi  ftudium .  Sed4ll*!Lj 
an  ctiam  fupra  divortium  Rheni  idem  Nabali*  nomen  olim  obtinucrit  ifaU  2  Equ1^. 
haud  arbitror :  idque  cx  rationc  nominisj  quod  haud  dubie  accolis  fuit  ^^fJ. 
quafi  dicas  Vaha/cmfoflcriorcm*  etenim  ut  antiquiflimis  temporibus  Vahali*  ar^, 
gumcnto ,  quia  partcra  Rheni  cxceptam  in  Mof*  os  defercbat ,  nomcn  qua'fitunl  ^ 
iic  poftmodum  incola?  harum  rcgionum  ,  quum  Drufus  aliam  Rheni  p^1^ 
foflama  fefa&am  in  lfalam  &  lacum  erTudiflet ,  ab  codem  argumento  &  hanCr  ^ 
fouam  fimulque  ipfum  Ifalam  dixerc  de  Wale ;  & ,  quo  ab  antiquo  illo  Vahale  ^\  yy 
femrjCognomcnto  denaWale,  ideft,  Vahales  foHcrior .  Id  vocabulum  p0^ 
manooridiaum  Nabalia,  &Navalia$  W  Germanorum in  B,#Vrft<t 


vcrfo  j  ut  jam  antca  in  aliis  etiam  vocabulis  notatum  eft . 


Aliudigitur  nornerij.Ltt 

hoc,.diaumilumen  fupra  Drufi  foflam  habuifle  certum  eft.  Atquodnatf  %(i 
Igo  cquidena  haud  aiiud  habuifle  cenfeo,  quam  quoctiam  nunc  adpellatur  co- 
quodpaulloahtcrformatum.  Argumentis  hanc  opinioncm  haud  dubiisatf^. 
nabor.  Francorum  quondam  gcntem  ad  hoc  ufquc  pcrtinuiflc  flumen ,  in#*W 
Iulianus  Cscfar,  in  oratione  ad  fenatum  populumque  Athenienlem ,  itcm  M*1  fj) 
lib.  xvn,  &Zofimuslib.  iii,  Notitiaimperii,  &Sidonius  Apollinaris 

5  a  L I  o  s  habent  gcntcm  Francicam.  hodie  regio  Ifate  adjacens  vocatur  vd??  $ 
1  a  n D,  & nonnullis  Iss  £ l l  a  nd,  haud dubie  vererum  Saliorum fedes ,»cJf)# 
mine,  una  cumgcntc, cognominata.  vicus itemeft Sallick in la?va fluminis n&Jp 
fitu  interopida  Hattem  5c  Campen.  unde  fatis  liquido  patct,  antiquum  flumi^rf 
fmflc  S  a  L ,  &  variante  dialefto  S  e  l  :  quod  poftmodum,  litera  1  prarpofita ,  V 
J  s a  L  ,  &  I  s  e L ;  deniquc ,  geminato  s  s ,  i ss£ L .  Iniiila  quin  etiam 
Flcvum  oftium,  quod  antiquum  Hcte.cflc  oftium  fupra  oftendi,  vulgar1  ^ 
Sche/lwg-.quzm &  ipfam  abeodem flumine  S e  l  fic dicramarbitror,quafi Sf  K  ^ 

6  fatis  notum  eft ,  crebras  fuifle  olim ,  non  modo  vkorum ,  fed  &  icgionum ,n 


contendant :  idque  ex  hoc  Sidonii  verfu ; 

Sauromates  c/ypeo  ,  Sa/im  fede ,  falce  Ge/onm.  jd* 
Uem  cx  his  Marcellini  verbis :  fetitfrimos  omnium  Hancos^  eos  vide/icet^0sCClf^\ 
Sa/ios  affetlavit.  Certe  argt>mentis  illi  contcndunt  opido  quam  infiimis  5utl(L/. 
riorc hoc, cx Marcellino addudo .  utriquecgo unam  hanc rationem op^^^jj 
faaud  facilc,  imo  nullonaodo  rleri  potuerit,  fi  Rcoiuni  Gcimanic«  hoftui^* 


GERMANI/E  A  N  T  I  LI  B.  III.  6l 
wen  a  faltendo  impofinflent,  uti  id  apud  ipfbs  Germanos ,  non  modb  in  gentem ,  fed 
etlam  &  folum ,  &  in  flumen  abiret :  prcfertim ,  quum ,  poft  exortum  Francorum  no- 
mcn ,  nulliim  heic  Romani  habuerint  imperium. 

Ceterum  de  F  o  s  s  a  d  r  v  s  i  a  n  a  iic  auclor  nofter ,  annal.  1 1 ,  de  Germanica 
jtenans :  Iam  clafiis  adveneraty  cumpramiffo  commeatu ,  ex  Gallia,  per  Mofe  os  &  Va- 
naicni :  ejr  diHributu  in  legiones  ac focios  navibus,  foffamjui  Drufiana  nomen,  ingreffus^ 
t™catufque  Drufitm patrem,  ut fe  eadem  aufum  libens placatufy  exemplo  ac  memoria  con- 
Jllt°rum  atque  operum  juvaret.  Svetoniusin  Claudio,  de  Dmfo :  oceanum  feptemtriona» 
em  primus  Romanorum  ducum  navigavit :  tranfque  Rhenu  foffas  novi  ejr  immenfi  operis 
eMecit,qu<e  nunc  adhuc  Drvs  INjE  vocantur.  Fofiaslicet  Svetonius  plurali numero 
wxerit  ;  tamen  unam  fblam  fuilTe  conftat .  ideoque  reclius  fossa  Drvsiana  fin- 
gularinumeroadpellatur  Tacito.  Haud  perinde  novum  atqueimmcnfumfuitopus^ 
Utl  cxaggcrat  Sveronius  ;  quum  vi  1 1  haud  amplius  fuciit  millium  pafluum,  inter  vi- 
CUm  !ftloort>  &  opidum  Doesborg :  nifi  forte  infra  etiam  Dulburgium  antiquus  Sate  al- 
Vcus,anteamodicus,  laiior  tuncfit  facms.  Caufa  Dmfo  agenda:  foflar  nulla  alia  fuir, 
<juamuii  claflem  hac  cum  exercitu  ex  fuperiore  Rheni  partc  in  lacnm  &  oceanum  de- 
«uceret,  Frifics  petiturus,  &  Cauchos.  dequacxpeditione,  pra:tcr  Taciti  tcftimonium 
^odo  citatum,  flc  Dio ,  lib.  L I  v :  &  71  rJmutm  <ha  t5  vlwa  KcflctTrMvoug,  rovg  n 
tovs  toKttvoun,  Kj  \g  rlw  XctvKtda  tikf  juuvyc.  iuZahav ,  tKivSwjwm.  hoceft  :  Secunda 

20  Rheno  i»  oceanmn  devittus  ,  Frtfios  fubegit ;  acper  lacum  in  Chaucorumfncis  trofeclm,  m 
pcriculofuit.  Fadum  id  M.  Valcrio  Meflalla,  &  P.  Sulpitio  Quirino  C  oss.  anno  an- 
tc  natum  Icfum  x  1 1 .  Illorum  nunc  error  vel  maximus  confutetur,  qui  uti  errorem  aU 
tcrum  de  Baiavia:  fua?  finibus ,  quos  ad  Kalam  ufquc  proferunt,  cx  Tacito  probarcnr  Ifa- 
lamilli  Rheninominefcmpernuncupatum,medium  autem  alveum  filcntiofupprefc 
fiim,  adfirmarunt.  Tacitus  cquidcm  crebras  ex  fuperiori  Rheni  parte  navigationes  in  la- 
cus  commemorat :  at  Iiateeamni  nomen  numquam  adpofuit,  nifiillud  NabalU  •  idquc 
Uno  loco,  fupra  citato.  Loca,in  quibus  navigationum  per  huuc  amncm  meminit,cun- 
£ta  in  medium  adduceie  confilium  eft  5  ne  cui,  in  illorum  fentcntiam  propenfiori ,  du- 
bium  aliquodinhaeierequeat.  Annalium  lib.  1,  quum  Germanicus  expeditionem  fa- 

30  ceiet  in  Cherufcos :  Et  ne  bellum  mole  una  ingrueret,  Cacinam,  cum  quadraginta  cohortu 
bus  Romanis,  dtHrahendo  hoili,  per  Brutleros  ad flumen  ^Amifiam  mittit.  equitem  Padfi 
prafeclus  finibw  hifiorumducit.  ipfe  impofitas  navibus  quatuor  legiones  perlacm  vexit. 
fimulquepedes^  eques,  clafiis,  apud pradiclum  amticm  convenere.  Romani  excrcitus  erant 
apud  Rheni  ripam  in  hibcrnis,  ad  Vetera,  &  Aram  Vbiorum ;  uti  paullo  ante  refert  au- 
«or  eodem  hbro.  inde  igitur  profedum  Getmanictim  Ca:faicm  inpofita  navibu*  qua- 
tuorjegionesper  lacus  vexijfe  tradit :  nec  tamen  de  Drufi  fofsa  quidquam,  ncque  de  Na- 
palia  flunrne,  five  tertio  Rheni  alvco ,  meminit  $  quum  ccrtum  fit ,  nullo  alio  alveo 
«1  lacum  Germanicum  defccndifle.  Mox  infia ,  quum  Gcrmanicus  ab  Chemfcomm 
Dcllo  revcrteretur :  CMox  reduclo  ad  Amifiam  cxcrcitu,  legiones  clajfey  ttt  advexerat, 

^oreportat .  pars  equitum  Ittore  oceani  petere  Rhenum  )ujfat  Per  lacus  advcxerat  Germa- 
flicus :  ergo  per  lactis  reportavit .  At  qubd pars  equitum  Rhenum petere  )ujfa  •  fane  non 
^c  Nabalia,  fi ve  Ifala  intelligendum ;  fed  de  fuperiore  Rheni  parte ,  ubi  Vetera ,  &  Ara 
Vbiorum ,  quo  reducendus  erat  exercitus .  Itcrum  paullo  pbft ,  eadem  hiftoria :  K^ft 
Cermanictts  legionum,  quas  navibttt  vexerat,  Secundam  ejr  guartamdecimam  itincrctcr» 
rcHri  P.  VitcOio  ducendas  tradit^  quo  levior  clafis  vadofomari  innaret ,  velreciproco 
Jtderet.  inde  audor  ludationem  lcgionum  cum  oceani  xftibus  narrat  :  fubjicitquc 
^ndem.  luxreddidit  tcrram.  fenetratumque  ad  amncm  Vifurgim  (kgeVtdrum;  qua: 
c^io  infra  adferetur)  quo  Cafar  claffe  contenderat.  tmpofita  deinde  legioncs ,  vagantt 
Jam£  fubmerfcs.  nec  fidcsfalutis ,  antequam  Gefarem  exercitumquc  redttccm  videre ;  mi- 
ltcs  in  hibernis  rcli£ti .  At  accuratius ,  annal.  1 1 ,  fecundam  Gcrmanici  in  Cherufcos 
rcns  expcditionem,  Drufiana?  fimul  foflae  6c  lacuum  navigationem  memorat :  nec 
e  C    U^uam  ^heni  nomen  in  Ifala.  Iamque  clafits  advenerat.cum  pramiffo  commeatu, 
jr)r  ^ua  per  Mofa?  os  &  Vahatem :  &  difirtbutis  in  iegiones  ac  fbcios  navibus ,  foffam  cui 
tuf     *  mrne» ,  ingreffus ,  precatufque  Drufumpatrem ,  /// fc  eadem  aufum  libens placa~ 
flue  exemplo }  acmemoria  confiliomm  atque  operum  juvaret*  Lactts  inde9  ac  oceamm% 

V  ufqM 


6*  PHILIPPICLVVERII 

ufque  ad  Amipamftumenfecunda»avigationcpervehitur.  Annal.  iv  Frifios  rebelha- 
teiscaftellum  Flevum  obfedifle  narrat;  (iibjicitque : guod  ubi  L.  llpronio,  i^erkvt 
Germanupropratori,  cognitum;  vexi/lalegionume  fuperiori provincia ,  a  Magontiaco, 
pedttumque  ,  &  equitum  auxiiiarium  ditcclos  acctvit .  ac  ftmul  utrumque  txcrcitum 
RhtnodtvtclumFrifiisintulit.  Hcic  quoque Rheni  nomen ,  nonDmfi.ina:fo(fe,*c 
IfalK,  quamvis  hac  claflls  mcavciit,  fcd  fuperiori  parti ,  qua:  ab  hibernis  ad  divortia  nf- 
que  amms  protcnd.tur,  tribuium  exiflimcs.  Clarius  autem  annal.  xi,  ubiChauU, 
duce  Gannafco  Caninefate,  inferiorem Germaniam & Galliam  levibusnavigiisp1* 
dabund.  «KUriaverej  Corbulo trirtmts alvto  Rhem,  ceter*  navium ,«t VuauehM'>, 
pcraiiuaru&foffMadegit;  Imtribufque hoffium  drpre fu  Gannafumexlmbavit- 
diumRhemalveum& Vahakm,SeIandiacquea:ftuaria  hcic  imelliei  HiprimTo*»- 
diis  ac  Batavisoftcnfum  cft.  E.go  vel  hinc  iiiis  liquet  unum  mediuni  alvcum  Tau» 
Rhcni  vocabulo  delignari : qui  haud  dubius  Germaniam  intcr  Galliamque  ictnHOU5' 
Eodcm  hbio,  quum  riifiorum  natio ,  poft  rebellionem ,  in  dcditioncm  vcniflet ,  C«J 
bulo,  obhd.bus  acccptis,  agios  iis  dcfcripfit ;  idemfenatum,  maviftratm ,  lcoes  irrff<"U 
ac,  ne  )ujja  exuerent ,  prafidtum  immunivii .  <_Atclaudim  adeo  novamtn  Gcrn»»0 
vtmprohtbutt,  ut  refirreprafidia  cis  Rhenum  juberct.  Heic  planc  incpic  faaurum 
qui  iubRhen.  nominelfldam  intelligcie  velit.  quidpe  quamvis  Iunius  *  dcfenfo^uS 
chotographus  Fnfics  in  Ciiihenanos  &  Tranfrhcnanos Tacito  difiinevi  aumn^i', 
lamcn he.c,  finc  ulli  diflin£Iionc,totam  Fiifiorum  nationem  male  audotcm  i^*" 
aigucrint .  Ad  mcdmmufqucalvcum  pcrtinuiflc  Ftifios  fatis  fupra  in  Batavisdemo»- 
ftratum  eft.  cgo  non  Iialam ,  fcd  Rhcnum  Lugduncnfem ,  qui  iemnnus  GctW^ 
inter&Galham,  Tadtumnotaflchocloco.cemimcft.  Annal  xui :  Conti»»" 
trcitum  ot,o ,  fama  incefiit ,  ereptum  jm  legatis  duccndi  in  hofiem.  eoiuc  Frifi)»***', 
temfa,,bm,au,paludibm,  imbtllem  atatem  perlacm  admovheripJ,  arrcjque  *0*1 
&  mtlttum  ufrt  fepofitos  infcdere ,  auBore  Verrito ,  &  OUalorioc ,  qui  naftoncr»  tt*>  «f 
bam,m  qua  tum  Gcrmani  regnabam.  lamquefixcram  domos,  femma  arvis  intultr»»'^. 
quepatriumfolumcxerccbant  ;cum  Didim  ^vitm ,  acceptJaPau//inoprovi»ci»>  0;<t 
tandovimRomanam,nif,abfcederentFri(ti  vcteres  in  locos,  aut  novam 
tmpetrarentpcrpulii  Fcrritum  &  OUa/origem  preces fufcipere  ■  &  mox :  V'  ei-Z. 

^^^^^V«W<-  ^'qte,//LjleLntfbu>,»»^ 
^p»'s>repen,eimm,fim,necefi,iatema,,uli,^ 

£ZT\^ft7^TJ,e'  Agl0Sh°"  circVRhc.rifuifledtvoti.un^J 
t^l  u  )St       ^&Khcn.ripsFrifii  admovere(uos:nec.amen  Rj<5 
obuIumhe.cTac.tusadd.t,quamvs  lacus  memoic.  Ceteriim  mendum^ji 
Tact.  verbis,  c,u,  natiommeam  rcgcbam,  in  qua  tum  Gcrmani  rcgnabam ,  molH  i & 
fim.  v.r.  ,am  dudum  v.denmt,  variequc  in  veram  ledionem  reftitucc  1 
Aln  putaiunt  efle  lcgendum ,  in  quatumgtrmani ,  id  eft  fratres  rcgnabant .  at  q<e. 
m  Tacto,  brev.tam  miro amatore,  hac  cjuldem  rei  reperiiio >  qunm  iuccin^05'  Lfi 
^xmC^cdmi&u  quinaiionemeamgcrmanircgtbant.-vcl ,  in  quatum  »^L 
maytgnabant   Ah.  poftrcma  illa  vc.ba  ita  cxpoiuetunt,  uti  Getmani  vA, 
UCnilt  d0mi"i:  nCC  tamen  addid«unt,  quinam  Geimani  i»f^i 
fienl  rftn,0rUm  tUnC  ""Pf^b/eaa,  &  alias  validiffima,  icgnatc  potuef^ 
hZm„£n  rCrt:  *       »ff»G<™«™>  rcgnabant.  a  quis  ifte  Gcrt^J» 
hauddub.eD^uf.fi  .us,  qu.nto T.bcrii principatts  anno  dcfu.  aus.  at  (iib  ^ 
impen.tore  Cotbulo,  ante  deonnium  iiidcm  Frif.is  agros  dcfcripfcrat . 
v,ag,s,ratm,&  kgcs  tmpofucrat.    Alii  dcniquc  iic  cadcm  emendan.ni  :  <»  C 
tum  Ctrmam  rcgnantur.  at  quorfum  h«c  cautio,  fatis  intempeftiva ,  &  V 
mgcmo  ahen.nlma?an  non  etiam  auaoritaie  fuadendi  regimus ,  non  «<W 
peno  i  Idcm  noftcr,(ub  mitium  ejufdem  Iibri,de Ncone :  AaturqutincJes^KU 
nmBurrhm,  &  ^innamStntca  ohviam  iffmt.  hi  reclores  imperatoru)tivt»t"fU 
tn  foctetate  potenlU  concordes ,  diversk  aAc  cx  aquo  pollebant.  Burrhus  miBt**L  if 
&  fcventatc  morum  -  Sencca  praceptu  ctoquemU  ,  &  comitatc  boncBa  l^Mf 
■vtccm  ,  quofactltus  lubricam  prtncipis  atatem ,  f,  virtuttm  a/hernareW,  «  „t. 
ttbm  comefis  ntintrenu  At  nec  ilh  ftat.m  icgnant,  qui  vubendi  poK^te^ 


ICO, 
IKC 

uf- 

4 
tq 

kt, 

in- 

ito 

J5. 

//. 

LIS 

tj 


rf0 


GERMANI&   ANTl^LllII!.  6* 

alioquin  &  provinciarum  re&orcs  forent  reges,&  militum  ductores,  &  quivis  rnagiftra^ 
tus^.  Mem  nofter,  hiftoriar.  iv>  de  Eatavis  loquens  :  Germamcis  btllis  exercitt^mox 
aticJaper  Rritanniam  gloria ,  tranfmijsis  illuc  cohortibus,  quasy  vetere  infiituto ,  nobilif 
Jimi papularium  regebant.  An  &  hi  regnabant  >  Haud  puto.  Incptum  certe  fucrit  cxifti- 
naare ,  Tacimm  verbum  fatis  leve  graviori  voluifle  emollire ,  vel  miiigarc*  quo  modo 
Gcrmanici  principes  fiios  rexcrint  populos  ,  iupra,  lib.  i,  explicatum  cft.  Frifio- 
runi  autem  gcns  icmpcr  fuir  liberrima  j  nifi  qucd  Rcmanorum  jugo  anliquamdiu 
pteifa.  Malim  igitur  cgp  fic  dic\o  loco  lcgere :  qut  nationtm  eam  rcgcbam ,  in quatum 
lo  Gcermarit rebellabant.  hoc quidpe  a  Frifiis faclum ,  fatis  aperte atque  clare  clamat pree- 
*ens  hiftoria.  Scd  ad  inftitutum  rcvertatur  craiio.  Hiftoiiar.  v,  quum  Civilis,  poft 
sdverfam  ad  Vetcra  pugnam,  Batavorum  opidum  defendcre  non  auius>  iu  innV 
«*n  concciTiflet  5  tranferc  Rhemtm  Tutor  quoque ,  ejr  C/afitcus  ,ejr  cx  1 1 1  Trevcrorum 
Iwatorcs.  non  Vahalem  5  qua  Civilis :  fed  fupra,  luis  in  finibus,  circa  Molella:  confluen- 
x*k\  ;  ubi  unus  alveus,  ncc  aliud  nifi  Rheni  ncmen.  Certe,  quamvis  in  univerfum  tres 
^«cnidiccreniui  alvci;tamen  fingulos  ubi  citare  voJuerunt  antiqui  fcriptorcs,  luo 
^Uemque  peculiari  nomine  adpellarunt :  quemadmcdum  hcdie  etiam  hic  1  s  a  L  a  di- 
Cllur ,  illc  Vahales,  medius  autem  Rhenvs.  qucd  prcbe  Tacito  obferva- 
tl;ni  videmus.  Ac  fanc  fieri  fic neccfiario  oportcbat,  ne ,  fi  fcb uno  Rheni  nomine 
°mne.s  promilcue  ,  fneulla  diftinctionc  effcrrentur,  animus  ccnfundcretur  lccloris, 

?0an  bigentis  quemnam  cx  tribus  intelligerct .  Sic  etiam  Florns  lib.  iv,  cap.  xn  r 
ln  ttttelam  provinciarum ,  pr/efdia  atqtte  cufiodias  ubiqtte  dtjpofuit  per  CWofam  fiu» 
me» ,  pcr  ^yJibtm,  perVifurgim  .  namper  Rheni  quidern  ripam  quinquaginta  amplius 
caftefU  dirtxit.  Horum  caficllorum  pars  ,  infra  iciflionem  amnis ,  ad  qucm  alveurn 
fuerit,  fupra,  lib.  11,  dcmonftratum  eft :  nempead  medium,in  Batavorum  infula  Are-' 
flaci,  Vacu-,  Grinnibus,  Fatavoduri,  Lugduni,  &  ad  oftium  amnis.  Sic  item  Svetonius 
in  Caligula :  ^dmcnitw  de fupplendo  numero  Batavorum ,  quoscirca fi  habebat ,  expedU 
tionis  Camanicdimpetum  ceptt .  ncque  difulit.  &  mox :  VoBquam  cafira  attigit^  utfc 
acrem  ejr fiverum  dttccm  oftmderet ,  legatos,  qui  auxilia  ferius  ex  diucrfis  locis  adduxe* 
rant,  cum  igncminia dtmift.  paullo  poft :  mox dcficiente  belli  matcria ,  paucos  dt  cutfo- 

iQdtaCcrmanos  tra)iciiocculique  trans  Rhenum  jufit  3  ae fibi posiprandiumquam  tumultuo* 
ftfsime,  adcjfchofem^nuntiari.  quofaclo.proripuitfccumamicis ,  & partc  cquitum  prst* 
torhnorumftnproximamfilvam  itruncattfque  arboribu*,  &  inmodum  tropdorum  ador* 
natisy  ad  lumina  reverfut,  eorum  quidem^  quifcquttti  non  cffent,  timiditatcm  &  ignaviam 
corrtpuit  j  ccrnites  autcm  & participes  vicloria  novogcnereac  ncminccoronarumdonavit* 
&  mox  :  Tofhcmo^quafipcrpctraturus  bcllum,  diretta  acie inlitore  oceani ,  ac  balifiisma- 
tbinifque  dtjfiofitis,  nemine  gnaro  ac  opinante  quidnam  ctcpturus  ejfet ,  repenti ,  ut  conchas 
l<prcnt ,  ga/cafque  &  finus  rcplcrcm^  imperavit : Jpo/ia  oceani  vocans ,  Capitolio palatictfe 
*!*}*ta*  AdcaltraCaligulapervcneiat.  ha^c  non  nifi  in  mcdii  alvei  laeva  ripa  fuerunr. 
Trans  Rhenum  adcfle  hoflcm  ci  nuntiatum  eft.  hic  nullus  nifi  Germanus  efle  poterat 

40  Frifius  5  Batavo  fat-is  pacato,crcbrifqueCaftris  per  Rheni  ripam  ac  prafidiis  coercito:  ubi 
£aud  dubic  Caligula  conflitit  cum  cxercitu.  Dcniqueacicm  in  litore  occani  dixerit* 
ctiam  haud dubie  in  eadem  ripa,  ubi  caiira  3  6k  ubi  fpccics  fieri  poterat,  quafi  in  ho* 
%m Frifium dirigcfctur.  Scd  clarius  Pliniuslib*  iv,cap.  xxin  5 ubi  Uiiiverfa: Euro-^ 
P^nienfiimm  cqmputatj  Fft  autem ipftu, inquit ,  ltalutut  diximus  xu  cxxm  ad 
^fpcis,  Vndc pcr  Lugdunum  ad  portum  iMorinorum  Britannicum,  qua  videtur  menfu* 
fa»*agcreP<j/ybiut}  xi  M  Ixiij .  Sed  ccrtior  menfura  ac  longior  ad  occafum  folis  affivi* 
0®*uniqtte  Rheni  ,per  cafira  legionum  Cermanu^ab  iifdcm  dirigitur  K^ilpihus  xi  1  m 
.  Ofiium  ait  Rhcni  5  non  ofiia  :  quia  mcdium  intellifi;i  voluit  alveum ,  ad  quem 
^jpacdidta. 

0   r  Atquc  de  tertio  Rheni  alveo  lacuqne  cjus  &  oflio  Flevo  fatis  hricTenus  dilTertum 
^fltnio.  Nunc abs  rc  haud  alienum  fuerit,  ea  quoque  in  mediuni  producere,  diligen- 
Llique  difcutere,  qnx  .^Fthicus ,  mirus  maximequc  abdirdus  cofmogvaphus,  de  ecdenx 
Co^nC  rcni^ucac')accntiDlls  tidicule  nugatus  eft :  uti  vel  hinc  fidesaudoritaiquecjus 
^o^pfcatur.  Sic  igitur  ille ,  in  occidcntalis,  quem  vocar,  oceani  fluminum  defctiptio- 
5  tiuvm  9  inquit,  ArarU  nafiitttr  a  Teetavione  wnicns .  re/iHa  cauda  ortus  fuifa^ 

F  2  timci 


«4  PHILIPPICLVVERII 

iim  eifluvius  Xhodanus  occurrit,ejr  fimul  unumfaciunt.inmare  ingrtdiuntur  egtep Are* 
latum .  Sedhunc,  quem fluvium  Bicornium  diximus ,  ante  conjunclionem  Rhodani,  in  f»f»' 
nti  altud  nomen  accepit  prater  Bicornium.  nam  in  provincia  Cermanta  fiuvius Rbentu  t* 
citur.  alibi ,  ut  diximus ,  Bicormw  ,  alibi  Ararts  appellatur.  Jta  ergo  hic  jhvius  trihm 
nominibtts  nuncupatur ,  cumfit  unus  ac  dimidius.  quodAraris ,  ut  fupra  dixtmus  ducitlrrtat 
Pxtavienfi  ,  ufque  ad  mare  Tjrrhenum  ,  contra  infulas  Baleares.  ejus  autem  mtdietM 
habetaculeum  ( lege  alveum)  pertortuofum  Lugduno  ,  ubi  mfcitur.  ttbi  autem  tnruU 
utrum  in  oceanum  occidentis ,  an  in  mare  Tyrrhenum  tn  prafente  \  addc  non  ]  potc^  «jf 
dtri,  quta  ab  aquk  ad  aquam  videtur  currtrt.  Fluvius  Rhodanus  nafcitur  in  rntti* 
campo  Galliarum;  &  occurrit  ei  Btcornius  fupra  dtclus,  curjo,  merfuque  5  quo  dixirW^ 
Fluvius  .quiBicornius  dicttur ,  nafcitur  in  campis  GermanU  ;  inundans  eamdtm  teff^. 
nPetaHo.  OmigWttema!  ochimara:!  Quis  umquam  infans  ablurdiora  comniin^1 
potuifler?  Somnium  fuum  conlciipiiflchunc  homincm  jurares.  Primum  dc V^lCi 
alicubi  lcduiii  fuiflc  ccnleo,  quiadiniriirm  Baiaviarallhcnialveodivortimrj  infc 
mare  Batavienie,ideft,  in  oceanum  Germnnicum  per  Molae os  cvolvitur.  Hunc  flfT 
Itm  illc  putavit  cumdem  elTc  ^drarim  :  forte  quia  iic  vocabulum  illius  in  cxcmpla«bllS 
corruptum  lcgebatur.  Dcin  Rhcnumdixit  Bicornium  rquodnon  proprium  c)incf 
nomcn5  fedcpitheton,a  Virgilio,  6cahispociis  ci  tributum.  Hunc  dixit  unutn^ 
fluvium,  &  diraidium ;  quia  Vahalispars  tantum  cft  Rhcni  non  intcgcr  fluvius  airfl 
culiari  iuo  fontc .  Tum,  qu ia  Rhcnum  cognovcrat  tribus  al veis  atque  oftiis  in  offsx^ ' 
cftundi;  tribuscumnominibusadpcllaridixir,^^,^»^  5cLyfrarim-  ® 
verb  compcricrat ,  Vahalim  Rheno  jungi ,  Ararim  autem  Rhodano  :  Ararim  ^f. 
putavit  cfle  Rhem  ;  quem  Sc  ipfum  ea  occafionc  Rhodano  junxit .  Et  quia  Ararim  ^ 
bat  per  Rhodanum  in  marcintcrnum  deferri ;  Vahalim  autc  mare  Batavicnfe  atting^ 
Aranm  a  di&o  mari  initium duccrcabiurdiffima  rationc pronunriav  it.  Nec nuflUS,a 
fonemedium  Araris  flmul  atque  ortum  in  uno  eodemquc  loco  ftaruit,  apud  l*f  ' 
Tium.  quod  ea  occaflonc  faclum,quia audi verat,ad  medium  Rheni  al  vcum  dfc  o^ 
Lugdunum :  cognoveratque pariter ,  Ararim  apud aliud  Lugdunum  Rhodano rni^ ' 
denique  intcllexcrat,  Araris  alvcum  ftatim ab  ortu  five  fonte  fuo  qui  eft  in  montC  V°  .$ 
fego  efle  pcrtortuofum .  Iam  vcro,quum  comperiret,  Ararim  tam'lente  ac  placidc 
ut  in  utram  partc  feratur ,  oculodifficile  fit  di judicare :  ipfe, dubium  cflc  tradidit,^ 
moccanum,an  in intcrnummarceffluat5  quia  a  mari  ad  marcfluat .  lWe>C 

vorum  tfficia  :  illc  Bicornium  fluvium  in  campis  Gcrmani*  naici  dixit ,  inuO 
Germaninm  a  Pctabio.  Quodautcminundarcrcgioncmdixit;  id  proprie  ff^ 
tertium  Rhcni  alvcum  <Havaliamh  quiin  latiffimum  Incum  Flcvum  d^^LA 
-quum  tam  abiurda ,  tamqueincpta  fit  iftius  zvi  geographia ,  miror  c-o ,  no^, 
homincs  cjuimodi  audores  fine  ullo  difcrimine  pro  oprimis  probariffimifquc  ^% 
Sed  de  tribus  Rheni  alvcis  fatis  diclum  puto.  nunc  ad  ipfum  lacum  rcdeo  Sic^  \# 
antea,  yel  faltem  paluftrem  fuiflehumum,  fupra  mcmoravi.  quando  autcm, 
modolacuspnmum  exftkerit,  apud ncminem auaorum reperio.  conjiceret^t 
cet ■  codcm  tcmpore  id  accidifie  ,  quo  Cimbri  oceani  irruptione  ex  patriis  terris 
pulfi .  Ac  tunc  quidem  inundationem  illam  inomne  litus ,  quod  a  Dani« 
auftrali  ad  fretum  ufque  Brirannicum  prorenditur,  inveclam  puto.  Hinc  S*J, 
foluni  antea  connnens  atque  folidum ,  in  infulas  sftuariis  perperuisdifleaum/^ 
fupradtaum.  hincaeftuanaquoqueadChaucorum,  Frifiommquc  litora,  in»jj 
dem  antea  humo,  exorta  :  quae  in  tantumdiutinooceani  illifu  poftmodum  ciu<; 
J\  ^non  alt4Crnis  vicibus!  «odo  infute,  modocontincntesreliqu^rcn^ 
fed  altuTimis  undis  perpetuo  cinto ,  non  nifi  navium  tramiflli  adiri  queant . 
tcmad  Frifiam  terram  undas  a^ftuaria  ante  fuiflc,  maris  acccflu  rcplcta,  ^cc^ 
VaCna  '  vaeres  ndocent  rerum  ^riptorcs.  in  quibus  Dio  lib.  liv,  Drufi 
guftiaufpicnsgeftas,  cnarrans;  i$  7*  rh  ««^r,  inquit,  *Wti**A«*$<* 

rw  rttiw  tm  n%  r5  U  mtXff^  iirl  faZ  hoc  cft  :  Pfy 

mmm  faK&w,  Frifos  perdommt :  tjr  quumper  Ucum  in  Cbaucorum  f^^f 


10 

m 

ifd 
iei 
jufi 
)t 

lit 

iia 
ifl 


GERMANI£    A  N  T  I       L  I  B.  III.  6$ 
tnpertculum  incidit ,  navibm  maris  refluxu  in ficco  deHitutis.  Lacum  heic  adpellat  Dio 
^od  nunc  vulgari  vocabulo  dicitur  bet  Wat  ,  id  eft ,  mare  vadofum ,  inter  Frifia-  utriu£ 
^uecontincntcm ,  ckinfiilasobjacenteis.  neque  enim  alius  heic  lacus,  navigationi  ex 
nuisinChaucoscommodus.  Oceanumautem  vocavit,  quse  itidcm  ipfa  vadafuere 
^terFrifiamoccidentalem,  &  infulas  adverfas  texeljlieland^  ScheIIing9  i^meland, 
atque  alias.  nequeenimopus  habebat  Drufusultra  has  in  apcrta  occani  cgredi ,  Frifios 
cgreiTurus.  Sed  ha*c  pcrperam  ,  propter  ignorantiam  locorum,  a  Dione  ordinata. 
acum  C1^e  in  Frifiis  Fletionem,  mareitem  vadofum  inter  hunc&  Chaucos ,  audi- 
j0rerat*  Sirum  autem  utriufquc  quurh  non  fatis  percipcret  ;  occanum  ante  lacum  po- 
lut ,  vadofumque  mare  lacum  adpellavit .  Tacitus  annali  primo,  res  geftas  Germanici 
adversusChcrufcos  pcrfequcns,  ficaitdeeodcmlacu&mari  '.T^ebelium  moleunain- 
Z/ueret,  Cuinam  cnm  xl  cohortihm  Romants,  difirahendo  hofii7per  Brucleros ,  adflumcn 
^wifiammittit.  cquitem  Pado prafeclmfinihm  Frifiorum  ductt.  ipfe  impofitas  navibtts 
Pttuorlegionesper  lacmvexit \  fimulquepedes ,  eques ,  clafiis  9  apudpr&dtclum  amnent 
unvenere.  paullo  poft  :  Redufio  ad  Amifiam  exercitu ,  leghnes  clajje ,  ut  advexerat ,  r<r- 
Prtatipars  equttnm  litore  oceani  petere  Rhenum  jufja.  &  mox :  Germanicm  tegionum, 
quts  navihm  vexerat ,  Secundam  &  guartamdecimam  itincre  tcrrefiri  P.Vitellio  dtt- 
cendas  tradit :  quo  levior  clafiis  vadofo  mari  innaret ,  velreciproco  fideret .  Vitellim  pri- 
^rniterficcahumo.aut  modice  aliahente  <es7u  quietum  hahuit.  mox impulfu  aquilonts, 
Wmulfidere  tquincf/ii,  quo  maximt  tumefcit  oceanm ,  rapi  agique  agmen  ;  &  opplehantur 
terr^  eadcmfieto,  litori,  campisjacies  :  neque  dtfcerni poterant  incerta  ah  foltdis,  brevia, 
«profnndts.  His  vcrbis  ,pars  equitum  litore  oceanipetere  Rhenum  jnffa  ,  fttis  diferte  ac 
perfpicue  loca  ifta  vadola ,  five  arftuaria ,  oceanum  adpelJat.  nam  quid  ( malum  ! )  illi 
Pcra:ftuariommlubrica,  crcbraque  infularum  freta ,  aperti  occani  litore  reptarent  *  at 
pcr  vadofum  mare  fctis  clarc  a:ftuaria,  qua:  nunc  dicuntur  het  Wat ,  indicat.  nam  aperfa 
oceano  fi  ve&us  foret ,  nihil  erat  quod  vadofum  reciprocumve  mare  vererctur ,  aut  vita- 
let.  DoaitTimusLipfiusadhxc  vcrba,  eademficto,  litori  .campisfacies ,  adjicitifta^ 
Exhis  plurihufque  locis  clarum ,  non  fuijfe  loco  litoris  olim  arenarias  il/a*  moles  verius 
quam  montes ,  qua  oceanum  hodtl  arcent :  fuccrevitque  majorum  <tvo  il/a  arenarum  vis 
^ttonecaricis.nonfinemonitoredeo.  Succrevit  tanta  arcnarumvis>  unde?  a  terrd;  ari 
a  mari^  Aterraforte.  at  quomodo>  Eruptione ,  inquies ,  ut  aliis  in  locis  tcrrae  enata: 
iunt.  Fallens.  eruptioncsejufmodinon  nifi  in  cavernofis  locis'riunt;  quorum  heic 
nulh.  Sed  ventorum  flatibus  marifque  oppofiaiexcitaripoterat.  Itane.  undeigitut 
m  tumuh,  iii  milhbus  palTuum  a  litoredimti,in  mcditerraneis circa Harlemium 
opidum?  anhietiam  amari>  Haud  fimile  veri  eft.  Dicam  cgoquidfentiam.  nolotc 
tamopcrofis  arduifquc  argumentis  rem  plane  abfurdam  probarc.  .^ftuaria  ifta,  ut 
ante  didum ,  audtor  oceanum  adpellavit :  litus  autem ,  non  quod  extraa:ftuaria  atquc 
intulas .  fed  quod  in  continente  Frifia:.  hcic  igitur  quum  nulli  arenarum  obftarent 
umuli5  facilc  occanus  terra:  faciem  opcrirc  potcrat .  Nihilo  tamen  minus  arenarum 
^ocolles  erant  in  infulis  Fiifia?,  Hollandia:,  Selandia: ,  reliquoque  oceani  litore ,  ad  fretum 
ulcjue  Britannicum ,  uti  nunc  funr .  Infulas  autcm  fuilfc  jam  tum  ante  Frifiam  terram, 
^5*  ininc  funt,  patet  ex  Plinio5  qui  lib.  iv,  cap.  xiii  ,  a  Cimbrorum  pcninfull 
v^ania3nunccftpars,lutia)  adRheniufqueoftia,  xxiii  infulas,Romanorumarmis 
^gnitas^refert.  intcr  quasnifi cas  quoque numercs,  qua- inter Flevum &  Albis  fluvii 
*  Germanico  litori  objacent ,  nullo  padto  numerum  impleveris.  Quin  ifta:  quam 
^xime  inter alias  Romanis  cognitsfuerunt 5  quum  ad  Albim  ufque  Drufus ,  &  hujus 
^lus  Gcrmanicus  cceanum  navigarent .  Plinii  verba ,  diclo  loco ,  ha:c  funt :  Promon- 
"07»  Cimhrorum ,  excurrens  in  mare  longt ,  peninfulam  eflicit ,  qu£  Camis  appellaturi 
■toan  j?  **df  infuJ*y  Romanorum  armis  cogniu.  earnm  nohtlifitma  Bnrchana ,  FaharU 
£>  °"ris  dicla^afiugis fimilitudine,Jponteprovenientis .  DecifdemitaStrabo,  lib.  vn:  1 

fjj1  '1j  *  ^%wW  v\v  1%  woTuopKtctf  elAij/.  id  eft :  Dmfm  non  rnodo  genteis plurimas  fub- 
p n  ' '  .  &  *r'fal<t*  in  legendo  litore  obvias :  in  quibm  e{i  Burchanis ,  vi  ah  eo  cxpugnata* 
Cont-       C      rc^ator  5  nsec  CS°  CfCdam  te  non  legilTc ,  dum  per  triennium fere  tela 
Xa  mc  4ua:i'is  atquc  colligis.  qusenam  illae  fuerc  complures  vwi ,  quas  Drufus  inter 

f  3  Rhenun^ 


«6  PHILIPPICLVVERII 

Rhenum  &  Amifiam  £ v  tu  ^s^ts^u  ixapuouTo ,  fi  hcicanteFrifixliin£iflfui^tll,Jf 
temporis  fuuTe  negas  \  Ipfius  Rheni  iniulas  ne  ncmines.  nam  xxin  illas  difertc 
Plinius  intcr  Cimbrorum  promontorium  &  Rheni  cftium  Ilevum  collccat.  uter- 
queveroaudor  Burchanam  ncminat  ;  quam  hodic  efle  in  ore  Amifiatinliilamvulga» 
vocabulo  Borcbum ,  ante  me  jam  viri  do&i  pronuntiarunt .  Hac  jgitur  una  necellario 
concefsa,  quomodo  reliquas ,  juxtafitas,  ncgare  potcris  >  Annalcs  tui,  quosallegas, 
quam  vcracesfint,  tutecx  hoc  judices.  me  nefalsoinfimuIes^W^^,/»»/^ 
Tiberio  ,  futffe  Frifici  litoris  faciem ,  meftatucre.  quantum  diicriminisfccerim  ,PauI1° 
ante  monftravi.  poftque  clariusapparebit.  Sedad  inftitutum  redco.  Dc  Batavor^ 
etiam  infula  nc  erres ,  quafi  tumuli  heic  nulli  fuerint ,  quia  iila  cccani  fluclibus  opF 
batur.  haudtotolitore,  fcd  Rhcni  oftiis  aqua-  invehebantur.  ldcoque  Corbulo  W 
iMofam^  utait  Tacitusannal.  xi ,  Rhenumque  fojfamperduxtt ,  qua  tnterta  octan^' 
tarentur  tfciliCCt.  Vv<*j*i  oizrompot,  ut  inquit  Dio  Jib.  lv  ,  tv  rrj  t*  vKicox  vtoWt1  • 
*vafttovlis  TxrtXa.yilbHn» .  id  eft ;  ne  fluvtt  oceant  adfluxureflttemes  ftaonarent.  ®*  > 
nunc  (atis  iupcrquchifceinorisobviatumeftj  tot  tantifque  foffis  ubique  cgeflis ,  ut 
haud  facile  oceani  xftus  ,nifi  Coro  vento  diu  multumquc  fpirante,  teiram  Hollan^ 
invadcrc  qucat .  Sed  alius  eft  Taciti  locus ,  jam  antca  cx  parte  citatus  ,  ubi  cliierteapcr- 
tum  occanum  ab  hoc  vadofo  mari  diftingvit.  nempeannal.  n  ,  ubi  expediu011^ 
Germanici  in Cherufcos  recenfet  j  Iamqueclaflisy  inquit,  advenerat\ cumpr*rnfiS*'$ 
meatu  j  ejr  dtfributis  in  legiones  ac  focios  navibtts  jojfarn,  cui  Druftanx  nomen ,  tnfll  j 
precatufque  Drufrm  patrem ,  ut  fe  eadem  aujitm  Itbens placatnfque  exemplo  acrn^ 
conflliorum  atejue  operum  )uvaret,  lacus  inde ,  &  oceanum ,  ufque  ad  Amtflam  f**?'L 
tundanavigationepervebitur.  Etdeinde,  bello  confcclo  :  Sed  asJatc)am  adultMJ^ 
num  alU  itinere  terresJri  in  hibernacula  remijfe 5  plures  clafli  impofltas ,  per  fln*»en  gt 
flam  oceano  invexit .  t^fcprimh placidum  aquor  mtlle  navium  remts flrepere  ,  attt  ' 
mox  atro  nubium  globo  effufa  grando :  ftmul  variis  undique procellts ,  incerti fl^0  tgf0 
fteclum  adimere ,  regimen  impedire ,  milefque  pavidus ,  cafuum  maris  ignart» ,  1**  L 
bat  nautas.vclintempcftiv}  jvvat,  offtcia prudentium  corrumpebat .  Omne  dthtnc c*1  ' 
&  mare  omne  in  auflrumcefiit  ;  qui  tumidis  GermanU  terris ,  profundis  jm*^f  >  nQ 
menfo  nubtumttaclu  validus,  ejr  rigorevicinifeptemtrionis  horrtdtor ,  rapuitJ^L 
naves  in  aperta  oceani.  Ergo  ante  non  erant  in  apcrto  oceano  dum  remis  adhj r 
adum  squor  impellebant;  fed  in sftuariis , qus nunc  het  Wat  vocantur.  A*^ 
hzc  fuiflc  tum  tempons  zftuaria ,  quz  acceflii  maris  occani  implcbantur ,  i*?  > 
vacua  rehnqucbantur,  cx  Plinio  juxta  ac  Tadtocomprcbarc  adnitar ;  neq^5 
bium  vocarequcat ,  arbitrans  vadofum  mare  pcrpetuis  oceani  fluaibus  replct%liniu5 
cujus  opmionis  me  ipfum  falso  infimulavit  fxpc  dictus  chorographus;  x.  fth 
'  Sunt  veroin  feptemtrionevifinobts  gentes  Cauchorum .  V*? 


lib, 


cap. 


0* 


mtnorefquc  afpcllantur.  vailo  tbi  meatu  perpetuis  bis  dierumnocliumque  fH^  ^ 
tervallts,  effufus  inimmenfumagituroceanm,aternamoperiensrerumnaturdC^t  (fi^ 
;  dubtumque,  terrafit,  an  pars  maris.  lllic  mifera  ^ens  tumulos  obtinet  *lt'5  > 

tih 


,  icrrxjn,  an  pars  marts.  iutc  mtjera  gens  tumulos  obttnet  *»" 

bunalta  ftrucla  manibus,  ad  experimenta  altifiimi  tfiw  cafis  ita  impcftttsh 
bufiue  fimites,  cumintegant  aqu*  circumdata  j  nauflagis  vero ,  cum  recefferi^hf 
tefque  cum  mart  ptfccscircatuguriavenantur .  En,vaftoibi  mcatu ,  in  imn^nP^ ^ 


fuwA»  j     «"n-yigsfluousiimncsvidercntui,  Ncc  tamcn  fcmper  u 
circumdata  tumulis  loca  5  fed  pcrpctuis  bis  dicrum  nodiumquc  fingularum 
reccdebant  j  ut  ;am  naufragis,  ad  litus  ejedis  fimilcs  vidcri  poflent ;  atque itf  fp 
cum  mari  pifceis ,  in  uliginc  aeftuariorum ,  circa  tuguria  venarentur .  Itaquc  &  , 
de  Drufo   per  cadcm  harc  scftuarianavigantc.  K^it  tIu)  xavxtf*  V*  &  W*Yf0' 

per  Lacum  tn  Chaucorumfinets  tenderet ,  in  periculum  inctdtt ,  navtbus  m*r*f»*  Jt& 
fidonttb  ».  Audin'  chorographc,  quid  graviflimi  audorcs  tcftentur  ?  ctiam^ 
valcbunt  annales  tui  patrii ,  quorum  ncquc  tu ,  nequcquifquam  alius  ccrtui^ 
monftra vcnt  >  Haud  puto .  Hinc  igitur,  quum  eadem  fit  hodic  vadofi  mans  ao 


GERMANI/E   ANTIQ^  LIB»  III.  67 

litusaltitudo,  quae  eft  ad  Chaucorum  oram ,  inter  Amifiam  &  Vifurgim  5  camdent 
etiam  conditioncm  olim  utriufqtelitoris  tfftuariorum  fuifle ,  credendum  eft.  nec  cgo 
divinaiione  id  folummodo/ortaflis  vana,  conjicio :  fed  teftem  habeo  luculentiflimum, 
auftorcm  meum  5  qui  annal.  iv,  quum  Fiilii ,  nimis  acri  tributoium  exaclione  per 
Olennium  coirmori,  rebellarent  ;  Rafti ,  inquit  ,quitributo aderant militcs ,  ejrfatibuU 
*dfixi .  olennius  infenfos  fuga  pravenit,  recefttu  CaHcllo ,  cui  r>  omen  Flevum.  ejr  haut  Jper- 
tienda  illic  civium  fociorumquemanus  litoraocesnifrafidebat.  Jjtuod  ubi  L.  Afronio,  tnfe* 
Koris  GermanU  frofratori^  cognitum  ,  vexilla  legionum  efuferiori  frovincia ,  fedttumque  & 
cquitum  auxiiiarium  dtkclos  accivit  $  ac  fimul utrumque  exercitum ,  RhenodeveStum,Fri- 
lojiis  intulit ;  folutojam  casiclli  obftdio ,  &  ad fua  tutanda  digrefis  rebcllibus .  Igttur froxima 
*3uaria  aggeribus,  ejr  fontibus  traducendo  graviori  agmtnifirmat.  atqueinterim  refertis 
^adU,  alam  Caninefatem  ,  ejr  quodpeditum  Germanorum  inter  nofiros  merebat ,  circumgredi 
Krga  hosiiumjubet.  qui  jatn  acie  comfofiti  fellunt  turmas  fociales,  equitefque kgtonum  jub- 
ftdtomiflos .  Pi.olcma:us  4>A»^,  &  corrupte  in  quibufda  exemplaribus,  <t>iXvixp}  primum 
Ponuiiucr  Gcrmania: opkia,ultra  tertium  Rhcnialvcum ,  cujus  oftium Plinio  Fl  E- 
^  u  m  eft.  cjus  loci  fitus  quamvis  apud  Ptolemaeum  minus  convcniat  ( reccdit  quidpe 
longius  ab  Rheni  oftiis ,  propeque  Amifiam  flumen  accedit)  tamen  quia  primum  Ger- 
niania:  opidum  ,  tum  quiaidemcum  Rhenialveonomen  habuit ,  hauddubirandum, 
Su'n  huic  adpofitum  fucrit .  Sic  Vulturnum  opidum  ad  Vulturnum  amnem ,  fic  Sybaris 

*o  ad  Sybarin ,  Syris  ad  Syrin ,  in  Italia  5  fic  Jadera  ad  laderem  amncm  in  Dalmatia  fic  alia 
innumcia  pcr  tenarumorbcm :  lic  denique  ^yimijiazd  K^dmiftam flumen  ;titinfrapa- 
tebit.  Piolema:o  autcm  a  vcro  fitu  aberrare  cummaxime  ufitatum  in  Germania* 
Adpofi  um  igitur  Flevocaftellumhoccredamus.  &quia  civium  fociorumque  manus  Zr- 
toraillic  oceamfrafidcbat ,  Ptolemarufque  in  litore  Flevum  ponitopidum;  ipfi  oftio, 
quodFlevuni  eftPlinio,  caftcllumadpofitum  fuiflecertum  eft  :nulloaliofitL ,  quam 
ubi  nunc  vicus  cuni  turri  divi  Brandarii  in  infula  Frifia?  confpicitur  Sallingia ,  cui  vulgarc 
Vocabulum  Schelling.  Chorographus  nofter,  quamvis  heic  etiamcum  Tacito,  tum 
pLolcma:o  contradiccrc  aufus ,  caftellum  id  intra  Rhenum  referens$  tamenproargu- 
mcnto,  ieu  probabili  ratione  quod  adferrer,  nihil  habuit;  nudeque  id  negat .  Fides 

3oigiturpenesipfnmlit.  nos  caftcllum  in  Sallingia  inllilafuiifedidisduobusaudoribus 
credimus .  Hinc  L.  Apronius ,  inferioris  Germaniae  proprsetor ,  cu jus  hiberna  erant  ad 
Vetera,  naveis  Rheno  ac  Nabalici,  deinde  per  lacum  6t  alveum  Flevum  deve&as ,  ad 
caftellum  Flevum  in  oftio  Flevo  adpulir,  obfidic  id  Frifiorum  liberaturus .  Digrefll  au- 
tem  quum  dicantur  hoftes  acaftello,  adfuatutanda ,  antequam  Aproniusadvenirctj 
haud  alio  digrefibs  intelligendum  eft ,  quam  in  contincntem  Frifia;  terram .  Hucigi- 
*B  quum  perfequi  eos  vellet  Apronius ,  froxima  asluaria ,  quae  etiam  nunc  brevia  funt, 
intcr  di&am  infulam  Sallingiam  ckFrifia:  continentem ,  qua  Harlingen  opidum  fitum, 
*£&ribus,  & ,  quia  al vei  altiorcs  intercedcbant ,  qui  nunc  vulgo  Coggen  dief  &  Cromme 
ba£gdkumm,pontibusgraviori  traducendo  agminifimare  neccfliim  habuir.  interim  tamen 

*&reperu  ctiam  limt  vada  in  diftis  alveis ,  quibus  Caninefas  ala ,  ejr  quodfeditum  Germano* 
inter  Romanos  merebat  ,  tranfivere.  Ergo  ex  his  omnibus  jam  iatis  certis  argu- 
^cntiscolligo,  eamdem  jam  tum  fuifle  totiushujus  litoris  (de  Selandicis  infulis  jam 
ante  abunde  dilfcrtum  eft)  abfreto  Gallico  ad  Cimbricam  ufque  peninfulam  ,  faciem, 
^11*  nunc  eft,  cafdemque  infulas,  qux  nunc  vifuntur .  ^ftuaria  tamen  tunc  fuere ,  quse 
n^nc  brevia  fatta  funt.  quapropter  haud  aeqtie  commoda  tunc,  nec  tuta ,  illac  navigatio 
Crat ,  ac  nunc  cft.  quidpe  stftus  ventique  obiervandi  erant ,  ne  in  ficco  naves  cum  peri- 
culo  deftituerentur.  quod  accidit  Drufo ,  cx  Frifiis  ad  Chaucorum  fineis  naviganti . 
•^^quando  tamcn  etiam  dcfluxuoceani  fubsidere  folebant  naves :  quam  ob  rem  Ger~ 
ntnicus,  ab  Amifia  ad  Rhenum  rediens ;  legionum  ^quasnavibusvexerat ,  Secundamejr 

So^rtamdecimam  itinere  terreftri  P.  Vitellio  ducendas  tradidtt ;  quo  levior  clafis  vadofomari 
tn»aret ,velreciproco ftderet.  ideoque flanas carinis  fabricari curaverat ,  utfincnoxafidt- 
£w  •  Sed  haaenus  litus  Germanix,  inter  Albim  &  Gallicum  fretum  ,  aftuai  iaque  ejus, 
^  vadofum  marc,  &  infulas  cognovifle  fufticiat.  nunc  ad  lacum  Fletionemredeoj 
cujus  defcriptionem  jam  dudum  tentavi . 

^oftquam  igimr  oceanus  ingenti  undamm  vi3peroftium  Ifalx  flumims  inrun> 

F  4  pcjas 


«  PHILIPPI  CLVVERII 

pens,  proximos  camposimplevit  jaeftuaria  primo  fae"ra  funt ,  quse  altcrnis  maris  xllibus 
modo  vacua,  modo  undis  oppleta  videbantur.  Ea  vcrnaculo  icrmonc ,  ut  iiipra  in  Ba- 
ravis  notavi,  incolis  diccbantur  F/iet,  &  abjccta  ,  qucd  illis  frequens ,  in  fine  duriorc  W 
tera,  Flic^  alia  vcro  dialcdo  Fleet,  &  Flee.  Tcmporis  autem  proccfiu,  adfidua  pcrpetua- 
queundarummaritimarumeluvione,  stftuaria  in  lacum  reda&afnnt?  qui  ingem  tan- 
dem  &  immenfm,  ut  tcftcs  lunt  Mcla  ac  Tacitus,idera  ncmc  Flie ,iive  F/eead  Rcmano- 
rumufquein  hisorisimpcrium  lcrvavir.  hi  vocabulum  baibarum  tiix  lingvae  acconi- 
modantcs,  Flevm  dixere ;  ut  re&e  ac  verc  lcriptum  rcliquit  Ptolcmaus.  Accuratio- 
rcs  tarncn,  uti  magis  Latinum  id  faccrent ,  Flevum  nuncuparunt ;  qucd  refert  Pl^ 
niusac  Tacitus.  Apud  Melam  cquidem  F/evo  Lacm  injulaque  adpcllatur.  verum  qua*° 
rarionc,  non  iatis  ego  difpicio.  nam  ab  hoc  Gerrnanicum  vocabulumforet  F!ezen,& 
prifcisiilis accolis  Flevon.  quod  aperte  falfum.  Proindc  cgo  fufpicor  ,  genuinum  gcr- 
manumqiic apud  Mclam  vocabulum  fuiflc  Flet  io;  a Germanico F/tet, five Hetto 
iic  cnim  fupra  in  Batavis  duo  fuere  hujus  ncminisloci,  alter  Rhcno,  Coibulonisfofinj 
qiuvctiamnuncdiciturF//>/,altcradpofnus.  &  facilis  litcrarfi  //  corruptioin  tt.  Haud 
dubium  tamcn ,  quin  &  lacus  &  infula  &alveus  idcm  nomcn  quoque  habucrint  apud 
Romanos,  quodoftium  &  caftcllum  jquorum  utrumquc  a  Piinio  ac  Tacito  dicitur 
F/evum.  Ccterum  lacus  hcic  poftquamefleccepir,  Ilala  de  ncminis  fui  adpellationS 
quatcnus  illc  fpargebatur,  dejectus  cft.  Lacum  equidem  ingentem  Mcla  refert  unum : #  ^ 
Tacitus  conftanter  ubique  lacm,  muhitudinis  numcro :  Plinius  item ,  ut  ia-pe  relatUJfl, 1 
11  henum  tradit  ad  icptemtrioncs  in  lacm  fe /pargere.  quam  rcm  dubios  cgifle  video  h<* 
(  rum  au&orum  explicatores.  Verum  cnodatio  in  promto  cft.  Mcla  quum  Ucutn 
berer,  unum  refpcxit  majorcm,  qui  nunc  vulgo  accolis  adpcllatur  de  Sttyder  fee '  at  ™; 
nius  &  Tacitus,  quum  alias  praeterea  ccrnercnt  aquas,  ingcnti  ifti  lacui,  noviquc  RhclU 
al  veo  jun&as:  lacmy  plurali  numero ,  maluerunt  univerlas  vocarc ,  quam  lacttm »  ^unt 
autem  illiperuniverfam  hodie  Hollandiam  fcptemtrionalcm  fparfi,  nominibus  vafli*> 
de  Wacrt,  de  Schermecr,  de  Beemtter,  de  Wormeer,  Purmeer,  Wjkmcer,  het  7c ,  Harle^ 
mecr,  Brafmcer ,  Lcydermccr ,  Vtermecr,  &  fi  qui  minores.  mcer  autem  horum  acco  i* 
cft,  quod  Latinis  lactes.  His  igirur  tot  lacubus  infuke  cfficiuntur  complures ,  quaS  ^  .Q 
nius  Frifiis  majoribus,  minoribufque  tribuit .  nec  opus ,  uti  incognitum  aliqucm  fin' 
gas  cum  Iunio  Rheni  alveum,  qui  prope Harlemium  in  occanum  uanficns ,  FriiiorUf? 
infulas  a  Canincfatum  infuladirimat.  Caninefatum  utique  iedem  in  Batavorui»  fuifle 
mfula,  fatis  fupra  comprobatum  eft.  Frifiorum  autem  fuere  infute,  quidquid  tcnf* 
abAmfterodamoadFlcvumufque  oftium ,  crcbris  lacubus  atquceuripis vari^f*j 
tur.  in  quibusprxcipuenuncinfularumnomincclara;,  Wmnven  Texel  ScfW' 
proximaoftioFlcvo,  unde  &  ipfinomen  quacfitum.  intus  autcm  inHollandiifcP^ 
monali  complurcsjquaeiniularumnominc  haud  cenfentur,  quia  anonfta  inter  plcra. 
quefreta5ali3Eetjamaggeribusinviccmjunaa».  Ha,inquam,  jammm  PliniiTf0"- 
queaevofucrcinfute  5  Itcetnon  tam  alto ,  utnunccernimus,frctocinaa,'.  V°^^tft 
xo,  temporis  progreflu ,  quum  adeo  violento  impetu  cceanus  hac  irrueret ,  uti  iniu,a^ 
MclacFlctioncmtotam  prorfusopcrirctj  vaftiorcs  etiam  altiorclqucmeatus  fa^ifun  ' 
quoru  maximus  nunc,  vulgari  vocabulo  CMars  diep,  ad  xv  quibufdam  in  lodso^ST 
altitudinc  fuperat.  At  omnium  maxima  cft  Frifiorum  juxta  ac  Mariacorum  inf*  ^ 
mcdroacleptemtrionaliRheni  alveisincinda.  Scd  non  pratcrcnnda  tcmcrc  erati^ 
a  Fletio:  de  qua  Mel?  verba ,  jamante  fcpius  inmedium  producla,  te«xCf° 
loco  ne  pigeat.  Rhenm  ab  Alpibm,  inquit,  decidens,  propc  a  capite  duos  lacm  effcihf^! 
tum  &  i^cromum :  mox  diufi/id^  &  cert0  aheo  Uffi  hJd  procuU  mari  huc  &  tll*° 
difiergitur  : fed ad fmijlram  amnis  etiamtumi&,  donec effluat,  Rhenm^ad  dextr*f»r' 
moangnftm, &futftmiltstfoft,riptsiong}ac  Ute  recedenttbm .non^amamms  Jed^ ' 
lacm ,  ubi  campos  implevit,  F  L  E  T  1  o  dicitur  5  e^fdemcjue  nominis  hfutam  awplc^f 
nerum arclior^terum^f/uvim  emitti/ur.  Ex  quibus  vcrbis  cgo  equklcm  colligo, 
rem  hunc  lacum  jam  tum  fuifte,  quam  Venetmn,  (qui  &  Brigantinus)  aut  Aeron^ 
hisquidpenullum,  quod  magnitudinem  indicer,  epithcton  addir .  at  illum 
adpellat : quod &  Tacirus  tcftatur his  verbis 5  ambiuntquc  immenfos infupcrlam ,& *6 
wmisclaftibmnavigatos.  quare  non  placentii,  quinimisaimcoaraantj  n^usV  ^ 


GERMANI^  ANTIQ^LIB.  III.  t9 

qni  fere  nullum  admittunt .  Lgo ,  ex  Melx  Tacitique  verbis ,  eadem  prope  magni- 
tudine  fuiffe  judico,  qua  nunc  vifitur  :  magis  tamen  vadofum  ;  &  medio  traftu 
ftcto  conclufum  arftiorc,  aii  duo  nunc  opida  adpofita  funt ,  ex  Frifia  Stavertn ,  ex  Hol- 
kndia  Eynkhuyfen.  inferiorcmpartcminfulaoccupavit.  Incurnthcicdenuo,  «cadre- 
1;qua  feftinantem  moratur  ftrenuusadvedarius.  Negat  contra  Mclam  wgtnttm  he,c 
■  ncgat  contra  Tacitum  immenfes  lacus :  negat  auftrinam  partem  difti  lacus  Suydcr 
fie  tunc  temporis  fuiffe  s  Sed  Taciti  ait ,  &  Vlinii  vtrba  dt  txttma  tastum  tlla ,  v trsus  bo- 
»m  &  Flevum  portione  mteUtgcnda .  Itane  vero  grammaticc  ?  adeone  lgnaros  omneis 
Putas  lingya:  Latinse.uti  nelciant ,  quid  ingens  fit ,  quid  immenfium  f  Longe  major  Janc 

»o  crat  Brigantinus  lacus  quam  qucm  tu  hcic  nobis  apud  Flevum  defignas :  nec  tngtnttnt 
tamenillumadpellarcdignumhabuitMela.  Sed  Plinii ,  qu*  contra  nos  ciras  v.dea- 
«lUSverba.  Htlium  inquit, &  Flevumappclianturoma ,  inquaeffufus  Rhenus  abfeptem- 
«meinlacus^boccidtntt  in  amnemCMofamfc  jpargit.  Sane  adverfan  m.hi  euam  fine 
lat'one,  inftitutum  tibifuit.  namquisfanxacbonxmentishomoiftanondcintegus 
Rheni  duobus  extimis  alveis  intclligat;  quomm  alter  versus  (eptemtr.ones  m  lacus, 
aher  rersus  occidentem  in  Mofam  (pargitur?  Hocccrteeftmaligneacpcrhbidinem 
detoiquevcvciba  auaorum;  non  ingenue  cx  animi  fcntentiaexphcare.  Ecquid  vero 
^«um  tibi  videtur,  Hamrodio  tuo  potius,  nupcro  fcriptori,  dc  pnfcis  (xcuhs  fine 
'««oribus  credcrc  quam  ipfis  auftoribus,  fui  xvi  res  prodentibus  l  In,ur,us  non  modo 

80 j"n* , fcd in omneis tua lecluros , fciens pmdcnfque efle voluifti.  Ex Alberri , abbatis 
St4<Jenfis,chronicoallegas  y^nno  cidclii  tJHudlnon  Jm/lcrodamo,adujque Stave- 
^navLrifoUtum,  Ji  tum,ficuti  hodit  Amfttrodami,  torttm  navigiorum ,  f*t»mart 
b<»ealeabitur*  Korvenam,  Daniam,  Borufiiam,&  iUalocapctebantJatioeffct .  Mudam  uf- 
>  qu*  vulsodicinir  Gcelmuydcn ad oftium  Vcdx amnis , fi  jam  tum .  lacus pemnuit, 
<M  non  credam  vetsuS  Amfterodami  etiam  oras  pertmuifle  >  an  vcro  Amfterodamt 
n°vitate  (cuiustu  tamcn  antiqui.atcs  nobis  tradidift.)  lacuumareum,acentmmxratcm 
«netiri  volu  (  '  Sed  tuo  te  gcnio  relinquo.  ad  Flet.onem  .nfulam  revertor.  Hanc 
^«diusrofinomo  RhemS,  five  Ifalxftatmt  eodem  fitu,  ^»**""» 

,  £»<&™ftratxfunt;  ^lm^^i^^^^.^^^ 

****Stox  induasparteisdifcuffam.  deindelacum.ncamposcftund  t  At  conua .um 
«*>  ex  Melx  verbis  difco.  quidpe  primfim  longe  late'que  d.ftulum  lacum  ampos  tm- 
PlcvUTe,  dein  infulam  amplexum  j  mox,  poft  inlulx  ambimm,  itemm  ara.orem 
fa£tum,  itemmquc fluvium  cmiffum ,  adfirmat.  Atque  hanc  iiKerpietat.onem  meam 
u«  firmem  vetbaquc  Mclx  uti  clariora  reddantur ,  rem  ipfam  quai.  oculis  fubjiciam  . 
Vvia  funt  intcrFrifiam,  Hollandiam  feptemt.ionalem  atque  oftium  Flevum ,  quibus 
fcUnc  vulgo  e  fpatio  nomcn  eft  het  Brtdtfant,  id  cft,  brtvia  ampla ,  iaxjattofa ,  fupenoa 
nufemre4etotci°aWac.at,aru„dincto%uodavesaqua^^^ 

fiequenti  confna.  hanc  Flctionem  effe  infulam,  Flevolacu  c.ndam ,  omn.no  m.hi 
PeLdeo.  IfalxquZ  fivc  (eptemtrionalis  Rhcni alt.ff.musalveus, interhancinfu- 

tolam  (five,  ut  nunc  funMnter  h*c  brevia)  proximumqueFr.f.x l.tus,  etiam nunc  exftat  j 
quodiax latusin(i,lx orientaleclaudcbatur.  Ab cccafu fol.saft,v.,.nter hanc.nfulam 
«calia  brevia  qux  vulg6dicuntur^Wr<r*(ha'cquoqiieinfulamfuperionxtatefuiffe, 
afguit  ipfum  nomen ,  quod  Latine  eft  infiula)  alius  alveus  live  meams  eft ,  ln  lllam  mci- 
*kns  vuleati  vocabulo  htt  oude  Flie ,  id  eft ,  vetus  Flevus.  quod  nomen  aperte  uidicar, 
Flevi'Partem  hac  olim  fluxifle.  Cinge  igitur  hoc alveo  reliquum  infulx  latus , quod oc- 
«dcnti  brumali  objeaum ;  &  integram  habebis  infulam ,  undique  Flevo  lacu  c.nmnn ,  s 
qnitandemadfineminliite  (Claesoomsbaken  nunc  nautx  vocant  fpecuUs  inmi  exara- 
x^fitittrumarmor .fcilicct  intabtcviautnmqueappofita :^cn}fl~Sl 
******  ^^^«/wrinoccanumintetduasinlulas,  adextra  Schelhng,  M.nKtia 

^ielani.  Atquehactandemratione  Mclafibi  quam  maximeconftab.t.  nam  lacus  w- 
ripislon?eaclat<ereceJentibus,h™  fretum ,  quod  eft  .mer  *M^fJ-^g 
St«°ertn,  confpicitur.  inde  propiotibus  jam  ripis,  infulam  ^f™*™'»* 
P°ftea  itmm  nondi;m  tamen  f.milis  fluvio;  tandem  a  fine  brevmm  qt.x 

V!i'go  Lanre  (ant  adrcllantur ,  finvius  ittrum  inoceanum  etntttttur.  lunius  max  ma- 
^fontemfLnsn^ 


?c  PHILIPPI  CLVVERII 

tatur.  atqimo,  fi  Flielandcft.  Fletio  Mete ,  qucmcdoFlevuslacus  poftejusamplexum 
iterum  arhior  fa&us  lit ,  iurumque fluvimtmtffm  5  quum  apertum  praaltumque  pcla- 
gus  latus  ejus  extcrnum  veiberet :  Sed  crror  hic  cuivis  facile  perlpicuus.  qucm  quamvis 
adverlarius  etiam  agnoverit,  nec  minimum  argumentum  habuerir ,  pcr  quod  aliuni 
fitum  di&a:  iniute  volentibus  nolcntibus  au&oribus  cxtorqueret  5  tamen  ab  oblo- 
quendi  ftudio  abflincrc  non  potuit.  Scio  quofdam  objicerc,  iniulamomnemcun» 
arcliorc  illoal  vco  Occano  efle  abforptam .  At  qui  id  ficri  potuit ,  falvisinhancuiqufl 
dicm  fupra  dictis  antc  Frifica  litora  infulis  5  falvaitempenecmniEatavoiuminlul^ 
longitudine  ,  qua:  ab  antiquis  audoiibus  illitribuitur.  Et liccr parvam  hcicaliquaDl 
infulam  Fletionem  fingere  velis \  tamenaliaeadhucantecamadoceanumfueretcrraf, 
quae  ardiorem  illum  alvcum  eftkiebant . 

Ceterum  in  cumdcm  lacum  Flcvum  V  i  D  E  r  cvolvcbatur  jam  Tibcrii  tcmpotf 
amnis;  qui  vulgari  nunc  vocabulo  dicitur  de  Vec ht .  Hunc  in  lialam  quondam,  *niC' 
quam  lacus  exiifterct,  inter  duo  opida  Carnpcn  tX  Follcnhovc,  confluxifle  conj'cl0' 
conjuncta  quidpc  hoc  loco  nunc  etiam  confpiciuntur  utriulque  o(lia.  ncqllC 
alius  dari  ei  potcft  alveus ,  per  quem  in-occanum  dclatus  lit ,  nifi  liala:  fluentum« 
mincrunt  ejus  Tacims,  atquc  Ptolcnmis :  quorumhic  pofl  Rhcni  oricntalcoili11111' 
quodeodcm  fitu  ponirmbi  nnnceft  oftium  Ifake  adopidum  Camperi^Jidu  moxoihuni 
defcribit :  aijus  fitui  quam  optime  congruit  oftium  Vectae,  adopidum  Geelwtyit*' 
Tacitus  dc  eodcm,  annal.  i,  ubi  reditum  Gcrmanici  ab  Cherufcorum  bcllo  *  1 
Rhenum  in  caftra  dcfcribit,ita  :  lMox  rcduclo  ad  Amipam  exercttujcgiones  claffejtt  w' 
vcxcrat,  reportat^  per  Eeftuaria,  ac  lacum.  pars  equitum  litore  occani  pctcrc  RheM 
juffa.  &  poftea  :  Germanicm  legionum,  quas  navibru  vexerat ,  Sccundam  ejr  ^uart^  ' 
cimamitinere  terrcslri  P.  Vitellio  ducend.cs  tradit 5  qub/cvior  clafiis  vadcfo  tnariW*' 
ret,  velrecipreco  fideret.  Viiellim  frimum  itcr ficca  humo ,  autmodice  adlabenttv™^ 
quictum  habuit.  mox  impulfu  aquilonis^flmul fiderc  avjuinoc7ii,quo  maximc  tumtfcit 
nm9  rafi  agique  agmen 5  &  opplcbantur  tcrr*.  paullo  poft  iflcrnuntur  flndtbus  9jjf*} 
fiuntur gurgitibm 5  jumenta.farcind  tcorfora  exanima  intcrfluunt  %  occurfant  >f(rm%i 
turinter  femanipuli,  modb  peftore>  modbore  tenm  exfiant€s  •  aliquando,  fubtr^of  - 
dts)ecli7  aut  obrutL  &  deinde :  Tandem  Vttelhm  in  eduiora  enifmt  ecdem  agmen fubi^* 
pernoclavcrc  fine  utenfilibm  ,  fine  igni.  paullo  poft :  lux  reddidit  tcrram  5  penett^ 
que  ad  amncm  Vifurgtm,  qub  Cafar  claffc  contenderat.  fwpofita  deinde  leoiones , 
fama  fubmerfas  :  nec  fides  falutis ,  antecjuam  Cafarenk,  exercitumque  reduccm 
fcihcetincaftris.  Ad  ha?c  doftiffimus  Lipfiusira  :  Fgo  vcrb  hh  obhareo.  SuprZ  F* 
ftum  :  Rcdufto  ad  Amifiam  exercitu,  legioncs ,  ut  advcxcrat ,  rcporiat .  Si  ad  ArnfP? 
Cermanicm  claffem  confcendit,  Rhenum  &  Galliam petiturm ;  cjuo  cafu  nunc  ad  Vifr^0, 
Tempettatc ,  inquies .  Bene.  fed  cjuomodo  Vttellim  5  qui  &  ipfepaulk  antl  <*d  Amift^  ^ 
(ne  tcmpettatem  iterum  fufiicere)  terraiit ,  nunc  qucque  adVtfurgim?  HacfiprO^^ 
rantur ,  Germaniam  profeclb  petiere  5  non  Galliam  repcttcre :  aut  fallunt  me  locorurno^  4o 
fttm .  His  addit ,  in  nova  au&oris  recenfione  :  Harentcm  hk  tran.fert  me  virrft&l* ^ 
&e~magnts9  qui  Vifurgim  pravum glojfematium cenfet  5  &  fcripfificTacitum\^\ 
tumque  ad  amnem,  quo  Carfar  clafle  contenderat .  i^ffentio .  Haftenus  LirfiuS'  f  \ 

*  .*tfit 


Amifta..., 

genter  totttm  locum  ifatcberts.  Sic  tres  ifti :  Ego  vero  neque  Merccrofatcor ,  deW 


prorsus  to  Vifurgim  5  ncquc  Lipfio,  nec  magno,  ( quifquis  fit,  aut  fucrit )  illi  viro 
tior.  corrigcndam  autcm  mcndofamcorruptamque  vocem  Vtfurgnn  in  Vidru*>\  S! 


maxime.adievero.  Germanicus  quidpe  poftquam^r/^iw  equitatm  luore  oceA0  *  ^fl 
numpctere  juflcrat  5  ipfc  dafle  ab  Amifiaprofcaus,  Rhenum  repe;cre inftitU>*>  ? 
vadoiiim  mare ,  &  lacum.  quum  autem  metucret ,  ne  idem  fibi  cveniret ,  quod  qu°  ' 
dam  pmfopatri,  qui  cceani  dcfluxu  in  ficco  dcftitucbatur  5  duas  lcgiones  itifieret-x& 
rtft lri  P.  Vitcllio  ducendas  tradidtt  5  fcilicet  eadem  via ,  qua  ante  partem  equi^Li 
juflcrar,  litore oceani: ne ,  fi  mediterranca  ( &  hac  e<]uidem  multo  compcndiofiuS 
tranfircnt,aFriliis  autEruClcriskdercntur.  in  litore  autemfacUcprimum 


GERMANI*  ANTIQ^  LIB.  III.  71 
latuti  etant ,  donec  Carfar ,  qui  litus  pet  vadofum  mate  lcgebat  auxilio  adforet .  Virel- 
l&igitut  Htore  occani  profcaus,  multis  zrumnis  exantlatis ,  damn.fque  accept.s ,  tan- 
dem  ad  Vtdmm  flumen  pcnctravit ;  qud  Gcrmanicusleg.cnesducere  ^flcrat  quoque 
ipfe  ciaffe  contenderat  f  militcis,  innavcisexcepturus  atquclUieno  Jbveaurus  m 
«ftra.  En,  fic  tandcm  conftabit  hiftotia  Taci.i;  ficfidcsPtolemande  V.d.o  amne 
fiimabitur.  Valcant  igitur  jam  illi ,  qui  flumen  hoc  obfcurare  penitufque  ex  mcmm 
«nonimentisexpungere  volunt.  Falium  eft  quod  chotographus  he.c  P»  *^«>" 
^enorumerromm in^rit,  ri  Vijurg.m  ^f^^^^Tf^l^L 
^toria  &  cxpedaiombu,  Germanici  occurrat,  ut  gloffulam.fubrepfiffe.  nam  hoc  am.us  no- 
,0l*n  nufquam  al.ashoc  primoannaliumlibrooccurrit  tumvero,  .exlcr.ptor.ntel- 
Kqu*fcripfit,peccare  heic in co  tam  facile  haud potu.t ;  f.n  veto  plane omn.um fiut 
Seritus  ut  vul  chorogtaphus  ;cotu  cette.qua:  fequent.  dcmum  pettopta  erant  l.bto, 
Pammfi,  "g, ams;aut  fifoitein 'jcdooculo  Icsit,parummcmor.n.h.lq;cert.us,quam, 
6 -Ule Sloflulam addetede fi.o  voluiffet, Rheni nomcn imm.flurumfu.fle >  ^us crebra 
e«m  antchac  tum  noftmodum  mcntio :  e6quemagis,  qu.a  hoc  prox.me  antea  pe.fcri- 
Pfeat.  Vrgct  nih.lo  minus  aliis  argumcntis  chorographus  :  ncmpc  Ctrmamcumpartem 
"\«itatus  Utore  oceani  Rhemm  petere  ;  mtque  ipfumfatm ,  Gtrmamcum ,  ab  Amtfti 
Mtcium  rm,littr  Rhtnum  rcpeten  inftttuiffi ,  eodem  terrapramfu  duabus  legtontbus,  Vt- 
"Ifoductndu  tadtmfcilicetvYa,  quacquitesirepractperat.  Rhenumtgtturperpetuonomu 
*n»i,  Vtdrum  nufiJm.  H*c  ccrte  cunda  pro  callido  .ngen.o  e.us.  Wh«crwj 
Wnatut  Rhenus,  in  ptofeftione  equitum.  m  natrat.one * :  naval.  ac  pcdeftn  mn«  bus 
nu»a  ejusmentio.  haquctammihiliceatfufp.can,  ,uffiffe Germamcum ad  V.drum 
d«cere  egicnes5quamipfi,  nonjuff.fle.  ptomeaautemfcntent.afaatvoxmcndofa 
Kfirgim  Scddchacrclsjamla.islonga,  lectoriquc  tasl.ofa.  Ceterum  vocabulum 
V> d!  ,  a,Suum  etiam .  uncexftarefacile  fufpicer.  qu.dpc,  ub.  lacm adProP,nqua  , 
"'Utato  Vcax  on  inc  vulgo  dicitut  Swartemter ,  id kft,  n^raaqua ,  &  tepc  fine  ept- 
tlv.  r  v<-aa?nominc,^  '6  „fiH,mnlu.  habete  ufdemnom.mscoenobium.  mhoc 
hc  o  fmip icitcr  het  mtef .  ^rf™^^t[tlAm  nunc  fit  ab  ieptemttionalibus 
'guur  vccabulo  Water ,  quum  mcote  legionis ,  nc^Lldl"  r  ~  ...    n  . 

^xime  Holbndis,  vocalcm  -  extenuarcnt  in  diphthongum ^  (qua^  Galhs  eft  as, 
s^»8'is  «)  facilcRomanipofteaex  Watet  facerepotue r^r.^-   . riamniumoftia 
Ptolcnm, locusrcfcnurintctRhcnionentahs.rdeftlfak  4 
M^Pft««;f  Ai/tti),  Manarmanisportvs.  quem  locum  ego  nunc  cffe  cen- 
feo  ojidun  Gedmuiden ;  quia  hcdiequc  pottus  hac  partc  ccmmod.ff.mus ,  quo  med.o- 
navTgh  ^&ur  |  ad  oPidum  V'  iubvchcnda.  ol.m  euam  fu.flc  clatum ,  fu- 
PticxAlbertoabbateStadenficognov.mus.  rebcllioncFrifiomm» 
Lvcvs  Badvenn  R  memoraturTaciroannal.  iv,  m  rebeHionctimotumj 
1,1  •  r    .  :,    -  ri      ~ft»n«  r.,.,-  o-ftmria  in  cont  nentem  Fnfia:  tradufto, 

»b.,  L.  ApronmsmihteaHevo  caftello  Pc.  ^™^.,^,  «m^w  JImmm. 
eladcmacccPit,cuihacfub  iciuntur:OWw«^'«OT4'^^  «KA/7„  .  /raliam 
rum  afud  lueum,  auem  Baduhenna  vocant,  fugna  mfoierum  cxtracla  cnfellos  6 '*>>am 
^uad  ingentorummanum, occufata CruptoricU  ,quondam(llftndt*r,t ,  vtjla  t°fV™F>' 
i:omLba,ur,mu<uui0Jr""^ 

tradh,  quo  nunc  maxima  totius  Friite  filva  ftermtut ,  vulgan  nom.ne  Seven  wolden . 
uam  ncquefitus,  nequc  difiantia  locotum  valdc  abhotrent.  certum  tamenargumen- 
tunn  ouonitiqucam.riullumhabeo.  Idcmde  Cruptoricu  v.lla  adfirmo.  S.c  tamen 
«on.ido  Pu<ma inter  Romancs  Frifiofque  commifla fuit circa  ea  loca,  qu* funt mter 
opida leeuJrdtn,  &  Snetk  : ubi  plurimi Romanorum C*fi.  reliqui , pugna ^mgft «m 
^qucdicmcx-raaa.quum  modo  h.  mcdo  .ft.  fuper.ores  exfiftcrent ,  tan^m  aPua 
^m  non  mluco  ncccc  confccti  lunt.  alii  cccc ,  cx  hac  pugna  elaPfi,  occu- 
wSSSS  q«i  proPe  lucum  fuit ,  mutuis  iftibus  occubucrunt  H«  funt, 

«'«mnanrclis,  Tacito.n  librobcGc.mamamcmotatas,  mn^ 
*?nt,ubi  nunc'vicuseftjD«^te«.  qurplancTact.  2 
^tnut  ^tturiviriu  inouit  &  Chamavos  atergoVulgtb;m&Ch,juar,  cludunt 
+*  ^2ZZ*  memoZafonte  Frifn  ^  ^^Z^ 
*»fiis  vocabulum  e!t,cX  modov,rium:m^utnauontsadOceanumRhenofrate,mm^ 


7*  PHILIPPI  CLVVERII 

ambiuntqae  immenfos  infuper  lacus ,  &  Romanis  clajsibus  navigatos .  Jffum  quin  cttar* 
eceanum  illa  tcntavimus.  &  fupcrejfe  ad  buc  Hcrculis  columnas  famavulgavit : fiveadtit 
Berculcs  3Jcu  quidquid  ubique  magnificum  efi ,  inclarttatemejusrefcrrcconfenfimus.  (ma- 
lim  confvevimus. )  Ticc  defuit  audcntia  Drufo  Germanic* :  fed  obsiitit  oceantu ,  in  fe  frnw> 
atquc  in  Herculcm  inquiri .  CMox  ncmo  ientavit  :  fanftiufquc  acrevercntiu*  vifumjdeaW 
dcorum  credcrt ,  quam fcire .  Dc  eadem  navigationc  fic  Pedo  Albinovanus  : 

■  Kjiliena  quid  aquora  rcmis 

Et  facras  violamus  aquas ,  divumquc  quietas 

Turbamus  fedcis?  ^ 
Ergo  in  ipfius  occani  aliqua  infula  Herculis  columnas  cfle  fama  divulgaverat  3  nofl 
vcrb  in  mediis  Frificrum  iinibus-  ( 

C  A  P.  X  V  I  I  l  . 

T>c  Chavcs  I5  qui  $)  Cavc-hi,  Cavci. 

Oft  defcriptionem  Prifiorum  fic  auftor  pergit  codcm  in  libio  dc  Gcrniafltf  • 
Hattenus  in  occidentem  Gcrmaniam  novimus.  in  feftemtrioncm  ingenti  JUxtt  re» ' ' 
ac primo Jlatim  Chaucorum  gens ,  quamquam  incipiat  a  Eriftis ,  ac  partem  litoris 0£C11' ^ 
fety  omnium^  quasexpofui ,  genttum  lateribus  obtcndttur ,  donccin  Cattos  ufquc  ftnMtur' 
Ad  Amifiam  igitur  ulquc  occidenti  Gcrmania  obtendi  diccbatur  Romanis.  ultcnof 
jam feptemtrionibus  tribucbantur : in quibus primi  Chavci.  Horum nomcn vai* 
apud  au&orcs ,  pro  multiplici  Gcrmanicarum  diale&orum  variationc ,  pcrfcripwm  je 
pcritur.  Tacito  conftanter  ubique,  &  itcm  Svetonio  inClaudio,  funtcovocabu  > 
quod  modo  rctuli.  In  tabula  itincraria  corrupta  vocabula  lcguntur  CHAC  ' 
VAPLivARii,proCHAVCi.  Ampsivarii.  Apud Dioncm etiam,lik „l1  \ 
tcrra  eorum  dicitur  XctvxU .  Apud  cumdcm ,  lib  lx  ,  &  Ptolemsco  gens  ipfa  K*^' 
Sceodem  modo  Vellejo  lib.  11 ,  &  item  Piinio  lib.  iv ,  cap.  xiv,  &  lib.  xvi  ,<3P'  ' 
Cavchi.  Straboni  lib.  vn,  KaZw  Cavci.  Apud  /Ethicum  cofmograpnU 


P 


lcgitut  vitiatum  vocabulum  Cattigaucos ;  pro  Cattes ,  Chaucos .  Lucano,  & 
diano  dicuntur  Ofc  Y  c  1 :  credo  metri  causa.  Lucanus  lib..  1 ,  ubi  militcis  recefl^' 
qui  ex  Gallia  Caefarem  contra  Pompejum  fcquehantur :  0 

Et  ves  crinigeros  beilis  arcere  Caycos 

Oppeftti  tpetitis  Remam,  Kbenique  feroces 

Deferitis  ripas,  ejr  apcrtum  gcntibus  orbem.  ( 
Liccnria  profeclo  hcic  ufus  eft  poctica  Lucanus.  nam  ncquc  Rhcnum  aecoteba  . 
Chauci,  nequc  ad  eum  vel  latrocinando,  vel  bellando ,  umquam  pervcnerant :  neC  Vrt , 
cft  fimile,  ipfumunum,  intcr  tot  antiquos  au&orcs ,  reftiiis  tenuiiTe  gentis  nofl^ '■' 
Claudianus  equidem ,  Kb.  1 ,  dc  laudibus  Stiliconis,  mctri  ctiam  gratia  idcrfl  v°.{  ^ 
bulum  a  Lucano  mutuatus  videtur  5  at  gentem  ipfam  reclo  fitu  ad  Albim  \°®s  ' 
his  vcrfibus  : 

Vt  jam  trans  fluvium  non  indignante  Cayco 
Pafiat  Belga  pecus ;  mediumquc  ingreffa  pcr  Albim 
Gallica  Francorum  montts  armcnta  pcrerrent.  gj 
Abfcptcmtrionibusigituroceanocingcbantur,  inter  Amifiam  &:  Albim.  t 
folis  hiberni ,  Amifia  amne  ad  opidum  ufque  Emden  a  Frifiis  5  hinc  ad  Ainif^fL 
Lcedaequc  confluenteis,  primum  a  Bmaeris,  deinde ,  his  expulfis ,  ab  Angrivari,sl|\ 
movebantur.  inde  Locda ,  pximum  a  Chamavis ,  poftea  vero  a  Dulgibinis  arceban^ 
hincabortufolishiberni,  lineaafontc  Loedx  adopidum  Bremen,  &indcVifa?  «jj^ 
confluentcm  Allariamnis,  quondam  ab  Anfibariis  ut  fupra  oftcnfum  5  indcV*fLli- 
lineaadopidumulque  Hamborg  aCheru(cis  dirimcbanmr.  Auclornoftcr,  €0f^ 
bro dc  Gcrmania  :  In latere Chaucerum, Cattorumque Cherufci .  Ab  Hamburgio  w°  , 
fium  ufque ,  Albi  flumine  ab  Fofis ,  five  Saxonibus  fcparabantur  5  ut  infra  oft^n d  ^ 
At  Anfibariis,  ut  refert  idem  auttor  annal.  xi  1 1 ,  Nerone  imperatorc  1 1 1 ,  ^  oCcu- 
faJla  C  0  s  s.  anno  a  nato  Iefu  lvui  cxpulfis,  pulfores  Chauci ,  agriseoru**1  ^ 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB.  III.  7* 
patis,  fineis  habuere  versus  meridicm  in  Chattos  ufque  finuatos ;  qua  occafusefthi- 
**mus,  juxta  lineam  a  fonte  Lceda-  ad  confluentcm  amnis ,  quiapudvicum  Kemen 
Vifurgi  mifcetur :  hinc  vero  ab  ortu,  peripfum  Vifurgim  ad  confluentcm  ufque  Ai- 
fari.  Comprchenduntur  nunc  hisce  finibus  regiones  iftx :  Epifcopatus  Bremenfis, 
fcifia  orientalis:  comitatus  iv,  Oldeburgicnfis ,  Dehiienhorftenfis ,  Dcpholtenfis, 
$  Hojenfis,  cis  Vifurgim  :  itcm  Mindenfis  epifcopatus  pars  leptemtrionahs .  Dehis 
igitur  finibus  h*c  Tacitus ,  in  dido  libro  de  Germania :  Chaucorum  gens}  quamquamm- 
"}  'm  a  Frifiis ,  acfartem  litorisoccufct,  cmnium,  quas,  exfofui ,  gentium  latcrtbus  obtendt- 
1ur,  donec  in  Cattos  ufque  finuetur.  tam  immenfum  terrarum  ftattum  non  tenent  tantum 

Whauci  }fed  &  implcnt.  lateribus  fcilicet  obtendebantur  Friiiorum ,  Angnvanorum, 
Chamavomm,  Dulgibinorum,  ChaiTuariorum,  &  Anfibariomm . 

Cctero dividebantur in  Maiores,  &  Minores,  quemadmodum conter- 
^inieorumFrifii,  c\  quondam  Bruaeri .  Pliniuslib.  xvi ,  cap.  1,  Snnt  vero  tn  fe- 
Pmtrione  vift  nobisgentes  Cauchorumyqui  majorcs,  minoresque  affcUantur .  Ptolemaus  ln 
^ermania:!^  St  ^uKiouTinv  *a\i%cv<nv  vmp  $JTovg  Bpaxfyov?  ol  <J>p«W,  f*y£'TS 
A>«r/a  srSluyZ.  piT^  St  rxrcvc  KaZx"  cl  /uxpoi,  V*%U-  Ovio-ioyi©*  «ro]*fwr  «** 
^Xct  oiftelhvg,  {xiXe/  ™  ©°  ^Y^' id  cft:  Uc*  ver0  ^UxU  *"AnumhTA  BrUc7e~ 
ros  Unent  Frifii,  ufque  ad  Amifiam  amnem.  foH  hos  Cauchi  minores,  ufque  ad  Vtjurgim  am- 
ne^deindeCauchtmajores,adAlbimufquefiumen.  Tacitus  quoquc  CMajores  Chaucos 

20  aguofcit .  fed  cx  huius  dcfcriptionc  majores  erunt  ab  Amifia  ad  Vifurgim  5  minores  hinc 
ad  Albim.  quidpe quum  univerfa  gcns  inter  Amifiam  &  Albim ,  tamquam  cuneus  m 
Ctattos  ufque  ex  fcntcntia  cjus  debcat  finuari;  certc  major  ejus  parscft  citra  Vifurgim, 
^inor  vero  ultra.  atquc  idcm  fcnfus cx  eo  loco  clici  potcft ,  ubi  majorum Chaucorum  au« 
^meminit  iseft  annal.  xi,  hujufmodi :  Per  idem  temfus ,  quum  Frifii  rebellaiTent, 
CW/,  nud dtflenftone  dcmi,  &morte  Sanquinti  alacres ,  dum  Corbulo  adventat ,  infc- 
^emcermaniam  tncurfavire,  ducc  Gannajco.  Gannaicum  Corbulo  pclht 5  militem 
fcumduritcr  habct  pcrfcit  igiturauaor  ,Cetcritm  is  terror  mtlttes hoficsque tn  dtverfum 
nos  virtutemauximus  :k^fiwty*te.*f^  Frifioru,fon  rebcUionem 
L.  Apronti  c*ptam,  infcnfa ,  aut  malc fda,  datis  obfidtbus,  confedtt  afudagros  a  Corbu- 

iolone  defiriLs,  idem  fenatum,  magifiratus,  legesimpofuit.  ac  ne  juffaexuerent,fr*fidtum 
mmnivit :  miflis,  qui  majores  Chauces  addeditionem  pcllicercnt  •Jimul  Gannajcum  dolo  ag- 
Zredcrcntur.  Ccrte ,  ad  proximos  Frifiisque  finitimos  mifiiTe  Corbuloncm ,  prcbabilc 
quare  haud  vcrear,  Ptolcmacum  crroris  hoc  loco  arguere  :  modo  ipfe  fic  fcripferit  5 
ncc  impcritus  aliquis  librarius  ordinem  turbavcrit.  quamquam  in  Gcrmania  ermre, 
^tolema?o  jam  dudum  in  confvetudinem  ivit . 

Delitore,atqueinfulis  Cauchorum  jam  antea  quardamin  Frifiis  difta  funt.  ca 
heic,  ceu  loco  proprio,  repetere,  pluraque  addere,  haud  alienum  fuerit.  Plinius,  ocula- 
«Us  rei,  quam  narrat,  teftis,  ficait  dido  libro  xvi,  cap.  1  :  Snnt  vero  w feptemtrtone  vu 
fie  nobis  gentes  Cauchorum .  qui  majores,  minoresque  appcllantur.  -vaflo  tbt  meatu  perpc 

totuis  bis  dierum  noclmmque fmgularu  intervallis  ejjufm  tn  immenfum  agtturoceanm,  dter- 
nam  operiens  rerum  natur*  controverfiam  5  dubiumquc,  terrafit ,  an  pars  maris .  illic  mi- 
feragenstumulos  obtinet altos ,  ut  tribunalia  firucla  manibm,  adexperimenta  altipmi 
*tttu  cafis  ita  impofitis :  navigantibusque fimiles,  cum  integant  aqud  circumdata ,  naufia- 
gisverb  cumrtccfferint,fugtentesquc  cummaripifces  circa  tuguria  venantur:  nonpecu- 
dem  his  habere,  non  iacle  ali,  ut finitimis ,  ne  cumferis  quidem  dimicarc  contingit  j  omni 
f'*cul  abacla  frutice .  ulva7  ejr  paluslri  junco  funes  neclunt ,  ad pratexendafifcibus  retia : 
Cttptumque  manibus  lutum,  ventis  magis  ,  quam  fole  .ficcantes ,  terra  cibos ,  &  rigentiafi- 
Ptwrionc  vifccra fua  urunt .  fom  iis  non  nifiex  imbre fervato fcrobibus,  in  vefhbulo  do* 
.  F.t  b<e  gentes.fi  vincantur  hodte  a fofulo  Romano,  fervirefe  dicunt.  Ua  esl  frcfecfo: 

^^ltisfortttnaparcitinpcenam.  KAliudefdvis  miraculum.  totam  reliquamGermaniam 
r¥ent  j  adduntque  fiiqoriumbras  :  altifiimttamen  haudpreculfupradtclis  Cauchis ,  <rir- 
d*os  prAtipuc  lacm .  ^litora  ipfa  obtinent  quercm ,  maxima  aviditate  nafcendt  •fuffojfe^ 
Wftibm,  aut prcpulCeflatibm ,  vasJo  ccmplexu  radicum  infulas  fecum  auferunt  5  atque  ita 
'tbr«t*ftantes»aviga»t  ingentium  ramorum  armamentis,  fifi  territis  clafitbm  noJtru, 
*Hm  vdnt  induHria fluclibm  agerentur  in  frow  fiantium  nottu  j  inopesquc  remedn  tlU, 


74  PHILIPPICLVVERII 

froeliumttavale  adversus  arbores  inirent.  Horum  prima  jam  antea  in  Frifiis  cxplicavi» 
ceterum  terramiftam,  qua  Cauchi  infulani  cibos  corporaque  liia,  feptemtrionis  frigorc 
rigentia ,  calefaciebant,  adeumdemmodum  igni  concipiendo  paratam  fuifle  puto,uti 
etiamnunc  toto  Germanix  litore,  a  Gallico  freto  ad  Viftulam  ufqueamnem ,  fed  ma* 
xime  in  Hollandia  parantur,  quas turbas ,  vulgo  patria  lingva  torven  incote  vocant: 
vel  uti  in  Frifia  occidentali  lactamen  ficcatur  fole,  vcl  ventis,  coqucndo  cibo ,  fovendis- 
que  tcmpeilatcfrigidacorporibushumanis.  Lacusilliduoin  orientali  nnnc  vifuntur 
Frifia  $  altcr  ad  Amifix  fluminis  os,  vulgo  adpellatus  den  Doliart ;  alter  propc  Viliirgis 
oftium,  de  Iade  diclus .  nam  in  his,  maxime  vcro  in  Amifia:  orc  claflcs  Drufi  Germa- 
nicique  faepe  ftationes  habuerunt .  vaftiores  tamen  nunc  puto  efic ,  quam  tum  tcmpo-  & 
risfuerunt.  Annalibusaccolarum,quihos  nuperos  faciunt,  nihilo  magis  heic  con- 
tra  ocukrum  tcftcm  Plinium  credo,  quam  fiipra  de  omni  illo  mari  vadolo  interFrifi* 
comincmcm  &  infuias ;  item  de  immenib  lacu  Flcvo,  qui  vulgo  nunc cft  Suyder  fee. 

Invtam faludtbus  predicant  paflim  auttorcs  Germaniamj  audcr  verd  noftcr  infif* 
mem terris,  afperam coelo  ,triffem  cultu,ajpecluque ;ut  (iipra,  lib.  i,  cap.xii,  notaturri 
eft.  id,  fi  cui  alias,  certe  huic  parti  quam  maxime  convcnit ;  utquscfereomnisnfl 
nifi  continua  palus ,  aut  certe  terra  limofa ,  humida ,  &  ufquequaque  humilis : pecorttf» 
equidem ,  ut  ait  Tacitus ,  fecunda ;  fed pleraqtte  improcera :  ne  armentu  qutdem  fuus  bo' 
nor,  attt  gloria  frontis.  quin  &  antiquitas  mommipfisincolisnondumcmnis  abivfo 
quam  tamcn  hcic  repeterc  fuperfedeo ,  nequidigncminiaccausadixiflevidcar,  quurri^ 
prona  ubique  fint  ingcnia ,  ctiam  optimc  dida  in  pcfllmum  detorqucre  fenfum.  tc&& 
vero  caufa  terram  hanc  cum  maxime  revercndi;  quum  origincm  indc  atqucgCA81 
a  nobili  &  antiqua  Cluvcriorum  gcnte  ducam .  Ha:c  igitur  de  rinibus,  ac  Iblo  Cau- 
chorum  dixiflc  fufEciat. 

Ceterum Florus  lib.  iv ,  cap.  xi i ,  fic de  Drufo tradit :  Praterea,in  ttttelam  f*9* 
vinciarum, frafidia  atque  cuUodias  ubique  diffofutt ,  fer  Afofamfurnen ,  per  Albim , 
Vtfurgim.  nam  fer  Rbeni  quidem  ripam  quinquaginta  ampltus  caHella  atrexit .  Ad  ^1' 
furgim  quae  exllrucla  ab  Drufofuerintcaftella,  haudfacilecertofitucommonfttaVC* 
rim.  de  Cbattorum  casletlo,  haudprocul  Vifurgisripa  fiio ,  iiipradixi.  at  fuifie  pt*rcr  . 
iftud  alia  in  ipsa  di&i  amnis  ripa ,  haud  dubium  cft .  Apud  Ptolcmaum  Iocus  Gcrfl13'  r 
niae  lcgitur  nomine  tctGi&tvev ,  Fabiranvm.  cujus  fitus  prcbe  quadrat  in  ccW^ 
nunc  urbcm,  in  dextra  Vifurgis  ripa,  Bremen.  ncc  ncmen  omnino  abhorrct 
demta  priore  fyllaba,  reliquum  biranum,  fatisaperta  veftigia  gerit  vocabuli  Bre*"' 
&  quid  fcio,an  nonapud  Piolemaeum  p  corruptum  fit  in  v  j  intcgrumquc  vocabulu*} 
fucrit  Fabikamvm.  Apud  Tacitum  annal.  lib.  i ,  poft  cnarratam  exercitus  *fd 
Rheni  ripam  feditionem ,  ha?c  lcguntur  verba:  ^t  in  Chaucis  captaverefeditionemfr4' 
ftdium  agitantes  vexillarii  difcordium  legionum :  ejr prafenti  duorum  mi/itum  fuff*(!$ 
paullum  reprep funt.  lufferat  id  Menius  cajlrorum prafccltu ,  bono  magis  exemflo ,  f** 
conceffo  jure.  deinde,  intumefcente  motu  yProfugus,  repertusque  .pofiquam  sntut*  ^f1^ 
fraftdium  ab  audacia  mutuatur :  7{on  prafeclum  ab  iis ,  fed  Germanicum  ducem ,  f^rl 
rium  imperatoremviolari.  fimul,  exterritis  quiobftiterant ,  raptumvexi/ium  airty  . 
vertith&  Jtquisagminedecefiifittfrodefertore  fore,  clamitans ,  reduxit  in  k#trP 
turbtdos  ,  &  nthil  aufos.  Ripam  hanc  intclligo  Vifurgis  amnis,  a  quodifcc^J 
vexillarn,  Rhenum  &  feditiofas  legiones  petituri.  namque  prafidiumidhaud^ur. 
Chaucis contincndis  impofitum .  Fuifle igitur  exiftimo  aut  paullo  infra ,  aut  ad  ip^1? 
opidum  Bremen :  unde  huic  prima  origo&  celebritas.  quod  tamen  poftmodum  ifl  l  ' 
teriorem  ripam,ceu  commodiorem  fitum ,  tranfportatum .  Falluntur  Polonica^ 
rerum  fcriprores  Poloni ,  qui  urbem  hanc ,  a  majoribus  fuis  Slavis  conditam ,  vocabn1^ 
ejus  gentis  adpcllatam  praedicant  Br^emie ,  id  eft ,  onm.  quidpe  gens  ea  Albim  * 
numquam  tranfgrcfla  cft.  Fabulae  fcilket  ifta:  funt&  nugamcnta mcra ,  vb&^ 
gcntis,  alioquin  (atis  clawc  atque  illuftris,  arroganter  ac  vane  ccnfida . 


Eidem  Ptolemafo  locus  eft  in  Germania  Apko-ei*,  Am  asi a  : hauddubic^ 
t5  Jtparfa  vroletpGZ,  id  eft,  ab  Amafia  flumine,  quod  fic  ille  una  cum  Stra^0. 
vocat,  didus :  quamvis  is  lxiv  circiter  millibus  pafliium  fupra  fontcm  didi  fl^^ 
dt  politus.  Ego  equidem  non  dubitavcrim,  quin  idem  fit,  quod  nunc  °pi^am 


GERMANI/E   A  N  T  I       L  I  B.  III.  ft 

°ftmmfluminisvu]g6  vocatnr  Emden.  nam  &hocexfluminisvocabulo,  quodnunc 
fft  Ems,  nomen  habere ,  nemo  ncgare  poteft .  Ptolemseo  autem  ufiratifiimum  cffc ,  in 
inimenfum  a  veris  locomm  fitibus  abcrrare,  jam  dudum  perfpeftum  cft.  excmplo  fuffe- 
ccntyeluna  Luppia.  Sed&apudTacitum,annal.  n  ,  aut  ingcns  cft  mcndum,  aut 
*fera  opidum  Emden,  nuncupatur  Amisia.  De  Gcrmanico,  cxpeditionem  in  Che- 
Ktfcos  faciente ,  fic  loquitur :  Lacus  inde  &  oceanum ,  ufquc  ad  Amiftamfiumen ,  fecunda 
^figatione  fervchitur.  Clajfis  Amifurelicla ,  Uvoamne.  erratumque  in  co ,  quodnon 
fovexit.  tranftofuit  militem,  dextras  in  terras  iturum.  ita  flures  dicsefftciendisfon- 
titus  abfumti.  Et  eques  quidem ,  ac  legionesprimaafiuaria ,  nondum  adcrcfcente  undd9 

10  intrefidi  tranfiere.  pofiremum  auxiliorum  agmen ,  Batavique  infarte  ea ,  dum  infultant 
,  artemque  nandi  ofientant ,  turbati ,  &  quidam  haufii  funt .  In  his  aut  locum  cer- 
^rn,  non  amnem,adpellavit  auftor  Amiftam  5  aut  certe  quardam  ejus  verba  interierunt. 
^oterat  cquidem  fic  fupplcri  5  CUfis  in  ore  Amifu  reitcla,  Uvo  amne :  quod  fi  concedas, 
nihilhabco,quodampliusfcrutcr.  atfineges,  quidquam  in  auctoredeeffes  omnino 
c§°contendam,  eumdcm  locum,  quinuncopidum  vulgo  dicitur  fw^aTacitoad- 
Wlatum  effe  K^imifiam.  Claffcm  Romanos  in  ftatione  habuiffe  in  ore  amnis  Amifiac, 
fi ve  in  lacu ,  qui  eft  ad  os ,  cum  fupra  cx  Plinio ,  tum  modo  cx  citatis  Taciti  verbis  in- 
^ledum.  &  idcm  hic auctor  annal.  1 ,  fic  de  codcm  Germanico  :  ?{e  bellum  mole unh 
*ngrueret ,  C&cinam  cum  xl  cohortibus  Romanis ,  difrahendo  hofii ,  fcr  Brucleros ,  ad  flu- 

*o»ten  Amiflam  mittit.  equitem  Pedo  prafeclus  finibus  Frifiorum  ducit.  ipfeimpofitas  na- 
^bto  quatuor  legionesper  lacus  vexit.  fimulque  fedes,  eques ,  clafiis ,  apud  frtdifium 
amnemconvenerc.  &  iwox  .  Dufium  inde  agmen  ad  ultimos  Bruclerorum:  quantumquc 
y*nifiam  tjr  Luffiam  amnes  inter ,  vafiatum.  Pedo  equitem  fuum  finibus  Friftorum, 
^  eft  confinio  Brutf  crorum ,  fi  duxit ;  certe  nulla  alia  partc  Amifiam  attingerc  potuir, 
Sl^m  ubi  is  in  lacum  ,  in  confiniis  Bruaerorum ,  Cauchorum  ,  Frifiorumque,  cffun- 
*tar,  certum  igitur  heic  tunc  etiam  claffcm  rcliftam .  Locusillcinannal.lib.  11, 
Vafie  haftenus  interpreteis,  ctiam  doaiffimos,  vexavit.  haud  verebor  &  ego  aliquid  in 
c°dem  tentare .  Clafiis  ad  L^miftam,  five  vicum  tunc,  five  caftcllum  prehdiarium  Ro- 

.  ^anorum  in  ftationc  fuit  reltcla ,  Uvoamne ,  id  eft ,  in  lxva  ripa ,  five  inore  ditti  lacus, 

*°Ut  patet  ex  Plinio;  quemadmodum  anno  ante.  expofitus  heic  milcs  m  laevas  Amifis 
^minis  terras,  circa  vicum  Pawing,  in  dcxtm  hinc  trans  Amifiam  terras  itttrm ,  vcrsus 
^^tgim  amnem,  &  opidum  CMinden :  quo  tandem  perventum  effe ,  ex  reliqua  hifto- 
WJiquct.  In  dextras  terras  ad  ipfum  opidum  Emden  nonfuirexpofitus,  quiaindead 
dictum  locum  tendentibus  complura  crant  acftuaria,  complures  rivi ,  lacus ,  atque  palu- 
^s.  In  lacva  igitur  ripa  poftquam  aliquot  millia  paffuum  cmenficrant,  tandempla- 
^itAmifiam,  forte  circa  vicum  Iemmingen ,  ponte  trajiccre.  fed  &  hcicacftuaria  in 
^extra  ripa  repertafunt:  erratumque  in  eo  cffea  Germanico ,  quod  non  claflcm  ultra 
ca  aeftuaria  ad  ficcam  humum  K^imiCia  fubvexerat ,  tunc  maxime  cxpcrtum.  Pontes 

,  igitur nonmodofuperipfumamnem, fedctiamfupercontincntiaaeftuaria, acpaludeis 

tofa&i  funt:  quibus  ejficiendis piurcs  diesabfimti.  Et  eques  quidcm,^  legiones prima  dsJtta- 
ria,  nondum  adcrefiente  unda,  id  eft,  maris  adrluxu , intrcpidi  tranftere.  pofiremum  autem 
«uxiiiorum  agmcn,  Batavique  in  parte  ea,  adcrefcente  jam  ftuxi\,dum  infuitantaquis,  artem- 
que  nandi  ofientant,  turbati,  ejr  quidam  haufii  funt,  Hanc  igitur  veram  di&orum  verbo- 
lum  explicationem  cffe  puto.  Ceterumidem  opidum,  quod  Ptolemseo  lib.  11,  in 
defcriptione  Germanix  dicitur  A'iz*<rU ,  lib.  vin  fcribitur  a'^«V«<*.  quod  vocabu- 
lum  tam  prope  ad  Latinorum  %^dmifiam  accedit,  uti  dubitari  non  poffit  effe  idem. 
^tolemseus  id,  loco  proxime  difto,  inter  tria  pricipua  Gcrmani*  numerat  opida . 
^mcStephanusctiam:  A^^^oA/frep^ctv^-  Maz^/avU  hr£%  fufivsimrig 
^*crfoovs  tsrox^.  ro  ihuihv  A/u.iout(&.  id  eft :  ^Amffa ,  urbs  CermanU  5  auftore  Md- 

^criano  in  itinerario  a  Roma  ad  illuftreis  urbes.  gentile  efi  Arniffius .  Scribo  igitur  &  ipfum 
^bisnomenuno  2,  a>«*.  Hincigitur  patet,  jam  Drufi  Gcrmanicique  tempori- 
bus  fuiffe  id  vel  vicum  vel  praefidiarium  caftellum  Romanorum.  ad  eam  quidpe  digni- 
^em,  quamei  tribuit  Ptolemacus ,  non  nifi  longioris  tcmporis  celebritate  pervenire 
Pptuit .  Celcbre  autem  redditum  per  Romanorum  primo  militum  prarfidium,  na- 
Vjumque  inproximo  lacu  ftationem .  Florus,  locofupradiclo,  licet  Amifia?  mentio- 

G  2  ncm 


7<J  PHILIPPI  CLVVERII 

nem  nullam  faciat ;  tamcn  maxime  credibile  eft,  voluiflc  Dmium  ad  hunc  quoque 
amnem  caftellu  locare,-  utin  quo  claflis  haud  femel  ftationcm  habitura  erat.  Tanta  igi- 
tur  e(t  hujus  opidi  vetuftas:  nempe  ab  anno  ante  natu  Iefum  xi  i .  hoccnim  anno,quo 
confulatum  Romx  obtinuerunt  M.  Meflalla,  &P.Sulpitius,  Drulus  primum  Frifio- 
rum  Cauchorumque  fincis  clafle  adgreflus  eft  5  tefteDione  lib.  liv:  &  Bru&crosin 
Amiliae  amne  navali  pugna  fuperavit  $  teftc  Strabone  lib.  vn  .  qua:ipfapugnaforte  in 
ore  amnis ,  five  in  prcdicto  lacu  commifla  fuir. 

Ceterum  ad  Albim  quoque  cuftodias  atque  prarfidia  Drufum  locaflc ,  paullo  anteJ 
ex  Floro  cognovimus.  In  Cauchorum  tantiim  ripa  id  fa&um,  fatiscertum  eft .  quidpe 
ultraid  flumcn  nihil  habuere  Rcmani :  &  in  citeriori  ctiam  ripa ,  fupra  Cauchos ,  jam  I* 
Cherufci  occurrebanr 5  qui  &  ipfi,  quamvis  aliquando  vicfci,  tamcn  lub  impcrium  Ro- 
manum  numquam  rcdadti  fueiunt.  Proinde  etiamhaud  plurauno  praefidioin  Cau- 
chorum  ripa  fuifie  crediderim.  Eft  opidum  hodie  hoc  traclu ,  vulgari  vocabuloiW^ 
ad  Sivingam  flumcn,  haud  procul  Albis  ripa  fitum  j^dfpe&u,  patriorumque  annaliuffl 
relatu  vetuftiflimum  .  quodcquidcm  haud  dubitavcrim  ,  quin  a  Drufo  olim  in  cufto- 
diam  prafidiumquc  Albinae  ripae  fitconditum  :quum  &  nc  men  ipium  Romananiori- 
gincm  clamirarc  videatur  5  quafi  locus  quondam  dictus  fit  miinum ,  vcl  navium  RomA- 
narum  Statio.  Et  intrafle  claflem  Romanam  ab  oceano  Albim  ,  quum  Tiberius 
poftdefunctum  Dmfum ,  rcshifcein  orisAugufti  aufpiciis  gereret  5  au&or  eft  Patercu- 
lus,lib.  ii,hisverbis:Jfrflp/4  Cauchorum  nat ionc s.  &mox:  Fracli  Langobardi  •■)$>enil 
ttiam  Germana  fcritate  fcrocior .  Dcnique,  cjuod  numquam  antea  jpe  conccftum ,  nedttr» 
operc  tcntatum  erat,  ad  quadringenteflmu  mtliarium,  a  Rheno  uscjuc  adflumcn  Albim,  tj*f 
Senonum  Hcrmundurorum^fines fr<eterfluit,  Romanm  cum  fignis  ferduclm  cxcrciW\& *? 
dem ,  mirk  fclicitate  ejr  cura  ducis ,  temforum  quoqne  obfcrvantta ,  clafiu,  quA  occatii  cir* 
cumnavigaverat finm,  ab  inauditoatque incogmto  ante  mariflumine  Albi  (ubvtcla.fl^ 
tnarum  gentiu,  vtclorta,cum  abundatifstma  rerum  omniumcofia  exercitui  Cdfarify fe  iuff' 
xint.  Vt  in  plerisquc  Tiberii,  ducis  fui,rcbus  geftis,fic  hic  ctiam  nimis clatus  atque 
QoXtxsg  praco  eft  Paterculus .  a  Rheno  quidpcad  ipfum  ufque  Albis  fonte,  qui  in  retno- 
tiflimiseft  Bojohaemipartibus,  ccc  haud  ampliusfunt  millia  pafluum;  quo  ramcn  haC  . 
expeditioncTiberius  non  pervenit .  pofteaenimin  Marcomannos,Bojoha'muminc0'* 
lcnieis,  ab  Augufto miflum ,  ipfe  teftatur  paulo  poft  Paterculus.  Igitur  jam  infra^0- 
joha:mum,quaHermunduros  ab  Semnonibusdirimit  Albis,  atquc  inferius,maxifflUITl 
inter  eum  ac  Rhenum  intervallum  eft  millium  pafluum  haud  amplius  ccxl.  ubi  cl* 
millibus  plus  jufto  addidifle  Paterculum  manifcftum  eft.  Ex  hoc  igitur  apcrti^1110 
figmento,  quid  de  illa  claflls  plurimarum  genrium  vidoria  credam ,  vix  vidco .  vcrco** 
que,  haudultiaC^ichorumfineisclaflem  Albi  fuifle  fubveclam :  fed  in  ftationc, ad 
dictum  opidum  Stade,  Tiberium  cum  exercitu  oppcrtam .  Patcrculum  fivcfiffl^*11 


qucmpiam  au&orcm  fequutus  Sirabo,lib.  vii,  fic  fcribit :  ^itxet  d[t  ra  ava£/@- 0 P 
Txrtp)  m^iXlovsguJiovg,  tiTic,  ivQvvn^ovaug       rctc  ohvg-  vvh  ef\) ,  2$  o-)co\iag  ^  eA^^o 
^tyvfjLw,  Kvx,hovi(>zt)>  avctyiLVi .  ideft :  Difiat  ab  Albi  Rhenm  Hicid'  fladtts  cif^f 
fiquisrecloitinerefrofitifcatur.  fed  ob  amfraclm  ,  &faludeis3  faitusque  ,fer  cifC^f* 
co  ire  neceffe  efi.  mcn  fladia  fiint  millia  pafluum  ccclxxv.  xxv  igitur 
millia  defunt,  quominuscum  Paterculo  fentiat  Strabo.  verum  rorundumhc^^.  \ 
rumnumerumfacere,voluit:ide6queadjccitTW^;.  Fgo  hauddubito,  quinilludl5f 
Tibcrii,quod  Paterculus  cccc  tradit  millium  ,  per  amfradus  atque  circuitus  P9^' 
dum  faltuumque  fuerit  fadum.  reda  enim  ac  proxima  via  Albis  a  Rheno  milllbU 
diftat  haud  amplius  clxxx  .  Straboni  autem  ufitatiflimum  eft ,  intcrvalla  locorurn  Pc 
Viarum  dudus  defcribere  5  eaque  ratione  fitus  regionum  jufto  longius  p0^^ 
Reftiusheicfcripfinet,  aRhenoad  Albim  iter,  per  circuitum  paludum  ac  ^ltuU^(0 
elTe  ftadiorum  circitcr  ilicib.  longe  autem  brevius  efle  intcrvallum  intercos^' 
«eis,  fi  quis  recta  via  commeare  poflet .  Sed  ad  Chaucos  rcdeamus.  »fi 

Deyirmre  Chaucorum  cgrcgium  fertur  elogium  ab  audcrc noftro ,  in  }'Df0 
Germania  :  Tam immenfum  terrarum  jpatium non  tenent  tantum  Cbauci ,  fcd &  *0t  r0'e 
fofulminter  Germanos  nobtliftmm  j  quique  magnitudinem  fuam  malit  ju.fiuia  ttter*'^0 
tufidttate  }fmc  imfotentia  :  quieti ,  fecretique ,  miia  frovocant  beiia  ,  mI# 


GERMANI/E   A  N  T  I  Q^,  L  I  B.  III.  77 

*«t  UtminHs  populantur.  idque  prdcituum  virtutis ,  ac  virium  argumentum  eB,  quod  ut 
hericresa^nt,n^perin)uria4aJJequuntur.fromtatamenommbusarm^ 
<xerci,us;plurimumvirorum,equcrumque.  & quicfcentibus  eademfama.  Tanta  quum 
fucrint  jultitia  Chauci,  miror  cgo,  quid  caufa:  habucrinr,  curfub  Neroncimperatore.uc 
%>i'a  relatum,  Anlibarios  luisledibusexpulerint. 

Cap.  xix. 

to      "Zte  ChervsciSj       hovum  clientibtu  CampsaniS,  ffi 
Cathvlcis,  frve  C athvlconibvs. 

CHaucis  ab  ortu  folis bmmalis ,  contermini fiierunt  ultra  Vifurgim , Taciti  xvo9 
Chervscij  gens  magna,  &  Arminio  duce  maxime  inclyta .  Ipic  Tacitus,  in 
librode  Germama  Mn  laterc  Cbaucorum,  Cattorumque  Cbtrufct.  Ita  equidem 
*  tertio  Ncronis  confulatu .  at  antea  Anfibarii  etiam ,  &  Angrivatii ,  medn  inter  Chau- 
c°s  &  Chattos ,  Cherulcorum  fineis  attigerant .  Scd  &  ipfi  Cherufci  fub  Augufti  pnn- 
tfpatu  citerioris  ripa:  partcm  tcnuerunt  5  Vellcjo  Patcrculo  ,  fub  Tibern  ductu  tunc 
^mporis  in  Gcrmania  militanti ,  &  Dioni  fi  crcdimus.  quorum  hic  lib.  liv ,  de Dru- 
lofonarrans  :a"/u«&™  <*6<;  rev  sroM^ov  *vfa  u?pv\as,  w  tw  t£  flwov  i7rtytiaV>j9 
$  reve  n,)^^^  «^Un'  tov  <ri  Aamotv  t?Wi  <£  ig  tIw  tuv  Xvptpfycov  iviGuM, 

Ovio-tspyx.  idcft  :  lrittio  veris  rur- 


-i.j.i,  f*»veii*'|[/»  W5   •   r —         '         M  • 

TcW  QvtriTnicu;  Kartsptyw  tov  ti  Aa7nct»  e£iuge  C  tfi 
jH*«Wc  <c  U  rr.v  XioxoxlS*  w^x^  ^XU-rx  Qvirxoyx.  lcl elt :  inttto  vtrts  rur- 
faadbcllum  prefeclus  .Rhenurn  tranfiit ,  Vftpetas  fubjugavit-  Luppia  flumtnts  ripts  pontt 
i"»flis  }SigamJ?ros  irrupit  -^perque  eos  in  Cherufcorum  finets  >  ufque  ad pjurgtm  procefitU 
&  Hbro  fequenii,  de  eodem  Drulb :  €t  n  rlm  rm  xatfw  e<re£*Ae ,  w  ®e?SA0e  pixt/  # 
**&otc.  ck  mox'-  KkvTivQiv  ^6g  ti  tIw  xt{xa*i** ptAw,  >&t  tov  Omaovoyov  chctGug, 
"Pfcf,  rS  A&x,  ^p9"v.  hoc  eft  :  Chattorum  fineis  ingreffus,  adSveviam  ufqut 

t'0'efiit.  indein  Cberufcorum  agros  converfus  ,Vifurgimquetranfgrcffu s  ad Albtm  ufque, 
tnetravit ,  cuntla  depopulando.  Dioni  confcntiens  Paterculus,  inhb.  11  hzctradit 
3ode  Tiberio  :  Jntrata protinus  Germama  :  fubatli  Caninefatesy  Cattuart ,  Bruclert,  rtctptt 
Cherufci  gentes ,  &  amnis,  mox  noFtra  clade  nobilts ,  tranfitus  Vifurgis .  Nempc  nobihta- 
tus hic fuh  clade  Variana :  de qu£  fic  Dio, Ub-  LVI : tofrffyu iir  ov*yv,at  w  vravr* 
T^  ^s^uoscf^jct  a-Qla-i  zFOinmTie ,  <Gr&y?oc.ycv  ctvTov  Tarofooo  vns  W  r5  flwa ,  ic,  Ti  tIw  Xi- 
^o-KtietK^f  <srescrov  Qviax?Y>v.  idefr ;  Varumitaacceperunt ,  ut omnibus  ejus  jufis obtcm- 
jeraturi  viderentur :  proculqtte  eum  a  Rbeno ,  in  Cherufcorumfineis,  adflumenV ifurgimab- 
duxerunt.  Narrat  hinc  conipirationem  Gcrmanorum  in  Varum  &cxercitum  Roma- 
num  audtore  Arminio  Cherufco  faftam  :qua  per  dolum  Varus  ab  hibernis  ad  fcdandam 
Ultcriorum  quommdam  Gcrmanorum  fcditionem,  vel  rcbcllionem ,  abduttiis.  Vcrum 
tamen  Vamm  tunc  non  apud  ipfmi  Vifurgis  rrpam,nequc in  Cherufcorum  finibus,  fed 
«foapud  Luppiam  ad  Caftellum  Alifonem ,  in  Tenctaorum  agro ,  &  Mariorum  confinio, 
fveto fuperiornm ducum more,  habuifle caftra , multis  validimmisque demonftran  po- 
tcft  documentis.  quorum  illud  haud  poftremum,  quod  Vcllejus,  poft  narrationem  cla- 
dis,  fic  adponit :  L  etiam  Ceditii,  prafecli  cafirorum  eorumque^  quiuria  circumdati  Aiifone, 
itnmenfts  Gei  manorum  copiis  obfidebantur,  lattdanda  virtus  esi .  Ncmpe  hic  cum  quadani 
ttianu  prciidio  caftris  reli&us  erat.  ad  quem  obiidcndnm,  continuo  poft  cscfum  Varum 
ciusque  cxerckum,  Germani  fefe  converterunt .  Tacitus,annal.  lib.  1 :  Duclum  indt 
*gmenadultimosBrucIerorum.  quantumque  Amifiam  &  LuppUm  amnes  intcr ,  vaflatum: 
baut proculTcutoburgienfi  filiu  5  tn  quo  reliquU  Vari  legienumque  infepulta  dicebantur.  Igttur 
Cupido  C^farem  invadit  folvendi  fuprema  milittbm,  ducique.  pramiffo  Cmria,  ut  occultafaU 
totuum  (Teutoburgienfium)  fcrutaretur ,  pontesque  ejr  aggeres bumido paludum  o '  fallaci^ 
htts  campis  imponeret ;  incedunt  mceflos  locos,  vifuque  ac  memoria  deformes.  Prtma  Vari 
CaflraJato am 'itu  dimcnfis  principits ,  trium legionum  manus  ostentabant.  detn ,  fcmi- 
Wo  va!h  humili  Mi  accift  reliqttia  ccnfedife  inteliigebantur.  medto  campi  albentia 
0tf*>  ut  fugerant ,  ut  refiiterant ,  dis)etla  ,  vel  aggerata.  Tcgunt  hinc  milites  reh- 
^U]as,  cui  tatxo  hoc  auctor  addit  :  Primum  cxflruendo  tumulo  ceftttem  Cajarjojutt. 

G  3  Qmbus 


7$  PHILIPPICLVVERII 

Quibus omnibus  confentiunt  ca,  quae  poftea,annal.  lib.  1 i ,  tradit  his  \etbis:Cd(kr,nMh 
dtto  cAtlellum,  Luftdfiumimadfofitum,  objideri,  fex  legiones  co  duxit.  &  mox :  ?iequt 
Cdfari  cofiamfugnd  obfcJforesfecere,adfamaadventm  e)m  dilaffi.  Ttimulutamen,nufet 
Variants  legtonihm  jlruclum,&  vetere  Aram,Drufo Jitam,dis)ecerant.  Reslituit  aram  ;  ho- 
norique  fatris  frtnceps  iffc  cum  lcgionibm  decucurrit.  tumulum  iterare  haut  vtfrm .  & 
cuncla  inter  caHcllum  Alifonem,  ac  Rhenum  novis  limitibm  aggerihufque permunita.  Cla- 
rum  igitur  jam  cx  his  atque  certum  eft,  Varum  non  in  Cherufcis  ad  Viiurgisripam ,  fed 
in  Tenfteris  apud  Alifonem  caftellum  habuiffe  caftra.  Addc  hucea,  qux  Dio .  diclo li- 
bro  tradit :  nempc  infidias  Varo  ita  fuiffe  a  Germanis  ftrudas,  uti  infui gcrcnt  cx  ccm- 
pofito  77V£?  wpujvt  tcZv  aiTufav  avTx  oixxvtm,  id  eft ,  frimi  quidam  ex  longiits  ab  eo  rcmo-  # 
tj*  ^  De  itincrc  Vari  versus  eositaDio  ibidem  :  T*  -n  y*%  °?n>  $  Q^ctyfvh  $  ctvuuate* 
Xj  raitvc)>a  f&j  7rvKveL  ,  Kj  vmppfati  lw-  af  71  TxsViduaixg  Xj  wjiv  t*c  mteptxQ  <r(pl<ri  ireoc- 
7Tio-etvy  itritva,  n  Tiftvovjotc  5  o$omwrctfy  ytfyvfflac,  rt  7»  txtx  iiofjiiva  ,  mvrfilwctjM  C&- 
Erant  montes  convallthm  crebris  intercefti^  &  insquala :  arbores  autem  denfe  ac  immO' 
dic*  froceritatis ,  quihm  Romani ,  etiam  antehontnmadventumtc&dendis]vtamquef*' 
rando,&,  qux  ofm  hahehant ,  fontthm  jungendo  ,  fuerant  defat/gati  !  AdoriuntUt 
hciceos  Germani.  quibus  utcumque  repulfis,  avrv  W&mmitvmvlc  ,x*?'*  nvoti^' 
iet*(u{2*c*tp«v\aiam^  XaZouivot'  cvvTnuyutvot       tt*,  ua^or  rj  vf*e& 

imoiv^mv,  cJg  71  3  tc  ^ov  77  xuplov  ^oxupnaat .  id  cft ,  Locum  thi ,  ut  in  monte  fiW 
chfito,  natii  offortunum  ,  caBra  fecerunt .  magis  ordinato  itinere  \ofiridit  frogrcfW 
inlocumncmorcvacuum.  lllic  csfiin  campis;  ut  teftatur  Tacitus.  Vellejus,  pra:di- 
€lo  loco,  de  codem  Varo  :  Inclufm  filvis ,  faludibm ,  inftdtis  ab  eo  hosle  ad  intcrnecio- 
nem  trucidatus  efl.  Sicprcbe  hitres  inter  fe  confentiuntj  monteis ,  faltm,  faludeis, 
fontes  narrando .  ex  quibus  indiciis  documcntifquc  fatis  jam  clare  pateu,  Varum  c«m 
cxcrcitiiprimumitcrfccifleab  Alifone  caftello  pcrMarforum  cxtrcmos  fineis,  veflfr 
Vicum  cui  vulgarc  nunc  vocabulum  Tcutcnmeyer,  ad  prsdiftos  ufque  montcis  &  caftd- 
lum  vulgo  Falkenhorg  didum  5  ubi  confragofis  vallibus  oritur  amnis,  cui  a  proximo  vi- 
co  tf^Wcognomentum  Beerlebeker  beke :  inde  Cherufcomm  fineis  ingrcflum ,  v^- 
sus  opidum  DictmeBe  -  inter  quod  &  diclos  monteis  cum  exercitu  cscfus  eft.  nam  ipfujn  fl 
Jhocopidumefieantiquumillud  Tevtobvrgivm, a quo  Te vt o b vrg IE^'3 
sis  saltvs  cognomen accepit , ipfa hodicrna adpellatio manifefto indicat . q^¥ 
J)tet  idem  effe  nomen  quod  Theutb ,  }am  dudum  innumeris  argumentis  probatum  ^ 
k  Hincetiamapud  Aimoinum,  lib.  iv>  cap.Lxxv,  adpellatur  Theothmelli,  in^ 
£ :  Sfm  Saxonf  tn  eo  loco  qut  Theothmelli  vocatur,  adfugnamfe  vrtparaffe  co#' 
fetiAdcos,quantafotut,,ceIeritAteconte»dit.  Et  mox:  Amauede  locovr^ 
PadrAbrunnAmfecumexcrcttu  rectfiffet,  &quz  (equuntur.  Atque  vutare  qui*? 
fiut  hoc  tradu  vocabulum  Thtuth,  locis  impoiitum.  nam  ab  eodem  diclus  eftantiq^' 
iimonominevicus  lllc,  mcdio  mter  Luppiae  fontem  &  Theutomellum  fitu 
meyer :  item  opidulum  Diedenhrlle ,  xv  millibus  paffuum  ab  Theutomello  in  oricflttf% 
versus diffitum.  Ceterum  apud Ptolemamm  lcgitur  Germania:  locus,  haud  procuU*'4 
va  Vifur^s  ripa,  Tatecr^or  quod  ego  vocabulum ,  cxfitu  &  literarum  du^U,  cot' 
ruptum  cffe  judico  pro  T«;7j«^fl».  nam  in  Pannonia  ctiam  opidum  eidem  PtoIe^a 
"Tivn<oiif>ytov  didum,  Antonino,&  Notitiaimperii  cft  Teutibur^ium ,  &  Teutiborff*0/ 
Sed  eo  tandem,  quo  intenderam,  uti  perveniat  oratio ,  manifefto  ac  liquido  jam  & ^ 
pra  didhs  patet,  quamvis  Varus  non  apud  ripam  Vifurgis  caftra  habuerit  CheiufcoS  f 
mcn  co  temporeagrorum aliquid  citra eum  amncm  tenuiffe ,  Chattis  contiguum.  # 
hoc  Iulu  Ca:fans  fententix  quam  vehementifilme  repugnare  videtur :  Qui  bclH  G*11 

vosqueaChcrufctswjurttstncur/icntbusquefrohtbuife.  qucd  fi  vctum  •  certe  Cheru^ 
nequeCa^iaris  tempeftate  citeriore  tcnuerunt  Vifurgis  ripam .  nam  parum  juvabat, 
cenim  fil  vam  eos  a  Chattorum  mcurfionibus  protcgcre,fi  cis  Vifurgim  apertis  agris 
terlecontinuabantur,  Vcrum concilianmrhaca Strabonc5  qui,lib.vii,  Vammf^ 
v»s  ruvXi^o-Km  vTtwiotc.,  id  eft,  in  Cherufcorum  fubditis,  five  dientibm  cafum  t&&t: 
quosfuiffeZ)«/^/^fupraoftenfi,meft.  Certum  igitur  jam  cft  Cherufcorum  ^0- 

0icnornneultraVi(urgimconftitiffe.  Qupd  vero  Vellejus  atque  Dio  ad  yri**** 

cladeua 


beo 

veibis 

peri, 


GERM  ANI£   ANTIQ^  LIB.  III.  7* 

didem  Vifurgim  nominarunt,  idfamaamnis  fa£tum  puto;  quia  hic  ex  nob.hflim.s 
amnibuscladiillifuitproximus,  xx  circiter  millibus paffuum  d.ll.ms.  Lim.teis  .gitur 
omni  tcmpore  Cherulci  habuerunt  cos  ab  occidente,  quos  Chauci  ab  or.ente  fub  Tra- 
janoimperatore,adopidumulqueP«m%«/,  Vifu.giadpoh.um.  mde  hnea  adop.- 
dum Rentelcn,  cidcrr! .arnni impofitum, ab Angrivariisfuiflequcndam feparatos;fuptt 
inhorumexplicationediaum.  Angrivariis  vero  cis  Vifurgimrecedcntibus,  totohoc 
latcreChcrulcitcgcbanturVifurgi,advicum  ufque  Remen.  mde  a  mend.c  eofdem, 
q«os  Chatti  a  feptemtrionibus,  ad  Salx  ufque  &  Albis  confluente.s,,uxta  montem  acfil- 
Bacenim,  qux  nunc  adpellantur  der  HarT^  De  hoc  confinio  Csfarem  ac  Dionem 

lo<eueisjamaudivimus.  Tacitusannal.  1,  quum  Germanicus  fub  T.beno  repcnt.num 
in Chattos  facerct  cxcurlum  :  Cttfir incenfo UWattio  (idgenti  caput)  aperta  populatm,re. 
vertit ad  Rbcrm  &  mox:F««-4/ animm  Cherufcis  )uvare  Cha,tos-,fed exterrmt C*ctna,huc 
'"«cferensarma.  Annal.  xii,  fubClaudio:  lifdemtemporibm  infupertorcGermantatrt-. 
t'ua,um,adven,uCa,torum,latrociniaagitantium.  Etpaullopoft:  frada fama^onuftt 
admontem  Taunum  revertuntur :  ubi  Vomponim  cum  legiombm  opertebatur  ,fi  Lattt ,  cu~ 
t'dine  ulcifcendi,  cafnm puon* pr<ebercnt.  illi  metu,  ne  hinc  Romanm  tnde  Cherufct ,  am 
?»« <eternumd,(cordant  ,ctrcumgrederentur ,  legatosinurbem&obfides  misere.  Annai. 
W«,  fub  Ncronis  principatu,  quum  Anfibarios ,  Rheni  ripam ,  ut  ante  relatum ,  obh- 
dcnteis, Romani  pepulificnt :  Sola ^fnfibariorum gens  retro  ad Vfiptes &Tubantescon. 

20c'fit.  quorumterru  exac7i,cumCattos,  dein  Cherufcos petifjent  ,errorelongo  ,hofpttes, 
eg<»i,ho(tes,inalienoudun,ur.  Ceterumaboricntcae  (cp.cmtrion.bus  Albi  tegeban- 
"w-  ad conflucn.cm  Sate,  conterminos habuerc,  cis  Albim, prater Chattos ^«mun- 
d"tos ,  ,rans  Albim  Scmnonas  &  Langobardos :  a  fePtcnwionibusfue,eFofi,qui&Sa- 
Xones.  de  his  omnibus  fuo  loco  probabitur.  Albim att.g.ffc  Cherulccs,  teftis  cft  Clau- 
dianus,  in  pancnrico  de  quarto  confulatu  Honorii : 

0   Inqentes  Albim  liqube  Cherufct. 

Contincnmr  hcdic  hoctcrrarum  fpatio regiones  iftz  :totus  epifcopatusFerdenfis, 
Lunebu..icn fis  ac  Bruncfvicenfis  ducatus;  duo  item  ep.lcopatus  H.ldeshem.enfis 

\  *  HaKSenns  ;  comitatus  Schouenbergienfis  ,  Madebu.B.enfis  epffcopatus 

5°ParscisAlbim;  Marchiaantiqua,  Dannebergenfis comuatus ,  Lavibmg.enfisque  du- 
«atiis  portiones  cis  Albim .  ....  .„,~„„„„„:4 

Atque  hi  equidcm  fines  latiff.mi  unis  Cherufc.s  a  Tacno ,  m  I.bro  de  German.a, 
'nbuiintur.  at  Strabo  &  Ptolcmarus  alias  pneterca  duas  nationes  memorant ,  quarum 
fedes,  ex  illorum  defcriptione ,  ineofdemcumChcrufdsfineisincidunt.  undeparteis 
cherufco.um  vel  clienteis  fuiffe  conjecerim  5  qucmadmodum  &  Chattuari  Chatto- 
tl'm  finibus  clienteteque  fuemnt  inlerti .  Ptolemacus  fic :  tW  ftt»  ws  W'f(  •"««•'» 

tonibl  hMtant  Umgt-.fubllingis  Calucones  ,  ex utroquelatere Albufiumtnu-.fubqut. 
^bmCh^rufci,&Camani,ufqueadMelibocummomem:fubCamanuver^ 
lib.  vi  1 :  A"M« ^  ithiftw iw  tU  rtfft*»M x^5™»<'re  *,  X*fl«»  ,5  Tap&vw»  ,  5 
X«^a*e/<»-  «CSiS  Si  TU  irnctvZ  Ziytf&foirt  $  y.ctZZot,  ^  B»Kjt«« ,  ksh  K/(*Gf « ,  Kctuxs'  T» 

KctoZAm,  $  Kaptyatct,  5*»M  Wiaouf.  ideft : < ^i/w w/»i»w Germanorum gentes 
funt  Cherufci ,  C^4/// ,  Gamabriuni ,  Chattuarii.  ad  oceanum  autem  Sugambri ,  Chamavi, 
Krucleri,  Cimbri,  Cauci,Caulci,Campfani,  &  alii  complures .  Et  paullo  poft  in  triumpho 
Germanici :  Kaj  *M<*  <3t  a-^itcQa  imumvQ>i  tx  t<3k  ra-iOTpf^fifiw  eSvaii ,  K«9uAx«»,  «</ 
AW><*»a>v,  HnKlipav,  JSmrmai-.Xl^o-nm,  XaTlm,  xa^aafiav,  Aaduv,  z*£<*t7<W.  ld  eft: 
£<  "/«  quoque  mortalestnpompaduclifunt,  ex  devaHattspopulis ,  Cathulcis ,  Ampfants, 
*rucleris  Vfipiis,  Cherufcis,Chattis,C.hattuariis,Ovlarfis  ,Tubantiis .  Prohis  vocabulis, 
soHariVa/  Aa,iSt  zjsC*t7w».  legendumeffe  oi<r<^«v,M*(><r^,Tii£«.v7-<«»;  ltempro 
x«^.<  & 'b&W  x«<mCu.  &  B*iMt*M.  iam  antea  docui .  Prioris  loa  k<*»« to<  5  K<*f*- 
•  nulh  alii  funt  quam  quomm  obliquis  cafibus  nomina  pofter.ore  locolegunmr 
K^Ak^  z  h'u^Jt.  kgo  igimr  prioriloco  KifluA^. ,  &  pofteriore,  pro  5  a^m^ 
f  «Mi«v5v^  apud  Ptolemium  autem  Ka^mtc  5  quemadmodum  Cm^  quoquc  d.ce- 
^antur  »1«,  &         ^4»,        f«>»«?  Bk  Frfnes-.^xo  Kauam, 


lo  PHILIPPICLVVERII 

Kafityavot.  Iam  vero  quia  Cathvlci,  fivc  Ca  t  h  vlc  o  nes  Ptolemsoab 
feptemtrionibus  continuantur  Cherufcis ,  ad  Albim  flumen  $  haud  dubie  fu&e  circa 
opida  Luneborg  &  Dannebarg  j  intcr  anmcis  letze,  Ottwe,  &  E/menaiv.  Et  eft  hoc  tractu 
opidum  hodie  vulgari  vocabulo  Vlt^en-,  quod  quandam  vcterum  cultortim  memo- 
riam  lcrvare  videtur .  Vltra  Albim,  quod  tradit  Ptolemacus ,  eoldem  fuiife ,  haud faciic 
credidcrim  5  quando  tot  illic  aliarum  nationum  locanda  funtnomina,  utinullushtf 
dari  locus  polfit .  /Ethicus  cofmographtis  vitiato  vocabulo  habet  Cerifjos ,  pro  Chen\' 
cos ;  quodmaxime  gcnuinum  gentis  vocabulum  eife  puto.  nam  patria  lingva  haud 
dubie  dicebantur  thi  Cherijchen,  five  alia  diale&o  C^r/V£<rr,dirivativo  vocabulo,nclcio  a 
quo primiiivo derivato. cjuod Latine rectius diclum fuiflet  Cherisc  i: quemadmo- 
dum  Theutifci,  &  Taurifci,  dc  quibns  fupra  di&u.  item  T^artfci ;  de  quibus  infra  dicetur. 

Ceterum  ^Meitbocum  montem  cfle  cum,  fuper  quem  fternebatur  Bacents  fh'a> 
hodie  der  Harz  ,  fuo  loco  latius  dftehda«i.  CampsaNI  igitur  quia  inter  Chc- 
rulcos  &  di&um  montcm  ponuntur  a Ptolcmax),  proximc  Chattos 5  lcdes  corum  fLllt 
inter  duo-opida  Brunfvyk  &  Werningerode .  Ptolemao  cit  locus  Tpomict,  A/>tf^> 
Trophaa  D  R  v  s  1 ,  a  fcptcmtrionali  latere  montis  Meliboci.  ad  Albis  la?V3flj 
fuifle  ripam,  oftendit  Dio,  initio  libri  lv  ,  his  verbis :  o'  Si  a^j-©*  cVT6u0tv  <zz6$ Te  „ 
X€^»<rxi^c»  jUfcrt p},  (C  Tov  Ovio-xpycv  StctG&g,  qAcias [A.i%a/TiS  a'a£/«  'ztuvto,  <z?of>()u)V  -  e*#vfl' 

Hoccit- 

JDrufm,  tn  Cherufcos  iter  convertit :  tranfgre/ptsque  Vtfurgim,  omnia  populando  ad  Al^ 
afcfne  perrexit.  Hunc  quum fruHra  conatm  efjet  tranfire,  trophtis  conlittutis  recefiit*  Qii? 
fitu  fueiint,  plane  non  liquet . 

Silvam  Hercvli  sacram  rcfcrt  au&or  noftcr  annal.  1 1  ;  in  quam  G& 
manomm  quardam  nationcs convcnerant,  caftra  Gcrmanici  in  dcxtra  Vifurgis ripaop" 
pugnaturae.  eam  fuifle  codem  fitu ,  quo  hodiequc  filva  ftemitur  intcr  opida  KjMiw*  # 
Stathagen  arcemquc  Btikcnborg  ;  cx  iis  fatis  adparuifle  puto ,  qua:  fupra  in  Angrivai1 
ad  hanc  Germanici  in  Chcrufcos  expeditioncm  notavi . 

Ceterum  inter  Cherufcos  atque  Chattos,  validiflimam  utramque  gentcm ,  xC[ 
perpetuumque  fuiffe  bcllum ,  fupra  ex  Caefore  fimul  ac  Tacito  intelkximus .  ArminlU  ,p 
tamen  Chcrufcorum  dux  ,  utriusque  gentis  animos  ita  conciliavit  ,  uti  aliqu*n 
jun&is  viribus  Romanomm  imperium  propullavcrint.  quodefunclo,  priftinuminr 
cos  repetitum  cft  diflidium :  cx  quo  illud  tandem  fequutum ,  quod  auclor  noftcr  rcf^ 
in  libro  dc  Germania :  Cherufci  nimiam  ac  marcentem  diupacem  illaceftiti  nutrier^ 
idque  jocundim,  quam  tutim  fuit.  ejuia  inter  impotentes  ejrva/tdos  faho  quiefcrt- 
rnanu  agitur,  modeslia  acprobitas  nomina  fuperiorts  funt.  Ita,  ejui  olim  boni  ecjuiqtte  C«e' 
rufrt ,  nunc  inertes  acjlulti  vocantur.  Catw  vicloribm  fortuna  in  fipientiam  cefiiU 

Sed  &  G  A  M  B  R I V 1 1  mcmorantur  populi  Tacito ,  in  libro  de  Germania.  M***? 
inquit,  tris  filios  a/ignant  -,e  quorum  nominibm  proximi  oceano  Ingstvones,  medii  H(rrfii' 
nones,  ceteri  Ifttvoncs  vocentur.  gjtidam  autem,  licentia  vetu(latis,plureis  deocrtWrLo 
resfrgentis  appellationes,  Marfos,  Gambrivios,Svevos,  Vandalios,  afftrmant :  ea^crA^L 
anttqua nomina.  Claram  quonda fuifle  nationem,  ex  vctuflate  colligcre  datur.  QilP * 
fuednt ,  plane  incertum.  In  clicntcla  fuifle ,  Strabonis  aevo,  vel  Chattorum,  vel  ^c  ^ 
fcomm,ex  verbis  cjusfupra  citatis  conjicio ,  ubi  T&pLa&o/xm  lcgendum ,  pro^ 
Qpwoi ,  ex  Tacito  difco . 

Haud  abs  re fuerit ,  elogium  Arminii  hoc  loco adpofuifle  5  quod  efl  apud  $ 
rorem,  in  finc  annal.  1 1 ,  huiufmodi :  lArminim  .  abCcedentibm  Rvmtxis .  &fUl 


audorem,  in  fine  annal.  1 1 ,  hujufmodi :  i^trminiw ,  abfedentibm  Rcmanis ,  &f* 
CMarobodtto  ,regnum  adficJans  Jtbertatem  popularium  adverfam  habuit.  petit#sf(*f0 
mis  ,  citm  varia  fortuna  certaret,  dclo  proptnquorum  cecidit  :ltberator  haut  dubtt '  Ge ^ 
manU  5  &  qui  nonprimordia populi  Romam ,  ftcut  alii  reges  ducesque ,  fdftorentift** 
imperium  Uceperit :  proeltis  ambigum ,  bello  non  viclm.  Septem  ejr  triginta  an*os  * 
duodecim potentU  explevit.  caniturque  adhuc  barbarts  apttd  gentes ;  Gracorum  *n1i  ui 
ignotm ,  qut  fua  tantitm  mirantur  •  Romanis  hautperinde  celehris ,  dum  vetera  exM®0  ? 
recentittm  incurioft .  Iam  fratrcm  quoque  ejus,  uxoremque  ac  filium ,  &  fangv ine  Pr° 
mc  junclos,  quorum  au&ores  meminerunt,  reccnfuifle  haud  pigeat .  Tabula  e')n$  c0 
iangvinitatis  talis  dari  poteft :  ^ 


GERMANI£  ANTIQ^LIB.IIL  ** 

Italus.  Tbumelicusl 


Thufnelda;  Sefabacusi—Rhamv. 
priacepsChe-  uxorAr- 
nucorum ,  &  minii. 
quondam  fa- 
cerdosadAra 
Vbiorum. 


lo 


L 


^Jiflavius.  Armimus^Thufuelda^ 
Cherufco-    filia  Sc- 
rumdux.  geftis. 


Scgettes. 
Cherufcoru 
princeps 


t  J 

—  v — 

2\^Cheru- 

icus. 


Segimerw!; 
Cherufcorum 
princeps. 


Acrumerus^ 
Chattorum 
pnnccps. 


Cheru- 
fcus. 


Ingviomtrui 
Cherufcoru 
princcps. 

I 


2^Chcm- 
fcus. 


^tkvium  fuiOcfnncmArminiMeftaturnofter.annal.  1 1   his  verbis  : :T lumcn  Vifrrgk 
vwm  ruiuerrarrcm^        ,  Arminiut  adfittit.  qudmquc ,  anCefar 

***m  C»e>uMuc,nterfiudat    lZZTumfrafreconloqui,oZit.  Erat isinoccr. 

^■quib^addmsfr.fofebat ,  m '^^ZZZi»amKfi>«*  parhc dcd.gnab*. 

^^^^.rW^SL  pinc,pis\teftaturidem, 

**.  Vxotem  Arrntnii  fuiffe  ^^Jr^^^wJm^numAc»% 
Joa^al.  x,  hisverbis:  etpaullopdft: 
%0*<*2is  prhatim  odiis,  quodArmmms  fiUam  cw ,  flf  ^Zctlis  mmtimaoisquam 

^mfemimnobtles.intcrquasuxor^rmmuMmqucfi^^ 

hrcmi  a„L.  F.lium  ex  ca  fufccpifle,  oftcnd.t  mox  ^  ^"£Z\Zl  t 

f^m  cdidi,  ^'ssSSL-  S!3iSj!2S2^B5 

*»cmorabo.  Nomcn  e,us  oflcndit  Strabo  hb.  vii  ,  inter  capr  vo ,  ■  ' 
quos  Germanicus  Romxintriumphoduxir.  ^'^^^S^eft. 
* ,  j  ^  *S ,  MA** .  «y-  @T^„V,  aI^  uTZcnt  no\ 
Sc«imZndus,Segcaisfilius,  ^^^^'^^Pav  i,  fratris  Arminii ,  uxorem 

fuiffcChanam^pnnap^ 

»       £/« ZZLhaiceenus  'c  Flavio,  patrc  Arminii.  matct  cx  Catumcro  .frmafe 

SvS  te  effe  mifcre v.tiata ,  jam  aluantemcdtfpexeruut  :qu.  prq 
JWjfc*.  V°«bifla  n         emSes,eftisflliffefratI.em,auftorcftTaatuS)  annal  i, 

*  Gctmania.  qui  Batavos  inde  colhgunt  fuifle ,  eos  fug.t ,  *^  ™  uEL 
fctu,  nullos  habuiflc  bclliduccs.  Corrigo ,g.tur ego  >d  dux £, 

^*qui™toei«^ 

Cctcto  Scgimmdum  faccrdotem  quondam  fuifle  apud  GaU.cam  jm.c     t    ^  ^ 


*i  PHIL.IPPI  CLVVERII 

eft  idem  nofter,  annal.  i ,  his  vcxbis ;  ^ddiderat  SegeHes  legatisflium ,  nomine  Segt* 
mundum.  Sed  juvenis  confcientia  contabatur.  quiffcanno^  quo  Germania  defcivcre ,facerdot 
afud  ^Aram  Vbiorum  crcatw^  rufcrat  vittas,fro[ugu6  ad  rebclles* 

C  AP,  XX. 
*De  Fr  ANCIS,       F R  A N C  I  A . 

GEntibus  ha&enus ,  qux  ad  primam  Gcrmania?  partcm  pcrtinent ,  omnibus  cis 
Albim  cxplicaris,  commodus  nunc  locus  vifiis  cft ,  antequam  ad  Fofos  &  Cim- 
bros , Transalbianas nationes tranfirem,de  Francis,& terra eorum F R a N- 
C  i  A  pauca  qua?dam  diflerere.  Gens  hax  fuit  omnium,  quotquot  magna  illa  atque  ya- 
fta  Germania  tulit,  nobiliflima  5  longe  lateque ,  non  modo domi  in  patriis  fedibusin- 
colens,  fed  in  exteras  etiam  poftmodum  regioncs ,  cis  Rhenum  Danubiumque  cffula ; 
hauddubiumRomaniimperiicxcidium.  Sedcis  corum  trans  Rhenum  inGermaiu» 
alii  ctiani  antehac  utcumque  commonftrarunt .  at  primae  corum  originis  non  mifl"* 
omneis  fuiflc  ignaros  video,  quamipforum  Alcmannorum  ,  dequibus  fupra  cxpttca" 
tum  eft.  Dc  Hunibaldi  nugis ,  aliorumquc  fimilium  fcriptorum  fomniis ,  ac  fabuli* 
anilibus,  nihil  hcicdiccrelnbet.  illosmiror,qui,  fuperioribus feculis  veras  FrancoruO1 
rcs  tradereadgrefli,  tam  negligentcs ,  tamquc  vccordes  fuerunt ,  uti  dc  originc  corum 
Vulgatis  crcderc  figmentis maluerint,  quam  rei  vcritatcm  altius  anquircre.  Sed  iia 
fetto  eft:  opusid  erat  arduum ,  laborisquc  plenum ,  ncc  facile  cuiquam ,  nifi  inornfl1 
vetcri  Romanorum  hiftoria  probe  verfato  ,  fufcipiendum .  Interim  haud  paucietiafl1 
noftro  fxculo  reperti  funt  viri  doc~ti ,  qui  pro  viril  i  quisque  parte  in  co  cnodando  lab°' 
ravcruut  .  qui&ipfi,  ni  aliis ftudiis,  muniisque,  five  profeflionibus  fuiflenr  occupaW 
hauddubieadintimumtotiusrei  fontem  penetrare  potuiflent.  Ex  his  igiturqui<iain 
fRANCORVM  nome  )am  inde  a  Ciccronis  a:vo  deduccre  voluerunt,  cx  cpiftolaeju* 
ad  Atticum ,  lib.  xi  v ;  ubi  verum  genuinumque  vocabulum  Fangones  corrumpere  auW 
funtin  Frangones  5  ut  fupra  lib.  1 1 ,  cap.  xxi ,  in  Atuaricorum  explicatione  oftcnfun* 
eft.  Alii  Francorum  nomen  jam  antiquiflimis  Romanorum  temporibus  in  Germa#a 
inter  Rhenum  &  Albim  fuiiTe  arbitrantur  jfedgenteminvalidam  ctiamtum  atque  o&' 
fcuram :  quae  poftea  auftis  paullatim  viribus ,  tandem  in  clarum  illud  admirandumquC 
nomen  efce4*krit .  At  heic  ego  miror ,  quum  tot  nationum ,  intcr  di&os  amneis ,  j10- 
minaantiquis  monimentis  compofita  fint ,  ut  etiam  ego  non ,  nifi  magno  labore, 
mensaqueanimi  difquifitionc,  fingulis  proprios.agrosaptarc  quivcrim$  miror,inqua^ 
inter  tot  minutiftimaaimctiam  nationum  vocabula,  unum  poturfie  ignorari,  vel  p1*' 
reriri  Francoruni  nomcn.  Alii  id  jamTaciti  jevo,  adeoque  ante  Tacitum  in  Gerfl1*' 
nia  exftitifie  putarimt :  Tacito  autem,  aliisque  ejus  feculi  Romanis  ignomm  ,  quia iC' 
motiflimas  a  Rheno ,  in  infulis  feptemtrionis  (&huc  omnia  nobis  ignota  cor)fc{tno 
jamdudum  confvevimus)  fedeis  gens  colcbat.  unde  poflca ,  in  cccidentem  versu* * 
Rhenum  profeclam  ,eorum  populorum  arbitrantnr  occupalTe  agros,  quos  pr°xl\L 
Rhenum  defcripfi.  Errane'c<  hos  quam  longiflrine  a  vero  fcopo,  vetcrum  audo^ 
monumenta  haud  ita  obfcure  docent.  harcquidpe  fi  quis  «liligcntius  attentiusquC  11 
metur,faciledeprehendat,plerasque  nationes ,  quas  ha&enus  poft  Alemannos 
Rhenum  Albimque  ad  oceanum  ufqueexplicavi ,  nominatim  in  Francorum  &c*\> 
recenferi .  unde  con  je&atio  mihi  haud  vana ,  eas  nationes  omneis  in  unum  poftm0" 
coiviflecorpus,  novumquefibiconftituiflenomen,quo  in  poftcium  di&i  in  comr°un^ 
fiint  Fra  NCI.  De causa , five  occafione, de modo  item  ac tempore nova: hujus 
publica^mtcreasconftitutaEantequam  dicam,  res  pofcere  videtur,  uti  id,  quodmo0  - 
adfirmavi,  au&orum  teftimoniis  confirmem* 

Dc  Br vcterIs  igitur,  Cham a vis,  Ansivariis,  atque 
T I  s  ,  haec  Sulpitius  Alexander ,  apud  Gregor.  Turonenfem.  lib.  1 ,  cap.  ix :  ^fftg0 
anno  ArhogaBet  Sunnonem  &  Marctmercm ,  fubregulos  Francorum ,  gentiltbuscdit$ 
feftans ,  K^igriffinam ,  rigente  maxime  hieme ,  fctiit:  ratm  tuib  omnes  FrancU^ece'L^ 
fenetrandos ,  wendosque,  cum  decujfufiliis  nuda  atque  aremes  filva  infidiantes 


GERMANIiB  A  N  T I  L I B.  III.  «j 
^ptfent.  Ccttdlo  erop  exercitu,  tranfgrejfus  Rhenum,  BrtZleros ,  riptprtximos  ,pagum 
*'Um,  quemChamaziwcolunt ,  depopulatus  eH ,  nuffoufquam occurfante ,  nifiquodpauct 
«*  ^fmpfivariis  &  Chattk ,  CMarcomere  duce ,  in  ulterioribm  coltum  ,ugts  appaiuere. 
*  iifdem  ^tnfivariis  etiam  Marcellinus  lib.  xx  :  Iulianm  in  Imttcm  Germanufe. 
<»»d* egrejfm , omntque apparatu  ,  quem  flagttabat  inflansnegettum,communttm,Tra. 
\*enfiMo% optdorrcpinfabat.  Bheno detnde tranfmijfo, regtcnemfubttopervafitFran. 
"r*m,  qjs  Jnfivarios  vocant.  In  tabulS  itincraria  hac  nomina,quamv.smifere  luxata 
«omtptaque,  ibper  Rhcni  ripam  prcxime  occani  Iitus  Icguntur  :  C  H  A  V  c  I.  A  M .  P  s  1- 

V  R I  I.  C  H  E  R  V  S  C  1.  C  H  A  M  A  V  I  .  QV  I  E  T  FR  A  N  CI.  fcqUltluqUC  Ul  Cadem 

10  «pa,  magnis  Uteris  ipfius  regionis  nomcn, 

F   R    A    N    C    I  A. 

** quod  pofiti  funt  B v  a c T  v  r  i :  quos  &  ipfos fub  Francorum  nomine 
P»atos,  m£l6  ex  Sulpitio  cc  gnovimus .  Cbauccs ,  Cherufios ,  atque Chattos ,  11  eadem 
fuifle  Francia,  pmer  tabulam  ac  Sulpitium,  Claudianus  quoque  tcflatur ,  in  primo  dc 
«udibus  StiUconis :  ,     ,  . 

Vt  Salitts  )am  rura  colat ,  flexosque  Stcambrt 
In  falcem  curvent  gladios  ;geminasque  vtator 
*°  c  um  videat  ripas ,  qu£  fit  Romana  requirat . 

Vt  \am  trans  fluvium,  non  indtgnante  Cayco, 
Pafcat  Belga  pecus;  mediumque  tngrefja  per  ^dlbtm 
Ca'li-a  Francorum  montes  armenta  perenent.  „     .  , 

P«  Sicambros  intellexifie  Vsipios.&Tencteros  ,  fupra  oftenfum  eft :  Che- 

Welsboc2 mon  cZ  W* Baceni, ad medium Alb.m  proaurcns.  DeSALi  is,  Salam 
five         Zne  Xentibus ,  Marcellinus  lib.  xvi  i  ^J^raw ,  pettt  prtmos 

,  3"*dici  voluntabEumeniorhctore  in pancgynco  f^^^f^Tanfud 
^rru^tnum^FrancUnatmes^amabhu 
hropriiL.rtginefuisfedtb^atqueabultim^a^^^ 

C*U»  reoieniluseollocaLpa.  ?  femani  ,mpcrii  cultujuvarent&armade.citu.N^m  cut 
«go  jam  Conftantini  tempore  Saxonicum  ncmcn  Chaucoru  tenuifle  agros  ex.ft.mem, 
^quenti  capite  redda.  Sub  Fiancomm  ncminc  qui  etiam  tunc  Chaucos  fu.ffe  arb.tian- 
*>r,  hisduamturrhetoris  vcrbis;^,W™  BarbarUlttortbm-.cc^  ««j»»^ 
coru  ad  Albis oftium oramaritima fint difla.  Verum  Ittorts  vocabulo,//^  hc.c  Albis 
«"mnTisln^^^^ 

quidpe  Fl.  qucque  Vopifcus.in  Probo:7V/?«  mnct,mvttsfirattpatudtbm,telies  Germ*. 

^mc^ico^,Lbiffonenfem^ 
BuraTndtevulgo^ocaturCii^.  Albis  ripam  .lhc  mteU.gereeum  nop  htus  oceani, 
clarius  etiam  liquet  ex  incerto  quodam  panegynfta,  qui  eadem  de  re  f.c  eumde  .mpera- 
toremalloquimr :  t^f  TiberiadRhenum,  imoaTufco^ilbula  ad  Ccrmantcum  ^lbtm 
trolaturm  imperium.  Et  poftea :  Turgavit  ille  Bataviam  %  ttbi  fe  ex  ulttma  Barbarta  tn- 
Jken*  populidedidere .  De  F  r  i  s  1 1  s  quamvis  certum  argumentum ,  teftimomumvc 
c*  veteri  aliauo  auOore  adducere  nequcnni;  tamenhosunosabinit.oabil  uitnhoc 
a'que  Diux:laro  corpore  nomineque  Francorum  procul  efle  voluifle ,  haud  fac.Ie  perlva- 
deo  !PAoc  „nim  icio;  proximam  Frifiis  Eatavorum  infulam  aliquoues  ab  Francis 
fuiueoccupamn^ ^^hianVcmpcrfuerintSal.i.quosid  fecifle  memorat  Zofimus  hb.  i  n 

Jo^d?acnn  x«im.  ncque  tamcn  una  Saliorum  natio,  alioqmn  ex.gua  tantisfu.t 
viribus,ufi,FrS^^ 

kvLciBiNis  Chassvaris,  &  Angrivariis,  m  medioChaucorum 
Chamavorumqu;pomis,dubuarenonlicet;qMndohiiaman.eailiorum^ 

Ha^igimrfuntnationes.qua.iub  Francorvm  nomme  m  learaumer^ 
^putamuT.necahapopulommvocabulaineamemoratarepcno.  Vndeargumen- 


H  PHILIPPI   CL  V  VERII 

tum  fatis  firmum  atque  validum,  nullam  huc  novam  ex  feptemtrione ,  vel  orientc ,  CX- 

pulfis  prifcis  cultoribus,  immigrafle  gentem . 

Iarn  fineis  univerfse  Fra  nci  &  adfignare  promnimfuerit.  ab  occafu  Rhcnum 
&  oceanum  5  ab  feptemtrionibus  itcnt  occanum  5  ab  ortu  Albim  &  Salam ,  &qui  porro 
hinc  terminus  fuit  intcr  Chattos  Hcrmundurosquc.  a  meridic  tamen ,  qua  Alemanrn, 
validagens ,  fuerc  contermini ,  obfcuritas  quaedam  manct.  Vidco  hodie  do&iiTimuni 
Freherum  in  ca"  efle  opinione ,  terminum  Franciam  inter  Sveviamquc  Gratiani  Cxlans 
temporc  fuifle  Nicrum  amncm :  ita ,  uti ,  qua:  in  dcxtra  ripa ,  ad  Franciam ,  qua*  in  fi- 
niftra ,  ad  Svcviam  pertinuifle  putet.  idquc  cx  hoc  Aulbnii  vcrfu ,  in  precatiortf 
confulari:  19 

HoUtbus  edomitis ,  qua  Francia  mxta  Suevis, 
qucm  illc ad  vi&orias  Gratiani, ad  Argentariarn  &cransRhenum partas ,  rcfert ;  qt'a'1 
illae  trans  amncm  ad  Lupodunum  pugna?,  apud  Nicriim  &  opidum  Ladenburg ,  in  c°n" 
finio  FrancorumSvcvorumque,  fint  pugnatx.  hancquc  fentcntiam  iterum  confinD^ 
aliis  vcrfibus,  cx  Sidonii  carminc  vi  1  adduclis : 

Brufteruss ,  ulvosa  vel  quem  VQcer  abluit  stnda, 

Prorumpit  Francus. 

Verum  ad  hunc  auclorem  quod  attinct,  fcripfit  is  multis  jam  annis  pofl  Gratfew 
impcrium,  quum  jam  &  Franci,  &  Burgundiones,  &  Gothi,  &  Alemanni,  Galliam^ 
cupaflent  ;  quorumhiinHelvetiorumagrisconfedcrunt.  igitur  Alemannis  ab  utrafc 
Mceni  ripa ,  id  cft ,  priicis fuisfcdibus  in  mcridkm  digreiTis ,  flatim  Franci  a  lcptcrntu0' 
nibus  in  agros  reliclos  fucccflerunt :  quos  in  hunc  ufqucdicm  eodem  nomincobtincn1' 
dequibusredetuncilludabSidoniofcriptum.  At  in  citatione  Aufoniani  verfus^PJ 
primunturdolose  reliqua;  Certat  ad  obfecjuium^  quibus  alius  prorfus  aperitur  priort 
verfui  fenfus,ac  Freherus  inde cxtorquet ;  utiiiprain  Alcmannisoftenfumeft.'  Cr3' 
tiani  xvo  Alcmannos  non  modo  ad  Nicrum ,  fcd  ad  ipfum  Mcenum ,  &  ultra  hunc  q«0' 
que,  ad  Lonam  ufque  amnem  incoluifle ,  ibidem  ex  Marccllino ,  qui  eoscvoin  caftrlS 
Romanorum  militavit,  fatis  comprobatum  eft.  de  Lupodunoetiam,  StpugnisG1*' 
tiani  trans  Rhenum,  fatis  ibidem,&  in  Sequanorum  defcripticnc  didum.  De  Burg^'  . 
diorum  vcro  Alemannorumque  transRhcnum  ejufdcm  temporisconfinioinfi^u° 
loco  dicetur.  quo  &  iptb  prorfus  Franci  a  Svevorum  vicinitatc  excludenmr.  V*** 
igitur  inter  vctercs  illas  Franciae  Alemanniarque  regioncs  nullus  alius  fuit ,  quam  q«erT! 
fiipra  Alemannis  trans  Moenum  prsfcripfi,  per  Lonainamncm  ,  &  jugum  montfc,  <f 
Vulgan  vocabulodicitur  Fogelsberg.  Ab  orientali  autcm  Alemannorum  latcre  kjj 
termtnus  fmt,  qui  ante  inter  Chattos  Mattiacosque ,  ad  opidum  uique  Gemiindcy  W 
no  adpofitum.  hinc  porro  McenusadHermundurorum  ufque  confinium. 

Finibus  Fr a n c i m  ita  apertis , nationibusque  Francorvm  demonih'3^ 
tempus  eft,  uti  de  origine  eriam  hujus  vocabuli ,  &  corporis  inter  cos  conftituti ,  <lu*' 
dam  expediantur.  Certi  heic,  quod  ex  veterum  au&orum  fcriptis  probare^ueam,?^  '.p 
fus aihil  habeo .  juvat  tamen  judicii  mei  con jc&ationcs  promere .  Sic  igitur  cxl^^ 
Quum  pvxdl&x  Rhenum  intcr  &  Albim  nationes ,  variis  jam  inde  a  Iulii  Cafart'5  * . 
bellis  a  Romanis  petitae,  dum  alias  manu  fuperiores,alias  inferiorcs  exftitilTcnt,  ^fl 
ma  ex  parte  jugo  Romano,  falfoamicitiac  focietatisque  obtentu,  fnbjeclas  cfle,  ^  . 
acerbequcjam  dudum  tuliffcnt  5  tandem,  ubi  vkinos  fucs  Alemannos  Gallic^  °r' 
ginc gentcm,  eoque  Romano  imperio  merito  addidiorem ,  rcbellare contra  do&*° ' 
6c  in  ipfam  dominorum  provinciam  pacatiffima  Galliam  crebras  incurfiones  au^ 
facere  viderunt :  fibi  etiam eofdem.animos,  idcm<]ue  confilinm  cfle  fumendu  l' 
quumqueintelIigerent,nullaaliaremagisquondam  libcrtatcm  fuam  a  Ron^  ^ 
fraclamfuppre(famquefuilTe,quamquodfingiilcs  illi  feorfim  adgrefll  fucrant,  ®Lp 
ipfi  in  unum  confulere,  communcmque  hoftem  ccmmunibus  inter  fe  junclisque^ is 
propulfare  neglexiflent :  tandcm,  plurimis  experimcntis  edocli ,  innumerisque  ^  J 
admoniti,  confpiratione  fafta ,  in  unam  focietatcm ,  in  unumquefcedus ,  atquca^ 
unum  corpuscoivere,-  novo  fibi ,  hauddubieab  libertatis  argumcnto,  invcntoy0^ 
bulo,quo  univerfi  in  pofterum  adpellarentur  in  commune  thi  FranKoN  *^ 
ctiamnunc  rdiqui«  corum  in  Germania  circa  Mcenum,  variante  paullum  & le  ^ 


GERMANIiE  A  N  T  I  L  I  B.  III.  *i 
^cuntur  die  F  R  a  n  k  E  N  .  Dcliraverunt  Paullus  JE milius  &  Sigebertus ,  &  quicum- 
S«ecum  his  vel  ex  horum  fide  prodiderunt,  ralentinianum  imftratorew  eos ,  qui  prws 
vocati erant  Tro.ani ,  dtindt  Antenoridjt  \  pojlea  Sicambri ,  Fr^rMf  ^ «fol  lingva  apptllaf- 
fi-  (\uodlwgva  Latinafgnificet  froces.  O  egregios  hiftoricos !  ceu  vero  Francomm  no- 
RicnValentinianixvononantiquius.  Exeadem  hocSigcbcrto  promtumofficin^cx 
<pa  ilJud  de  Ambianorum  Samarobriva  5  quod  fiipra  notavi .  At  nec  Bodinus ,  homo 
ftahcogallus,  nuper  fincere,aut  perite  deeodem  vocabulo  judicavit,  ubi,  inufitarumid 
6ermanis  eflt,inmethodoTua  hiftoriarum  pcricripfit :  quum  in  iiniversa  hodieque 
^ermania  ncmo  tam  infans ,  nemo  tam  rufticus  inveniatur  homo,  qui  ignoret ,  fiank 

?°*<kmfignificarequ^  Manetin  hanc  ufque  diem  vulgare 

apud  Germanos  \ctbum,  ditfitit  Franken,  id  cft ,  Franciliberi ;  non  ab  eo,  quod  pofte- 
poribus  temporibus  Franci  ad  Mcenum  majoribus  ufi  fint  in  Gcrmanorum  imperio 
?flmunitatibus,quam  rcliquc  imperii  nationes,ut  vulgo  cxiftimatur :  (cd  a  veteris  illius 
in  Ubertatem  a  Romano  jugo  vindicationis  mcmoria .  Ceterum  a  libertatis  vindicatar, 
^odantedixijargumentonovam  illosadfumfitTeadpellationem,  velinde  hauddubio 
Pa'ct  indicio,  quod  omncs  paritcr  feriptores,  qui  originem  corum  fabulose  tradiderunt, 
^mimitatemiisaRomanorumimperatore,ob  egtegiam  inbello  navatam  operam, 
^nacum  novonomine  datam  tradunt . 

Sedtempusnuncetiamoftendatur,quo  Fra  ncorvm  nomcn  dicte naticnes, 

20lnunumcorpuscongrcfla?,  primum  fibiimpofucrint.  Faclum  id  cgo  arbitror  paullo 
P°ft,  quam  Alemanni,  ccntra  Romanos  rebellantes ,  inGalliam  Rhajtiamque  cxcur- 
rere  coeperunt.  nam  primum  Caracallam  Alamannici  cognominc  hiftorias  rcferre,  fu- 
8$ in  Aiemannis  notavi .  Probum  autem,  quiLVin  circitcrannis  poft  Caracallam 
irnperio  potitus,bcllum  contra  Francos  gctTifle,compluresmemorant  rerum  fcriptores. 
cgo  dubitavcrim,  ad  Francos  pertincrc ,  qua:  Zofimus  lib.  1 ,  in  hax  verba  icribit : 
ii  0  TamlwQS,  'dw*  01*  ™  re^ttavix*  x&teTruTi&,  o-<pofyoTi£ov  te  rolg  iri- 

V  rfLZovoi^n^^wg  Wizaiv  gvoajAavS,  WffyTjit  wtepwguvToc  «ramVJcw.  id 
eft  'Gallitmts  vtdens  Germanicas  gcnteis  ceteris  inft/iiores  etfe,  &  adcolas  Rhem  nationts 
G*tic*sacrn)s  infeHare,  hanc  farttm  fibi  ab  hojitbus  frofugnandam  fumtbat.  Namfilius 

ioQ^lieniSaloninus  Agrippinse  cum  milinbusin  praefidio,  poft  eampatris  expedmo- 
ncni,  fuit :  ubi  a  Poftumo  occifus  5  uti  pauUo  poft  rcfert  Zofimus.  Poft  Alcmannorum 
tandem  trans  Momum  expeditioncm  exortum  efle  Francorum  nomcn ,  &  rempubli- 
Car",  (atis  certum  cft.  quidpe  fi  jam  ante  viribusinter  fe  fuifient  jun&i  ;  haudfacile  Ale- 
Biannos  Mattiacorum  occupare  folum  pafli  fuiflenr.  Alemannos  autcm  jam  Alexan- 
Mammswe  tcmpore  illa  trans  Mccnum  tenuifle  loca,  fupra  oftenfum  eft. 
H«c  igimr antiqua  illa,ac  vera  F r  a  n  c  i  a,  hax  Fr  a  n  c  o  r  v  m  gens, omnium 
totius  Gcrmanis  nationum  florentifllma .  quas  quum  diu  multumque ,  ac  variis  modis 
Galliam  depopulata  eflet;  tandcm  maximafui  partc  inea  ccnfedit.  unde  eapnmum 
■Gallise  pars  Fr  ancia  dicla,  qua!  hodieque  vulgo  vocatur  /  ijle  de  Franct ,  id  eft,  In- 

tofila  FrancU :  mox  verb,  aliis  etiam  GsAMx  gentibus ,  tam  prifcis  indigcnis ,  quam  nu- 
pcr  ingreflis  Burgundionibus  ac  Gothis  debcllatis ,  tota  iila  pars  Europae  praeluftris  ac 
omnium pene nobiiiflima  Gallia  in idcm Francise nomen tranfivit . 

Pars  tamen  gentis  Francorum  in  Gcrmania  trans  Rhenum  remanfit  5  in  Alcman- 
ftorum ,  ut  fupra  didum,  circa  Mccnum  ioca  transgrefia .  unde  Francia  gemina  facla, 
Cisrhtnana  kTransrhtnana -Jwe  Occidtntalis^tquQOritntalis .  Huic  vocabulum  poftea 
u'ibutum  FraNCONI£,&  genti ipfl F r a n c o n v m  ncmen 5 ab antiquo icilicet 
gentisvocabulo  FrankoN.  adeumdcm  quidpemodum C7^//r/dicebantur Ro- 
^anis  &  Gethis^  iyC\sGothon-3  fic Frifones  &  Fri(ii,^\\FrifonhLugionts,Lugik^zy 
<}ui  Lugon,  Burgundtmes.Burgundiiquc,  qui  Burgundon.  Graecis  verd  aucloribus  plerum- 

^ Sue adpellantur  4>i>A'rroi,FRANGl5 vitiato,emolhtoquc vocabulo . Melius apud 
^Gmum,  lib.  1 1 1,  *  p  a'  r  k  01 . 

Sed  infringendus  hcic  eft,  nc  ultra  ferpat,  ingens  Hadriani  Iunii  error  5  qui  Bataviac 
fuae  cap.  ix,pluribusprobareconarur  argumentis,  Francos  antea  proprioac  peculiari 
^cabqlo  vocatos  fuilTe  Germanos.  Mulra  cx  Tacito  adducit ,  quse  cuncla  eo  ca- 
dLInt,  quiais  auc^or  populos  inter  Rhcnum  Albimque  adpcllat  Germanos,  ideo  regio- 

H  ncm^ 


U  PHILIPP!  CLVVERII 

nem ,  his  amnibus  inclufam,  folam  fuiiTe  Gcrmaniam.  qua?  quam  do&a ,  probaquc  fit 
argumcntatio ,  cuivis  judicare  facillimum  eft.  Ex  Strabonis  libro  vn  ha?c  produ- 
cit  vcrba  :  TvoopifyvTaf  ot  Ttppavo),  a-m  r  UCoAcov  tx  vlwy  AafScvug  Ttjv  ayj*» MX6/r^ 
a"a/3<(£^  .  qua:  ita  ad  libidinem  iiiam  intcrprctatur  :  Tiotum  cH ,  ejr  manifesium ,  G<r~ 
manos  a  Rbeni  oslio  imtium  capere  t^ilbifuvio  tenus .  Ego  vero  ncgo  hanc  aucTori  fuif- 
fe  mcntcm  :  facileque  id  ipfius  verbis  probabo  ;  qua,-  intcgra  lic  lcguntur  : 
Ttpuavuvot^f^7^(ru^K%oiwa^KiS<ri  tco  doKtavoo'  yvGoptfyflai&  ,  am  r  UGoAcZv  th 
X*$o\Tir  Tyv  kpx^pixt/     A'A/3<@-  •  txtoov  cf[  «oi  yvoo^uTam  *L*yctu$pot  n  Xj  W' 
fipot .  tu  <Je  mytv  tx  a"A/3<@^ ,  iu  5Tfo?  Too  ooKtavc}  ,  7mv}a7rx<riv  dyvoo&t  qulv  tV*  •  id  eit : 
Cermanorum  qui  funt  feptcmtrion&les ,  propter  Ittus  oceani  porriguntur :  ac  noti  funt  aho 
cHtis  Rbeni  ad  x^Albim  ufque  jnotifimique  inbisSugambri  ejr  Cimbri.  qua  autemtrAHt 
%^i]Mm  adoceanum  funt  loca^nobuprorfm  funt  ignota  .  Et  poftea  :  To  Hvotiovu^®* 
4  Tipuctviotg^,  to  Triytv  ra  AvA/3<{§^,  ro  [tev  cnwixk  c\ku^v  vni  r  Zxr,@coV  KaTixd^'  *r 
Qvg  y  r  tnrm  <rvvA7r\et  y% .  hoc  cft  :  Partemautem  GermanU  mertdionalem  ,  qiucfttrAtf 
K_Albim,  continub  Svevi  tenent .  poHbos  fiatim  contcrmina  cjl  CeUrum  regio.  Brgo  <* 
Suabonisicntcmia  ctiamultra  Albim,  immcnib  fpatio,  ad  Getarum  ufque  confi' 
nium,  fuit  Germania.  Sic  infra  eodcm  libro  :  hv  ^Tn  ^ydta  K^pva,  ptvw^r 
pri^TUK  ouopot  ,       Ttpfiavolg ,  ^ov  ti  xjj  avm  <r5  Ttc-jua wx£  yivovg  cvnq      -zjtA^  f 
KaSt^ivot .  Id  cft :  ln  mediterraneis  Ba[tarn*  funt  Tyrigetis ,  &  Germjnis  contermitih 
ferequeipfi  Germamci generis ,  inplureis  dtvifi  mtioncs .  Mcros&hos  fuilTe  GcnvM°sl° 
fuo  locodcmonftrabitur.  Falfusigitur  hacquoquc  aigumcntatic<nc  lunius.  lanivc- 
ro  validilTima  ejus  argumcnta,  qua:  fpcciem  quamdam  vcri  habcnt ,  cx  medii^ 
culi  adducuntur  fcriptoribus .  in  quibus  divus  Hieron)  mus ,  in  vira  Hilaiionis ;  W 
Saxones,  inquir,  &  ^Alemannos gens  cxftat ,  no»  tam  lata,qua  valtda  :  apud  hiHori^ 
Cermania,  mwc  vcro  Francia  vocatur .  Agathias  Hb.  i  :  n/>©W«  ^  iraA^  & 
#ywnpmnc.  n i*v@*  rm  tpdyfm  .  mv  d\  kv  ovm  ol  ytu^ctf  ovoualputvot  TipfictvoL  X»9 
Sr  ctu-Qtrijwyat  mTauMotKvartv.  hoc  eft  :  Sunt  Franci  ltalisadcoU,  &  contermini-[0i 
autem  hi?  qui  olim  dicehantur  Germani .  quod  quidcm  fatis  conftat :  nam  circa  Bb^f 
amnem  incolunt .  Non  fatijfirmum  argumentum  ;  quia  circa  Rhentim  colunt, 
tur  funt  ii ,  qui  olim  didi  fuetc  Germani :  vidclicet  ii  unos  hos  putaverit  diaos#H* 
manos,  ccu  pcriculari  nomine .  Nec  illud  Hicronymi  nifi  cx  iimplicirare  fcnptu^  • 
cteniniverum  quidem  ci-at,  eamrcgioncm,  quam  poftca  Franci  incoluerunt,  *nf 
fuiife  diaam  Germaniain  :  atnon  iblam .  nifi  cerre  omncs  anriqui  ilfi  ^eograp^^ 
Strabo   Mela,  Phmus,  Tacitus ,  Ptolcmxus ,  Solinus,  nosrallant :  ipfeque  adc6^ 
xuusj  dum  cum  illis,  cap.  xxi ,  Germaniamad  feptcmnionalcm  five  Hacialem^ 
que  oceanum  produxit .  Ego  ex  Hieronymi ,  Agathixquc  vcrbis '  id  dicere  eos  ^ 
luiiTe,  colhgo  5  nempe  qtu  tunc  Franci  vocabantur  peculiari  vocabulo  j  antiq«itu5 
in  commune,  cum  reliquis  illius  regionis  populis,  didlos  fuiiTe  Geimanos .  st' 
riflimum  .  Nec  tamen  rarum  ifti  faeculo ,  inaneis,  irritasque  facere  in  una  nati^c 
diftincTiones .  fic,  inter  alios ,  Aufonius  in  carmine  de  Mofclla  : 

K^iccedent  vires,  quas  Francia,  quasque  Camaves, 

Germanique  tremant . 

At  ipfe  Camaves  erat  Francus,  ut  fupraoftenfum  ,  &  Francus  rurfum  Cermanui.  °f' 
nam  iguur  ha:c  diftindio  5  aur  quorfum  *  Nempe  ur  verfus  fupplcrcntur.  Sic  itci»  Cla 
dianus ,  de  quarto  confulatu  Honorii : 

Kjintt  ducem  noftrum  fiavam  ftarscre  SicamhH 

Ctfartcm,  pavidoque  orantes  murmure  Franci 

Trocubuere  folo . 

At  etiam  Sicambri  erant  Fmnci.  irrita  igirur  &  h*c  eft  diftincTio.  Sed  jam  0 
Domitiani  tempore  Martiahs  eadem  ufus  eft  poetica  hcentia:  fic  namqne  ^  ' 
lib.  vi  i : 

Das  Cattis,  das  Germanis  %  das  Celia  Dacss . 


GERMANI&  ANTIQ^  tlB.  III. 


*i 


ittm 


C  AP.  XXI. 

D«  Vo$is,Jtve  Saxonibvs: 
dupltci  Saxonia. 

NOmen  Fosorvm  nemonif.Tacitusrcfett:  nequeipfc,nif.inlibtodcCer.- 
mania :  TUH,  inquit,  ruini  Cberufcorum  &  Foftcomermtna  gens  ^fi™* 
rtrum  tx  *<juo focii -,cum  infecunJuminoresfutffem.  E»f<m?'m*™f»™> 
,  poximi  0(earw,  cimbritenent.  Conteimini  igitut  fueie  Fofi  Chetufcis  fimul  atque 
,0Cimbtis.  Cimbrorumteninfukm opinot  Omnibm&l^u  noum  &  tenfortbm effe:  ic.- 
licet,  quznunc Danici tegni  pats lutia ,vulgd/«tWVocatui .  I.aque finum heic  ad- 
Pcllaflfcpoterat  nuaot^cxcudUmtetiamminmare-.quemadmodum  d.vetsa  tat.one, 
«aris imcr  bina tcnas  ingrcfT.onem,  finum  vulgo  vocamus  fic  tdemauaot^annal. 
*WadpXitidt« 

'icumqucmaiia ptotcnditut,  ceu  pcninfula.  Dehtnc, inquit ,  ™»*S™>J$££ 
fi«»>enButhmcm,qumumingemiterrarumJinu*mb^ 

fcfignificationefiLcquoqu^^ 

«lebenimasGeimaniaiutbcis.Hambutgium&Lubccam.  fin.sad  C.mbtotum  pto- 
moutormm  quodnunc Vu!g6  ptoximo  pago cognom.na.ui.  Atfinum  puto 

2*cic  intellcxifle  auftoremmare  ipfum,quod  Svevicum '^^^^jj^ 
fi»u>  Codknm  Melz  ac  Plinio  dicitut.nunc  vulgo  adcohs^  Oolifee.  &  hoc  modo  con- 
vcmtcicumMcla  quilib.in,  cap.ur,  poftquamd.aum  finum  quam  acanat.fll- 
«Ve,  u.  inSrefSdefcdpfit  S  rneo,inqun,funtCimbrt&Teutont .  Fo  s  i  .gnut.lh 
inpratinito  tetramm  fpario  fucrunt,  medii  .ntet  C.mbros  &  Cherufcos . 

Non^encWt^nuUoahoiefem 
PtoIe.^^  atninMaiciAurchiptincipatu  fcripf.flefua  creduut  cxSv.da  .deft  an- 

^poftqul^ 
IStiKc» 

^n^^ 
nwgnSmgcntis,  focianttamfacilecxpuletit^haud  eqmdem  d.fp.cetc  queo.  Ad 
fcptcmttionis  fecrcta,  qua  nunc  Norvagia  eft  cum  Svedia,  recuriere  pudet;  qnando  ,ant 
antea  patuit  pluribusque  in  locis  inf.a  patcbit,  falfas  inde  fingi  gentium  transimgrat.0- 
ncs.  klimfufpicafi,apudTacimmcottuptaeflevoccm  Fosi.pro  SAxoNi;pi.- 
ttiafvllaba  s  a  piotius  amifia,  dein  x&  N  vitiatis  int&s.  narn  cadcm  tcrm.nat.onc 
in o  N I  al  a SS^CelttaEsentesantiqnis  Romanorum fct.ptonbus  rrad,«  funt, 
Wi  sfntoni  in Galfias &  Teutom Cimbrisfinitimi.  Egcf.ppo,  Iuda.catum  tcmm 
fcrijtoti,  fi fides mS  habeti poflet , manifcftum  fotet ex  ^^^Jrfani 

loimperatotistempotenomcncxftitiflc^^-  .Iofepho  qu.dpe  Iudso,  apud  popula- 
teisTiti Czfatis  juflu  concionanti,  h*c  verba  tt.bu.t  ■Jrtmttbos  Romanoi >Scct,a,qu* 
ttrru  nihil  debet  ■  tremit  Saxonia,  inacctffafdudibm,  &  tnvttsfepta  regtontbm.  Verum 
hunc  fcriptorem.paullo  obfcuriorem (vixit  autem  poft  Grat.anum &  Theodofium 
impetatotes)  falso  duo  ifta  nomina  Iofepho  concionanti  adfcnpfiflc ,  magisque  cogni- 
tutn  habuiflc,  qui  populi  fua  tempeftatc  Biitanniam  Germaniamqne  uheiiotem  tene- 
rent  auam  cmid  lofephus  in  concione  loquutus  fit ,  quique  populi  hujs  sevo  di^as  te- 
gionesincoluciint ;  fatis  manifeftoadpatetex  vocabulo  Sc  o  T I  s. ,  quod  incogmtum 
fihfle  Titi  lofcphique  tempote,  fatis  liquet  ex  Taci to,  qui  in  Agricola:  v.ra ,  quam  una 

.  cumirm^ 

3°camadpellat  cumanisauaoiibus;populosque  m ea quofdam •  debcot.a^e- 
^vdSe^Scotis.ne^quiaem.AtEsefippih^ 
inviamfdndtb^ataue inuctffm^x, nullomodo ant.qu.s  Saxonum  Cl  e.ufcos m- 
«ct  atque  Cimbtosffedibus  conveniie  potcft;  quum  tetra  ha-c  qua:  nuncH^. 
6a  dicitut,  fit  fatis  edita  ,  &  collibus  amoenis  varic  attollatur.  Longe  aham  Ege- 
fippum  intdkxiffe  tegionem  mox  infta  patebit.   Cetaum  utut  apud  Tac.mm 


«s  PHILIPPI  CLVVERII 

fcripmm  fuerit,  Fosi  certeifti  nulli  alii  fuere,  quam  qui  Ptolemaro ,  &  aliis poft 
eum  fcnptoribuscelcbratiffimifunt  SaxonEs,  De  his  igitur  fic  ipic  Ptolcniarus: 
Itm  Kctvx01  ol  peiZxs  >  tx  AvACi@»>  mmpx .  6(pt£«?  li  \m  tov  ctvxwa  t>jc  Ki/*$£'*# 

Xi^(nvY[(n£  Sct^ove?  .  ccvtIuj  21  Trjv  xipoiwim,  vmg  Sa^oi^  ,  xcLTt%ov<n  "Ziytf  *" 

ng.  id  c(t :  Deinde  Cauchi  majores,  ad  ^dlbim  ufque flumen .  hinc  ,fuper  ccrvicern  Ctm~ 
bridt peninfitU,  Saxoncs .  ipfim  vero pcninfuiam,fupra  Saxones,  tenent  Sigulonest  &  qui 
lequuiKlir  .  mox  poftea  :  Miru  3g  Tovg  Zct^ovug ,  «57*  t5  X^A^tr^  mjvfxx,  f*tX%1  TtfZift&fr 
imay^,  QapoHwoL  hoc  eft :  jP*/?  Saxones,  a  Chalufb  amne  ad  Svevurn  ufquc  flftmcnFaro- 
deni.  Exhisverbis,  fatis  peifpicuis ,  manifeftum  fit,cafdcm  tenuifle  ledeis  Saxonas, 
quasFofistraditTacitus.  quod  tcrrarum  fpatium ,  intcr  Albis  Chalufique  (quoruni 
huncnimccfleTravam  infraliqucbit)  amnium  oftia,ciha  Cimbrorum  pehinfulam  po- 
firum,  CervicempenirtfuU  adpcllat  Ptolcmaus .  Sic  fcre  &  Stcphanus,  dc  urbibus: 
XajZovic,  idv(^>  oIkoZv  cv  k^/3^x>»  xi^ovy\q-w\  Saxones ,  gcns  Ctmbricam  iwoltM 
pentnfuUm . 

Pro  fedibus  igitur  Saxcnibus ,  fivc  Fofisadfigno  Holfitiam  ,  cum  proximaSldo- 
viccnfis  ducatus partc .  Limkcis  ftatuo;  ab  feptemtrionibus,  rnareSvcvicum,&  Pej' 
anguftum maris  iinum,  qui  Slefovicum  bpidumadluchs ,  vulgo  adcolis  vccatur** 
Sfye  :  hincifthmum,interintimum  diclifinus  receflum  &oceanum,  quaopidunictt 
Ilufim,  porre&um,fpatioM.  P.  xvni.  ab  occidentcoceanum,  &  Albim  flumen.antf- 
ridic  idcm  flumcn ,  ad  conflucntcm  ufque  Billii  amnis .  ab  ortu  hiberno ,  ip<linl  *r 
lium,&  a  fonic  cjus  flumcn  Chalufum,  ad  marc  ufque  Svcvicum.  ab  ortu  xq\aoO^' 
li,  di&um  marc. 

De  incolis  horum  finium  Fofis  cx  Tacito  colligcre  licct,  focios  fuiiTe  aliqliafll" 
diuChcrufcorum ,  a?quofocdcre  junttos.  qua  decausa ,  quum  Chattos,  communefl1 
cxfccdcic,  vel  focictate  hoftcm,  communibus  propcllcrc  viribus  conarcntur  j  cofl** 
muni  etiam  clade,  atque  ruina  tandcm  affe&i  funt. 

Ncc  tamcn  vireseorumadeo  tunc  fractae  vel  exftin&sc  fucrunt ,  quin  pofaa  in 
magnum,  (credo  Alemannoru  Francorumque  incitati  cxcmplis)  cxfurgcrcntnornefl> 
Romanis  pariter,  Francisque,  Gallis  atquc  Britannis ,  formidabile )  quorum  oras  fflflj* 
tum diuque depraxiati  funt,  dum  virtute  atque armis  latum  fibi  pcr  Gcrmaniarn» 
tanniamque  aperuerunt  viam. 

Ac  primum  equidem  tranfito  Albi ,  Francicum  occuparunt  Iirusj  quaChafl^' 
rum,  Dulgibinorum,  Angrivariorum ,  Frifiorumque  crant  fedes,  ad  Rhcni  ufqucoft^' 
undc  illud  divi  Hieronymi,  in  vita  Hilarionis :  Inter  Saxonas  &  Alemannos  q^ens 
non  tam  lata%  qttam  valida :  apud hiftoricos  Germania,  nunc  Francia  vocatur .  H"C ^ 
fpeftant  illa  Egcfippi,  Iofepho  apud  popularcis  concionanti  tributa :  Tremit  hcs  s**°n* 
inacccffapaludtb!4sf&inviisfeptaregionibus.  quibus  pradiclarum  nationum  p3^  , 
dcnotantur.  Orofius  lib.  vi i,  cap.  xxxi ,  &  hunc  fequutus  Paullus  Diaccnus  lib- 
Valentinianust  inquiunt,  Saxones  tgentem  in  oceani  Ittoribtu ,  tjr  paludibus  inviisft4  '  . 
*virtutc  atquc  agilitatc  tcrribilem,  in  Romanos  fncs  cruptionem  mcditantemjn  Vrartco^  _ 
finibm  opprcfit.  Orofium  item  (cquutus  Ifidorus,  originum  lib.  ix,  cap.  1 1  :  ^f^^L 
gens  in  oceani  maris  litoribtu)& paludtbtu  inviis Jita,virtute  atqtie  agilitate  babilii^ 
dianus,  in  panegyrico,  dc  quarto  confulatu  Honorii : 

■  Vcnit  accola  Jtfo* 

Bructerm  HercynU :  latisque  paludtbm  exit 
Cimbrus ,  ejr  tngcntes  K^ilbtm  liquere  Cherttfci : 
Eofdcm  heic  Saxones,  in  paludibus fitos, fubCimbrornm  nomine  innuit  poeta,^ 
a  Cimbrica  peninfula  adveneranr.  Francos  litoralibus  iftis  agris  non  fponte  nec 
padoceffifle  Saxonibusj  fedabhispcr  vimfuifle  expulfos,  exSaliorum  Franc^  . 
colligcre  licet  exemplo .  de  quibus  Zofimus,  lib.  iii,  in narratione remm  a  1 
apud  Rhcnum  gcftarum,  fic  rradit :  uuvtuv  if,uc.  eiyreiv,  tuv  dvToh  Qafi*?*'7'  *^ 
yvovTcav  TsrAtr^y  ^  oonv  xltTru  tcv$  {t\,  mfjLMhetpiVQVc.  *7ro/\eta%  Tmwtofyj*  ^Qo* 

SqxiiccIvtm  ,  2«fc£mc  ,  oizravTav      xxpTiparcfm  tu>v  weioz  yivo\Jwm  fiafity^ 
pu  K&j>&My  >{&  KctpnpM,  Ty7npi  T&q  fxoixctg  etvctf  vofit^ovng,  Kakhvc  (lege 
fioifctv  o-^uvhmg^ilujvTro  fupaiup  KGbTiXoptivlw  iKTrtptTrtioiylw  .  ol  ^  u^s 


germani^  antiq^lib.iii. 


$9 


f^«:  Hoceft  ■.OmZtlmintitkcu  barbari  ^momnemahecerant^tamnmqueno» 
'dimer„ecioncmpcriturJ  cxiliimabant  fuorum  reltquias ;  cjuum  sf°f-"m<% 
regtones  incolenttum  barbarorum  &  animis ,  &  corporum  vtrtbm ,  &  laborum  tnprvh, 
»ttrmii,fortiSmi  hahtt ,  Cauchos  gemis  fupartcm ,  m  ^"^rTrlaL 

**fi*k*  Francts  tranJ,tu\os  proh,bcr,t,bm  (qui  mctucbant ,  ne  r*%  C<™"%" 
paberent  fefe  rurfm  tnvadcndt )  navibm  cenjtruclts ,  Rheno  fratcrvecJtfarentem  Fran- 
«rumJelio  Jionemfn  Roman,)urts  folum  contenderunt : & adpulfs  adBatavum 
»**tbmquam  bLtitidivifm  Rhcnus  infilmeffch^vut  f  »£™iJW™»> 
Salkrumnatiomm  Irancorum  partem  ,vi  Saxonumtn  hanc  tnfulam <  futs  e  fdtbm  refe. 
*>*>» ,  explrunt.  Ad  Rhcnum  ufquc  hanc  Saxoniam  pertinuifie,  hquct  etiam 
«Marcimo5qui,Ub.Xxvu>eamdcmSaxonumin  Galliam  cnipt.oncm  dequafu- 
Ptachavi  Oroiiumac  Diaconum,  his mcmorat  verbis :  Calltcanos  traclm Franc,  & 
s<*o„cs ,  itfdem  confnes ,  qua  quisque  crumpcre  fotuit  terra  vcl  mart ,  frtdts  acerbts, 
i»cendiisque,&captivorum  funertbm  hominumviolavant.  ncmpc  Franci  terra,  Saxo- 

Jo»«  mari  quod  adcolcbant  in  Chaucorum  Frifiorumque  fin.bus.  Dc  cadcm  cruptionc 
fequcnti  libroita :  Erttfit,  Auguitts  Valcminiano  ac  Valcntc  ter  C  o  S  U. tgmm,  mul- 
t>t«do-&oceanid,fficultattbmfermeaw,RomanumltmtM 

Wrorum  funeribti  paUa .  Cu)L  eruftionu  prim*  procellam  ^annenm  fusttnuttcomes, 
''gionibmiifdemadpoftus.  Lcge  frtmam  froceUam .  nam  ,am  antea  lmccrup.fle,!*- 
«meZoiimo.  Qufn .jam  tum in  Dioclctiani  pnnc.patu  mantimam  Galhx  oramdc 
PradatosfuilTe  teftamtEutropiushb.  ix:  PoBhM,cmforaCaraufm,qu,v,l,ftmina. 
*»  ■  ^nfrenl^ 

'raf/umnekk^  />moric*.  pacandum  mare  acceptjfct ,  quod  Franct  &Saxones  tnfcftt- 
W  Vtmm  ufncSo  cs 

5°'Cnn3 

M  emittcndisque  ac  tedpiendisnavibusap.iffimum  htus,  mtet  A  b.m  Rhenum- 
<P>cconfcdcnint.  namantc  Saxonum  in  has  oras  immigrationcm  Fianci  rei nautic* 
Parum  fuere  rcriti.  Quap.optet  jam  Diocletiani  ivo  heic  Saxones  fuifle  ex.ft.mo.  Ad 
Hifpaniamufqucpo^aomncGaiHcumlituscosinfeua^ 

epiftoli  vi  hb  viii.^w*^^^^^^-/^^^^^ 
Li„clajre\ecinife,atquein,eroffcianuncnauu,mo^ 

inerrare  comrasaxonumpandosmyoparones.  Idemauaor,  carmine  vi . 

£uin  &  ^iremoricm  firatam  Saxona  trattm 

40  tpnabat ;  cui  felle  falum  fulcare  Britannum 

Ludm ,  &  ajfuto  glaucum  mare  fndere  lcmbo. 

Vnde  etiam  difpofiti  fucic  pcr  Galli*  Bntann.a-que  htora  m.htcs  cum  prxfeaisad 

coercendasSaxonum  dcpradationes  ;  qui  inde  adpellati  lunt ,  tefte  Notit.a  imper.i, 

Comites  litom  Saxonici  pcr  Britannia»  ;  &  fribuni  cohortis  L^rmortu  tn  Ittore 

CetcrumTheodofioIuniorc  acValcntiniano  m,  imperatoribus,  in  Britanniam 
ab  oftiis  Rheni,  Britannorum  acccrfitu,  contra  Piftos  Scotosque,  una  cum  Angl.s  ma- 
gnam  corum  partem  trajecifie,  circa  annum  a  nato  kfu  ccccxxx,  vulgd  notum  clt. 

30  Cap.  xxn. 

«Z)tf    C  I  M  B  R  1  S. 

C  Axonibus continuabantur  C I M  B  R I •  Auftor  noftet in  libto  de  Gcrmania ; 
°dem  Germank fmmjrwmi eceatto ,  Cimkitenent.  ttirv  <V W?t>>>>™  > ut 


90  PHILIPPICLVVERII 

kmauis,  idcft,  ipfam  peninfulam:  quae  Cimbrica  ci  &  Stcphano  didtut.  Strabo 
etiam,  lib.  vii  ,  xtftovtim  aiK^ug  rcfert,  idelt ,  peninjulam  incolemeis :  quamquam 
imperite  eos  cis  Albimamnemftatuit.  quem  errorcmindeei  natumputo,  quddRo- 
mani  fcriptorcs ,  qucmadmodum  poftca  auclor  nofler,  eornm  narrationem  cum  popu- 
lommCisalbinorumcxpofitioncconjunxcrunt.  Phnio,  lib.  iv,  cap.  xiii,  ca,  neicio 
undc ,  vocatur  Cartjus.  Tromontorium ,  inquit ,  Ctmbrorum ,  excurrens  in  marti 
ionge  ,peninfulam  efftcit ,  qu*  Cartris  appeiiatur .  Hujus  ifthmum  malc  omncsparitcr 
nofttifeoiligcographi  defcribunt  inter  Lubccam  &  Hamburgium  ;  praeter  mcntcm 
Ptolcmxi,  qui  proximam  Albi  Chalufbque  amnibus  regionern,  id  cft ,  Holiatiam, 
cerviccm  peninfuU  vocat  ,  fedem  Saxonum  ;  ipfam  vero  peninfulam  ultra  llatuit-  io 
Ifthmus  igitur  rccuor  veriorque  crit  is ,  qucm  fupra  indicavi.  Cetera  cunda  marc 
cingit. 

De  gcnte  Cimbrorvm  fic  nofter :  Eundem  GermanU jinnm,  proximi  ocettfi^ 
Cimbri  tenent .  parya  nunc  civitas j  fed  gloria  ingcns.  vctcrisqua  fam*  lari  vetliff* 
manent^utraqueripacaslra^acjpatia  ,  quornm  ambitu  ntmc  qttoque  mctiaru  molem  f»*' 
nnsque  <rcnti< ,  &  tam  magni  cxcrcitusfidem .  Sextentcfimum ,  &  qnadwefinmm  ****** 
urbs  nosira  agebat,  cumprimiim  Cimbrorum  audita  fum  arma ,  C&cilio  Metello  ac  Vapit  'i9 
Coss.  Caftrorum  ifta  vcftigia  incptitTimi  homincs  ad  iplam referunt Cimbrorui» 
pcninliilam;  intcrprctanturque  nunc  aggercm ,  qui  inter  fupra  diftum  finum  Sljt& 
Trpjam  flumcfldu&us,  Danorum  opm  vocatur ,  vnlgo  dat  Danenwark.  Veruni  velifl2* 
Gallia,  vclinIrali:ifLiiiIe,(upra,lib.  i,  cap.  L,adnotavi. 

Cererum  de  Cimbris  his  mirificas  video,  ctiam  ab  antiquiflimis  fcriptonW 
traditas  efle  fabulas  :quas  paucis  hcic  examinaue ,  haud  abs  rcfuerit.  Plutarchus^ 
Muio  :  hvvu  ^  $  apttfx  t$  **6<>  knpag ,  re  z»p*f  W  sttZaQov  ,  yyvooZvro  M 
cvliiavQpuTruv,  vvottvhppiilMlts,  ucTxtp  vi(p@«  tumnnv  Ta^arU  .  x.  uknv*  rf 
UKulov\o  rippaviKa  ytvti  rKa^KovTuv  im  r  fiopetov  uKtavov  etva\  tok  ptyt&txrt 
ruv,  >v 


Vtxc  tiyxeri ,  K**«0fv  S  #>n  ^iktbu.  rcvTXc  i^ava^vrac  cvk  \k  ^itac  opptg ,  ovSt  Cf 3 
aMahovcupcotaQ  tKa^vtviavrcviig  rSpvr&div  a«  x^Tce^y  woMfico  tf°v"? 
«re^oij  e^aOhv       fa^ov.  Ji"o  i  <sro?Kac  rcafe  «i9<& \mK^<rc-ic  ^nuv,  vstvn  Kt^' 
V*  tov  fp*rcv  ovwaQv.  aXKot  J[t  (fatrt  Ktm^m  To  piv  ^urov  vti  ro>v  ^ 

ywSivruv,^         „  «r«r®-^4W>  ^  ^    ?„  j  ^mfr^  fa^i*** 
S«ueW,  «ff  A  c-hu  wm  W  te^  ium^ ,  AvySifju®-  r  J[t 

ctvrm  %fi*xit**>7uw  w%  \wkmt  tiv$w>  vrafarlallfr  $aA*c*a*.  ovc  mpJ)i}(p^rf 
fitvv^Cv^tov  ,  Xj  W,,  ^u^or^T,,  <ha&aQ&£  »^6^^ 
pttft  ruv  EpKiwtav  etco  Afav.  k&M  J$  «A^v^,        %  ^ox«  ^tmXa^av^  h 
*j>api**9  haM  iyKXttrtv  ruv  ^^Auv,  hKiytv  kmXjtiatv  rx  k*Q  mv<pfofcr*99\ 

ritv  otK^tr  alrt  ^t&t  fyaxvrvrt  $  pfaet  ^  TUC  VUK^  ;m}  ^m^J 
Tcvtfovov.K  o$rlu}iv™pla,r2/*v$tv/**T&  dfi^u  ^tdxfx&c  t^v  ve^.  tv^  f 
rriv  tQoiov « v^  ruv  (Zafidpuv  txtuv  M  r^v  iWJ^ ,  Kty^uv  ^ev  tP  apXn    rori  Sf^ 
fopuv,  XKan^QTrxv&ouwpivopivuv.  aM*tuZtx      «xury^ paAAcv ,  j  x*r*P**L 
wztav  tei*nu .  id  eft  :  Hos  autcm ,  quodnullum  haberent  cum  altts  commercium , 
traatbusadventrcnt  longinquis 9nemo  noverat ,  quimortalium effcnt ,  autundeP^ 
nubtum  modo  tncumbercnt  GaHU& Italu.  Ex  conorum  tamen  proceritate  ,  &  cfn 
ccults  maxtme.  Gcrmanicas  ejfc  nationes  ccnjeflabLt ,  cceanum  fcptemtrtonaler»'iC°' 
lcntium  :&quodCmbros  Germaninominent latroncs.  Sunt  qui  Celticam  lonyt^'  L 
latttudmc  terrarum  ab  oceano,ac  feptemtrionaltbus  plaots  ad  orientem  .  vct&t  'a  ^  £n 
CMceottm  vergere,  &  ad  Vonticam  Scythiampertinercpcrhtbent ;  atque indc  iff* '  C0J 
rntslas  gcntcts .  Has  domo  egrejfa ,  non  uno  neque perpetuo  impetu ,  verumfmgi^  a0 
femperporroprogredienteis^  fub  ver  arma  circumferendo peragrafe  continentem  WTft 
guapropter,  ctfi  divcrfa  fmgulatim  habcrent  vocabula  ,  tamen  commnni  ^cll^f 
Celtofcythas  vocajfe.  t^fiti  autumant  Cimmerios ,  qui  primi  quondam  a  Of^T 
€*&ttt  tfArtcm  exiguam  fuijfe  umverfi \  tanuim  catervam  quamdam  frefiijpj. 


GERMANU  ANTIQ^LIB.III.  9t 

velfeditiojortmt,  ab  SchytU  ccmpulfim  i  UU**dt  hu*  *>  ^jJZ^lTS 
~.         J  t  .    i-        l,  L„in™fifiimam  in  ulumtsAa  oceanum  oris  Kaucre  jeaets. 

maxtmameorum  multtmdtntm,  cr  ^f^^g^yriu^fihm  wtm/m t"- 
regtontm  tncoltrt  ob  frojun^  "cf'l^^JZZtitos  auapoll  (eptemtrional/s ,  ex  pa- 

ratttlorum  tnctinaiicncublm-.s ,  parum  dtHart ^amr^"7    ,  ; tert!fU3 .  'mde 

y^FtmumOmmtrtt^ 
Z«.lfnproccmpertomCmtranM.^ 

10  ms  adpellari  Cimbros,  quum  ipfa  Geimanorumgcni  ?  ^ 

magisWa>CredoesoRcm,nos^ 

admodum  & <^w*r,  q«fd  iupia  in  Hch cu no  f    jm  ad  llati 

«*,  ipfis  fic  diaos  latroncs  Ccrmanis  P^n"^  ^  fob  ni.  umhujusoperls,  do- 
non  modo  Cimbri,  fcd  &  umvcrfi  ilmul Gc  n  ^1'  SemroribuTif.m  Augufti,  cui 
cui.  VcraCimbiommfcdcs.india&pcn.nhfi  ^^^^S , cn^  Plntar- 
rfona mifcmnt,  teftc  Strabonc in  hb.  vr  i,  fctis  nota  ™  >^"™"  me'dilim  addu. 
'KmbTrajaWcribcns.dcC^ 
ccrcr.iupevqtK-i.s^dubharc^^ 
GrcgorasJlib.rr,C1mbrosonn>n^ 


diter^eaincolentcUMf^ontt  a4  U «•V^S; 4 biarationc  ni.a- 

tur,  quam  Pofidonit  conjeftatione  nuda .  qu* jam  4ur  &eamuS,quan, 
ex  nominumCimbronunOmr^norumq,^ 

doCimbriexpeninftilafuaadMaorm  «JffV^K**',  /3^.,.,  ^/3»,- 
fcribk  lib.  r  :  o,Wig™?*W«f«/^^^  ^ 

aVTy  t  t  ^'^j*^ '^^^J^^^^J^J  Bojphorii  Cimmerittm ,  rtgtont  caliginosa ;  translulit 
«t  » tewhZtT^lZcU  auodvelc)w  «tatt  vtlfatdlo  ante  tttm,  Ctmmtrtorumtxcur- 

^"«'"«'^r^'"  JS^ci^briGernltcxCimbricafentnlulaadPontr. 
ante  annum  mundi  ter  nuiiennium  v,  us  Hcmcn  colligitur  auas. 

cum  mate,&  in  Aliam  commigraverunr.  nam  ctrca  td  J  Hc  ^  ^ 

^briverojaman*^^^ 

&cffifunt.  C^sidfanatmentrsliomociedat.Ccttenenio  v  queGrSco- 
feiftoriarummcrnumentardnuilatradant.n.finudaillaPoiidonn,  4 


9*  PHILIPPICLVVERII 

rum,quos  citarc  vidctur  Plutarchus , cx  fola  vocabulorum  fimilitudinc  conje&atioi 
cui  cur  majorcm  fidem  habeam,quam  illorum  fententia^qui  Europaros  in  feptcnitrionc 
Cimbros  ab  Afift profcttos  tradunt ,  rationem  nullam vidco .  Ex  Ve N £ d o rvM, 
qui  S\  cvicum  marc  in  Pruffia  acLivonia ,  &  Venetorvm,  qui  Padum  in  Italil 
adcqluerunr,  nominum  fimilitudine,  quantae  fintiifdem  Graxisantiquiflimis  teropofl- 
bus  ti&ae  fabula.-,  infra  fuo  loco  patcbit .  ldcm  circa  Cimbrorum  Cimmeriorumque no- 
minaacridifl'c,onminocxinimo.  quidpc,  quum  illos  clTc  in  Germania  ,  hos  vero  ad 
Pontum,  audi viflcnt  5  quidam  Cimmcrios  a  Cimbris, aiii  Cimbros a  Cimmcriis  crigi- 
nem  duccrc,  fabulati  funt  $  nominaque  corum  confuderunr.  teftis  eft  Stephanus,  in  vocc 
A^por  KipGpoi,  ovg  Tivk  <§atn  Kipuifoq'  id  cft  :  Cimbri  •  quos  qntdam  Cimmerios  vocant .  10 

Scdafabtilis  ad  rcs  vcras  tandcm  rcdcamus.  Floruslib.  11 1 ,  cap.  111  .CimbrU 
Theutoni,  atque  Tigw$»i%  ab  extremis  GallU  frofugi  ,  qunm  tenaseorum  inttndaffit  . 
oceanus,  novat  fedets  toto  orbe  qutrcbant.  exclufiqtte  Callta  dr  Hijpania  ,  quum  in  Itah*m 
migrarcnt^  &  ccrcra ,  qua:  (cquuntur.  Dc  ca  ioquitur  Cimbrorum  expeditione,  cU- 
yasarma  Cdcilb  Mctello  ac  C.  Pafirio  Coss.  frimhm  Romanis audtta .  Dceadcm 
hacSaabolib.  vu  ,  cx  Pofidonii fcriptis : mfi  j  KtpZpm  ra  ffl  dnt  tv  1* 

c/["         'zxrtjavonjrctg  iiftir^lotg'  XTt$ri\u  rotcwrlwaiuajitTx 

hxs  dw^Sfyatr  Jtr  rig  ,6T\,  xtffarjmoiKisvlis ,  ui^ctXr,  TxrXnpfiv  tfSi  t%ix!&eiit  t*  ruv  r<- 
vrm^  £  viw  ixx<n  rlw  x^ctv  ijv  «%ov  tsOtidov  ,  K&f  tm^av  tu  XtGag-u)  SuiPOV,foV 
iifumTvv  TTcvp'  avTOtg  X&yjra,  airv(jj\joi  CptXtctv  ^kfxvr^ajt tu>v  vmjpypevm'  rv%oVMl0 
J[t  m  fifciovv  dmjocw.  ytXolov  q  tu>  Qvoiku),  3  aimtcc  •zrcifa  ,  Sig  tKaqng  qfttftac  ovuGcthoAt 
vrapopyuQtvlctg  amxdetv  extS  tcV*  .  totKi  5  -zxrXciofxaTt  r  trvutlual  vrcn  KrXt}fjLUV$* 
vmpQdhXxow'  immostg  dvtntc  J[txvnq  ,  nrayuivctg  J[l  vjq  zriotopijifti 0 

uKiavoc  brm  rtxrotg  wafyoiv  .  Ovk  £  a%  ovS'  0  tyoug  o-wXa  alptcduj  <zs&c  r*i  2rAf 
fivpiSag  rvg  KiuGpvc'  ovo'  ort  d$o£tav  oi  KiXro)  ajxoZvjis,  KajaKXvfycduj  Ta*  oiKtac 
/ztvovcnv,  ht  avoiH9Sop\scn ,  ^  ou  -orXeim  avrolg  trvfxQaUa  <pr}op@*  t£  vSar©*  ,  V 
ompitpo9@*  cpwv'  jJ^  rct^ig  >)  tm  nrXr^fivpiSeov ,  x,  r  rlw  tmnXvXoutvlu 
civoi  yvupj.fiov  ,  cht  tpt>&i  ravTag  rag  dnmctg  Tsraot^etv  <Nc  tKagvs 
cvfA.Gaivovl(&> ,  r^  /x*ii'  aTnt^  atc^ctvicdsa  cpvetKLw  xjw»  rim  vretXtppota*  £  a£>r\a&  »t  5  0 
it  fiovotg  rx-nttt  ovu&aUovaetf  ,  ctXXa.  rotg  mtpcotiavtTtttg  wacn  ,  wug  Ctnt  amfavov  >  °v 
KXarapxoc,  iv '  <p*iot  y$  Txg  imreag  ,  ilovjag  tLu  ttyolov  rx  TxriXctym;  a^tm^ctoTi^* 
yQiwv&geyfvc^tcdBti  tS  7snptKaraX>]Cp^vai'  cvTt  j  tqoxtco  t\jj  kmGaoW <  op<*' 

fxtvlw  ipfiffy,  aKa  MXr^Tcog  v&otxow,  rbjj  %Kar\a»'  £n  V  KaV  r^tpajt  yty¥tv6f 
x,  vrdo-tv  ivavXov  ^  ov  rolg  wXr,ota^v  (tfaovn  ,  9&V  ff  fyaautduf .  Tooxrcv 

)c,£av  .   mctc  rhc/,**tu    /.^  i_   *  iy  **...'       n     <i°  ^    ~       ^  h«.fLi0$ 


Avtfvoxg  fAtv  avJ)»ag  5  ckpltualag  cf[t  •  opoovrag  J\t  tov  Ik  tuv  Xygqptctiv  TxrXitBV  y  1 
QdAXovra  ts  rmf  tavrotg  ,  rx;  EA^t&ss  ivuffivcu  ,  fidXigzt       avrm  Twtf**^ 
y  T«u^tvw  ,  «sti  g  ovvttootfcvj.  Hoc  eft  :  De  Cimbrts  qutdam  ineftl  d^0  J 
quadamfrobabihtatem  habent  non  mcdiocrem .  non  cnim  bac  de  causa  eos ,  ut 
vagarcntur  fedtbus  ,  &  latrociniis  -viclum  qturcrcm  ,  comtulfos  crcdidcrim  ,  f 
cfcninfula  ,  quam  tncolebant  ,  dikvio  fuertnt  ejecli  1  quum  hodieque  antiq^  *jL 
lant  fedeis  5  nufcrquc  ^ugutto  lebetcm,  qui  apud  illos  facerrimm  habebaw  M°  # 
ferint  ;  amtcittam  cxfctentes  ,  rf-  veniam  tllatarum  injuriarum  :  camqttc  Ht*^ 
domumrediertnt .  &  ridknlum  fit ,  WJ  *4/W#  fcmfiternoque  dslui,  quotidie  Wc0 
lingenti ,  iratos  folum  vertiffc .  &  figmentum  videtur ,  f viem  aliquan^  . 

dicam  accidtffc  5  ^^WJ  oceani  accidentia  intendantur  quidem ,  &  remM0i * 

fed ordinc  tamen  fuo ,  atque  modo .  7s[on  rccJ}  etiam  is ,  qtti  arma  adversits  inurtd***0 
ccf  iffe  Cimbros  tradtt .  id,  qubd  Celu  ad  vacuitatcmwctut  fefeadfvefr^  Jp 

fatiantttr  domos  fuaa  aquts  obrui  9  rursumquc  adifceni  3  flurcsquc  eortfflt  ^0 


GERMANliE   A  N  T  I       1 1  »•  II I. 


48 


9«*»  ltHo,ptrtant:quolEphormtrtdidit.  nam  bMabfurddmnadmitti!  cum trdo  tiluum, 

tim  mitU  rmmu  inundationtm  tajfi.  quum  tnim  bis  quotidte  *Shu  acctdertt ,  qut  crtdi. 

Mcfiiundem^umquamtosfienfiffcnatmaUmefftbancmarhrec^^ 

Piqutcum  ommbl  oceani  adcolis  communm?  ^alttUamCttarcbus.tquttttsnarrans 

«*fm  mar.s  Ibcc7an<eis ,c,tatis tquisrefugifft,  & fenefuiffe adfiuXuobrutos  ntquttnm 

'«««*  celeritate  accederemartdctrtbendimus-fiedfienfm,aclatenter.  neque  td,  quodfieret 

a„n,„i.\     .  n  L  ..„.,  mtrnuim  accederent,  perfonarcntMntumpotmt  hts 


l^"g',acprxdonts  adMMinquoquclacumufqucarmtsprogrtiJos.  at>  its  autcm  ummcrium 
h?borumfi„fecoZnominatum,  quafi  Cimbricum;  quum  GraciCimbrosCmmertorumno. 

•  **  adftctrm .  Idtm  tradit ,  Bojos  quondam  Htrcymam  tncolutffc  filvam,  ac  Ctmbros, 
V-m  adea  kca  ft  contuliffint ,  ab  iis  rtpulfos,  ad  lsirum &Scord,fios Gallos deficendifift ; 
i»dtailturiHJ  al,ue  Taur,fc,s,ittdcmGallos;  tumadHtlvtttos  ,aurt dtvtttts ,ceterum 
Y*catos.  hos  auum  vtderunt  M$  majores  Ctmbrerum  opeis ,  latrocinits  fartas ,  antmum  acL 
t'«das  adjeciffl  maximc  Tmtrinos,  ac  Tugenos  5  undque  cum  illis  in  exfcdtttonemfrofeclos  . 
Strabo  equidem  dc  rcmoulllmis  his  oris,cxiis  judicarc cum Pohdonio maluit , qus 
c°iam  in  mari  interno  vidcrat,  quam  pcritioribus haberc  fidem.  quain  requam  vc 
^cntiflime  pcccaffc,  haud  femd  deprchenditur  alias.  hcic  vero  nil  niucxcusde 

aocoloribus.  Omnia  qua;  illeficri  poflencgar,  haud  icmcl adcolac  oceani  Gcrmanici, 
B«tannici  &  Gallia  maximo  cum  fuo  danmo,interituqucexpertiiunt.  eaquum 
ctiani  inter pucros  fatis  vulgara ,  cxcmplis  fopcrfcdco  Qna  vero  rationc  oceanus  in  to- 
um  Gcrmania  litus  intcr  Albim  &  Gallicum  fretum,  magismagisqucjam  mdc  a  mul- 
*  antc  lulii  Cxfaris  tcmpora  annis ,  invedus fuerit ,  fu pra ,  in  expofitione  hujus  Utons 
^  uit;  his  addc   oua:  Diodorus  lib.  v ,  dc  Victi  &  aliis  intcr  Bntanniam  Galliamque 


i  ^oAt«;  Urrcv  ^W^,^^  X^mm.  \^v  J[  «  i^ooi^f 
^  md^  t  hwFihw  «5T-r«W«#.  Hoccfl  :  Talorummodoconformatum »  ,  //» 
^amdam  Uriunnu  adjacentem  wjulam,cui  nomen  rttfis,  defortant.  dnm  entm  fer  refiuxus 
*ntervallumlo:us  tn  medto  dcfcatur,  flaufiris  largam  ftawi  <vim  tranfvctiant .  Infult* 
*eri  hisce  vicinis,  qu.z  Eurofam  Britanniamque  interjacent ,  fecuhare  mtddam  acctdtt. 
fie^o  anidfc  inter]elo  ftr  inundationem  rfius  aquis  offleto  MuUefi  *dp™**- 
^ero  errecifrocationem  mari ,  ingens  loci ffiatium  aquis  defeBum  fentnfularum  ^ctcmrcd. 
dtt,  indeflLumyabincoliscoemtum,in  Galltam negottatores  defcrunt.  Horum  hodic 
lonihil  confpicitur  :  fcd  inful*  funt  pcrpetuo  ac  fatis  alto  freto  cinto  Idemigitur  & 
Cimbrorum  quondam  accidiflc  litori,  nihil  impedit ,  quo  minus  ns  credam  ,  quos  tam 
gravirer  Pofidonius  ac  S.rabo  rcprchcndunt .  Atque  hinc  mfulx  lllac  natae ,  quae  Cim- 
bricai  peninful*  ab  cccidcnte  crebra:  objacent .  Eam  autem  inundationem ,  qua  Cim- 
brorum  ingcns  multitudo  deleta  fuit,  pars  vero,  veriti  ne  omnis  mox  eorum  terr^ 
fluaibus  obruerctur,  (cdeis  fuas  reliquerunt,  magnam  infignemque  fuifle,  acforte 
"omniumprimam,  maxime  credibileeft.  Ea  quando  acciderit ,  difficile  difpe£lu  elt . 
^ x  Ariftotclis  tamcn  ,  qui fub Philippi,  filiique  ejus  Alexandri  imperio ,  annisante  na- 
^mlcfumcircitcr  cccxl  claruit, Eudemiorum lib.  m,cap.  1,  colligiturjam ante, 
vcl  circa  eius  tcmpora  eam  faOam.  namishaudobfcureeaminnuith:sverbis:Oiovo{ 
ijoKtWi^Tijt^TAoWi^TSinArtSeW  ideft  5  quemadmodum  fi  Cclu  fumtn 
at>»is  occurram  flufiitus.  Obcrratio  igituiilla  longinqiiapei  didas  gcnteis,  ccxl  cir- 
ci^r  per  annos  duravit  donec  tandem  in  Italia  a  C  Mano  delcti  fuerunt.  Hinc 
^nftilianus,  declamatione  III :  Cens  majorem  terrarum  fartem  vtclorm  fcrvagata, 
**»t«m  in  Mariofletit .  Vcriffimum  heic  dcprchendimr  cflc ,  quod  Plutarchus ,  m  lupra 
°^vi ,  cx  vcmftiorum  Gixcorum  monumentisrefert  his  verbis :  r*r*s  "« 


9*  PHILIPPI  CLVVERII 

^W^,<3roMo7c  kmxB-etvTuo  fapov.  id  clt  :Hos  ,domo egrcffos ,  non uno  ncc  perpctuo  irn* 
fetu,  verumfmgulis  annis fcmper  fub  vcrporroprogrcdientcis ,  arma  circumfcrendo  peragrajfi 
eonttncntem  EuropA .  Sic  tandem  pofteri  tantum  comm ,  qui  c  Cimbrica  peniniiila  pro- 
grefll  cranr,  in  Jialiam  pervcncrunt. 

Pars  tamcn  gcntis  domi  in  peninfula,  cetcris  profkifccntibus  rcmanfir.  qui  poftea 
JegationcmcumdonoadAuguftummifcmnr,  vcniam  illatarum  quondam  apopula- 
ribus,  fcu  majoribus  fuis  injuiiarum ,  &  amicitiam  pcrcntcs .  Exiguum  fuiffe domi  ma- 
ncnriumnumcrum,  velinde  liquet,  quod  ne  Taciti  quidcm  a:vo  civitas  coium  fuc- 
crcvcrit.  ik cnim  ille  :parvanunc  ctvitas .  Ptolema?us, qui  lx  circitcr  annis, urfiipia,!* 
diclum,  pofl  Tacimm  fcripfit,  nomcn  corum  in  extremam,  versus  fcptcmtriones, 
pcnkfujae  pattcm  compegit5  fex  praeterca  in  eadcm  peninfula  nationibus  conftitutis. 
quas  undc  habucrit ,  autquomodo  tot  numcro  nominibusquediverfa:  in  ram  artfotcr- 
rarum  ipatio  includi  poruerinr ,  haud  facilc  difpicio :  nifi  forte  ilnguk  parrcs  feu  $4 
fucrint  univcrla:  Cimbrorum  civitatis.  Pcninfulam  ipfam  cum  cervice  defcribit  in 
liuncmcdum  :  li  ^fa  fcv  Mv  *  tyttfsfym-  ^lu  tyitf 

r  amn^Kumw  avjw  t,      rVv  t£oZrlV  fyxr  nvm  tclvtJw  i  <b%tfo  1*6**1» 

*™*PW  vtotuux  UGoAai.  id  cft  :  Extcnfw  posl  Albim  :  extcnfo  toit  (<' 

quttur  :  aha  qtt*  fcqmtur ,  maxtmlfcptemtrionahs :  fars  ejus  maximc  oriemalis  :post  cxteft- 
Jtonem  hanc  frtma  cxtcnfio :  dcin  qu* fub  hac  fcquitur :  indc  convcrfio  adoricntem  :  Odbff^ 
amnts  ofitum.  Graduum,  fcmpulorumquc  numcros  non  vifum  adjungere  quia,ut 
ftlfi,nihi)  jmant.  Extenfio  igirur  pott  Albimftnmcn ,  cft  in regione  Eydcr/lcdc  advi- 
cum  Weftcr  Hevcr  .  extenfto,  qtufcquitur ,  ejft  ad  promontorium ,  quod  vulg6  dicitltf 
Bourvcnsbcrg.  qu£rurfHsfcqmtttr,maximc(cptemtrionalis,\\\xnz  promontorium  tf^''*' 
parsejusmaxtmeortcntalts,  eadcmcft,quod  promontorium  Cimbrorum  Plinio  lib.  lh 
cap.  lxvii  ,  &  hb.  iv,  cap.  xm  $  nunc  vulgo  Skage.  pofi  cam  cxtcnftonem  frt** 
extenfio,  eft  peniniula,  in  qua  opidum  nunc  Grimficdc.  qu<e fub  hacfcquitur  iniiil*  4* 
eftobverfa,ubivicus  Wubcl.  adortum  convcrfto ,  in  cervice  peninful*  eftinHoHa«* 


pcniniuiacnaruyrroicmxus  nocmodo:  Avt.v  5  t,vW^v  k&7ixovo~iv  vmp 
2-{««,l.^if,*f.  dlvo-^r  «r4j^w.  «TaKoZa*h'f  ^Axi^J 

iemCharudes:ommumhtncmaxtmcfcptcmtrionalcs  funtCimbri.  His  fin<mli< ;  fedeis  & 
ligno  hoc  modo  :  Supra  Saxones  ab  occidente  ait  eflc  Siguloncs  •  id  cft  ^fupra  ocri** 
talcm  Saxonum  partem  :  nam  fupra orientalem  partemeft  marcipfum  ad  Kiel^ 
opidum.  igiturhisfinibuscosincludo:aboricnte,mariSvcvico;abocca(h  occanoj^  . 
mcndie,  ifthmo  totius  pcninfulae:ab  fcptcmtrionibus  alioifthmo  quicftinter^ 
opida  ^ppenrade ,  &  LutkeTundercn.  Maxime  omnium  fcptcmtrionalcs  fucrc 
3d  ?m*lomm  Pwmqntorium.  his  tnbuoomncm  regionern , 
pcninfiila  6c  ipfa  vulgo  diatur  incolis  Wcnfuffcl.  Jnfra  Cimbros  fuere  ad  occa^ 
fundufi,  ad  ortum  Charudes.  homm  igitur  hneis  cingo,  ab  ortu,  Svcvico  inaA  ab 
feptemtnonibuscuripo,  qui  WcnfufijcUanam  rcgioncm \ mcridic claudir  :tbocfl**i 
cum ,  m  quem  eunpus  cfFunditur :  a  meridie  flumine ,  quo  advcrfo  irur  cx  didto  W  ^ 
pagum  Hald :  inde  vcro  hnca  ad  marc  Svevicum,  &  vicum  Kallcc.  Fundufts  autem  > 
mitcis  ftatuo,  ab  feptcmtnonibus  didum  lacum,  &  ifthmum,  qui  inter  eumdem  ^ 
&  oceanum  confpicitur ,  in  quo  vicus  Silkirck  :  ab  occafu  oceanum  ad  vicum  uft^  , 
W^:amcridichncam,abhocvicoadvicum  HaU:mde  ab  ortu  didum^in^^ 
ac  lacum.  Infra  Fundufos  at  Charudcs fuere  Chali.  hi  igiturabfeptcmtricnibusp^ 
dittis  lincis  claudunrur :  ab  orru,  mari  Svevico  j  ab  occafu  ,  occano  j  a  mcridic  flum^ 
quodapudvicum  Holm  occanoadfunditur  5  &abciusfontc,lincaad  opidum  M  < 
dudta;  indeanguftomarisSvevici  iinu  .  InfraChalosfuercC^W/  quorum  term^ 
afeptcmtnombusmod6defcriptusca:4  meridie  duo  funtamnes  Nipfa  & 


GERMANI/E  ANT  IQ^,  LIB.  III.  9, 
*  occafu  &  ortu,  duo  pnefata  maria.  Inter  Cobandos  &  Singulones  mediifuere 
SMingii.  horum  limes  a  fcptemtrionibus duo  P^>aanumlna  :abocca&^r  u, 
*>o  dicfa  maria :  a  meridie  ifthmus ,  qui  Sigulones  a  feptemtr.on  ,bus  c  a*.%« 
hic  eq„idem  aptiflimus  modus  vifuseftd.v.dundi,  ex  mcnte  Ptol  mz,  C.m^cam 
Peninlulamin  vn  populos.  at  utmm  illi  fic  mcoluennt  anvero sutplei.quean hi 
quoque  petverfo  ordine  collocati  finta  Ptolcm^o  h.audfac!leS™^XPn" 
quiotibus  tamen  quia  prorfusfalfuseft ,  de  rcmot.fllm.s  cur  e,  qu.dquam  c^dam ,a- 
tionem  non  vidw.  qL  hodie  rcgioad diOum  lacumeft,vulgan  vocabulo  Sallwg; 

^^tZ>T^^^™«*  *™  Cimbrosqueponi- 

qr<  efle  adpcllationem,  ^^^^J^ ^^mt^t 
t«rta,  qu*  Anvufo)  ?lia  cxcmplana  <^4»g'ta)  atcnur,  v««  »  jVJVt,  n.,~tir,r 
fina  iLprolincL  lutarum  &  Saxonum  ferhtbetur .  Cm  ^V^^J^ 
Ethelwcrdus  e  reeia  Saxonum  ftirpe ,  his  verbis :  t^tnglta  vettufta  eliinter  Saxonei, 

"«ithby.  Hinccgocrediderim,  omnium  illorum  vi  populorum,  quoshaccademtc 
8'onecollocavitPtolcma:us,communcfiiiflenomen  lVT*.  _ 

HaOenus  igitur  de  Cimbrica  peninsvla,  &  ant.qu,Qmu    ,us,nco  s 
I  M  b  r  ,  s .  q„i  primi omnium  Gcrmanorum,  per  max.mam  Europs partem,  v.an- 
ciaarma/ccxL^ 
tem  quaiivemnt . 

Cap.  xxiii. 

De  InsvLIS,  ante  Cimbrorum,  Saxonum,  Chaucoruml 
Frtfiorumque  htora  fitis . 

^ErrisGe^ani™ 

indicavi.  Dcrcliquishinc,adCimb,ommufquepeninfulam,ficPhnms  b.  iv,  cap. 
*m  :  Promon,ormmCimbrom,excurrens  inmarialo»ge,fentnfulamefftcit,qu*^ 
'rts  *ppt/latur.xxu  I  inde  i»fuU,Roman. armis cognit*. earum  nobtWtm*  Burcbana,to' 
("rilLoBru  dttla,  a  frugu f,mil,,udineJ}onteprovenientU;ttem  Cleffarta,afucanomtlu 

«appeuara,  a  uarvari*  siy        ,£       '         \\tnv\  •  macna  llla,  quam  fupra  memo- 
brorum,  Saxonum,  Cauch^.Fnfiommque^ 

rav. ,  ocean,  mrupt.one  efiette.  Nom ma  h*en^  ame  oftia  Albi» 

Baltrum,  %o'der»j,  sljfe»,  /«>,  Borkum ,  Rottum ,  Bofch,  Schtemontckooge ,  Mnd, 
Scbef/wl  Cog»itIhJLmniBoma»orumarmu,  quum  pnmum  DruiusdemT.be- 
tius  mox  Gcrmanicusha^clitorapra^ternavigatent.  B  VRCH  A  N  A  ,  Sttaboni  vocatur 

f  iabelexvuonata.  Vctum  hujus  vocabulum  ex  hoc  Strabon.slocoa  Stephanocua- 
tur  undecermmfit, in Stiabonisexemplaribus .        mZf%£o  ZZ 

hanc  tfnim  Sttabo  inter  omneis  rdiquas  nommat ,  quia  clanfl.ma  :  u, u le  ^joqg. 
JoqucintcrrreiSnobil.ff.mashujus  litonsnumerata  Hanc  f^^S^S 
juteoftia  AmiGxamnis.vocatur  Borcbum  &  «^Xil  lS 

Hicron .  Verrutius  tunim  in  ea  etiamnunc  confpic.  trad.t ,  cu,  \  ulgans  adpelia  10  bet 

B^.^hiideeovocabulodilccrepotuenm^tamcnlubcnnfl^^^^^^^ 

tc  fidem  habeam.  ^ftuaria  Mionun  Chaucoiumque  Dmfumnav.gafle  atque 


3o 


PHILIPPICLVVERII 

jpfum  Amifiam  intrafiTe ,  in  quo  navali  pugna  iupcravit  Bruclcros  $  fupn\  dcmon* 
ftratumcft.  igitur  haud  vana  funt  hxc  quatuor  argumcnta :  idem  litus;  idcm  amnis 
oftium  $  nomina  planc  cadcm  Fabaria,  &  Boonhuys  ;  itcm  horchum ,  &  Burchamq^od 
tamcnipfis  incolisfuit  Burcham^  poftca  Borchom  ,  &  Borkom ,  &  tandem  Borhm.fc 
qua formationc  fupra  lib.  i,  cap.  xi  1 1 ,  difienum  cft.  Vltra  Albis  oftium  fitaejfl- 
liilae,  uinc  maxime  Roman.  armis  cognitae  fuerc ,  quum  Germanici  Calaris  claflis 
tempcftarc  circa  hxclitoradisjcdaclTet.  dcquare  Tacirus',  annal.  11 ,  in  ha.'C  verb* 
narrat :  u&ttatc  )am  adulta ,  lcgionum  aiU  itinere  terreftri  in  htbernacula  remijj*  ;  furti 
Ctfir  clafii  impofitas  fer  flumen  Amifiam  oceano  invcxit .  k^c  pr/mo  plactdum£for 
tnttle  navium  remis  ftrepere ,  aitt  velis  impellt  :  mox  atro  nubium  gtobo  effufa qrando ;//' 
mul  variis  undique procellis ,  incerti fluclm pro/J-e£tum  adimere ,  regimen  impedtre ;  rnt" 
lesejue  pavidm ,  tjr  cafuum  maris  ignarm  ^dttrn  turbat  nautat ,  veiintempefihejtt^ 
cfftcia  prudentium  corrumpebat.  omne  dehinc  coelum  ,  ey  mare  omne  in 

auftrumceps 

quitumidis  GermanUterrts  yprofundis  ammbm ,  immcnfo  r.nbtum  traftu  validw ,  &rt' 
gore  vicint  f  ptemtrionis  horridior ,  rapuit ,  disjfcitque  naves  in  aperta  oceani ,  aut  infi^ 
faxis  abruptas ,  vel per  occulta  vada  infestas.  quibm  paulum^  agreque  vitatis ,  posl(\u0 
mutabat  rfim,  ebdem,  quo  ventm  }ferebat.  non  adharere  anchoris ,  non  exhaurtre  iMurn' 
pentisundMpoterant.  equi,  jumenta,  ftrcin*  ^etiamarma pr.tcipitantur^  quo  levare^ 
ulvei ,  manantes  per  latera ,  & fluclu  fttperurgente .  <$uamo  vtolcntior  cetero  rrrart  octtl' 
nm ,  rjr  truculentta  cceti  prtfiat  Germania ,  tantum  illa  ciades  novitate  &  magnittt^" 
excefitt  5  hofiilibm  circum  litoribm ,  aut  ita  vaffo  ejr  profundo ,  ut  credatur  noviflM** 
ac  jine  terris  mare .  Pars  navium  haufid  funt  •  plures  apud  infulas  tongtus  fttas  ejey' 
milesque,  nullo  iltic  hominum  ctsttutfame  abfumtm ;  nifi quos  corpora  equorum  eodtn)  t»\ 
tolcraverant.  feta  Germanici  triremis  Chaucorum  terram  adpulit.  quem  per  orn#tsil 
dies  noclesque  apud  fcopulos ,  ejr  prominemls  or*s ,  cum  fe  tantt  exitiireumclamit^  • 
*vix  cohibuere  amici ,  quo  minm  eodem  mari  oppeteret .  T indem  relabente  tttu , 
dante  vento,  clauda  naves ,  raro  remigio  *  aut  tntentis  veltibm ,  cr  quxdam  a  validiort 
tracl* ,  revertire.  quas  raptim  refetlaa  mifit ,  ut  fcrutarentur  tnjiilts.  Collefli  ^jj? 
plerique,  multos  Angrivarii ,  nuper  in fidem  accepti ,  redemtos  ab  interioribm  reddt^  '  ^ 
quidam  in  Britanntam  rapti  3  &  remifii  a  regulis  .  Vt  quis  ex  longinquo  revenerat, 
racula  narrabant  •  vim  turbinum ,  &  inauditas  volucres ,  monftra  maris,  ambigtt^  ^ 
num  ejr  beluarum  formas :  vifa  ,five  ex  metu  credita.  Ad  hxc  Lipfius  :  Certe  non* uitj 
esJ  tyrannm  GermanU  terr*  •  nec  vicinm  fptemtrioni  5  cui  recla  tinea  dtBans ,  &  A^ 
werfm.  adde  quodauftro  turbante ,  vix  efi  ut  naves  ex  ora  Trifiorum  in  BritannW^ 
fiantur.  Parumfc  maria,  vcl  oceanum  navigafte,  oftendit  Lipfius.  Fgo,  inC5?L 
pericula,  qux  hoc  vento  fpirantc  expcrtus ,  meminimequondaminipibbcuf^.  ' 
circa  aequinoclium  vernum,  in  cxtremum  incidiflc  vitae  pcriculum ,  quum  aliq^°rC1 
navem  ,qua  tunc ,  mare  Svevicum  &  Viftulae  amnis  oftium  pctiturus ,  vehebar ,  at 
ciffima  perirent  tempeftate  naves  5  plurcs  vero,  malis  deieclis,  falutem  contra  tur^lfl 
procellarumqueviolcntiamqua?rcrcnt.  Et  quomodo  ncgaveris ,  auftrum  m  ^ 
feptemtrioni  efte  vicinumjquum  omnis  Gcrmania  feptcmtrioni  fubjecla?  ^  ' 
quid  mirum  fi  relabente  *ftu ,  rjr  vento  jam  fecundante ,  id  eft ,  mutata  regione,  ^ 
temtrionc,  vcl ab ortu aeftivo flantc ,  quxdamnavcs,  in  feptemtrionem  vcrsrlSid^ 
attae ,  mox  in  Britanniam  raptae>  In  infcriorcm,  five  citeriorem  infiilae  partem  ft^ *  a 
fatas,  perfpicitur  cx  eo,  quod  reguli  cas<]crmanico  remiferunt : quod ulcetiores  ^ 
erant  fa&uri5  quidpe  quibusparum  commercii,  pammque  amicitix  etiamtun1^ 
cum  Romanis .  Proinde  moneo ,  ne  quis  tcmcre  aliquid  in  his  aucloris  verbis 
tcntet.  De  fcopulis  tamen  ad  Chaucorum  terram ,  rede  auftorcm  raxat  Lipfius*  ^ 
quidpe  illic  cxflant;non  magisquamin  rcliquooceani  litore,  ad  frctum  ulqtlC 
licum .  Ego  vero  crcdiderim,  quia  infulc  Romam  refcrcbantur ,  faxis  abmpt^ ,  €*  ^ 
rcrum  Gcrmanicarum  fcriptores  opinatos ,  omnc  Jitus  illud  Germania;,  ^0^1^ 
rupmm  cfte.  At  infuU  faxis  abrupt*  vifuntur  contra  hacc  litorapracipuaeduae^J^ 
rum  altera,  Cimbrorum  pcninfula?  objecla  ,  laxa  abrupta  habet  ab  occalu, 
nautis  practcrnavigantibus  Rode  clif  di6ta  :  altera  ccmra  Albis  oftium  Pr0juni 
vulgari  nomine.  Heilige  land ,  tota  ferme  niJ  nifi  faxum  abruptum, 


GF.RMANI/E  A  N  T  I  L  I  B.  III.  97 
«iam  eminentem  &  meridie  prope  habctj  &alium  hem /cori.ltmi ,  abeadempane, 
fi>bnndislaieniem.  Hanc egocumOnelio  Actainiam  Phmic&arbttror.quia 
«otabilius  ab  auctore  noltro  defcripia  ,  a  Plinio  eriart  inrer  nobmffinias  refenur. 
A  v  s  t  R  a  n  .  a  m  PJinii ,  five  Glissariam,  Oretelius  pn.at 
«ntehmsCimbrofumj  quia  -^r«,ur  ihe  ait,  Germanis  ci\  gttjfum ,  ^  fiuct. 
*•>»>.  ategoproximam  hnicintclligeremalim,  qu*  vulgo  vocatui  a/rW,  vceabulc» 
haud perinde  ab  ^iuRrtnU  nomine abludentc.  Goropms  nefao,  m»  rfto» 
>»i  libidine  u.iis.ubi  in  Gotodanicis  iiiis  ^eianiam  eamdem  effe  &  ^rjmtam 
\  Hinio  oftendere  eonatus  crt ,  ad  V.flula  oftia  &  Danorym  ncmcn  vccabula  e,u  e- 
N«ens:quafi  huc  ufque  Romanorum  pencmverTht  m.h.es  atque  clafies.  Mnum 
6ne,  vhum  alioquin  admitandi  ingenii,  dodtrin*que  incshaufta,  tam  .mpetiturn 

^Rcmanammfuiflc.  ti«,*^«r«v^^S 
»««  mtmitndi.  quod  quamvis  ilk  m  alios  faipfcrit ,  tamen  *«^facipfini 

•  opwibus  propiife  ac  vcre  dici  poteft .  Pars  navium ,  mqntt  noficr  ,  WA< 
'HiifLLg.usft*^.  mksqn,  nullo  iUie  bmtmm  lul,^jTjjTZ\ 
"ifiquos  corporaeJorum,,odem  cltfa  toleravtrant.  Hac  dc  Auft.an.a,  & ea,que  Stl ( yul- 
86  vocatur  ,  &  proximis  inlulis  ,  Cimbrorum  lhori  cbjacenubtis  maxtmc  d.ci  a - 
bitror  :  nin,ha  «r«/«W4»/*  funt  j/S«**W  *W«  eft  ft/f.  Haudprcc.l 
contincntc  fuifle,  indicar  auftor  dari  his  xt&K-.bMUbm  cmum 

2o*.ff/>,  ^.«A^,  „  «*///»»•».,  et >?*■«■  «™  quidpeabortnfue- 

«nt  litora  ambromm  pammamicf,  feupammfida,  licetad  Auguftum  dona  m- 
fctant:ab  occafu  ac  feptemtrione  vaftiffimus  oceanus  Gcrmamcus  r pcr  qt.em  ?»/- 
Gniftrorfus  /»  ",//'•  Ceterum  Ptolem^us,  m 

*  infnlis ame Gcrmanicum  litus, inter  promontonumCimbrotum  &  Hnum fthou 
oftium  projeais,  apudaudores  reperio. 

C  AP.  XXIV. 

De  antifu  SvEVIA. 

HActenus  primam  partem  Germania-  fuat  auftor  nofter  peregit ,  Rheno  Sala  af 
que  Albi  Chalufcque  amnibus,  aeiinu  Codano  fhuram.  in  qua  fanscertis 

hmitfbuWfque^ 
manomm  bella,  &  dc  bellis accurata  fa^mroQn^^„,^"'?An^" 
.  taa.cpatinnmverfumuno  vocabulo.proprio  ac  pcculian.dicitu  S  v  ev  » ab n- 
locolis  S  v  e  v  t  s.  in  qua  jam  omnia  obfcuriota ,  ita,  uu  non  modo  certi  hm.  es  fingt.l  s 
popuhs  conftitui  nequcant;  fed  quxnam  interfejunftafuer.ntnat.ones  ,  haudtacile 
dixeris.  Verum,  fi  Aon  inomnibusipfumfcopumtangcreconungct.conandumra- 
nien  quam  proxime  accederc . 

ipfum  tcrra;  Svevi*  vocabulum  antiquifllmis  ufurpatum  audtonbus  re- 
perio  noftro,  in  libro  de  Germania  :  ffie  Svtvu  fnk.  Dioni  Cafiio,  lib.  lv, 
de  Drulb  loquenti  :  «oSAS»  rfr  ;  <-M  Svtvhm  tfiue  frogrejjue 

'8  Pofteriores  ctiam  auftores  crebro  Sveviam  ncminamnt ;  fed  cani ,  qu.-e  mi- 
nima  tantum  pars  ft.it  ejus,  quam  nunc  indicabo  :  de  qua  poflea  m  Hermundu- 
ris  dieetur  Pc  magna  igirur  illa  Svevia  ftc  nofter ,  in  difto  libro:  Hgrtc  dt  Svev* 
KAhtndum'.  quomm  non  un*  ,  ut  Ctturtm  ,  TciJerorumve  gem  ■  m^ortm  tmm 
"  ,  .Ji..,  ««minibtMttt  dllcretl  ,  auam- 


cerm<i»U 
quam 


lum.  quorum  non  un»  ,  «>  ,  — --  ,  =       j,r..,i  „..,m 

mU  Lttm  obtinent  ,  proprit,  adhuc  nationib*  nomtmb^ut  #r«  ^ 
«  /WW«»e  w««»r  •  Ita  fane  eft  :  ttiplo  majorem  pattc  .U  q.« 

haaenus  explicata,  obtint.emnt  partem  Svevi  ,  ut  qm  ab  Albi  ac ;  Sah  Ctohoc- 
«joc  amnibtis,  adViftulam  flumen  ufquc , intcr occafum  ortumquc, 
vcroacfeptemmones,  a Danubio amnc  adoccauum ulqucglaaalan extcnii fuenmu 


9$  PHILIPPICLVVERII 

Cum  Tacito  fenticns /Ethicus,  Cermanta  9inq\iit7  ubiplurimampartem  Svevitenent) 
quorum  omnium  gentes  funt  liv. 

Fines  igitur  univcrfo  Sveviae  fuerunt  ifli :  A  feptemtiionibus ,  pracdi&us  oceanus, 
qui  &  feptcmtrionalis  cognominatur.  ab  ortu ,  idem  mare  ,  ad  Cimbrorum  ufque 
peninlulam  j  quod  inter  Germaniam  &  Britanniam ,  dicitur  Germanicum :  &  Cim- 
brorum  peninlula  fuerc  fauccs  finus  Codani ,  five  maris  Svevici  ;  quod  &  ipliim  a  gentc 
accola  nomcn  habuit.deinde  Chalufiis  Billiusquc  amnes 

:indcAlbisacSala,adopi- 

dum  ulquc  Salefeld :  hinc  linca  ad  Mocni  Radiaciquc  conuflcntcis  :  indc  Moenus,  ad 
Rcdonitii  ufque  confluentcm ;  &  hinc  Rcdonitius,  moxquc  /Efchius  :hinc  linea  ad 
opidum  Kdnigsprun  du&a:  a  quo  Brentius  amnis ,  ad  confluentcm  ufque  Danubii-1 . 
A  mcridie  Danubius ,  ad  opidum  ufque  Hungariae  Vaciam .  Ab  ortu  Sarmatici  uton- 
tes  ,a  di&o  opido  ad  Grani  amnisfontem  extcnfi.  inde  Ilercynii  montes  ac  filtw 
fontcm  uique  Solae  fluminis  5  &  hinc  ipfum  hoc  flumcn,&,  in  qucm  id  evolvitur,  Vnm* 
la  amnis,  ad  marc  ufquc  Svcvicum.  indc  ipliim  marc,  &  finuscjus  qui  vocatur  Botniciis, 
ad  opidum  ufquc  Botniae  Thorn.  hincflumen ,  quod  e  lacu  fupra opidum  S*  \^»™ee 
profluit :  &  indc  linca  ad  lacu  Album.  hinc  iplc  lacus,  &  cx  co  profluens  amnis  in  malC 
Album,  five  fintim  Granvicum  admareufq;  feptemtrionalc,  cxtrcma  Svevia:  clauduflt» 

Rcgioncs  atque  dominia  tam  vafto  tcrrarum  fpatio  hodie  varia  :  Sveviae  hodierfl* 
pars,  qua  opida  Dinkclffuhel ,  &  'ZQrdlingen  ;  Palatinatus  fupcrior  ,  Voitlanu^ 
Mimia,  Saxonia  fupcrior,  Bojohacmum,  Auftrix  pais Transdanubiana  ;  Hungari*  lt^ 
pars,  ad  di&os  ufquc  montcis  Sarmaticos ;  Moravia ,  Silcfia ,  Lulatia ,  Polonia  C"vl 
lana ,  Marchionatus  Brandoburgicnfis ,  cxcepta  ca  parte ,  quae  cis  Albim ;  Ponicrd  \> 
Cafliibia ,  Pomcrania ,  Mekclburgicnfis  ducatus .  tians  marc  autcm  Svevicum ,  ^anJ 
partcs,  quibus  vocabula  Bleking,  Skane,  &  Halland ;  indc  Svcdia ,  Norvagia ,  Botniao  - 
cidcntalis,  Finnomarchia,  Scritofinnia,  Lappia,  &  Biarmia. 

Antiquarum  vcro  gcntium ,  nationumque  nomina  in  hac  Svevia  a  Tacito ,  a  1 
quc  au&oribus  numerantur ,  cis  mare  Svcvicum  Hermunduri ,  T^arifci ,  'JM*rCOtnAli  ij 
^uadi, KjMarfingi,  Burii,  Semnones,  Lygii,  Burgundiones ^Gothones,  Lemovii  ^X^CP\! 
Xugii ,  Carini  ,Langobardi,  Deuringi ,  Caviones ,  K^ingli ,  Varini ,  Eudofes ,  SvaT  1$ 
T^uithones  :  quibus  accedunt  alienigenae  Ofi  atque  Gothini.  trans  marc  Svevicu 
Sitones  atque  Sviones ,  magnae  gcntcs  ,  pluribusque  nationibus  diftin&i.  ^tnlCl1 ' 
ut  fupra  rclatum,  Svevorum  gcnteis  in  univerfum  tradit  fuifle  L 1  v . 

Atquc  hi  cquidem  Taciti  acvo  Svevi*  fuere  fines.  at  antca,  fiib  Ca?faris  Auf^jP' 
principatu,  quum  Marcomanni  Svevi  adhuc  Rhenum  adcolcrcnt,  &  prcximc'1^ 
Scdufii  ac  Harudes,  itidem  Svevi;  Svevisefinis  abhacpartc  fuit  Rhcnus.  Hos^ 
populos  non  in  Bojoha?mo  demum  Sve vorum  fortitos  fuifle  nomcn  ,  fcd  jam  ante* 
ad  Rhcni  ripam  obtinuiflc,  patet  ex  Strabonis inde  nato  crrorc,  lib.  vn  ^^^JS 
vcluti  pcr  ncbulam, accepiflct,  Marcomannos  quondam  Danubii fontemaccoluJ » 
fua  autem  aetate  fcirct  cos  Bojohamum  incolcre :  poft  defcriptionem  Bojoharmi , 
fubne&it  verba :  eVj  3  vti.ijo-tov  ctvrnc  %  74  t£  fspx  Ts-yj^^  ^  jJ  tS  vluuis.  id  eft  :  Buie 
conterminud  esl  fons  Danubii?  ejr  itemfons  Rheni.  Qui  ingens  lane  eft  error  5  ^qq» 
fons  Danubii  a  Bojoha?mo  cc  ampliusabfitpafliiummillibus.  Scd  omnis  fcrfl36  uC 
mania  Strabonis,  nil  nifi  perpetuum  <r<p*Af*a.  Ibidcm  paullo  ante ,  haeccjus  £ 
verba  :    t*ut?  J[*  i<n %  b  EpxttJ^  fyvpst;  ^&rav  ^anZuv  tQvv  ,  S oixovvr*  *** 
Jpvpis  (h  $  M BflWoy,  rV5 MaooZxh @ct<ri*aor      ov £jfc«y@-  tojwv  aT^hc,  Ti 
UcftGZ  <zsKeiisg,  5      rigofAo^vetg  Uvra>  McipxspeLvvisg*  tmpj      TOisite.kyfA****?®' ^ 
ioY^f^T^^^M^^0^'  vt(&ySL2tvfylit,  yivtp^rZnvw  TxZ&ar*' 

QuV  j  tSvM&VOt,  *j  KrXTHtTjjoUr,  <5TO>ff  0%  Gt77BV  >  AX[)4iiS  T0  fJli^C  iOv©*  ,   Kj  AtfAO&M*  ^  ^ 

-nvcet ,  Xj  BispyiSvMavcK ,  %  1&vig  ,  ^  Tuv  ZvfjGov  ctvruv  fiiyi  tfa©*  ^ifivavcv-)  ^  }$ 
ye  rZvXisfiZuv,  oog  fyqv,  tQvy,  'Q.fAtv  ivng  oikm  ,  S^'  «WV  t5  tyvftrs  ,  Kct^Tns  0  ,  w 
Sav ,  oftoyt,  rolc,  Ttruig .  Mtytfvv  ptv  rb  ruv  2«jf€«v  ifa©*'  Afjttet  y>  ctm  *r5  v*^^ 
t5  AvaSj@^«  ftio©*  J[t  %  ctvrm  £  zsri^v  t5  A*!aSj@«  vtptj,  Kajzt7np  EppovSoooi,  *)  ^ 
xJGapSot.  ideft :  In  hacGermania  esl  ejr  Hercynius  falm ,  &  Svevorum  gentcs  :elu.» 
/juddam  in  ipfo  habitant  faltu :  {in  quo  esl  ejr  Boj<emum , CMarobcdui  regia  :  in ^eplt  gfpta 
tum  cum  alios  complureis  tranj?ulit,tum populareis fios  Marcomannos.  Rowa  enim  ^^Jj 


GER  MANI£   ANTIQ^  tlB.  III."  9» 
aMefcem  egit,  &  ab  AuguJto  hnefciis  adfetlus)regmm  occupavitj  ac,tr*terjam 

&dnsJexLsvcLumlcntc,magnam«^ 

cum  cfle  lercndum  infra  in  fingularum  nationum  exphcauonc  patcb.r .  m  dictisvcTO 
**isfalfu^^ 

Ca=farisaliommquc  cntentia,  computavit ,  ut  fupra  ofienfum  cft.  fccundus  cnoi  eft, 
«atus  quod  audiverat  Chattos  ad  Albim  ufque  pertinere ;  ultra  hos  veio  cfle  Hermun. 

rmtamenrarseorummultotnaxhna^ 

luccit .  Atoui iofc  Siiabo Scmnonas, ab Albiad Vartam amncm pert.nenteis, & Mar- 

comannoX  -S^^^^^^^^^S^ 
«um  in  ripa  Er.nubi, ,  in  Svevorum  numeratgente.  &  dc  eadcm  J^T^f^S 

^^^^ 

&  aitTn  ib  Tv  c  p  f .  :  Suferiora  autem,  inter  Danuhum  &  HercWum faltum 
air  m  iid.  iv   cap.  x  i       f       Germanorumaue  ibi  confmum  ,  campos&fkn* 

*%«  f  «mmm ,         w  &I^Z!il  d  rLens  eos.  a-verd  Baslarm  tenent , 

•  j>«r«  «7 ,  i  ,  <™'  M^ravia:  flumcn,  fuo  loco  patebir. 

(?«*«*.  Marum  efle  nun :  c*-*,  J^Tsvevte  5  &  fcit  iane  quondam. 
H«nc  equidem  Plinius  termmum  afa '  h* J"J^  ™  oreQu'adommnomenadC  u- 
^ntefcxtum  prineipatus  T.bcn.  annurn • ^^^SSuaSbusdemonftrabo.  Pto- 

nren  unSrnem  Cepcrit,itcm  qua  occafione,vcl  causltot  vaibifimo  terrarum  fpat.o 
natCsin^^ 

rnenfum  monrium  jugum  in  ^^^g^^S^&^ 
S  E  v  o  Romanis  auftonbus dtftum ,  cu, jamuKk  &  amnis  Ptdem:ro 

Svionvm,  five  Sveonvm  magna  B«j^F Cod5numfefceffunden&: 
^S^  Svevus,  inG^^^^™^^^^,^ 

SprTmum^^^ 

Svevorum.  Sed  ea  de  re  plura  fequenti  capite .  , 

Ceterum  nomen  gentis  apud  Strabonem ,  in  loco  fuprk  c.tato ,  quater  lcgitur  obh- 
quo  cafu  zWW  ,  quafi  vocalis  «  idem  heic  vakrct  quod  apud  Lar.nos  ««.  at« 
fcriptio  Straboni  inufitata:&  ceteroqum  m eodem l.bro poflea ,  l^novrffimea^ 
B«o,eftvox  Ubioque  IV  redmscafus  2„'C«.  «qmb|Bai^«^^ 

quis  Ujis  «corrigoin  0  •  APud  Ptolemzum  quoque  lex.es  le g''^^';fta™ 
Sx-JGac  fine  „  at  ouia  ibidem  legunmr  ^y^ufSa,  quorom  pouca  cam> 

3oobhquu;  SL5  &  X-S  «JM  .  cujus  voabulum  dcnde  bis  ^Su  i 

Ubicjuelego  ouj|. 


Mb  PHILIPPICLVVERII 

Cap.  xxv. 
*De  Semnonibvs. 

INprima"  partc  Germaniae  au&or  nofter,  afontibusRheniadoftia  versus  progre- 
diendo,  alias  lubindc  arquc  alias  certo  ordine  nationcs  lubtexuit.  idcm  polt-i 
fa&urus  eft  in  Danubii  ripa.  at  heicSvevorumgenteisdefcriptuius ,  primum  M- 
bis  ripam ,  proximaque ,  ad  Billiumufque  Chalulumque  amneis ,  Fcforum ,  iivc  Saxo- 
num rcrminos,& mare Svevicum decurrit ; initio dutio a  Semnonvm  gcntc,proxi- 
ma  Bojohamoac  Marcomannis  Hcrmundurisque,  quos  poftca  in  Danubii  ripa  eft  & 10 
cenfurus.  Sic  igitur  de  illis  in  libro  de  Germania  :  Vctuftifiimos  Je  nobiiifiiwMf' 
Svevorum  Semnones  memorant .  Hos  eofdcm  Strabo,  lib.  vi  i ,  Graco  vocabulo  adpcl- 
lar  itpaya^;  &  PtolcmJEUs  Se^wfoef  . at apud  Vcllcjum  Paterculrm,  lib.  n,*unt 
Senones  5  voce,  ut  egoopinor,  vitiara*  pcr  impcritum  aliqucm  librarium ,  cui  notiusfl^ 
Senonum  GaSorum  nomen,  quam  Semnonum  Germanorum.  ncc  difficulter  tarrtfU 
litcra  m  vcl  omitti  incuria  potcrat ,  vcl ,  fi  linca  «fuper  litcram  pra*ccdcnrcm  t 
tara  fuit,  ab  alio  non  obiervari .  Taciti,  Strabonis,  Ptolcmaciquc  lcfipturam  adferjt 
&  Zofimns  lib.  1 ,  in  his  vcrbis  :  Max^  $  Ketoii^  yyuvlouro ,  ^n^ov  $> 
Aoyiuvae ,  ZQv(&>  rifpetvixzv'     Kxlccyuvioufiiv^1 ,  j£  Ittpvavet  Tj*ytf[vaq  5  ctjuet  * 
rov  txtuv  yyxpiw  >  Ikitos  tbifctTO.  id  eft  :  t^Jcreis  pugnas  certavit  ;  primunt  con^ 
Zogiones,  gentem  Gcrmanicam.  qutbm  devifth,  quum  Stmnoncm,  eorum  ducem,  curnf»6* 
vivum  in  potesJatem  redegijfet ,  fupplices  faclos  in fidcm  recepit .  Logiones  fuere 
qui  Lugii  Straboni  ac  Tacito  dicuntur,  Scmnonibus  propinqui.  undc  veri  fitfim1 
Semnonemfuiflcadpellatum  hunc  Lugionum  duccm,  quia  cgcntccrat  Scinnoru101' 
Tot  igitur  ac  tantae  quum  fint  pro  hoc  vocabulo  contra  unicum  illum  Patcrailij0" 
cum  autioritates ;  fatis  cgo  mirari  nequeo  vecordiam  eorum ,  qui  id  apud  ditios  auuP" 
rcs  corrfgcndum  putant  e  Patcrculo  in  Senonum  nomen,  ea  ratione  adducli,  <3U°^ 
Germaru  ifti  Senones  a  Senonibus  Gallisorti  videantur.  Egregialaneac  dotia  argu- 
mentatio  ,  cx  vocabuli  fimilitudinc  defumra  quae5cadem  efficiet,  uti  ^ 
Belgae ,  Nerviorum  quondam  clientes ,  ab  Alpinis  Centronibus ,  CMarfi  Gcrmani  a  ^ 
ItaHcis  CMarJis^  Cimmerii  Afiatici  a  CimbrU  Germanis,  Saxones  Germani  abAua* 
ticis  Sajbnibu*  (quonim  an  fatis  fanum  incorruptumque  aptid  Ptolemseum  fif  vof' 
bulum,  folus  Deus  noverit)  innumeraque  alia  gentium  diverfiiTimarurn  vocabui^ 
ab  fc  inviccm  dedutia  eiTe  videantur.  quorum  tamcn  ratiotamfalfacft,quam  °*u 
falfiflima.  Sednugis hujufmodirejctiis,fines  Semnonvm  defcribantur.  Au< $  . 
nofter  ditio  libro  de  Germania :  ^djicii  aucloritatem  fortuna  Semnonum.  centui»fAi 
habitatur.  magnoque  corpore  efficitur ,  ut  fe  Svevorum  caput  credant .  liigo  ^^tc\0  * 
queampla  fuit  eorum  civitas .  Hermunduris  fuifie  finitimos ,  docet  Paterculus,  °* 
libro :  Denique,  quod numquam  antea fpe  conceptum ,  nedum  opere  tentatum  erat , 4  ^,40 
dringentepmummiliariuma  Rhenoadfumem^flbim,  cjuiSemnonum  Hermundut°r^tt 
que  fines  prdterfluit ,  Romanus  cum  fignis  perduclm  exercitus .  Hermunduros^.^ 
Salae  amnis  confluentem  &  Bojoharmum ,  Marcomannorum  fcdcm ,  tevam  a^refja 
Albis  ripam,  infra  oftendetur.  ex  dextra  igitut  ripa,  qua  nunc  Vittobergium,  ^  *r  f^ 
vifuntur  opida ,  Semnones  fuifle ,  neceflc  eft .  At  ne  quis  dubium  fibi  e  vocabulo/.^ 
terflmt  aboriri  patiamr,  quafi  id  indicarer,  gcnrcmunamqucin  un^eadcmqlie  ^ 
ripa  :  Hcrmunduros  poft  Albim ,  Marcomannos ,  Narifcos ,  Danubinm ,  Allcman^n- 
Chattosque,&CherufcoscinxiiTe,infradcmonftiabo.  qua  ratione  nulluin  H^*"  V 
durorum  latus  rclinquitur,  quodSemnoncsattingercpcftinr,nifiilludex Al^ '  . 
Ac  propriiis  equidem  interfiuere  utrosque  dici  potcrar  hicamnis.  vcrumfingu  ACfi 
paratim  fi  refpjcias,  Hcimunduromm  latus  orientale,  Scmnonum  vcrooccid  ^ 
vere  prtterfinit :  quo  auclorem  fpeclafle  exiftimo.  Ptolcmaeus  etiam  traris  ^  ^ 
Svevos  Semnones  rccenlet :  Tuv  j  kvTog  ^  ^inyeim  kQvuv  pfygu  $j  t#  ■>  70 ,  ^ 


GERMANI/E   A  N  T  I       t  I  B.  III. 


™»  mrorfus  mediterranca  colentium  maximi  funt  W  t  Svevt Ang,lijOr,ental,orcsy 
1«m  Langohardi.vMuntque  vcrtis  feptemtrwncs ,  ufquc admcdtum  Albjs :de,nSvcvc 
So»»o»es  ,qui  tra„s  Albm  Lcolunt ,  ab  dSBk  amntsparte  vcrsm  ortentem  adufque  Svevun* 
fi»»c«.  Vcra  hac  partim  elt  P.olcmai  .entcntia,  part.mfalfa.  Faliumelt ,  Ang.los 
«  Langobardos  cis  Albim  colctc.  vctum  tamcn,  ilk*  his  effc  kptcmtr,onahores . 
wm  iUi  inter  Albim  ac  mare  Svevicu.n  ptoximifuere  Sunnibus,  ut.nfia  oftendc 
wnhivetocirca  mcdium  Albis  proximi  Scmnonibus.  unde  rede  etiam  Semnones 
*>  mcdium  Albis  collocavit:  hoc  quidpe  eft  circa  Sate  confluentem  .  Alb.m  .g.tut 
habucre  Scmnoncs  ab  occafu  folis  a-ftivi,a  Bojohsmoad Sateufqueconflucntcm. 
loHoc  loco ,  pmcr  Hermunduros ,  Chattorum  quoque  &  Chemfcorum  fineis  adversa 
«pa  attigetunt.  Langcbardos  Semnonibus  fuifle  conterminos  patet,exns  quaft.- 
Petiotibus  vetbis  Tackus  ptotinus  fubjungit  -.Contra  UngobardospauaUsnob,l,tat:quod 
flurimis  ac  valentttimis  nationtbus  cinM ,  non per  obfequium  ,fedpr*ltts ,  &  pertclttand* 
'-'ifunt.   Scd  dc  Ma.comann.s  fimul  a.que  Cherulcis ,  Langobard.sque  clar.us 
annal.  „  :  Svevi  pratendebantur ,  adversus  Cherufcosorantes.  nam  dtfceffu  Romanorum, 
«  vacui  externo  metu,  ?entis  adfvetudme ,  &  tum  amulationcgloru ,  arma  mfcverterant . 
nationum,virtus  ducum,  intquo .  fedMaroboduumregis  nomen  invtfum  apudpopu- 
;  K^rminium ,  pro  libertate  bellantem ,  favor  habcbat.  tgitur  non  modo  Cheru  ct  Jocti* 
<l«t<or,m,  wm  JirmimmilesAumshcbtllum  :fed  i  regno  ctiam  UUarobodut  Svcv* 
*°&«»cs,  Semnones,acLangobardiiefcchcadeum.  Pro  limirc  igi.ur  .n.crSemnoncsac 
Langobatdos  ftarao  lincam,  a  Sate  confluente  ad  conflucn.c.s  Viadri  Var.arque :am- 
ninm  duflam    A  Marcomannorum  latere  fuerunr  ,uga  Bojohamica,  ad  Gifenas 
Wque  amnis  fontcm .  Ab  ortu  P.olcmaus  Scmuoncs  ad  Svcvum  ufque  dcducit  am- 
"cm ;  cujus  oftium  fic  antca  defcripfit :  ■  . 

x«A^^^5«CA«,'-  Chalufi fl  ofhum. 

iM-  Svev}fl  °'J"m> 

oSiiJ,*  vo^*  iM-  rtadrt  fl.  oitmm. 

ofirfw  wf*  hC^'.         FtftuUfi  oslium^ 
Intetvalla  intct  fingula  oftia  fetfe  zqualia  conftituit  5  nifiquod Svcvi oftmm paucillo 
Soptopius  viadrum  <fuam  Chalufum  accedat.  Hodie  fupet  Svevo  magnum  eft  in  et 
mretpreteis  cettan.cn  ,  quinam  is  nunc  fit  habendus.  ncc  immer.to ,  quum  nullus 
mtetChalutumvel  intet  Albim  ac  Viadtum,  quivulgohodieeft  Oder,  conlpiciatut 
amnis,  cujus  fons  faltem  ad  Albis  mcdium  convcniat ;  cftium  vcro  m  mareSvevi- 
cum ,  feu  ut  Ptolemaus  vocat ,  Getmanicum  exeat .  At  fluminum  heic ,  lhtet  diftos 
duosamneis  lacuumquetantaeftpct MarchiamBrandoburgienfem,Pomeraniam,Mc-. 
kclbu.gienfemqucducatum,  prarpcdita  implicatio,  uti  haud  facile  dignofcere  aut  di- 
judica.e  queas   unde  fingulaotian.ut ,  qua  meent,  &  quo den.que  petfewntut.  undc 
facile  Ptolema-o  errot  nafci  potetat,  quum  tabulam  gcogtaph.cam  cum  c,ufmod,  flex.- 
busacjunaurisfluminuminfpicetet,  uti  ex  duobus plunbusve  conjundt.s  unum  m- 
♦otelligetet.  quo  etiam  ilii  refpexifle  videntnt  intetpretes  ,  qtu  Svevum  lntetprctau 
funt  Sprtvam  amnem  ,  qui  cx  Bojoh*micis  proflucns  mcntibus  ,  m  Havelam  flU<- 
men,  vi  millibus  pafluum  infta  opidum  Bcrlin,  effunditur.  namHavdaemrsusper 
alia  flumina  atque  lacus  jungitur  amnis  fenc  -,  qui  tandem  in  Pomerania  contra  in» 
mlam  Vfedom  in  lacus  redditui  matinos.  unde  etiam  quidam  Svevum  intetptetati 
funt  Penium.  Ac  no.itiam  habuifle  Romanos  homm  fluminum  ,  fatis  aperte  per- 
fpicitui  ex  Tacito5  qui  de  populis ,  infta  Langobardos,  ad  hiare  ufqtie  intctAlbirn 
Viadrumque  colentibus,  fic  ait :  Deuringi  deinde ,  &  Caviones ,  &  ^"gfi  &Varitt ,  & 
Eudofes  ejr  Svardones ,  &  Huithones  ,fluminibus  autftlvun^uniuntur.  Veiumtamen, 
Ptolemarum  eiufmodi  habuifle  tabulam  ,inquatamadcuiateomnia,  etiamminima 
t°  flurnina ,  &  lacus  dcfcripti  fuetint ,  vix  ctedibile  eft .  Vtut  res  ea  iefe  habcat ;  ego  facile 
mducete  me  fiverim ,  uti  illis  adfentiar,  qui  Svevum  amncm  enmdemeflc  Viadtum 
opinantur.  Avgumentum ,  quo  illi  nituntut ,  hoc  eft ,  quod  hodieque  veium  Viadn 
°«ium,  intet  duasinfulas  Vfedom  &  Wolli»,  vulgati  vocabulo  vocatutSw»*,  &,vatiantc 
d,aleft0)  Stvene.  quod  equidem  haud  vanum  eft.  nam  uti  Sveones  ex  una  eadcmq;  ongi- 
cum  univeifis  Svcvit,  nomen  fuum  accepiflc ,  fupra  dixi ;  fic  flumcn  et.am  hocdicv 
'  *  "  I  i  potuw 


«02  PHILIPPICLVVERII 

potuit  Stoeve,  Latine  Svevus ,  &  variato  poftmodum  vocabulo  Swene ,  Latine  .Tiw, 
&  «frp/W,  Latine  ^iw,  quemadmodum  Sveones  ctiam  Tacito  funt  Sviones .  Huic  ar- 
gumento  jam  adde  illud,  quod  Semnones,  Svevorum  vetuftiflimi,ad  utramquc,  urmox 
oftendam,  Viadri  ripam  late  colucrunt.  undeforte  ipfi  primi  hocnominisaflumine 
acceperuntj  quod  poftea  longe  latequeper  feptemtrioncm  diffufum .  Tacitus :  W'- 
fiifimos  fe  nobilifitmosque  Svevorum  Semnones  memorant.  Fides  antiquitatis ,  reltgtont 
frmatu*.  ftato  ttmpore  in filvam,  Auguriisfatrum  & frifca  formidine  facram.omnts  tjuf 
dem  fangvinis populi  legationibus  coeunt ;  cxfoque publicekomine ,  celebrant  barbari  ritut 
horrenda  frimordia.  Es7  ejr  alta  luco  reverentia.  nemo  nifi 'vinculo  Itgatus  ingreditui r; 
ut  minor,  &  foteslatem  numinis  fr*  feferens.  fi forte  frolapfus  eH  ,  attolli ,  &  infirgM  l° 
haut  licitumifer  humum  evolvuntur.  eoqne  omnis  fuferfiuio  refficit  >  tamqua^minM 
initia  gentis  ;  ibi  regnator  omnium  deus  :  cetera  fobjefia,  atque  farentia.  i^idjicit  autlO" 
ritatem  fortuna  Semnonum.  centum  pagis  habitatur  imagnoque  corpore  efficitur  ,  *fr 
Svevorum  caput  credant .  Ceterum  Ptolemaeus  dc  Svcvo  ita  :  Kdj  t  ZQv@*  tu>v  Sjm&J 
rZifcvcvur  c47ivit  <h v\KiS<n  f$  t  A*a£iv  ,         <ra  ei£*lf*ivis  pfytsr,  'Zz&s  avetTtKkq  5  r*Jtftr* 
2jty'G*  'swupii.  Xj  T5  tu>v  Bxpynvlav  &  t^>i^ng  pixtfi  tx  Ov^A«  Kctnxovruv.  idcft* 
£t  gens  Svevorum,  quttrans  Albim  incolit ,  a  dtfta  amnisparte  in  orientem  versits ,  ufy** 
ad  Svevum flumen.  deingens  Burgundorum ,  qui  cetera  tenent  ad  Vifulam  ufque.  Dl,PJo 
majusquum  fitintcrvalluminterViadrumac  Viftulam,  quam  intcr  Albim  &Vli\Q 
drunij  duplo  ampliorem  Burgundiis  tribuit  Ptolemaeus  fcdcm ,  quam  Semnonib^v3 
quodomnino  falfum  eft  5  fi  Tacito  ac  Straboni  credimus  :  quorum  ille  magnum  civita- 
tis  corfus^  &  cx  hoc  caput  Svevorum  tribuit  Scmnonibus ;  hic  vcio  eoidcm  fti^ 
id  eft ,  magnamgentem  prsedicat :  quum  intcrim  Burgundioium ,  five  Burgundionum 
tam  humilis  tunc  atque  exigua  fucrit  civitas ,  uti  omnino  a  Tacito ,  fatis  diligcntcaliP- 
quin  Germanix  gentium  defcriptore ,  filentio  fit  pra&terita.  ncc  Plinius  quidcm ,  nequC 
Srrabo,  Burgundionum  mentionem  facientes,  magnitudinem  in  iis  ullam  mcfl10" 
rarunt  ;  quam  tamen  Semnonibus  ,  ac  Lugiis  adfignat  Strabo.  Proindc  merit0*c 
rette  trans  Svevum ,  five  Viadrum ,  fincs  Semnonum  producantur.  Limcs  autcm  hclC 
commodus  fuerit,  ab  leptemtrionibus  &  ortu  folis  seftivi ,  amnis 

Varta,aconfluen- 

tibus  Viadri ,  ad  opidum  ufque  Poloniae  S^r^oda.  VJtra  hunc  limitcm  fuifle  Bmgufl* 
dios  atque  Gothones,infradoccbo.  Ab ortu  hiberno lincam duco ,  adic^oopi^03 
Bojoharmicaufquejuga,  acfontem  Giferrae  rquaa  Buriis  atque  Marfingis  dirimcbafl- 
tur  5  ut  fuo  loco  clarius  patebit . 

Continenmr  igitur  nunc  univerfis  Semnonum  flnibus  rcgioncs  iftx  :  P°lonf 
minoris  pars,  inter  Vartam  &  Viadmm  j  atque  in  ca  urbs  magnifica  Pofcnanium : 
tusCroftinienfis  j  rcgio  Sternbergenfis  5  Silefiae  pars,  qua  opidacelcbiia,  Glogatv,W  ([ 
Sfrottaw,  Soraw :  Lufatia  5  Marchiae  Bmndobui^ienfisportiuncula;,  quaopi^^J 
fcrd,&  TrewenBree^en:  Anhaldini  principatus,  Saxonix  itcmfuperioris,  &^"nl 
partes  trans  Albim.  .j  p 

Ceterum  duo  hodie  funt  opida  in  dicTis  Semnoxium  finibus ,  alterum  in  ] 
Sonnenwald 5  in  Sternbergenfi  agro  ad  Vartam  altcrum ,  Sonnenberg  vulgo  dtf 
qua?  utrum  ab  antiquis  cultoribus Semnonibus  fic  fuerint  adpcllata,  quafi  Set»***" 
&  Semnenberg ;  haud  facile  dixerim. 

Cap.  XXVI. 

^Dc  Langoba  r  dis, 

SEmnonibus  conterminos  ab  (eptemtrionibus  fuifle  LangobardoJj^ 
antea  oftenfum  cft.  De  his  ita  Tacitus :  Langobardos  faucitas  nobilitatj  <\ ^ 
flurimtsacvalentifiimii  nationibHs  cincli ,  mnper  obfequium  ^fedproeliis  &  f 
clitando  tutifunt .  Valentiflimae  iftse ,  quibus  cingebantur ,  nationes  fuere ,  Scmnc*  ' 
Hermunduri,  Cherufci,  &  vn  populi ,  infra  Langobardos  inter  Albim  SvcV.U^f5 
amneis  ad  mare  ufquc  extenfi,  qui  unum,  ut  mox  dicetur ,  corpus  inter  fe  col^°c  ^fcte 
dciade  Burgundiones.  Tacitus,  annal.  xi,  ubi  Italus  Chcrufcorum  rcx ,  a 


GERMANI£  ANTI       LIB.  III.  ioj 

^no  puirus,opibus  Lanpobardorum  in  regnum  reftituitur :  UMagno,  inquit,  Interbar: 
hros  prcelio  viclor  rex :  dchinc fecunda  fortuna  adfuperbiamprolapjm,  pulfusqttc  ,ac rurftu 
Ltngobardorum  opibm  refcclusMr  Utay  per  adverfa,  rcs  Cberufcorum  adflttlabat.  Limiteis 
igitur  habuere  iftos :  A  meridie  eumdem,  quem  Semnones  a  feptemtrionibus  inter  Al- 
bim  &  Svevum  :  ab  occafu  Albim ,  quo  ab  Cherufcis arccbantur ,  a  Sak  confluente  ad 
confluentemufqucHavela::a  fcptcmtiionibus,qua  Deuringis  ,ungcbantur,  Have- 
Jam&Rinumamncis5quaNuithonibus,Foram  flumen.  abortu*ftivo  quaBur- 
gundiones  occurrcbant ,  Svevum,  fiue  Viadrum.  Continentur  nunc  his  fimbus  Mar- 
chia  Brandobui-ienfis  cognomento  Media,  6c  Madoburgienfis  epiicopatus  pars,dextras 
lo Albis  ripa: adfixa.  Scd  antea  pars  Langobardorum  cis  Albim  coluerunt;  tefte  Snabone, 
VI  i  :  Miir  M*«  $  ^  T*  VWWV™  a         ^T'  , 71 

W  l^fcc  ,ZMZi*riH**  <p%iymt.  id  eft :  MaximaenSvevorumgens :  qutdpc 
V*  *  Rheno  ad^lbim  ufquepertingit .  quin  &  trans  Albim  pars  corum  tncoltt  5  ut  Her. 
nmduri,  &  Lanrobardi :  atque  nunc  quidem  hijtgafacla ,  omnino  m  ultertorum  npamfc 
<on)ecerunt.  SveTonius  de  Otlavio  Augufto :  Coercuit  &  Dacorum  tncurfiones .  Germa- 
vosqueultra  Albtm  fummovit .  Vcllejus  Paterculus,  lib.  1 1 :  Fraclt  Langobardt  ,gens 
Germana  fcritateferocior.  dcnique,  quod  numquam  anUa  (pe  conceptum ,  nedum  opere  tenta- 
'«»  crat,  adctuadrin<icntcftmum  miharium  a  Rheno  ufquc^  adflumen  Albim,  qua  Senonum 

z^trmundurorumqucfnesprjt:erfluit,Roma  Expedmo- 
nem  hancTibcrL  Augufti  aufpiciis  fecit,  Val.  Meflalla,Corn.  CinnaCoss.  annoa 
«latolcfu  v  antcquam  Langobardorum  parscisAlbim  coluit.  Limiteis  igitur  heic 
eis  circumfcribo  Albim  &  Oram  amneis ;  qua  Marchia  Brandoburgienfis  eft ,  cogno- 
P&ie  Antiqua ,  cum  dimidio  Dannebergenfis  comitarus.  Atque  hinc fattum,  uti  Pto- 
knmis ,  fub  M.  Aurelii  principatu  geographica  fua  componens ,  ds  Albim  Langobar- 
dos  collocarct 

DeLangobardismir^^ 
bertus,  *  alii :  quafi  antea  in  Scandinavra ,  oceani  infula  ^*™^^ 
™m  reliquis  ad  glacialem  ufque  oceanum  regionibus  fiio  loco  oftendetur)  W 1 N 1  l  I 

30diftifucr>nt.  Aquam  vero,  fubtempora  Theodofn  imperatons,  in  continentem 
^mmix  trajccerunt,  Langobardorum  nomen  fortiti.  Qu*  quam  probe  cum  veritatc 
c°ngruant,cuivisdifpicerepromtiiTimum  eft.  fiquidem  longeante  Theodofn  tem- 
poraLanoobardorummeminitPtolcmaus,  ut  fupra  oftenfum  5  &  ante  Ptolemzum 
^acitusiitemantehunc,  c  circiter  annis,  Strabo,  ac  Paterculus .  qui  omnes in  ea  fedc 
<*>s  collocant  quam  modo  circumfcripfi .  Verum  commune  hcc  efle  video  omnibus 
iftius  fxculi  fcriptoribus ,  gentcis  fibi  ignotas , ab  ultimo  ufque  feptemtnone  dcducere, 
niirificasque  circa  migrationes  earum  effingere  fabulas:  qiiarum  Diaconi  de  Langobar- 
dis,  &  Iornandis  de  Gothis  libri  funt  pleni.  Noftri  &cuh  hcmines  ufque  eo  hujufmo- 
di  nugamenta  delirantiumque  fomnia  probarunt ,  uti  ad  eomm  exemplum  &ipfi  Ale- 

fomannos,Francos-  atqueSaxones  indidem  deduccre  haud  dubitannt :  Scd  horum  ine- 
.ptiz  fatis  fupra  confutata:  funt .  Profperum,  ac  Diaconum  de  Langobardis,  tempomm  - 
ratio  mendacii  feu  fabulofitatis  arguit.  De  Gothis  fuo  loco  poft  videbimus . 

Cetcrum de nomine  LaNgobardorvm  vera tradidifle Diaconu,lib.  1  ,cap. 
1  x ,  facile  crediderim  in  his  verbis :  Ccrtum  tamen  est,  Langobardos  ab  intacl*  ferro  bar- 
)ongitudine  appellatos.  nam  juxta  illorum  lingvam,  lang  longam,  bard  barbamftgnificati 
^tenim  &  in  Alia  Straboni,  lib.  xi,  referuntur  populi  UA^mym^  5  haud  dubie  & 
'Pfi  a  lon^amm  barbarum  argumento  fic  adpellati .  In  noftris  autem  Langobardis  oc- 
^fionem°antiquiiTimistemporibus,  atque  caufam  nominis  fuifle  exiftimoeamdem, 
<iuam  auclor  nofter  in  difto  libro  de  Germania  Chattis  maxime  fuo  a^vo  adlcnbit ,  his 

Joveibis:  Etaltis  Germanorumpopulis  ufurpatum ,  raraejr  privata cujtaque audentta ,  apui 
c*ttcs  in  confenfum  vertit  5  ut  primum  adoleverint ,  crtnem  barbamque  fubmtttere  5  nec,  nifi 
h°fte  c*fi ,  exfuere  votivum,  obligatumqae  virtuti,  oris  habitum.  /Et hicus  equidem,  &  aln 
«iufdcm a:vi lcriptores, Per O gentem  vocarunt  Longobardos.  at redius  ma- 
§isque  genuine  Strabo  k  Tacitns,  Ptolemzusque,  ac  Procopius  per  A  vocabulum  eo- 
^protulcrunt.  unde etiam apud Paterculum ,  quifub  Tibcrii  dudu,  ix  perannos, 
*  1 4  in  uer. 


*<H  PHILIPPI   CL  V  VERII 

in  Gcrmania,  ctim  alibi,  tum  apud  Albim  militavit,vitiatum  efie  putavcrim  gentis  no- 
men  Longobardi :  quemadmodum  lequens  mox  vocabulum  Senonum  5  de  quo  fu* 
pra  dictum.  Quamquam nefcius non  fim,in  poftremis  cditionibus  Paulli  Diaconi 
ubique,  &  in  Procopii  cxcmplaiibus  fape  Longobardos  cfie  fcriptos.  Verum  id 
edentiumeftfa&um.  manu  fcripra  Diaconi  excmplaria  mcliora  habcnt  Langobardos\. 
&  apud  Procopium  quamvis  varie  ,  modo  Ao^a^af ,  modo  AotfoZafoi,  noniuim- 
quam  Aatfo@*^ai ,  tamcn  fepifllme  Aatfo&aoloi  leguntur.  Variafle  ipiiim  audtorcm, 
credibile  non  eft .  Apud  Prolema?um  ctiam  quum  primum  dicantur  Aatfofiafa, 
quis  crcdat  fecundo  loco  rccte  eoldcm  fcribi  Aotf&aphvz  ;  Mcndum  haud  dubie  in  hoc 
quoquc  eft.  Apud  Strabonem  leguntur  Aayjcomo^,  pro  AaywZafoi.  (cd  &  hoc10 
utrum  ita  cxipfius  auftoris  fcriptura,  per  k  ,  an  cx  librarii  lapiii ,  haude  facile  dixcrim- 
facilis tamen atque ufitata literarum rx&rr, apud Graxos  ccmmutatio. fic <P^ayM 
plerique  dixere,  quos  alii  QgayKovs. 

C  A  p.  XXVIt. 

^Devringis,  Cavionibvs,  Anglis,  Varinis, 

EVDOSIBVS,  SVARDONIBVS,  &  NviTHO- 

N  i  B  V  S  \  qui  unum  interfe  conHi-  i* 
tuermt  corptu9 

REliquum  rerrarumfpatium,  quantum  abLangobardis,  Albim  Chalufumq"c 
inter  &  Svevum,  ad mare  uique Svevicum  protendiiur ,  vi  i  tcnuerc nationtf> 
^  dc  quibus  audtor  nofter  ha?c  memorat :  Reudingi  deinde,  &  Avioncs,  &  ^nilif 
&  Varini ,  ejr  Budofcs ,  &  Svardones ,  &  ?{uithones  Juminibm ,  aut  filvis  munitmt* ' 
ttec  quidquam  notabi/e  inJinguUs,  niftquodin  commune  Hertham,  id  eJi,  Terram  m*tr** 
coiunt  5  eamque  intervenire  rebm  hominum,  invehi  populis  arbitrantur.  'esJ  in  infrl* 
antcatJum  (fonhfacrum)  nemm .  dicatum  in  covehtculum  ^vesle  contecJum,  attHer'  Q 
unifacerdoti  concejfum.  Is  adcjfe penetrali  deam  inte//igit:  veclamquc  bubusfemifiVJ*.  1 
ta  cum  venerattoneprofequitur .  L*ti  tunc  dies  Jelta  /oca ,  qtucumque  adventu  hoff**' 
que  dtgnatur.  non  bella  ineunt  5  non  arma fumunt  5  claufum  omne  letrum  :  pa*  &  f"" 
tunc  tantumnota^unctantumamataidonecidcmfacerdos  Catiatam  nnverfoW  *?1 
talmmdeamtemploreddat.  moxvebiculum,& vejiis^ (ficredere  ve/u)  num<ȴu1* 
fccreto  lacu  abluttur.  Servi  minislrant :  quos  ftatim  idem  Ucm  haurit .  Arcanm  hinc  '«' 
rorfanclaque  tgnorantia,  quidfit  t/lud,  quod  tantum  perituri  vident.  Et  hxcquidtm}^ 
Svevorum  infecreticra  GermanUporrigitnr.  Propior  (ut  quo  modo  paulo  ante  RhenttrnJ1' 
mnc  Danubium  fequar)  Hcrmundurorum  civitas.  Parvas  fuifle  fingulas  illas  nationcs,^* 
de  colligo,  quod  nthi/notabile  in fingults.  ;unclas  vero  inter  fe  focietatc  una,  qua  io  unf' 
verfum  valentesfuerc,  inde  coniicio ,  quod  in  commune  idem  numen  ,  iifdcm  ritibus,^ 
codem  facerdore,  eodem  loco,  eodem  dcnique  temporecoluerunt.  Valcntiflimt1^^ 
rum  fuiiTe  corpus,  eo  fatis  aperte  audor  indicat,  quod  bellum ,  arma ,  &  fcrrum 
amaverint,nifi  facris  fcftisquc  Herth^  dear  diebus .  Mari  autem  uni verfos  au  cofiW1' 
nosfuiire,autnonlongedimtos,indcliquet,qu6  in  infulam  oceanicon^ 

iiiebanr.  Ha^cmcommuncdeuniverfisdiaum,quataiusunum  inter  fe conficieb^ 
corpus,&unamquaficivitatem.  nuncexperiri  lubet,  an  privatim  etiam  to^xsfe. 
adfignan  queant  fedes .  Ordinem  fi  auftor  obfervavit ,  ccrre  Langobardis 
runt  11,  qui  in  vulgatis  exemplaribus  lcguntur  Reudigni :  dcin  i^tviones ,  &  P0^/!^ 
K^nglt .  Terminus  igitur  Reudignis  fuit  a  meridie  idcm,  qui  Langobardis,  qua  # 
attigerunt,  a  feptemtnonibus.  ab  occafu  hiberno,  ipfeAlbis,ad  conrlucntcm uiq" 
Stepomtii  amnis.  a  feptemtrionibus ,  five  ab  occafu  sefiivo ,  Jined  a  diclo  conflu^ 
Havelae,  & amnis,  qui  e  Muntio  lacu  piofluit ,  confluentem  dufta ,  ab  Avionibuj if F 
rabantur.  ab  ortu  aeftivo  Havcla  amne  a  Nuithonibus.  Includitur  nunc 
Marchix  Brandoburgienfis  pars,  qua  opida  Have/berg,  Rappin,  Trutzrvalk.  ^ 
Nomeneorum  in  vgriis  exemplaribusvariefcriptumreperitur5  modo 


GERMANI^  ANTIQ^HB.ni:  io>- 
«odo  Xeadivni,  alias  Redigni.  Prima  fcriptio  magis  germana^  magisqne  genuinaex 
Germanomm ufitatiffima  ferminatione in  i ng .  reliqusedu^L^tinam  forma.ioiKm 
fapiunt,cx  vocabulo digrm  dcfumtam.  Sed integrum  hoc  vocabulum  ab  rmpentis  in- 
«"riofisquelibrariisvitiatumego  cenfeo;  (cribendumque  Deyrinci.  W*J™> 
apudpofterioresfcriptores.Vegetium,  Procopium , Iornandem,  Athictim,  Sidomum, 
Svidam,  Diaconum&alios,  clariffima,  varie ,  promultiplici  dialeftorum  vanat.one, 
legitur  Tor  i  n  gi  Thori  ngi,  Tvkingi,  Thvringi.  nam  ©  &  A  maxi- 
>ne  commitativas  fuiflc  apud  prifcos  Germanos  literas,  jam  dudum ,  primo  volumine, 
pluribuspatuitdoSmenris.  Hincetiamnunceadem  ^'rf»^ 
MTirJL,  cctctis  ver6  Germanis Di,ri»ger& luringer.  Necobftat,  quod  cx  agro- 
mmarc4circumfcriptione,quamfecimus,exigua  fuifle  gens  Veurmgornm  videamr. 
<iuidpe  quurconmminarum  gentium ,  ot  Cavionum  (fic  legendum  mox  docebo) 

nnt  /maxime  crcdMe^ex  hisnonnullos  tarJ-r^^^^«Jg 
t^nfifle.  FuifferW»?« codemhoc  tracm  inter  Albim  &  finumCcdanum, ylngl* 
«c^aliquando  conte.minos.antiqu*  doccnt  leges  Gcrmanoru mjub .na  icn- 
Pmm :  Lex  Zi»gliorum,&Werinorum :  Incifit  l^i^^Wertw/Z\%IZ 
"ingorum.  Ccte.6  tranficruut  Albim  in  eas  fedeis,  quas  e.iamnunc  tenent.aicaPioco- 
Piiatatem.  ficenimille  Gothicar.  rcr.  l.b.  r  :Mt«^«.««««-W'«^" 

Suabi  deinderubThormzu&<~4lemani,vahddgentes.  _    .    .  ,r 

ScwS 52?.  quommrerminusameridieidem  quiDeuringisafeptcm- 
«rionibT  abocca&  brumali  Albis,ad  connuentem  ufque  Plavz  amms afcptemtrio. 
«ibusPlava &TacusMun.ius,&indeamn*  mHavelamprofluens:  quaparte  conter- 

n«  ift* :  Brandoburgienfis  Marchis  portio,  qua  opiduni  Vahnm  D»n^to  eniis  co 
^itatus  pars  inter  confluenteis  Albis  ac  Plava:  fita:  dein  Mekeleburgtenfis  ducatus 
MnntU  laeus  ripa  protenfa.  ^.-2X2^? 
bulumeflevitiatum.jamantemealiiadnotaruntex  genethhaco  Max.m.am  Augulri, 
4  Mamertino  conferipto ;  ubi  hsc  leguntur  verba.  Htc  gem  Cavtomm  Eruorumque de- 
ha,Tra»srbe»a»aviaoria,&domitisopprefa  Francis  befla  ptrattca  Vtocletta»um  V0- 
torumcontpotemreddidtrunt.  ldemMamertinus,inpanegyrico,  «dem  imperatori  di- 
&o,  eamdem  gentem  adpelJat  Cbaibones.  ^uefiif»,  inquit, 

ni  tfdetiam  Cbaibones,  to^*r?^C^ 
h»estame»,Eru/*siue»o»dii»at«?ariJ^ 
Itquecuna.  EruloWiftuteoftiumoccidentak^^^^ 
?  Vltimi  Svevorum,atque  infimiad  Albim  fuere  A N g l I ;  gens  ad  hsc  ufque 
*o  tempora  in  pofteritate clariffima .  quorum  terminus  a  mer.die,  d.aus i  amn.s Plava  & 
Albis  ad  confluentem  ufquc  Billii .  ab  occafu  ^ftivo ,  qua  contermim  fuere  Saxombus, 
Bilhus  &  huic  averfus  Chalufus .  a  feptcmtrionibus  mare  Svevicum,  five  finus Coda- 
nus  ab  ortu  finus  VuTomarfenfis ;  inde  lacus  &  flumen,  quod  apud  op.dum  njfeffat 
in  Plavam  evolvitur.  Continentur  hodie  his  finibus ,  Luneburgienfis  dueatus  dimidia 
pars  dextrse  Albisripeadfixa;&  Mekelburgicnfis  duatus  pars  occidentahs .  De  An- 
glis  ita  Ptolemsus  :  T«v  ii  w  £  ^y^y  ihm ,  ^  fiiv  i«,  n  n  rm 

'tZctJ^mximftoMto'*'  orientatiores  fuam  Langobardt,  ver- 

gumque  lersus  feptemtriones ,  ufyue  ad  medium  y  dem  Svevt  cmnones  qm 
««ns^ilbim  iillunt,  ab  dW  amm  parte^  verm  ortentem  ,  ad  Svevumnf^ 
fl"men .  Langobardos  quum  comperiflet  cis  Albim ,  ut  ante  d.dum ,  quondam 
»Juiflc  5  infra  autem  illos  ,  versus  feptemttiones  ,  Anglos  :  hos  quoque  c.s  Al- 
bim  efie  putavit  :  dein  falso  Semaonibus  fecit  contciminos.   ld  iguur  unum 


i<*  PHILIPPI  CLVVERII 

vcrum ,  qudd  fcptemtrionaliores  Langobardis  fecit . 

Nomen  eorum  parum  recle  apud  eumdcm  fcribi  ccnfco  pcr  e  i  in  fccunda  fyltobaj 
ijquidcm  hac  dcbet  efie  brevis,  Germanice  thi  Angelen.  unde  etiam  Tocito 
icnbitur  diflyllabon  Angli.  Rc&ius  apud  Procopium, bclli  Gothici lib.  JV,aV 
yi\o\, .  Exftat  hodicque  voeabulum  eorum  integrum  in  Cimbrica  pcninfula ,  inier  ce- 
lebriaduoopida5/^i-&i?/fw^^,inearcgione,qu3B  vuJgo  vocatur  ^ngtltn,  & 
contradle^»^»  .  quo poft Taciti zvum ,  fivefponte antiquis  fedibus cedentes,frve 
ab  fioitimis pulli,  rransmigrarunt .  Eeda,  in  hiftoria  Anglorum,  lib.  i,  cap.  xv :  Ang& 
dt  illa  patria,  qu&  K^i ngultu  dicitur  ^cjrabeo  tempore  ufqne  manere  dtferta  inter  provinciat 
Jutarum,  &  Saxonum  perhibetur.  Ethelwerdus  Saxo  :  ^yinglia  vetus  fiia  ett  inter  Saxo- 1° 
pe$,&  Giotos,  habens  oppidum  capitak.tquod fermone  Saxonico  Slejrvicfecundum  veroJOanot» 
Haitbby.  Quum  Saxonibusanteaabortu  brumali  transChalufumfucrint  finitimij  er* 
do  homm  permiflu,  vel  etiam  ope ,  rcgionem  jproximc  ultra  Saxoncs  fitam  eos  occu- 
paile .  undc  pcrpetua  iis  cum  Saxonibus  focietas,  vcl  fub  fide  corum  clieniela .  qua  oc- 
cafione  poftmodo  etiam  una  cum  illisad  Rheni  oftia,  atquc  hinc  in  Britanniam  trans- 
grcfli .  ubi  tandem  inclytum  illud, &  per omncm  tcrrarorbem  celeberrimum regnuin 
condiderunt,  cujusnomcnin  hancufquc  dicm  clarct :  quamquam  omncs  nunc  Br* 
rannica:  infuls  (cxcepta ultima  Thule)  fub unius rcgis  imperium  redadss.  Pars antcm 
vSaxonum  habcbantur,  quia  una  cum  iliis,  gcntc  multo  majori ,  profcfti :  rurn,  qlliai1' 
lorum,  ut  antc  dixi,  clicntcs .  unde  pofterioribus  fcriptoribuscx  duarum  nationum  flO-*' 
minibus  unum  vocabulum  compofitum  eft,  quo  utrique  juncrim  dicerentuf  A  N- 

CLOSAXONES. 

Ccrcrum  Ptolcmaeus  opidum  in  Germania  habct,  inter  Chalufum,  Svevumq1* 
amncis  ActKiQxpytov ,  Laciburgium .  id  ego  hodie  cx  tcrrarum  trattu,  ac  nominis magn* 
fimilitudine  conjccerim  eiTc  Lautnburg  opidum  ad  Albim ,  ducatus  titulo  infignitum  • 
AcpotuitequidemapudPtolemaeum  fcriptu  fuiflc  AawG*^«v,  LayibvrgI?m' 
Eftapud  eumdem  Prolemaeum  1ocusT^**,Tre  va  di&us.  quem  cgo a  Tray 
flumine  (ChalufuseftPtolemaeo)  nomen  habuiflc  puto^  cficquc  lrancurbcm^ . 
Atquchujus  fane  clariftima  totius  fcptemtrionis  eft  fama  apud  iiiferioris  faeculi  : 
prorcs .  * 
Snnt  pmerea  apud  eumdem  Ptolemazum  duo  loca ,  quorum,  utriquc  nomen  M*- 
t/Mh  :  quarum  prima  Bamoburgium  intcrprctor;  xlw  iripjtv,  id  c  kflttram,  Viffonrt'**1*' 
Haftenus  igitur  de  Anglis .  lequuntur  apud  Tacitum  poft  /Anglos  VAniN^f 
RiNi  inantiquisIegibusdiai,&Procopio,  rcr.Gothicar.ii,  &  1V,  ovavrn,  V  a  **J!' 
t£thicus  cofmographus  vitiofos  Varros  habet  pro  Varnis .  cAiorum  nomcn  apud^1' 


~  i  —  r —  r         quorun.  nv.»  1  fl- 

mum  quoque,lib.  iv,  cap.  xiv,rcperio.quamquaminquib'aiaainexcmplaribusl^a* 

fur  Varinni,  &in  pluribus  VarinnA.  quaevariatio  non  obftat  quominus  iidcm^ 

Taciti  Varinis  credantur.  Ptolemarus  hoc  tractu  referr  Virnnos,  hoc  mcdo :  Mi**  **  ^ 


Chalufo  amne  ad  Svevum  fiumen  Tarodmi .  Et  pofte.\  :  Mtrctfy  r  2ct£ovuv ,  %  ?  ^  jfl. 
TtvnvUpoi^oviooZvoi.  Inter  Saxones  ac  Svevos  Ttutonoari,  acViruni .  Svevos  ^fC^ 
telligit  Semnonas.  Viruni  nulli  alii  funt,quam  FiwwTaciti;  quodmoxdariu5^ 
bit.  Terminum  igitur  iis  ftatuo ,  ab  occafu ,  qucm  antca  Anglis  abortu:  ^flCaini 
Plavam  flumen,  &  lacum  Munitium ,  &  ab  hujus  exitu  in  amncm ,  lincam  ad  ^  ^ 
ufque  Tulhum  :  ab  ortu  amncm  Tullium ,  &  a  conflucntc  cjus  in  Peniiim,  lin5^arC, 
fontem  Bantuj  hinc  vero  ipfum  Baritium  ad  mare  ufque .  ab  lcptemtiicnibus  eft  ^ 
ab  opido  Baart  ad  finum  ufque  Viffomarienfem .  tf* 
IncluditurhisfinibusnuncMekclburgienfis  ducatuspars,  quaopida  Xofrc*^  ' 
fierm :  item  Pomeraniae  exigua  portio ,  inter  duos  amneis  Reconitium ,  ac  Ban »  j0 
Procopius  dido  lib.  u  ;deHerulorum  legatisab  Iftro  Scandinaviam  petentib^s 
fiov  3  xaj"*  chaCjtvng  tvUvh  «aro^D,  |f  T»ff  Ovapvag  KaAxtfyts  ^f^'  ^  ?  tarrffc  l 
Aclvm  S  iQvij  sret^J)>ctfA.ov.  wfyit  Q  U  «>Kietvx>v  k$iYspivot,  ivctvltXhovjo .  id  cft  :        '  0f* 
btnc  reghnem  tranfeuntes  multam,  ad Varnospervtntrunt .  inde  Danorum  naticncsf 
—  vero  adoceanumprogreft  nnvhiarunt.  Eamdcmhcic  Procopiurn  inlC 
\  regioncm,  quani  cgo  fupra dcfignavi,  faus  claic  patct.  Ceterumc  ^ 


rerunt.  hinc 
&  Varnorum 


GERMANIS   ANTKL.LIB.IIi;  107 
&m  Procopii  lib.  iv  difco ,  ad  Rheni  oftia  una  cum  Anglis  quondam  fuifle  profeaos. 

Veterum  Varinorvm  nomen heic etiam  nunc manet ,  in  flumine  Warnc, 
quodRoftochiumadluitjitem  in  opido  Waren ,  Munitio  lacui  adpofito;  quod  haud 
dubieapud  Ptolemseum  cftjiri  ovi^vov  ov^avov  9  Virunorum  Virunum  .  quod  re- 
ftus, ex hodierna fimul adpellatione , & veteri  Varinorum  nomine ,  dixeris  Vari: 

^Vm,6c  Varnvm. 

Porro poft Varinos fequuntur, cx ordine auctoris noftri  Evdoses.  quos  ltem 
inlitorecolloco.  Limes  ab  occafu  idem,  quiVarinis  abortu:  a  meridie  Penius  flu- 
vius :  ab  ortu  seftivo  ac  feptemtrione,  mare  Svcvicum  .  Pomeranorum  nunc  pars  iis- 

l0<tem  flnibus  opida incolit,  Baart,  Stralefond,  Grifesrvolde,  Wolgafl ,  Giitfchkorv ,  Anklam^ 
Tf«ftorv,Damyn.  Addocx  ipfb  mari  infulam  Vfedom ;  adquam  oftium  eft  Svevi ,  vul- 
gonunc  Srvinc  diclum . 

Iunguntur Eudcfibus proximi  Svardones: quos apud Ptolcmaeum mendosc 
Jcgi  crediderim  ^Huim  pro  x(pa$la>ovg .  Hos  Svcvo  flumine,  mare  Svevico,  Eudo- 
S  Varinorum,Cavionumqueconfiniiscingo.  amciidic  lincam  abHaveke  &am- 
^  qui  ex  lacu  Munitio  ddabitur,  conflucntibus,ad  Svevum  flumen,  paullo  fupra  opi- 
^mStettin  duco.  Continetur  nunc  hoc  tcrrarum  tradu,  Pomeraniac  pars ,  qua  opida 
s**ttin ,  Pafervalk ,  Vkermiinde,  &  Vfedom.  Mekclburgienlis  ctiam  ducatus  portio ,  inter, 

^  ^luliuni  lacum  &  flumcn  Havclam  fita. 

*  .  Poftrcmi iiint  in  diftis  vi  1  nationibus Nvithones. quibus reliquus agcr da- 
ri  Potcft  inter  S vardoncs,  Dcuringos,  Langobardos,  ac  Svevum  ,  fi vc  Viadrum  flumcn. 
^omplcdtitur  is  nunc  pattem  Brandeburgienfis  Marchia?,  qua  opida ,  Prent^lorv ,  Tem- 
?lin  ^yeKjinqermund :  Mckclburgicnfis  ctiamducatusportio,qua  vicus  forftenfie: 
lfem  Pomeramia:  portio,  qua  pagus  Gart^. 

Hiicriturfuntfincs  vn  illarum  nationum ,  quae  unum  corpus  in  commune  inttt 
fc  confictcbant  Iifdcm  finibus  infula  in  mari  Svevico  objccla  eft  R  v  g  i  a  ,  vulgo  M- 
quameffeauaorisnoftri<»^^  om*es  r™ul 

P^diaipojuli  feftosdies,  facraque  Hcrtha.dex  peragcbant,  fitus  indicat.  Et  eftho- 
iu  ca  inful*  parte,  qux  incolis  vocatur  lafmund  ad  promontorium ,  cui  vulgare 
WabuluS^ 

&ndiffimus  atra  aqua  lacus :  qui  licet  pifcibus  mirum  in  modum  fcateat ,  opmio  tameii 
tencr,  retia  eum  ac  fcaphas  non  fcrre.  Quin  imo ,  quum  (upenonbus  annis  audacult 
quidarupifcatoresfcaphamintulifTentjpofterod^ 
fophamnoninveneint.quodquumattonitiadmiratentn^ 

<piccrcnt5mo^unusmorflanimadvcrtitf^ 

quefuo moreac  lingva  exclamaflet ,  gu*  omnium  dtabolorumhntrematbo^  f 
*pix>pmquovGr,il^ 

cumfratremcoWcolao.  Ita fcilicetetiamnuncmalignus illc ipuitus  m  loco  amiquifli- 
ma  idololatriacontaminato,  hominibusilluderenon  definit3  haud  dubiedo  lens,  p* 
tofcum  fibi  cultum,  venerationemque  ademta .  At  in  aliis  quoque  terrarum  orbis  pam- 
bus  eidem  dez,  ad  altiflimos  lacus  eadem  pcrafla fuiffc  facra,  fupra,  hb .  1 ,  cap .  xxvi i, 
docui. 

Cctcrum  tanta  difti  nemoris  lacusque  fuit  celebritas,  tantaq;  rehgio,ut  etiam  poft- 
ea.Sarmatse  (five  ii  Slavifint)  quum  ,  expulfis  Germanis,omnehoclitus,  adCim- 
brorum  ufque  pchinfulam,  fimulq;  praedidam  infulam  occupalTcnt,  pari  locum  fuper- 
fiitioneveneratifint.  dequareficHelmoldus  lib.  1,  cap.  vi  :  Peragratis  multis  Slavo- 
rum provinciis,  fervenerunt  ad  eos  qui  dicuntur  Ranifiivc  Rugiani,  &  habitant  in  corde  ma- 
lbifomes  ejl  errorum ,  ejrfidesidololatrU.  Pradicantesitaqueverbum  Deicttm  cmni 
.  jtdHciahomnemillamin[ulam  lucratifunt.  ubietiam  oratorinm  fisndaverunt ,  in  honcrem 
^ominUcfalvatorisnoftrilefuCkrifti.&in  commemorationem  fantti  Viti  ,qui  eft  patronus 
Qor<ve)A.  Poftquamautem^ermittentcDeOymutatis  rebus,  Rani  a  fide  defecerunt  hJlattm 
plftsfacerdotibus  atqucCbrifticolts>religicnem  verterunt  in  fnferftitionem .  nam  (anclan* 
Vit*"»>  quem  nos  martyrem,  ac  fcrvum  Chrifti  confitemur ,  iffi fro  Deo  venerantur ,  creatu- 
r*>*  antefonentes  creatori.  *Kon  eft  aliqua  barbaries fub  cdo,  qu&  C hrtUicolas  ,  ac facerdotes 
cxborrcat .  folo  nomine  fancli  Yiti gloriffltur :  cui  etiam  temflum  ac  fimulacrum  am- 
j  flifimt 


108  PHILIPPICLVVERII 

flifiimo  cultu  dedicaverunt ;  illi  primatum  deitatu Jfecialiter  attribuentes .  Veomnibus  qttO* 
ituc provinciis  Slavorum  itlic  rejponfa petuntur  j  &  facrifc/orum  exbibentur  annutfolutiones. 
Scd  nec  mercatcribus,  qui forte  ^d tf/as  fedes  appulet  int.pMct  ullafacultas  vendendi/vel etntn* 
di  y  mfprih  de  mercibus  fuis  deo  ipforum prec/ofa  qujcquel/baverint:  ejr  tunc  demurn  merct* 
wonia  foro  puhlicantur ,  Eteodem  lib,  cap.  xxxvn.  fhtodarn  tcmpore^»  yquumHett* 
ricus  refidi  rct  in  urbe  Lubeke  5  ecce  improvifus  fupervenit  excrcilus  Rugunorum ,  five 
worum ,  fubvecliqu-e  per  alveum  Trabcn* ,  urbcm  navtbm  ciuumdederunt ,  Sunt  attte0 
Rani ,  qui  ab  aliis  Runi  appellantttr ;  popule  crudeles ,  habitwtes  in  corde  rnaris ,  idololatrt* 
fupra  modum  dcditi,  primatum  praferentes  in  omni  SLvcrum  natwne  $  habentes  regcnt, 
&  fitxum  cdcberrimum .  und  ettam  propter  Jpccialem  fani  iliius  ctdtum ,  prinntm  vcnc-  lO 
rationis  Iccum  obtinent :  ejr ,  quum  multis  jugum  irnponant,  ipft  nuU/us  jugum  JAUun* 
tur^  eo,  quod  inaccefibiles  ftnt ,  propter  difftcultatern  loccrum,  Gentes ,  quas  artnis  fw** 
gerint ,  fano  fuo  cenfualcs  facitmt .  Viftores  aurum ,  ejr  argcntum  in  ardrinm  deifuicM' 
fcrurt ;  cetera  intcr  fe  partiuntur .   Itcm  cap .  l  1 1 1  :  Inter  multtfcrm/a  Slavcrtttn  ntt- 
mina  ,  prxpo/Iet  ZvantcVith  (.Polonice  nunc  Svjuty  Wit ,  id  cft ,  fatitius  Vitus)  d{ttS 
terrA  Rngianorum^  utpote  efficacior  in  reffmf/s  :  cujus  intuitu  ccteros  quaft  fcmidcos 
mabant .  unde  etiam  in  pecul/um  honoris  annuatim  hominem  Christicolarn  ,  quemfors*c' 
ccptaverit ,  eidcm  litare  confveverunt ,  jQnin  cjr  de  omnibus  Siavorum  provinciis  fAjtt' 
tas  facrifciorum  impenfas  illo  transmittebant .  (Jll/ra  autem  uverentia  circa  fant 
gentiam  affecl/ funt .  nam  neque  juramentis  facife  indulgent ,  neque  ambitum  fani 
bosiibm  temerari  patiuntur .  Mancnt  etiamnunc  ad  prcdi&um  lacum  veftig»a  antl" 
quitfimi  cujufdcm  opcris;  cujus  edirum,  ac  proceris  arboribus  afperum  valkinih0* 
dic  incola:  regionis  vocant  de  Borch  rvall,  id  cft,  btirgii,  [\\ccattelli  valtum. 

Atque  hadcnus  Svevorum  pats  inter  Albim  Svcvumquc  five  Viad^ 
flumina,  &  mare  Svevicum  explicata  eft.   Dc  iis ,  qui  trans  Viadrum  incol^ 
Svevi,  pofteriiis  audor  nofter  a&urus  cft.  nunc  ab  Albi  ai  Danubii  1  i pam 
lum  converfurus,  fic  fermoncm  de  iftis  ad  Albim  claudit :  Et  h*c  quidcm p&s 
vorum  in  fecretiora  GermanU  porrigitur,   id  cft  in  rcmotiora,  ut  arue  dicl:um,  r^ 
fpectu  Hermundurorum ,  Narifcorum,  Marcomannorum ,  Quadorum,  Svcvi^  ltl^^ 
<Jem  nationum  j  quae  proxima:  erant  provinciis  Romanis ,  Rha;tiac ,  Norico  ,  3 
iPannnoniis. 

Cap.  xxvni. 
De  Hermunduris,     potferiori  Sv^viA. 

DAnubiiripamdefcripturus,  ficexorditurauaor  incodem  libro  de  Germ^' 
Propior  { ut  quo  modo  paulo  anfe  Rhenum ,  f/c  nunc  Danubium  feqttar )  H  E  R  ^ l* 
D  u  r  o  r  u  m  civitxs :  fda  Romanis ;  eoque  folis  Gcrmanorum ,  non  in  rty*  Lj/jfl 
wercium,  fedpenitus,a/que  in  fflendidtpma  Rh<ett£  provincU  colonia.  pafim  ft** 
traneeunt,  ejr,  cum  ceteris genttbus  arma  modocastraque  noftra  osicndamusjns  dorno^^ 
quepatefecimus,  nonconcapifcent/busM^w^  fane  fuit  Hermunduroru  civiras,a  Sa^mab 
^uenteadDaiuibiumuiqueinlongupnporieaa.  Vcrum  ha-c  amplitudo  agror11 
Harudum  dcmum  in  Bojohaemum  migratione  ccepit.  nam  antea  Mceno  tcnusp0^?a- 
banrur  Hermunduri ,•  primo  Helveriis,  ut  fupra  oftenfum,  dein  Haiudibus  M^fLx, 
tcr  Danubiumque  incoJentibus.  Ceterum  Srrabo ,  intcralia,  id  eriam  '^\?cnte  ^ 
quod  partem  Hermundurorum  trans  Albim  collocavit .  qiudpccadem  tempc»^^ 
terculus,  qui  iple,  fub  Tiberio  duce,  hifce  inoris  milirans,  coram  loca  inipcxit » n  ^ 
ptum  reliquit ;  AlbisSemnmumHermundurorumquefinesprmrfiuit ,  Fines  Yflur^ 
cis  Albim,  quos  poft  Harudummigrationcm  habucre,indiccnrur.  Chemfcis,aad^  ^ 
Saleconfluentem,fuifle  finitimos5  Chattis  etiam,  ckra  Salam  colcntibus5  jania" 1  ^ 
tuit,quumde  his  populisageretur.  Ab  occafii  igitnrinrcr  Hcimundurosatquc^^ 
tcrminusfuitSalaamnis,adopidumu(que^/^;inde  lineaad  Radiaci  ^ 
mox  ipfe  Radiacus  Mcenusque  ad  Redonitii  ulquc  confluentem ,  &  opidum  ^ ^njq. 
Hiac  Redonitio,  &  mox  /£ichio  amnibus ,  dein  iinea  ad  opidu  Kdniges  prti">  ^0liO9 


GERM  ANI£  ANTIQ^  LIB.  III.  109 
^«ntfa ,  qui  in  Danubium  evol  vitur ,  ab  Alemannis  difcreti  fufre ;  ut  fupra  oftenfium 
cft.  Ameridieipfe  Dantibius,  Romani  impcrii  Germanisque  tcrminus,  a  Rhseu3 
Provinciacosdiaingvcbat,aBrcntii  confluentc,  ad  opidum  ufque  Ingo//at.  cui  ri- 
P*  oppofna  eft,  a  xx  millibus  ^mmjlendtdifma  illa  Rbett*  provtnct*  colonta^u- 
Vindeltcorum  :  quam  heic  auftorem  intclligcre,  fuo  lcco  latius  demonftmbi- 
**.  Atqueiicrcftc  Hcrmunduri  in  fronte  erunt  Germani* ,  refpedu  fcihcet  Itahs, 
^PtovinciaeRomanorumRhwi*.  audorcnim  noftcr  paullo  poftj/**"  Htn***- 
d«ros,  inquir,  ^arifci ,  ac  deinde  Marcomanni ,  &  guadi  agunt .  &  mox  :&fM  C7*rwrf- 
ntvelutfromefl]  auatenus  Danubio  prstexitur.  Ab  ortulimite  juxta  lineam  ab  In- 
^Solftadio  ad  fonteis  Mceni ,  a  Narifcis  dirimcbantur  5  dc  quibus  proximo  loco  dicctur. 
^e  ab  ortu  brumali ,  ad  Albim  ufque flumcn ,  Bojoharmicis  jugis  a  Marcomannis  ar- 
ccbantur :  hinc,  ab  ortu  sftivo,  didto  flumine  a  Semnonibus ,  ad  Salz  ufquc  confluen- 
lcrn5utfuprademcnftratum.  ,  r      .       ;  ] 

Continenturhodic  his  flnibus,  Anhaldini  principatus ,  ducatusquc  Saxomz  por- 
u°ncs  intcr  Salam  atque  Albim  :  Mifnia  fcrc  tota ,  cxccpta  ea  parucula  quae 
tr^as  Albim  eft  :  Voytlandia  fota  5  Ccburgicnfis  ducatus  pars,  quaopidumC^; 
^ti  Brandcbiugienfibus  marchionibus  fubjeaa  opida  Cdmbach,  Cronach ,  Tareut: 
f^c  Francia;  parsadlscvam  Mceni  ripam  ,  qua  opida  Bamberg&Forcbatm:ncm}*- 
h  «tinatus  fupciioris  cxigua  portio  ,  qua  urbs  hcdic  Gcrmanicarilm  vel 
*°Norimberga,  cum  agrofuo.  dcin  Svcviscducatusportio,quaopxda  VtrMftuhel^ 
^rdlingen  / 

At  controverfia  heic  incidit  nobis,  cum  ipfo  anclorc  noftro  Tacito  haud  le- 
vis,  fupcr  Hermundurorum  finibus,  nec  temere  neghgcnda.  In  Hermundurts,  m- 
quit,  y^Wis  oritur  flumen  inclitum,  &  notum  olim :  nunc  nntum  audttur .  Albis  ortum 
fomuscllcin  extrcmisBojohamiversusorientcm  aftiv^m finibus , in  ccnhnio  Sfte- 
fe,  qua  cpidum  haud  procul  fitum  Smideberg  ,  in  vaile ,  vulgoTV^Mr grund  d^ 
dicas  Vallem  diaboli:  ubi  ex  montc  profluit,  qui  vulgo  vocatur.^  Rtfenge- 
^get  id  eft  Ghantumjtm  ,  longc  ab  iis  finibus ,  quos  Hcrmunduns adhgnavi .  quam- 
^Upcr^ho»  dffcripfiffc  videripofllm.  Sane  contra  tam gravis audons  ver- 
>ba>  qucm  rcdarguerc  fumma:  fucrit  forte  temeritatis,  quod  refpondeam,  yixha- 
bc°.  Ncc  tamen  facile  inducor,  uti  crcdam,  eo  ufque  Hermundurorum  ftncts  fuil- 
le  «tcnfcs .  Quin  ipfc  diflvadet  Tacitus ,  annal.  1 1 5  ubi  prcehum  mter  Cherufcos  ac 
Marcomannos,  five  intcr  Arminium  &  Maroboduum ,  Svevorum  rcgcm  defcribit, 
«isveibis  :?ionalias  majoremole  concurfum,  nequeambiguo  mtgiseventu,  fufts utrtm- 
We  dextris  ccrnibm .  Sperabaturque  rurfum  fugna ,  ni  tMaroboduus  caflra  in  cclles  fub- 
Juxiffit .  id  fanum  perculfi  fuit  &  transfugis  ( Ingviomero ,  Arminii  patruq  cum  ma- 
nu  clientium  )  paulatim  nudaius ,  in  Uiiarcomannos  conceftt .  Hosigitur  collcis  quos- 
nam  efle  dixeris,  nifi  ecs,  qui  Mifniam  a  Bojohzmodirimunt?  nam  Chcrufcos Ma- 
roboduo,  non  autcm  Maroboduum  Cherufcis  bellum  intuhfle ,  fatis  ex  hiflon*  con- 
tcxtu  conftat .  Itaque  Cherufci,  quum  ipfum  Maroboduum,  Marcomannorum,  Her- 
xnundurorurnque ,  Semnonum  ac  Langobardorum  regem  ,  armis  pctcre  dccrcviffcnt ; 
non  domi,  intra  fuos  flncis  eum  operti  funt  5  fed  pcr  proximos  Hermundurorum  fineis, 
ad  eum  vcrsus  inMarcomannos  contendentes ,  in  confinio  Hcimundurorum  Marco- 
n\annorumque,circa  ea  loca,ubi  nunc  opida  Mifnia;  vifuntur  Ztvicke  ck  ChtmnitT^  cum 
^xercituoftenderunt.  Illic  pugna  commifla  eft .  ex  qua  Marobcduus,  animo  perculfus, 
colleis, circa o^i^^Annaberg  & <J\taruberg caftra  fubdhxit :  nudatisque  transfugis, 
quum  rebus  fuis  diffidcret ,  in  Marcomannos ,  id  cft .  in  Eojoha-mum  concefllt .  Er- 
Bo  fi  prope  Annebergam,  6c  Maricbergam  mox  Marcomannorum  fternuntur  fines; 
■  Cci*te  nullo  pado  ultra  hos,  ad  vcrum  ufque  Al bis  fcntem,  Hermunduroru  fines  exten- 
5odi  poflunt .  Ncc  vcro  cft,  quod  fufpicari  velis ,  ab  dcxtra  Albis  ripa ,  id  eft ,  in  Scm- 
n°num  fiuibus ,  prcelium  commiffum  ,  atque  inde  caftra  in  colleis  fubduxiffe  Ma- 
r°boduum,  tandcmquc  in  Marcomannos  conccffiffe .  qnidpe  in  Scmnonas  exercitum 
^ere  Maroboduus  non  audcbat  5  Semnonibus,  ac  Langobardis  e  regno  fuo  ad  Cheru- 
«Mapfis  5ut  narrat  ibidem  Tacitus.  Neque  cnim  of&nfivum  ,  fed  dcfcnfivum 
DeUum  tum  gerebat    quidpe  qui  aded  viribus  fuis  diffidcbat ,  uti  Romam  auxi* 


no  PHILIPPI  CLVVERII 

lium  a  Romanis  rogatum ,  mittcret.  Tum  vero  Arminium ,  vetcrem  Chemfcoruffi, 
Chattorumque ,  fblertem,  ac  peritum  duccm,  trans  Albim ,  difficili  trajc&u ,  &  unde 
periculofus  reducYus,  in  confiniiim  Marcomannorum  duxifle  exercitum ,  haud  credi- 
bile  eft :  prsefcrtim ,  quum  propius  ac  tutius ,  pcr  Hermunduros ,  pctere  Marcboduum 
quirct.  nec  adeovecors,  omnisque confilii  militaris  expers  Arminius,  uti  extrcmos 
Semnonum  fineispetens,  Hermundurum ,  Marcbodui  fubje&um  rcgno,  poft  ter- 
ga  hoftem  rclinqueret :  qui  facile  juffu  regis  fui ,  dum  fllc  cum  Chcruicis  abefiet, 
traje&o  Sala  flumine,  agros  corum  depopulari  ,  ac  prardam  inde  agerc  potuiflec 
quod  ipfnm  Arminius  folerti  animo  prsevidcns,  quum  contcrminos  Semnones,  Lan- 
gobardosquc,  fbcios  haberet  armorum  5  proximos  Maroboduani  regni  lincis  Hermun- 1° 
duros  ingrefiiis,  prcdium  prscditto  ioco  commifit .  Qupd  fi  verb  infra  Bojohawum, 
trans  Albim,in  caloca,  quse  complcxu  amnis,  jugisque  Bojoharmicis  includuntur, 
Hcrmunduros  protcndcrc  vclis  -  mcmincris  Patcrculum  tradere,  Hcrmundurorum  n- 
ncis  Albim  prxterflucre,  non  interfluere.  tum  verb  fi  hac  regione  Hermunduri  fuc* 
runt,  didta  autem  pugnaultra  monteis,  in  Scmnonibus  commifla  ;  jam  non  cx  eol- 
libus  in  Marcomannos,  fed  in  Hermunduros  Maroboduus  conccflir.  Si  vcro  JU* 
tra  Hermundurorum  fineis,  inter  diclos  monteis  Bojohamicos  Albimque  amncm, 
pugnam  commiflam  contcndas,  caflraquc  non  in  montcis,  Bojohamum  a  Mifo1* 
ac  Lulatii  feperanteis ,  fcd  in  alios  quofdam  intra  dicmm  fpatium  porrc&os  c0^el* 
iiibducla  :  doccas  me  vclim,  qua  ratione  indc  Maroboduus  in  Marcomannos, 
eft,  ultra  Albimin  meridiem  versus  contendens,  tutus  cfle  potuerit  advcrsusacer- 
rimum  hoftcm,  quem  jam  intra  latebras  HercjnUfdva,  tit  vocat  Arminiuseodefli 
libro  aqud  Tacitum ,  &  patentcis  campos  admi(erat  ?  Sed  totum  id ,  quod  rcgnufl1 
Bojohsemi  cft  inter  monteis  faltumque  Hercynium ,  Marcomannorum  fuifle  tuU! 
temporis  fcdcm,  latius  infra  firmiffimis  demonftrabo  argumentis.  nunchoc,qu0£^ 
inftitucram,  expcdiam.  Nempetotactantisfubnixnsargumcntis,  verum  Albisfa11* 
remignoraflcTacitum,  auda&cr  adfirmo.quod  &  ipfe  tantum  non  diicrtis  fatcj^ 
Verbis,  qux  funt  iftiusmodi :  fhtmen  inclmm^  &  notum  olim :  nunc  tantum  auditur*  ^0* 
tumerat,quumDrufus,Tiberius,  ac  Germanicus,  aliique  Romani  exercitus  du#  > 
Cherufcos,Chattos,  Hermundurosque  debellarent.  Tra jano  autem  impcritante, 
imperii  primoanno  librum  de  Germania  condidit  Tacitus ,  quum  Romani  ab  illofU 
finibus  receflerant  5  audiebatur  tantum.  Error autcm  Tacito  hinc  natus  vidctur,  qu°d' 
quum  tres,  fans  magni,a:quales  inter  fe  concurrcrcnt  circa  opidum  B/tdynie  alvei,*^* 
lifpatioafontibus  profluentes  5  quorum  unus  ex  oricnte  Albis  cft;  alterex  c 
accolis  Wltam,  Germanis  M */</<w,Pragam  intcrfluens  5  tertius  ex  occidente  Egra  :flU" 
cx  tabula  aliqua  geographica  aibitratus  eftilleefle  Albim,  in  Hermunduris  c*oflV 
tem  5  fcilicet,  quia  id  ei  nomen  ab  imperito  geographo  adpofuum  5  vel  etiam,  qllia  ^ 
lum  prorfus  omnibus .  Pgra:  verb  fons  in  Hermunduronim  confinio ,  una  cuni 
\x ,  ac  Meeni  fontibus  ,uno  eodemque  profunditur  monte,  qui  vulgo  adcolis  ^o^0 
der  Tichtel berg ,  quafi  dicas  Piniferttm .  Ceterum  cadcm  errandi  ratio  PtoJtfJ1* 
qnoque  a  vero  Albis  ortu  feduxit .  etenim ,  fi  tabulam  cjus  Germanise  b^JJvfle 
fpicias  ;  fontem  amnis  ci  cfle  deprehendcs  ,  qui  a  mcridie  exoricns  V°}  ^ 
fluminis  fons  eft  genuinus .    Vcrum  harc  de  crroribus  circa  fontem  A,l\S  ^ 
aa  fufficiant .  Hnes  igitur  Hermundurorum  nationi  manebunt ,  quos  fuPri 
cumfcripfi .  , 

Nomen  eorum  corruptum  cfle  in  exemplaribus  Strabonis  Eifiettop*,  Pr°  b^ 
pivtofici ,  jam  alii  ante  me  obfervarunt  viridodi .  Apud  Ptolcmaum  idem  v°fa 
lum  depravatius  lcgi  puto  Aayfem,  proE^^w  .  Hermunduros  dcbcrc  efle> 
tus  indicar.  c\}^ 

Ceterum  uno  atque  altero  fa?culo  poft  Taciti  artatem ,  quum  Alcmanni ,  . 
acSaxones,Svevorumque  transSalam  atque  Albim  naticnes,  Gothi,  ruigun^10^ 
Vandali,  Quadi,  ac  Marcomanni,  propriis  ac  difcrctis  ab  inviccm  nomi^^^jd 


ri  haberentur  ;  lbli  Hermunduri  didi  fuere  Rcmanis  Sve  v r ,  * 'J^\C' 
corum  Svevia:  credo  ea  potiljimum  occafionc,  five  causa  ,  quiahi  p°  t^osf 
niannos  atque  Prancos  Romanis ,  in  Gallia  provincia  ad  Rhcni  ripam 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB-  "I-  «*f 
Ptoxirni :  Hos  intelligit  cofmographus  ytthicus :  0«-«»»«  occidentalis  hahet  genles-Go- 
**,  Thurinoos,  Hcrulos,  CUtrcomannos.langobardos,  Svevos,  Francos,  J/cmannos.  Nzm 
&  Gothi,  &  Thutingi,  &  Heruli,  &  Marcomanni ,  &  Langcba.di ,  nat.onesantca.cen- 
fcbantur  unius  S  vevica:  gentis ,  ut  (upra  oftenlum.  Sic  &  apud  Orofium  Iib.  v  1 1 ,  cap. 
*V :  Infurrexerunt.cntes^Marcomanni^adi,  Vandali  Svcvi  atqueomms  fcne  Germama. 
Et  cap.  xxxvi  1 1  :£uibm  mnc  Gallmrum  Hiffaniarumqucfrovtncu  frcmuntur  ^ilano- 
rm,  Svcvorum,Mloram,  Burgundtonumtncurfwnibm.  Fl.  Vop.lcus,  m  Aurehano: 
Gothi,  Franci,  SvevL  Vandali.  Ho.umquoque  Hermunduromm  fcdcm  intellexit  au- 
ftot tabute itinerari* ,  in  qua  vocabulum  Sv  E  v  i A  luper  Rhem  npam ,  inter  Ma- 

Joguntiacum  Amentoratumquc  dcpidum  eft  :  nonquia  Rheni  npam  tunc  coluennt 
Svevi  5  fed  quia e  regione  d.dorum  opidum,  ultra  Alemannos  fucmnt  :quos  ea  tempe- 
ftatcintcr  Mouium  Danubiumquc  ,  Rheni  ripam  coluifle :  fupra  fat.s  prcbamm  eft. 
Sk  Vandulotum  ,  ac  Lugiorum , Buriommque  nomina,incadem  tabula,  in  Danu- 
°ii  npa ,  etiam  infra  Matcomannorum  Quauorumque  vocabula  pofita  funtj  quum  ta- 
"ien  Vandulimare  Svevicum,  Lugii  Viftulam,  BuriiViadmm  adcoluennt;  utintra 
oftendctur.  Poetas  tamcn  ejutdem  fa-culi ,  ncfcio  unde  errore  haufto  (nam ,  pet  licen- 
«am  poeticam  fadtum  haud  tcmere  dixerim)  Alemannos  Svevorum  adpcllaflc  nomine 
video  .  fic  Aufonius,in  epigtammate  ad  Valcntinianum  Gratianumque  Auguttos: 
Cade ,  fuga  ,flammis  flratos  feriife  Suevos 

20  Kec  Rhtnum  Gallis  limiw  ejp  loco . 

Aletmnnoshosfuific,aGratiano,piimum  circa  Argentariam  in  Galha ,  dein  trans 
Rhenum  circa  Danubii  fontem  vicros,  fupraex  Marcellinodemonftrav. :  qm  ea  tem- 
l*ftatcvixit,inRomanorumcaftris  ftipendia  fecit,  hiftoriamque  derebus  a  Roma- 
«'s  gcftis  condidit.  Sic  idcm  poeta  in  proxime  fequenti  ep.grammate ,  de  Danu- 

oi°  &  iifdem  Gratiani  vidoriis :  „.>,„«. 

£ua  gelidumfentemmediiseffundoSuevts. 

Etinprecationccontuiari:  ,  ■  . 

Wflibm  edomitis,  q«a  Franctt  mtxta  Suevtt 
Certat  *d  ohfequium,  Latiis  ut  mtlitet  armn. 
JoSic  item  Claudianus ,  primo  in  Eutropium : 

Cermanis  reffonfa  dahat,  kgttque  Caycts 

i^irduus-,& flavis  ftgnahat  )ura  Suevis. 
&  paullo  poft :    K^lntc  fedes  humili  Franco ,  trijiique  Suevo 

Ferfiuor  ;  &  noffrum  video,  Cermanice,  Shenum. 
Vbique  intellieendi  funt  Alemanni,  Francis  ad  Lonam  amnem  tunc  temporis  conrer- 
mini .  nam  hos  crebras  in  Galliam  tunc  fecifle  cxcurfiones ,  liquet  ex  h.trona  Marcelli- 
ni.  Arquehommfcdem  Alemanniam,  adpellat  Claudianus  inpanegynco  de  quarto 

confulatu  Honorii :  „    ,    „.     ,  . 

<_Antc  ducem  noftrum  flavam  /parscre  Stcambn 
Cafartem  -favidoque  orantes  murmure  Franci 
Frocubulre  folo .  juratur  Honorim  abfens  : 
Imfloratque  tuum  fuffkx  Alemania  nomtn . 
Dc  vctis  Svevis,  id  eft,  dc  Hermunduris  Rhastix  vicinis,  Marccllinus,diIigensaIiaS 
curiofusque  Romanamm  rerum  narrator,  prorfus  nihil  memorat .  aedo,  quiaetiam 
tum  quieti,  ac  Romanis  fidi  vicini,  quales  fuere  Taciti  acvo.  fednec  alij  fcripto- 
*es ,  Marccllini  Aufoniique  ac  pofterioribus  feculis ,  ullam  fecerunt  Hcrmundurorum 
«nentionemi  quum  tamen  cicdibile  nonfit,  intcr  tantas  rcliquorum  Germano- 
tapinas  folos  eos  stetnum  ab  irruptionibus  in  proximas  provincias  Rhaetiam  Gal- 
liamque  faciundis  abftinuifle.    At  contra  Svevi  in  Hifpaniam  imipifle  mcmoran- 
5otur.  quiccrtenuUlialiieflepomemnt,quamHermunduti.  nam ah* Svcvomir ina- 
tioncsfuis  fibi  peculiaribus  propriisque  fempcr  adpellantur  nomimbus,  Fandtlt, 
Cothi,  Buroundii,Mcomanni,  ^tdi .  Iomandes  de  Gothorum  icbus,  fubLe- 
one  Glyceiioque  imperatoribus  geftis,  loqucns  ,  Sveviam  fimbus  defaibit  hujus. 
^odi  :  Vanubium  conoelatum  Theodemir  Gothorum  rex  ccrnens  ,  fedeBrem  ductt 
'xtr»tm :  mcnfoquej Dambto  ,  Svevis  imfrovifm  a  tcrgo  apparmt .  nam  regw  tt- 


iiz  PHILIPPI  CLVVERII 

la  Svevorum  ab  oriente  Bajoarios  habet ,  ab  occidente  Francos ,  a  nteridie  Burgurtdto* 
nes,  a  feptemtrione  Thuringos.  qutbm  Svevis  tunc  )uncli  Alemannietiam  aderant  j  tf/itjtte 
t^4lpes  Rhdticos  omninoregentes.  Quamvis  mirus  in  plerisquc  temporum  fimul  loco- 
rumqiie  confufor  fit  Iornandes  ;  tamcn  ex  his  latis  plane  perlpicitur ,  eam  intclligi  Sve- 
viam,  qua*  circa  Moenum  pofita ,  id  cft  Hermundurorum  antiquam  iedem .  Parrim  *ul 
temporis  cum  defcripfifle  Sveviam ,  partim  ut  erat  fub  Leone  imperatoic  patet  cx  pva> 
fentis  temporis  verbo  habet;  dein  ex  plufquam  perfetti  temporis  vc\bo  tuncadewttf. 
Thuringi  Svevis  iftis  crant  ccntermini  a  feptemtrione  ex  teva  Saleuipa  -y  quaantea 
Chani :  Franci  aboccidente,  inter  Mcenum  ac  Nicrum  ;  ubiante  Alemanni :  Burgun- 
d;ones  quondam  a  meridic  ad  Danubium  ;  undc  mox  in  proximam  tranficruntGaj-  *0 
liam :  Bajoarii  ab  oriente,  in  Eavariae  Palatinatu.  Alcmanni  quondam  junclifuercin 
Rha?tia .  Vnde  Piocopius etiam,  qui  mire  alicquin  omnia  Geimanise confudit ,  Utul* 
pra,  lib.  11,  inTungrisoftenfumeft,itatiadit  rcr.  Gothicar .  lib.  1  :t&v  j  ®°tl7\ 
yu\  KxfyovvQawis  x  Trotyu  amjiv  •wQJs  vojbv  uvifiov  TiTg&fj  fyjot  wksw  Z.xa&oiT1  v<0 
€>otfy(u>v  Kj  Khapavoi,  i%vyi  l^vtj.  id  eft :  Haud '  proculThoringu  Burgundiones ,  inattfrt0 
n/enut ,  colebant.  tterumque  fub  Thuringis  Svabif  &  K^Alamani  valid* gentes .  Mantf 
hodieque,  in  antiquiscirca  Norimbergam  Svevorum  fedibus,  nomcn  corum  induobus 
opidis  Schwabach  :  quorum  alterum  in  feptemtrioncs  vcrsum  fluvio  cognomini  a"* 
pofitum. 

Attandem  vero,  quum  Alemanni  prorfusomnes  Germaniam  reliqucrunt;  Svevj* 
Hcrmunduri  in  eorum  fedeis  paulIatimadDanubiifontcm,  ac  porro  in  iUiavtiam  a 
Brigantinum  ufque  lacum  fuccedcntes ,  nomen  his  tcrris  fuum  intulcrunt,  ^0^1!! 
hancufquedicmmanet.  nam  Schwaben land  diciturregio,  ducatustirulo  infignita; 
incolse  cjus  Schtpaben .  Hinc  eft  illud  Paulli  Diaconi ,  lib.  1 1 ,  cap.  xv :  Liguria  ttjq 
ad  Gafforum  fincs  extenditur.  interhinc ,  ejr  Svaviam  hoc  efi  Alamannorum  fatr\At0/ 
qux  versm  feptemtrionem  eH  fofita ,  dua provincU ,  hoc  ett ,  Rhatia  prima ,  &  Rhdtt*}  * 
tundsjnter  ^lpes  conftjlunt  ,tn  cjuibm proprte  Rhati  habttare  nofcuntur .  At  lib« 
cap.  xvii  1,  Aufonii  &  Claudiani  morc  Svevoium  Alcmannorumquc  nationes,  J 
fal  tem  nomina  confundit :  Ex  Svavorum,  hoc  ctt,  ^ilamannorumgeme  oriundm ,  w  ^ 
Longobardos  creverat . 

Ex  his  igitur  fatis  clare  jam  manifeftoque  patct ,  poftcrioribus  feculis  eam , 
prio  peculiarique  vocabulo,  di&am  fuifle  Sveviam  >  quse  antea,  particula 
jnagna;  illius  Svevia?,  Hcrmundurorum  fuit  fcdcs. 


A 


C  A  P.  XXIX. 

*De  Nariscis:  qui  ft)  Naristt,  (?)  Narist^ 

@-  pofterioribtu  tem^oribtu  Armalausi  diSii . 

Vclor  nofler,  eodem  Iibro  de  Gcrmania :  Tuxta  Hermunduros  Narifci  >dC^*jf/ 
UMarcomannid*  JQuadi  agunt.eacjue  Germania  velut frons eH \quatcnui  0$ic 
^prdtexitur .  Ergo  N  a  R  1  s  c  I  quoque  in  ripa  Danubii,  intcr  Hermun^ flU. 
Marcomannos ,  qui  Boioha?mum  incoluerunt .  Limites  igitur  fuere ,  a  meridi* 
bius ,  ab  .£ni  confluentead  lngolftadium  ufquc :  ab  occafu ,  Jinea  hinc  ad  M^^1 
teis  duda  :  ab  orm  seltivo ,  Bojcha?mici  montes  ac  faltus.  Atque  huc  refte 
ctiamea,qua:aStrabone,acPtolemao,  fuper  Narifcis  & Gabietafilva  ^^V0'^ 
xnineadferuntur.  quorum  hicita:  im?  Q  z«5>?t<*      iwa/oxal^  vm^k^1  ,(t9i 
l/L<Tor  etra  n  Tct^phet  t/A>f  vm  j  rlw  Ta&pixa»  vhluu  Mctpwpavot.  hoc  eft  :  Supr*  f 
tnontets  Teurioihama :  Jub  montibm  Vaufii :  dein  Galrtta fdva :  fub  Gabrita  f^vA 
iom*nni.  Sudeti  montes  funt,  qui  in  Theuringia  cxfuigentes,  efmfis Vinng1'  . 
Moeno,  Egra ,  ac  Navo ,  amnibus,  Bojohacmi  lams  occidentale cingunt  ad  Dannn1  ^ 
in  quibus  faltus  fiernunturTheuringicus  &  Bojohacmiats ,  vulgo  der  ^*?&'f 
Jfihaimcr  Veald.  Supra  hosmonteiscollocat  7 heuriocbamas ,  quifortefunt  Theur 
infi-ahos  Ouctg/r*? ;  quorum  vocabulum  Jam  alii  ante  me  corrcxerunt  in  N<5^^r- 
Marcomanni  Bojoharmum  tcnuere.  Gabrita  igitur  filvafuit  intcr  Nariicos 


GERMANI.fc  ANTIQ^LIB.IIi:  ,15 

^nnos.ideftindiaismontibusSudetis.aBojoh^ 

finioinTheutingiamufquecxtcnfa.  Atquchtei^cpaulto^fl^.  q^to- 
*i  vuigoadpellamt  die  Nabe,  cx  Gabrcra  friva  ptoflucrc  tradid  t.  Vc,ba_  ejusrihc  hxc 

A**>'*»  ^rJo^-  ro^rh  *W  ™  ^^6,^m<^«i**,  * 


dlfceffttm  primi  f/uminis  in  Germamam  versus.  ta ,       <w  juxiauy^jj 

™Jd  JZl£™"7vocaUtr  M  U  quodeH  >»*><  f^^Zt  dTft 

f'^'rionesversusducentuadGabritamfdvam.td,quo^ 

^pudlunafilvam,versusfeptemtrionesfiue»tts.dctn^ 

*»  mendtem  versus fluentis \qui  adfellatur  Arrabo .    ^r  • '  j!^t"| 

dudi  ai,  amne  Danubio.  cjus  tradu  pcr  conflucntia  m  eum  fluouna  defaitnt m  dext a 
^,Wdicrecenfet^»&^^^ 

fcflavium5  hic  arf,,  juxta  cognomincm  fibi  Hungana :  utbcm ,  in  Danub.um  de-  . 
10  fluunt .  A  lzva  ripS  id  eft ,  a  lcptcmttionibus  ttia  notat  flum.na  :  quotum  fecundum 

*  tcrtiunia  :^»^K5SS  cTe 

^nccum  indicarc  haud  dubium  cflc  poteft .  In  max.mas  heic  pnmum  lc.mus efle 
Warum  vuS^t*  Gctmanis ,  Slavis  Motav,am  (ccamcm :  fecun- 

*mvS  Nawm  who  dicNabe,  adidtis  Cktm-  pro- 

flucntSa  "'exnotataaPtolcma.od.fta.via,  erit  Bremm ,  mtcr  op.da  £«flg 
&  r>    j  '  u-    Afi.  mifi-ens  nccobftat,  quod  hu)iisconfluenseftfupracon- 

«  C««*0K*  Danub.o  fcfe  m.fccn  fc. nccomt . ,         t        Danubio  adfundat. 

J  falicct  falso  etiam  fccundum  longe  infi '  ^gTV  -  De  ^|„/(J ^ 

( necahuscfle poteft)  longe  fcF?*™" ffinr  S  A  e'««J«®-  JW« 
Soconvenit  ei  cum  Sttabonc ;  cu  us  verba,  m hb.  vi  1 ,  naciunt .  o  3  t./*w>  ^  f  ^ 

*<4or  en  mafnisqueconfim  arbortbm,  locis  natunmunutsmagnum  mludens  ctrcu- 
hm  -.incujm  mtdioenregio,aptahabitationiegregUjeq^  D*  Bo;ohano 
cum  loqui,  (ho  locooftendctur.  petgit paullo  „6rt :  rf*& 

^Am Svevitenenl .  Silvam Gabtetam eamdem mtdhgtt, quam Ptokmaus ; 
,  ^tluringiZ  ad  Bojoha-mum  ufque  :  friv,  dcmdc  ^«^S^T 
40  de  hinc  HvtyLm  Qltm»  ,  qucn»         tenebant  t^4r«™,  &  ^S**-  G  ^ 
breta  igitut  s i L v a  eft ,  qux  hodie  patum  Thcurtngtcus ,  pattim ^Oumm 
vocatur  |Um  :  in  cujus  jugo  Pinifcro  oritur  Akvw  amnis ,  Nariicos  mterflucns . 

Includunt  nunc  didi  Narifcomm  fines  Palatinatum  fuperiorem  ,  qui  Schava- 
tia  Palatinus  dicitut  5  dein  Lantgtaviatum  Leuchtenbctgcnfem . 

Ad  vocabulum  gentis  quod  attinet ;  legitutid,  ut  ante  oftenfum,  apudPtole- 
mxum  oUpato''-  quod  viti  doaicotrigendumputaruntin  Nae/roc'.  Equ.dcm  ego 
de  oi  in  N  mutando  nihil  ambigo:atde  r  in  k  vettendo  ctiamnum  dub.to.  qum- 
Pe  qumivis  ipfe  Taciti  exemplarium  fidemPtolema:icxemplaribuspra:tiile.im;  pte- 
fct,rZmapudIul.  quoqnc  Capitolinum in  M.  Antonino  legantur  Nartfct  :  ta- 
;5omen^IverfoPpto  PtolcmJo faccte  video,  qucd  apudThCodo(iume  D.on.shiftot.a 
«flcm  popnH  dicantur  N^W  i»  fetcctedam,  promifcnc  ca  vocabulauft.tpaflc 
quondam  Gra-cos  :  quemadmodum  Tav^  quoquc  d.xetunt 
^ ;  tefteSttabone  libro  vn  .  Longeteaiustamen,mas^qucgcnu.num  e  at  N  a- 
JUcN,  exGetmanicodetivativigenetisvocabulo^t  ^r#/«-  E^~^ 
Nabumadcohs  quondam diaumfuit  M  Nm  ,  unde  gc.it.  nomcn tejw* 


%li  IPHILIPPICLVVERII 

Narifchen  :  aut  genuiniHr»  nomen  tbi  Nahifchen,  Romani  vitiarunt  in  Nariftou 
De  cetero ,  nomen  hoc  gentis ultimo  refertur  a  Dione  &  Capitolino  in  M.  Anto- 
niniprincipatu.  Pofterioribus  temporibus ,  tabute  itincrarix ,  eodem  fnu ,  interAle- 
mannos  &  Marcomannos  dicuntur  Armalausi:  &  apud  /Ethicum  inter  Ger- 
maniagentcisvitiatovocabulo  i^irmoiai.  Quando  prifcum  nomen,  &quadecau» 
mutaverint,  haud  facile  dixerim. 

Cap.  XXX. 

*De  Boioh^mo,  ejmque  mcolts  B  o  1 1  s,  ie 
@r  Marcomannis. 

TErram  Boioha?micam  qui  primum  Germani  incoluerint  ,  incertum  cft» 
B  o  I  o  s  deinde,  Gallicam  gentem, immigrafle,  cx  Tacito  (atis  perfpicue  di&>« 
Vcrba  cjus  in  libro  de  Germania  hacc  funt :  luxtallermunduros  Nartjci ,  acdein* 
de  Marcomanni,& guadi  agunt .  Pracifua  Marcomannorum  ^ioria,  viresque :  atq^W 
etiam fedes,  fulfis  oltm  Bo)is,  virtute parta  .  Nec  Narifci ,  Jgjtadtve  dc^erant .  f't Ge1' 
manid  velut  fions  ett ,  quatenm  Danuhio  frdtexitur .  Et  codem  libro  antca :  Valtdio*** 
olim  Gallorum  res  fuiffe ,  fummm  auclorum  divm  lulim  tradit.  eoque  credthile  eB , 
Callosin  Germaniamtranfgrejfos .  guantulum  enim  amnis  ohjlabat  ,quominh  ,«tfd' 
quegens  evaluerat ,  occuparet  ,permutaretque  fedes  ,fromifcuds  adhuc ,  &  nui/aregnor^ 
fotentia  dtvtfts  ?  Igitur  inter  Hercyniam  ft/vam,Rhcnumquc  &  Mcenum  anmes^tiit% 
ulteriora  Bo)i9  Gallica  utraque  gens ,  tenuere .  CManet  adhuc  Boiemi  nomen  j  fgnifaatq»* 
loci  veterem  memoriam  5  quamvis  mutatis  cuitoribm.  Dc  tcmpore,  quando  huc 
tranfiverint,  tam  variasdocWimorum  etiam  hominum,  tamque^difcrepanteis 
fententias,  ingenteisque  enores,  uti  mirari  iatisncqucam ,  potuifle  eos ,  in  re  haucl Fe.r* 
indeobfcura,  tam  miierecaccutire.  Docet  id  quam defertiffimis  vcibisT.  Livius, 
Jib.  v ,  quae  hac  funt :  Prifco  Tarquinio  Romx  regnante ,  Celtarum ,  qud pars  Galli*terU 
*f?,fenes  Bituriges  fumma  imefriifuit.  ii  regem  Celtico  dahant.  ^mbigAtw#fujf[p 
'virtute fortunaque , ium  fua  ,  tum  fubltca frdpol/ens :  qubd in imferio  e)m  Ga/ita  adi 0ru" 
gum  komtnumque  fertilts  futtjtt  abundans  mulittudo  vix  regi  vtderetur  fojfe .  Hic#*in 
natuiffe)am  texonerare  frdgravante  turbartgnum  cuf  iens;  Bellovefum ,  ac  SigO^r1* 
forcrtsflios,  imfigros  juvenes ,  mijfurumfe e[Jein qu,u  dei dedijfent  fuguriisftdeis >°»'K 
dtt.  quantum  tfft  vellent ,  numtrumhominum  excirent  -  ne  qua^ens  arcere  advcntentw 
pojfct.  TumStgovcfoforttbm  dati  Herc^nti  faltm.  Bojos  deduxifle  Sigoveftim,  C*U 
controverfiam  erat ,  quando  ab  his  inctntli,  ut  ait  Paterculuslib.  n  ,  Hercyniaf^ 
camfi ,  B  o  I  o  H  je  m  i  nomen  acceperunt ,  quod  in  hanc  ufquc  dicm  perdiuat ,  vuig^ 
Germanis  Bobaim  didum.  at  controvcrfum  id  tamen  faccre  vidctur  Cafar,  gravis  n 
minusquamLivius,  Patcrculus,  velTacitus,  audor.  Verba ejus e  bclli  GaJlici  c°n^/p 
ment.  vi ,  intcgra  adponcrc  confilium  cfl: .  Fuit ,  inquit ,  amcatcmfus  ,quum(lnji- 
nos  Galli  viriute  fuferarent  ;  &  ultro  hella  infrrent }  ac  frofter  hominum  rnulW ( 


nem ,  agrique  inofiam ,  trans  Khenum  colonias  mttterent.  itaquc  ea  ,  qudfertiitp^l^ 
GermanU  loca  ,  circum  Hercyniam  filvam  ,  quam  EratoJJhent ,  &  qutbufd^m  Grt(Ui  ^ 
notam  ejfe  video.quam  illt  Orciniam  affeilant,  Vokd  Itclofges  occufarunt;  ^fri:^ 
confederunt.  qua  gens  ad  hoc  temfm  itsfedtbw  fe  continet  •  fummamqtte  habct  )»1 
ejr  hellicd  laudis  opnionem .  Aut  cgo  vchemcnter  faHor ,  aut  cadcm  de  re  tres  WP*^ 
Caclar,Livius,Tacitus,fimuIIoquuntur.  TacitusaitCafarcmauCtorcmcflc,  ^  ^ 
res  olimGallorumres  fuiffe;  eoque  credtbile ,  etiam  Ca/Ios  in  Cermaniam  tratfgrtjl*  '  < 
modo  ex  ipfo  Cafarc  cognovimus.   Livius  ait  aburJantem  multitudinem  *** '  *fi 
fotuiffe }  ideoque  Ambigatum  regem  ,  frdgravante  turba  regnum  exonerr.Jfe ,  fAfit  f^t 
in  Hercynios  faltm  mijtjfe .  Caiar  tradit  Ga//os,frcfter  homtnum  maltttudintm,  'Pjrfc 
inofiam,  trans  Rhenu  co/onias  mtfjje  in  Hercyniam Jdvam .  Hac  cirniajinqi^111' m  0 
probe  conveniunt.  in  hocnnoTacitus  a  Cafarcdiflintit,  qucd  ^jwadpcllat,  ^u  ^ 
Vokds  Tcttofagat .  At  quomodo  diiTcntirc  ab  eo  poiuit ,  qucm  apcrte  fatctur^ 
icrnfequutuin^  Yincat  igitur,  inquies,  Calar.  Atqui  potefljtot  conuadice^cila 


GERMANI^  ANTICL,  LIB.III.  n, 

a^mentis ? qu* fi curatiusperfpexeris, numquam d palmam  concelTeris  Hxcigitur 
feduloexaminentur.  Primum  apud  Csfarem  lcgitur  Volcas  Tjjtefip  mH^. 
niam  filvam  miffos.  id  falfum  coarguit  Livius.  qmdpe  Volcas  Tedofagas  conftat 
fciflcin  Gallia  Braccara,  five  Narbonenfl  pmyind*:  quorttm  Jm  to  ^ 
Plinior^/S.  undeeentem  iplamCa-Iar  Tolofates  bis  terve  adpe Uat .  Tectofagaium 
«eronoJn  ^SaS^um.nnmq^mrefat.  AtLtmsa^rca^ 
fcnc.noncx  B  accata  Gallia"  fcdexGallia  Cetici  colonosmHcXmioouTeum 
fi*  adfeverat.  Nec  cft  quod  fufpicetis  ,  dc  Naibonenf.  po^l^ 
quiaStrabo  hanc  pattcm  Galto  quondam  Celticam  Pccuha"  ^^^X 
aoadtimtattquaderefupralib.  i,cap.  III  difptt.atum.  Ltvtus  ^c^"°»^ 
git  Celticam  qua:  inter  Sequanam,  Matronam,  Rhenum  ,  Rhodanumque  am- 
neis,  G«2Z^S«m,  *  flttmcn  Garumnam  ,  ^^Ic^TEm^- 
Pats  tcttia  dkcbantr  Galto  Comata:  ,  a  cuus  nom.ne  ^J13^^^" 
dufa  fuit.  In  Ccltica  fuere  Bitvriges;  (nuncreg.o  cft  5 m>  ,  S^J^g* 
*<*rges)  penes  quosfrmma  tunc  imperit  fuit  totms  Cdtic*.  I*  ^W™^ 
^r%„ilse»olJcdui,^mbarri,Ca^ 

ltaIiam,ducclk!lovcfom1m;utnartatinfcquentibusLtvtus..nl^ 

m,  qui  illos  in  Italiam  ptoximc  fequuti.  in  hac  dcnque  So}t  euam ,  quo  u^rs^» 
mannospoflcaincamdcItaliamlcqut.ti.Ce,mm.g..urcft,  Gallos ><l»>ScSo  cfo^ 
«omHercyniamfilvam^mmigrarunt.^feiffe^ 
caios  Straholih  tv  .-bideTeaolaganimmigrationenarrat,  munamlhtjS am  eos 

«fcnnarrationem  :♦*-  *  W^^^^^W^ijSS 

Ta\Z  i  /°~  w pft  •  vf/7 f«<»w  £oi« quondum  Hercymum  altum tncoiut\je.  umvros 
*^«»f  ««')«&■»«,.  Idelt  -  "liisrciuiros  ad  Ifirum &  Scordtfcos Callos  de  cen- 

'utm^adbtcUcafecontultflcnt W'^ani  i^ndatione  pcninfuli  fua 
*S» ■  Faaum  hoc ca mjgBtJone  ?u^^ra^nCimbmium expofi.ioneoften- 

fum cft .  ubi  ctiamdemonftratum,  munda tonem illam m    ffeBoj      am Gallos 
5o cfTcfaaam .  Ex quo maxime petfp.cuum fit, nullos  ho sal.ost m 
illoscCcltica>.cttiaGallia:Comata-parte^ 

qSo^ 
c^u^ 

comannis ad  Rhenum, expolu. ,  teftc  item  J^^S^UMU -  Quum  igitur 
«■iW,  viresque.-atquetpfaettamfedespulfis  oltm fef "onirn  adhuc  cf- 
Cairtradat,eosGallosolim  qi^ 

fcnr,  qujm  Germanorum,  td  cft,  antcquam  Gc  m  n  ad ^ 

^o^tatcmeafdemfcdcis  cnebant  certum  en  .  Matcomannis  iis  fed.bus 

2 1&&£S£  <S££ ,  qtfinefcW ,  femliffim*  totius  regio- 

Sa  cimo  his  vctbis  :  o'*  W^®^  *****  *  i^^^M^^l' 
A^rtltowimflmfofrr  *  magnisque  co^tm  arboribus ,i» locu natura  mu- 


xi6  PHILIPPl  CLVVERII 

locum  hunc  fuifle  vitiatum.  in  quo  quum  poftea  fciolus  quidam  videretmale  vocem 
vulgo  reliqua:  orationi  quadrarc,  ex  Plinio  corrigcre  eam  voluitin  Volcx,  propterfe- 
qucntem  mox  voccm  Teclofages.  Atego  vocem  five  vulgo,  five  Volc*  corrigendara 
cenfeoin  Boji :  proximae  vocis  trcis  fyllabas  priores  Teclofa,  in  Celtica  :  uhimam  ejus- 
dcm  vocis  fyllabam  ges ,  in  gens  $  qusc  forte  fcripta  fuit  ges.  &intcgra  oratio  iicco- 
ha;rcbit :  Fettiliftma  GermanU  loca ,  circum  Hercyniam filvam ,  Boji, Celtica  gtns ,  occth 
farunt ,  atquetbi  confederunt.  qtugens  ad  boc  tempiu  Hs  fedibm  fe  continet .  Et  frequcn- 
tillimus  Cartari  eft  mos,  eamdem  vocem  repctcrc,  quemadmodum  hclcgens.  Atque 
hac  tandem  ratione  onmcs  hiftoria?,  tam  Cajfaris ,  quam  Pofidonii ,  Strabonis ,  Vclty* 
Livii,  ac  Taciti,  conftabunt.  10 

Ceterum  regionis  Bojorum,  Hercyniis  faltibusincin&a*,  nomen  quodattinct,haud 
dubie  id  Germanis  diftum  fuit  Der  Bojer,  five  Bojen  haimyld  eft,  Bojorum  fedes,  d<mt- 
cilium ,  fcu  patria  j  &  contra&e  das  Bojhaim  5  undc  hodieque  dicitur  Bohaim,  &c01> 
rupte  Bomen*  Latini  ex  illo  fecerunt ,  alii  B  o  i  o  H  £  m  v  M  ;  ut  Paterculus  habct 
lib.  1 1  :  alii  BoiEMVMjiu  Tacitus,in  di&o  libro  dc  Germania  :  alii  BoUMvM,5 
ut  Strabo  libro  vi  i .  apud  queni  tame  vox  ca  varie  iia  variis  exemplaribus  corrupta  W" 
rur,  BiiQUfzov^yiuiCioVjByioccr^cv.B^^ov.  cxqnibus  Balac-^ov  aded  Lipfio  placuifft 
uti  &  inTacitoid,  pro  Bojerm  vocabulo,  fcribcre  maluciit ,  mirari  egofatisnequeo* 
Ex  Paterculoac  Tacko,  fimulque  hodicrno  ejufdcm  vccabuli  uiu,  fuiscertunicu,  ^ 
optimum  ex  omnibus  cllc  b&culmv.  quamquam  in  hoc  etiam  egonefcio,  curStrab0* 
fcripferit  x ,  quum  ipfc  e  Pofidonii  monimentis  citet ,  Bojos  quondam  hanc  regionein 
tcnuifle.  undeonuunofufpiccr,fcripfiflecum  Bc^ucv.  Apud  Ptolemaeum  regioip1? 
nullum  nomcn  habct  5  at  cft  ibi  fxt^  Wv@* ,  ci  Beufiet  ,  magna  gens  BlMl :  <]uaW 
dicas  die  Bbmen .  dc  quagentis  voce  mcx  plura  dicam . 

Ceterum  Mucomanni,  pulfis  Bojis ,  quando  ,  &  qua  occafionc  huc  ^ 
migraveriut ,  fupra  hoc  libro,  cap.  1 1 1 ,  oftenfum  eft.  Strabo  difto  lib.  vi  1 ; &"f* 
<fl'  trjtyfO  toKvnf^  c^vfMg^iur^itn&m  tbvn,  t*  $j  bi^ec  efloc  r*  tyl**' 
ifiK&f  TO  Boteupov  to  rx  Metpofixiov  )Q*cr/A«ov,       ov  tx&iv@*  -nmv  ctfoxc,'**  t  ^a  Jf 
cs^ssAeiHQ,  j^/SiTovc  cf*o€^«5  EotvJ^  Mscoiofjcknovq.  ideft:  Inecdem  Gertnantd(l  .fl 
Hercinitu  fattmy  ejr  Svcvorum  gentes ,  partim  intra  faltum  habitantes  5  in  qM  e. 
jemum ,  tJMarobodui  regia  :  in  quam  regionem  ille ,  cum  alios  flureis ,  tum  f  ofttl^lt 
UHarcomannos  translulit .  Alios  illos  fuifle  Sedvsios,  atquc  H  A  K  V  V  *> 5 »  ^ 
pra  pra;dido  loco  dccui.  Horum  tamen  nomina ,  poftquam  in  Bojxmum  c0til^' 
grarunt ,  in  Maicomannorum  adpellationem  tranfifle  exiftimo  5  quia  poft  ^  t. 
pora  a  nullo  auclore  memorantur.  Ptolcmacus,  pleraquc  in  Gcrmania  turbanS 
que  ima  fummis,vetuftiiTima  noviflimis  confundens,recitatis  Marccmannis,B^J|  V 
paullo  poft  fubjicit,  ceu  gentem  ab  illa  diverfam.  Verba  ejus  hax  funt :  1™  T 
Ojxwiov  o)>vfiov  KnctSei'  v(p' &g  <QQJ^^VX^  ,  $  n  AouZct  vh^  vfi  yv  piw  ih®!"* 
poi  ,f4txe/  ™  ActvxZlx'  hoc  eft :  Sub  Orcyntofaltu  funt  ^uadi.  fib  quibta  fcrrifi^^jO 
Lunafdva.  fib  quamagnagens  Bamiad Danubium ufque.  Lunam  iilvamfuiflea d  £ 
tem  Mari  fluminis,  fupra  in  Narifcis  oftenfum  eft.  fi  igitur  Ba-mi  ifti  fub  haC  5  .pa. 
nulquam  fuere ,  nifi  in  Moravia.  at  hanc ,  cum  proximis  Auftriz  Hungaria?qu«  &  ^ 
nubium  ufque  terris,  incoluifle  Quados,  proximo  capitcdoccbo.  Falfum  ^  JUm 
quod  Bacmos  heic  collocat  .  Sed  iple  fatis  PtolcmaTushacrcgionccosexdudit»  a 
Quados  fub  Hercynio  faltu,id  eft,  fubBojohxmoponit 5  ubi cft Moravia , 
Quadorum  fedcs.  Quiuu  B^mi  haud  dubie  fint,  quos  hodie  dicrmus  ^^ft0- 
sn  Bohaimfidc^  inBojoha-mo,-  Marcomanni  vcro  etiam  a  multopofterioribusa 
ribus  in  Bojohacmo  loccntur :  eamdem  omninofuiflcgentem  neccflecft.  P!Tiqui- 
tem  nominis  hinc  natam  puto.  Qmim  Marcomanni  tenerent  Bojohxmum, ^  l^i^. 
dem  ipfis,  ac  Romanis  (quibus idnomcn  jam  ante  ad  Rhcni  ripam  ,  &  in  |^ 
tum )  difti  fuerc  CMareomanni.  contertninis  vcro  circum  populis  Germanis  a^  ^ 
Bojohami^  five  Boj*mi ,  &  Bami ;  patria  lingva  die  Bdhaimen,  five  Botneft.  ^ 
minis  ufurpatio  poftea  quoquc  pcrduravit,  in  novis  iterum  cultoribus  Vcnedis, »  ,  jC 
Vis,  qui  fuo  fibi  vocabulo  &  antea,  &  nunc  Czechi,  Germanis  du  Bomen  in  h?nC  0jr» 
diem  indigetajitur.  Sicigirur  idena  nomenaTarquiniouiqucPrilco^adh^  tCjn* 


GERM.ANIE  ANTIQi^  LIB.  IU-  Itf 
tempota  bis  mille  ducentos  amplius  duravit  annos.  . 

Terminos  Bojohsmi  fatis  plane  indicatPatetculus  dum  «J"^^ 
W«  occupaffe  Maroboduum  memorat  Strabo  .tem ,  dtfto  W^E/^fJ 
r  r°«  «»  tpvftvoif  xuka"  w  e^   r  .    {  locUnaturamunttumagntim 

ZT^".'       "«W»-  h0C  ^ Dixitfupra, 

«rr «/#»»  5  w/m       «g»    habttattont  egregte  4F^CJ  .  f .  ' 

UbiMaroboduun  ineammigrauenarravit.  ^^^^SfcSS 
»ontibuSundiquetamquamnativocinguun^ 

Wacitum,Lral.ii,tf^^ 
^faltus,  fed  &  monteis  fuiffe  adpellatos  Uercjnm ,  ȣtofei*n  ub ^ 
Germania:  dilIetam .  Verum  quia Tac.tus  «^^^SfSfiSS, 
atque  in  ipsa  fronte  German.a: ;  eam  r.s  tnbuo  "Pf  *   .  tem 

vm  millibus  paffuum  fupra  ^^*?>*^^^JS£^ 
agrorum  Bojohzmo  conjungo,  ab 

ftumvicumexcurrit.abortuamneCluna.apudd.aumopidum» 

«e.  Pa«  heic  nunc  eft  Auftria,,  inque  medto  ^^^^^S^am 
Riannos  in  Danubii  ripi,  inde  maxime  hquet.quodcrebrascisDanubiumumo 

dcnommatum.  Reg.am  fu.fle  M«o~J" '  icofnomentidignitatcmmemerit. 
»  «ge  eonditum,  &  in  reg.am  fedem  dileaum ,  regu «g«Mn  g 
Deeodemhauddubiauaornofterannal 
^'Catualda,?rougmoltmv,Marob^ 


ovoeatex^bon^oviafmum  vr^^XS^^^»^ 

qoapeStBtowmmBojofaraMi^  in. 

pdkJit  Marobodui ,  ^^^ffSSSSU 
ter Albim Viftulamque  amneis ,rex, m hac fedem habmi t.  *f 11  f  3 

lapide  atque  alia  materii  codfaoflum  =  «g^^S^i^ 
habitabat :  juxta  quam  caffeSum,  lnoPldlf%m^/^cduo  Catualda  cum  validt 
£omanA,&  negotiatores  j«w  commerctt  tranilu lerat^ n  ^johzmum  Stra- 

manuinmpit,poftquamjama 

bonis  illud  Maroboduanum  /W<A«ov  'Wfm>  f  .  pereerina  vila  eft  ifta  loquutio 
^ram  «c  Vifadimnd*  libertatis  ™ruperat-W°        V*  ^      adpcllavit,  & 
Strabonis,  qua  totam  regionem  ,  amplam,  atqueipa uwi  «  ,  7  r  f    .  . 

mox  *W  Verfam  de  hujus  vocabuli  frequentt  eadem  flSnlfi~^'2K 
Towndris  notavi.  integtum  ter.arnm  tractum  totiufque  gentisfedemcuam^ahb.  ad 
1  oxanaus  n  5  qUamvis  audor  &  locus  in  pratfens  non  fuccui- 

JfS^^Sffi^^^    fitum>  s&Sg: 

rat .  cetetum  Marcomannl  praedas  mas  confere 

bant.  ldfiq">seodemi  _ ,  4    j  dcdei,nl  mmed.o 

SamqS^ 

ioh^^^^ 

^optnionem,  apte  heic  Iub,ung >  Igg^^' J^^^/^tf^ 


iis  PHILIPPI  CLVVERII 

nutrierunt.  idque  )ocundim  ,  quam  tutius  fuit.  quia  inter  impotentes  ejr  validos falsoauh 
tfcas.  ubimanu  agitur ,  modefiia ,  ac  probitas  nomina  fuperioris  funt .  Ita  qui  olim  bont 
aquique  Cherufci,  nunc  inertes  ac flultt  vocantur .  Cattis  viclofibus  fortuna  in  fapienturn 
cefitt .  Eadem  fere  idem  au&or  de  Marcomannis :  Pracipua  Marcomannorum  gloria,  vt* 
resque :  atque  ipfa  ttiamfcdes,  pulfts  olim  Bo)is ,  virtute  parta.  Pulfi  a  Maicomanms 
Bo-ji  quo  terrarum  conccflerint ,  quum  apud  au&orcs  non  difpiceret  do&iflimus  rcriim 
Boicarum  fcriptor  M.  Velferus  5  fulfbs  regno  ejr  dominatu  interprctatur,  nonregione? 
manfifieque  in  parte  Bojohaemi,  exiftimat .  Verum  in  Vindelicia:  defcriptione  ego 
e  Strabonc  oftendam,  pulfos  in  hujus  partem  ad  /Enum  flumen  conccflifle ,  qua  nunc 
ctiam  poflcri  corum  Bo)ari  manent .  10 

Dc  virtute  Marcomannorum  bellica,  cum  innumcra  apud  antiquiflTimi  fin11" 
poflcriorisqucfaxuliaucl:orcscxftantexemp]a  5  tum  hoc  maxime  piuclarum  cft 
mani  hominis,  Gcrmanorum  hoftis,  clogium  :  Prtcipua  Marcomannorum  gloria,  vft 
resqite :  atque  ipfa  etiam  fedes ,  pulfis  olm  Bojis ,  virtute  parta .  M  ci  i  1 6  praeci  pua  corun» 
habenda  erat  gloria ,  non  modo  inter  reliquos  Danubii  adcolas ,  fcd  intcr  ccteros  qu°/ 
que  Gcrmanos  omneis  j  ut  qui antiquiflimis  temporibus ,  Helvctios  Gallos cx iis ri111' 
busejecerint ,  quos  hi  Mcenum  ,  Rhcnum ,  Danubiumquc  amncis  &  Hercynicsrnofl- 
tcis  intcr  occupaverant  5  poftmodum  vero ,  trajetto  Rhcno,  quumin  Galliam  aSc* 
quanis  contra  Heduos  vocarentur,  omncm  fcre  Galliam  Cclticam  impcriofuofuWc*^ 
cerint;  mox  Bojos  etiam  e  Bojohamo  pcpulcrint;  mtiltisquc  dchincacgtaviflirrus- 
cladibus  Noricum  ac  Rha:tiam,  Romanorum  provincias adfecerinr,  jam  inde a  M-  An" 
tonini  principatu.  Orofius,  lib.  vn  ,  cap.  xv :  <JM.  Antoninus  Verus,  tjMarcomAnniw* 
bellum ,  quod  continub  exortum  etf,  gefitt.  apud  Carnutum  triennio  jugiter  exercitu?n';4' 
buit .  Iulius  Capitolinus,  in  vita  cjuldem  imperatoris :  Tantus  timor  belli  Marcom^ntlt 
fuit ,  ut  undiqut  facerdotes  Antoninus  acciverit 5  feregrinos  ritus  imfleverit ;  Born^ 
emnigenerc  luttravcrit.  Sed  focii  iis  fempcr  fuere  belli  contra  Romanos  Quadi,contcr- 
mini  comm ,  &  Quadorum  item  finitimi  Iazyges  Sarmataj .  Vndc  ctiam  Carnnn* 
exercitus  habitus5  quod  opidum  nunc  Haimberg ,  in  Danubii  ripa ,  Quadorum  finlt> 
oppofitum.  .  30 

Rcgibus  fempcr  paruiiTe ,  oftendit  idem  noftcr ,  in  contincntibus  :tJMarcofflAnntS^ 
guadisque  ufque  ad  noBram  memoriam  reges  manferunt  exgente  ifforum  j  nobiU 
bodui ,  &  Tudrigenus.  jam  ejr  externos  patiumur.  Sed  vis  ejr fotentia  regibus ,  tx 
ritate  Romana.  rarb  armis  noslris  ,fepius  pecunia)uvantur .  Non  modo  in  Bojoh^0 
Marcomanni ,  fed  jam  ante  in  Rheni  ripafub  regum  impcnoagebant.  quofp^18 
illud,quodfupra  citavimus :  Credibi/e  eft,etiam  Callos  in  Germaniam  tranfgreffos.  f*r 
tulum  entm  amnis  obflabat,  qub  minus,  ut  quaque  gens  evaluerat,occuparet,pemut^T 
fedes,promifcuas  adhuc,  &  nulli  regnorum potentia  divifas  ?  Attamcn  non fupra 
temregnabantur  Marcomanni,  nec  regtbns  infinita ,  aut  libera  potcflas  5  quodfaPra  * 
bro  primo  notavi.  Idcoque  audor  annal.  n  ,  ubideinriiptioneCatualda^in  ^  g 
bodui  regiam  narrat ,  Veteres  illic  ait  fuiflfe  Svevorum  prtda*  5  non  CMarobodtii» 

Cap.  XXXI, 

^  Q  U  A  D  I  S, 

QUADOS  pleriquc  geographorum  noftri  feculi  in  ea  rcgionecoIIocant»^ 
interBojohxmumac  Poloniam  nunc  Silefia  vocaturj  duo  fcilicet  argu^ 
fequuti :  primum ,  quia  auftor  nofter  Marcomannis,  quos  illi  Moravos in  . 
pretantur,  eos  continuat  5  dein,  quia  (Juadorum  ac  Silefiorum ,  quos  Germani  &  ^,fi 
fingcr,Gve  SchUfwger  vocant, nomina camdem  rem  fignificare  puiant.  (p**{  n  ^ 
que  occani  adcolis  Germanis  idem  eft ,  quod  Slavorum  genti  zU,  id  cft ,  W^j^ 
improbum .  quafi  Slavi,  in  has  oras  advecli  Germanicum  vocabulum  in  fuam  % 
commutarint.  At  hoc  primo  demonftrandum  erat  5  Polonorum,  Slavic*  Sc  ^ 
Slafkojkc  C^echomm,  five  Bojoha^morum,  itidcm  Slavica?  gentis,  SUfko,  qulbuScabfl' 
bulisterramSilefiamadpeUant5  illotum  SUzaej,  horum  vero  S&org ,  quibus 


GERMANI^  ANTICLLIB.III.  m 

lis  gentem  SikSmm  indigetant,  a  voce  tk  dedufta  efle .  quod  nemo  umquam  neque 

Facefl-anJigimrha^ridieutoineptommhominum  nug*.  ^^J*£*n££ 
«ua»ri  noftrofuerit,  fatisliquerecxiftimo  Vetbae,us,  ^^Z^ZS 
^v.IusctaHcrmunduros  Xarifci,  ^^^T^V^^&S^ 
*~»&»^ir,?~ 

cet  infta  Marcomannos.  Ptolenwus:  *«  «»  o^.cv       » K*g«  « ? 

fi*%S.  fub\uLf^ur,,acU»a{dva.fub  ^W»^ 
BUeoiimefle  quo, .^J^^S 
«>Uocan,,am  antea  notavi .  id  tamen  haud  taiium ^  fa  autemite  fcdura: 

*0foh™°Ponuntu^^ 

fuetunt  in  eo  monrum  ,ugo,  quod  a  Moiaviaj opiao vswa, «  0ftendam. 
«ulsfontcm  ptocurrit.  fub  quoipfo  partemQ^adorum i^*^1^^, 
DeiifdemQuadisStrabolib.vu  :  i,  r*ir»4  ™>b°  E.r^^  ?TJa  ' 
»»i, ^ 4J«*  r5 t* m »^»'  «  «<  •* 5  » £J 
 £7*..«..  '»  i.  .v«,(ft.M»«aot!t7i)4fw«^  wA«o«f .    «i  Tl 


Ba»a<rfto»,T» 


^onumq^vocabula.et.amal^ 

J*t ;  pro  B*n»«,  r*»w  •  de  rc  >^v^  ,arjbus  leperiemm  KoA<W  Ego  vero 
K^^.inmanuta.pt.s^ 

nonmodogcntmmvccabulahec  .^euq  urbatamfaudaaer ad[cveto.  Quis, 
wpta,  fed  &  ipftmorationem  a  genumooMne  KsAfcAu,  cffeB,j,w„Wi 

cu*fo,ctedat,SttaboM^ 
,   »n  quod  Matcomannos  cum  aliiscomplunbus  tfaaux 

gio  poffit,  quam  quod  Czcchorum  nunc  diatur  tegnu.laltibus  .  '  a 

cin^um/tufupt^ 

complures  nationes;  &  inter  ahas  Marcomanni.  At  naud  t«ncrc  q  i 
quanl  ipfe  Strabo  hoc  non  noravit;  quod  ^^C*^^ 
negHgendumcenfuit.  ^^^^^^f^^^  etiam  dtci 
vocabrioeowm .^^^ft^^  Jt^po 
popuhsaccidit.  inquibus  pro  B^  fcnbe ^  ^  Bj,„W)  & 
«,  x^».,  ,am  antei  patu.^ po  , ,  * ^  foo  ^ 

,  reponendem  Ayy,«,  v £»»* £      £  .    ^  -  „.  y  v 


^oatquc  ordine  oftendetur 


T  S  X"  tunr  locun?  in  h*e  vetba :  A        4  W  « 

id  eft  »  ^  ™    rf  U»W«  q^tlWcum  cum 

habuant  ,n  ra  W™Wf'}u  rMS  MarcomMnes.  Privam  entm  bu  domtna- 


pc7M.  Domumigiturrever)u»rcgrm^;^,r^  Svevis  maonam 

^^tcm%Lcmoviot^ 
g'»tem  Semnones. )  EmmveroSvcvotum,  mamea,x,,&  Hercvnio 


t) 


120  PHILIPPI  CLVVERII 

enim  faltu  geographum  loqui,  latis  clarum  eft .  &  quia  de  fuo  tcmporc loquimr ,  bis  pet 
i<H'  in  fequentietiamorationeinftansfcribotempus  ctttei.  Quum  igitur  rov  ipKiwM 
tyvftov  paullo  poft  delcribat  cv  xu^0l$  igvpv ,  xujcAov  ^i^Ka^kvov^^y^*  5  °" 
pio-ooxto&v**^w°M&^<^w#  Marcomannos,  &  aiios 

Svcvos  a  Marobodui  introdudtos  contincns,  reclehdc  Quados  mox  falmifubjungit» 
contcrminos  Getis .  Qua  in  re  adftipilantur  ci  Tacitus  ac  Ptolemacus ;  &  itcm  Plinius : 
cujus  vcibalib.  iv,  cap.  xn  ,  haec  funt:o^£  eo  inplenum  quidem  omnes  Scytharur» 
funtgentes-,  varie  tamen  litori  appofita  tenutrc,  alias  Gcu,  Daa  Romanis  dicli ,  alias  Sar- 
mata.  &  mox :  Superiora  autem  inter  Danubmm  cjr  Hercynium faltum  ,ufqtte  ad  P ann9'  ^ 
nica  htberna  Carnunti,  Germanorumque  ibi  confinium,  campos  ejr plana  Iazyges  Sarmat^ 
wontes  vero  &  faltus,  pulfi ab  his,  Daci  ad  Pathtffum  amnem,  a  CMaro  ,five  is  Vuria  t»i 
d  Svevts,  regnoque  Vanniano  dirimens  eos .  averfa  Batferna  tenent ,  altique  inde  GeirnA- 
ni.  Quos  omncs  rcliqui  au&ores,  cum  geographi ,  tum  hiftovici ,  Sarmatas  vocant/*" 
zygas  hos  auclor  tabula:  adpcllat  Setmatas  Vagos , una  cum  Statio  $  cujus  veiba,  fflvtf' 
lib.  iii,  carm .111,  ha:c  funt : 

J^uamodo  iMarcomanos,  potl  horrida  beffa,  Vagosque 

Sauromatas ,  Latio  nonefl  dignata  triumpho . 
Ptolcma:usvcr6eofdcmvocati^vy^Me>vrt?af,idcft,  Iazygas  Vagos:  collocatq"c 
eos inter  Danubium  ac  PathilTum,  montcisqucSarmaticos.  qua  in  rcprobe  ei  cum^ 
Plinio  convcnit ,  qui  Iazygasinter  Danubium ,  &  Pathiflum ,  monteisque ,  &  HcrCt 
nium  faltum  colerc  tradit.  nam  ad  fontemuiqucPathifli ,  qui  nunc eft  in Hun^r 
7/^i,Gcrmanis  die  Teyjfe ,  pcrtinuifle  magnum  illum  pcr  totam  fere  Germaniam  Ip^" 
fumlaltum,  fuolocodocebo.  Montcs  igitur,  quibusfaltusfupcrfternebatur,  fant 
juga,  quae  a  dicto  opido  Oflra,  &  flumine  CMorawh  versus  Viftute  fontem ,  atquc1*1  ^ 
ad  Pathifll  ortum  protcnduntur :  in  quorum  medio  altiflimus  vcrtex ,  haud  ProCU!,0  ^ 
do  Landefcorona ,  Babiagora  vulgd  adcolis  Polonis  vocatur.  Ha:c  Daci ,  five  vc  » 
i\  Iazygibus  Sarmatis  e  campis ,  inter  Danubium  Pathifllimque  fitis ,  pulfi ,  tcnUCrUx 
ad  CMarum  ufqueflumen ,  quod  nunc  eft  LMorawa  adcolisSlavis,&  Gcrmanis 
&  regnum  Vannianum,  quod  e  PJinii  fententia  fuit  inter  Marum ,  Danubium ,  30 
Bojohsemica ,  antiquos  Quadorum  fineis,  ut  patet  e  Strabone  fimul  atque  Plifli° , 1  . 
c  Tacito,  qui  annal.  lib.  11 ,  Vannium  Quadum  fuifle  oftcndit  his  verbis  . 
utrtimquc  (Maroboduum  & Catualdam  BojoIia:mo  pulfos)  tomitati ,  ne  q^f4tfrfija^ 
cias  immixti  turbarem,  Damtbium  ultra,  inter flumina  LMarum  &  Ctfum  locaflt«r  5  ^ 
rege  Vanniogentis  J^uadorum .  Marum  flumen  jam  oftendi :  Cufum  inquirco^^  j 
quamquam  Marum  quoque  in  controverflam  vocalTe  vidco  Rhenanum  ac  "^yl 
quorum  hic  ita  ad  hunc  locum  Taciti  commentatur :  CMarifus  hic fluvius  diftw  Str  ^ 
m lib.vii-,  CMaris  Herodoto ;  CMarifia  lornandi ;  ^Ethico Margu* .  Rctinet norn(  -c- 
die,  &  inwlis  appellatur  CMaros .  Nimis  infelix  fere  ubique  antiqua-  geograpn1^ 
clor  Lipfius ,  vir  cetera  doctiflimus,  Margttm  eflc  Mcefia:  amnem,  qui  haud  ^*6.^  4C, 
to  apud  Ptolema-um  legitur  vocabulo  Mo^t@-  pro  Met^yos,  ex  Antonino ,  tabula  1  ^ 
raria,  aliisquecompluribusaucloribus  iatis  clare  liquer .  tJMaris  equidem  ^erOn°0icn, 
A^r/^Strabonis  LMarifiaquc Iornandis  cft  hodie  Tranfilvaniae  Hungaria:que nj [ 
vulgo  adcolis  ^Maros,  &  Marofch  didum .  at  quomodo  ad  hunc  quadrat,  quod  1  ^ 
aitDacosintcrPathiflamacDanubiumamneis  fub  Hercynio  faltu  coluifle  mo 
ad  Marum  ufque  flumcn  tcrminum  Svevorum ,  regnique  Vanniani  5  &  fub  m°n^s 
inter  diclosamneis ,  planaatquecamposlazygesSarmatas^  fatisineptej  q^um 
iftcabkvaPathifliquarendusfitripa,  nonabdcxtra.  Claiius  hccicdditur  (tlC  yan. 
fcurum  & inccrtum  etiam nunc  videtur )  a Tacito annal.  \ib.  xii  5  ubi  de coclel^/^ 
nio  cjusque  rcgno  fic  fcribit :  Per  idem  tempus  Vannm ,  Svevis  a  Drufo  Cafire  tfflf  J 
pef/itur  regno  iprima  imperii  atate  clarus  ,accepmque pofularibm •  mox  diuturfi* 
(iiperbiam  mutans ,  ejr  odio  accolarum.  fimuldomeslicis  dtfcordiis  circumventM '•  ,  Jjftt, 


ipsaque  e  froviftcja  le&a  auxilia pro  rifa  comfoneret  ?  fubfidio  vidts ,  &  terrort  0th 


GER  M  A  NI£   ANTI       L  I!  B .  III.  tzt 

M.firtmti  clati,  notlram  quoqut  pactm  turbartnt .  nam  vis  innttmtra  tigii ,  ali*. 
V*  gentes  adventabant ,  fami  d,t,s  rtgm,  quod  Vannim  xxx  ptr  annes  prtdaUombus,  & 
^BtgaU^  auxtrat .  Ipl  manus propria  pcdttes ,  tquts  t  Sarmatts  lazygtbus  erat.  unpar 
*»»hnud,m  hammJLcaittSisftft  dcfnfm  ,behmqut  dnctrt  fiatuerat .  [td lazygts 
«Hdionis  impatkmcs ,  &  proximospcr  campos  vagi ,  necejjttudmcm  attulcrt  -  qma  Ltgtus, 


Rerm 


proximos  vcr  campos  v«5# ,  w»jr'—   y 

-^unaurusque  illinc  dgrmbant.  Igiutr  Mgreffus  cafitllis  Vanmus ,  furtdttur  prv  to. 
Vamquam  relut  adverfi slaudatus ,  quod  &  pugnam  manu  capefttt,&  f^t^f^ 
J°  vulnera  excepit .  Ceterum  ad  claffem ,  in  Danubio  opertentcm    pcrfugtt .  *f>J°* 
6-  «cclpus agris  i»  Pannonia  locattfunt .  RegnumVangto &  Stdo  tn  tr  ftparntt 
*fat  .  tgrtgiaJverflnosfidt.  Hac  Tacitus.  ex  quibus.ansdare  per  P^' 
«uliumafumfuiflcamncm,  quam  quihodiein  Morava  mcohsSla v,  d,c tuic^ - 
Getmanis  dtcOHarch.  ad  hu)us  quidpc  conflucmcm  m  advasa D»ub,, n- 
,  fita fuerc  Vannonicahiberna Carnuntum ;  quod  nunc  Batmberg  cfle ,  fio  oco often- 
*tur.  hucfacileadcote  gcntcs, Marcomanni,atque  h.s  contctmm,  ver^soccafiim 
Hcrmundtui,  cx  alteraqueporte  Ligii,  Viftute  tevam  r.pam  colcntes  a  dc&  pomemm. 
^ quadran  ca.qu^Pl  niilsdc Dac.sac  Sarma.is bzyg.bus trad.t.Sed .™u»^ 
«ian.feflm.ma  fianr,  Cufus  inveftigandus  cft .  Hunc  cx  advcrto  ^^TZ^. 
*SO,qu6dipfarcgtoim«  hunc&Marumf.ta,  inquam  Drulus  Cafar  M  bdm 
Cattold vquc clicnfeis  collacavit,  contra  Pannoniam  tu.r .  namClaudms ^Att  ho  Pan- 
Jnonia:  prifldi,  fciipferar,  uti  hgionem,  &  auxilia  e  Pannon.a  p,ov,nc,a 
Po  r^w^rt- inqkpwvinciacriam  Vannii,  rcgnopulf.,  cUcntcs W.  C,- 

/^igituraLcmcum^^ 

in  Danubium  conflucns.  Et  huc  xc&h  iazvgcs  Sarmat*  aux.ho  vene.c  Va  nw, 
qoia  contermini  in  tev*  Vagt  ripa.  qu6  Ulud  (pcdat  Tac.t,  ,  azjgts  cbfidwas  tm- 
tttunZTmximsflr  tamposvagi,  mttfstuJintm  pugn^tulere  qumLsgm  ff*; 
mundur^ZciJgruebalt.  hIc  .gitur  eft rcgto  b»*»*^j£2_ 


windurmnHc  illinc  invrucbant .  mc  lgnui  ^111^         *   ;r 

^aiS^tMiS.Catualda-qucd.entes.cofloc^ 
'^vetsusnonextcndo^rimumquianonnrtegtaahqua,^^^ 

P»'^iaorum  rcgum  in  ea  pofiti ;  quibus  hoc  tetramm  lpauum  mter 
^ndv,meft  cumlazygibus  Sarmam5  qmbusmbuta  fo         •  U"^^S". 


^«TDtoUbrtm/rna^dobfcurc  pta-didos  Svevos  lazygibus  fact  conramiiK», 
<3Uidpc ubibomitianumLygiis  auxilium conna  eos  mrfiffe  nanavit ,  A  ^n^ns 
< im  t.t«,  inquit,  cl zifai, wt co-moi A«£ov  f*^« joif,  ^  ^.OTfee^-.aC^T,  ,  «f  x,j«-r 
«iri-VT  f«.r  L^ci^r  idcft;  ob  idindtgnati 

Uis  traduclk ,  /.  ^.Lr ,  ut  cum  iis  Iftrum  tra^ictrmt.  S.c,  l,b.  lxxi  ,  ub,que  Quad, 
Marcomannis ac Iazygibus conjunguntur.  Ac iane  foactavcm  '^~f^.^ 
Romanosfcmpcrfuifteetiampoftcnoribusf^ulis^velex  uno .^^P.^P»^* 
Scd  obftrepit  heicnefcio  quid,  Plinius,  Gcrmanorum  mmum  .n  Danub,  upa  ex  ad- 
*overfoCarnuntiponcns,ideftadconflucntemMari;  hocque  flumme  Vann.anum  te- 
gnum  a  Dacis  Sarmarisque  dirimens.  ex  quo  fufpicioobonri  poterat,  Culunullum 
fuifle  fupra  Marum ,  vcrsus  Eojoha:mum .  Verum  falfum hoc  efle ,  patet  ex  co ,  quod 
omnis  Danubii  ripa  fhpra  Marum,  non  ad  Pannoniam,  fcd  ad  Nonc,  ptovuiaam,  Ano 
fluminc  tenus ,  fpcdavit ;  qua;  legionem  pralidiariam  habuit  Vindobona: ,  feu  Vmdo- 
mana-  id  eft,  ut  nunc  vulgo  voeatur,  Vienna;.  ira ,  uti  ad  hu jus  piafidem ,  non  ad  Att,- 
lium  liribcrc Claudium oportuiiTet.  Tum  ver6,Quadorum  nomen  ad  fecundamulque 
Pannoniam, qnam  Arraboneamne  (Rabt nunc efl)  a  primadirimir  Pf?lOTfu^'*" 
nuamflamenpe,tinuifle,exMarcemnidilucid,ffimaperfPiciturhiftor,a^ 

fic  habet  •  Ksiwslo,  inttr  h*c  quie  centtptr  httmtm  apud  Strmtum  mdtcabant  nunt  t  gra- 
^ts^pLirtosSarmatL&^ 
'oncordes  Panmnias  Mctfmumqut  alteram  cunets  tncurfart  dtfpcrfts  Et  pottea  .  ^.w 

y<rb*Zge™Z^ 

Mos  avuiium  trlL  ,  lacrym*  vel  fangvis  txjlingveret .  quorum  regdts  Vttroaoru* 
"duari,  fillus  rc™  &  Anlmundus  fubrtgulsss ,  aldque  opttmatts   *  ***  ,  varus 


nz  PHILIPPI  CLVVERII 

Utum  ;  ejr  adepti  vtniam,  )uffa  fecerunt .  Pannonia?  opidum  Brtgeteontm  nunc  efic 
Graan,  luolocoargumcntisdocebofatisvalidis.  Vndeliquct,  Quadorum  gentcmad 
flumen  Granuam  ufque  tunc  temporis  pcrtinuifie  .  quod  ctiam  atteflatur  M.  Antoni- 
nus  impcrator,  iu  vira  lita,  lib.  i ,  his  vcrbis  :  T*  iv  Kxdhis,    e$  tu  r&vxa,'  id  eftj^* 
in  guadis facla,  ad  Grannam .  Scd  omnia  quam  dilucidifllma  reddit  Ptolemaus,  in  de- 
fcriptione  lazygum ,  his  verbis  :  iafvyis  oi  MtTavdraf  ooiZpvjai  atn  Ivatooc;  tu 
(iipH  f  YipfJLctviott ,  ro>  atd  ruv  ~zaofjLctTi>tav  ootav  tm  tjf  TLapmv  (male  vulgo  nr  K*f**" 
tLu)  Hj  tx  Aavx&x  zroiapii  t7n$po<plu>.  Id  eft :  lazyges  Mctanafl*  terminantur ab  occafrf**' 
diUaGermaniapatte,  qua,  eft ab Sarmaticis monttbtu  adCarpin,  & Danubiipxum-  Cir" ^ 
ptn  hodie  in  ripa  Danubii  tiipra  Budamdici  Kalpach ,  luo  loco  oftcndctur .  cx  hujusa  - 
verfo  montium  jugum,  ex  meridie  in  occaiiim  vcrsus  ad  fontcm  ufque  Vagi  Pr°te£" 
(um ,  Sarmaticos  lllosfuifle  Ptolemaei  monteis,  Germaniamque  iis  ab  Iazygibusfui 
iiibmotam ,  infra  doccbo,  ubi  de  montibus  Germania;  crit  lermo .  Huc  ulque  ig!tu^ 
Quadi,ultimi  Germanorum  in  Danubii  ripa,  fuerunt  cxrcnfi.  quo  rcdc  convcnn :  M 
ccllini  hiftoriade  Brcgetione  :  item  illud  in  vita  Antonini  dc  Granua  amnc  Atq 
hinctandemeft  quod  Ptolema:us ,  lib.  vni,  ait  Germaniam  teiminari  ^t] 
QfttttSy  Vcuria  Xj  tiupxa,  ^  iv<ri  navvovtoug  •  id  cft :  a  meridte  Rhxtia ,  7{oric0  >  &  *** 
Vannonits:  quarum  infcriorab  Arraboneamneincipicbat.  Ego  cxJiis  univerfis,*!^. 
ha&cnusadlata,ifta  colligo:  primo  Svevos  illos,  intcr  Marum  Cufumquc  ^°carofj  2q 
Quadorum  rranfiflecommunenomejVaniique  regnum  fuifle  aCluna  amnc,(quo  M  ^ 
comannos  in  Danubii  ripa  ab  oricntc  finivi)  ad  Vagu  ufquc ;  tam  in  antiquos  Qil^  ' 
inter  Clunam  Marumquc  fitos,  quam  in  eosSvevos,  qui  poftca  intcr  Marum  ^ag""1^ 
nomini  illorum  accefferunt.  Plinium  autem  cx  co  crrafle  puto,  quia  antiquorum  vc^ 
dorum  nomen  Maro  finiri,  apud  fuperioris  feculi  fcriprores  lcgcrat.  tum,quia  jam an 
regnum  habuit  in  Quadis,quam  aliiciadjicerentur  Svcvi,ultta  Matum.  quod  haud 
ficulteretiamcx  Taciti  libro  de  Germania  colligerclicet;ubi  llc  tvzdit:  Marcttn*  ^ 
guadtsque,  ufque  adnojlram  memoriam,  reges  manjerunt  exgente  ipforum ,  nobilc  Mar 
dui7  ejr  T %drigenus .  )am  ejr  externos  patiuntur.fed vis  ejr  potentia  regibus  ex  auBoritatt  ^ 
mana.  raro  armis  nosiriSyfeftus pecunia  juvantur .  Vt  Marobodum  Mai  comannorum ,  ^ 
Tuder  Quadorum  fuit  rex .  voluit  quidpeau&or  nobiliflimum  omnium  in  utraqj^ 
oftendere.erravitque  heichaud  modice  docT:ifljlmus  cetera  vir, 

M.Velfcms,inBoicis" ' 

ubi Tudrum  aequc  Marcomannoru  facit  regem,  ac  Maroboduum .  Quia igitur  jam  ; 
ge  ante  Taciti  memoriam  Quadi  fuos  habuerunt  rcges-ut  cx  his  vcrbisfitisdii^^^j, 
Vanniusquoque  haud  dubie  Quadorum  fimul  ac  novorum  inter  Mnrum  Cufu^j:.  fia 
torumfuit  rcx .  quidpe  fi  aliis  Quadis  rex ;  cur  non  hunc  potius  Ss  evis,  in  novis  K  ^ 
prope locatis, rcgem impofuit Drufus 5 cui  majores  opcsex  audorcgnojatquc^^ 
Dacoru  Sarmatarumque  injuriis  novos  colonos  tucndo  ?cur  itcm ,  ubi  Vannius 
pellitur  ab  Hermunduris  Ligiisque,  nulla  Quadorum,  proxima:  ac  valid?  naliorll^anflii 
tio  in  alterutri  partium  3  minus  vero  eorum  regis  1  foli  Vangio  ac  Sido  Quadi ,  ^#4° 
fororc  geniti ,  mcmorantur.  Certe  hos  duos  innuerc  audore  haud  dubito,ubi  Va 
domeslicisdifcorditSj  id  eft,qua;  in  rcgno  cjus  orta:  erant,  circumventum  ait.  accow  ^ 
rem  odium ,  quod  idem  au&or  refcrt,  Marcomannorum  fuifle  cenlco  j  quibus  co 
Hermunduri,  moxque  fequuti  ab  altera  parte  Ligii.  ni  ferte  lubillius  illc,  HcrmU^1  ^ 
rum  rex,  in  Marcomannos  quoque  obtinuerit  rcgnu,  pulfo  Catualda  j  qui  & 
lo ante Maroboduum  pepulerat. fic  enim  annal.  lib.  n  :  ldem Catualda caftsi**)?  ^ 
fcrfugium.  fulfus  haut  multo  foft  Hermundurorum  opibus ,  tjr  Vibdio  duce  j  recepWf ' 
rum lultum,  'Harbonenfis  Gallti  coloniam  mittitur.  Barbari  utrumqtte  comitati,#e  1 7  f. 
provincitsimmixtiturbarentyDanubiumultra,  inter  flumina  C*4arum&Cttfum  jeIri 
dato  rege  VanniOygtntis  guadorum.  Scribo  heic  quoque  lubtllii  nomcn :  nam  cu  «^fl 
«flc  qui  Hermundurorum  rex,  xxx  annis  poft  regno  pepulit  Vannium,  cuivis  l^ojs 
promtifllmum  eft .  Librario  hoc  loco  Romanum  VibuUiorum,  five  ViUlioru&^  0f 
quam  Germanicum  Iubillii  nomen  notum  fuit .  Cetero  ad  ante  dicla  perfincr 
*\u& annal.  lib.  x 1 1,  de  Vanniano  regno  fequuntur :  Regnum  Vangio ac Sido  ifiJ  LatiO' 
titi funt :  egregia  adversus  nos  fde ;  fuone  an  fervitii  ingenio,  dum  adipifcerentur  uO  ^  ^ 
ncstmultacarttau -}dr majorctdtp ,poJlquam adeptifitnt .  Piviiifle  ita  vidcntut;  ^fC^ 


\ 


GERMANI&   A  NTIQ^  LIB.  III.  12* 

tet  citra  Marom,  altcr  ultra  rcgnarct .  etcnim  Uk  regio ,  in  qua  novos  colonos  pofuerat 
£>mfus,  anguftior  crat  quam  qusc  duo  regna  commode  ferre  qujret.  Addeprarcrca  qu$ 
%a  ex  Jibro  dc  Gcrmania  citavi :  Sedvis,  &  potentia  regibus  ex  au5hritateRomana.  ra- 
roarmisnoriris  fipius pecunia  juvantur .  Sic  VanniusaudloritateRomanaregnavit :  iic 
ipfi  Vangio  ac  Sido  contra  fubjeclorum  odium  cadem  au&oritate  ac  potenua  tuti  5  un- 
<k  etiam  egregik  adversus  Romancs  fuerefde.  Adde  idem,  ex  hiftoriar.  1  x  1 ,  iita :  At  nt 
^nermesfrovincU  barharis  nationibw  exponercntur  ^rincipcs  Sarmatarum  Jazjgum  penes 
^oscivitatisregtmenftn  commtlttiumajciti^lcbem  quoque,&vtm  equttumtqua[olava. 
bn ,  offerebant.  Rcmiffum  idmunm  -  ne  inter  dtfcordtas  externa  moltrentur ,  ac  majore  ex 

^diverjomercedc  jus  fasqtte exuercnt .  Trahuntur in partes  Sido  atquc ltaiicu6,reges Svevo- 
quibmvetus  obfcquium erga  Romanos,  & gensfidcicommtjjtpattcnttor:  ofpofitatnlatus 
MxiliaMcslk  Rbctia  cui  Porcius  Septimius  procurator  erat,  tvcorrupu  crga  VttelltumfidcL 
igitur  Sextilius  Telix  \um  alk  Tauriana,&  vx.i  1  cohortibtss,  ac  ?{ortcorum  juventute  adoc- 
<*pandam  ripam  *s£ni  fluminis Mtwd 'Rketos  Noricosg,  interfluit.mtffus.mnc  t/iis,aut  hts  froe* 
bum  tcntantibusSortunapartinm  alibi  transacla.  Sido  heic  &  Italicus  infcfla  Rhaniz  op- 
Ponuntur,  quia  Quadoru,gcntis  Norico  conterminayeges  h  propmquo  adducebantur. 

Tcrmini  igitur  Quadoru  antiquitus  fuerunt,  ut  ante  didtum,  a  meridie  Danubius* 
*b occafu  aqinocliali atque  aftivo,  primo  Cluna amnis,  dein  Bojohamici  montes ,  ad 
Mari  ufqUc  conflucntcm  :  ab  ortu  aeftivo  Marus.  Atpoftquam  a  Tibern  prmcipatu  alu 

2°etiam  Svevi  nomini  ac  civuati  comm  adjedi  s  limites  uhra  Marum  fuere ,  a  feptem- 
^ionibus  montcs  in  quibus  Plinius  Hercynium  faltum ,  Ptolcmaurs  fern  fccluras  fter- 
nit,  ad  opidum  ufquc  Rycho .  indc  ab  ortu  Cufus  five  Vagus  amnis ,  ad  Danubu  ufquc 
confluciuem  hinc  a  meiidie  ipfc  Danubius .  At  quia  ab  hac  parte  mgens  m  Danubio 
eft  infula  vukb  mcoXisChalokejrz  dtta ,  opera»  pretium  cft  fcire,  cujus  rips  illa  fuenr, 
^nnonicar  an  Gcrmanicar.  Pannonicamon  fuifle,  indc  colhgo,  quia  Romanorum  ca- 
ftella  prafidiaria  in  hac  amnis  parte,  citra infulam  fuere  pofita,  qua  opidum  nunc  Rabt 
^duovici  Widlburz  &^tfwvifuntur5utfufiusfuoloco  demonftrabo.  Proinde 
omnis  infula,  cum  duobus  nunc  opidis  Komarn  &  Sumarcin,  &  minoribus  infolis,quas 

^imqueDanubiialveicom^^ 

*°quum  procciTu  tcmporis  flneis  fuosad  Bregetionem  ufque  Quadi  protuhiTent j ,  ter- 
minus  abfeptcmtrionibus  porro  fuitin  didis  montibus  adopidu  u^ucTmrdojzjn. 
hincabortujuxtalincam  ad  lacum  HoUe  dudam:  dein  flumen  e  lacu  111  Graniiam 
aninem  decurrens;acmoxipfeGranuaadconfluentem  ufque.  a  meridre lterum Da- 
nubius.  Scd  Sc  ultra  di&os  monteis,  pofterioribus  temporibus  civitatis fua  fineis  protu- 
lerunt.  fic  quidpe  Marcellinus,  pradido  lib.  xvii  :  Uortantchocexemplo  clementU,ad- 
volarunt  regales,  cum  fuk  omnibus,  ^Arabarius,  &  Vfafer ,  inter  optimates  excellentes  agmi- 
nrnn  genttlium  duces :  quorum  alter  Transjugitanorum  guadorum partt ,  alter  qutbusdam 
Sarmatis prteratjocorucenfiniis  &  feritate \unciifimi.  Expulei unr  igitur  hinc  Dacos,quos 
in  montibus  locat  Plinius ;  ac  bonam  etiam,  fi  non  omnem,  Oforum  partem  5quos  in- 

40  ter  Marum,  &  opidum  Osrvhczym^Vif^vilx  impofitum,incoluifle  proximo  capite  often- 
dam.  Hacigiturdefi.nibus  Quadorum.  f.'  f  t 

Porro  Ptolcmaus  circa  hos  fineis  ita  :  tWq  ilw  TclZ^tm  v\n\v  McLfn&pctmr  vp*  ovf 
Xxhvoi  jKj  [ViXlfi  T*  ^vaQia  m]ei^  01  AfyctZai  KavLim .  vw  q  tov  OpKvviov  ^uftov  YLcvctSof 
v<p'  cv$  TOL  tnSvipcopvxeia,  Aovvct  wAfl*  v(p*  qv  piyoo  ifooq  01  Baifioi  ,  f*i%pi  t£  Actvx£liS>  K2H 
wvixCic.  ctvviis,  7regi  tov  7n\a.pQv  ,  ol  TipaKojplai,  ^  ol  <7t$os  toic,  KapTms  faKarcq  .  Hoc  eft : 
$ub  Gabreta filva  LMarcomanni.  fab  quibus  Sudini :  &  ad  Danubium  ufquc flumcn  Adrabt 
campi.fub  Orcinio  autem  faltu  guadi:  fub  quibus  ferri  feclur&^  &  Luna  ftha  .fub  qul 
magna gens  B<emi,  ad  Danubium  ufque :  &  his  contermini  )uxtafiumen  T eracatrU  &  apud 
Campos  Racau.  Quum  jtewwifti  inipfumiint  Bojohamum  referendi ,  contcrmini  iis 

30  TeracatrU  &  RacaU  eru nt  in  Quadorum  agris  locandi  5  partes  fonafle ,  five  pagi  gentis. 
^^/^quifinthnbcndi  (niiiforte  exfequenti  vocabulo  ka^k,  legendum  fit  Ts- 
C^*  Ka^imi ;  ut  ante  AfyaZcti  Ka^Ttsi ,  &  Tiap pai  x.a^mi )  haud  facile  dixcrim.  At  R  a- 
Cata  omnino  videntur  cfle  iidcm,  qui  hodie  Slavis  Polonis  dicuntur  Rakufzj ,  Cze- 
chis,  fiveBojoha^misatque  Moravis  Rakaujfy;  ideft,  ^iutiru ,  Germanis  dic  Oeficr- 
r^her>  ad  utramque  nunc  Danubii  ripam  longe  lateque  colcntes. 

1. 2  Cetc- 


PHILIPPI  CLVVUII 

Ceterum  a  Maro  flumine ,  qui  in  nonnullis  Plinii  exemplaribus  eft  UHotus ,  regio 
nomen  accepit,  quo  incolis  Slavis  CMorawa ,  &  OHorawska  ^cmie  ;  Gcrmanis  %Maren  • 
item  incolae  Germanis  CMarern,  Slavis  CMorawane,  &  xJMorarvci.  quse  vocabula  hatte- 
nus  falso  atque  imperitea  MarcomannorumnomineaplerisquenoftrilaculigeogW* 
phis  deduci  video ;  quafi  Moraviaantiquafuerit  Marcomannorum  fedcs. 

Opida ,  fivc  vicos  habuifle  Quados ,  jam  Ptolemai  tempore ,  complureis,  cxcjus 
tabiila  Germaniacdifpicio.  Inhis  vqZqIxvov  ,  Robodunum ,  rettius  atque  incorrupuus 
lcriptum  eft  lib.  viii  iZa^avov ,  Eburodunum;  inter  tria  pracipua  Gerrrtf- 
nia-  opida  computatum.  nam  aliud  quoque  Quadorum  opidum  apud  eurndcm  c 
Ptolemaeum  iGdgov ,  Eburum.  &  ex  frtu  illud  nullum  aliud  cfle  poteft ,  quam  qu° 
hodieque  ccleberrimum  fere  eft  totius  Moraviat,  Brin  Gcrmanis  incolis,  Slayis  Br** 
di&um .  Sic  Alpinum  quoque  opidum ,  quondam  Eburodunum ,  nunc  in  Gallia  dicitur 
Bmbrun.  Sed  &  Moraviae  Brin,  fuperioriiaailovocatum  fuifle  Germanis  Bru»,  *lV 
Brun ,  patet  ex  eo,  quod  Latine  fcribatur  Brunna . 

E  b  u  r  u  m  ex  fitu  videtur  efie  id,  quo^ ,  caput  regionis ,  incolis  nunc  dicitur  Slav 
Otomucz ,  Germanis  vero  Vlmit^. 

Medoslanium,  Mt<JocrA*woy  ejufdem  Ptolemai  ex  fitu  fimul  &  quadarn 
nominis  fimilitudine  videtur  efle  nunc  celebre  opidum  Znaim . 

Celimantia,  KiM[4ctviiet ,  quamvis a Ptolcmxo ex advcrfo  Arrabonis Jnl^ 
nis  oftii  ponatur;  tamen  nihilo  magisea  eo  pertinet  ,  quam  Bregetio  ad  ^U|:C 
amnis  conflucntem.  nam  hiceft  apud  opidum  Rabe  5  Bregetio  autcm  ,  utante  dic W 
cxadvcrfo  confluentis  Granuse,  nunc  Graan.  Certe  Celemantia  nullus  alius  cit 
ciis,  quamqui  hodiequc  xxx  millibus  pafluum  fupra  Znaim  ,  fub  Bojohasnicis  m 
ribus,  haud  procul  Teja:  fontibus  vicusdicitur  Kalmint^.  Reliquorum  apud  Pt° 
fnsum  vocabulorum  fitus  haud  liquct . 

C  A  P.  XXXII. 

De  Gothinis,  Marsingis,  O  sis,  ac  BuriiS*  $ 

Arcomannorum  Quadorumque  gentibus  commemoratis ,  Jaudcquc  eor^m 
atquc  gloria  decantata ,  in  haec  au&or  pergit  .verba :  ?fec  mtnu*  *va y 


M 

*  T  ^CMarfigni,  Gothim,  Ofi7  Burii.  terga  Marcomannorum  guadorumqut ^ 
}  quibm  Marfgni  ejr  Burii fermone  cultuque  Svevos  referunt :  Gothinos  Gallica  >  °r.y^ 
nonica  lingva  coarguit  non  ejfe  Germanos  5  fjr  quod  tributa  fatiuntur.  partt&j'* 
tum  Sarmatd  ,fartcm  £>uadi ,  ut  alienigenis  imponum.  Gothtni ,  quo  magis  jt\tti 
ferrum  cffodtunt.  omncsque  hi  populi  fauca  eampeBrium  ,  ceterum  fa/tm  &  e 
tnontium  jugumqutinfederunt.  dirimit  enim ,  fcinditque  Sveviam  tontinuum1^0  ^, 
)ugum-9  ultra  quod  flurim*  gentes  agunt:  ex  quibm  latifime  fatct  Lygiorutt*  ^0frtP 
Hos  quatuor  populos  auclior  ab  uno  latere  Marcomannis  Quadisquc ;  ab  altero, 
tium  jugo  claudit.  hi  igitur  duo  termini  primo  loco  confiderandi  funt .  ^arC^0;0' 
norum  Quadorumquc  fines  ab  hac  parte  fatis  clare  defcripti  funt.  iH°s^ciuC^0ltf2|- 
haemicajuga,  hos  Mams fluvius terminabat .  Illud  montium  jugum ,  qU0^aU.eII1^ 
dit,  in  Hungariae  hodie  Poloniacque  ac  Silefia?  confinio ,  a  Sarmaticis ,  quos  Pf0  . 
adpellat,montibus  (vulgo  adcolis  Polonis  Tatary ,  Hungaris  Szepefi  Gcrrna 
Hungerifch  gebirge  ,  ideft,  \uga  Hungarica )  juxta  opidum  Twardvfzyn,  init^|fn  <#! 
continuoque  procurfu  cx  meridieinleptcmtrionesversusfcfeextollens,  P^fuu^ 
direcl:a  linea  propteramnem  Solam  adopidum  ufquc  Osvehczym ,  Viftul^  adpo 
Silefiam  a  Polonia  dirimit.  inde  pcr  ipfam  Poloniam, Vartae  fluminis  dextram  n F p 
ulque  opidum  Ktodawa ,  profequens  5  hinc  versus  opidum  Bydgoscz ;  inde  in 
converium ad opida  Kamicn  & Stemfeiborg, atque iterum  in  leptcmtriones,ve  ,^^e 
Brogi  amnis,  tande  juxta  lsevam  Viperae  ripam  ad  mare  Svevicum,inter  duo  op  ^v 
&  7V.4»4wdeponitur .  Trajeclus  cjus  heicadcolis  vocatur  Gol/enbarg  i}^™?1*  Jfy&f 
busque  viatomm  infamis.  Ptolemaeouniverfum  jugum  adpcllatur  A<rX'^^u  b^' 
Ascibvrgivs  mons.  His igitur duobus latcribus ,  ab ortu ?  &  ab  oc  ^ 


GERMANI£   ANTIQ^  LIB.III.  12S 
«*»,  pnediaa:  Iv  natio„cs  in  univerfum  inclufe  fuerunt  A 
fuilTcunivcrfas,  liquet  quam  manifcff.me  exco,  quod auctor eas no n  u.  a imHe - 
"unduris,  M*coLnnis,  Quad.sque,  ^^2^ 

*mrm  ^dorumque  '^^ub  vSn  re^no  nt«  MarumCufumquc  te- 
81tur,ultracamrc<rioncm,quamSveviiub \annnrcDuu"i 

aacrunt,  pofitasfuiffe .  Verum  iingulatim  fua  cu.quc :  icdcs  mb uatu 

Goihinos  atque  Osos  proxin.os  fu.fic Sarmat.s Iazygtbus  &  item  Qg? 
diVndeindico^quiaabunisquc  histnb.ua  illis  ^^^^l^S^ 
men citcrio.cs, Danubioque propiores ccnlco .  W^^^Z^&StS 
dchisa.uemfc.nL.niV,a  *^S^£^fifeft 
M»<,  ^LLZshtTlL*  auaor, in  expof.tionc  Danubi.  amn.s  ,  Ha £abct vaba. 

f^rst]us,qu^ 

'ncnesversumfiuit.  Huncamnem ,  eLuna  iilva  veisus  meiia.ci.i  ' 
«uentem,  eumdem  efle  &  Marum,  fupra  in  Natifcis  oftcnd..  ^f#£££ 
Watifontcis,  &  p.adiclasfcrrifodinas.  Vtigiturfub  ^f^vSSnVa- 
bmo  quod  faltus  cineebat,  Quados  versus  orientem  nommat  ,  fic  fub  ius  ct.am  v cr 
'"seanlm.^ 
^inmonuumSamuncorumiugo.intcr  MariTe,*que .™*™™*Jg1^™£. 
*f*wcx'cnfo  fuMaindicavi  TcrminusigimrGothims  fuitabmeridie,  d.ttum  u 

hjs,Bac,  '««^^^33:  Hucmaxi.ne  pc.t.nent &  illa 
*N« «r.  «*r/S  «WM H«  tfZmtfodiunt .  omnesque  hi  populi  fauu 

auftoris  noftri :  Gothtm,q«omagts  pudeat ,  &!enttmJim„u,-r,d,ruJ  ptolcma:us quia 
«J«6w ,  ceterumfdU &^tm?^^Z^t1S^cSomds  ia 

.   fub^Quadis Lunam firvam collocat  equideno 'S^^^dto&se 

3otmivcrfumaBoiohcmo,quaManeftfons^ 

VeW.vel^^A.S^ 
C*t«umfuvanacatq5jugoG6 

4  Quadisfubmovcbanmr  ^«^»^3*^flS^r«S^ 
moxabiifdemSvevis,qu.huc.mmis.amn^ u^^°S  viftuteuiic  confluentcm, 
mi„uSf„it,i„nium  IWAtt^^JSJj  ab  ftp^trionibus,  qua 
-c&  opidum Os  wieczxm ,quo a Baftarms  Geimanis arceoanuu.  u  \  r«nfln™tri« 
C//ocan,ebanr,^^ 

licipfum V.admm,  & a fonteejus lincamad Marum &caput  Morav^oW.ab 
occidcnte,  Maro  a  Quadis  diftingvebantur .  Sic  jam  K&e  tr.buta  us  ab  h.s  atquc  ab  Sar- 
matis  imponebantmrq„ia  utrisq;  eraut  contermini.  Tributa  aute  pat.ebantur,qu.a  hac 
conditionefolumidcbfederantaUen^ 

ouin  oars  fuetint  Bojorum,a  Marcomannis  antiqua  fede  Eojoha-mo  pulfotu.  Connne- 

h ,  &  HkAyzt*:  &  Silelte  itcm  po~la.  qua  op.da "^f  ™ 
Moraviem.  -  ouaopida  t>tevr7«,&  HoltfcW.  Cctcrum  Diom,  l.b.  Lxxi,eaciem0cns 
JoSa  cft  K  oT  i  NO  i ,  C  o  T 1 N 1  ,  in  his  vabis.qua:  Thcodpfin.  f x.co  refert :  unm  $ 

*«err,um,uLulminM»M«ltt^^ 
fcmjedmJemnognvttntnkmtimn^ 


126  PHILIPPICLVVERII 

peditioncm  eam  in  Marcomannos  facere  potucrunt,  quia  cum Quadis tunc Romano 
imperatori  intcrcedebat  pax  oblcqucntiiTima ;  ut  cx  prxcedcnti  orationcpatet. 

O  s  i  hinc  Gothinisab  feptemtrionibus  continuabantur ,  ad  utramque  Viadri  ri- 
pam  fatis  latc  incolcntes  5  versus  occidentem,  ad  Marumufquc,Quadorum  tcrminum; 
vcrsus orieniem ,  ad  Vartam,  &  prcdi&um  jugum  Afciburgium  j ultra  quod  Lygii •  A 
feptcmtrionibus,  lincam  duco  a  Varta  &  opido  Czcftochow  ad  flumcn  Melfenwfl&  v** 
cusei  adpofitus  Kolifzan :  hinc  ipfum  flumenj  &  ab  lava  Viadri  ripa,  amncm,  quiapud 
arccm  Fultiain  cxorlus ,  ad  vicum  Krupice  Viadro  mifcctur,  adopidum  ufque,  quod 
Slavis  CMaty  Gtogow,  Germanis  Klein  Glogaw  nuncupatur.  hinc  Jincam ,  ad  fontcm  of 
quc  Mari .  Gothinis  cquidcm  tributa  imponcbant  cum  Quadi,  tum  Sarmatx  Iazyges:  10 
at  OHs  Quadi  tantum  5  quia  longius  a  Sarmatis  erant  iiti.  Continetur  hifce  nunc 
rlnibus  Sjlciia:  pars  ;  qua  pracipua  opida,  Oppelen ,  Klein  Glogaiv ,  Sdtibor yTrcPp^ 
Pfczyna,  Rybnik,  Byto m :  dcin  Polonia:  opida  Dtugofzyn,  CMrzygtod.  Olfztyn  ,U^/&n ;J 
Locus  hoc  traclu  Ptolemio  rcfcrtur  na^kvm ,  P  A  r  i  £  n  N  a  :  qui  hodie  haudprocul 
Viadri  fontc,  vulgo  dicitur  Parn,  Moravia:  opidulum . 

Vltra  Ofos  ,  inter  Bojohamum  &  Lygios  fuerc  Marsigni,  ac  B  u  R 1 1  • 
CMarfgnos  proximos  facio  Marcomannis,  ad  Viadrum  ufque  5  quia  hosprimoloco 
nominat  au&or  nofter :  Burii  vero  tam  propc  fuerc  Lygios ,  ut  ctiam  inter  hos  nuffl* 
ratifintPtolcmao;  ut  moxoftendetur.  A  feptemtrionibusigiturillos,  qua  Scmno- 
nibus,  magnx  Svcvorum  genti,  jungebantur,  cingo  linea ,  a  vico  Steinaw ,  Viadro 
pofito,  ad  Bo joharmica  juga,  qua  opidum  eft  Fridtberg ,  dudti .  Ccntinetur  hodie  his 
finibus  cclcbcrrima  totius  Silcfiae  pars ,  qua  opida  nobihffima  Heiffe,  tJ^unslerbtrg, 
Grotka,  Brige,  Olaw ,  Sweinit^,  Strige ,  Lignit^  &  ipfum  totius  Silcfi*  caput  BrtsU^ 
praeterque  comitatusGlaccniis.  De  vocabulo  CM.arpgnorum  idcm  fentio,  quodfo* 
pradc  Reudignorum  nomine  :  ncmpe  magis  gcnuine  adGcrmanicam  lingvamidicn- 
bi  Marsingi.  Et  cft  gcntis  vocabulum  apud  Ptolcmarum  MaovtvT**-  ^110^ 
quamvis  alienifTimo  loco,  citra  Albim  fit  pofitum  5  tamen  dubium  non  eft,  quin 
dcm  gentem  defignet.  Pleraquc  autem  quum  apud  cum  auttorem  fint  corrupta ; ta' 
cile  ego  fuipicer ,  fcriptum  ab  eo  fuifle  ua^lvyoi .  Apud  /Ethicum  quoque  vitiato  V°'^ 
cabulo  legi  eos  cxiflimo  CMfirmanos,  pro  CMarfingos ,  intcr  Germaniae  genteis . 

B  u  r  1 1  hinc ,  quamvis  una  cum  praedittis  populis  terga  Marcc  mannoiurn  ^ 
debrcnt ;  tamcn  haud  propeattingebant :  fcd,  intcr  Marfingos  ac  Lygios,  mcdiurn  Y% 
Afciburgii  adcoluerc.  undeetiam  ipfis  Lygiis  a  Ptolcmao  adnumerati.  quamqu^ '  * 
lic  a*™  bS^i  lcguntur,  pro  A^B^fl;,vel  Aa>,  b^w, ut infra in Lygiis pf°l  ' 
Horum  termini,  quibus  a  meridie  Ofos,  ab  ortu  Lygios ,  ab  occafu  hibernoMaru^  , 
attingebant,  jamantedidifunt.  aboccafu  «ftivo  linea  ab  pradiao  vico  Stei0*l$ 
opidum  Szrzoda,  Vmx  impofitum,  a  Scmnonibus  diftingvo.  A  fcptcmiri°fllb  ^ 
Vartarlumine,adictoopido  Szrzoda  adopidum  Koto ,  a  Burgundionibus.  CoJJFL 
henduntur  hifce  nunc  finibus ;  Silefix  pars,  qua  opida ,  ?rauflnit\ ,  Schildbtrg  >}?4.  J/fi 
ienberg,  Beraun  :  &  Polonias  portio;  qua  opida,  Krzepice,  Fadomsko, 
Wielun,  Bolestaw ,  Wienu,  Sieradz,  Grabow,  Wdrtd,  Sadecz,  Fnieiow,  Kalifz,  l^on  9 
Kotect  Ktzmin,  Iutrofzyn. 

Apud  Ptolemaeum  locus  hoc  tradlu  nominatur  C  A  L 1  s  1  a  .  quod  ego  c% 
nc,  fimulquc  cx  tra£tu  interpretor  diclum  Poloniae  cclebrc  opidum  Katifz . 


Cap.  xxxiii. 
*De  Lygiis5  qui  %)  Ligii,  Lugii,  p 

LllGl^  LOGIONES. 

Alatere  igitur  Oforum  Buriorumque  fuere  Lygii.  de  quibus  ita  au^ 
noftcr :  Dirimit,fcindttcjue  Sveviam  continuum  montium  jugum ;  uttra      *  tt$ 
rimagentes  agunt.  ex  quibm  latipme patet  Lygiorum  nomen ,  in ptures  ttj>* '  .{C 
dsffufum,  Et  ^ckiTrans  lygios  Getbones  regnantur.  lugum  hoc  iiipcrior*  <  fa 


GER  MANIS   ANTICL.  LIB-  m;  117 

«fcfcriptumeft.  hoc  ieitur.&Viftula:  amnis  lunato  curfu,  aboptdo  OSwUtm»,  ad 
opidumufque  BydJi,  cWtifuerunt.  Vltraamnem  cxtra  Svcvorum  nomcn  co- 
Iulrc  ^rifSfripatcbit.  Omnc  Lygiorum  folum,  ultra  Gcrmanorum  no- 

lcmao  funt  a.W^k,  o&»nuts,  haid  dubic,  ec  lpii * 
foas  defcribere  fedcis ,  haud  me*  cft  induftn*  •  quando  'JW^G^^K 
egreffts,  vel  vi  pulfis  Slavi immigrantes , veft,gta  «^^«gS?SSS 
tamen,  cx  pofrionc  Ptolcmai,  cxtrcm.  vcrsus  fepten *^>P" ™_ 
gundiontbus ,  Gothonibusquc  fucrunt.  plcnquc 

tant  effeeofdem  qui  nunc  SsUfti  Latinc,  patrio  autem  vccab nt"^ 

PittonuveSttgtum.  utfatres [™™ truct5  jnjjufiritatiarteactemftre 
^  ^ratos  faulo  a^ 

t'»oc,nam»r.  mgrafcuu,  ^""t™  f(Jn    mdbbtBim fuMntmt  novum, 

dme ,  «WW ftralu  txercttm ,  7' vincJm , 

«^U™»^  n,f  per 

«o     Nomen  Zjgnww  varie  lcnptum  lepeno .  in  Gcrmania ,  & 

£mplcX  1  ftint  L 1  c  1 1  •  cut  ^f^S^i!llSSm  V*  Straboncm  cfle 
Dtonis lib.  lxvi  1  Lvoir.  hnc itcrum  ^VSwS^nim manifcftifllmc li- 
kacndum  pro  Axutf  »am  ante  haud fcmcl dittum ;  nctc  vcro  quam .       Jifr,  a. 

Strtbo \&t  fnosftcit^  »'^.^«'^^\^PiTJii2Knt 
guntur  aS™  o>^,  &  aS™  A.^».,&  A*r.,  7*'f,^£3coS"uS. 
plaribus,proferundoiftovccabuloleguntur^ 
q«eftriptun9fui&A.5^atauuLuGi 

cito  Zjg»,  ac  Zfc» .  ncc  dubitare  hcct  an  eadem  . ^    ,  q  J 
^probcrcfpondcar.  Zoltmoautcmm 

ipfosnedubncs  eflcillorum  Liigtos  aci.)gio5,  .p.1  ,        ^,»     „  „0.5 

qusfunthujufmodidcProboimpcratorc^M^o^^^  j"^"^ 

Z^Ir^Sm  Germ^cmi^tlevillu,  Semnoncqncccrum  dj,cc  cum 

^mk,\Mmhahcbant,ccnucoscond,cton,b^ 
rumclntraTrtncosiraUwnMvtU^ 

f-cVanddudtmLi,*^ 

Brancorum  vccatu,convcnerant.lleUe autem  neic  nat ion« 

xuin,,  ^ideft,  ^^^C£S  1?SSM?SLS£3flpa 
frntZofimo Logitnts3ci^iiLugioncs,<\m2\vs,Lugt)iCLu^, 


128  PHILIPPI   CLV  VERII 

tiurgundialiis  au&oribus  vocantur  Burgundii,  ac  Burgundiones ;  ut  infra  oncnderur.  A- 
pud  i£t  hicum  vitiose  fcribuntur  Langioncs,  Burgundionibus  conjuncti,  pro  Lugiones. 

Cap.  XXXIV. 
De  Gothonibvs,^*^  Gotones,^  Guto- 

NESj        GUTTONESj  GYTHONES,  GOTHI, 

f$  GoTTHi./fr7/;  de  Gepid  i  s. 

1.0 

LYgiis  contiuuabantur  ab  fcptcmtrionibus  Gothones.  fic  cnim  Taciw 
7/ww  Lygios Go.hones regnanturfatttojam  addicliits^  quam  cetera  Gcrmanoruwg^' 
tes  j  nondum  tamcn  fttpra  libertatem.  Frotinm  dcinde  ab  oceano  Rttgii ,  &  LcmvM* 
Horum  quoque  vocabulum  varie  apud  varios  au&ores  fcriptum  legitur.  Ipli  Tacitoan- 
nal.  n,  llint  Gotones:  Straboni,  lib.  vn,  rovnns,  GuTONESjfic  namquc  IC- 
gcndum  pro  Kxron$,  jam  dudum  etiam  ab aliis  adnotatum  eft.  Plinio,  lib  .  iv,  cap« 
xiv,  &  lib.  xxxvi  i ,  cap.  vu.  Guttones.  Piolcmao  TvQow.  Gythonb5' 
Pofterioris  feculi  fcriptoribus  paflim  G  o  T  H  i ,  ac  G  o  T  t  h  i  .  Scd  dc  his  ducbus 
copiofior  poflca  inftituenda  crit  dilTertio.  Ceterum  auctor  nofter  aperte  GothoncsiO 
mediterrancis  locare  videtur,  intcr  Lugios  ac  Rugios,  fivc  Lcmovios.  Pythcas  vero 
Maflilienfis,  Gracus  autlor  apud  Plinium,  pradidto  lib.  xxxvi  i ,  cap.  1 1 ,  diiertiflin115 
verbis  in  litorc  occani,  fivc  Svevici  maris  cos  ponit .  Vcrba  Plinii,  dc  fuccino  diflerefl* 
tis,  ha?c  funt :  Ppheascredidit,  Cuttonibusfiermanu genti  accoli  aUuarinm  oceani,  Meri*' 
nomon  nomine,Jpatio fiadiorum fix  milltum.  ab  hoc  dtei  navigatione  infulam  abejft  Bafd'afff' 
( fic  legendum,  pro  ^yibalum,  infradoccbo)  illo  vere flucttbus  advehi;  &  effe  co~" 
tnaris  furgamentum.  incolas  pro  lignoad  ignem  uti  co  •  proximisque  Tetttonis  vendcre. 


( fic  legendum,  uxo^yibatum,  infradoccbo)  illo  verc  flucttbm  advehi;  &  effc  concrt 
tnaris  furgamentum.  incolas  pro  ligno  ad igncm  uti  eo  •  proximisque  Tetttonis  venderc . 
liam  infulam  efle  eamde,  qux  Scandinaviaeidem  Plinio  vocatur,hodie  Daniae  parsCU) 
Svcdia  Norvagiaque ,  &  ulterioribus  regionibus;  Tcutonosque  Danicas  incoluiflfe  lflt 
las,  fuo  loco  oftendetur.Ceterum  fuccinum  ad  Viftula;  oftia,&  in  reliquoPruflitf  lif0'  j0 
legi,  omnibus  &  lippis  notum  nunc  eft ,  &  tonforibus;  ibidemqtte  antiquiflfimis  leuUjy 
fuiffe  temporibus,  pluribusinfraoftendam.  Igitur  Pytheas,quide  fuccini  circa  hoc  f 
tus  lettionc  vera  cognoverat ,  de  Guttonibus  ctiam,adcola  ejusdcm  litoris  gente ,  <IU$* 
dam  haud  falfa  acccpifle  poterat .  proinde  fidem  ei  hac  in  rc  proifus  omnem 
haud  facile  fuftinucrim  :  nec  tamcn  falfa  efle ,  quac  Tacitus  lupcr  iifdem  GothonibuS» 
peritiori  jam  gentium  rcgionumque  faculo,  refert ,  opinari.  poterat  quidpe  gens ,  <P 
antea  litus  oceani  adcolebat,pofterioribus  temporibusin  interiora  fivc  per  vimeiTepu  * 
Jfa,  five  fpontcfua  conceflifle.  Id  tamenomnino  falfum,aftuarium  cos  ^aki^^0^ 
Muv,  id  eft,  millium  paiTuum  10  CCL  adcoluifle .  quidpc  mare  hoc,  mihi  patrium , c°[ 
que  notius,2cftus  non  patimr .  &  totum  licet  hoc  litus,  ab  Chalufo  flumine  ad  cxtrefl1  ^ 
ufque  Livonitf  fineis  permetiaris  ^vixamplius  vi  millibus  ftadiornm  invenias :  <lu 
tum  litoris  fpatium  unos  tenuifle  Pythese  atate Guttones,  nemo  prudens fanaeque rfl 
tishomoperfuaderifacilefibipatiatur .  At  zfccutooiuv  guilav ,  ftadiorumioc  ^tU  ^ 
Guttonum  fi  tradidiflet Pytheas ,  id  eft, millium  pafluum  lxxv5  re&ius  fenfifle  cun1 
cerem.  tantumenim  circiter  eft  fpatium  litoris  a  Viftulae  citimo  oflio  in  orientex 
xftivum  versus,quo  fuccinum  hodieque  legitur»  Ac  tcnuifTe  Guttones,  lx  miniui^P 
fuum  fpatio,  litus  in  infula  Viftula  amnis ,  qua:  nunc vulgo  incolis  vocatur  dc Mriftyv 
cum  pufillo  cis  amnem,  infra  opidum  Dan^ig,  &:  item  luperiorcm  amnis  infulam^ 
cognomentum  Af^»<«,vulg6  das  GrooJJe  wrdcr,  cx  iis,  qua  mox  diflerturus  fum , 
manifeftifllme  patebit.  Vnde  jam  certum  fit ,  aftuanttm  heic  adpellaflc  Pythean1 
quodlacus  hodie  cfle  nofcitur,inter didam  inliilamck  opiduni Kcnigesberg ,  yoJS 
nomine ,  das  Frifche  haff.  Hunc  Pytheas  quo  vocabulo adpcllavcrit ,  quod  PliniuS 
tit  aftuarium,  equidem  igncro.  Ariftoteli  certe  atque  Straboni  ,fa?piusejusm^ 
marini,  five  in  mareexeuntes,vocantur  XipvoQkhwrlcu  .  ^ 
Limiteisigitur  Gothonum  agrisadfignohujusmodi:A  feptcmtricnibusocca11  ^ 
fi  ve  oceani  ftium,qui  Plinio  Melaque  vocatur  CodanwflMiiQ  autem  Svcvici 


■GEVMANI*  ANTIQ^LIB.111:  ti9 

Occidente  seftivo,  qua  contermini  erant  fupra  difti  Lemovii,  primo  Cattium  rivum,  qui 
iv  millibus  paflbum  eitra  Viftute  0^,0«^^  =  -^«»^^ 
perCaflubi/colleis  fonteisqueLev^acLepennamnium  opdumque,  quod  vulgo 

quodadidoB  ogi  fonte  primum  ««^ »n^J^ 
Gudam,deinde^ico  i«°«c"f mv^ 

mam  Vtftulx  ripam  Prof      f»  «adu  pt^hd ^^^J^ 

>oonente  brumali  fuit  VnMaamms ^ J ^JJ^g  *  L.iebursfumopidump^- 
W,induofcinditurcomua,aIveuse^ 

tetflucns,  ™i^watoi«^.^2equo,is  interduosvkos  & 

&  variante  incolarum  dralcfto  Goot  land.  quoa  ar 1  \  eru  uni 

vet,q„afldicas  Cothonum  terram haud/cmcr"f  rmaV^™,;n ue  Btobem  «-^„1 
id  Gothonibu^meispra:diaumlKusut1ad1eran,;  ^P^P^f™^ 

aofuiflegcntem  ,  quam  ^f^^^ 

T  h  o  s ,  altior  Vlfo^g^^JSL  ■■  «  adversum  antiquos  ctiam 
CUU  fcnptores ,  quorum  sidonius,  Claudianus ,  atque  Aufonius  Gothos 

«mplurdsauaorcsjmqutbuspoa 

plctumqueGETARVM  adpeuarenr ^  >  adfcverarunt  Gothos  eam- 

divus  Hieronymus,  K™dfi**c  Getas,  Romani  Da- 

dem eflegentem , quam ^^'Xifle  inter  Pathiflum  amnem  atque mare 
cos  :  quomm  fcdcm  ultta  ^n"^^tisfes«bonc>Ptolem«,atqiiealiifc 
Pontrcum,  ex  adverfoPannonrs >  M*^™£  unanimisf  ^ 

mapertoeft  Qu>  equ.dem «floritatcm  atqnc  fidcm ,  uti  ne- 
3odem  re  confenfus  ,tantamhaaenusv  luseitm  uiahocubiquecertummihi 
«o,  quod  fciam,  contrah.fcereaufusfit.  expendere5  nequc 

propofitum,  nontamauaorumnum« 

hac  in  re  vcrcbor  omnrbus  rftts  contradrcere ,  aayersumt. ,  r  tciuc 

G  £  T  a  s .  Quo  fafto  ,  oltcndamn^cmccP  f'  iDtorepythea  Guttones  adpellavit. 

^Sffimwtba  in  medium  ponere  confi- 
Primo  igirur  loco rpfa fupra draorun  auftc um  eraereinde queat : 

lium  eft ,  ne  quis  plus  pondcns  ^f^^-^  ©  Aa>» 

Procopius  rer.  Gothicar.  Ifo.  T>^~  ^  ^  ^^,,',,, 

^  j  '  Il2£n7i?m7dium  proferebant ,  adfeverames  ad  Ialium  ufque  menfim  ur- 
TJam  2»  /C-7%i-  foBei  ^mperatortum^iamRomamrum 

r  fu   'JZl    DivusHieronymus,ep>ttola  cxxxv:  ^      crederet,  u,  barbars 

^^.^^^^lmp^itl^f(nttrtmt  Orof,us,lib.  i.cap.  xvi: 
<W  ,fp  am»  */*  «  ^     fo»  Js  A!ext„der(viundosfromnt,av„  Pjr. 

.  PomponmsLa-tus  .tncniKiio .  ™™  r  ^4rw4^ 

<7«-,f9/6ai;  guadosconfumfi.  De  nldem rn Conftannno  Atyio  Vtctt^ 


Sm 


«o  PHILIPPICLVVERII 

&  Gotthos,  ThrMciam  diripientes.  Spartianus  in  Antonino  Caracalla :  ^uum  Germanici, 
&  Parthici,  &  Arabici,  &  <^4lamanici,  nomen  adfcriberet ;  Hclvim  Pertinax  dicitur  jocc 
dixijfe ;  Kytddc ,  fi placct ,  Gcticm  Maximm :  qubd  Gctam  occidcrat  fiatrcm  \  &  Gotti 
Get£  dicercntur.  idcm  in  Antonino  Geta  :  Helvim  Pert/nax  recitanti  lauffinopra' 
tori,  fjrdtccnti;  Sarmaticm  Maximm ,  &  Parthicm  Maximm  5  dtxijje  diciw.^k 
ejr  Gcticus  Maximm  .  quafi  Gotticm .  Fatcor  equidcm  j  magnam  his  omnibus ,  fup»; 
que  diclis  poetis,  habendam  eflb,  utantiquis  fcriptoribus ,  aucloritatem  5  maxime  verQ 
omniumSpartiano,  qui  lxxx  haudampliusannis  poft  Caiacalla:  impcrium,  in  Dio- 
cletiani  principatu  vixit.  verum  tamen  incontrariammerapitopinionemmagnailU 
ratio ,  quod  nemo  vetcrum  au&orum  Gctas ,  livc  Dacos  in  Germanorum  computavi1 
nationibus :  quum  interim ,  Gothos  Germanicam  fuiflegcntem  ,  tam  certo  ex  mori- 
bus  ac  fermone  &  propriis  fingulorum  liominum  vocabulisconftct ,  uti  id  ncmo  urfl- 
quam  in  dubium  vocarc  aufus  iit .  Supra ,  ubi  dc  Quadis  mihi  fuit  fcrmo ,  cx  Plinio  in- 
tcllcximus ,  Gcrmanorum  initium  in  Danubii  ripa ,  a  Ponto  &  oftiis  cjus  amnis  adve- 
nicntibus  fuifle  ad  Marum  flumen  ,  &  Pannonica  hibcrna  ,  Carnunti  frta ;  primis  i^c> 
poftIazygcsSarmatas,occurrcntibusQuadis.  quorum  deinde  nomen,  civitasquc^ 
Cufum  ufqucj  ac  tandcm  ad  Granuam  &  Sarmaticosmontcis  prolata  fuit.  Et  GcM 
Thracicam,  non  Cclticam  fuifle  gcntem ,  teftis  cft  antiquiflimus  hiftoricorum  Hcrodo- 
tus  lib.  iv,  hisveibis:Oi$  TtTcu,  «ck  ayvupLoo-iwlw  riawipLtvo^av^KAiSis^rr^ 
GpijiKuv  iornc  avfyoto-mm  ,  5  Ajutiomm .  Geu ,  per  impcritiam  rcfifientcs ,  in  fcrvit»' 1 
tcm  redaclifunt ;  qunm  fint  fortifiimiThracum  ,  atquejusJifiimi.  Hcrodoto  conic^ 
ticns  Strabo,  Gctas  facit  Thracas,  acplaneab  hisdiveriosGermanos,  libro  vU:  0J 
H/^lwig,  inquit,  rtsq Ttrot^  yBoaKciqv7rtXa^avov .  cZk*v  <f)ji<(?  tKarseytri  ispd.  ^  c 
GfdCt  Getds  exifiimarunt  ejfc  Thracicam  gcntcm.  utramquc  autem  Ifiriripam  adcolt^ 
tunt.  &  paullopoft.-To  jx^Xf  yovcuKuv  oikhv  ,  vhfxlav  TOtaurlu/  %pQa<nv  vTn%^ ^ 
paXifu  zfty  rolq  e&gt ,  £  riTUV  roig  Ttmif.  id  cfl: :  J^ttod  aatem fine  uxoribus  vlrtr 
rint ,  nuSum  talim  rei  indicium  cxfiat  -x  maxim}  apud  Thracas ,  &  horum  partern  Gctf' 
Item  poftea  :  viyovi  j  £  $  xfyv  >  cv^vuv  Uwahou*'  rSff^r 

*GfO*7*f>dxo-i ,  r«  3  j'iT"*'  Trretc  ffy,  txs  vs&q  rov  Tloflov  KiKhifitvM  5  *f  **** .0 
rtjv  tu  •  AecKHs  3  5t«  iitjavavtia  2^  Ttppavicw,  ^  raq  ra  l$px  zs-fiyelq-  isq  oJpai 
Pi«<pa£/     vrahaiov        is  ^  -zsj^  rotq  A^ixjif  immAAo-i  avruv  oIkituv  oripdfo  ^ 
AaZor  tZto     vrfavuTteov ,  }  >hn  ruv  XkvQw  ,  $C  KaXw  Adaq.  hoc  eft  :  Bsl  &  ^4'*': 
gionis  divifio  qu*ab  antiquo perduravit .  ut  alii  Daci,  aIiiGet*adpe//entur :  P 
ad  Pontum  & oricmcvcrgunt  •  Daci,qui  in  divcrfum  ad  Gcrmaniam\& Iffrifi**"*1  VL 
puto  anttquitus  ejfe  Davos  adpel/atos,  unde  etiam  apud  Atticos  in  ufu  fuerintfir^J 
nomtna ,  Geu  ac  Davu  hoc  namqueprobabi/im  sH ,  quam  a  Scythis ,  quos  Da^  fcA  \ 
Etmox^OpyAwTjoi  <f[  «<rjv  oi  Ttmi  roig  Aansic.  <zsfyc  ^  ouu  rolq 'i^oiv  "^^i 
^ov^jia^ov^Ka^  <T\iv%%«t  raq  fitreuiaquo-eiq  «<p'  UUtipjc,  t*  itfit  mmin^  *3 
ee5*^»  5  ™f  m™<  *vam(iix,(lcu.  ideft:  Eadem  utuntur  cum  Dacis  UngvaGet^  c f 
rum  Gracis  notiores  funt  Gcu ,  ob  crcbras  in  utramque  Ifiri  ripam  migrationes , 
Thractbm  ac  Myftsfuerunt  mixti .  Et  paullo  poft  :  Avfyfynq  J]j  h  \mzs&vifix%  r,\# 
t\  n  Aaxst,  uc  rt  %  HKoa-t  fiveydXuv  tKm^HV  spa\etou> ,  vuLomks  Tt^aoet4  t*^*^ 
nwisuApim  rvyxdvovo-r  $  iyfuq  r2  vthck^v  Pupaluv  x<m 

ejot  rtXtuc,  oYaraqUrZv  Ttpfiavuv  tXm^ ,  vroMpiuvZvruv  tc~i<,  P^f. 
Lsft  Get*yacDact,quumeocrcvi([cnteorumvires,utietiam  cc  mt/liahominumt^ 
educerent-  nunc  eorum  copu  ad  xl  mi/Uaredacl*  Cunt.  acy  tametfiparumabcf^ 
Romanu[cfefubmittanthnondumtamenprorfmdcbc!lati  funt^  quldJpeialitjuii^L 
in  Romanorum  hofitbm  Germants .  His  adde ,  fi  videtur ,  qua:  Stephanushaud^ 
e  Strabonc  transfcnpfit :  AaKta ,  Xu&  ^v<rtov  hoevStvisq .  oi        ,  it  K*WiV  <p 
TtTctfyb  T*q  <sr&q  rov  Uovnv  KtKXtjxiv^q,  £      tw  Adxng  j,  ric  vv&cravaMa       % : 
*w,$TaqTZispiST?Yi)*f'  &TuvciKiTuVo,vcfAa&,Awi$rir*>,'  lC *  ^ 

Dava  regiopropcBoryBhenem.  Daci,  quos  vocamm  Davos.  Nam  Getas  adpell^m  ^ 
qutad  PowumejrorientemJf>ec7anti  Dacos  vcro,  qui  in  diverfamad  Gcrman^;  ^ 
lHrifonteis.unde& apud Atticosfcrvorum  nomina,  Davi,& Gcta.  Idcm  :  W 
W>&twT%tw.  iv$®(>ct,KiKQviQv&.  Getia9regio(?etarum.  ctf  autem g******  ^ 


GERMANI£  ANTIQ^LIB.IH.  m 

*  his  igitur  fatis  Jam  c.are  patct,  ^^^^^ 

a  gcnte  Germanorum  :  illam  Thracicam ,  hanc  Celticam  .«cq 

*en  hoc  ignorare  potucrunt,  quando  Geta:  ilhsfans  propmqui  ^Celurun mu 

t*nationeTPannoniam,Mcefiam,Th.acian^ 

inAfiapartcmtunctenuerunt.  Ncc  Romams  qmdcm  c^  'rquidem 
fareatqueAuguuo.T.bcrioquc  .fubquo  f^^ffiSela  »= 
bellacumutraquctunc  gcn.c  gerebant;  efte  vel  ipfo  S ^one  m  P  iQ 
igitur  pofteriori  ctiam  faxulo,  quum  pemtius  ,am  R™^X"re  tefte  Plinio, 
cognita  fed  &  dcbella.a  fuit;  quos  ilh m ™^J»]^S%^^ 

lohb.  IV,  cap.  x»  :  ^SSSSfi^  CU*S 
nes.  qUamvis  ne  hic  quidem  d.fer  e  ,d f acn  fedGo  ^  mniumfa,  qui 
gcnetis  fuerint  vcl  ifti,  vel  ilb,  non  add.t .  Tacitus ,  g»y  interque  eas 

primoimperiiT.ajaniannoGermania;  gcntes  hngul m, ^^^£K«n- 

'  g.t.  contra  vero  eodc  libro  de  Gcrman.a,  &  hiftonai .  iv  j cnp 

Germaniam)  quam  difertiulme  intcr  utramquc  f^it  ^&V  nMoflumm- 
mania :  omnis  a  Gs&h ,  Rhtwsque ,  &  F*»non>»,  ^  *  »  hiftoLum : 

K  i  Sarmatis,  Dacisque,  ^™*>™^^f^™'„  &  paullo  poft: 

«o^  wrL  J/« ^rmqmUsmtret  ,fiVacm  ^SS^SiS^SSm 
tereoheicrehquosauaorcs,qmTaema-tatemprox^^^ 

liGothorumnomencogmtum,  ^^^^S^lte .«npoie uxit , 
ounia^gentcisicktnm. ;^^XSy«in»^ 


^t^©-^^ 

^^evorhnterfedefugnarunt.quaru^ 

nicanatio.  ^^^^'^^^^^^^1.  atlborumqui 
quoque  alii  Svevorum  nomen  ufurpant)  ^^^„^1^1,0,  JujfiOftU 
citra idfiumenfunt , Triballu  contermm,  ad ^f^^^ aua'or  lxvii: 

8*  i'r»  toW«  Titej  rsr^  *u«t  ^ty^  ,        r     ^  _  ^  ^  //g  .  ^  ju 

JU  Ti#*  rSHWt  ^^.^JZ^nTniSoro^saquibmdam  GracUGct»  efli 
^mifeiffis,tumaRomanuvocant^  Nempein- 
J.tlos.Jve  recli.flve  mall  eg o^mflt *<<  m  &  a  t Strabone cogni- 

feriores  Pontoqueprox.m  ,  Ge^x  OK       P  ^        ^  numquam  v0. 

tum.undeet^  Jo idcft,^ 
cantmDaci.  qmdamvetoo  ,     4^  procedat  oratio;  ipf.  Anton.m  Gctat, 

adpellaverunt  Get^.  V^urn  b  Jllosetiam tunc inDanubu rtpacogm- 

fratrisCaraaltenomeniaasl^ 

tem,nonfuifleGetas.  modo  vocabulum  C«W  nonfuapudeum 

*>  f .  ,Cctcrum  Tfli^tiffiSie  poft  eum  audoribus  inde  natus  eft ,  quod  Gotlu 
fcohcu  ufdam  gloffematium)  aim4    v  Uuinxn,  oriain.  ib.  xiv,  cap.  iv-j 

circa  ea  tempore  Dacorum  terras  olto  hdom  o  9  lmmadJjOlh0. 
&  ^thicus  indefcriptione 

rum,  fub  Iuftiniani  imperator.s  tempora,  ep^P"s- * ,  quam  Gothos  ob. 
csinfcripfit,  qnumdeGothis  apt.ipfiuntanunadpdlat  Vaaam,  q 


132  PHILIPPI  CLVVERII 

fcdifTe  natrat .  Scd  res  ea  uti  plana  rcddatur,  fabulx  Iornandis ,  qui bus  comaminavit  po- 
tius,  quam  illuftravit  gentem  eam ,  detegendae  funt.  Quamquam  non  Iornandisdc- 
nwm  haxputofiiifTengmenta;  fed  Ablabii,&  Dcxippi  :qui  ante  ipfiim  Gothorum 
rcs  gcftas  fciipto  mandaruntj  quosque  ipfe  citat.  His  igitur  haud  dubie  au&onbus, 
origincm  gcntis  Iornandcs  anteHcrculca  tcmpora  dcducerc  conaturex  infulafeptcm-; 
trionis,  ut  putabatur ,  Scanzia  :  (Norvagiam  ,  Svediamque  nunceflc ,  cum  reliquisultra 
tcrris ,  fito  locooftendetur )  quam  ob  id  ipfum  vaginam  vocat  nattontm ,  &  ojftcinjim 
gentium .  Qua  in  rc  cgregium  lc  prabuit  ineptiflimarum  nugarum  etiam  pofterioribUS 
hominibus  duccm  5  primum  Paullo  Diaccno ,  utiiscx  eademrcgioncluosquamf^- 
fiflime  oiiginaretur  Langobardos;  dcin  nofiri  fcculi  fcriptonbus,  qui  indidcm  Alc-ifl 
niannos ,  Francos ,  Saxoncs ,  atque  alios  protraxcrunt :  ut  iatis  abundeque  fupra oftcn- 
fum  eft.  Scd  vcrba  Iornandis  paullo  pleniora  huc  adponcrc  liceat ;  quia  cx  his  ipfis  ven- 
tas  poflca  erit  cruenda.  fub  initium  igitur  libri  fiii  dc  rcbus  Gothicisjf.v  /^inquit,^' 
■^ta  infttla  ,  quafi  ojftcina  gcntium,  aut  certe  velut  vagina  nationum,  cum  rcgc  fuo,nomint 
lcrich ,  Gothi  qttondam  memorantur  cgrefii.  qui ,  ut primum  ,  cnavibm  cxcunics ,  t*rr# 
atthcrc  5  t/ico  kco  nomen  dederttnt.  nam  hodic  illtc  3ut  fertnr  ^othtfcanziavocat^9 
Vndc  mox promovcntes  ad  fedeis  Vlmerugorum  ,  qui  tunc  occani  ripas  inftdcbant ,  cairrtt- 
wetatifunt,  cosque,  commtjfo prcelio  ,propriis  fedtveu pcpulerunt :  corumque  vicinos  W**' 
dalosjam  tunc fubjugantes,fuis  applicucre  viftoriis .  lbi  verl  (magna  populi  numerojitatt 
crcfccnte ,  etiam  fenl  quinto  regeregnante  ,pofl  Beruh)  Filtmer  ,fitio  God.irtci ,  confil^ 2 
fedit,  utexinde  cumfamiltis  Gothorum  promoveret  exercittu .  Jgui ,  aptifim&fel*tlS' 
Jocaquc  dum  qu.tr  cret  congrua,pervenit  ad  Scythi.e  terru  ,qtu  lingva  eorum  Ouin  v9C*m 
hantur.  nbi  deltclato ,  rnagna  ubertate  regionttm ,  cxercitu  ;  &medictatc  twnjf>°flf/t> 
pons  dicitur ,  unde  amnem  transjeccrat ,  mtferabtliter  corruiffe  :  nec  ulterim  jxm  CuifAr>* 
iicuit  ire>  aut  redire .  Hxc  igitur  pars  Gothorum  ,qud  a  Fdimer  dicitur  interr#0ltttlp 
emenfo  arnne ,  tranfpofita ,  optatum  potita  folttm .  ?^c  mora.  ilico  ad  gentem  Sp*t*r*f0 
advenittnt  uonftrtoquc  prcelio ,  vicloriam  adipifcuntur.  Exindeque  jamvebt^0^ 
ad  extremam  ScythU  partem ,  qiu  Vontico  mari  vicina  efi  ,  properant :  quemdmo^  1 
dr  inprif  tj  eorum  carminibto ,  penl  hiftorico  ritu ,  in  commune  recelitur.  qtiod  &  ^  .  '  fl 
hius ,  dcfcriptor  Gothorumgentis  egregitt* ,  verifama  attestatur  hifioria.  Defcribit  j1"1 1 
Scythiam;  quam  ai»  occidente  Viltula,  a  meridie  Danubio  finit.  iubjicitdeindcift^ 
Vt  <trgo  ad  noflrum propofttnm  redcamus  ■  inprima parte  Scythu ,  juxta  AUOtidtn*  c*r£ 
mancntcs  prtfati ,  undc  loquimur ,  Filimer  regemhabuiffenofcuntur :  in  fecunde  > 'y.A  , 
Vacu ,  ThracUqtte ,  rjr  CMoeJt*  folo ,  Zamolxen-  quem  mird  philofophic*  eruditi^r-L 
tejlantur  plerique  fcriptores  annalium.  namejr  Zctuamprtus  habucrunt  erudit«0>t 
ttiam  Viceneum  5  tertium  Zamolxen,  de  quo  fuperius  diximm .  Ita  fcilicet  a  Goth0^ 
natione  ad  gentemGetarumnugatoriedelabitur.  mox  iterum  ad  Gorhos  refcrmr '  ^ 
his  verbis  i Tertia  verofedes  fupra  mare  Ponticttm.  jam  humaniores ,&  ,ut  fuferi0fLo^ 
fntt4,prudenttores  effccli,  diviftperfamilm  populi ,  Wefegothd  familU  BalthorHjn^ 0 
%oth£pr*claris  Amalis  ferviebant .  Exinde  jam  iterum  de  Getis  qtiacdam  citat  c  Luc  ^ 
moxque  iterum  ad  Gothorum  nonnulla  nomina  revolvitur.  hine  verb  Scythasco^ 
pellans ,  quemadmodum  &  Ifidorus  in  chronico  Gothorum ,  antiquillimas  s0'tlJlnlj 
cumyEgyptiis  rcsgeitascommemorat;  quae  apud  Diodorum,  Trogum  ,  &  Oioj  rQ 
ahosque  leguntur  auftores.  Sic  fcilicet  iiteomneis  Scythasfecit  Gothos,utc^ 
Zonaras  eosdem  Scy thas  tradidit  eiTe  Cimbros ,  atque  Cimmcrios .  At  hinc  rurfu s 
nandcs  ex  Dionis ,  Gracci  cujusdam  auftoris  Geticis ,  qua?dam  dc  Getis  fubne^^» 
gefla  ab  iis  ad  Domitiani  ufqueprincipatum .  Hinc  tandcm  c;cnealcgiam  ?T0°L [u 
gentis Gothicjp , cx  ipforum  , ut nominat ipfc  fabulis ,  ad iiiamufque sctatem coU 


poftquam  vcras  jam  Gothorum  hiftorias  rcfcrt .  Vcrba  cjus  poft  principumgc11  & 
giam  ha?c  funt :  K^hlavm  hiHoricm  refert,  quia  ibi  fuper  limbum  Ponti ,  ubi  tot  dt^ffi. 
tn  Scythia  commaneretpars  eorumy  qui  oriemalem plagam  tencbant ,  eisque puef^ 
gotha  (incertum,  utrum  ab  ipfim  nomine  •  an  a  loco  orientali)  diclifunt  Oslrogoth^  f 
*vcro  Wefegotlu  in  parte  occtdua.  Ex  eoru  reliquiis  fuit  ejr  Maximtnm  imperator  j0  *  ^ 
xandrum Mamme*,  ut  dicit  Symmachm in  v  fud  hificrti  Itbro.  AlexandrO*  'tnilHt.j*0  '0 
far£  mortm ,  dMaximinm  ab  excrcitu  faclta  esl  impcrator  j  ex  infimis  Par^f^racii 


GERMANIZE   A  N  T I       L  I  B.  IIl.  **f 

Phihppi  imperatoris  tcmpora  ,  prardidtum  Oltrogotnam  tiaaii      ,  > 
^Mciamqueval^ 

^oJuh^uhqueLc^em^dtsq^tatum 

^oUoveroL.GePtd.quejntparcnteu,  ^l^^?  8?r«if£K?/i 

Gtpantadicitur.  hincfaaumefi,utpauUtim,&corrtipit,nor  Gepantit 
^namque^duhioexGothorumprofaptUtcunto^ 

V&m  allid  tardumque  fignat ;  pro  gratutto  convM  corp  Z veh- 

ixodncc  ipfrm  credo falfifitmum .  funt  enim  tardmu  ^T/.ff^SST^ 

«*w .  Qtti  vividarit  x  diver/is  nationihus ,  ctcfitn  unumaMum ,  colkZtjun t  &gcn tem 
^tffcn^Z  Brgo,utdLhamW 
^rioslnesperarmadtUtavit,mgundionesten^ 

nonnuL  gcntes  perdomutt .  Gothos  quoque  ^VT^lf  Sam  {rTelp- 
^concLtione^ 

t»lo  dum  tcrras  cxPti  ld  cft,  tcntavit) aaaere  ,  tncwm ,  auamWefi?otkt,idelL 
r^Ugatos  * 

P*parAret.Tunc  Ofirogo,hf,  rex  ^f^^S^^^M^^t»' 
Inmfequidem  tale  hcrrere ;  durumquefore  ,& mntnofi eUJ™m^mc  J  rdiqua  fcnc 
^  «ri  noncedere  ^^^^^Z  adduxi ,  Jrimum 
ventat.  jam  max.me  conientanea.  Eigo  in  u s, qu  mi„rationcm  Gotho- 

■niror,  quisnam,  aliquot  jam  an.eTro)anumbcllum  (acu^is  migW  on 
nim c  «Ul /0  Samdi  adnotavcnt  ,  undc  cam ,  b«  mme ^rater j*» 

^hfbere^ 

vco  Magnus  ,  archiepifcopus  Vpialeni.s  quod M3omo  , 
e  Scandinavia,  xtn  reges  no m.n.am  ^qusdueclomandcc  Ge- 

nandcvdanior.adfmgerc^^ 
^ramm,  Gothorum,  &  Scytha.um  .«  ge  Gothi ,  homines 

i^lJSSar ^ ^SH-S  cSiunmr  ,  pror  fus  ignari, 

£'  Stt  iSSS minimedigna  credamus.  In  ce.crisipfef.bi^cgregius.Ke 
^.^^fS&Io IMndcsranoncontrarius,ccrtcfat«diveriustIt.  nam.n 

navteaddtcTioimoceamripamadpultffe^^ 
*otatecognomenperconmmeliam^ 

ft*I*infula,e*H^^^ 

Gothoru  e  Scanzia  nanat.quum  Gothi  m acj tma.  tcr  am  "  .  mrr,maue  tanti.m 
*»aVntem;ita««^«^^ 


iH  PHILIPPI  CLVVERII 

Gothorum  in  petitam  terram  pervenifle :  nec  quidquam  de  altera  parte  addit,  quid^ 
fa&um ,  aut  quo  gcntium  devenerit .  quam  cgo  tamen ,  ex  illa  Gepidarum  pofteriore 
Joco fabricata oiiginatione ,  in infulis  Viftulae  fubftitifle  colligo .  Reliqua  ab  eo  quam 
abfurdiflimc  conli&a,  vel  cx  variis  gcntium  aliarum  hiftoriis  hinc  inde  compilara ,  ncn 
tango.  ncc  dico,  Ptolcma;i  atque  luftini  teftimonia  qua  fide  citaverit .  Getarum  hi- 
ftoriam,  cx  Strabonc  dcfumtam ,  quam  miiere  turbaverit,  cuivis  pcrfptclu  faciJIi; 
mumeft.  infumma,  damnatur  ob  has  incptiflimas  gcntis  originaiioncs ,  unanimi 
omnium  prudcntium  confeniu  virorum.  qui  tamcn  utinam  tam  facile -vcriratem, 
fotda  ifta  fabularum  caliginc  obvolutam,  difpexiflenr,  quam  falfa  piimointuitude- 
prchcndcrunt :  ccrre  minus  cgo  jam  haberem ,  quod  in  ca  dercgenda  tantopere  Jabo- 10 
rarcm .  Vciiim  hoc  ferio  feduloque  nunc  agcrc  ne  pigcat . 

G  o  t  n  o  s  igitur,  fivc,  ut  alii  vocant,  Gotihos,  camdcm  eiTe  aio  Gcrrnani- 
ci  gcneiis  nationcm ,  quam  vctuftiflimi  auctorum  dixerc  Guttones,  (J  u  t  o- 
n  e  s ,  Gythones,  G  o  t  h  o  n  e  s  ,  atque  Gotones.  idquc  colligo,  primufl 
cx  iplb  vocabulo,  quod  prifcis  Gcrmanis  fuit  thi  Goton:  undc  modo  dicia:  forma* 
tiones  Grseca-  atque  Latinae. pofterioris a:vi lcriptoribus  didi  funt  GoTHi; quemad- 
modum  Frifwncs  eriam  Frifii,  &  Francones,  Franci ;  Burgtmdiones^  Bttrgundii;  Lugione5, 
LlgWf&idgerjpsalia.  Sccundum  argumcntum  fumocx  ipsa  hiftoriaIornandis.qUI 
quamvis  ex  Scandia  ( in  qua  jam  Ptolemad  tempore,  utinfra  oftcndetur,  fuere  e)uS^^ 
fei  e  nominis  populi  GuU  five  Gnti  ;  hodiequc  the  Gudskc$\€l\&  rcgio  Gudland,  &  <**\ 
land :  unde  occafio  fabularum )  Gothos  fuos  antcTrajana  Herculcaque  tempora 
dcducat  j  tamcn  in  co  veritatcm  prodit,  quod  ciica  Viftulaeoftia  cos  quondamf-F^ 
inquc  contcrminos  Vlmerugos,  Vandalosquc  bclla  ducc  Bcricomoviifc  rradir :  quorun1 
illosfuiiTe  Taciri  Rugios,  Gothonibus  circa  opidum  Hamerjlcen  &  fontc  Vipcrae  oofltw 
minos  5  hos  vcro ,  vi  1  illas  nationes ,  qusc  ultra  Langobardos ,  intcr  Albim  ViadrllITl' 
que,  adoccanum  utque,  fivc  marc  Svcvicum,  unum  intcr  (c  conficicbant  corpuS> 
unamquc  quafi  civitarem  ;  fuo  loco  oftcndam .  Ncc  falfus  cft  in  co ,  quod  parrcm 
tirm  Gothorum  trans  ViftulaminScythiamad  Mocotin  paludcm,  Filiincto 

duee,P*? 

fc&am  narrat :  partem  vcro  cis  Viftulam  ,  at quc  in  cjus  infulis  remaniilTe .  qui  F01  jo 
conccrminx  fibi  Burgundionum  nationi ,  aliisque  juxta  populis  bellum ,  Faftiua  d& ■» 
intulerunt :  moxque  reliquos  trans  Viftulam  in  Daciamicquutiiunt.  Dclocoet,a  ^ 
illo  Gothifcan^ia  veram  ex  parte  eiTe narrationem,  infra  aperiam.  At  falfuffl  cflc  Pu' 
to,  quod  pontis  collapfu  partem  altcram  ulteriore  ripa  pracclufam  tradit.  Perltl<[3 
resquidpeprifci  illi  Germani  fuere  trajiciendorum  fluminum  ,  quam  uti  eos  P°nt 
inopia  rctinere  potuiflet.  Hxc  igitur  caufa  xquefalfa  cft  atque  ea,  quam 
tioni ,  cx  impofito  Gepidarum  cognomento  onx ,  imputat .  Fallunturcirca  hanc  nj- 
ftoriam  criam  quam  vehementiflime  ii ,  qvi  flumen  a  Gothis  traje&um ,  cx  &&c \ 
vocabulo  Oui»,  interpretantur  obium,  ultimum  Eutopa:,  aboricnrc  aftivo, tern 
num.  Viftulam  inrelligcre  Iornandem,  paret  primum  cx  eo,  quod  hoc  ^Lin^0.4° 
Scythiam  a  Gcrmania  diikrminat :  tum  vero  maxime  inde,  quod  poftea  partem 
thorum,  cis  flumen  remanentem,  in  Viftulse  infula  cgiflc,  bcllumquc  aim  Cur^an^ 
nibus  geftifle  rradit.  De  reliquo  vera  jam  hinc  iterum  funt  ifta :  Exinde  )am  v^Lfo 


res  ad  extremam  ScphU  partem ,  qu&  Vontico  mari  vicina  eft,properant :  quemadfflO^  ^ 
in  frifcis  eorum  carminibm,  pene  hisiorico  ritut  in  communi  recolitur .  qnod  &  jb^H^ 
fcriptor  Gothorum gentis  egregius,  verifima  atteliatur  hiftoria .  Nempe  folito illo ^111^ 
Germanorummore,expeditionemiftampoftcriGothorum  clx  circiter  ^111115^ 
5etate  Iornandis,carminibusfivecantibuscelcbrarunt.  Nec  egodubito,  ^^cx 
veriora  Ablabius  ifte  dc  hac  expeditione  prodidcrit  .  ConicdilTe  autem  coS 
Pontum,  fivcMccotin,  teftis  eft ,  pratcr  Ablabium,  Stephanus  quoque,  ms  \ 
TotQci,  ZQv®>  mAaj  o\v.vum\ iv\h<i  $  Maion^og '  v&pov  $t  kc.  tkv  o>to$  G&Ikw  pii** 
id  eft :  Gotrhi ,  gens  olim  habitans  intra  Mceotin.  foBca  vero  in  intcrioret»  f  cit0s, 
iransgrejfa.  Norandum  heic,  auclorem  hunc  non  dicere,  Getas eos  fuifle  ante  vo 
vel  L5acos.  Credibile  igitur  eft,  poft  Taciti  tempora,  qui  poftremus eos  ad  Viftularl 
momt  (namdePtolemaeo  incertum  eft.  utrum  is  ex  antiquiflimis  fcriptorifoj ^ 
thonum  promlcrit  nomcn  :  an  vero  ejus  aetate  adhuc  prifcis  in  finibus  feyjgulac 


Vifluteomis  atquepatriisJedibusmigraflc  eos  primum  vcrsus  or.cmem  bruma- 

^adMceotinlacum.indeveroresreflbsversusocadente^ 

fthenem  ac  Pontum,Getarumquc  illic  fineis ,  in  quibus  tandem  ccnfe «™^"'c 

«faftife .  qux  vocabula  Latina  lingva  vprie  Vf™?}*^™  ;£f'ffi 

=  dein  Wcfcgotbi,  Wcfigotbi,  Wefogotht ,  VI ifigotht , 

&  apud  SidoniifmV^,  dimidia.o  vocabulo  .  V.nquc  poftmodum  quomodo jct 
loThtaciam  SqueTllyrkum,  in  Italiatn,  GaUiam.acHifpantam  nrupennt,  patse  arnm 
BithyniamatqS 

ablornandefimulatquealiisaua^u^  ^ 

Ccterumquotemporevel  puma  nia  uotnoiui.  t     >  ,  Fi|imei 

Poftea>duccFattidaaViftuiaProfeaifint,  pamm  m  certo  ponit  o *J™ 
ium  tamen  longe  ante  Faftidz  *vum  fuos  ad  Mceotm  dedmafl^» ^gjg? 
Oftrogothum.mbcujusimperiumFaftidademum^ 

in  Daciam  pcrvenit,  quinquc  nominantur  ab  Iornande,  pratet  Fihmemm ,  rtgcs, JMU 
<am cum <£ (ubClaudii iam  principam , quum 0^*«E^ 
Gothi. Marcianopolim  obfidcret ,  Daci*  partem habnafle ,  ^™»*?^™. 
^/t-^.bellumquecum  Ofttogotho  ^^vf^^^^G^Z, 
nandcs .'  Regioncm  corum  ita defcribit  Dactam  dtco  anuquam :  quam "^JgJ 

flf^",^'«o  &  «  aliis  auaoribus  hiftoriam.  Nicetas 
ChSr;  i~oaE  iomncPni  ;  Aiexiifiin   ita  dc  Jgg 

"nttnbu*.  m  um  duct  parebant .  ^^*^^!,,,^  5deft,adDa- 

4ocum,  vixanniftattopervtntffe  '^^'"'Z^Lmkth  Sarmatiam  ad  Moeotin 
ftuteoftiis  utantediaum,  &  man  Svevico  pet  °»n5™ ^«^i^dtcr  annis  poft 
nfquepaludcm.&indcadDaciamprofcaterant.  Eaftum tdeffe 
Taciti  stvum  Vub  M.  Aurelio  Antonino  impcratorc  ,  ex  Dionis  hittoua  coi  gt 
tur    ujus  ve  ba,  refcrente  Thcodofio  ,  fuerc  ifta,  fib.  lxxi  : 

£ C,lp^^«^>-^^^^  utmaammolcrcnt^econfc^n. 

f  !!J  rlYmentem  Jepofmre  ;  velut  armii  CoMocwum  regionem  occupatur, .  J«* 
C    aPt,fvSmt  Starn  auoaue  nibilo  minus  infeslabant.  Itaque  memntes  Van- 

^J&SS^^T*.*^/*^  ^facTf.dccuU 

^iZ»  HmJ***f*  ,  ^nTXatrl  tZtti 

*>A ,  uti  pccuniam  &  agrcs  ab  eo  acctpercnt  hac  condns  n e  r ogaverm  ,  /  « 
^  /«W  ^/«w  «torif  tmgtrt***  cladem  tntultfjent.  ^fc  pras.tterunt Janc  nm 

«liiprincipatuGothi  e  patriis  lcdtbus  Pct  Satmatiam  lor.gc  vagatt,  andcm  m  Da 


PHILIPPI  CLVVERII 

cia  habitare  cocperunt .  Vnde  pofierioribus  Romanis  occafio  eamdem  eos  cunrDaas, 
five  Getis  ccnfere  gentem.  Ac  Giuci  cquidcm  Gothos,  quia  e  Scythia  Europaa  a  Mceo- 
ti  pakide  advcnerant,  pro  Scythis  habucrunt .  nndcctiam  Dcxippus  rcs  Gothicas  W* 
icripfit  iu  XKvQmob,  &  ipfbs  Gothos  XKvd-af,  tefte  Photio.  quo  errore  poftca  fere  omiics 
Graxi  fcriptorcs  impliciti  paflim  adpellant  Scythas  jUt  alias  fufius  doccbo .  E*  his  Jg1* 
tur  Uquidd  patet,  quamfalfo  Ioannes  Magnus  Svedus  Gutis  fuis  attribuit  Gotho- 
rum  fimul  &  Gctarum  ,  fimulque  Scytharum  rcs  gcftas.  quas  fi  dcmat ,  exiguus 
profedo  ciit  libcrde  rcbus  gcftis  Gutarum,  qucm  illc  alicnis  virtutibus  imngcns 
cxornavit  volumcn.  . 

Dc  Gepidarvm  originc  jam  ante  cxpofita  funt  argumcnta  ,  quibus  ^sy0] 
thorimr  fuiflccicdantur.  Iomandcs  :  Gepid*  namquc  fine  dubio  ex  Gothorum  projaf^ 
ducunt  origincm  .  fedquia  ,  ut  dixi ,  Gtpanta  pigrum  aliquid  tardumque  fignat  \proff*' 
tuito  convicio  Gepidarum  nomen  exortum  esi .  quodncc  ipfum  credo  falffimum .  (unt  enti* 
tardioru  ingenii,  graviores  corporum  velocitat^ .  Fallum  efle  de  tcrtia:  navis  tardiia^ 
jam  antca  oftcnfum.  Di&i  fbrtc  fuerc  pigri  atquc  ignavi ,  quia  long'"nquani  cxpc . ; 
tioncm  dctrcchbant .  Sequuntur  apud  Iornandcni  ifta  :  Hi  ergo  Gepidd  tafti  invw 
dudum ,  fpreta  provincia ,  commanebant  in  infula,  VifiU  amnis  vadu  wcnmacia  ;  1*f*L 
patrio  ftrmone  dicebant  Gepidos .  Isltijic  earn,  ut  fertur ,  infulam  gens  Viv/daria  tnco»  , 
ipfis  ad  meliores  terras  meantibus .  guivividarii  ex  diverfis  nationibus  ,  ac  fi  in  ' 
afy/um  ,  collecli  funt ,  &  gcntem  fecijje  nofcuntur .  Et  (iipra :  ad  litus  autem  occani*  * 
tribus  faucibm  flucnta  VifluU  fluminis  elabuntur ,  Vidioarii  reftdcnt  >  ex  diverfis  natto^ 
bus  aggerati.  Trcsift*fauccs,icu triafluminisoftiafunt  haec :  primum  eft  iii^' 
Iibus  pafluuminfra  opidum  Danz>ig  ;  quo  navcs  cx  occano  ad  opidum  fubvehuntu*j 
cxitquc  in  apertum  marc .  altcrum ,  juxta  vicum  Kobel grube,  in  fapra  dicluffl  UC  ^ 
cvolvirur.  tcrtium,  infra  Elbingium  opidum,  codcm .  Ceterd  vocabulum  P°P^; 
qui  modo  Vividarii,  modo  Vidioarii  dicitur ,  corruptum  altcrutro  loco  eflc  neceflc  c  ; 
quin  neutrum  vitio  carere,  ego  crediderim .  namquum  inlulam  Viftulx  cos  coin 
narrat  lornandesj  omnino  ego  mihi  perfvadeo ,  idem  tuncnomcnincolisfuiflc»  ^  . 
hodieque  cjusdem  infulae  vocantur  incolae  vulgo  die  Wcrderifckcn ,  idcft,  Mu 
aprimitivo  vocabula  Vterdcr ,  quod  infulam  fignificat.  ita,  uti  fcriptum  a  IorOa  ^ 
fuifle crcdam  Viridarii,&  Viridaria  .  quorum hoc magis  infultf  ^lllt  : 
cabulum  ,  quam  gcntis.  Scd  &  infcriorcm  ejtisdem  amnis  infulam,  quae  nunc  vu ig 
vocabuloadpcllatur  die  ?iarung,  aliquos  Guttonum  tenuilTe,  fupra  demonftratum 
hanc  poftcros  eorum  Gepidas,  una  cum  fupcriore,  coluiflc  haud  dubito.  Poft  nor^u 
in  Daciam digreflum,  varios occupafle  easdem  infulas  populos,  qui in  univerfufl1 1 
una  natio ,  dicli  Viridarii. 

Ha:c  igitur  fuit  nobilifllma  illa  totius  Gcrmania? ,  unis  cxccptis  Cimbris  Tel 
nisque,  &  antiquifllma  gens  Guttonum,  five  Gothonum;  jam  inde  a  ^ 
thcx ,  vetuftilfimi  fcriptoris a:vo,  id  eft,  annis  ante  natum  Iefum  cc  L,  Grarcarurn  Q 
rarum  monumentis  celebrata :  poft  Taciti  vcro  tempora ,  pcr  omnem  ferc  ^1310^^ 
partcmque  Afiae  ( &  hoc  fuperavit  Cimbros)  armis  fimofifllma  j  ubi  jam  Gofl 
fti  funt,  &  improprio,  quod  per  errorem  irrepfit,  vocabulo,  G  E  T  je.  quos  vcr^fLjffe 
naque  origine  hadtenus  per  tot  fa:culorum  fpatium  abalicnatos ,  fuis  tandcm  rc "l  ^ 
fedibus,mihigaudco,communi  vcro  patrisegratulor.At  notandum  hoc  loco3no^u  ^ 
Gotthorum  gentem  tam  validam,  tamque  numerofim  fuiflc,  uti  pravdic1:as ^Tq^ 
terras  una  fola  propnis  rantum  viribus  pervaterit :  fcd  alias  etiam  iis  fefc  adjunxiflc  ^ 
inani*  nationes,HW^ ,  Vandalos ,  Rugios,  ac  tandem  Baslarnas  j  quod  infra ,  ii1 110 
cxplicatione  patebit .        ^  uS; 

AtqueGothonum  equidem  nomen ,  fedemque,  primus  auclorum ,  quos  ^  ^^fl 
retulit  Pythcas.  ipfius  vero  foli ,  ac  litoris  eorum ,  fucciniquc  inde  in  Gra^ciaiu  U  ^ 
que  dclati,  multo  antiquior  exftat  memoria  apud  Hcrodotum  5  qui  cc  L  circt  ^  ^ 
te  Pytheam  vixit  annis .  Verba  Herodoti.  lib.  1 1 1  ,  havc  funt :  Avrcq  $j  vu/f  f 

&K  AT^iKiug  7\iy{v.  ov-n  y$  lyuyi  ivliiouou  tigiiavov  Kcth'ticQ£  ^foff  fiaqGctpav  Wl^f'  tfa 


GERMANI&   ANTIQ^  L  I  B.  III.  »17 

Hoc  &:^itqueb*cqmdem  funt txtrtma  Afu  AfrtctqM.  dee*,r™"*''    f  Eridamm 
^dfrocLftrto^ 

"tarbar^vocitatum;  quic.it  inmarc  feptemtnonak;  «"''""m  namvclip(um  nomm 
^ridtsquidcmnoviinf^,undtadnosvt^ 
,  JW,  Zridams^oargmtMncfcbarbmimAtdGrMumiaowq 

^nttiam  i  ncmincfqui  ^^'.'^^J^^fim  *<- 
frttm  Europ^quamvisftdulo  inqmfvt.  ConUattamtn  ,*btx f^*  t  Her0. 

»irtplumbumallm,atquttltcl,nm.  ^^£^3«^ 
«otus/^c./W^ 

extremis  collocat  feptemtrionis :  ex  quo  bnanm » infa! tas,  cn         q  ^ 
tempotibusminffe  «2.  «^.r  ,  patct  «  Anfto.c hs  W bgMW  ^  lum. 

««r^I«,  multovcromaximecxDiodor.  hbio  v  ;«b.  &  »  K 
bialbi,  &  ttanspottatio  cjus  in Gdte  ^^S^Kc.Tc&l  M. 
«tiffitnfc  defctibuhtut .  Sucanum  vcro  a  Gothonum  vcn.nc  .      ,        p  ffia. 
quamvisobfcurum, audivimusan.iqu.flimum mortakni  Jy'he  ^.^Sem ali)Sque 

*«toreinomncmrcnquamomm^ 
auOoribusoftcndam.  Ce«nrn  =q--  Zm  flamitef- 

rop.us,  in  Vencticis  atque  ^^^^S«dbmmmpt  ViHnla  antiquo 
J  amnem ,  quam  qu  hn  hac  par ««fg^SJ  &  variante  dialcfto  dt 

dtcatur  vocabulo  ,  vulgo  nunc :  adcota ;  Gc ™n«  *  aUis  feptcmtrionis 

Polonis  v«6l»tf*  : *?^m^^ o^r, qiiandoctiam  nuncalimen- 
amnibus antiquiffimam ^'^"^S^comlnodusdcvchit.  Verumni- 

^'«.totipmpcnKxlumEoiopxt^t^^^  memor,me  jam  indeab  im- 
hilheicVgtatfe,  nihJ  dignttati^rm^m  n^,  ^  ^ 
t'o  hujus  ccmmentationis,  unius  \en.aii  t  eiearum  f.vefuc- 

acequidcmfenfincGoropium,dumEndant,m^ 

cinum  in  Gr*ciam  defercba.ur,  noftro  hmc  »on  a^  nf  vocabulum  id  ve- 
HctodouVcntcntiaViftul^tribu' ^^^^^^mAio^ 
tumefle  germanumque & ant.qmflimum  Vtfute  nomen •  ^  & 

qui  xxv  circitermill>buspaffuum  fupr^  cdebiem  vicum 

Ortfaw.inlacu  exoricns,  pr.mo  d.dum  ™?™™Jr£ ^anzi  interfluenS , fta- 
J^S.copibfiffimisaquisab^ 

timfubipfiopidimocnibus  magno  f^^Z^Raddunt,  Kdt  Ztddunt. 
diOus  ditRodaunt,  &  vanent.bus  d.alca ^j£Sm  EHdmm,cum  fituspropc 
HunceffevctuftiffimumG^v^ 
^ntnsGunMum  undccleamm^etagu^        ^,^.  id  eft,  f»  »4« 
obftat,  qubd  Endanum  luum  Haodo^ 

^««^^nofterautem  W^^ u  ^3mumGn^m0pinioiic  ctediditHoo. 
loca  hxc  ftptemmom  on W^^SE  Cujus  rei  caufaPnulla  aiia  «at ,  quant 

qUodfamaeomm,dum  pe^  g ,  q  uti  fieri  adfolet,  ab  hominibus  vana 

*^^^rmp^™^mraimquiflum  mortalium,  five  Gothones  .pfi ,  alavc 
corrumpcbatur  Potennu  q  oftendam ,  venden.es ;  fivc 

Germam,  ^^2S^«o^fiodm  causa  prcf.ai,  cctcr.s  mercato- 
^io«etnotumqu.dcm  ad ,  Gothtn  ^       iS;  &contcrm,no  versus 

ionbusGrmsnana^lcg^ 

onentem  aeftivnm  ntoie ,  atquc  »iut    rum  marc 

mareeflet,ad  Confluenteisd.mtnfluv,oium,quoruni ^ R\da„e  dice. 

immcdiatc effluens, incolis  Wiffl ,  altcr  minot  m  «g^»  in  ^dam  pet 

retut .  Hu jus  nanationis poftca memom ,  « •  ^rfs fimul  atque loco- 
variasgentiumjntcrjeaammmanustradita,per\ennet,tempM  ^ 


13«  PHILIPPI  CLVVERII 

rum  longinquitate  adeo  corrupta  cft,  uti  maximi  fluvii  nomen  Viftula  prorfus  per  obli- 
vionem  periret;  minoris  vero,ac  notioris,  quia  is  prxdidum  locum ,  inquo  luccini 
mcrcatus  ficbat,mcdiuminterlabcbatur,  memoria  cuftodiretur  j  idquc  mox  majoris 
fluvii ,  qui  immcdiate  in  mareeftundebatur,  vocabulum  efie  crcdcretur.  Id  certe  nullo 
pado  crcdibile  fieri  poteft,  maximum ,  perquc  has  oras  nobilifljmum  fltimcn ,  antiqua 
M  adpcllatione  quondam  amni  perexiguo  ceftifte  ;  novo  fibi  Viftula:  vocabulo  ad- 
fumto .  Ceterum  Grsci  homincs ,  qui  omnia  exteina  vocabula  ad  fui  fcrmonis  tozque 
lingvacformationcs  accommodabant,  quum  cernerent,  noflri  Radani,  fivc  Redani  vo- 
cabulum adfimileeflc  nomini  illiusamnis ,  qui  parvus  & ipfe ,  in  Attica  terra  in  llif** 
flumcn  rransiens,  Straboni,  geographicorum  lib.  i  x ,  &  Paufania?  in  Atticis  dcfcribitur 
nomine  Hfijictvos ,  Eridanus  :  noftmm  quoque  hunc  Redanum  adpellavcrurrt 
Fridanum.  quod  vocabulum  mox  per  crrorcm  ,  ut  dixi , magno illi  flumini  Vtftulae  tri- 
butum  j  ur  (atis  liquido  cx  Hcrodoti  colligcre  eft  hiftoria.  Ab  hoc  porro  flurnine, 
quod  dextra  rip3  magnam  Venedorum  gcntcm  tunc  abluebat ,  quomcdo  poftca  voca- 
bulum  id  in  Italia  Venctorun  gentem  pcrfundcnti  amni  Pado  ,  una  cum  fuccini 
ortu,  per  errorcm  ,  cx  nominum  aliammquc  remm  /imilitudine ,  fit  tributum 
cap.  xliv,  aperiamu  Hincita  Apolloniusllhodius,  in  iv  A^t^lntur 
E*k  j  rojtv  ?'oicc*oio  fiafyv  poov  etoi7iipy]ottv , 

cW  «5  H^/ictvov  piQjeiesy  ctppipt  J['  ijfup  Q 

E*  ^twox^  @t€pvxi  KVKoofjttvov.  ctv-mp  %  yc*ii\t) 

£k  fivxaTVf ,  %*  THtn  vrv\ou\  £  \l&Xtct  vvk\o<;9 

t"v^tv  ctmpvvy.tv^ ,  t£  aS/j  t  tmptvyfy  ctKiug 

tiKictvv  ,  r>5  dl  ctvTi  ptT  ibvllwctAot  G*Kiet , 

7?  4'  i7r*  2<x?$dviov  nrtXcty@-  ,  £  ctTnkoovct  xJAttm 

chlt  ^ofjtctTuv  'utf  j>oov.  6k  Jl'  ctty,  toIo 
Aipvots  koiXctattv  fv%HfA.ovctc; ,  cth'  ttvct  KtXTUf 

)AM%0V  TS-i^lct*^)  CtJtO-QctTOV  iV%t  KiV  olyt 

&Ty  ctetKtXiy  -zrtXctottv  (c}>i£fc  ^ctpTn;  ct7roj>j>u£ 

KoA7Tov  tg  ilKicuolo ,  tov  is  zsr&fctiVTtg  tptTXof  gg 

£'to~GctAiciV  Tofa  XKiv  v7nT^07TQi  i^todu^v  ) 

a'M*  h'p>j  axomXoio  KctQ'  E*pKvviis  ictx*jcrzv  , 

Ov&vofy  zt&fyiera.  tpofy  <s\  irivctxjfv  avi^t 

Ueivm  oftag-  4«voV  $  hri  'piyas  eC&cX»  *tfy . 

Avif/  3  vrctAiv  T^OTacovjo  ^  Lttq-  <c  f  ivo^cuv 

llw  4'  cfaw      Tsrip  7t  K£H  tzsAtTd  vfc@-  iHon 

ktwttioi  4*  **WC  Ahtpvpiou;  etourpiiovlo  , 

llfi*! f  ctivwyoi ,  «JV  tfaict  pvptct  KtATuv 

KcJj  Aiyvuv  Txrtooavms  ctSr\iot. 

Ex  tunc  autem  Rhodani  profttndum  fmum  iMrarunty  /fi 

Jgui  ad  Eridanum  accedtt  :  fmulquc  aqua 

Jn  ardo  refonat  confufi .  fid  ille  terra 

Ex  intima ,  ubi  funt  port*  &  fides  ncclis , 

lllinc  exoriens,  heic  qttidem  ftemit  ad  litora 

Oceani  }  Mie  vero  }  diz  erfo  ad  tontum  mare  ttndit : 

K^llibi  etiam  in  Sardoum  felagus ,  atque  vaftum  fmum* 

Septem  per  effia  mittit  fluxum  .  fyue  isio  fine 

Paludets  intrarunt  froccllofas ,  qtu  per  Celtarum 

Terram  aperta  funt .  immenfam  ubt  ilti 

In  calamttatem  mifirrimam  inctdifent .  (eminebat  enim  r*fe*  p 

ln  fnum  oceani .  tn  quam ,  non  perjpiciemes ,  fuiffern 

lllifurt,  tllincque  nequaquam  redutes  libcrtatt futffem) 

Kt  luno  de  monte  Hercynio  clamtfet , 

Coelo  dciapfa.  terrore  vero  percttf,  fnt  vocis 

Cunclt  ftmul :  horrendum  enim  magntu  hfvnuit  /tther . 

Iterum  autem  retroagebantur  a  dea  :  atque  noi&rant 


GERMANI-E  A  N  T I  CL  LI B-  Ul'  ™ 

Ittud  vadum,  quo  erat  tedittu  froficifcenttbw . 
Seri  tamen  litora  falfa  attigerunt , 
lunonis  confiliis ,  gentes  multas  Celtamm 

bat.nomenerat  Jf4//»«,  fivc  Radaune,  ut  antecitaum.  iu ™  7oniuni 
fotmatum  Hrato**,  fuifiuminisin  Attica nom.ne.  "^^  ^  ™ 
mareeffunditur^eleatum  inltaliam.&indcmGrxoam  ■Jg»1^ 
Joid  adPidioftia  lesn  outabant,  ut  infta  in  Venediseaderefufiusd  cam  .ladusetiam 
inde^c^ 

«ffimi.  quod  nSardoum,idcft,utaliasvocarur,  iyi  mariIonio  feu 

mbus  lib.  „,  P^0"^"1^^ 

J  fine  ita  de  clccho  addtt  i«  ™  "  a^V-^*^'  «*- 

AfCty*  ©  T/  ,,1*4   Nemounquam  Adriaticum  mate,  nec 

*-^/'«'*.W^^dS?ixS!»  =  «  noftlum  «narefepius;  quia 

optdum,  quondam  Cafluba,  nunc  tot  us i  mu  vocabulum  D  a  n- 

&  optumafama  toti  pene  tcrran  tmorb, otdfimu v  Danzke,  five 

2,G,  five.ut  vulgo  icribitut  i  <?Lrini^  inPruflia: litore le£ti ,  mercatus jam 
DANTZKE.effelocumfllum  tnquofuc^ 

anteHerodoti  tempora  fieba  .  Probo d \, fwnmu x  ^ Rodanique amnir,m con- 
40  tuftiflimum  eft .  Ex  litu ;  qu.a  id  opidum  ad  dictos  v  mm*  ^  4 

fluenteis  pofitum .  Neque  enim  alias  nomen  hu,us  Rodam ,  utexigm  amn is ,  muoik 

ex  libri  « xm  capitc  i , ,  jam  ante  telata  funt  ifta :  tybeas  credtdtt ,  Guttombus  Cer- 
.Iti^tiailuariumoceam,  CMentonomon  nomine,  ftatio fiadtorum  fex  mtlhum. 

£  *  ^n^-  dedhumquc.omniiEVO.in  unodumtaxat  Pruffia:  hto  e, 

quodolimGothonesarquc.^ni  >  „u^m  ;n  hiftoria  elettri,  fit 

^ribusdocebo.undepetfpiammre^^^^ 

mentio Guttonum , ab h,s td habmfl  J^no^ Stve^mtO  ^ 
five  Teutoni  ad  Gutones,  e.us  vcndend  navcs ,  nullum 

portum  heic  in  Guttonum  htore,  unde  to  verentut  ^P»»  .    '  d con. 

fuiffeeommodiorem , quatn quem  ^^^^^^^S^ntur. 
■  fluenlemRodani,&ocumillum,inquocleanmetatusficbat>na^csa1bNeheba 


I4Q  PHILIPPICLVVERII 

Mare  autem  hoc  jam  antiquiflimis  temporibus  fuific  navigatum ,  cx  Taciti  xvo  conjl- 
cere  licct.  iscnim,  in  libro  de  Germania,  au&or  eft,  fua  tcmpcftate  Svionas,  quos  minc 
vuIgoSvedosadpellamus,  clajstbm  valuijfe.  Ccrtum  igitur  eft,  cx  quo  conventus  ho 
minum  huc  ad  mercamm  electri  aliarumquc  rcrum  fadri ,  irem  cx  quo  maris  hujus  ad- 
cola:  Gothoncs^Svioncs^atque  Tcutoni ,  navibus  os  Viftulae  intrarunt;  pagum  quoquc 
fi vc  vicum  pluribus  aedificiis  juxta  fuiflc  conftru&um ;  in  quo  mercatus  fiebat ,  mcrca- 
torcsqucacnauta.*recipiebantur.  Hic  non  antc  cultoribus  fuit  dcfcrtus,  quam  ipfc 
jportus, &adcumcommcrcia:quaedcfcri  haud  umquam  potuerunr,  dum  opportu- 
nitasniagnifluminisduravit.  Conftat  jam  igitur ,  loci  hu jus  ad  Viftula:  Rodanique 
conflucmcis  \ emftiffimam  cflc  cclcbritatcm ; ut  qua:  ultra  bis  milleretro  annosextcn- 1 
di  po(Tit,ad  cosufqucmortalcis,cx  quorum  traditionc  Hercdotus  haufir,ab hisorisBj- 
ropx  cxtrcmis,  &  ab  fluminc  Eridano  electrum  dcfcrri  in  Graxiam .  Vicum  tamcn  ab 
inirio  muItisquepoftfa:culisfuiiTe,velindc  conjiccrc  licct,  quod  ipfa  citerior  Gerrna- 
nia,  licct  Rhcno  &  Gallia?,  cultiori  Romanorum  provincia?,  fuerit  vicina,  nullas  tamen 
habuir  urbcis,  utautlor  cftTacitus,  in  libro  dc  Gcrmania  ;  nc  Marccllini  quidem  ten> 
pcftate,  urfiipra,  lib.  i,cap.  xm,  dcmonftratum  cft .  Quodfi  igitur  fplcndidffprO' 
linciar  contermina  Gcrmania nulla  habitavit  opida ;  multo  fane  minus  ulrcrior,  Vi- 
ftulam  amncm,  vcrsus  Sarmatas  jtibi  major  barbaria,  &  locorum  incondita  vaftitas^ 
Sed agc  j  ad  nomcn  quoquc  acccdamus  $  quodnam  id  diclo  loco  antiquis  fucrit  tcnip^ 
ribus .  Ego  cquidcm  idcm  ab  omni  aevo  fuiflc  credidcrim,  quo  ctiam  nunc  opidum  vo- 
catur Danzke:  quod non nupcr, fed antiquiflimis inventum efle tcmporibus ,  ipf* 
crymologia-convincitratio.  quidpe  fiipra  lib.  i ,  ubi  dc  falfis  Gcrmanorum  ju*ra  ac 
cctcrarum  gcnrium  numinibus  diflertatio  mihi  habita  cft ,  pluribus  oftcndi  argunicn- 
tis,  antiquilTimum  illud  veri  a?tcrniquc  Dci,  cccli  tcrrarumquc  condiroris  nomcn 
T  h  e  u  T  H  in  varias dialcttoseo  ufque  tradum fuiitc ,  doncc  indc  tandcm  &  D  a  N» 
&  C o d a N ,  &  Godan,  voces cfficercntur . undc ctiam  Germanica gcns Teutonh 
aliadialcclodiaifuere  Dani ;  quae  vox  etiamnunc  durat :  ckalia  itcrum  Collw-^t 
rnare,  quod  adcolcbanr,  Melae  ck  Plinio  vocatur  Sinu*  Codanus ;  &  maxima  Tcutonorj* 
iniula,qua:  nunc  toW,eidem  Mele.  Codanonia.  <?c>^/quoqucfuiflcdiaos,cxadpcl-J(J' 
lationc  aetcrni  numinis  Gtoto,unde  etiam  Dchs  nobis  vocatur  Godh  &  contra&e  Cd^S 
dubium  nullum  efie  poteft .  Ab  eodem  igirurvocabulo  Codan,  flvc  Cdan,  prtfdic*»*1 
quoqueopidum  Vanzke  nomen  rraxir.  unde  etiamnum  Slavici  gencris  natic>nit)U$ 
vulgo  yoa^im  Cdansk^Cdahsh-nonnm  Slavica,quam  mere  Germanica foitf* 
tione .  quidpe,  quemadmodum  ipfa  Teutonorum  nunc  gcns  id  cft  Dani ,  dcrivanv0 
vocabulo  fibidicuntur  Danske,  <5c  contermina  gcns  Sveoncs\ Svenske-,  id  cft,  V*0\ 
ac  Sveon/ci:tic  opidum  quoque  noftrum  derivarivo  vocabulo,  a  primitivis  voc*£ 
Codany  Cdan  ,&Dant  di&um  fuit ,  varjjs  dialeftis ,  Godanske,  GdaNS«e'* 
D  a  n  s  k  e  .  quorum  medium  apud  Slavos  hodie'quc,  ultimum  apud  incolas  GcrlT*j 
nos ,  &  omneis  reliquos  ejusdem  maris  Godani  adcolas  durat ;  corrupta  tantum » N  ^ 
magis  cxafperata  una  lircra  S  in  Z ,  qua?  nobis ,  atquc  omnibus  Gcrmanis ,  cxccptis  dj' 
vortiorum oftiorumque Rheni adcolis  valet  Ts .  undc faftum  Danzke,&,uI ^ 
go  nunc  fcribitur ,  Dantzke,  corruptiusque  Dantzig.  Primum  &l]d  L' 
cabulum  Godamke  fuifle  quondam  in  ufu ,  vel  Iornandis  teftimonio  comprobai* !)i 

1  tt\*r\ 


nomcmdederunt.  nambodte  iUic ,  ut  fertur ,  Gothiscanzia  vocatur.  ~ 
hanc  Gothorum  transfrerarionem  ad  citcriorcm  Viftula: amnis ripam  pertinere,£ 
dudumfatisfuperquedemonftratumeft.  locus igiturifte,  vel  portus ,  inqucmiIlc^c^ 
thoseScanziainfulaadpulfosnarrat,  nullus  alius  cflepoteft,  quam  qui  ctiaru 
Slavis,utdixi,adpcllatur  cJahsk,  Germanis  Danzke .  qui  quum  Iornandis  &° | 
tiquiflimadialeaoadpellarctur  Godanske,  fivc,ut  craflius  prifci  illi  I°q11  c^ 
tur  Germani ,  Godanska:  aburcns  hoc  vocabulo  ad  putidifljmas  fuas  in)fS0$t 
nandcs,  in  compofitam cx  duobus  Gothorum  fimul  Scanzia^que  nominibus  id  dct  & 
vocem  Gothiscanzia.  Atque hinc jam de  antiquitate  nominis  huiuS 


GERMANI/E   A  N  T  I       L  I  B.  III.  141 

adluftinianiufqueimperatoristenipora.quibuslornandesfcdpfit  idcft  adannoscir- 
citer  cidlxx  ,  certa  ratione  conftat;  fi  quis  de  ultenore  illo  ad  Hetodotum  u/que 

«vodubitareetiamnum  velit.  .     .    „   „„„„„„ 

Ccterum  non  a  gente  Godanorum ,  fed  ab  conterm.no  finu  Godano ,  nomen  hoc 
tmxifte  vicum  max>me  credtbile  eft.  nam  Godani  ^W^^-f^ 
Me,  in  alieno  folo,  vico a (e condito nomen .mponcrcnt  ab  f.nu  autem  .d  nom.n.s 
haberc  potuit  vicus  quia  toto  hoc  Germani* ,  inter  Cimbr.cam  pcnmfulam  &  Sarma- 
tammfineis)litoreisfuitcelcbcrrimus,acforteomniumprimus. 

Nomen  opidi    hoc  noftro  feculo  ,  Latine  loqucntibus  var.c  profertur ,  alns 
10 D A n  t  1  s c u m   a  vulgari  vocabulo  Vmzkt ;  aliis  Gythonium,  a  vetemm 
cultorum  Gpbonum  nominc  ,  aliis  dcniquc  GedaNUm:  quod  a  Gctu  ac  Dam 
lociconditoribus  ficdiaumcne,plurimiscontend.tGoropu.s  argument.s.  qu*  n.fi 

«verioreaUcri  hiftoriM 

eft  auaoribus ,  ccrtc  omninVc.it  falius .  Fgo  opidum  adpellavcnm ,  ant.quo  ,llo ,  ex 
sEterni  Dei  cunaarum  rcrum  conditoris  nomine  denvato  yocabulo  ,  D  a  N  I  u  M  ,  & 
variatisdialeais,  Codan  ium  atquc  Godanium.  fi  vcro  ultra  vanare  hbcret, 

Theutonium.  ..         •  v  1 

Ceterum  antiquiflima  Godauii  meutio ,  domi  fada ,  repentur  in  vcten  diplomatc, 
anno  \  nato  lefu  cio  cc  ix ,  a  Meftevino ,  Cafliibi*  ducc  ,  cccnobio  Sucovjenfi  imper- 
*>tito,  his  verbis :  CHeHmnm ,  Deigratia  frincepsin  Gdansk  omntbm  Chrtfisfide/t- 
t*9  &c  adclauHrumfanaimonialibmJeauMarufamulantibm,  dammtnvtlh  ,tn 
campis  &c  ufaue  adterminos  caslri  Gedanenfis,  &  xl  marcas,  terttamfartem  telonet, 
^oddaturtitdemdepatt^&xi  m4rc«fifertabertt*  i* 

Primum  tunc  fuiffe  Caffubi*  locum ,  juxta  quem  cafteUum  five  arx ,  ipfms  principis  fe- 
*s ,  commcrciis  cclcbcrrimum ,  patet  ex  hoc diplomate.  Sed  vicum  euam  tum  fuifle, 
tcflatur  vctus  monimcntum  in  cccnobio  OliVCnfi,  anno  Cip  cc :  xcv  pofitum,  cum  hac 
infcriptionc :  PrimiJU»,  dux  regni  FolonU,  in  Gdanzk  ventens ,  &  ducatumtottm  Tomc- 
*<*u\  ftbipcr  ducem  Meslrvinum  reftgnatum ,  fufctptens,  tpfam  ctvttatem  Gdanzk  flancts 
nuniriprolurans,  &  rcliqua,  qu*  fcquuntut .  Ex  hocigitur  tcmporeavitas,  fivcurbs, 

5o fcu opidum  adpellari  coepit.  haud  fecus,quam  nunc  cclebernma  totius  Norvagia  rcgni 
urbs,diciturcivitas  Bergen ,  quamvis & ip&plancistantum ,  fivc palismumta .  Muro 
tandemcingicoepit  Godanium noftmm , anno  cidcccxliii  }  ut  teftatur  mommcn- 
tum  in  majori  tcmplo  pofitum ,  his  verbis :  ^Anno  Domint  m .  ccc.  x l  1 1 1 .  fertatjuarta 
fosl  Latare  ,fofitm  esi  frimm  lafis  muri  civitatis  Dantzk ;  &  foslea froximaferiifexti 
fofitm  eBprimm  lapis  muri  ecclefi*  beata  virginis  CMarU . 

Atque  hscc  vera  eft  urbis  Godanienfis  antiquitas,  omnibus  aliarum  Pruftia:  urbium 
originibus  prior  5  quidquid  vel  Torunium,  vel  Elbingium ,  vclipfum  dcniqucChul- 
menfc  opidum  de  fua  antiquitatc,  ccu  omnium  fuprema ,  hbi  pcrfvadeat ,  ac  fabuletur . 
Ego ,  cur  ordine  atque  dignitate  ifta-'  Godanio  fint  priorcs ,  cauflam  hanc  efle  judico : 

4.0  nempe,  quod  ha-c  extra  Prufllam,  cis  Viftulam  amncm,  Prufllae  tcrminum,  in  Cafllibia 
antiquitus  pofita5  quum  feio  tandcm  inter  PrulTia?  civitateis  poftrema  reciperetur ; 
poftremum  etiam  in  conventibus  provincialibus  locum  atque  ordincm  obfidcre  jufla 
cft.  Ceterum  antiquiflima:  memoriar  dignitate  univerfas  totius  non  modo  Germa- 
nia;  fed  fcptemtrionis  urbeis  antccedit :  quarum  nulla  originis  fux  bis  mille  annorum 
monumentaexhibuait , 

Cap.  XXXV. 
<T)e  Lemoviis  qui  ft)  Heruli,-  item  dc  Rugiis, 

50  S  I  D  I  N  1  S  ,  Atque  C  A  R  IN  1  S  . 

GOrhonibuscontinuabantur ab occidcntc  Lemovii,  his deinccps  Rugii. 
Auftor  in  libro  de  Germania :  Trans  Lygios  Gothones  regnantur  ,faullo  \am  ad- 
dicltus ,  quamcetera  Germanorum  gentes ,  nondumtamen  fufra  Itbertatern.  froti- 
n*s  deinde  ab  oceano  Ruqii,  &  Lemoviu  omniumque  harum  genttum  infigne,  rotunda 

pta, 


14*  PHILIPPICLVVERII 

fcutdybreves  gladii,  rjr  erga  reges  obfequium .  Svionum  hinc  civitdtesipfoinocedM* 
Ergo  Rugii  atque  Lemovti  inliroremaris  Svevici  porrigebantur ,  inter  Gothoncs& 
Viadrum  amnem,  quo  v 1 1  illae  nationes ,  ad  idem  mare  pertincntcs ,  antea  ab  orientc 
claulimus.  Miror  tam  imperitos  hcicrcpcriri  interpreteis ,  qui  remotos  a mari fuiflfi 
Rugios  Lemoviosque  inde  judicenr,  quia  au&or  ab  oceano  cos  collccet.  quafi  vcrd 
tam  pcregrina  hscciit  locutio,uti,  quo  fenfu  ditta  fir,  intclligi  nequeat.  cxcmplum  ejui 
eftapudPlinium  lib.  iii,  cap.  iv,  in  his  verbis '.CMaritima  Avaticorttm,  (upcrqft* 
campi  lapidei  ^Hercults proeliorummemoria.  regio  Anataliorum  ^  ejr  intm  Defivtattum 
Cavarumque.  rarfm  a  mari  Tricorium ,  ejr  intm  Tricollotum .  lpfum  igirur  oceani ,  UVC 
maris  Svevici  litus  tenueruntnoftri  Lemovii  atque  Rugii.  icte6que  (ubjungit  noftef  frjl 
Svionum  hinc  civitatcs,  ipfo  in  oceano.  nempc  in  iniula,  ut  putabatur,  Scandinavia . 

Terminum  intcr  Lcmovios  Rugiosque  ftatuo ,  Vipcram  flumen .  Lcmovios Go- 
tonibus continuo,  quamvisTacitus  primos  nominct  Rugios  j  quia  in  finiftra  dicli flu- 
fiiinis  ripa  hodreque  opidum  ,  oftioadpofitum  vulgari,  vocabuloe  vctcrumcultoruffl 
nominedicitut  RUgetvolde:  praterqucaliudeftcjusdem  ferenominisintus,  mediofitU 
inter  Viperamac  Viadrum,quodamnisetiam  pracrcrfluit  Kdge  vulgodichis.  tum  qUI* 
regiointerdicladuoflumina  proximacftinfula,'  RugU,  vulgo  Rugen  :  cui  poft  Tacm 
tempora  Rugii  occupantcs  id  nominis  intulcrunt.  Limites  igitur  RugiisantiquUuS 
fu^rcaboricntcaeftivo,  Vipcra  flumcn,fcu  extrema  Alciburgii  montis ;  ab  fcptcnitn*0' 
nibus  mare  Svcvicumj  aboccidente  Viader,  fivc  iscft  Svcvusamnis,  &lacus,  vulg° 
dat  Frifclye  hajf  didus,  in  quem  effunditur  Svcvus.  qua  partc  etiam  infula  Wollyn 
•dcm  Rugiisaccedit ;  quiaeaeftabdcxtraSvcviamnisoftii  ripa.  a  meridie,  qua  Sidiu1 
atqueCaiinicrant  contermini ,  lineam  duco  ab  Svevo  ,quaopidumcft  Griffenhdfft 
ad  Vipcwc  ufque fontem *  Continetur  hodie  his  finibusmagna  Pomcranix  pars,  *lu 
opida  Stargard ,  Golnotv ,  WolIyny  Camyn  ,  Nyen  Triiftow ,  Kolbarg ,  Cdrlyn ,  Coflyn :  itel11 
«Marchia?  exigua  portio,  qua  loca  Tramborg^  Valkenborg^  Schoffelheen .  . 

Ptolemafo  opidum  eft  hoc  tra&u  viytw ,  Rug  i  u  m  ,  in  mcditerraneis  :q110^ 
nunc  effcilludad  Rcegium  flumcn  Rogewold,  nomcn  fimulatquc  fitus  produnt.  A' 
tcrum  tamcn  illud,  ad  Viperseoftium ,  Rugewolde  y  eodem  quoquc  vocabulo  Lat,n  9 
adpcllarc  poffis .  (  , 

Ccteroipfiusgentis  nomeneorrupmm  lcgitur  apud  eumdcm  Ptolemarum  P*r'' 
xA^>* ,  Ruticlii  ,  pro  Yxytci .  Verbaejus  hxc  funt :  M«S  3  txs  ^kfyvotg  cltto  TtfXtf^f* 

uvtxc.  PaSxA^i ,  pixtj.  t5  OuirxK*  vroQuis.  idcft :  PoB  Saxonts  ,  a  Cbalnfo  arnnt 
Svevum  ufjucflumcn  Farodini.  dein  Sidiniy  ufque  ad  Jaduam  flumen  :  ejr  fib  his  R^iili 
AdVittulamufque  amnem .  4>a.go$uvis$  debere  efle  Z{pcL%o$uuisg  ,  Taciti  Svardones, 1 
•pra  oftenfumeft.  pro  -iaSia. ,  fcribendum  eflc  Ovietfyx  ,  fuo  loco  docebo.  V^ff^ 
autem  elTe  cumdcm  &  Svevum ,  fupra  docui  in  Semnonibus.  Quum  igitur  • 
poft  Svardones ,  &  Viadrum  ponantur ;  nulli  alii  cffe  poflunr ,  quam  RugiiT^111 : 
bus  Sidinos  fuiffe  a  mcridie  ad  cumdem  Viadrum  conterminos  mox  monftrabo .  W 
igitur  a  Ptolcma-o  maxime  crratum  ,  quod  vxynsg  vxo ,  non  v7rip  rxg  S/^V^  10 
vcrit  .  Scripfifle  eum  Py^otjliquerexopidi,  vel  loci  vocabulo  \>'^ov.  .  % 

At  pofterioris  aevi  aucloribus,  Pollioni,  Sidonio ,  Ennodio ,  Ioinandi ,  Di&onh 
aliis  dicti  (unt  R  u  g  i ;  Procopio  f  ^yoi ,  R  o  G  i .  $ 

Iornandes  in  rebus  Gothicis  Rugorum  duo  recenfet  gcncra.  quorum  ^tCt^ 
VLMERUGOsa  Gothis,  antequam  hi  Viftulam  tranfirent,  dcbcllatosnarrat: 
plane  codem  fuerint  fitu ,  quo  Taciti  modo  Rugios  inter  Viperam  Svevuniq'JcC0  $ 
cavi.  alteros,  nomine  Ethelrugos,  quafi  dicas  Tiobiles  Rugos ,  falso  inScanaItl 
defcribit :  ex  qua  flleomneis  has  nationes  provcniffc  fabulatur .  In  eadem  & Il0S  C.^fi 
reliquis  Rugisfuifferegione,  inter  Viperam  ac  Svevum , haud  dubitandum  cft  • 
tamen  limitibus  inter  fe  diftincli  egerint,  haud  facilc  dixerim.  $ 

Ad  Danubii  ripam  ,  pofterionbus  temporibus  eos  tranfiflc ,  teftis  eft  Di^u5  \ 
rcbus  Langobardicis ,  lib.  i,  cap.  xix,  his  \ erbis  :  His  temporibm  intcrOdoachtf  >^ 
in  Ualia per  aliquot  )am  annos  regnabat ,  ejr  Fe/etheum ,  qui  &  Feva  dtclm  eft ,  rtj 
rtgem ,  rnagnarum  inimititiarum  fomes  exarftt .  qui  TeUthem  illti  dtcbw  u^f,p0U 


( 


GER  M  ANI£  ANTlQo  LIB.  III.  14J 
**»ubii  ripam  incokbat ,  quam  a  Norici finibm  idem  V*n»bim  feparat  yddwutu  ergo 
Odoacbarlentibm,aU^dttiomparcbm^ 

fme,  quos  jam  dudumpolfederat, necnon  etiam  Italitpopulu, vemt tn  Rugdand ,fug»a. 
vitqulul  ,„?AS  u/JLque  eosclade  conficiens ,  Feietbeum  tnfuper  <»£  "£«™- 
fiinxit.  vaBatiqueomniplvincta,  Italiam  repetens ,  ^Pf^ZTZZdt: 
tudinemabduxti  runcLangobardidcfuuregtonibu,egrefi,,vcnerumm 
Latino  eloquio  Ruyrum  patrta  dicitur.  Eodem  traftu  hanc  ^f'^,^ 
bmmhaudobfcurfoucndic&Procopius.Goticar.rcr .  hb.  11.  Vata c,us  debdlo 

inter  Langobardos  &  Hcrulos  loquentis ,  becfuntj  o.  T 

a £?  w»4,  wvosw ™  '*xfip> >™ yti&**™> ncHvtitr**»*?*,  ™> 

^ul  utipatriisinfed^ 

Itnimein  anteriora  /ocafcmperprocederent ,  &  omnemregtonem,qn*en  extralslrum 
cum  liberis&uxoribuspervagarcntur.  Fosiquam  vero  *d 'W°"em /'ZZl  Jfmi 
Xugo,um  quondamgensincoluerat  ( h ,Gothorum  exercuu permtxu m  '"^JM™ 

*°fJt)i„ibifedemfixfru»t.  J^^f^r^r^^^l^^ 
PbripropeGepJarumreeioncmfecontulcrunt.  Ergo Rugn ,amantc Iuftmiani tempoa 
intcf T?ans Wvan am  Spktabn  »nc  fcdcm ,  &  Ifttum  ncolueruqt  -  Vna  cum  G* 
thi  domo  b  oc^ 

Iftn,  r  vr  r,'>™  fvHerulorum&Vandilorumcxemploconjccenm.  De  He- 
Wrum  fu.fle  profcClos , ^  ^^lj^^^p-Q^Qpius  Vandilicarumrer.lib.  111 :  vn9,t* 

•->1  ^oMa .  &>  *,  f\  obM^r^ioi,.  idcft  :  Gothica  qmdem  gentes 

y»™K*  roT>.  ri  5  b« Aam  ,  5  9^£*t»  maxim*  atqueprtcipu* ,  Cothi ,  Van- 
^fuhe&aluantea  &mncfunt.^ 

f  li,  V,figo,ki,&Cepid*  n  ah.s.gmn  dhift ■  ^JJly^,  nI .  Ceteri;m 
-0  Idem  tradit  Niccphorus  Calhft»,  hb.  x  1  v '  "^^'divi  Epiphanii :  Mihinc ,  digref* 

quii//osfinefacinore,cafuaiiquo  interventente  ,fug,jjet .  Hax  ignui  de  bvc 

e  M  o  v  1 1  hinc ,  quibus  tcrminis  a  Gothonibus  fubmoti  fucrunt  fupra  in  ilio- 
LEM  O  VII  nuic.u 1  wiuditureorum  rinibus nuncmagna Cafliibiac pars, 

4fbloshrnc0mnmniomniLharumgeniiumcoimallgrati0ne,qn,ev1fl^ 

dlDi  e  quamquam  vulgata  Strabonis  excmplaria  rcferant  z^f  j  &  ipios  prorfus  ,gno- 
tornifiexTacitofaciai  A^c  .  Pofteriorisaevi fcnptores plemmque Rug.s ,  mex- 
ternis  Uonibusarmacircumferent.bus, conjungunt  Herulo s : quod  a Diacono 
f  >  n  odh videmus .  lornandes  de  eddem  Odcacro  rege  nanans,Rugorum  quidcm 
fadum,  m0d^'™  0sdfubjeaOs  refert  his  verbis :  odovacer ,  Turcilingorum  rex, 
n0„  naenmrit;    Heruk,sal  oj  ^  ^  ^  ^ 

eqmdem  c0n,ece  m,  °^\omJesaJh:Gefhorm  rex  ^anricus  ckm tantc 
con.erminos  Hen.los  ldem  gentmH**l»m ,  qmbutprtcm 

Sorumfervtno  ^^T^JZ,  rcliquam  fu*  fubtgcret  ditioni .  ^ampr.diiia 

f^bU^ 
i™Gr«ciHelevocant,Herult{{oncHe^ 

t[fn  elegerwt .  Std  quamvis  veloatM  eornm  av  ams  Gethorum 


H4  PHILIPPI  CLVVERII 

Gothtum  tamen  fabi/itatifubjacui ,  &  tarditati  ifecitque  caufa fortun* ,  ///  ejr  iffi,  **ter 
reliquas  gentes,  Getarum  regi  Hertnanrico  ferviertnt  •  Dc  vclocitatc  corum  tcftis  &  Sido- 
nius,incarm.  vn  : 

Curfu  Herulm  ,  Chunnm  jaculis ,  Francusque  natatu . 
De  originc  ncminis ,  quafi  id  habuerint      tuv  thuv ,  id  eft ,  a paiudtbiu ,  quafi  Itefi 
ditti,  vulgarcfuitilliusaevideliramentum;  utpatctcx  Etymologo,  &  Dexippo 
hkuv  xii  .  lornandes,  fub  pnncipium  libri  de  rebus Gothicis ,  Scanzi* hos recenfct 
populos  :  Stim  ex  his  extcriores  OsJrogothd ,  Raumaric*,  Raugnarici  ^Finni  mttipr*U 
Scanfy  ctdtoribM  omnibus  mitiores :  necnon  ejr  pares  eorum  Vtnovtloth,  Svethidi ;  Cogeni 
in  hac  gcnte  rcliquis  corpore  eminentieres.  quamvisejr  Dani ,  ex  eorum  fiirpe progrefii^ 
Frulosfrofriis  fcdibtu  exfulerunt ;  quiinter  omnes  Scazianationcs  nomen  fibtob  nimttit* 
proceritaumaffecJant  prdcipuum .  fitnt  quamquam  ejr  illorum  pofitura  Granii ,  Aganti*, 
VnixA ,  Ethelrugi ,  Arochi ,  Ranni .  Ccrte,  non  magis  Heruli  Scanziam  incoluerunt, 
quam  Oihogothi ,  vel  Ranni ;  quorumhosHclmoldus  lib.  i  ,  cap.  vi  in  RugioruflJ 
infula,  atatc  fua ,  facit  Slavos ,  id  eft ,  Sarmafas .  Ego  fic  judicaverim  :  quia  &  Gothi,  * 
Rugii,  &  Ranui  fucrunt  in  citcriori  Svcvici  marislitorc;  Hcrulos 

quoqueibidenu11* 

coluuTc;  hmulquehinc,  cum  Rugis  &  Gothis ,  in  cxtcrnas  rcgiones  profcdos.  02)? 
vcro  fedes  heicnulla  tribui  iispotcft ,  nifi  quam  LemoviosTacitia-voobtinuiuc  tnodo 
oftcndi ;  aut  corrtiptum  eflcapud  Tacitum  Lemoviorum  vocabulum  dixcrim ,  aut  U' 
moviosnomcnhocpoftTacitiatatcmin  Hcrulorum  vocabulum  mutaflc.  Facit  pr° 
Lcmoviorum  vocabulo  quodam  modo  nomcn  fluvii  Leve,  &  opidiadpofiti  Ltw? 
horg.  lacititcmmuItomagisproHcrulisvocabuhim  opidi  Hele ,  five  Hecl,  in  pcll,lV 
fula,antcViflula:oftiumoccidentaIc,  fiti.  a quo  loco fortc didi fucrc  the  Heler  (\* 
tinefucrint  Helii)  quod  vocabulum  Graci poftca  feccre  i Aagoi,  quafi  hocderivatutn 
forcr,  non  a  patrio  loco,  fivc  vico  Hele ;  fcd  a  Graca  vocc  tM ,  qua  paludcis  ilgnifi^ 
Alu,  rranfpofitisliquidis,  pro  ffekri , dixere  Heru/i;  qucdapud  plerosqueobtinutf' 
Gothis  fuifle  apud  Viftulae  oftia  contcrminos,  exProcopii  maxime  perfpicio  rerui» 
Gothicar.  Jib.  n  ;  ubi  ita  lcribit:  ovtu       ex?C$  &m>-  uv  lQv&  iv  voswavfy»'?* 
oi  Txtih  eio-i ,  Tzrcvp     d])i  fyxKuv  ToTt  oi  ewjf AwJ  ^wtj.  id  eft  :  Hoc  quidern  rnodo 
liu  vitam  degunt.  quorumuna  gens  numerofifimaGuti :  apudquos  Heruli  advenahabt' 
tarunt.  Pcr Thulcnintelligcre cum Scandinaviam pcninhilam ,  infra  patcbit- 
^uia  crant  Guti,  nomine  ab  Gothorum  vocabulo  haud  multum  abhorrenrC  5  Pr0^ 
Gothos  autem  ad  Viftulae  oftia  incolcrcnt  Hcruli  :hos  quoqucin  Scandinaviaap"? 
Gutos  fcdcm  quondam  habuifle  crcdidit.  VnacumGothislongiiHpamillam^ 
cxpeditioncm ,  cx  co  liquet ,  quod  &  ipfi  Mccotin  paludcm  quondam  accoluiffc  tWn' 
tur.  HmcGotthorum  partcmcosfacit  Zonaras  in  Galicno,his  vcrbis :  eItx*  ^l^t 
^vAKa^m^reTStKukm^avtKpATiim.  ideft  :  Deinde  lUrulos  etiam ,  Stythlt*  ^ 
Coticamcjue  gentem  fttperavit .  Zofimus  lib.  i,  ac  Svidas  circa  Tyram  flumcn,  fx0 
nunceft  vulgo  Dnielier  &  Hicffer,  &  Pcntum  collocant.  Zonaras,iu  Iu{tinia^!40 
ad  comprimcndam  Conftantinopoli  Vcncta  Prafmxquc  fadlionis  fxo^  rt^^T^ 
f*>v  ruvKaAkfptv*¥A'iXx0uiv  immiflam fuifle  ;  idcd.fartemharbarorum.q^^  ^ 


tur  Htluri .  Nihtl  igitur  certius ,  quam  fuiflc  eos  ad  Viftute  oflia ,  intcr  Rngios  &  u 
thos:quofituTacitusfuosrcccnfct  Lemovios .  Partem  cortim  jam  Maximiani  teu^ 
pore  cum  Caivonibus  omncm  Germaniam  aversa  rcgione  ad  Rhcniimufquep^ 
traflc,  ex  Mamcrtini  panegyrico,  Maximiano  dido  difco .  Cum  omnes ,  inquit ,  bar^  , 
nattones  exctdium  wiverf*  GallU  minarentur.neque  folum  Burgundiones  &  ^a040'L 
etiamChaibones,  ^ruliqueviribu-sfrirnibarbaroru,  loclsultimi ,  fracifiti  impettt^  ^ 
provincias  irruiffent .  Merito  Heruli  dicebantur  ultimi  5  quia  ipfum  Gerrnant*  ; 
oricntc  tcrminum  Viflulam  aninem accolebant .  Pcrgit  paullo  poftita  Mamcrt;^^ 
Tta  cunHi  Chaibones.Eruliquecunclitanta  internettone  c*fi interfeelique  funt>ut  e*Pn  n, 
eos  relicla  domi  con}ugibta  ac  matribus  non  frofugm  aliquis  e proelio ,  fcd  viflori* 
rianunciaret.  &  in  genethliacoejusdcm  Maximiani :  Gens  Cavionum  V.rulorumf  ^ 
leta.  Omnis  Hcrulorum  gcns  an  tunc  delcta  fuerit,  cquidcm  nefcio.  fuiflc 
Herulos  intcr  Romanos  militcis,  Batavisconjundos,  cx  Marcellini Iib.  xvi ,  *  * 
di/co .  Atquc  hadtcnus  de  Herulis . 


GERMANI^    ANTIO-  LIB.  III.  HS 

Rugiis  contcrminos  fuifle  a  meridie  S  i  d  i  n  o  s ,  jam  antea  didtu .  Hos  exempla- 
«a  Strabonis,  lib.  vu  intet  alias  Marobodui  rcgno  futjcctas  genreis,  referunt  a&w. 
<]uos  cgo  omnino  ignorabam,  qui,  aut  qua  regione  fuiifenr,  ni  apudPtolemarcm  occur- 
«aent,eode  intet  Wtulam  Svcvumquc  Ctu,  *C&«,  uvc,ut  vulgata  habcnt  cxcmplana, 
*'CW .  Apud  Strabonem  quum  cunfta  ferme  Germanicarum  gennum  vccabula  finr 
pcOlmumirimodumcorrupta;  illudc.iam  xiOm  non  pratulcnm  Ptolemaa  *Jfe. 
HosigiturqmaPtolcmsusSvatdonibus  facit  exdextraSvevi  npa  contetmmos5Rugu 
autc  fucrunr ad  lirus oceani :  neccflario  illi  collocandi  erunt  non  w(  p ^«,_ut feot 
Ptolema-us,  fed  M, .  Itaque  tcrminum  iis  conftituoab  feptcmtnombus  eumde,  quem 
l0Rugiis  a  mcridic.  ab  ocafu,  quaNuithonibusac  Langobardiscont.nuabantur.Sve- 
vum  amnem,  ad  conflucntcm  ufque  Varfif .  a  metidic ,  qua  Scmncmbus  jungebantur, 
Vartam ,  ad  Notclii  ufque  confluentcm  :  & inde,  qua  Car.n.  cccurtcbant ,  ipium  Non> 
fium,ad  confluemem  ufq5  Tragi.hine  ab  ortu,ipfoTrago,ad  Rugroru  ufque  contm. m, 
a°  iisdc  Carinis diftingvo.  Conrinctur  hodie  his  finibus  Marchi*  pars ,  mter  T.agum, 
•Notcfmm,  Vartam,ac  Svcvum  amncis  f.ta*: ite  Pomeiania;  poruo, qua op.dum  Tmf{. 
L  Ptolcma-o  hoc  tradu  opidum  eft  otfffc»  ,  V I R  i  TI  u  M  ,  mter  Sveyum .  ac 
Viftulam,  Propit'.stamcnSvevumpofnum.  Wefle  nuncdtctum  op.dum  Pmt^,  no- 

men  juxta  ac  litus  indicant .  ,  m,^„;k„c 

C  A  R ,  N  i  kitUMboccafu  terminabantur  diftoamne  Trago :  a feptemti.onibus 
20Pta:diao  Ruriorum  limite,  ufqueadAfciburgiummontem.  abortuipfo  mon.e  ad 
opidumufque  AWi.aGothonibus,  hinclinea,ad  Notcf.um  amnem  &  opdam 
dufta ,  &  ipfo  Notcfio  ad  Vart*  ufque  confluentem,a  Bu.gund.on.bus  eos  icparo . 
Comprehenduntur  nunc  his  finibus  cxigua-quadam  poruoncs  Marchrc  acPolomarj 
<l»aruin  confmium  cft  intcr  flumina  Tragum  atque  Gudatn.  Cartnornm  unus  memintt 
^linius, lib.  iv,  cap.  xiv  :  Cermanorum  gencra  Y  I  FnfM;  quorumpars  Burgundto- 

**'  5St^dSomm  •catinommque  quia  poft  PMumPicJem^mquenuIIa 

ifle,  crcdibilc  cft   In  Eunumdionum  corpus  trans.fle,  ideo  credo,  qu.a  hi,  quum  1  actti 

^^ZoxotnK 

"wdine  in  Galliam  cffufi  funt  5  pars  etiam  cum  Gothis  in  Sarmatiam  ac  Daciam . 

Cap.  XXXVI. 
De    BURGUNDIONIBUS  }  qd  &    BllRGUNDII,  <fr 

BuRGUNDl./Vm^  Palatinatibus  Garmm*. 

INter  claras  Germanis  nationcs  haud  poftremi  fucrunr  pofterioribus  temporibus 
Burcundio  Nt  s.  Hos cur auttor noftcr in accurata illa (ua Germaniae deicn- 
prione  prorfusnon  nominavcrit,  rationem  aliam  dati  haud  pofle  puto,  quam  quod 
gens  etiam  tum  cxigua,  civitasque  corum  humilis  fuir ;  ac  forte  m  ahus  gen tis ,  puta  Ly- 
giorum,  tutcla.  Meminit  tamcncommanteTacitumPliniuslib.  iv,  cap.  xiy,his 
vcrbis-  Germanorumgenera  quinque :  Vindili :  quorumpars  lurgundioncs,Vmini,CarU 
ni  Guttoncs  Strabonis  etiam  exemplaria ,  in  lib.  vi  i ,  in  Marobodui  regno  referunt 
uU\avcK.  quos,alioquin  ignotos,jam  dudu  viri  eruditi,  vcro  nomine  reddito.fecerunt 

**n*tXem«  ■  A?k>s  his>  Pro  modul°  Prifca;  Civilatis'  rdiquimus  intcr  LvSlos'  Scmn°: 
nas  CarinoV  Rugios,  Lemovios,  fiveHerulos,  atque  Gothonas  5  in  parte  Polonr*,  qua 

hic  fittfrS  apfiffime^  heicquidpecommodea  contet- 

50  minis  GoThonibus  bcllo  pcti  potuerunt :  quod  faftum ,  cx  lornande fupra  m  Gotho- 
nibus  notavh  Wnc etiam  J.h ,  unacumLygiis,  Probo  Romams  .mpentante,  ad 
Rhenumprofcaina.rantm  Zofimo,inlib.  i  ,  ut%^mL^,s%CX^,sftHemi 
CacrLdranom^corumia^fitum ^.^«nu^ePtolem^sob^t. 

In Sarmati* defcriptione fic habet : ^i*r* •  f&  &J» 


i46  PHILIPPl  CLVVERII 

n?  £m  AvapLuoi,  mt^.  rlw  Kityaxlw  ra  ow^A*  ntlaua.  Hoc  eft :  Minores  autemnatto* 
nes  Sarmatiam  incolttnt,  apud  Vifiulam  flumen  fub  Venedis  Cythoncs ;  dein  Finni  5  dein  BuU* 
nes;  fub  quibm  Frugundiones .  tum  Avarini^  apudfontem  VisiuU.  Venedas  heic  adpellan 
cos,qui  Codanum  linum,five  Svevicum  mare  Prufllae  Livoniaeque  litore  adcoluerunfj 
Finnos  autcm  omni  aevofuiiTe  eodem  fitu,  quo  etiam  nunc  lunt,  inter  Livoniam,  Rut- 
fiam,  ac  Svediam,  liio  loco oftendam  .  Gothones  ad  finiftra  pertinuifle  VifiuJae  ripamj 
Avarinos  autcm  eosdem  efle  ejusdem  Ptolcmaci  Virunos ,  aliorum  vero  Varinos,  inttf 
Chalufum  Svevumque  circa  Roftochium  incolenteis,jam  antc  docui.  Igitur  tot  ac  tam 
focdis  Ptolemaci  erroribus  circa  has  oras  compcrtis,  quis  non  jam  credat ,  QcayavMavcti ' 
qtioquc  cis  Viftulam  efle  retrahendos,  nominc  corum  purgato  in  Baoya\3iu\ctc  ?  ^cC1" 
dit  ci  hcic  idem  in  Viftula  amne ,  Germanix  quondam  orientalj  teimino ,  quod  rup1* 
in  Rheno,  occidentali  limite :  ubi  CMediolanium,  Teuderium,  ?{ovefium^ji\ciburgttiffl> 
Cisrhcnanorumlocorum  vocabula,  pcr  tuipifllmum  crroicm  poluit  trans  Rhcnuni» 
fcd  nc  in  tianspofitione  quidcm  Burgundionum  finis  ci  crroris.  habct  &  aliud  genn* 
vocabulum,  cis  Viftulam,  Bayavim :  qui  cxpcfitionc  cjus  nnlli  alii  efle  poflunt ,  quam 
Burgundiones.  Vcrba  cjus  hac  funt :  tuv  3  tvnc,  £  utotyuuv  tQ\uv  fxtyt^  $>  ***  ^1* 
ruvZvri@uvT  ky^iKuv  olkm  avoTdXtKunoot  ruv  AayftGaotiuv ,  avalavovrtQ  ^oitu^H" 
*]ag,  utxd/ruv  Vi(ruv  T*  AvA£i@*»?7J7a^£  *  K&{  tv  ruv  Ixrfeuv  r  lijutvovuv  .  otnvic  M***1 
fA.{]ctTiv  A*A&v,  amTX  eiorifiivov  fxtoag ,TO?os  avaToXag^utx^j.  ra  lari&amiufJi&Kj  *^ruV^  ^ 
Tavjuv  m  ityityg,     ptxu-  ra  Ovi<?a\ct  ko]ixov]uv  .  id  clt :  Gentium  introrfusmeditt11**  1 
nea  colentium  maxim* funt  ijl<t  :  Svcvi  K^ngili  j  orientaliorcs,  quam  Langobardi ;  n)trg^ * 
que  versus  feptemtriones ,  ufque  ad  medium  Albis .  dein  Svevi  Semnones,  trans  Albim  itf0 
lentes,  ab  dicla  arnnis  parteversiis  orientem  ad  ufqueSvtvum flumen.  hinc  Buguntart0i(  j 
reliqua  tenetad Viflulam  ufque  amnem,  Paullo  poft  :  MtTufcv  Povytuv  ^  Bavjavruv  A  ^ 
aJKuvig'  vrn  q  rovg  Bayovvjotg  Aayotoi  Ofiavot .  v(p' cv\  Axyct  oi  Aavof  idcft 
gios ac  Buntuntas ,  v£lveconcs .  fub  Buguntis  veroLugi  Cmani,fub  quibus  Lvg*  ' 
Hcic  quia  poft  Semnonas ponit Bayavrctg,  ad  Viftulam  ufque  5  item  fub Rugiis  BjWj^ 
to^,  quosfacilequiviseosdemefle,qui  nayavraj  bis  appcllantur,difpcxcrit  ;&  *ut). 
Lugios :  Kayavra*  prorfus  nulli  alii  cflc  pofllint,  quam  Burgundiones ;  quos  alios  eti. ■  * 
Burgundios ,  &  Burgundos  vocafle,  mox  monftrabo .  Certum  igitur  eft ,  hunc  turtj 
rcm  Gcrmaniac  Ptolcmseum  ex  duobus  diverfis  au&oribus  duo  fumfifle  unius  ejus ue 


que  gentisdivcrla  aliquatenus  vocabula :  quorum  altcrum  Kapyuvftuvic,  in  Pr0  ^ 
Germaniac  rcgione  Sarmatia,ex  adverfo  verac  geimanacq;  Burgundionum  in  Ga0*-0 
fedisjalterumB^^vTo/jinipfaGermania,  verofitu  locavit.  Corrupta  cufcifl.^ 
exemplaribus  voczbuhBayavruvy&BayavTuq  5  apertiflimo  argumento  prodit tcrt!^ 
illud  vocabulum  Bxvranuv:  in  quo  t  in  p,  ckT  in  y,funt  corrigenda .  Sed  ne 
quidcm  finis  crrorum.  eft  &  aliud  apud  eum  in  eadcm  Germania  gcntis  voCflpac(Co. 
quod  ex  fimilitudine  ac  pofitu  idcm  efle  cum  duobus  pracdiclis  cmnino  mihi  Pcr  _V;^ 


Verba  ejus  hacc  tunt :  fW  ru  ^o-K&apytu  opu  kookovtsi  ,  £  Aayct  oi Bapot ,  f*t%&>  ^^e&ofl 
Ka  m-mu^a.  Sub  K^ifciburgio  monte  Corconti ,  ejr  Lugi  Buri,  ufquead  Vislulam-  *;  ^ 
quam  vehemcntifllme  fallor,  aut  fcriptum  heic  fuit  BooKovm,  pro  Burgundiis?  ^os 
gundionibus.  hi  quidpe  fucrunt  fub  Afciburgii  montis  ca  partc ,  qua  Gothoru^j^ 
abmeridieclaufi.-ckfubBurgundionibusfucre  f«r;V,Varta  flumine  cosdi^pt0je. 
tc .  Variafle  in  Burgundionum  vocabulo  antiquos  audorcs ,  quos  fcquutus  ci 
macus,con jicere  eft  cx  iis,  qui  poft  eum  fcripfcrunt .  in  quibus  Zofimo,  lib.  1  > fl 
tur  B  apyovloi,V,  u  RGONDi ;  Agathiac,  lib.  v,  Ba^yavlot,  BurugundTj  qu°s  ^ 
illenaiionemfacitin  Scythicagente  Hunnorum .  apud  Marcellinum,  lib.  ^  ^niuS 
lib.  xxvi  11,  varie  lcguntur,  BiiRGUNDi,acBuRGUNDii.  quorum  hoc  Eu  xi, 


utitur,  in genethliaco  Maximiani.  Orofio,  lib.  vi  1  ,  cap.  xxxi; lfidoro,  hb-  ^'^jitUA^ 
&  iv,  Iornandi  in  rebus  Gothicis,  &  Paullo  Diacono  in  rebus  Langobardicis,<»  ^t\$. 
ut Plinio, Burgundiones:  ficque  fcribuntur  in  lcgibus  antiquis hu/n 
quod  vocabulum  omnium  maxime  apud  Romanos  fuiflein  ufu,cxco  col "&.Js0f' 
quod  id  pr^  ceteris  in  hanc  ufque  diem  obtinuit5ubi  jam  Bourgognons,&  corrup  ^  N  E  s  ♦ 
gignons  dicuntur  in Gallia  .  Olympiodoro  funt  Bapyavrtovtg ,BurgunT  ^uR- 
Procopio,  Gothicor.  lib.  j,  &  pwdifto  Agathia;  etiam  lib.  1 ,  funt  ^y^1  ^  %  1 0* 


GERMANI^   ANTIQ^  LIB.  III.  i47 

c  u  z  i  o  n  £  s :  qucs  Agathias  male  iterum  Gothicam  facit  nationem  .  apud  eumdem 
frocopiumpofteaetiam  b*^*^£C  iidcm  leguntur.  Apud  Diaconum,  lib.  i,  cap. 
*«  I ,  rcgio eomm  dicitur  Wurgondaib , pro  Wurgundhaimb,iu Bojchamum 
*ftum  fuit  Boienhaimb.  ex  eo  vocabulo  collegerim ,  gente  quondam  fibi  ipfi  dicTam 
fuifie  The  Wurgondonj  five  Wurgundar. unde Romani Graxique fece- 
tunt  Burgttndiones-  &  alii  Burgnudios,  ac  Burgundos :  Germanorum  w ,  pro  folito  more, 
quem  aliquotiesanteindicavi,  in  B  mutantes.  Atquc  hinc  putofadum  meademgens 
uonnullisdiceretur  Vrugundi.  Zollmus,  Jib.  1 5  AvU  rcTfi-w,  5  B*e^oi ,  3  ow^ySy&i, 
$  K*/>™  TOXC        £  Evparlu,  iX^ofli        .  id  eft :  i?*ryfc  Cotthi,  &  Eorani,  &  Vrugun- 

lc       Qm,  «r£f» /j»  dtripiebant.  Vnde  etiam  credideiim,partem  corum,  a  Got- 

this  five  Gepidis  deviclam,  ut narrat  lornandes ,  una  cum  his  in  Daciam  Thraciamquc 
profedos .  quod  etiam  Agathias  innuit,  To]Uh  '&\og  eosfaciens.  Fabulam  credo  nar- 
rare  voluiflc Marcellinu m ,  in  prardido lib.  XXVII I ,  his  veibis :  \am tnde temportbuspru 
fajobolemfe  effeRcmanam,  Burgundii  fciunt .  Hocquis  crcdat?  6c  tamen  Orofius, 
Ifidorusque,  Marccllini  ferme  coananei ,  poft  illum  oftendemnt,  quomcdo  Burgun- 
diones  Romanorum  fint  habcndi  amyovoi .  quorum  ille  diclo  lib.  vi  1 ,  capite  xxxi  1 , 
fic  ait :  Burgundionum  quoeue  novorum  hoUium  novum  nomen .  quiplus  quam  lxxx  miU 
b*,  utferunt,  armatorum\  ripas  Rhentfluminisinfcdwunt .  FFos  qvondamjubaclainterio* 
W  Get  mania  a  Drufo  tjr  Jiberio3  adoptivis filiis  Cafaris.per  cafira  difpoftes  ajunt  in  magnarn 

20  coaluijfe gentcm  ;  atque  ita  etiam  nomen  ex  opere  prafumfffe 5  quia  crebra  per  limitem  habita- 
ulaconttituta  yburgosvulgovocant .  eorumqac^  effe  pravalidam  &  fcrnictofam  manum, 
GaUta  hodieque  teftcs funt,  in  quibus prafumta  poffcficneconftftunt.  lisdem  verbis  camdem 
ttmrefertDiaconuslib.xi  .  In  camdcm  item  lententiam  cadcmque  pene  veiba  Ifi- 
doms  lib  ix  cap.  11  &  iv:  Bttrgundiones ,  quondama  Romanis fubacla  interiore  Ger- 
nani^pcrcaWorumlimitespofitiaTiberio  Cafare,  in magnam evalueruut gentcm .  atqut 
't*  nomen  ex  locis  fumferunt  :  quia  crebra  per  Umites  habitacula  conftttuta ,  burgos  vuL 
g*  -vocant .  Hipciea  rcbeiles  effctli  Rcmanis ,<plus quamixxx  m  armatorum ripas Rbe- 
"ifiumwis  infederunt,  &nomengentis  obtinuerunt.  En ;  fomnium  qius  lepidms  fom- 
niet  5  quis  febulam  magis  anilem  ccntexat>  Histamcn  doaiffimus  ille  Lipfius  tan- 

3°:tum  habuitfidei,utinon  dubitarit,  hos  elTeeosdem,  quos  ego  fupra, hb.  11,  cap, 
xvi  11 ,  &  xix,  Sugambros  &  Chattos  y  aTiberio  in  Germama  viftos,  atquc  in  Gal- 
liam  transduaos,  poftmodiim  Gugcrnos  atquc  Sunicos  adpellatos  fuifte,docni.  Equi- 
demhaudncgaverim  Sugambros  Chattosque,  aTibcrio  vidos,  intcllexifleOrofium 
atque Ifidorum .  at  errafle  quam  vehementiffime  in  Burgundionum  gente  illos  5  nec  er- 
forem  hunc  fatiscr  affum  difpcxiffeLipfium,  audader  adfirmo.  Deiis,  qu*  fupra  ad 
Gugcrnos  Sunicosquc  diiTcrui ,  ne  quid  heic,  tamquam  nimium  oriofi^s  rcpetam5qua?- 
ro  cx  Orofio  fimul ,  Ifidoroque ,  ac  Lipfio ,  quo  confilio ,  qua  prudentia ,  quo  denique 
exempIo,Romanihofteisrecensdeviaos  in  caftris  praefidiariis  ( neque  enim  ahaheic 
intelliguntur  caftra)  dispofuerint  >  qua:ro  item  cx  Ifidoro ,  quomodo  m  vana  longi usq; 

40  per  Rhcni  ripam  diflita  caftra  difperfi  in  gentem  coalefcere  potuerint,antequam  rebella- 
rent>  Sed  mox  Ifidorus,  quafi  mutata  priore  fententia,  fubjicit,tum  nomen  gentisobti- 
nuilTe ,  quum  rebellalTent .  ipfequoquc  Orofius ,  tunc  novos  eos  factos  fuifle  hofteis, 
tunc  novum  eorum  nuperq;  inventum  nomcn  Burgundionum  tradit,  quum  rebellan- 
tcs  lxxx  ampliusmillibusarmatorumRheni  ripasinfederunt.  quodinPrcbidemum 
imperiofaclum,teftiseftZofimus  lib.  ijantequod  tempus  nihil  de  Burgundionum 
armisadversum  Romanos  auditum  .  unde  fcqueretur ,  ad  caufquetempcra  infideri- 
paque  Romanorum,  fme  nominc  rurgundicnum,  manfifte  eos.  At  jam  cc  ante  Pro- 
bi  imperium  annis  Plinius  Burgundicnes  ncminavit  in  Vandilcrnm  gente  in  fec,retio- 
re  prope  Viftulam  Germania :  &  poft  Plinium,  longe  itcm  ante  Probi  imperium ,  Pto- 

^lema-us.-imoantcPlinium  lx  tirciter  annis  Strabo.  nam  neipfequidem  Lipfiusdu- 
bitavir^cpcndum  apud  hunc  aucTorcm  cfle  B^yav^avc^  proM^^^r^.  Falfum  igitur 
omnino  cft,qucd  Orofiuslfidorusquedeeorumorigine  tradiderunt.  proquorum  erro- 
rc  ne  quis  obftinatius  pugnet ,  Svetonii  tcftimonium ,  de  gentibus  in  Galliam  a  Tibe- 
«o  tradudis,  in  medium  prcducam .  Sic  ille  in  Tiberio  Ca3larc,de  ipfo  Tibeno  loquens: 
Mo  Germanico  cccc  millia  dediuorum  trajecit  in  Galltam  ^jnxtaqucj  ripam  Rhemr 

N  2  jcawtis 


44*  PHILIPPICLVVERII 

fedihus  adpgnatis  collocavit .  &  in  O&avio  Augufto :  Germanos  ultra  Kjilbim  fummoviU 
tx  quibus  Svevos  acSicambros^dcdenteisfe,  traduxitin  Calliam ,  atque  in  froximis  Rheno 
agris  collocavit .  Nihil  hic  de  caftris :  e  diverfo  autem  fedeis  adpellat ,  in  quibus  Sigam- 
bricum  Svcvis,ideft,  Chattis,  fucrunt  locati;ncmpe  in  agris  Rheno  froximis .  & 
quomodo,  quxfb  pcr  fidem,  cccc  millia  hoftium  (fic  in  Svetonio  lcgcndum,pro 
draginta ,  fuprain  Gugernisdocui)  incaftris  praefidiariis  locata  >  Nugac.  Quomodoex 
cccc  millibus  in  magnam  novi  nominisgentcm  poftea  coaluerunt,  fi  lxxx  tantum 
millia  fiierint,quum  novo  nomine  adhimto  rcbellantcs  Rheni  ripasiniiderentUterWfl 
nuga; .  Mirum  iane  dittu ,  quam  fabulofi  plcrumquc fucrint  in  hiftoriis  hcmincs  iUiu5 
sevi.  mulro  tamcn  magismirum,  hodie  ctiam  tam  crcdulas  eosubiqueinvenireau-tf 
reis,  utirationis  vcritatis.qtie  pcndus  raro  quis  diligentius  cxaminare  dignctur.  ^t 
Lipfius ,  au&oritatc  qualicumque  vetcrum  fcriptorum  duftus ,  veniam  mereri  videa- 
tur .  illius  dcmcntiam  furorcmquc  quis  fatis  exculct ,  qui  Burgundioncs ,  qui  in  Gal- 
lia  poftmodum  fixis  fedibus  corrupto  vocabulo  didi  fucrunt  Burgognons ,  &  &<r' 
guignons ,  antiquiilimis  tcmporibus ,  non  Germania:,  fed  Gallia,  fuifle  gcntcm 
bulatur ;  nomcnque  illic  in  Burgundia  primumfortitosaburgo,  qui hodieque  yul- 
gari  vocabulo  dicitur  Ognon  ?\\mc  autcm  jam  antc  Plinii  tcmpora,  in  Germanj2?1 
commigrafle .  tandcm  vcio  in  Galliam ,  ccu  in  antiquam  avitamquc  fcdcm  rcdiil^ 
quo  in  gcnere  fabularum  in  cadem  Francogallia  ftrcnuum  fc  oftcndit  is  ,  qui 
pcrrime  idcm  de  Francorum  originc  commcntus  eft.  Ccrte ,  finculla  probabiji  ra-2<? 
tione ,  line  minimoantiqui  alicujus  monumcnti  vcftigio,  vcl  faltem  lufpicidnealKP' 
quidvis  pro  libitu  vcllc  fingere, ac  vclut  conliilta  opcra  teterrimo  illi  mcndaciorum pa' 
rcnti  Iudos  faccrc;  impudentis  omninoatqucimpuri  ingeniicfic  judico. 

Nugisigitur  figmcntisqucreliclis,ad  res  vcras  rcdcamus.  Poftquam  fcmcl  £u£ 
gundioncs ,  fub  Probi  imperio,  a  patria  fede  ad  Rhcnumprofecli  funt,nunquam  Po1 ' 
ca  conquicvcmnt.donec  incaparte  Gallix  confedcrunt ,  qua-  hodieque  ab  coflifl1 
nominc  gcmina  dicitur  Burgundia,  ducatus  atquc  comitatus .  Primum  ^c . 
in  Cbattorum  eos folo ,  proxime  Alemannos  trans  Mcenum  confedifle,  c  Marcclu* 
difco  hiftoria  :  apudquem,  lib.  xxvi  1 1,  hsec  lcguntur  :  ToHhacita  frojpereconfiW** J 
Valentinianus  %  verfando  fententias  multiformes ,  anxia  follicitudine  firingebatur ;  f't ' 
tans  multa  ,  ejr  circumjpiciens  y  quihus  commentis  K^ilemannorum  &  CMacriani  rgS  ^ 
fiangeret  faflus,Jine  pne  velmodo  rem  Romanam  irrequietis  motihus  confundentes  > 
manis  enim  natk ,  )am  inde  ah  incunahulis  frimis  varietate  cafuum  imminuta ,  ittrP 
vdlefcit,  ut  fuifje  longis  faculis  tttimetur  intatta  .  Seditque,  confdia  alia  fesialU  ^t' 
ratori  frohanti ,  Bur^undios  in  eorum  excitari  ferniciem  5  hellicofosy  ejr  ^srha  inJplp 
«viribus  affuentes;  ideoque  metuendos  fniiimis  univerfis .  fcribehatque  frequenter  w 


rum  reges,  fer  taciturnos  quosdam ,  tjrfdoSyUtiisdemtemforefr^iitutofufirv^ 
follicitus  iffe  quoque ,  transito  cum  agminihus  Romanis  Rheno  ,  occurrere  favidi* ,  f 
dus  armorum  vitantihus  infperatum.  Gratanter ,  ratione  gemina ,  frincifis  acceft* j^o 
liter&  :  frima,  qubd  jam  inde  temforihus  frifcis  ,  foholem  fe  effe  Romanam  B^S  4$ 
fciunt ;  dein  ,  quod  falinarum ,  finiumque  causa  cum  Alcmannis fafe  jurgabant .  C4 
miscrc  ledifimas .  qu*  ,  antequam  miles  congregaretur  in  unum ,  ad  ufque  rif& 
frogrefft,  imfcratoread  exftruenda  munimenta  diHricloJerrorinoTirisfucre^cl^  ;^ 
Jgitur  faulifper  morati ,  quumnequeValentinianus  ,ut  Jpofonderat ,  die  frxditfo 
necfromijforumaliquid  adverterent  faclum ,  adcomitatum  misere  legatos ,  fofcenW  f 
tiicula  fihi  dari  redituris  adfua,  ne  nuda  koslibus  exfonerent  terga .  guodubi  ri%A '  L 
amhages  fentirent ,  &moras  necli  5  exinde  difcefferunt  indignati  .  fJocque  comf^ 
ut  luduhrio  hahiti ,  favientes ,  caftivis  omnihus  wterfeflis ,  genitales  rcfetunt  terrail^ 
criani  Alemanni  rcgnum  fuifle  inter  Lonam  ac  Mcenum  amneis ,  ex  adverfb  jtf 
tiaci ,  fupra  in  Alemannis  oftenfum  eft .  quapropter/i//*w*  iftas ,  fmeisquc  jater^/#, 
mannos  ac  Burgundioncs ,  Valentiniani  tempore ,  fuifle  exiftimo  apud  vicurr»  ^ 
fub  monte  Fogelsberg  :  ubi  flumcn  exoritur  Sala ;  quod  ablutis  opidis  Salemiim^  >  ^ 
feld,  &  Hanarvjmer  Francofurtum  &  Magontiacum  mifeerur  Mocno.  faltz  nan1^js  Ja- 
manis  nihil  aliudfignificarc ,  quam  quod  Latinis  dicitur/^/,  jam  antea  in  Cna  ^ 
cui.  De  eodem  Akmannorum  Burgundionumque  conflnio  fic  Maicellinus  ^P  ^ 


GERMANI&   ANTIQ^  LIB.  III.  149 

bro  xvm  :  Covnito  dcniqut  Bomanorum  tranfttu  (qui  tunc,  ferqut  exptditiont: t  prttt- 
»*«,  ibi  lcvamtn  Sumcre  laborum  opinabantur  ,ubi  hoftem contingtrtt invemrt ) ptrcul- 
firegcs  torumqutpopul,,  qu,  ponttm,  nc  firucntur ,  Hudio fcrvabant  mcnto ,  mctu  tx- 
torrtficmtsJffJcLtunturL  pedes ;  &  ,mdomitofurorcfedato  nece/mdmcs  opesqut 
fttas  transfcrrelon,,usfefimabant .  Staumque  d.fficultale  omm  dcpulsa ,  fonte  ccnflrato, 
ioltcitarum  Zentium  mnione  praventt ,  wfm  ,n  barbanco  mtlcs ,  pcr  Hortam  regna 
'ranfbat  infacla.  ubivtro  tcrrm  mfcHorum  ttiam  tum  tefgtt  regum ,  urens  omma  ra- 
ptensqut ,  ptr  mtdium  rtbtltium  (olum  graffabatur  intrcptdm .  postqut^  fcp.mnta  fag,- 
1'umpenatium  infammata ,  &  obtruncatam hominum  muititudmcm  v,fosquccadmtesmul. 

Lsqutfupplicantts ,  cum  vcntum  futfjct  adrcgtonem , m  CafeMaU* vdJ*L«  nomm 
'fi,  ubUerLlicslapdes^lcmannorum&Burgundorumconftnca  d'^tTLZ  n 
ftmtpofna  ■  ca  propter,,,,  UUacrianus,  &  Hariobaud* ,  gcrmamfiatrts  V  rtgcs  fuaptrm- 
tm  Upavid,  ' Lpropinquare ftbipcrnicicmfcntientts,  vencrant  paccm  anxus  amm.sprt. 
W»!  Dc  ciin  K>  ne  audtotem  loqui  dc  qua  fup^fatis  hquet ,  ffj-ta* 
«ianircenum  aMagonriaco,a.jusanlchancnairanonem  ht  mentio ,  lulmnuscum 
cxercimVtiit'.  Sic  Prccopius  etiam,d.ao  rcr.  Gothicar.  lib. .  1 5  ™  e.^«  bw- 
>*Q»nlim>Mii*6*,,tX>f  voTo,*,ifM  ^,»*,^"  ^Bo^n 
i^«uan),l^JiU.  ideft  :HaudproculaThoringisBurgund,ones,adauHrum  ver. 
%,  incokbam,  Siabi  dandtfub  Thoringis  &  ^ilemani,  validtgcntcs.  Legendum  effe 
*>«,  pro  vocc  vox  Alcmani  apette  indicat .  hi quidpe  tunc  a  Lona  ufquc amne  ad 
DanLbt  m  incdebant.  Svabi  atucm  ifti ,  fivc  Svevi,  funt  Hdmundut.  ,  qui  poflenon- 
bus  flffiSS  vacabulo  dicebantur  Svcvi5  ut  fupra  in  J« 
igiturtunctcmporis  Burgund.ones  \n  Chattorum  agm,  c.tcaop.da  Caflellum  Chatto- 
rum  &  M,um  **Jfeo  nuncdicuntur  Cafftl  ^"Tlt^ 
tamque  dilucida  fint;miro,  cgoeorum  ,ud,c.um, qu. C  a  p  e  11  a  tiu  m  fnc  P  a  l  a  s, 
^arcellino  «m  egionem  diaam  putant ,  qu*  hodicquc  Paktmatus  vocatur  ad  Rhe- 
nu>r  E  "m";^us  libtornm  hos  geographiam  hiftonasquc  tuas  compt  are  M.rarcs,non 

ontamducuntur.  EgoutiPalatinatumRhen,  ab  hacregtone  PaUs 

3onom  nacc  ^ 

reaTgTmcmishaacnuslaboravcmnt  virierud.ti :  ficvetcmmmon.memotnm  memo 
tia  antiouiotcm  Palatinatum  illo,  a  Marccllino  memorato,tn  Germania  Transrhenana 
Ullum  effe  minime  conccflerim.Neque  veio  dubitari  poteft,  regton.s  vocabulum.qucd 
MaiccllinuspromlitPALAS.ipfisGcrmanisantiquisfuiffePALA  NZ,fivePA  ia  NS; 

quod  rofte,  ores  fecere  P  a  l  z  ,  fivc  P  a  lt  z  ,  &  vanante  dialeao,  Pf  a  l  t  z  .  fic 
cntn  vems  gloflatium  :  Palatinut,  Talcnsgrtvt .  &  Otfridus.n  cuangeho,P^//»«  vertit 
£  «4  Spccuium  Saxonicum,  hb.  1.  x,  ame.  m. 

PZ%ttProvJaTtuwic!t  terrtfuum  hahtbat  Palantzgravtonatum ,  Saxoma  Sava- 
rU,  Franconia,  Svtvia.  Marcellino  igitur        formatum  eft  vocabulum  rcdlocafu, 

.oquodGetmaniscrat  Valans  ,  fivc  ; quia  \  Taks  etiam  cbhqui  erant  PalanUs, 

talanti ,  &  fic  reliqui .  At  Captllatium  quid  fimilitudims  habeat  cum  Talas,  haud  equi- 
dem  video;quumtotafyllaba  inprincipioabundet;pmerque  proxima  vocalis,  qux 
debebat  cffe  a,  mutata  fit  in  e  .  Proindcfacile  crcdidcrim,  a  librariis  vitiatum  fuiffe 
Vocabulum  PalaTIVM  in  Capcllatium  :cuierrori  occafionem  dedetit  vox  prxce- 
denstw  videtur  enim  mihi  Marcellinusregionis  nomenlatino  fimul  atque  Germa- 
nicovoluiffe  cxprimetevocabulis.  ipfum  fcripfifle  Captllatium,  nullo  pactocredibjlc 
fieri  mihi  poteft .  Qtuim  igitut  jam  inde  a  Conftantii  impcratoris  a:vo ,  id  eft ,  anms 
ab  hinc  cidcclxx  Palatinatus  in  Geimania  fuerit  Transrhenana  ,  m  Franconix 
HaffiW  confinio ;  videant  xqui  judices ,  utrum  pari  ratio.ie  atque  exemplo  omneis 

Sorehquos  pcr  Gcrmaniam  palatinatus,  fimulque  Rhencnfcm  exftmfle  pottus  exi- 
ftimandum  fir;  an  vero,  hunc  a  pofteriorum  imperatorum ,  fivc  Francorum  m  Gal- 
harcgumpalatioorisinemnomenqueuaxiffecredetuium.Sedmqm^^ 
Unde\ocaLllumLafinumintetGermanos?Tud1xens.m.h.fortaffe^ 

»us  monftraffe ,  hujus  palatinatus  vctuftiff.mam  omn.um  .n  Getman.a  efle  memora- 
tionem.  Nec  tamenstavabotqusftionemtoncfolvere^meamqueeac^^ 


i$0  PHILIPPICLVVERII 

fcntcntiam.  Quum fatis  jam  antc  hujusopcris libroprimodemonftratum  fit,  habui/Te 
&  Gcrmanos  prifcos  civitatum  fuarum  capita ,  feu  principeis  nationum  locos ,  in  quc* 
ad  comitia  habenda,  quoties  negotia  publica  poftulabant,  univerfi  conveniebant,  ma- 
xime  crcdibile  eft,  hos  locos  adpellatos  fuifle  communi  ac  vulgari  vocabulo  P  a  l  a  N  z? 
quod  nihil  aliud,  quam  ri  <JW^'g/ov,  id  c£x,forum  juridicum ,  teu  ctiam  prttorium,  fn'c 
curiam  fignificabat  ;  quemadmodumclare  id  videre  cft  ex  Otfrido ,  qui  pratorium 
lati ,  fua  lingva  dixit  Palinzhus.  Poftmcdum  vero  omnis  etiam  ager  tali  loco  circurri- 
jccluscodcm  vocabulo  dichis  eft  Palanz.  Totam  regioncm,  non  vicum,  vel  adiricium 
aliquod,  fuific  illud  in  Burgundiorum  Alemanorumque  confinio  Valanz> ,  dilertis  tefta- 
tur  verbis  Marcellinus .  Atque  hinc  complurcs  illac  numcro  nata;  funt  per  Gcrmanian1 1 
Palanti/Ej quarum  v  in una Saxonia enumerat auctor Ipcculi Saxonici, lib. H h 
artic.LXii  ,  his  verbis :  Jguinque  civitates ,  qua  PalantU  dicuntur,in  Saxonia  invtfiv»' 
tur  ,in quibus rcxlegitimis  dcbeat  curiis pra/idere .  prima  dicitur  Crona :  Werliz fccunfas 
qu&  modoin  Cojlariamtranslata  efi  :  Walhaufen  tertia ;  ^tlflede  quarta :  quinta  Ollcrf^ 
mncupatur .  Incavu  feuda  vexillorum funt  dtfnita,  ducatus  Saxonid ,  ejr  Palenti*  • 
cabulum  ipiiim,  utrum  Germani  a  Romanis  dcmnm  acccpcrint,  quorum  ferrnon^ 
jam  inde  a  lulii  Cafaris  tcmpore  in  Gcrmania*  cognoverunt  ;  an  veio  cx  primffva1 
lingva,  qux  apud  urbem  Babylonicam  a  Deo  confufa  fuit ,  ut  multa  alia ,  Celtis  Mn' 
quiscumaliisgentibuscommunc  pcrmanferit  $  haud  facile  ego  dixerim .  HUid  ^cn2Q 
maximcfueritmirandumjquumipfi  Latini  fateantur  in  fua  Iingva  voccm  paUttt^ 
ortum  acccpifie  a  vocabulo  Palantis-,  Gcrmanoshanc  potius,  ineadem  rc  fignificafl- 
da, amplcxosfuiife voccm ,  qnam  ab  ea  derivatam  Rc  manorum palatium :  a quo  n°? 
palanz&palenzjalinz ,  fed  palaz,  &  contradc^/z. ,  ut  etiamnum  durat ,  ftctum 6* 
let.  Sed  Gracis  ctiam  opidum  fuit  in  Arcadia  Palantium,  tcftibus  Dionyfio  Halicarn^ 
fa:o,  Livio,Trogo,ac  Stephano  j  &  Hifpanis  Palantia.  lllud  unde  denominatum,for|^ 
difficile  fucritdiclu  .  at  Hifpanis,  Gcrmanorum  confangvincis,  diclum  fuilTc  CclflC* 
lingva1  opidum  Palanzt  quemadmodum  Germanis,  ncmo  dubitaverit.  Eg° 
omnino  credo,  eamdem  vim  habuiflc  apud  eos  id  vocabulum ,  eamdcmque  rerri  fign ' 
ficalfe,  quam  apud  Gcrmanos.  De  antiquitate  autem  ejus  apud  Hifparvosindc^^ 
dicare  licet,  quod  jam  iis  temporibus,  quibusprimumRomaniHifpaniam  mSfC, 
funt,  caput  Vaccacomm  fuit  opidum  Palantia.  Et  quia  innumcra  alia  vocabula  in  C«J 
ticalingva  communia  reperiantur  cum  Graeca  5  qua:tamen  Celtas  a  Grarcis  acccpiuc> 
Vu]gusopinamr,optimiscgovaliditTimisque  argumentis  ncgare  poifim  :  illudq110^ 
Arcadix  UA^yUov  nihil  aliud  antiquifllmis  faxulis  fignificafle,  quam  <hxa?l£/ov  >  L 
crcdiderim.  At  deRhcni  Palatinatu  (cntiant  alii,  quidquid  vclint:  mihi  latis  ^eritjcX* 
ci ,  five  regionis,  a  veteri  fcriptore  memorata?,  verum  fitum  indicafic.  Fuit  ergo , u  & 
Marccllini  hiftoria  difpicio,  circa  opidum  Stainam,  in  confinio  Chattorum  quonda  . 
Mattiacorum  5  Burgundionibus  tuncmaximam  Chattorum  agri  partem ,  vcrsus  m 
dicm  fitam ,  obtinentibus .  tfi 

Porro  Burgundios  cum  Alemannis,  dicto  tradu  fibi  conterminis,  bclla  ge  | 
modocx  Marccllinointelleximus.  Eodem  pcrtincrcputo,qua?  idcm  auclor,  *  „frf9 
de  Alemannis  narrat,  in  ha:c  verba :  Sed  nullus  mutatam  rationem  temporis  dd^er  ^jr 
quod  tunc  tripartito  exitio  premebantur :  impcratore  urgentc  fer  Retias  ;  Cafare  frOiC0  ^ 
quam  clabt permittentc  -fnitimis,  quos  hoflcsfecac  difcordu ,  modo  non  occipiti»  C0C* 
tibus  hinc  indequc  cinclorum .  ,  .  ^ 

Alemannisdcindein  Rhsetiam  Helvetiamque  transgreflis,  ineomm  ^'^al- 
Mccnum,  Danubium,acRhenum,confedifleBurgundiones ,  indeque  tandcrru 


liamtrajecifle,latisconftat.  Eumenius  in  gcnethliaco  Maximiani :  Gotthi^l^^. 
peneexcindunt.  rurfumfroviclis  armantur  Alemani-  itemquc  Tervingi,pars  o*:j0 
rum^  adjuncla  manu  Thaifalorum,  adverfum  Vandalos  Gipedesquc  concurrtint'  # 
Purgundiones  Alemanorum  agros  occupaverc ;  fedfua  quoque  cladequdfttos.  ^arrff^ 
dmisere  5 fed repetunt.  Ab  Hunnis ,  qui  una  cum  Gothis  ab  inferiorc Danubii n?  ^  ^ 
nerant,  tandem  Alamannorum  agrisfuere  pulfi .  Socrates ,  hiftor.  ccclefiaft^1^^^ 
cap.  xxx 5  fub  Theodofio  fecundo,&  Valcntiniano  tcrttio: 


Il 


20 


GERMANI£  A  N  T I       LI B.  III.  Ui 

X&mbvtMr  i&tn&V  r»&>  ^«vovltf  im^fam.  ^Jw* 

Cens  quJameHharbara,  trans  Rbenumincolem ,  V»  *r*?^r^  t^ZTl£ 
ttiofimfimpcr  arunt .  funt  enim  fabri  fere  omnes  ,  &  ea  arte y,U  fummtolerant. H, 
HunnoruJfimpi  imlinens  natio ,  fileis eorum  vaJlaba t -^^irtSo- 
mmeri  Jcidlbat .  Hacre  coaOi,  tandem  GaUiam  mupawtt.  ^^^amt 
nico :  Lnciua  V.  C.  Cos.  His  confulti*  Burgundiones  partem  Galh*,  *^™^"£. 
»*^.Orofius,quiiisdemHonoiii&Theodofiitempoi^ 
*»rgundionUmefiepr*vatidam&tcrniciofammamm^ 
^^ofie^confinunt   Atqueknc  Wjn^tSttS 

Sffc^rc^ 
fed  quae  fuerit  antc  ipfum . 

Cap.  xxxvir. 
^Oceano  septemtrional  i,  Gerntdni&  ab  fepten^trionibus  W— 
minos  ^Germanicus  ^3?«i»r»«i4w^.^i» 
^  ingenti  e]us  S I  n  u ,  qd  C  o  d  a  N  u  s  w«f  «r  Af  d« 
^T&wjc^Mare  SVEVlCUM7Vf- 
tosparsque  ejtis  Venedicus 
s  i  n  u  s  Ttolemto . 

Hn.  A^r  nonnlis  S  v  E  v  I  £ ,  qui  Chalufum  inter  Albimque,  & 
SSTSS  „f"  ^mja^is/o^eanumque,  in  con.inenti  Gg 
Salam ,  JjanuDiuni ,  ^  ,        rnmmAcumdi hzentia  enarravit.  De- 

manteptotendcban^wdincomnos  ^^mtr|nes  immenfo  fuper. 

hinc,  mari  trajeao ,  reliqua Germam*  q maxima  \  at  ut 
cilio  fefeattollit,  cxponerc adgreduur .  ^  cv     univerfa: Getmaniae  antiqua: 

30  fitu  remotiora,  fic  fama  obfcunora .  &quamv'^  te JJ^  non  amplius.gentibusinibi 
partemoecupent5tamenFanaseaabfolv^^ 

commemoratis .  Ac  fane  tanta  eft  cnca  ha  KDranes  od  ^  ^ 

temmauaonimtradttioiutiv^fibimettpficonlten  .  unae  de  ffim. 

tasreliaa,utivixrepemmq«^ 

Verum  tamen,  ne  fufceptum  laboiem  deiemute ^ign  _ v  operam,fum- 

«mnte.aonmoddpartisauW 

moqueenitarftudioatque.nduftnanequ^ 

primo  loco  ipfum  mare,quo  ultenora  S  y  E  v  I  *  a  cono 

tur ,  cingunturque,  explicandum  cnt  univerfum  or- 

+0  To.umigiturmare.velqu.dqutdaqua^ 

S^"iE3KS ^^'iUnH.  ^fi»^^^ 
cis,d.fferen  ,  mva..ama  didtur ,  five  0,//w«,  & 

„es  ex  quat"dneme%"l,  fiv^  ,  &  0«i*«*tt  S  ameridie  ;*»«, 

?T?  J, 1  -&  afeptemtrionibus  Atque  hzc  equ,- 

democeaninommaadpnm  „  Afi.  Afl.icaconflat)veteresconft..uere. 
Vocamus,  tetIf  ^'J^  oceanuM,  "quia  nofttam  cingi.  ab  feptemtr.om- 
ErEM  l  ilola tiushocloco cxpLteadgrediaj  l.m.ume,useftabex- 
bus  German.am,  ^^^es ,  Utoribus .  f.nem  dive.se  ftatu.t  Punms.  hb.  iv, 
jotremis  Afix ,  versus  leptemtnui'«-  ,  ;ni,ltumvaBocornupromon- 
cap.  xxr,Lufitaniamenarrans^ 

■«*,  ^,r= ££  SS ium  hoc  Anabtum  quod nuncdici- 
cccafmtlhnc^&oceanatAtUntum.^^)  .    ;    difterminat  ,atquc 

tut  Cabodt  m* , ad  oftium  Tagt  flumims , tcrw.marta, &coe  m  ^  ^  huc 


152  PHILIPPI  CLVVERIl 

huc  ufqueeft  fcprcmtrio;  ccrte  oceanifeptemtrionalis  heiceritfinis.  a  qua  tamen fen- 
tcntia  ipfe  diiTcntit  Plinius,  codcm  lib.  cap.  xix  :  ^fd  Rhenum  SeptemtrionalisoceaW' 
inter  Rhenum  &  Seqnanam  9  Britannicm :  inter  eum  &  fyrenaum ,  Galiicus.  Ponipo- 
nius  Mcla,lib.  m,  cap.  i,  terminurn occidentalc intcr & fepterntrionale HiTp^ 
latera  facit  Celticum promontorium  ,quod  hodie  Ftnis  terr<e  vocatur.  idcm  facitStrabo 
libro  iii,  idcmpromontoriumNcriumadpellans.  at  Ptolemaeusjn dclcriptioncn*- 
ipania:Tarraconenfis,idem  promontorium  terminum conflituir  huci:  Occidentattr» 
Jeptemtrionalemque  oceanum  ridque  longe  commodius,  quam  Plinius  adTagi  oftiutf- 
qua  ratione  ctiam  hodie  Finis  icrrdt  dicitur ,  quia  duo  Hifpaniae  latera,  feptcmtrionale 
atqucoccidcntalefinit.  Atquehuc  omncs  ferc  reliqui  tcriptoresconfentiunt:ita,utu 
Cantabricm^  Gallicm  &  Britannicm  occanus,  partes  fint  cccani  fcptcmtrionalis. 

Cetcrum  idcm  oceanus  fcptcmtrionalis  Hyperborelis  quoque  di&us  el 
Graxis  a  borea  vento,  quatenus  fupcr  Scythiam  ,  Sarmatiam  ,  Germaniam ,  ac  Britan* 
nicasinfulasextenditur.  Scythicus  adpellatur ,  qua  Scyrhiam  m  Aha  perfundj1» 
Sarmaticlis,  qua Sarmatiam in Europa , a Carambucc,  fivc  Obio  amne ,  Au* 
Europaque  tcrmino,  ad  finum  ufquc  Album ,  intcr  Rufliam  Lappiamquc .  Sarma»- 
cum  tamcn  Plinius,  ex  vetcrum  Gracorum  traditione,  Scythicum  quoquc  vocat,  ut 
ipfoshacinoraSarmatas,Scythas.  Vcrba  cjus  lcguntur  lib.  iv,  cap.  xiH>  nU'US- 
modi :  Septemtrionalis  oceanm :  ^fmalchium  eum  Hecaum  appellat,  a  Paropwtf0  a0**[lO 
qua  Scythiam  alluit  $  quod nomen  e]m gentis  lingva  figmfcat  Congelatum.  Vhilen^^0' 
rimarufam a  Cimbris  vocari  dtcit,  hoc  eff,Mortmm  mare,ufque  ad promontoriitm  Rw'*  * 
ultra  deinde  Cronium.  Haec  paullo  intricatiora  atque  obfcuiiora  Solinus ,  PUnii^Vj 
mator,  illuftrat,  cap.  xxi  i ,  in  hunc  modum  :  Oceannm  fptemtrionalcm,  ab  tkjat**  f 
a  Paropamtfo  amne  ScythU  allnitur ,  Hecatxus  ^makhium  appellat :  quodgenW illttti! 
gvafignifcat  Congelatum  mare.  Vhilemon,  a  Cimbris  ad promontorium  Rube**s,  M°rtf  ? 

Yufam  dtcit  vocart  5  hoc  eff,  dMortuum  mare:  ultra  Rubeas  anidqutd  ett  >  Croninm  *f 

-        ^ t  —  .  -  .  _         *     4        ~  i-.^turc^ 


ac  finus  Codani  faucibus ,  ad  Rubeas  ufque  promontoiium ,' quod  nunc  vulgo  &c 
Noortkyn  Morimarusam  ait  vocari .  ultra  Rubcas  quidquid  eft ,  versiis  ^ 
Cron  ium  nominiri.  Falluntur  heic  viri  eruditi,  qui  Plinium  intellcxifle  puf  J 
Cimbrosmareiftudadpellafle  Morimarufam .  non  hoc  voluit  dicere  PliniuS  yjn, 
gente,  vcl  cu j us  gcntis  lingva  fic appellaretur  id  mare  5  fed  ad  Cimbrorum  u(q««  P  bis. 
iulam  pertiriere,  quod  fic  vocaretur :  quod  fatis  dilucide  ex  Solini  perfpiciturAoR- 
Dionyfius  totum  hoc  mare  ScCqngelatum  adpellat, &Cron  i  u  m  #  ^ 
t  u  u  m  ,  in  his  vcrftbus . 

 Avrap  v7repfa 

Jlfog  fioptwv  ,  clva,  'aroulic,  aqcipciviuv  K {/p&wrm  4O 
TIovtbv  jLtiv  xciXiiio-i  Tlimiy^  ri ,  Kpoviov  rf 
AMo/  dl  av  i(j  NtKpov  ttpqpiouv  9  stHK  cttyaufe 
HeA/V  @pad\ov  ^  vncip  <t7\ct  ilu>li  Q&eivti  , 
A<«  3  (rxnoyioi  -zraxvjji^)  \v  vityitym . 

Hoccft  :   >Vevim  defuper 

K^d  boream ,  ubi  pubes  Marte  furentium  Arima^orun* 
OHare  ipfum  vocant  Congelatum ,  &  Cronium  • 
K^ilti  autem  Mortuum  quoque  dixerunt ,  propter  debilct» 
Solem.  tardius  enim  fuper  mare  hoc  hicet ; 

Semper  autem  tenebricojis  craffefcit  in  nubibm .  cabufo^ 
Concritum  mare  vertit  ex  Pythea  Plinius  lib.  xxxvii,  cap.  U,  v°c 
idem fignificante, quod  Congelatum.  Hinc ctiam  Oceanus  GLACiAi15 
turluvenali,  Satyra  11  : 

Vltra  Sauromatas  fugere  hinc  Ubet ,  &  glacialem 
Oceanum .  A0#** 
Tacitus,inIibrodeGermania,  vocat  Pi  grum.  Trarn Sviin* ;inquit >at,tf^f0p 


GERMANI^  ANTIQ^  LIB.III.  isi 
ftgrum,  ac prope  immotum :  quo  cingi,  cludique  terrarum  orbem  hinc fides ,  quod extremus 
cadentis  )am  folis  fulgor  in  ortus  edurat ,  adeb  clarus  yut fiderahebetet .  EtinvitaTul. 
Agricolas  :  DiJpecJa  efl  ejr  Thyle-,  quam  haclenus  nix,  ejr  hiems  abdebat .  Sed  mare 
figrum ,  &  grave  remiqantibus perhibent :  ne  ventis  quidem proinde  attofli ;  credo ,  quod 
Tariores  terra ,  montesque  caufa,  ac  materia  tempeflatum ;  &  profunda  moles  continuima- 
™  tardius  impellitur .  Tradidit  hoc  primus  exterorum  haud  dubie  Himilco  Cartha- 
ginienfis ;  de  quo  ita  Plinius ,  lib.  1 1 ,  cap.  ixvi  i :  Hanno ,  Carthaginis potentiafioren- 
u  >  circumveclus  a  Gadtbus  ad finem  Arabti,  navigationem  eam  prodtdit fcripto.  ficut  ad 
'xtcraEureptncfcenda  miflus  eodem  tempore  Himilco .  Deeodem  clarius  Feftus  Avic- 
10  nus,  in  defcriptione  orae  maritima: : 

t^itt  hinc  duobus  in  Sacram  (fic  infulam 

Dixere  prifci)  folibus  curfus  rati  eH . 

Hac  inter  undts  multum  cejpitem  jacit: 

Eamque  late  gens  Hihernorum  colit . 

Proquinqua  rurfus  infula  Aibionum  patet . 

Tartefiis  in  terminos  Oeilrumnidum 

^egotiandi  mos  erat  •,  Carthaginis 

Etiam  colonis.  &  vulgus  inter  Herculis 
2q  i^sfgitans  columnas  h<ec  adibant  dquora : 

Qua  Himilco  Fcenus  menjibus  vix  quatuor, 

Vt  ipfe  femet  rem  prohaffe  retulit, 

Enavigantem  pojfe  tranfmitti  adferit . 

Sic  nulla  laie  flabra  propellunt  ratem, 

Sic  fgnis  humor  aquoris  pigri  Jiupet . 

t^fdjicit  &  illud^plurimum  inter  gurgites 

ExsJare  fucum ,  '&  ftp}  virgulti  vice* 

JRetinere  puppim .  Dicit  hic ,  nihilo  minm 

*Hon  in  profundum  terga  dimitti  maris  j 

Varvoque  aquarnm  vix  (upcrtexi  folum: 
30  Obire  femper  huc  &  huc  pontiferas^ 

?iavigia  lenta ,  &  langvid}  repentia 

Inter  natare  beluas . 

Credo  tam  placida  Himilconem  tranquillaquc  ufum  ea  navigatione  tempeftatc ,  Uti 
fere  nulla  aura  excitaretur.  Vadofa  autem  illa  marisloca  haud  dubie  fuerunt  ad  An- 
gliam  circa  Vi&im  infulam ;  ad  quam  maxime  navigabant  Galli  Hifpanique ,  plumbi 
albi  petendi  causa,  ut  fupra  hoc  libro  cap.  xxii  &  lib.  u ,  cap.  xxix  ex  Diodoro 
°ftendi.  quod  &  ipfe  Avienus  teftatur  in  praccedcntibus  verfibus.  Ibidemque  procul  du- 
bio  confpe&ae  fuemnt  ponti  illae  ferae,  feu  beluae :  quas  nunc ,  Selandicis  infulis  frcquen- 
tiflimas,  vulgo  incolae  vocant  fee  honde  &  fee  catten ;  ideft ,  Latine  fi  dicere  velis,  cm* 
atque  catos  marinos . 

Atque  illa  quidem  in  gencre  de  univerfo  oceanofeptemtrionali,  qua  ispropius 
a polo ar&ico  abeft .  Germaniam  qua  adluit ,  Germanicus  didus  eft  ocea- 
N  u  s ,  feu  Mare  Germanicum,  a  Rubeis  promontorio  ad  Rhenum  ufque 
arnnem,  Germaniae  terminum.  Plinius  lib.  iv,  cap.  xvi  ;  In  Germanicum  marc 
$4rfe  GleJfarU ,  quas  EleclridaA  Graci  recentiores  appellavere ,  quodibi  eletlrum  nafcere- 
*Ur-  Hodie  Fero,  five  Farre  eas  diciinfulas,  numero  complureis ,  fupra  Britaniaiam 
^cc  millibus  paffuum  a  Norvagia,  veteris  Germanise  parte,  fuo  locolatiusdicetur . 
A  tolenraus ,  cuiextrema  Germaniae  versusfeptemtriones  parum  exacte  cognita ,  Due- 
c*fedowum oceanum ,  qui  erat  fupra  Britanniam ,  cum  Sarmatico  conjungit ,  lib.  vi  i , 
nis  verbis :  aVo  *qx\uv  q  rc?  ™  &iy&xfivk      w  hpiHa,viHkc.  vytrxs 

^  T<*  ^c?«07»&  ^  e'^«7it/?  ,  XfifcA^gVw  q  A^xaA^<Joy;aj  Ti^lcto^cdacoo.  id  eft  :  s^i  fe- 
Pterntrioni[?us  terminatur  cceano  qui  Britannicas  infulas  ambit,parteisque  Europa  maxi- 
p  ytemtrionales  ,  vocaturque  Duccaledonius  &  Sarmaticus .  At  quia  ipfe  quoquc 
tolemauis  >  lib.  \i  i ,  &  v 1 1 1 , Britanniae  latus  orientale  Germanico  claudit  oceano-, ipft 
aUtemGerrnanialongeultra  Britanniaminfeptemtrionesversusadfcendit,  merito  ac 

fummo 


>54  PfllLIPPI  CLVVERII 

fummojnrcoceanus,qnoillaabfeptciTitiionibus  cingitur,  non  Sarniaticus,  fedpro- 
prio  ac  domcftico  nomine  Germanicus  adpellanduscrar 

Cererd  totum  mare,  quod  Germaniam  Britanniamqueinterfiinditur,  a  potiore 
litore  dictum  fuit  Germanicum.    Hujus  immanis  finus  eft  is ,  qui  vuJgo  hodie 
dicitut  adcolis  dtOoHfee,  ideft,  mareOrientale,  ad  difcrimen  ejus,  qucd  inter  Bn- 
tanniam  Gcrmaniamque  vocatur  dcWtH  fee ,  id  eft,  mare  Occidemale .  De  fmu  h£ 
auftor  nofter  in  principio  mox  de  Germanis :  Germania  omnii  a  Galltts  ,  Rhatiisaue ,  & 
Pannontis,  Rbcno  &  Danubioflumintbm a  Sarmatis  Dacisque  mutuo  metu,  autmonti- 
hmfeparatur.  cetcraoceanm  ambit,latos finm,ejr  infu/arum  tmmenfa flatiacompi^si 
nuper  ccgnitis  quibusdam genttbm ,  ac  rcgibm ,  quos  bellum  aperuit .  Et  in  camdcm  feflr 1 
tcntiamPlinius,lib.  n,  cap.cvin  :  T^am&a  Germaniaimmenfts  infulas ,  *<>n !rt' 
dem  compcrtas ,  cognitum  habeo .  Has  Plinii  immenfas  infulas  ,  &  immcnft  i»[»l*r** 
Jpatia  Taciti,  Norvagiam  cflc  hodie,  cum  Svedia  ac  Finnia,  latius  moxoftcndam* 
Pcr  latos  mtcmjtnm,  idmarcintelligitTacitus,quodintcrGcrmaniamhodie,Prul" 
fiam,  Livoniam ,  Finniam  ,  Sycdiamque  ,  ac  Daniam  fufum ,  vulgari  Vocabulodi*i  vo- 
cari  de  OoH  fee  :  quod  &  ipfum  in  plurcis  fcinditur  finus  j  ut  mox  doccbo.  ?00' 
ponius  Mcla,  lib.  1 1 1 ,  cap.  1 1 1 ,  diftum  mare  ficdcfcribit :  Super  Albtm  Codanus  **' 
gensflnm,  magnisparvisque  injulis  refertm  eH.  acre  mare,  quodgrcmio  litorum  acctf^ 
nufquam  latepatct ,  ncc  ufquam  mart  ftmilc  5  verum  aquis  paflim  interflucnttbus ,  *cl'r  ^ 
transgrefis,  vagum  atquc  diflufumjacic  amnium  flanitur  :  qua  litora  attingit ,  r>fc0' 
tcntum  tnfularum,  non  long}  diHantibm ,  ejr  ubique pcne  tantundcm ,  &  anyffu*  >  *K 
fieto ,  curvansquc  fubindc  fc ,  longo  fupcrcilio  infiexum  eH .  Quibus  cx  vcrbis  perfp^1 

sAmr^t  h^Knin;,  TJ   I  iLz  •  •  —  tM\&CW 


gedtHantibm  contentum,  anguHum,  &parfteto ;  id  facile  equidcm  conceiferiru111 
partc ,  quatenus  infulas  Danicas  iatcrfluit.  vcrum  citra ,  ultraque ,  ccrte  fatis  late  pate , 
&mariquammaximefimilccft:cujusIatitudomaxima,  intcr  Pruftiam  acSycd^ 
cc  amplius  millia  pafliium  porrigitur .  At  Mcla;  tcmpcftatc ,  qui  fub  Claudio  inl^0.'3o 
tore  opus  fuum  de  fituorbiscompofuit,  parumgnarosctiamtumharumorami11^ 
graphos,  ut  ad  Cimbrorum  peninfulam ,  fic  omnem  rcliquum  finum  creberrilU1*! |  ' 
fulis  confperfiflcfufpicor.  Cognoverunt  autem  Romani  faticcis  finus  primurri  » 
Augtifti  pnncipatu,  quum  Tiberius ,  res  in  Germania  ad  Albim  ufque  gefturus ,  dafl^ 
a  Rheni  oftns  ad  Albim  circumnavigare  jumOet;  teftc  Patcrculo,  inlibro  i1^ 
veibis:  Demqtte,  quodnumquam  antcafjcconceptum ,  ncdum  opcrc  tcntatum  erAt)m- 
quadrtngemeflmum  miliarium ,  a  Rhcno  ufquc  ad  flumen  Albim,  qui  Scmnonf ji 
mumdurorumque  /ncs  prxterfluit ,  Romanm  cum  flgnts  pcrduclm  exercittts ;  v  m  ' 
rnirafclicitate,  &  cura  ducis  ,  temporum  quoque  obfervantia,  claflis ,  qua  oceani cirC  .  ^ 
vigaveratfinm,  ab  inaudito  ,  atque  incognito  antemari  ,flumine  Albi  fubvefla  J.  Aetp 
rum  gentium  yicJoria,  cum  abundanttftmarerumomnium  copia ,  exercituiCdfiMJ^ 
junxtt.  De  eadcm  navigatione  Plinius,  lib.  n«  cap.  uvn  :  Septcmtrionw  ^ 
cccanmma')ore  exparte  navigatm  eH ,  aufliciis  divi  ^iuguHi ,  Germaniam  claffe  t* 
veclaadCimbrcrumpromontorium.&indcimmenfo  mari prfifletlo ,  aut  fim^  c°h 
adScythtcamplagam .  Cognoverunt  poftea  ctiam  Romani  easdem  has  oras ,  in^1  ^ 
impeno ,  quum  Germanici  claftisab  Amifia!  orx  ad  Cimbricam  peninfulam te01p"  ja 
te  abnperetur  5  ut  fupra  oftenfum  eft :  quo  cafu  haud  pauci  militum  Romanoru^ 
Cimbncum  cjeaihtus,  fcrvitutemad  huncfinum  egerunt.  quorum  multos,  * - 
K^4ngrivarii,redcmtos  ab interioribm  Germanis ,  reddidcre  Romants  5  tefteTaCit^ 
nal.  1 1 .  Atque  hoc  fuit  bellum  illud,  inter  Rhenum  Alblmquc  a  Germanieo gei  -Q. p 
quod  quasdam  in  feptcmtrione  genteis ,  ac  reges  aperuit .  nam  cum  ipfis  harum  r 
num  trans  finum  gentibus,  regibusve  nullum  umquam  Romanisfuitbcllum- 
multo  meliorem  ex  illo  bello  haufit  cognitionem  auttor  nofter ;  qui  non  *nf  fcti 
mare ,  ejr  nufquam  mariflmi/c ,  utPomponiusj  (ed  redius,  acvcrius  iatos  hei^ 
Jintts.  Vcrum  jam  aliquot  ante  Taciti  artatem  fa?culis  Pytheas  Maftilicnfist^^i 
Bafiliam  infulam,  quam  Scandinaviam  vocat  Plinius ,  abelTeaGuttonumh^  iga. 


GERMANI/E   A  N  T  I       L  I B.  III.  jS$ 

navigationem ;  tefteeodem  Plinio,  lib.  xxxvn  ,  cap.  n  .  undepatet ,  jam  vetuftiili- 
*»is  Graxorum  mortalibus  hascognitasfuifleoras.  Cctero  idfatisbonafide  Pompo- 
ni»s,qu6d  acrc  marc gremio litorum  accipi  tradidit.  Ncc tamcn  femper  accipitur ;  fed 
%iusetiamemittitur,  curfu  adeoacri,  ac  vehemcnti ,  uti  naves  non  nifi  vento  fatis 
valido,  velisqus  omnibus  expanfis,  contra  tendere  qucant .  Veriflime  etiam  Pompo- 
n*us,  qu6d  curvarimarc  hocait  fubinde.  primum  namque  ubi  terrarum  grcmium 
intrat,  inter  proximum  Norvagia:  prcmontorium ,  quodvulgo  Lindesnes  adpellatur, 
&objeftum  ei  Dania?  promontorium  Hamvith ,  versus  orientem  aeftivum  porrigitur : 
poftquam  Cimbrorum  fuperavit  promontorium ,  quod  nunc  vocaturaccolis  Skage^ 

lom  meridiem  ad  Mckelburgienfem  ufque  ducatum  icfc  extendit :  inde  in  ortum  vergit 
Xcpinoc~tialem  ad  Pruftlam  ufquc:  hinc  intcr  Prufllam  Livoniamque,  &interSvc- 
diam ,  in  feptemtriones  ad  Finnia:  ufque initium.  heic  jam  in  duo fcindnur cornua,  fivc 
finus .  quorum  alter,  in  onentem  acftivum  recedcns ,  inter  Livoniam  ac  Finniam ,  Fin- 
nictu  dititur//M«  ;  alter  vcrsus  feptcmtrioncs ,  longo  excurfu  ad  BoddU  ufqueopi- 
dum,  Torn  ,Boddicus  ,&  Botnicus  fz  Boddis ,  Botnis  adcolautrimquegente.  Hinc 
refte  Tacitus,  non  latum finum ,  fed  latos fintu ,  multitudinis  numero  adpellavit .  Quin 
&  tertius  eft  finus  Livonia:  receptus ;  vulgo  de  Rigifibe  boddcm ,  id  eft  ,funatts  Rigenjis 
djttus .  hunc  Clylipenum  vocari  Plinio ,  infta  oftcndam  .  Hoc  igitur  mare ,  pluresque 
cius  finus ,  quum  jam  inde  ab  antiquiftimisufque  tcmporibus  cogniti  fuerint ;  meritd 

^o^uis  culpet  Eginhardum ,  Karoli  magni  fcribam ,  qui  in  vita  dcmini  fri  fic  fcriptum  re- 
^l^it:  Sinm  cjuidam  ab  oceano  oriemem  versits porrigitur ,  longitudinis  quidem  imcom- 
Pert<e,  latitudinis  verb ,  qu<e  nufquam  c  militapafiuum  excedat ;  quuminmultis  lociscon- 
traclior  inveniMur .  Ha:c,  inquam,  merito  culpctur  ignorantia . 

Ceterum  Tacirus ,  eodem  in  libro  de  Germanis  poftca ,  ubi  Cimbros  Fofosque, 
Holfatia:  atque  Iutiae  genteis  indicat  ,  idem  mare  vocat  Germanije  Sinum, 
quia  Germaniae  defcribitur  litcre :  &  fub  finem  ejusdem  libri  ,Mare  Svevicum; 
&  Svevis  populis ,  in  infula ,  feu  potius  peninfula  hu jus  maris ,  &  in  continenti  Germa- 
niac ,  adcolentibus .  Verba  Taciti  hax  funt :  £>ui  olim  boni  tquiquc  Cherufci ,  nunc  iner- 
tes  ac  fiulti  vocantur.  Tacli  ruina  Ckerufcorujn  &  Fofi ,  contermina  gens,  adverfarum 

Jo  rerum  ex aquo  focii,  cum  in  fecundis  minores  fuiffent .  Eumdem  GermanU  finum.proximi 
oceano,  Cimbri  tenent .  Et  infta :  Ergo  jam  dextro  Svevici  maris  litore  o&ftiontmgentes 
abluuntur .  Hos  Prufliae  Livoniseque  litus  adcoluiflc,  fuo  locodemonftrabitur .  Pli- 
nius,  lib.  i  v ,  cap.  xiii,  Codanum  adpellat  sinum,  cum  Mela  ;  defcribit- 
que  his  verbis :  Incipit  inde  clarior  aperirifima,  abgente  Ingxvonum;  qu*  esJ prima  inde 
GermanU .  Sevo  mons  ibi  immenfm ,  nec  Riphtis  jugis  minor ,  immanem  ad  Cimbrorum 
*fque promontorium  ejficit finum ,  qui  Codanm  vocatur ,  referm  infulis  ;  quarum  clarifit- 
*»a  Scandinavia  esl,incompert&  magnitudinis.  &  mox :  nec  e&  minor  opinione  Finningia. 
^uidam  ha>c  habttari,  ad  Vittulam  ufque fluvium,  a  Sarmatis,  Venedis,  Scyris,  Hirris ,  tra- 
dl*nt.  fwum  Clylipenum  vocari,  &  in  osJio  ejus  infulam  Latrimmox  alterum  finum 

Wl*gnum,conterminum  Cimbris  .  Sevo  hic  mons  eft , qui  variis nunc nominibus, 
sfars,Sula,  Boffrafief  &aliis,  a  mari  Albo  (fiveis Granvicuseft  finus)  &extremis 
^appia:  finibus ,  lunato  curfu ,  primum  inter  Lappiam  &  Biarmiam ,  dein  per  ipfam 
^ppiam ,  mox  inter  Boddiam  ac  Finnorum  marchiam ,  tandem  inter  Svcdiam  &  No- 
tovagiam  ad  fauceis  finus  Codani ,  versus  Cimbrorum  promontorium ,  ccc  circiter 
^illium  pafluum  longitudine  procurrit .  Montem  igitur  hunc dum  cfficeie  finum  ait, 
irtcludere  eum  haud  dubie  intelligit .  alioquin  mons  haud  magis  erat  caufa  efficiens 
^uus,  quam  \pte  vaftifllma;  regiones,  quas  contiguo  jugomonsmediusfecat.  nam 
ctiam  fine  infulis,  five  terris,  fineque  monte ,  fmus  hic  efle  in  litore  Germaniae  poterat . 
uc  Paterculus ,  loco  pra?dick> ,  Tiberii  claflem  ait  oceani  circumnavigaffe finm :  quae  ta- 

io^nen  a  RhenioftiisadCimbrorumtantum  promontorium ,  ut  tcftatur  Plinius ,  &  inde 
lr»  Albis  os  navigavit . 

^  Ceterum  ipfe  finus  Codanus  non  ea  antiquis  iftis  fciiptoribus  notusfuitflgura, 
qua  noftro  hoc  (xculo  fatis  aperte  nofcitur,  terris  undique,  ad  fauccis  ufquc,five  oftium, 
cin6\us :  fed  tranfire  eum  rurfus  in  occanum  ieptemtrionalem ,  five  Hyperboreum 
G^re,  crediderunt,  ad  finem  Sevonis  montis ,  quii  Ruifis  nunc  adcolis  Bielo  more ,  hoc 


PHILIPPI  CLVVERII 

cft,  tMare  album,  &  alio  noniine  Granvicus  ftnm  nuncupatur.  quiratione  inful* 
cfhcicbantur  duae ,  magnitudine  pratfgnes ,  Scandinavia  ,  atque  F i N n i * 
GIA;  dc  quibus  latius  infra.  Iornandes,  fubinitiumderebiisGothicis:^^^^ 
arcJoofa/o  pofitainfu/amagna ,  nomine  Scanzia ,  inmodum  fo/iicedri,  lateribmf^ 
foH  longum  duftum ,  concludeus fe.  e)m  ripas  influit  oceanm.  h*ck  fronte  poflta  eB  VftW 
fiuvti.  ab  oriente  habet  vaHifitmum  lacum ,  in  orbis  terr*  gremio  5  unde  Vagi  fluvim,  M' 
lut  quodam  ventre  generatm ,  in  oceanum  undofm  evolvitur.  ab  oecsdentcimmenfipH9 
ctrcumdatur.  a  feptemtrione  quoque  innavigabili  eodem  vaf/ifitmo  conc/uditurectanOy 
ex  quo  quafiquodambrachiocxeunte,  flnudtftento ,  Germanicum  mare  efiicitur.  Hetf 
vaHifitmum  lacum  intdligit  cum ,  quem  finum  Granvicum  adpellari  nunc  dixi.  inH 
huncquidpeVagusnuviuscmmditui  i  inferioreiuiparte,  a  Viadiicio  lacu  adcxit^ 
ufque  in  finum,  Onega  didus.  lornandcs  perperam  cx  hoc  finu  oriri  cum,  atqp« 
indc  m  occanum  evolvi  dixit .  Porro  pcr  Germanicum  m  a  r  £ ,  intcllig*  ?' 
plum  finum  Codanum,  five  marc  Svcvicum .  Tacitus  ob  eamdcm  rationcm,  quia* !' 
qua  jam  Germaniae  versus  fcptcmtriones  in  infulis  effe  putabantur  eumdem  iinum & 
quofics  adpcllavit  generali  vocabulo  Oceanum,  in  libro  dc  Germania.  ut  in  p*" 
cipio  mox  Wbii:  Cetera  oceanus  ambit ,  latos  finm  y&  Marnm  immcnft  ft>*"A ]£0' 
ple61ens.  &  mfra  :  EHtn  infiM oceanicaHum  ncmm.  &  poltea  :  Vrotinm  detnde  aboceA' 
»o  Rugtt& Lemovii.  &mox  :  Svionum  hinc  ctvitates  ipfo inoceano-  ncmpc  in 
iula  Scandinavia ,  fcu  Scanzia ,  ut  pluribus  poftea  doccbo .  Ac  fane  quo  minus  bf* 
bcandinavia  vcra  fit  infula,  fludibus  undiquecinaa,admodumcxigua  rerra:  intcicapcd0 
obftat,  quaccftjntcrmagnumlacumcognominc  Album,  in  mare  Albumexeunre^ 
&  alium  lacum  multo  minorem ,  qui  a  partibusfupra  opidum  Botnis  Fanum  divi  An- 
drcx  fitis,  pcrflumcnin  Botnicumilnumapudopidum  Thorn  efFunditur.  lam 
ab  oricntali  Iaterc  Finni* ,  Corelliaeque ,  prardifto  amnc  Oncea ,  &  Vladifcio  lacu , «*- 
mincque,  quodcx  hocprofluens  opidum  Kexholm  abluit,  lacumquc  ladogam 
gtcflum,  Finnico  finui  infra  opidum  Orzyfiak  mifcetur  ,altera  ctiamcfficitur  1^ 
illa  magna,  quam  Finningiam  vocat  Plinius.  Sed  de  infulisfufior  pofteaerit  fc«*f 
nuncquafadhnuspertinent,  porro  expHccntur.  Pliniusait  quosdamtrdtrc  M»*' 
bttart  adVtHulam  ufquefluvium ,  a  Sarmatis ,  Venedis ,  Scyris ,  ffirrts.  flnum  <-W!!  " 
vocart  3  &  tn  oHio  e)m  infuiam  Latrin  :  mox  alterum finum  La*num>  contermi***  C'?x 
2  ^mpe       Fi"ningiam ,  Finnorum  fedcm ,  pcr  Livoniam  ac  PruiTiam ,  * 
oftendetur   Clylipenus  igitur  sinus  haud  dubie  ad  Vencdorum 
qua  nunc Livonicum efle fmum  ad  Rigam ,  cclebre  harum  rcgionum cmpo^ 
pia  dixi.  m  quo  finu  infula  antiquo  wcabulo  Latris  ,  nunc  Oefd^f. 
L  AGNus  cxhinc  SlNus,  Cimbrisconterminm,  nullusalius  cflbpotcft,^3  n^cC 
Fiolfatiam  fimul  atque  Mecheloburgienlem  ducatum  contingit;  inquoi^S -j 
alias  Langeland ,  nomcn  a  fignra invenit, quafi  Longaterra  dida : undeforte^111 
vocabulum  quaefitum;  ni  perperam  fortaflis  vetercs  ilU  mortales  infula?  nomcn  P 
iinus  vocabulo  acceperint .  '  ^f 

CetcmmPtolcmams,  in  defcriptionc  Sarmatia:  Europra,  finum  heic  quoq^, 1 
Sarmanae htore refert ,  ncmine  oi,«W» ,  Vened  ic u  m  ,  his  verbis  H  b»  B«gJ 

^StrmattaEuroftate^  qUA  ft^ 

eHfinm.  Huncfinumeumdem eflecum  C^/^  Mete acPlinu,aimquc^ 

Taciti,  cunclos fere  video  adfirmare  noflri  feculi  gccgraphos .  quod  cgo  cf* 
haud  temere  conccflenm.  quidpe  C^«V        ^or  ri,  oim^r  ^  >  id eff '  \c 
vedas  adtotum  Venedtcumftnum  coluifle  tradit  Ptolem^us :  quos  Livoni*  tan^ 
Pruffi*  tenuiiTe  htora  ad  Viftulam  ufqueamncm,infra  oftendam.  citra  vcro  Vj^  j0 
Germanicum  adpellat  mare^  in  defcriptione  Germanias  5  &  ultia 
Sarmattcum  ,  in  defcriptione  Sarmatiar^  ut  modo  intclliximus.  QuaP^Pr%- 
ommno  ignarum  fuifle  hujus  maris  Svevici  Ptolema:um  dixerim  ;  autcamta^" 
modo  partem  intellcxMc  Venedicum fimm  y  qux  eil  inlcr  Narv*  ac  Viftu^ai^ 
oltia.  Sedhocclariuspatetexlib.  vm3  ubidctabula  vm,  qua  Sarmatia 
continetur ,  iic  ait :  u^o^tu)  «ri  Tm  «fKTuv  owiiiw  whirt*  t£  za^aUS  ^  eft ; 


20 


GERMANIiE  ANTIQ^  LIB.  III.  157 
M  ^'.Ttrminatur  ab  feftemtrionibus  Sarmatici  oceanifnuVenedico .  Ergo,  fi  Venedi- 
c«s  finus  pars  fuit  Sarmatici  cccani,  Vittulae  oftium  nomen  ejustranfirenondebet. 
eis  Viftulam  enim  ipfe  Ptolema-usad  Gcrmaniam  ponit  occanum  Germanicum ,  &  in 
e°  infulas  Scandias .  Cetero ,  dum  contigua  tria  hac  facit  maria  Garmanicum ,  Venedi- 
tum ,  Sarmaticum  5  relicua  in  fcptcmtriones  versus  in  infulis  ponit ,  ut  ceteri  geographi 
vetercs.  quarum  maximam ,  Plinio  Scandinaviam  di&am  ,  ipfc  fub  S  c  A  N  D  I  je  vo- 
cabulo,  nimis  anguftis,  cxignorantia,  circumfcribit  finibus . 

Atque  haec  fcre  funt  vocabula ,  dcfcriptionesque  a  prifcis  gcographis  huic  finui  tri- 
buta? .    B  a  L  T I  c  1  nomen  eidem  tribuerunt  inferioris  a?vi  fcriptorcs  -y  in  quibtis 
0  Helmoldum ,  &  Mrg.  Adamum  Bicmcmcm  primos  effe  video.  an  latis  re&e ,  fcqucntt 
c¥tcvidcbinws. 

C  A  P.   X  X  X  V  I  I  I . 

*De  SCANDINAVIA  ;  qu*  ffi  SCANDIA,    ffi  ScANZIA, 

immenfa  feptemxrionis  femnjuU  :  quam  ueteres  infulam  effe 
credtderunt  s  <-uetuH'tfiimi  autem  Grazcorum  auclores 
Baltiam,       Basiliam  adfellarunt. 
item  de  FinningiA. 

MAri  ad  Germaniam  explicato,  nunc  ad  tcrrasin  eofitas  transgredimur* 
Plinius,  ut  ante  citatum,  lib.  1 1 ,  cap.  cvi  1 1  ;       Gcrmania,  inquit,  immen- 
fas  infulas^  non  fridem  comfertas  cognitum  habeo .  cui  confenriens  nofter  in 
libro  de  Germania  5  Cetera,  inquit,  oceanm  ambit ,  latos  finus  &  infularum  immcnfa 
Ipatia  complcclcns  5  nuftr  cognitis  quibusdam  gentibus 9  ac  rcgibus ,  quos  bcllum  aferuit. 
Hxc  immcnfi  infularum  ftatia ,  five  has  infutas  immenfas ,  Scandinaviam  ad- 
pellari  Plinio  ac  Finningiam,  jam  ante  dixi.  iJJam  Baltiam  quoque  & 
^asiliam  antiquiffimis  di&am  Grsecoruni  lcriptoribus  ,  apud  eumdem  reperio 
lo^inium.  Verba ejus,  lib.  iv,  cap.  xui ,  ha-c  funt : Exettndum  deinde  ett,  ttt  txttra 
Eurofa  dtcantur-  transgreftsqtte  Rifhaos  montes^  litus  oceani  feftemtrionalis  in  Uva.dcnec 
fcrventatur  Gades  Jegcndum  .  infula  comflures  fwe  nominibm  co  fttutraduntur.  exqui* 
/n\  ty*,       '  1U*  adpcfotur  Baltia  abeffe  a  Scythia  dtci  curfu  5  in  quam  vcris  temfo  - 
rt  JiHclibus  tltclrum  ejiciatur ,  Timaus  frodidit .  Reltqua  litora  incertd  ftgnatafama.  fe- 
pemtrionalis  oceanus  :  ^Amalchium  eum  Hecataus  apfcllat ,  a  Paropamifo  amne ,  qua\ 
cyt.mm  abluit ;  quod  nomen  ejus  gcntis  lingva fgnificat  congelatum  .  P  hilemon  Morima . 
rjam  a  Cimbris  vocari  dicit,  hoc  eH ,  Ctortuum  mare,  ttfque  ad  promontorium  Rubcas 
u*Jra  deindt  Crcnium.  Xenofhcn  Lamffacenus  ,a  litore  Scytharum  trtdui  navigatione ,  in- 
.  JHiam  effe  immtnfd»  magnitudtnis  Baltiam}tradtt,  eamdem  Jytheas  Fafliam  nominat .  Fe- 
^runtur  &  Oona,  in  quibus  ovis  avium,cjr  avenis  tncoUvivant.  alia ,  in quibus equinis 
ftdibus  homines  nafcantur ,  Biffofodes  affellati .  Panotiorum  alU  5  in  quibus  nuda  alioquin 
Corforafr<egrandes  ifforum  attres  tota  contegant .  Incipit  inde  clarior  aferirifama ,  ab  gcn- 
6  lngwonum ,  qua  cH  frima  inde  GermanU .  Sevo  mons  ibiimmtnfus  ,  nec  Rifhais  jttgis 
™™or9  immanem3ad  Cimbrorum  ufque  fromontorium ,  cfficit finum ,  qui  Codanus  vocatur9 
efertus  infulis^  quarum  clarifima  Scandinavia  eft  Jncomferta  magnitudinis  ^fortionem 
Wumejus  yquodfitnotum  ,Hillevicnumgcnte  13  incolente  fagis  ■  qttaalterumorbemter- 
^rum  eam  affellat .  Kec  csi  minor  ofinione  Fimhgia .    Qujdam  hac  habitari ,  ad  rislu- 
«fquefluvium ,  a  Sarmatis ,  Vtntdis ,  Scyris  5  Hirris  iradtwt .  ftnum  Clylifcnum  vocari ; 
fywosiio  ejus  infulam  Latrtn.  mox  alterumfmum  Lagnv.m ,  conterminum  Cimbris .  Hacle- 
°Verf    n"  VCrba ' intcllec1:u  PeroDfcum  '•>  fy% ex  pluribusaudoribus ,  rcmcamdcm  di- 
niaV^n0lTlinibUS  tradcntiDLls  comPilata5        ipfe  Plinius  non  intellexit :  tum ,  quia 
ftiusC.a.JiD^nis,feutypograpliis  diftincla.  Ncsfmguladilucidius  explicabimus .  Pli- 
tnoV fUln  '  cxPlicatis  Eunopie  meridionalibus ,  oriemalibusquc  partibus ,  inde  feptem- 
^aque^  narraturus  ?  primum  infulas  occani  leptcmtrionalis  enarmre  inftituit . 
"    >  Extundttm  ,  inquit  ,  deinde  ett ,  tu  txtera  Eurofa  dicantur  ;  transgrtfitsquc. 

O  Ripha$s 


35*  PHILIPPICLVVERII 

Riphtos  monteisjitus  oceani feptemtrionaJis  in  Uva ,  donec  perveniatur  Gaies ,  legtniuf»» 

Exirefcilicetvoluitatena  inmare.  quoduti  fieret,  transeunda  crant  lUphara  juSa> 
quar  juxta  litus  feptemtrionalis,  five  Hyperborei  oceani ,  partim  ACix ,  partim  Euro- 
pse,  abfepiemtrionibus  pmendebantur ,  quafilinea  •m^O^nhco  ex  ortu  in  occafutfi; 
qucmadmodumin  principio  hujusopcrisoftcnfum  eft.  Initium  igitur  Europsi  Uto- 
risfadturus  crat  a  Carambucc  flumine ,  quod  &  Obium  5  cujus  os  tcrminum  ciTe  docui 
Europam  intcr  &  Afiam  :  finem  ad  Gadeis  infiilam,  feu  fretum  Gaditanum,  ultra  quod 
initium  jam  Africac.  Recenfet  hinc  primum  infulas  complureis  fne  ncminibwA^ 
infulam  immenfe  magnitudinis  Baltiam  ac  Bafiliam  nomine;  hinc  Conas  &  alias  Hiff^ ^ 
podum  Panatiorumque  infulas :  tandcm  incomferu  magnitudinis  Scandinaviam^nec  °P 
nicne  minorem  Finningiam.  omnia  praepoftero  ordine,  &narratione  confusa  $  quu*£ 
ipfcnon  intclligciet.ignoraretquc,qua  a  vctuftiflimis  Graccoru  memorata  citavit.qui  - 
pc  infuUUU  comflures  fwc  nominibm  3  nullac  aliae  crant,  quam  quse  hcdie  infinitofl  • 
mcro,  majores  minoicsquc,  Lappise,  Finnomarchia?,  Norovagiseque  objeflanM  > 
inoccanofeptemtrionali ,  ac  Germanico.  his  proxima  crat  illa  immenfa  magnttu 
nis  infula  Baltia ,  five  Bafdia  5  quam  eamdem  Plinius ,  diverfam  credcns  eiTeinfu^ 
Scandinaviam  tradidit  incomfcru  magnitttd/nis  .  eft  autcm  hodie  totum  id  tcrrai'|'u 
fpatium,  quod  Codanofinu,  Germanico  ac  feptemtrionali  oceano,  finuqueAIWp 
ceu  peninfula ,  inclufum ,  Lappia  nunc ,  Biarmia , Finnbmarchia ,  Norovagia,  aC.  ^  \0 
dia  dicitur ,  cum  partibus  Botniae  ac  Daniee .  Oona,  &  Hippopodnm,  Fanotiorumft in  " 
la?  funr,  quas  Mcla  lib.  11 1,  cap.  vi,  Sarmatis facit  adverias ,  Satmalos  nominans ,  qu^ 
Fanotios  Plinius .  Au&ornoftcr  in  finc  libri  deGermania  fupcr  5fvionas,  Scafld^ 
yfe#utp6ftoftendctur,  6c  J<ww  Finningiae  incolas  ponit  eosdem  infulanos,  qu3n^ 
quam  aliis  nominibus .  Cetera,  inquit,  jam fabulofa :  Hellufios,  ejr  Oxionas ,  ora  boffltn  ^ 
vultusque,  corporaatque arttts ferarum gerere .  Sunt autem  iftse  inlulae hodie partirn 
pe  polum  glacialcm  ignotse,  partim  maleatqueexparte  tantiim  adversum  Ru  ^ 
tuscognita-:  quarum  maxima,  vulgo  V{orva  ^embla  RuiTiconomine,  idefi,^f  n  ^ 
haudpridemabdctedtoribusnuncupata.  de  quaitaStephanus:  EMrova,,  w*8* trf~\9(, 

id  eft:  Elixona pifula  Hyperboreorum  haud  minor  Sicilia,fubflumine  Carambyce :  uwei  ^ 
lani  Carambjca,  teiie  Hecatto.  Carambucen  efie  eumdcm  &  Obium,  fupra  lib-  ??Cfl^ 
oftenfum  eft .  Atque  ifthaec  fabulofa  ,  prorfiisque  confida  videbantur  antiquJ.s  c\  ^ 
mortalibus  Plinio,  acTacito:  ncmpe  ex  incolarum  fpeciebus,  quas  vetuffi»*^ 
Gra?corum  fcriptores  ,Pytheas ,  Timaeus ,  Xcnophon  Lampfaccnus,  HccataruS  ^  . 
inibi confpeclas  mcmoraverant.  Verum  infiilas  hcic  efic  vcras ,  quarum  ir^° *  ^ 
ni,  fatis  clare  nofira  jam  compcrtum  habet  a^tas.  Species  etiam  ejusmodi  quoi^anl 
dem  adparuifle,  cquidcm  haud  dubito  :  non  tamcn  hominum  5  fed  darmoni01111?^. 
mines  navibus adpulfos illudentium.  Ab  his  igitur  infulis  ultra  in  occafum ,  ^  &&i 
deisprogredientibusf/4r/^  jam incipiebat  aperirifama,  ab  gente  Ing&vonum ,  V 1 
prima  inde  GarmanU,  poft  Scythas ,  id  eft ,  Sarmatas ,  quorum  litori  anteppfi1* 
didx  iniulx  :  inqucea  gcnreingavonum ,  monscntSevo  immcnfm  ^r.ec  &ri0(j[t' 
winor,  immanem,  ad  Cimbrorum  ufque  promontorium,  efficiens  fnnm ,  qui  CoMn^ 
tur,  refertus  infrlis,  magnisparvisque,  ut  ait  Mela  ;  quarum  clarifima  ScandinM^  ^ 
pcru  magnitudmis  ,portionem  tantum  ejtts ,  quodefet  notum  ,  Hilleviomimgentt  &  .  u£ 
lente  pagis :  qua  alterum  orbem  terrarnm  eam adpellabat .  Quibus  vcrbis  haud  am  ^ 
Norvagia:,  Svediaeque,  Finnomarchia: ,  Biarmia:,  ac  Lappix  defcribitiu*  (olm'neC 
lini  hcic  etiam  addantur  verba ;  qus,  cap.  xxu  1,  hac  funt :  <JMons  Scvo,  ipfif&Jrft 
Riphais  minorcollibus,  initium  GermanU  facit .  hunc  Ingevones  tcnentfa  quibu*  f  ^h 
posi  Scythas ,  nomen  Germanicum  confurgit.  Ingevonum  gcntcm  Plinius  lib.  1  v, 
ad  Amifiam  ufque  flumcn  profert.  Germanorurn,  mquh,genera  v  \Vindih;  f^-^rh 
Burgundiones,  Varrini,  Carini,  Guttones  .  aiterumgenus  ir.gevonum ;  qucrum  f#$ ^ 
Teutoni ,  ac  Chaucorum  gentes.  Terrse  igitur  iftse  in  Germaniae  initio  inter  Sarrn^  ^ 
infulas  ck  Cimbrorum  pcninfulam  porreclx ,  nulla:  aliae  cfie  potuerunt,  Qua  jfl  fois 
nuncLappia*, Finnomarchiae,Svediae,  Norvagiseque  nominibus  adpcllantur.  a, 
itnmenfui  illeeXt  mom  Se  v  o,non  minor  JRiphais  jugis,  aquibus  Granvici  fi^^fe- 


GERMANI^   ANTIQ^LIB.III.  I5» 

bus  feparatur ,  intcr  Svcdiam  Norvagiamque  ad  fauceis  finus  Codani  \  contra  Cimbro- 
promontorium  ccc  millibus  paflimm  procurrens.  Idcm  tcrmium  fpatium  haud 
dubie  eft  incompertdi  magnitudinis  Plinii  infrU  S  c  A  n  d  i  n  a  v  I  A ;  in  qua  e )w  tantitm, 
tyod noium  erat,portionem  Hillevionum  gens  \o  incolebat  pagis :  quamque  ob  immen- 
&m  magnitudincm ,  cadem  gens  alterum  appellabat  terrarum  orbem :  quam  item  ipfc 
Plinius  lub  immenfs  adGermaniaminfulis ,  non  pridem  comperiis,  indicat  lib.  1 1 ,  cap. 
c vi  1 1  :  quam  Tacitus  fub  immenfis  infularum /patiis  intelligit :  qnam  epitomator  Pli- 
n">  Solinus  cap.  xxin,  fub  codcm  nomine ScandinavU,  Germanicarum  infularum 
ait  elle  maximam :  in  cujus  extremis  versus  Circium  in  ipfo  oceani  liiore  Scrittcfinnos  col- 
°)ocat  Paullus  Diaconus  de  rebus  Langobardoium  lib.  i,  cap.  iv,  &  v :  qui  hodieque 
Jn  extremo  Finnomarchisc  vcrsus  fcptemtriones  litoie,  ad  Rubeas  promcntorium 
dicuntur  tbe  Scricfinder .  De  cadcminfula  Scandinavia  fic  idem  Diaconus  capitcfc- 
Qtienti:  Nec  fatis  proculab  hoc^  de  que  pr&mifimus  litore ,  contra  occidentalem  partemy 
qua  fine  fine  oceani  pclagus  patet ,  profundifiima  aquarum  illa  vorago ,  quam  ufitato  no- 
towe  maris  umbdicum  vocamus ;  qu&  bis  in  die  fluclus  abforbere  ,  ejr  rurfum  cvomert 
dicitur .  Hanc  nunc  eile  fcimus  antc  occidcntalc  Finnomarchia:  litus ,  nominc  Muske- 
Jtroom^  inter  duas  infulas  Loffot,  &  Wero .  Eamdcm  Scandinaviam  infulam  lornan- 
des  fub  Sc  anzi£  nomine  ViHuU  oBiis  oppofttam ,  fimulque  Granvico  finui ,  ut  fii- 
pta  ofterifum,  facit  proximam.  Ptolemaius  quoque  paullo  breviore,  quam  Plinius,  So- 

Jo  linus,  atque  Diaconus,  rc&iore  tamcn  vocabulo  camdcm  adpellat  Scandiam,  co- 
dem  fitu  defcriptam,  quo  ctiam  nunc  Dania:  pars  S  c  a  n  i  a  dicitur  Latine ,  vulgo  in- 
colis  Danis  Scaane:  unde  nominis  opinioin  univerfum,  quantum  Scvomons  tran- 
fit,  terrarum  fpatium  apud  veteres  eft  transgrefia.  Credo ,  quum  Romanorum  militum 
Poft  difpcrfam  tcmpeftatc  Gcrmanici  clailcm,  nonnulliin  proxima  finus  Codani  ora 
lervitutem  agentcs,  hanc  partcm  Scaane,  vel  Scaand  (ut  etiamnuncDani  Iblent  in  mul- 
tis  vocabulis  liquida  n  poftponere  d)  &  Scandenarv,  id  cft,Scanorum,  vel  Scandorum  re- 
gionem  adpellari,  immcnlasqueultra ,  ad  feptemtrionalem  ufque  oceanum  protendi  ter- 
ras  audirent,  vel  etiam  ex  antiquorum  auttorum  monimcntis  intellexiflent :  putaflc 
eos  omne  id  tcrrarum  fpatium  codcm  nomine  unam  efle infulam,  mari  cin&am,  quarn 

3ofuo ore atque  lingva  Sca  NDINAVIAM  tunc  dixere :  pofteriores  vero ,  in  quibus 
Ptolemaus ,  S  c  a  n  d  i  am;  dcmta  particula  a  w,  qua  regioncm ,  fcu  terrae  traclum 
Germanis  fignificat.  Iornandcs,  ex  hoc  corruptum  fecit  vocabulum  S  c  A  N  z  i  a  ;  cre- 
do,quiaquibusdamLatinispro^W/4dicebatur^»/M.  Sed&  apud  Plinium  Sca*- 
^nomenlcgitur,lib.  iv,  cap.  xvi ,  in  hisvcibis:  Tim&us  htflorictua  Britanniain- 
trorfusfex  dierum  navigaiione  abeffe  dicit  infulam  iMiclim,  in  qua  candidum  plumbum  pro- 
veniat.  ad  eam  Britannos  vitilibtu  navigiis ,  corio  circumftttis ,  navigare.  Sunt  qui  ejr 
«lias prodant  •  Scandiam,  Dumnam.Bergos,  maxima mque omnitim  Nerigon ;  ex  qua in  Thu- 
lennavigetur .  Mictim  iftam  cfle  aliorum  Viclim,  vulgo  nunc incolis  Wighty  a  meridie 
pritannia objacentc,  fupra  lib.  i,  cap.  xvi  1 1, docui.  Vumnam  habet  Ptolemaus unam 

*oin  Orcadibus.  Scandiam  eamdcm  efle  cum  Scandinaviajdiqm  duo  vocabula  B  e  r  g  i, 
^Nerigos  fatis  aperte  clamant .  nam  uti  Scaniam  five  S  cand/am  }ex\guam  immenfa: 
hujus  peninfulae  portionem,  fic  id  quoque  regnum,quod  hodieque  vulgo  incolis  2V>-- 
ck  contracTe  Norge  adpellatur ,  pro  univerfe  peninfula:  nomine  acceperunt  veteres. 
hoc  vero  rcgno  etiam  nunc  celeberrimum  emporium  vocatur  plurali  nomine  Ber* 
^«.  quodveteresilli  Plinii  actate ,  vel ante ,  pro  infulae  vocabulo  habuerunt.  Scd  fi- 
lcntiominimcpmereundus  heiceftingens  Ptolcmaei  error ,  nefcioanulli  umquam 
ar^tehac  obfervatus .  plerosque  enim  video  ,  dum  cum  non  pcrccperint  in  pejorem  ul- 
Jfa  errorem  hoc  ipfo  dudos  5  nempe,  uti  adfirmarent ,  Germaniam  ab  feptemtrionibus 
Codano  fuifte  finitamj  nec  quidquam  regionum  ultra  fitarum  ad  Germaniam  per- 

5otmere .  ^uia  pto|cmaeus  cam  non  ultra  Cimbrorum  promontorium  extendat .  adjecTis 
^ntum  iv  infulis  Scandiis ,  quarum  maxima,  &  cxtrema  versus  feptemtriones,  ipfius 
Proniontorii  parallelum  non  excedat.  Certum  ex  hac  Ptolemai  defcriptione,  con- 
^tot  Sraviflimos  auclores,  ne  quid  ftatueretur ,  vel  haec  unaratio  fufficere  debe- 
»  ^Uod  Ptolema:us  reliqua  vcrsiis  feptemtriones  prorfus  ignoravit.  nam  fi 
^rus  e°rum  fuiflet  5  haud  dubie  ea  ,  licct  extra  Germanist  limiteis ,  defcripturus 

O  2  erau 


i*>  PHILIPPI  CLVVERII 

erat.  Scandias  ejus  mfulas  vidco  geographos  noflri  faculi  intcrpretari  Danicas,qua- 
rummaxima  vocatur  vulgo  incclis  Sielandh  quam  illi  Ptolcmai  Scandiarum  maxi- 
ntam  ciTe  volunt .  Verum  hancfi  illc  intellexit ,  vehementer  in  magnitudine  ejus  er- 
ravit.  quidpc  Selandia  lpngitudine,  a  meridiein  feptemtriones,  millia  pafluum  lxxvix 
nonexcedit5  neclatitudine,  aboccafu  in  ortum,  lvii  :  partesque  ejus  maxime  fc- 
ptcmtrionalcs  cxliv  miJlia  pafluum  a  Cimbromm  prcmontorii  parallelo  abfunt. 
at  Ptolcmai  Scandiarum  maxima  (cujuslatus  lcptemtrionale  fub  ecdemcumCirfl- 
brorum  pwmontorio  ponitur  parallelo:  latus  vero  orientaJc  xc  m.  p.  ultraVi% 
la  oftium)  longitudine  fua ,  cx  ortu  in  occafum,  clx  occupat  m.  pafluum  5  Jatl" 
tudinc ,  a  meridie  in  feptemtriones ,  c  xv,  quod  tcrrarum  fpatium  multo  majus  eft Se- 1(1 
landia  infula.  undcpatet,  aliamomninointellcxifle  Ptolcmaum  infulam.  Hacau- 
tcmmillaaliaeflepoteft,quam  qua  Plinio,  Solino ,  ac  Diacono  dicitur  Scdndin^ 
lomm<XiScanz,ia  5  pcninfula  vcrius,  quam  infula:  cujuspars  feptemtrionalisadfiuuni 
Album ,  longe  ultra  Viftula  progreditur  oftia .  Diaconus ,  quum  non  dnbitarct,PtOr 
lemaum,  yziScandiarum  maximam,  eamdem  intelligere  infulam  ,  quam  Plinius  Sol> 
nusquc  Scandinaviam  adpellavcrc  5  hoc  nomine  eam  in  rcbus  Langobardicis,  lib.  h  caP' 
1 1,  &  VI 1,  adpellare  voluitj  de  magnitudinc  autcm  ejus,  Ptolcmai  tabula  crcderc  rna- 
luit :  ideoque,  cx  ea  Langobardos  fuos  prcducens ,  ita  fcribit  dido  cap.  vi  1  :  Erantf* 
quidcmtuncWiniliuniverfi  atate  juveni/i  florentes  ;fednumero  exi?uo  :  quidfe  ftii  un0 
nonnimUamflitudinisinfuU  tertia  folummodo  farticula  fuerint.  Nihilo  minuS  tamen,20 
cap.  iv  &  v,  utfupra  didum,  Scritofinnos  in  ca  mcmorat,  extrcmos  versus  mufl» 
verticcm  in  difta  Scandinavia  5  itcm  cap.  vi,  Charybdtm,  quaFinnorum  march^ 
objacct.  Sed&alia  deeadcm  infula  nugatur  maxime  ridicula ,  cap.  11,  his  verbis  i 
Bdc  infula.ficut  retulerunt  nobis,  qui  eam  luliraverunt ,  non  tam  in  wari  efi  fT*> 
quam  marinis  fiuclibus  ,  frofter  flanitiem  marginum ,  terras  ambkntibus  ctrcumfif; 
Quidhoc,quafo,cft  dicere;  Woneffinmari  fttahfedflucltbus  marinis  circuwfif*^1' 
deo  quid  hominem  deceperit.  Audiveratabaliquodc  Selandia  infula ,  qu*  litoripus 
eft  planis:  quam  ille  intcllexit  Scandiarum  Ptolemaiefle  maximam.  audiverat  ueni 
de  immensa  illa  Scandinavia  $  peninmlam  hanc  potius  efle,quam  infulam.  narration* 
hasceduasperoblivionem,ut  credo,poftea  confundcns,unam  inde  fecit  infuJa^P^ 
vam,  non  tam  in  mari  fofitam  ,  quammarinisfiutttbus  circumfufam.  quibus  verbisp* 
ninfiilam indicare  voluit.  Ha  igitur  Ptolemai ,  Diaconique  &  fi  qua  aliorum fcgg 
fimilcs  nuga ,  repudianda  funt :  ne,  dum  eas  amplcdimur,  maviorum  auaorum  udC 
injuriam  faciamus . 

Ceterum  antequam  difta  terra  feptemtrionales,  fub  Scandia,  Scandinavi*que  V* 
cabuhs cogmta fuere Romanis , Graci  Baltiam  1  n s u l  a m  cas  adpclla^ »  * 
ante difluro, &  Basiliam.  Verba Plinii, ex  lib  1  v,  cap.  x  1 1 1 ,  hac jam  ' 
ta  vimus :  Xenofhon  Lamffacenus,  a  litorc  Scytharum  tridui  navigatione  infulam  ef* 00t  ' 
fa  magnitudinis Baltiam  tradit .  eamdem  Tytheas Eafiliam  nominat.  Secundum  ft*c  *  0 
niiepitomator  Solinus,  cap.  xxn  :  Auttor  efi  Xenofhon  Lamfficenm  fa  UtoreScfn^ 
tn  mfulam  Baltiam  triduo  navigari .  ejus  magnitudinem  immenfam ,  ejr  fene  firnilM  c  . 
ttnenti .  De  eadem  inmla  Diodorus,  lib.  v :  rfr  zx»0mc  $  vm^  iiw  ra**V*t  *af**L 
91wt*  ™to74*K$AT«inm^  Brt<r/A«*-«c  rttvrlut  h  mtft 

GatoHfotyKi  7*  K**xfMov  favt^ov .  Hoc  eft  :  Exadverfo  Scythia ,  q*d  fWA  C0Lr 
tU ,  tnfula  tn  oceano  tU ,  quam  Bafiliam  vocant .  in  hanc  dccirum  W  a fiuZlibt*  ' 
Per  r*;u«u*r  Diodorum  intelligere  tam  Germaniam,  quam  Galliam,  fupra  lib,  h  ^ 
1 1 ,  docui .  Sub  Scythiarum autem  vocabulo,  (quo  omnem  fcptemtrionem  ^nlf^ 
Scythisad  extrema  ufque  Iberia,  five  Hifpania  litora,  adpcllatum,  ccdcm  capi«olt ^ 
di )  Germaniaque  interiora  intellexifle  Xcnophontem  &  alios  vetuftiflimos  Gr^co1  u 
fcnptores,  aquibusifta  habuitDiodorus,  exPythea  liquctcxcmplo:  de  quo  Tllfl>  ' 
lib.  xxxvii,  cap.n,  deelearodilTerens,hactradit:fj/^£rr^^ 
manUgenti.accoli  Asluarium  oceaniCMentonomon  nominc^hatio  fiadiorum  vi  cY)'  A 
hoc  diei  navigatione  infulam  abefifex^ibalum  .illovere  fiuciibus  advehi  :&effL> 
vtarisfurgamentum .  incolas  fro  ligno  ad  ignem  uti  eo  5  froximisque  Teutonis  'vender  ^ 
fiuic  &  Tinmm  cndidit  ifedinfulm  Baltiamnomwavit .  fbilemon  negavit  fi^f^ 


GERMANl^   ANTIQ^  LIB.  III.  26i 
*k3ro  rtddi.  T^ceas  folis  radiorum  fuccum  intelligi  voluit .  hos  circa  occafum  credit  ve~ 
wentiores  interram  aclos^  pingvem  fudorem  in  ea  parte  relinquere «  deinde  asiibus  in 
trrnanorum  litora  ejici.  Corrigchcic  vocem  K^ibalum  in  Basiliam  jut  fiipra 
aPlid  cumdem  Plinium  habctur,  lib.  i v ,  cap.  xi 1 1 .  de  eodem cnim  Pythca ,  ejusdem 
*ei  au&ore,  heic  narrat  Plrnius.  Notandum  autcm ,  ut  proximam  facit  Bafil  iam,  id  eft, 
altiam  Teutonis :  quos  Codanoniam,  quae  vulgo  nunc  eft  Sieland,  tenuifle  infulam, 
e*  eodem  Plinio  atque  Mela  poftea  demonftrabo.  Codanonia  autem  proxima  eft  Sca- 
ttia.  A  Germaniae  ctiam  contincnte^id  eft,  a  Pomerania*  litore,  ad  proximum  Baltia?,fi- 
Ve  Scandinaviae  litus,  lxxx  circitcr  millium  pafliium  intervallum,  unius  diei  eft  naviga- 
0  °>  u  ventus  det  op enm  .  De  Timaeo  hacc  Plinium  dicto  lib.  i v,  cap.  x 1 1 1 ,  narrantem 
upra  audivimus :  Infula  complures  fine  nominibm  co  fitutraduntur :  exquibus  ante  Scythi- 
4W>  qu&  appelLtur  Bannomanna,  abcjje  a  Scytbia  diei  curfu,  in  quam  verU  tempore  fluclibtts 
tl*ttrumc)iciatur,Tim&usprodidit.  Sic  vulgata  habent  exemplaria  .  tu  emenda  vccem 
&tonomanna,  in  Baltia.  nam  lib.  xxxvi  i,  cap.  1 1,  ubi  eadem  haec  verbade  Pythea refert 
1  «nius,  credidijfeei  Tim&um  ait,/&/  infulam  Baltiam  nomiaajfe.  Nec  eft  quod  docliflimi 
Vin  dubitent,  utrum  reftius  Bannomannam  Baitiam  corrigatur ,  an  veio  Baltia  in  Banno- 
townam ;  Baltiam  quidpe  Solinus  quoque  habet  5  &,  quod  omnium  maximo  cfle  potefl; 
?lpimcnto,  fretum  hodieque,  inter  duas  Daniae  infulas &  Sieland,  antiquiflimo 
Ulo vocabulo nominatur  De  Belt  .  unde  forte proxima infula Codanonia , qua: cfl: 
zoSieland, antiquiirimis  temporibus di&a fuit  Baltia.  quod  nomcn,  quia  Ccdanonia 
Tcutonorum  erat  maxima,  geographi  Gracci ,  pcr  crrorcm  ,  immenfo  magnitudinis in- 
tribucrunt,  qua  Scandinavia  Plinio,  Scandia  Ptolemaeo  dicitur.  Dc  altero  illo  infu- 
vocabulo  B  a  s  1  l  1 A  ,  uti  dicam,  quod  fentio  5  credo  id  jam  ante  Plinii  tempora  in 
Pythcx  libris  fuifie  vitiofura,  pro  Baltia .  idque  facili  librarii  Japfu ,  fcribcntis  B#<r/A«*, 
ptoB  uXtia.  Ab  hac  infula,  Xcnophonti  Lampfaccno  memorata ,  omncm  finum  Co- 
danum,  fivc  marc  Svevicum,  Balticum  fuifle  cognominatum  mare.fuipicatur  Albertus 
Cranzius,  fub  initium  hiftoriarum  fuarum  .  hujus  aucloritatem  tam  prope  fcquutus 
eft  Abrahamus  Ortelius ,  uti  prcdi&um  finum  Xcnophonti  Balticum  mare  vocatum 
efle  adfirmaverit .  Verum  quicumque  mare  hoc  Latine  adpcllarit  Balticum ;  novo  & 
jofabHelmoldi,  Adamique  Bremenfis  facula  invento  vocabulo ,  haud  perinde  antiquo 
nomine  id  adpellare  fefe  fciat.  Ipfum  tamen  praediftum  fretum  Balt ,  B  a  l  t  i  c  u  m  La- 
tine  nommare  equidem  haud dubitavcrim,vcl  etiam  B  a  l  t  I  A  M5 quemadmodum  fu- 
perum  marc  inter  Italiam  atque  lllyricum  didtum  fuit  Adria .  hoc  tamen  mafculini  efl: 
generis ;  in  Baltia  fcmininum  genus,  quo  etiamnunc  ufurpatur,  non  mutaverim  . 

Hadcnus  igitur  de  prima  WXiimmenft  magnitudinis  infula  Baltia ,  five  Scandinaviii 
quam  peninfulam  clTe,  (ub  nominibus  Biarmiae,  Lappia,  Ennomarchiae ,  Botnia?,  Sve- 
to,  ac  Norvagiae,  fatis  compcrtum  noftra  habet  £tas. 

Nunc de alteri illa quoque, opinione non minore ^nfula  Finning ia, pauca qua> 
.         dicenda.  Plinius  igitur  lib.  11,  cap.  c  v  1 1 1 ,  A  Germania,  inquit,  immenfas  infulas 
¥*nonpridcmcompertascognitumbabeo .  &  Tacitus in  iibro  de  Germania:  Cetera  oceanut 
*rnbit ,  Utos  fintu ,  &  infularum  immenfa Jpatia  comphfiens.  Plures  igitur  numero ,  non 
unam  tantum,  fuifle  infulas  immenfts  certumeft.  Aperte  id  teftatur  Plinius  lib.  iv 


?agu;qu<talterum  orbem  terrarum  eam  appellat .  Nec  esl  minor  opimone  Finningia. 
^[damhAcbabitariadriJlulamufquefluvium  ,  aSarmatis ^Venedis ,Scyris ,Hirri$ ,  tra. 
^***  Quibus  verbisalteramfinusCodaniimmenfam  infulam,  inter  Scandinaviam, 
nifled^Sque  fuam  defiSnat •  <\ux  nulla  alia cflc  poteft,  quam  quae  hodieque,fub  nomi- 
vul  naix '  Botniae  «knralis,  & Corellia?,  peninfula  efle  nofcitur.  Nomen  ejus  in 
do(|atlsPJiniicxemplaribus  vitiatum  legitur  Eningia.  quod  tamen  jam  dudum  viri 
tioceb1^6  reftitucrunt  Finnos  quidpe  totam  incoluifle,  infra  pluribus 

hodie°*  A  gCntC  iSitur^nnorum  di<^a  ^ft  terra  Finningia,  eadem  analogia,  qua 
rmZ  BUk'  Ul  pl*di<aa  pcninfulaScandinaviaregiones  vocantur ,  Helfmg,  Fiering ,  CMo- 

6»  ^^:&incontinenreGcrmamx^/^adutramque  Viadri  ripam5inter Ai- 

O  $  bim 


162  PHILIPPI  CLVVERII 

bim  &  Amifiam,  Kliding,  Stading,  Hemmeling:  cisRhenum  vero  Lotharing. 

Atquehax  eftipforum  terrarum  feptemtrionalium ,  juxta  veterum  opinionern, 
exa&a  veraque  defcriptio.  de  gentibus  easdem  olim  incolentibus  pofterius  agam* 
riuncreliquas  quoque  oceani  leptemtrionalis,  fivc  Germanici  iniulas  proximocapi- 
te  perfequar. 

Cap.  XX XIX. 

*De  Thul  E  infuld  $  quam Orteltus *  Trocopi  fequutus fidem ,  # 
jalso  credidtt  efe  Scandinarpiam  Tlmn }  & 
Scandiam  Ttolemai. 

D£  ScandinaviS  finieram ,  jamque  ad  reliqua  exponenda  proficifcebar ,  quun* 
ecce  ingens  fefe ,  maximeque  mirandus  offerebat  quorundam  crror,  n'cnn 
aut  dilTimulatione  minime  transmittcndus.  hic  igitur  ante  difcutiatur.  • 
Thule  infula , quam  nunc vulgo crcdimus cfle Iflandiam ,  multum  ac  vari^  vctcfl^ 
bus  juxta  atquc  noftris  difputatum  eft  geographis .  Pr imum  Graccorum  nomcn  *1IU 
qtiecjus  rctulilTe  Pythcam  MalTilienfem,  qui  omnem  Europae  feptcmtrionalcm  oc 
numfenavigaircfcripto  prodidit,  auctor  cft  Strabo  in  i,  n  ,  &  iv  Jibris.  ciii  tartf  ^ 
idcm  Strabo  fidem  cmncm  dercgatjunafere  hac  rationc  fubnixus,  an  cidw  B/>«**> 
xlu) ,  utinquitlib.  I,  iipvlw  i iovne ,  ovSiv  moi     Gxhvis  Xiywmv ,  ctfoug  vfavf 
titxyis  ,  moi  rlu)  n^mtviKluj  •  hoc  eft ;  quod ,  qui  Hiernen,  Britannicam  infu/am  wffl  * 
nihil  de  Thule  dicant ;  quum  tamen  alias  infulas  farvas  circa  Britanniam  rcferant .  Lcn  > 
meherculcs,  ac  lubrica  ratio  5  maxime,quam  ipie  fateatur  paullo  ante  Saabo,  Py^"  \ 
tradidifle ,  Qyhbu  tvm  f«r  rtis  B^travix»^  *ra  ipiouv  ^ovv  ct,7rixav  afog  cc^kIov  '  *"  a 
Britannia Jex  dierumnavigatione abeffc  ^vtrsiss feptemtriones.  Quid  igimr  mhuni,  w  Q 
Hibcrniam  viderunt ,  de  Thule  nihil  retulerunt  j  quum  Hibernia  ctiam  longius,  cj 
Britannia,  a  Thule,ideft,  ablslandiadiflltafit.  PoftStraboncm  etiamaliis  mort^  ^ 
busmulta  fuper  Thulc infula  difceptatio,  multa  item  dubitatio,  cflet  ulla,  ncc 
donec  in  Domitiani  tandem  principatu,  ut  infra  rcddctur,  Romanis  quoqucc 
buseognitum  fuit,  cfle  Thulen,  elTcquc  eamderii,quai  nuncdicitur  Islandia-  ' 
hilominus  tamen  inventus  eft  aliquot  faxulis  poft  Procopius  CxTaricnfis ,  a  ,  a 
ftinaGrccusfcriptor,  qui  Thulen  non  Islandiam,  fed  Scandinaviam  clfe,  in  °n  ^ 
tcm  a  Britannia  projectam ,  contraomnium  reliquorum  audorum  fidcm  nj„ 
ftoriratem  adfeverarcr.  Neque  tamen  hic  fidem  fortafle  invcnifiet  apud  Poflcr°Jani 
fi  nuper  AbrahamusOrtelius,  magni  eximiique  nominis  gcographus ,  fcfltc  ^ 
cjus  non  modo  probaflet ,  fed  argumentis  ctiam  nonnullis  confirmaiTet.  qua  it) r  ^ 
rari  cquidem  cgofatis  nequeo,  tantam  potuifle  eum  tribuerc  Procopio  aucW  ^.40 
uticontraomnium  ceterorum  fimul  Graxorum  fimul  Latinorum  fidemomncm ^ 
naret.  Thulen,  exillius  auclorirate ,  falso  Islandiam  noftro  feculo  crcditarfl  c  ^ 
firmat  5  quiais  auclor  graphice  ac  vere  Scandinaviam  peninfulam  fub  Thules 
nc  defcribit  :  nomenque  id  ait  etiam  nunc  exftare  in  dicta:  Scandinavia:  parte ,  <J  .  ^ 
colis  Tylemark  vocatur.  Nimirum  Ortelio,ut  plcrisque  noftra:  aeatis  Se0^Lio- 
nihil  ufitatius,  nihil  receptius,  quam  levemnominis  adlufioncm  in  quaVlS-L- 
ne  ac  loco,  fine  acriori  aliqua  rci  disquifitione ,  temcre  fcqui .  quae  ratio  ^Jf^ 
ypctQvv  peflima  fuit,  femperque  erit .  Ego  Scandinaviam ,  five,     n/inC  /?xhu' 
iftae  vocantur ,  Lappiam,  Norvagiam,  ac  Svcdiam,  a  Procopio  vere  difertequc  lu  j 
les  nomine  depingi  haut  nego .  at  nonlen  id ,  quod,  longe  vetuftiores  Vwcop1^^  fi 
protulerunt  Pytheas,  Virgilius,  Strabo,  Mcla,  Plinius ,  Tacitus ,  &  alii ,  an  &&lS  'Je* 
nibus  conveniat ,  diligcntiore  trutina  examinandum  ccnfco .  Ortclius  put 
Ptolemaei  geographia  probari  id  pofle,  hoc  argumento ,  quia  longitudo  ac  Ja  ^ 
quas  Thulae  infulae  is  tribuit ,  Scandinaviae  conveniat .  De  latitudine  equi  ^ 
cile  Ortelio  conceiTerim :  quidpe  quum  Scandinavia ,  inter  duo  promontoria     £t , 
h,  &  2{oortkj»,  irnmenfo  fpatio  xvm  circitcr  gradus  in  latitudinem  0 


GERMANI^   ANTI       L  I  B.  III.  l6t 

ftdfecx  aliqua  parte  parallelus  ejus  Thulae  Ptolcmaica:  convenerit .  At  de  longitudinc 
controverfiam  ei  movere  aufim  haud  levem.  namquc  Ptolemaeus  Germania:  parteis 
ttaxime  occiduas  s  qux  funt  ad  oft ia  Rheni ,  ponlt  fub  gradu  xxv  1 1 1  :  Thules  autem 
^fiilae  parteis  maxime  orientaleis  fub  gradu  xxxi ,  fcrupulo  xl.  qua  ratione  Thu- 
k  tit  tantum  graduum ,  &  xl  fcrupulorum  fpario Geimaniae,  in feptcmtrioncs ver- 
susoppofua foret :  reliquum  vero  cjus  in  occidcntem  versus ,  fuper  Briranniam  porrige- 
retur.  quod  falfum  efle  in  Scandinavia ,  notfri  istculi  geographorum  folenia  fatis  clare 
apcruit.  etenim  non"  tam  exiguam  ialummodo  ejus  partcm,  fed  toram  ex  diametro 
Germaniae  continenti  inter  Viftukm  Rhcnumque  objectam  cernimus  :  nec  quidquam 

loejus meridianum  Eritannix  attingcrc.  VcrumncnanimadvertitOrtelius,dumno- 
vum  Thulaz  ex  Ptolemxi  fentcntia  fitum  tribuere  ftudet ,  fc  Scandias  ejusdem  aucloris 
"Uulas ,  non  modo  firu ,  qucm  is  iis  tribuit ,  movcre  ;  fcd  ctiam  longe  in  continentem 
^rmatia;  terrae  proferrc.  quidpe  quum  Thules  partcsmaxime  orienrales  apud  Ptole- 
ftteum  fint  fub  longitudinis  gradu  xxxi ,  fcrup.  xl  5  Scand;arum  vero  minorum 
^ediafubgradu  XLi,  fcrup.  xxx;  diftantia  inter  utrasquc  cit  graduum  x,  fcrup.  xx. 
^uo  fpatio  ab ultimo  Svedia:  promontorio ,  quod  eft  ad  fauceis  Botnici  finus ,  fi  versus 
0l'icntem  Scandias promoveris 5  incxrremis  tandcm  Litavorum  finibus,inter duoce- 
^briaopida  Vtocko  &  Smolemko,  eas  collocabis.  quod,ut  abfurdum  &  incptum,fic 
^mmo  ftudio  prarcavcndum  erat ,  nc  committeretur .  At  rurfus  non  animadvcrtit  Or- 

2o telius  ^  fe  eadcm  opera  eademque  raucnc  negare  ,  Scandiam  Prolcirm  elTe  Scandina- 
via-m  Plinii ;  qucd  tamcn  alias  ipfe  adfirmar.  iic  lccum  ipfe  pngnat ,  dum  tcmere  Pro- 
copii  errori  patrocinatur .  Nos ,  quidquid  Procopius Thulen  adpclhfic  voluerir ,  parvi 
^cicntes ,  veram  illam  ac  germanam  vctuftioribus  Grajcorum  fimul  ac  Latinorum 
Nionumcntis  celebratiftim  im  Thulen  adfeveramus  cflfe  Iflandiam  5  probarcque  id  ex 
omnibus  paritcr  conabimur .  Ac  primum  cx  ipfo  Ptolemxo ,  prcacr  rationes  jam  ante 
demonftratas  ,  fic  argucre  pergimus.  in  dcfcriptione  Sarmatiae  Europarae ,  ultimum 
cogniti  orbis  parallclum  per  Sarmaiiae  fimul  oram  maririmamducit ,  &  Thulcn  infu- 
Iam .  Verba  ejus  fic habent :  h'  b>  Lv^airn  Sctppcc&t  >  *™  ffy *(>*tav  ,tu  t« 

"ZapfxaltKa  coKictvu,  xctiu  tqv  Ovtvechwv  rixmv ,  [Mffii  $  ayiu^^yn^  ,  73-i£/%ct(ptu) 

IqtcivtIuj'  MtQ.  Tctg  t3  OtiW^ce  •aro&jM*  o«CcAot5  ,  Xpov*  ■sro&fcS  cxCoAo^ ,  P  *£&>i<@"  ?sro&- 
/uS  cV£oAa/  ,  Ta^vTH  zz-qI&um  c*cGoA<*} ,  Xtom*  «sro&^S  cxSeAce/*  j;  x£  tov  c^ct  ©*A>7< 
«s^M^Aoy  ^^s^A/*  Jso^  ,  TiiTl^rT\\(^  ^^^A^giiyvcco-^ivr^  id  eft:  Sarmatia 
Europta  terminos  babet  a  feptemtrionibm  Sarmaticum  oceanum ,  ytxta  Venedicum finum, 
ufque  ad  terram  incognitam,  ad  hu)usmodi  defcriptionem :  Poft  Fisluld  fluminis  oslia% 
Chroniftuvii  oslia,  Rubonu fluvii  oHia,  TuruntifiuviioUia,  Chefitni flvvii  oslia  \fitus  orx 
maritima,  j  ttxta  parallelum per  Thulen  duclum ,  cjui  es7  cogniti  or  bis  ultimm .  Hoc  fi  re&£ 
rationeconfidcretur,  veriftimum  adparebit 5 iin  minus,  falfiflimum.  namgraduum 
numemm ,  quem  Ptolemaeus  huic  parallelo  tribuit ,  fi  fequi  velis ,  Sarmatiae  litus  habe- 
DisjuxtaopidaRuftia:  WagayDwina  ^WeltkiTermen ,  &Stnpolu  quod  falfum  eft .  At 
noviflimam  eamdemque  exadiftimam  Ruifii  litoris  defcriptionem  confidetcs ;  non 
^odo  Iflandix  parallelum  id  adfequi  reperies ,  fed  etiam  ultra  efcendere .  lneoitaquc 
^aud  perinde  falfum  habuit  magiftrum  Ptolemaeus,  quod  Sarmatiae  litora  atque  Thules 
*ufu];e  maxime  feptemtrionales  parteis  fub  eodem  pofuit  parallelo;  quam  quod  gra- 
^um  huic  parallelo  lx  1 1 1  attribuit :  quum  Sarmatiae  extremum  litus,  juxta  NalTovium 
fletum  6c  Novam  Zemblam  gradum  ixx  attingat .  in  quem  fane  gradum  Plinii  re&e 
^cidit  compuratio , lib.  11,  cap.  cvm  perfcripta.  ubi latitudine terrae univerfe tra- 
jtoi,  fub  eodem  ponuntur  parallelo  Sarmatiae  cxtrema ,  &Thulcinfula.  K^ib  oHio9 
^quit,  Tanais  nihilmodicumdiligentifiimiaucloresfecere.  ^rtemidorus  ulteriorain. 
comperta  exislimavit ;  cum  circa  Tanaim  Sarmatarum  gentes  dcgerefateretur,  ad feptem- 

totrionesversus.  Ipdorm  ad  xiicml,  ufcjue  adTbulen;cju£Con)ecJura  divinationts  eff . 
non  mtnore,qulm  proxinie  diclo  fpatio ,  Sarmatarum  fines  nofci intelligo  .  Tanais 
oftium  quinquagefimo  latitudinis  gradui  fubjeclum  eft  .  duodecies  centena  millia 
paiTuum  conticiunt  xx  gradus  5  lx  millibus  in  fingulos  gradus  diftributis  .  adjice 
xx  hos  gradus  prioribus  L ;  &habebis  Lxx  gradum.  Quis  autem  negaverir,  hunc 
Sradum  propius  accedere  Iflandiam ,  quam  proximas  Scandinavix  parteis ,  quae  funt  in 

O  4  Dania, 


*<H  PHILIPPI  CLVVERII 

Dania^adpromontorium  Falfierbo,  fubgradu  lv>  Iamvcrbillud  Ortelium  gcogra' 
phum  minus  fallere  debuit ,  quod  Ptolcmaais  partcis  Thulcs  maxime  orientaleis  ultta 
Rhcnioftiacxtcndat ;  qtuim  idem  iupcriorcm  Britanniae  partcm  non  in  feptcmtrio- 
nem  ,  ut  vcra  eft  infulac  facics,  fed  ingcnti  drcamedium  curfumrcflcxu,  inorientcm 
versus  porrigat :  qua  ratione  Thulcqaoque,  quam  omncs  pariter  auftores ,  una  cum 
Ptolemaro ,  fiipra  Britanniam  memorant ,  propius orientali  plaga:  admota  eft .  Britan- 
niam  igitur  ver*  gcnuiax]uc  facici  fireddas;  Thulen  ctiam  eadem  opera  co  ufque  ab 
Scandinavia  Plinii  rcmovebis,  utijam  nullomodo  cadcm  videri  pofllt .  Mela,lib.  Uh 
cap.  vi  :  TbuleBelgarumlitorioppofitaesl .  En ,  quarfo ,  quid  tibi  heic  lcftor  nunc  ani- 
mi  cft  >  rccedisnc  ab  Ortclii  opinionc;  an  ctiam  mancs?  ccn(csncNorvagiamarqueJfl 
Svediam  Belgamm  magis  litori  oppofitas,  quam  Iflandiam  >  an  ncn  hac  quafi  cxdia- 
metro ,  intcr  Rhcni  Scquanarquc  oftia ,  Belgica:  objecla  >  Tabu !am  geographicam ,  VCI 
globum  infpicc,  adfenticris .  Manet  itaque  verus  Scandiis  infulis  fitus,  a  Piolcmax)  tpc 
butus :  manetitem  nomcn  Scandia:  in  Scandinavia  Plinii,  qua,  Scanzia  Iornandi .  Iam 
practcr  Ptolemari  auftoritatcm  ,  quando  hax  fatis  fupcrquc  rcmota  cft,  aliasaudirer^ 
tioncs  cx  Ortelio  pcrvclim,  quibus  illc  pcrfvafus,  Procopio  magis  quam  Plinio  cretieflS, 
erroris  hunc  haud  modici  coarguar,  quafi  cx  una  iniula,  qua;  divcrfis  nominibus  BaItlJ 
Bafilia,  Scandinavia,  Scandia ,  &  Thulcdicla  fuit ,  duas  infulas  fecerit ,  Scandinaviam  & 
Thulcn.  nam  Plinium  pcr  hax  duonominaunam  eamdcmqiicintcllcxiirein^a^2(; 
manifcfto  falfiim  cft .  Scandinaviam  eum  Germania: partem ,  vel  infulam  facerc,»05 
fupcriori  capitc  patuit.  prardiaoautcm  lib.  1 1 ,  cap.  c  vn  i ,  difertifllme  inter  Tl^- 
len  &  Gcrmaniam,  hu jusque  infulas dift  ingvi  t .  ^fb  oslio Tanais,  inquit,  nihilmodiW 
diligentifitmi  auclores  fecere .  ^Artemidorm  ultcriora  incom perta  exiffimavit ;  tUf»  f0 
ca  Tanain  Sarmatarum  gentes  degere fateretur ,  ad  feptemtriones  versits .  Jfidorus  d)W 
xu  c  m  L  ,  ufque  adThulcn:  qu*  con)eclura  divinationis  efl .  Ego  non  minore,  f*0. 
proxime  diclo  fpatio,  Sarmatarum  fines  nofci  intell^o.  &  alioquin  quantum  eft, 
tnnumerahiles  gentcs  yfrbinde  fedem  mutantes,  capiat?  unde  ulteriorem  menfrram  i*#; 
bitabilis  plag<t  multo  effe  ma)orem  arbitror.  nam  6  a  Germania  immenfts  infuU*  ***  f" 
dem  compcrtas  cognitum  babeo .  Immcnfas  hasce  Germani*  infulasj  ScandinaV*1?  • 
cflc  ac  Finningiam ,  fupra  fatis  oftenfum  eft .  Igitur ,  quum  tam  apcrte  atque  dilu*? 
inter  has  &  Thulen  diftingvat  5  fruftra  es ,  fi  de iisdem  rerris  loqui  cum  arbitrcris . 
citus  quoque,diligcns  acgravis  in  primisauftor, confimili  modo  diflinzvit .  I»  '^ffi 
farum  infularum  una  id  eft,  in  Scandinavid ,  ut  poftca  patebit ,  Svioncs  cdlocar 
nes  5  Germanizeos  faciens  populos ,  e  Svevorum  gentc.  in  vita  autcm  h^(L 
fcnbit  de  circumnavigatione  ^m^nix :  Hancoram  novifiimimaris  tumprin'^^ 
Domitiano)  Romanaclafits  circumvccla,  infulameffe  Britanniamadfirmavit; 
tncognttas  ad  td tempus  infulas ,  qua»  Orcadas  vocam ,  invhit ,  domuitqttc  dif}<&  '  iL 
Tbyle-  quam  haclenm  nix  &  biemsabtfebat.  fed  mare  pigrumy  ejrrrave  rcril'** 
perhibenu  nc  ventis  quidem  proinde  attolli :  credo ,  quod  rariorester^montcs^^L^ 
ac  materta  tempeiiatum  5  ejr  profunda  moles  continui  maris  fardius  impeltitttr.  ^ 
fane  de  proxima  Scandinavia ,  fivc  Norvagia  intclligi  haud  potcft.  nam  inter  han^  . 
Orcadas  infulas,  nullum  adpellatur  mare  pigrum  :  neque  tanta  heic  cft  vafUtas cot^ 
maris , quantam  andtor  intcr  Orcadas ac  Thulen  innuit.  An  vero  fimile  veri  eft ;  e.ffc 
in  hbrode  Gcrmania,  ubide  Svionibus  Sitonibusque  tractat,ignarum  vclcblitu^tU  , 
nominisThules,  fihancgenteis  iftas  incolere  inrcllcxiiTct  ?  Haudopinor.  Q2a  ncC 
dem  hbro  dc  Agricola ,  Svevorum ,  Scandinaviam  incolentium  difcrte  mcmim^  '  ■ 
ramen  ullum       de  Thule.  quam  haud  dubie  nominaturus  crat  ficamdemefle  . 
ram  intellexiflet .  Eadcm ,  inquit ,  tttatecohors  Vfipiorum  ,per  Germama*  confcrty*£f. 
in  Britanntam  transmiffa ,  nutgnum  ac  memorabile facinm  aufa  eH.  &  mox  :  ^uer  :rh  P 
cumvecJt  Brttanniam ,  amifits  per  infcitiam re^endi  navibus  fpro prtdontbus  '> 
mum  a  Svevts,  mox  a  Frifiis  intercefti  fum .  Svevi  ifli  nulli  alii  cfle  potcrant , 
m  Scandinavia ,  id  eft ,  NorvagiL  nam  citra  Norvagiam  {am  Cimbri  in  fua  ?c*l*fo 
quos  neque  Tacitus,  neque  alius  cjuisquam  inter  Svevcs  ccmputavit.  At  vis c^ 
«tiam  de  clafle  Romana ,  qua:  Orcadas  infulas  in  Domitiani  principatu  per^ 
Thulcnquc difpcxit ,  tibi  explkari?  en,  Iuvenalis  fic pocta in  Satyra  1 1  \ 


GERMANI&  A  N  T  I       LI B.  III. 

'  'Lsfrma  quidem  ultra 

Litora  luberna  promovimu* ,  ejr  modb  captas 
Orcadas ,  ac  minima  comentos  nccle  Britannos . 
tra  britanniam,  Orcadas  ,  &  Iberniam  dum  Romanos  navigafle  ait ,  fatis  aperte  indi- 
dia?  non^oricntcm  Versfis  ad  Norvagiam,  fed  inoccidentemfolftitialem  ad  Iflan- 
niaH  °'  nam  u  ab  °rcadisaclNorvaSiam  convcrfi  fucrc  5  quomodo  ultra  Iber- 

qu    Upla  3lma  PromovclLint-  Huic  autcrr*  c*  feptemtricneoppofitacft  Iflandia.  ad 
^m^omaniclaffccontcndentes,  refteultraillam  navigarunt .  Sed  hoc  faltcm  no- 
lo  fcm         °rtclius,  Py  theam  Britannicis  adnumerafle  infulis  Thulcn,  ultimam  vcrsus 
mj  emtrJ°ncs  5  quum  Scandinaviam  Plinii  ipfc  Bafiliam  immenfr  magnitudinis  no- 
ietin{ulam,quam  poft^um  Baltiam  dixit  Timaus  5  ut  fupra  oftenlum .  Pytheam 
quutusPlinius,inlib.,iv,  cap.  xvi ,  &  ipfc  Britannicis  adnumcrat  infulis Thulen, 
rnnmm  uitimam .  Ab  extremis  Europae  finibus,  cx  orut  in  occafum ,  ad  noviflimum 
cLfr  Hemi!nUm  Gadcis  Ufciuc  Pl'°grccliundo  > iniulas  fcptcmtrionalis  oceani  indicare re- 
P  tcuctihbricap.  xiii  .  itaquepoftquaminftitutoordineomneisabObioamne,ad 
rnninAUltlmT  vclsusocca^moftium,  didocap.  xiii,  acitcm  xv,  expofuit;  me- 
lonoT?™    ltann/a'  tandcm  CaP'  xv  1  ^  Etmdem,  inquit,  HibernU  Utitudinemh  fed 
"&'****€*  cc  mtlhb«*tajjuum  mtnorem .  fuper  eam  iucfita,  abeii  brevifimo  tranfitu, 
^dt  ljTge"te'  XX  M'  talm^rdiquanulla^mtlltb^  amplicrpro- 
J^funt  autem  xl  Orcades9  modicis  tnterfe  dtfcreujjatiis  \  v  1 1  Aemod^  xxx  /4*- 
« ,  &  tnter  Htberniam  ac  Britanniam,  Mona ,  Monapia ,  Ricnea ,  Veclu  s  Silimnm  An- 

iZpfe  ?r  '  *4^^ ^  Gcrm^mm^eJparf,GleJJarU9 
V*  Eletirtdas  Grtct  recenttcresappellavfre,  qubdibi  eleclrunafcereturfulttma  omnium 
t^memormurfbule'.  **r*fMi*i,mUtoeJJe^  caJerl}ZZ7k 
^feunte,  nuj/osque  contra  per  brumam  dies.  h*c  quidam  fenis  menfibus  contLJcr* 
«rbttrantur.  &paullopoft  :  ^t  Thule  unius  diei  navigatione  ymareconcretZk^n 
«m  cronium  appellatur .  En,  jam  dudumPlin^ 

capitibus  xiii,  Sc  xv  expofuit,  receflerat,  quum  ultimam,  fupra  Britanniam  Z 
lcptemtrioncsversus^diceretThulen.  In  eamdem  fententiam  fupra ,  (quemlocum 
^°d°  QtaVlt }  lib;  1 1  '  CaD'  Lxxv :  W  rati0       >m»  diebm  \lctdemeS 

£2^£&r  \err  rigatione 

£d™J?>,'«StnbonJslib.  i,fupraretuli:HV(p^n^W^^V  B  Sfij6j  g 

yweas  aBrttanmafex  dterum  navigatione  diilare  <ver>hs  feptemtrionem  ivicinamau. 
w  ejje  congelatomari.  Clare  idem  &  Plinii  epitomator  Solinus ,  cap.  xxv  :  tJHulu 

W  tlu  ctrca  Britanniam  infuU  5  Iquibus  Thule  ultima.  &  mox :  Vltra  Thulen  accepimm 
4o  tia    ^  concretum  m*re .  En  igitur  tibi,  quisquis  etiam  nunc  in  Ortelii  fenten- 

am  pertinacior  inclinas;  putasne  proxima  Norvagiae  litora  in  feptemtrionem  a  Bri- 
nnia  diftare>  putas  vi  dierum  navigatione  abefle>  Breviftimus  e  Scotia ,  Britannia: 

P  rtc,  ad  Norvagiam,  in  orientem  versus,  trajedus  ccl  non  amplius  eft  millibus 

J^iuum;  qua3tnduominus,ventooperamdante,facillime  navigari poflunt .  At  in 

lf W  tr^nem ' Thulen  Ufque  J  altCrum  tantum  cft'  W°d  (Patium  multo  rcc^ius  cum 
res  UU  convcnit '  At  hoc,multo  maxin^  notandum  erat  j  omneis  pariter  vete- 
ab  !  TS' a  pnm°  ufqUC  Pythea  ad  Plinium' &  Llkra  fortaflc  >  Ibcrniam  infulam  non 
tann  ;UXta  Britanniam^llcmvcrumc)usnuncrcinuisefle^  fcd  fuper  Bri- 
boz'  VCrSUS  fePtcmmoncs  fitam  «cdidifle  :  ut  modo  ex  Plinio  cognovimus .  Stra- 
M'J'tCmhb'         h3CCtradlt  :El(rll  $  tti  Bpi&nxlu)  inw  pLm&t- 

Wl,  ™6g  apKjov  etbrri  ^y>Qi^fA,tvr  id  eft  :Sunt  &  alUcirca  Britanniamin- 
Vo[/arV?\Wa&"a  autlm  Klerm>vershfeptemtrionem  )uxtaeam porrccla.  &  paullo 
it*«5*nt?<  ^  ®*XVl<i  *rl  P*^ov  *<™<P*IW  i&p'<*y  ha,TovcKT*7n<rpLQV  Tcturlw  $  ruv  bvo- 
qxum^^^™^^1^  hoc dtiObfcuriorettameff  7hu/eshitlorta3ab longin- 
KmeffcT^J1™0  enimomnium  ,quarum  feruntur  nomina  ,  maxime  verms  fepemtrio- 
JJ    {fittamajunt.  Qua  ratione  feptemtrionis  regioncm  fecereantiquiiftimor. 

tales, 


266  PHILIPPICLVVERII 

tales,qnarverceratoccafusfolftitialis.  Iflandia  quidpe ,  SBritannia  &  lbernia ,  versus 
occafum  folftitialem  fita  eft.  Vnde  maximum  excipitur  argumentum,  pcrThuIes 
vocabulum  intellexifle  veteres  Iflandiam ,  non  vero  Norvagiam  ac  Svcdiam  •  Solinus 
*  dicto  cap.  xxv ,  ttiaie  atque  imperite  a  Btitannia  in  Thulen  per  Haebudes  primum, 
dein  pcr  Oicadasinfulas,  xiv  dietum  navigationem  colligit.  nam 

abfiniftroBriranni* 

laterc  fl  folvas,  Orcades;  adextro,  Harbudcs  longeextradircduminThukncurlum 
jacent :  fpatiumque  xiv  dierum  immenfl  eft  erroris.  Locus  is  apud  Solinum  ,fupra 
ipfius  au&oris  errorem,  etiam  librariorum  mcndis  fcedatuscft .  Verba  in  vulgatisex- 
emplaribus  hoc  ordine  lcguntur  :CMulu  ejr  alU  circum  Britanniam  infuUu  4jlQ 
Thule  uitima.  &  mox  :  Vltra  Thulen  accepimm  figrum  ejje  tjr  concretum  mare .  tn 
a  CalidonU  promontorio  Thulen  petentibm ,  biduinavigatio  ett  .  Excipiunt  Hdbudestrt^ 
fuU ,  quinque  numero.  &  poft  :  Secundam  a  continentijtaiionem  Orcades pr^tent:  qu&  * 
Hebudibm porro  funt  feftem  dierum  totidemque  noclium  curfu^  numero  tres .  0r**' 
dibm  Thulen  ufque ,  quinque  dicrum  ac  nottium  navigatio  eff .  In  his  particulam  tn&h 
male  convenirc  ifti  loco,  alii  etiam  viderunt :  idcoquc  pofiieruntantc  verbum  eX0 
fium.  fed  quomodo  ha:c  navigatio  facta  eft  a  Calidoniae,  id  cft,  cxtrcma:  Briranni 
promontorio,  primum  adThulcn;  dcindeadHabudes;  mox  ad  Orcadcs ;  arquehi11 
deniquerurfusadThulcn ;  Satisinepte.  lcgoigitur  ita  :  Vltra  Thulen  accefirnwft^  " 
ejfe  &  concretum  mare .  A  CalidonUpromontorio  Thulen  petenteu 

biduinavig*tiorietX'Q 

cifiunt  Hdbudes  infuU  &  poflca :  Inde  fecundam  a  continenti ftationem  Orcadespr^  • 
Vcrum  nequc  H&budis ,  ncque  Orcades ,  quidquam  ad  nos  in  prafcns  .  Thulcn  fequ*' 
mur ;  quam  Iflandiam  ntinc  cfle  dixi .  In  hancomnia ,  qux  ab  vetuftioribus  tiadun1 
au&oribus,  numcrisomnibusquadrant.  nifortc  Cronium  mareLappia:magisconV 
nirc  putcs,  quam  Iflandiae ;  quia  illapropius  admundi  vcrticcmacccdit .  HoccM^ 
quia  flc  lubet,  excutiatur..  Plinii  vcrba  cx  lib.  iv,  cap.  xui ,  haec  fupra  °raV  \ 
Septemtrionalis  oceanm  :  ^yfmalchium  eum  Hecat&m  appef/at ,  a  Parcpamifo  arnrtc  >J : 
Scythiam  abluit-  quod  nomen  e)fti gemts  lingvajignificat  Congelatum .  ihilemort^0 ^ 
marufam  a  Cimbrts  vocari  dictt,  hoc  c,  Mortuummare,ufque  adpromomorittm  Rttbt^' 
tra  deinde  Cronium  .Rubeaspromontoriu  efle  quod  nunc  vulgo  dicitur  fupra  LapP1  Q^ 
&Scritofinniam  ?{oortkyn ,  antedocui.  hincigiturin  (qxcmtrioncm  versus, 
KIum  adpellatum  fuitmarc,  fub  ipfo  polo,  intra  circulum  Arcticum  comprC  ■ 
fum:quo  fitu  Europa;  fimul ,  Aflaeque ,  &  Ameiicae  parteis  feptemtiiona'cis  ^ 
unde  non  minus  ad  Iflandiam ,  quamad  Lappiam  pcrtiner .  Quin  cgo  parum^  ,f  j 
quin  Dalcchampii,viri  dodifllmi,opinioni  accedam;qui  Cronium marcnon^ 
Kpcvx,  id  eft,  a  Saturni  frigido  fidere,  his  in  oris  regnante,  di&um  putat  j  fcd  a  terra & 
me  lepremttionali ,  vulgari  Vocabulo  Grone  land  adpellata  .  Ratio  mihi  c^7q^ 
unius  dici  navigatione  mare  id  abinfula  Thule  abctTe  Plinius  fcribit.  itaque ,  q111^  ^ 
nia  tanto  fpatio  ab  Iflandia  diftat;  ejus  etiam  terra:  nomen  pcrvetuftum  ^f-pLl^ 
Maflilienfls,  miri  ,nec  vani  harum  regionum  feptemtrionalium  indagatcris,  vcll 
monis ,  aliorumve  Grxcorum  perveniflc  aureis .  Ccterum ,  difputationcm  nanpri- 
Thule  infula  uti  abfolvam  ,  unum  etiam  atquc  altcrum  adfcram  reftimonin^\*  pj. 
mum  eft  auftoris  haud  pejoris  fidei,  quam  Procopius  eft,Iornandis<3ot  horum  €fj/fff<t 
qui  in  libro  de  rebus  Gothicis  fic  ait  :  Habet  tamen  oceanus  ejr  aliai  inftlas  tntet^  ^ 
*8u,  qu£  dicuntur  Ba/eares :  habetque  &  aliamCMenaviam ;  necnon  &  Orcd^K  $ 
wero  xxxiv  ~  i+  j~  •  i.i      ./  :j**>*Ais&' 


iv,  quamvis  non  omnes  excultas.  habet  ejr  in  ultimo  plagtoccident^'  (jt 
infulam  ynomineThylen  ;  de  qua  Mantuanm  :Tibiferviat  ultimaThyle .  Habttf^  ^ 
ipfe  immenfmpelagm  Jnparte  artloa,  idesl  .feptemtrionali  tamplam  infularn 
Scanziam.  Ecquid  hunc  etiam  putas  Scandinaviam  Plinii  ,ideft,Norvagiatf> 
Finnomarchia ,  Lappia  ,  ac  Svedia,  intellexiffe  Thylen  >  At  Scanziam  cflc 
&  Scandinaviam ,  neipfequidem  Ortelius  negat.  Iornandesautemdiferteac  p^s 
cue  Scanziam  a  Thule  diftingvir.  hanc in  occidentem,  illam  in  lepremtrioncm JJ1  ^ 
Jonge  regionibus  ultimas  oftendit .  Ac  fane  vere  ultima  in  occidcntem  versus  eu  * ^ 
le;  extraomnemHifpania:,quaEultimacogniti  orbis  adid  temporis  tcrrarum> 
<Jianum  pofita .  Quin  etiam  dare  atque  diTucide  multomajorem  memorat  Scan^r<5 
quam  Thulen.  illamquidpeamplamvocatj  hancnonitcm .  Verum  ,  ""^cfl1? 


GERM  ANIS  A  N  T  I  1 1  B.  IH.  i6? 
ttndem ,  poft  longam  difputationem ,  animo  dimittam  >  cn  Ifidorus ,  origin .  lib.  xi  v 
caP«  VI ,  Thule ,  inquit ,  ulttma  tnfuia  oceani ,  tnter  feptemtriona.iem  &  occidentalem pU- 
E>am,  ultra  Britanniam  -  a  foienomen  habens ,  quia  in  ea  d-fiivum  foifiitium  folfacit,  ejr 
Hllu*  ultra  eam  dies  efi :  unde  &  pigrum  rjr  concrctum  ejm  mare .  Rc&iiTime  inter 
^ptemtrioncm  &  occidcntcm,  id  elt ,  versus  occidcntcm  arftivum,  Iflandiam  defcribit ; 
<5  eclue  uhra  Iflandiam  phrum ,  feu  concretum  mare ,  quod  Graxis  antiquis  Crortium . 
^cStatius,mVar.lib.  v: 

1  Jgwntmque  nigrantem 

j  Tluclibm  occiduis ,  fefioque  Hyperione  Thulen 

c  ,  .  Intrarit . 

ed  ipfum  tandem  audiamus  Procopium  ;  qucm  is  Thula:  det  fiuim.  Verba  ejus  ,  rer. 
^  othicar.  lib.  1 1  ,  hac  funt :  eV<  9  n  ©_ M  f«;wp7  iekycvi>  k  Xpitfctvlat    ccvtIw  -roA&ov  $ 
ytajrXcla-M  %upZ*ive<  ckvcq  .  wkvq  j  avvyg  -zro^a  amjtv  Ts&g  (Zaffctv  kvwov.  id  eft  :  At 
u/e  mu/to  maxima  efr.  nam  decup/o  ma\or  efi  Brttanma:  acjuii  /ongiiis  abefi  versus  fe- 
Ptmtrionem .  Magnitudincm  oftcndit  Scandinavia: ;  ut  &  gcnteis  poftca,cani  incolen- 
eis  •  at  fnumThulcs}fupra  Britanniam,in  feptcmtriones  versus.  Vcrum  quam  mirifice 
focopius  circa  (eptemtrionis  tcrras  vcra  faliis  ubique  permifceat,cui  ignotu  effe  potcft  > 
Satis  igitur  fit  haftenus  Iflandiae  antiquum  germanumquc  nomcn  ab  injuria  cum 
2od  r?Copii> tum  °rtclii  vindicaflc.  qux  equidem  cura  G  forte  minus  ad  vctciis  Gcrmanix 
aelcriptionem  pertinuit,  quum  millia  pafliium  idc  aproximo  Svevia  litorc  diftct : 
tamen,  quia  multis  jamfaculis,  Gcrmanici  nominis  Norvagiorum  regibus  paruit,  haud 
Pennde  aliena  cjus  explicatio  hoc  loco  vilacft.  quamqium  ncid  quidem  permitten- 
^ui  erat,uti  terra  GcrmaniafalfumalicnumqucThulcs  nomcn  fcrret . 

Ceterum  Ortelio  impofuit  Procopius  :  Procopio  res  eadem  ,  iisdcm  pene  vcrbis 
duabus diverfis  terris ,  fub  eodcm  climate  fitis , attributa ;  dicrum  fcilicct  fcmeftris  lon- 
gttudo.  nam  &  Soliuus  in  cadcm  pcne verba deThule,  qu^Tacitus  dc S vionum  Scan- 
dinaviae  incolarum,  extremo  litorc  ,  fic  prcfert :  dMuit&ey  alUcircumBritanniamtn- 
f*U  ;  ^  quibm  Thule  u/tima  :  tn  quct  <etfivo  foljittiofole  de  cancri ftdere faciente  tranfitum, 
noxfenenulla :  brumali  foljiitio  dies  adeb  conduclta ,  ut  ortus  \uncluA  ftt  occafui.  Vltra. 
Jo  Thulen  accepimmpigrum  effe  &  concretum  mare .  Tacitus  aiuem  in  libro  de  Gcrmania ': 
TransSviona*  aiiud^  mare ,  pigrum,  ac prope  immotum  :  quo  cingi ,  dauditjue  terrarum  cr- 
bem  hinc  fides ,  cjuod  extremm  cadentis  jam  folis  fdgor  in  ortm  edurat ,  adeo  clarm ,  ut  ft- 
dera hebetet .  Mela ctiam ,  lib.  1 1 1 ,  cap.  vi  :  Thule  Be/garum  iitori  oppofita  efi  ,  Cra)$s 
&  nofiru  ceiebrata  carminibm .  In  ea.cjuod  fel iong} occafurm  exfurgtt ,  brevesutique 
noffes  funt ,  fed per  hiemcm  yftcut  aitbi ,  obfcurA ;  afiate  lucids  h  cjnod per  idtempm  jam  fe 
tlttus  evehens ,  (juamqnam  ipfe  non  cernatnr ,  vicino  tamen fplendore proxima  illufirat : 
f  e*  foljiitium  vero  nu/U^  quod  tum  jam  manifefiior  nonfuigoremmodl ,  fedfuiquoque 
fartem  maximam  ofientat . 

De  magnitudinc  infulae,  item  dc  prifcorum  incolarum  moribus  ac  vi&u ,  haec  Soli- 
*o  nus  prxdido  loco :  Thuie  iarga  efiy  ejr  diuttna  pomon.i  copiofa .  £>ui  iiltc  habitant  prin~ 
MPio 

veris  inter  pecudes  pabulis  vivunt  5  deinde  lacle  :  in  hiemem  conferunt  arborum 
Jfutitu .  Vtuntur  feminis  vu/go  j  certum  matrimonium  nu/li  , 

Longiflima  hujus  inful*  ab  orbc  noftro  diftantia  caufam  proverbii  prabuit  poctis 
^tinisjLm  >L1biremotilTimum  aliquem  locum,  vel  regionem  demonftrare  vellent, 
^hules  id  nomine  indicarent.  Hinc  Virgilius  ria^jcar  1,  magnitudinem  impeiii 
^*Iari  Augufto  precans : 

- — Tua  nautA 
Wuminafoia  canants  tibi  ferviai  ultima  Thule. 
luvenalis  Satyra  xv  : 

Tiunc  iotm  Grajas ,  noslrasque  habet  orbis  Athenas* 
Gaiiia  caufidicos  docuit  ftcunda  Britannos : 
*    ,  T>e  conducendo  loquitur  jam  rhetore  Thule , 

^atius,dictofilvarumlib.  v: 

£>uid  Rheni  vexiiia  ferant ;  quantum  ulttmm  crbis 
Gefferit ,  &  refiuo  ctvcumfona  gurgite  Thttle . 

Apoetis 


fi68  PHILIPPICLVVER.il 

A  poetis  dcinde  ctiam  ad  alios  fcriptorcs  proverbialis  ea  loquutio  transiit .  Arnobius, 
adverfus  gentcis  lib.  VI.:  Conflituamus,  cogofcenda rei  causa  jemplv  numinis  alicujw  ejje 
apudCanarias mfulas  5  ejusdcm  apudultimamTbylen ;  ejnsdem apudSeras  ejfei  apudpt* 
vos  Garamantas  5  rjr  fiqui  funt  alii^uos  abfui  noiitik  maria ,  montes  ,ftlv* ,  &  qua^rtfit 
diHerminant  cardines . 

Dc  vocabulo  quoque  infulse  pauca  uti  dicam  5  vcrcor  cquidcm  utirecU  idapud 
Tacitum  in  vita  Agricolae ,  &  in  quibusdam  Virgilii  exemplaribus  fcribatur  Thy.i£> 
pcr  y  :  quum  omnibus  paritcr  Grcecis  au&oribus,  Pytheae ,  Straboni ,  Ptolemaeo ,  Dio* 
nyfio,  Siephano ,  & aliis fit  © o r A H  ,  non  ©tah.  unde  rc&e  apud  Melam ,  ™1' 
nium ,  Iuvcnalcm ,  Statium  ,  Solinum  ,  Claudianum  ,  &  alios  etiarn  (criptores  legituri 
T  h  u  l  E .  Barbaro  poftea  fecu lo  id  plcriquc  fecere  Thy/c  5  &  corruptius  muho ,  ut  ett 
apud  /Ethicum ,  Ttlle ,  &  TtU . 

Cap.  xl. 

De  minoribus  Septemtrionalts  ac  Gcrmanici  oceani  infiths,  inter 
Thulen  atque  Germaniam  fitis .  item  de  infults  finus  Co- 
ddni,  qmrumincoU  Teutoni,  Godani, 
Codan  1  ,  ac  Dani. 

THuIcn  fuperiori  capite ,  quamvis  longius  ab  Germania  diflltam ,  tamcnduas^ 
caufas  explicandam  putavi :  primum ,  quia  Thulcn  cflenunc  Norvagiam<N 
cohserentibus  terris  falso  Ortelins  c  Procopioadferuit :  tum,  quia  Gcrrrian 
nominis  regi  nunc  paret.  In  iisdem  crunt  caufis  reliquze  etiam  inliila:  minorcs» 
eodem  oceano ,  inter  Thulen  Germaniamque  Citx .  ^; 

Plinius  praedi&o  lib.  iv,  cap.  xvi  :  K^grippa  BritannU  longitudinem  l°cf  (# 
psjfuum  ejfc,  /atitudinem  ccc  m.  crcdit.  eamdem  HtbernU  latitudinem  5  fed  longitwifi ^ 
cc  M.  paffuum  minorem .  Super  eam  bac  ftta ,  abeH  brevifimo  transitu  a  s^Hrunf  ^L(^Q 
xx  u.pajjuum.  Eeliquarum  nu/la  cxxv  M.  circuitu  amplior proditur.funt autern*1  c 
des,  modtcis  inter  fe  difcreta  Jpatiis.  v  1 1  Acrnoda,  &  xxx  Habudes  5  ejr  tnter  Hibernt* 
Britanniam  Mona,Monapta,RicneatVcttis,Silumnu6,Andros.  injra  vero  Siambis,  & ^\ret 
tos.  &  ab  adverfo  in  Germanicum  marc Jparfa  G/efaria,  quas  Eleclridas  Graci  r^fi/S  jJt 
appel/avere ,  qubd  ibi  eleclrum  nafceretur.  ultima  omnium ,  qua  memorantur  ,?We' -$ 
his  igitur  infulis  Orcades  fatis  funt  notse ,  ut  qux  hodicque  fupra  Scotiam  > bC  p 
atque  Anglis  vulgo  adpellantur  Thei/csofOrcadnayy  &contrafte  Orcanay ,  &° 
non  Jonge  hinc  versus  occidentem  funt  H  &  b  u  d  e  s  ,  fupra  Scotiam  &  Hit»crnI  J> 
infinitio  numero.  intcr  Orcadas  atque  Norvagiam  funt  vn  Acmod^'  vUjL 
Schet  land  & .  Het  /andy  in  commune  vocitara?,  numero  per  fc  v  5  quibus  du#  ^°.otaflUc^ 
cicndae  proximae  vcrsusOrcadas ,  Tulo,  ScTeriL  lnter  has,  &  Thulen  ,  Norvag^^ 
nullaejamfupraBritanniamrcperiuntur,nifiqua:  xxv  amplius numero ,  vulg0 
nuncupantur .  has  igitur  Glessarias,  iive  Electridas  efle  ncCC£Ct' 
namque  &  multitudo  vocabulo  Jparfe  convcnit  5  &  in  Germanico  mari ,  cont# 
nianiam,  fopraquc  Britanniam  projeaae  5  &  proxime  has  fequitur  ultima  Thuk- 
rum  HtoKiftfcti  adpcIlabanturGraece  MtSv^k^».  idcft ,a fucciho.quodib»^ 
batur:&abeodemargumento  GleJJaru-,  quia  g/ejf  Germanis  crat  idcm  quod  U 
fuccinum .  ^ 
At  circa  Acmodas  infulas  ingcns  a  Mela  commiiTus  eft  error,  filcntio  neqn^U^. 
transmittendus.  Verba cjus lib.  m,cap.  vi,  harc funt :  Triginta  fint  Ort*#s  fafi 
guttis  inter  fe  diducla  jpatiis.  feptem  Hemodes  contra  Germantam projecla  >inil[° 
quem  Codanum  diximus.  ex  HsCodanonia ,  qnam  adhucTeutoni  tenent ,  utm*&n\ 1  M 
*lias ,  fic  foecunditatc  anteHat .  Ab  occafu  6V  Hifpaniaadortumac  Scyrhiam»10^ 
oceanienarrando,  Melapergit.  igitur  proximas  ab  Orcadibus ,  vcrsus  ortum>  KSt 
H  E  M  o  D  a  s.  quas easdcm eiTe  Piinii  Acmodas,  numerus  fimul  &  fitus  prope 0l.^S 
«omenque  indicant5  quajiivishocpaullum  varians.  quoddcfcrimcnlevihbrac^ci 


GERMANI&  ANTIQ^  LI-B.  III.  169 
^ffici potuit.  etenimaut  H  e  in  Ac  corruprum,aut  A  c  in  He  5  autdeniqtie  A  e  in 
Ac:  utifuerintPlinio  Aemodes ,  quaeMelse  Hemvdes .  fic  /7<r^»i  Galliae  populi  di&i 

Ucre,  qui  aliis  Aedui  :Gra:Ce  eIvm  ,  &  Aihot .  <ic  /7<p/wa  Thtaciae  mons ,  qui  faepius 
demiu .  Erravit  igitur  haud  modice  Mela ,  in  finu  Codano  eos  collocans .  In  hoc  ta- 
^en  haud  acque  falfus,quod  contra  Germaniam  proje&as  dixit.  quidpc  fi  Gleflariae  illas 
4:  ^nn*°dieuntur  in  Germanicomarifparfae 5  certemultore&ius  idemdici  potcftde 
^niodibtisj  utquae  Gcrmaniae,  idcft,  Norvagia:  multo  propiores .  Verum  infiilasirt 
^  Codano  fparfas,qua?  nunc  in  univerfum  Danica:  adpellantur , defcribcrc voluit 
lo  Pnrnum  in  communi  nominc  crravit ,  Hemodas  cas  nominans  :  deinde  in  nu- 
mero5  liint  enim  multo  plures  inhocfinu,  anguBts  inter  fe  didutta jpatiis ;  quas  ille 
Jntellexit.  de  his  jam  veta  haec fubjecit :  FxiisCodanoniayquamadhucTeutonitenentt 
**t  magnitudine  alias  yfic  fcecunditate  anteslat .  ha:c quidpc  camdem  nominis originem 
nabuit,  quam  ipfe  fuuis  5  ut  moxoftcndam  :  eftque  hodie  incolis  Danis  Sieland,  om- 
niurn  hujusfinus  fcecundilfima •  caput  nuncrcgni,fedemquc  rcgiam  iiiftincns  Hafniam, 
Vulgo  Kicebir.ghaffn .  Hanc  tenuifle  Teutonos,  teftatur  ipfe  Mcla ,  cum  heic, 
njmfupra  Hb.  iii,  poftdcfcriptioncmfiaus:/^w/&»/C/Wr/,  &  Teutoni.  <5c  item 

nnius  lib.  iv,  cap.  xiv,CimbrisproximosfaciensTf«/^w:G^W4»e?r»w^m4r: 

ndtli  5  cjuorumfars  Burgundiones.Varrini,  Carini.Guttones.  alterum genus  Ingevonum^ 
^porumparsCimhri.Teutoni^acCauchorumgentes.  Libroetiam  xxxvn,  cap.  11  $  Vy- 
theas  credidit  Guttonibus,  Germania  genti,  accoliaftuarium  oceani,  Mctnonomonnomine 
Jfjtioftadiorum  vicid.  ah  hoc  diei  navigatione  infulam  abeffe  Bafiliam : i/Ib  vereflucltbus 
«dvehi^cjr  ejfe  concreti  marts  furgamentJtm.  incolas pro  ligrio  adignem  uti  eo^roximisaue 
rmont6  vendere.  Bafilise infulac,id cft , Scandinavia: proximaeft dicta intula  Sieland 
*II  millium  pafluum  frcto  diremta  .  At  non  hanc folummodo ,  verum  adjaccntcis 
enam  omneis,  anguffis  imerfe  dtduclas j^//«,tcnuifleTcutonos,maxirne  crcdibileeft: 
quarum  nomina ,  Fynet  Laland,  Falfter,  Alfen,  Langeland,  Arre ,  Moene  ,  Amak ,  &  alias 
rninores .  Sic  namque  contcrmini  Cimbris,una  cum  his,vim  atque  injuriam  cceani  fu- 
gientibus,in  contincntcm  Germaniae, atqueinde  in  Illyricum , Galliamque  profe&i 
luntj  utfuprain  Cimbrorum  explicatione  oftcnfum  eft .  Magnam  eos,  five  majores 
3oeorum  ,  domi  fuifle  gentcm ,  magnis  amplisque  fedibus  incolcntem ,  ex  eo  perfpicitur, 
quod  in  difta  expeditione  Cimbris  numero  fere  fuerint  aequalcs . 

Antiquiflima  igitur  eftgens  Teutonorum;  ut quos  jam  Py:heas ,  ccl  cir- 
eiter  annisante  natum  Iefum,  memoravit :  imo  quorum  expeditionis  in  diclas  regiones 
multo  antiquior  auftor  Ariftoteles,  cccxl  circiterannisantenatum  Iefum,memi- 
nn  5  ut  fupra  in  Cimbris  docui.  Tanta  fcilicct  cft  gcntis  hujusantiquitas ,  tantaar- 
niorum  virtutisque  bellicce ,  per  exteras  terrasjam  inde  ab  vetuftifllmis  temporibus 
claritas .  Sed  &  domi  antea  terra  marique  fuilfc  potenteis,  ex  finus  Codani  adpel- 

anonc  colligere  licet  5  quam  is  ab  eorum  traxit  cum  nomine,  tum  hauddubieim- 
Perio.  Quidpe  fupra,  hujus  operis  lib.  i,  cap.  xxvi ,  pluribus  docui  argumentis^ 
anctorumque  demonftravi  teftimoniis,  antiquiflimum  veri  aetcrniquc  numinis,  cocli  ac 
tcrrae  rerumque  cunclarum  conditoris nomcn  fuiffe  T  h  e  u  t  h  .  ex  quo  poftmodum 
Per  multipliceis  v^ariarum  dialedorum  flexiones  fada  funt  vocabula,0Mc,Z^«f,Di»  ,zeW, 
^Jff,  zla),  zkv9Mvg9  A^,  aIw,  Am  .  &  ex  hoc  porro  Wvdan ,  &  Godan :  unde  etiam  nunc 
i^i  nomenpatrialingvanobisdicitur  God.  Abilloigitur  aeterni  Dei  vocabulo 

*  H e u T  h, gens Cimbris contermina,diaa fuit fibi  the  Theuthon. quod no- 
^jcn  Grxci  poftea  Latiniq5  fcriptores  fuis  lingvis  accommodantes,  formavcrunt  Te  u- 
o  N 1 .  ut  perfcriptu  Pytheae,  teftantePlinio  &  Mela:,  dictis  locis,  Ca-fari  belli  Gallici 

ornment.  1  ,Patcrculolib.  1 1 .  Quida  vero  id  fecerunt  Teutone  s5quemadmcdum, 
50D         S*mn*> ac  ruront\  fePius  vccantur  Samones ,  &  Turones  5  &  aliomm  Eburones 
^oni  Fburoni.  At  omnium  rediflime  vocabulum  hujus  gcntis  lcriptum  eft  apud  Ci- 
^loncm,in  orat.  pro  lege  Manilia,  &  apud  Florum  lib.  1 1 1,  cap.  n  1,  item  apud  epito- 

eom°remLivii'lib*  LXV1T»  Theutoni,  per05ut&apudFlonim,eodcloco,regis 
re<rj.^.nomcn  Theutobochm  5  &  in  Faftis  Romanoru  Theutones.  ^thico  ctiam 
TheuthTmm  Theothoni*  ut  illo  fa:culo  cmnia  etiam  reliqua  vccabula  a  voce 
toivata,  in  p  funt  formata  Gracis  Latinisq5  fcriptoiibus.  Ceterum  cade  gens  ab 

P  eodem 


170  PHILIPPICLVVERII 

codem  seterni  Dei  nomine,  diale&is  multiformiter  variato ,  dicta  fuit  vulgo  fibi T  H* 
Goda'non, Latine  Goda'ni: undc etiam nunc patria? mihi terra- opidum, finui 
Codano adpofitu,  Sarmatis  dicitur  Gdahsko.  item  C  o  D  a'  N  i j  unde  ipfe  finus  Mcl*  at- 
que  Plinio,  Codanus  -}  &  infula eorum  maxima  Melae  Codanonia:  quam  Latini  fic  vocita- 
runt a cultoribus Codanis, qui fibi ipfis diccbantur The  Coda'non.  & apud Pto» 
lemaeum,  in  Scandiarum  infularum  maxima,  id  eft,  in  Scandinavia ,  leguntur  AavW 
ng :  quosego  haud  temere  juraverim  non  debere  efle  KeSavovat,  Codanone  s.pc* 
nique  eadcmTeutonorumgcns  dicla  quoque  fuit  The  DanoN;  qucmadmodurn 
ipliusfupreminuminis  vocabulumee^jAkj/rLatinis  Dani.  qucd  nomcn  tandcm 
folum  intcr  reliqua  evaluit  5  dicunturquc in  hanc  ufquc  dicm  Germanis  die  D £ N £  1 
fibi ipfis vero derivativo vocabulo de  Danske,  & finguli Danman,  id cft, 'bo*\ 
Danus.  Atque  hincdemumfumma  hujus  gcntis  veraque  pcrfpicitur  aniiquitasjutqui 
Ulii,  intcr  omncis  vafliflimx  illius  Germania:  gcntcis ,  fe  ipfcs  adpellavcrint  thcTbcd- 
thon,  &  fingulis,  een  Theuth,  tpfius  Dci ,  rerum  cmnium  condiroris  ncmine  5  quiaad 
huncgcnusfuum  originemquc  refercbant  iquoddeomnibus  in  univerfum  Gcrmafl15 
tcftatur  Tacitus  in  librodc  Germania,&  dc  Gallis  Cafar  bclli  Gallici  commcnt.  VI» 

Cctero  vocabnlum  Dani  antiquiflimi  omnium ,  quorum  monumcnta  cxftaflf, 
rcferunt,  Prccopius ,  rer.  Gothicar.  lib.  1 1 ,  &  lornandcs,  in  rcbus  Gothicis,  ^a 
annum  Chrifli  idxl.  poft  cos  Eginhardus  in  vita  Caroli  Magni  5  &  HcJmoJdus  ifl 
chronico  Slavorum . 

Sed  Iornandes,  ecdem  loco,  TheuHhes  quoque  habct  popnlos :  quorum  vocabulufl1 
equidcm  haud  dubito,  quin  fit  corruptum  a  T  H  E  u  t  h  e  s.  hoc  autcm  Gallica  diale#° 
fic  formatum  ille  habuit  pro  Theuthenj  quemadmodum  ctiam  nunc ofljr 
nium  rcrnm  vocabula  in  plurali  numcro  Galli , Hifpani,  atque  Briranni  formant  in  >' 
Nec  mirandum  eft,  eamdem  gentem  duobus  vocabulis  Danos  &  Thtuthes,  ccu  dua. ;  fuc- 
rint  diverfae  gentes,retulifle  Iornandem  .  fic  quidpe  eidcm  duo  lunt  vocabula  Svctbf  > 
&  Svethidi :  qua:  tamen  una  fola  fuitgens  Sveonum,  llvc Svedorum.  Multo  imperitI^ 
Germania?  Ptolemam,  qui pfta$v  r  z<p*poSla>uv  j£  ^vfeav ,  id  eft ,  inter  Svardones ,  ^ 
nefcioquosSvevos,  medio  fitu  inter  Albim  ,Chalufum  ac  Svcvum ,  coIIocatTt^^0 
itcm  inter  Saxonas  &  eosdem  Svevos  n^ovou^ovg ;  qui  quales  fucrint ,  vcl  an umqua  . 
fuerinr,  plane  cgo juxta  cum  ignorantiflimis  ignoro.  Danicas  autcm  in fulas  coinfl111 
in  unirafumnomineadpcllat  Scandias ,  numcro treis ,  nam  quartam,  cmniunl  fl '  * 
ximam  ,  Plinii  cfie  Scandinaviam ,  Iornandis  verd  ac  Procopii  ScanKam,  fupra  ^afe 
ftravi.  lornandi  tam  Theuthes,  quam  Dani  in  Scanzia  ponuntur  infula .  an  f*tis  re  c 
fuaujma;tate,equidemhaudparumdubito.fiquidem  Herulos  atque  Rugos^nn^ 
falso ibidem collocatos,  jam antea  probavi.  Eginhardi  vciba  hsec  funt :  Huncft10  0, 
danum  multacircumftdent  nationes .  Dtnifiquidem,  ejr  Sveones,  cjr  quos  ^ortrn^  V 
€amus,  fcftemtrionale  litus,  ejr  omnes  in  ea  infulas  tcnsnt :  at  litus  auUrale  Sclavi ,  &  p£ 
ejr  aliadiverfeincoluntnationes*  Verum  ex  his  etiam ,  quamvis  Danorum  fuifle  y 
dittas  infulas,  certum  fit ;  tamen  incertum  eft,  utrum  aliquid  cadcm  gcns  in  Scan d« 
via  Caroli  Magni  temporc  tenuerit,  nec  ne.  Potuit  tamcn  jam  tum  parteis  illic  tcn' 
fe,quashodiequeincolit,vulgaribus  vocabulis  HalUnd ,  Scaane .  Tleking.  Cimbr^ 
quoque  peninfulam,  &  gentem  inea  Iutarum ,  quando  impcrio  fuo  fubjeceriflt»  ^ 
ignoro.fabulofisquidpe  Saxonis Grammatici  hiftoriis  crcdcre  pigct .  Haud  on,nf3t  • 
tamen  vanum  apud  hunc  audlorem  eft,  quod  dcum  Othinum  in  Daniafuitfemcn1  4 
lib.  1,  ac  v.  id  enim,  fiveex  antiquis  Danorum  cai minibus,quod  annalium  gcnllsaPefl* 
cos,  quemadmodum  apud  reliquos  Germanos,  fuit,  five  cx  aliis  quibusdam  i"ofl"°M 
tis  habucrit.  totum  eo  fpeftat,  quod  a  fuprcmi  numinis  adpellationibus,7"*^*;^/jvc 
Codan,Dant%ensnom\mxa{un,Theuthoni,GodaM,  CodJni,  Dani.  nam^^'^^ 
Othen  Danorum  eumdem  fuifie  Godan  dcum,  fupra  lib.  1 ,  cap.  xxvi,  docui .  &lC  on. 
a'acx/W,  A  l  o  c  1 A  s  treis  infulas  habet  Ptolcmacus  ad  occidentale  Cimbrici  Vx0^c 
torii  latus .  quo  fitu  quum  nullae  fint  infula?,  eas  illum  voluiflc  credo ,  quae  ab  °rl 1  c. 
diclo  promcntorio objaccnt,  vulgaribus  vocabulis  leffo,  Rcm,  Anholt.  Ac  fane,  n c, 
ma  Cimbricje  peninfula?,nimium  a  Ptolema?o  in  orienrcm  dcducta  inclinataque»? 
wm  fitum  reducas  jdidtas  modo  infulasPtolema:i  elfc  i^dlocias,  liquido  adpare^'  uC 


GERMANIyt  ANTI  Q^LIB.  III.  i7i 
frv  Atque  ha?e  eftOcEANi  Septemtrionalis,  quatenus  is  Germania?  ab 
ptcmtrionibusfuit  terminus,  in  parteis  ac  nomina ,  item  infiilarum  in  eo  lltarum  ve- 
^aefcriptio .  quam  quum  tam  apcrtam  tamquc  claram  vetuififlHai,  etiam  ante  Hero- 
°tUrn>fctiptores  Graxiprodiderint;  miror  equidcm  cgo  corum  noftri  fseculi  hominum 
ptditatem,qui  haecnota  illis fuilie  omnino  ncgant;  lariusque  multo  nunc  patere 
e*maniam,quam       adfirmant :  unum  fcilicet,utin  reliquisomnibus,Ptolema:um, 
pnncipem,  fi  diis  placet,  geographorum ,  in  defcriptione  Germaniae  probantes.  qui  ta- 
*??n  *Pfe ,  non  modo  dc  Germania? ,  teddc  Sarmatiae  etiam ,  adeoque  de  omnis  Scy- 
lo te**  Ptemtr*ona^bus partibns, qua: veteres tradidere verifllma , aut ignoravit , aut cer- 
,  non  crcdidit .  efle  tamcn  in  Sarmatia  Scythiaque  ultra  etiam  terras ,  ipfe  fatetur ;  fed 
*y«s*flof,  incognitas.  NosfaneTacito,  Plinio,  Mela?,  Tima?o ,  Pytheae ,  Philemoni, 
enoplionri  Lampfaceno ,  aliisqueantiquiflrmisau&oribus  credcrc  malumus  5quum 
aud  falfa  y  fcd  uri  nunc  frequentiffimis  navigationibus  peregrinationibusque  iJ- 
lc  vifunrur,  de  immtnfis  infularum  (quae  tamcn  funt  peninfulae)  /patiis,dc  Sevont 
mont*  ingenti .  dc  mari  concreto,  five  congelato ,  de  injulu  in  eo  Oonum ,  Hippopodnm,  & 
tnotiorum,  quamquam  fabuloils  cultoribus,dealiisinfulis  Clefariis  ,Hemodibu*t& 
timA '.  Tbttle,  itcm  de  Codano  finu  immani ,  dc  Teutonis,  de  Guttonibus  y  de  fuccinoy 
^eleclro,  quod  in  horum  conterminorumquc  /Eftiorum  litonbus  legcbatur  ,  ut 
,rihalatiuspatcbit,  &  alia  haud  perinde  obfcure  tradiderunt :  quae  omma  vcriiTrma 
oeile,  noftrum  feculum  fatis  faperque  compcitum  habet.  QuapsoptCi  haud  injuria 
ctiamculpanduseft  Strabo,  qui  fepiflime  Pythcam  ug  avfyx  ^ivligxnv ,  ceu  virunt 
toendaciftmum  reprehendit  fuper  his  regionibus  leptcmtrionalibus ,  fupcrque  infula 
■Jhule,  quafica  nullafoict:  quum  ipie  Strabo,  in  quibusPythcam  errorisfive  men- 
aacii  arguit,  quam  fcedilhme  plerumque  corrigcndo  nugctur .  ur  latius  alibi  doce- 
°uur.  Lib.  i,  ait  PytheamtradidilTe,  fe  &  Briianniam  ScThulen  infulam  w*um* 
rlw  mepuxtafw  *«1  Ev^vnjg,       Ta^uv  eug  T«vai}©* ,  quidquid  Europ*  regionum 
tU  ad  oceanum ,  aGadihus  ad  Tanaim  ufque  peragrajje •  quacomnia  ementitum  cum 
coarguit;  fimulqtie  hancrationem  addit:  *qai  4'  ™v  6  noXvGt©*  avn<?ov  x,  av-n  t5to,w£$ 
l<hurri  avQpuTru,  t&)  vdvw  rsouvra  o\a^a\a  Trhura,  £  wpivra  yevotjo  .  'id  eft  :  Tolybius 
3  o  tdquoque  incredtbile  ait  ejje\  privatum  hominem ,  eumque  pauperem,  tantum  ftatii  mari  ter- 
raqueobiffe.  Pythea:  ftatum ,  itemutrum  privatimis,  an  vcro  publico  MaiTrlienfium 
imflutantum  iter  inftituerit, fatis Polybius  fciverit,nefcivcrttnc,  haud  equidem  dif- 
putavenm  .  at  Pytheam  tamen  aut  ipfum  plagam  hanc  fcptcmtrionalem  pera- 
gralle,  licet  ncc  Polybius,  neque  Strabo  ei  crediderint ,  aut  fane  ab  aliis  certis  ido- 
nersque  auclorrbus  habuifib ,  qu*  fcripto  prodidit,  noftri  faeculi  cxperientia  jam 
uudum  comprobavit.  Neque  vero  ,  fiquardam  illi  dc  Tanai,  dc  mari  fupcr  Thu- 
Ien ,  de  diftantia  inter  Galliam  6c  Britahniam,  &  alia  quafr  minus  vera  rerulit ;  ea  fldem 
°mnem  eiinreliquisderogaredcbcbant.  namaliaex  his,  quiaaPolybio  acStrabone, 
Utaliasin  notis  ad  hunc  au&orem  oftendam)  non  fatis  intelligebantur ,  falfr  fpe- 
^°Clem  habebant :  alia  vero  corrupta  a  librariis  efle poterant :  in  quibusdam  cognofcen- 
dlsnonminus  tunc  Pyrhcas,  quamnoftro  aevo  Paullus  Vcnetusin  Tatariaf,  alii  in 
al»arum  rcgronum  rebus  tradcndis ,  errarcpotuit  5quum  non  omnia  fuis  oculis  per- 
pexruerjfedmultaauribusaliorum  relatu  accepiflet .  An  non  cos,  qui  fuperiori  fa% 
culo  primi  Americam  ingrcfli  rerras  ejus  defcripfcrunt,  multa  <abulofa  nobis  tradi- 
^Ulc  Poftcrior  meliorquc  dctexit  cognitio  >  Patrum  etiam  noftrorum,  vel  avorum 
mcmorra  ,  non  omnia  tam  clare  exacleque  in  feptcmtrione  nofcebantur,  quam 
°sexplorata  habcmus.  Vcrum  multo  nosmajorem  de  Germanixfeptemtrionalisan- 
qurrategratiamdebemusPytheaE,refcrenti  haud  perindc  falfa5  quam  Straboni,qui 


tiou^tP  ^^*V  ^^^1^  r^  **os  T^  uit,la,v?  7ruvla7rxoiv  ayvugu  jJ^Tv  Wiv*iri     r  >zsO- 
^^PWTmt&TrXcvvrx-niv  rnimivniivovg^gra  tuQivapipfi ,  t*  \JLi%l/i.  rx  <?q- 
<^'<ty      •  J^WS-fltA^g-  hvW  o^^ufialoi  ixr&yXfavvru  eicrav^p^iTipu  t5  lC\$i®*'uq 
J*t     7*fyi  7mpufovKst<rtv         .  T<  cf['  i$i  isi^  y    nppiavic^  ,wt1t  afouv  ruv 


17*  PHILIPPICLVVERII 

ifcfjg,  «7*  Bkgdvovotf  x$  hty&v  ■>     01  ixhMitS  vmvo^orv ,  itr&XKovs  fU7a?v  ,  fj  I  a^ai 
PafcoAavovc,,  tjTtvagafaovg,  toov  AfiajroUoov ,  ov  pachov  htt&iv  .     '«  fttxtt  tx  vKictviS  t&^* 

K*Tt  TTU&TJVLV  TQ  fWK®* ',  1*1  71  CtOlKtJTBV  ,  V7H)  ^VXOVq,  '*)  U^flQ  OtlTtOtg,  f\  %  yfV&  CtvfyW^9 

aMc  dictlixQoui  fti7u£v  Tv\g  §a\a%f]g  3  r  icom  Tiofiavoov  i(fyv$ucv  .  Txtd  jj  td  ctvjo  aywV 
pct  Kj  7Kfii  tcZv  afacov  toov  iQijrng  &&oaoKTioov  Wiv '  XTi  y^o  Tcvg  Ba^dovug  t  xtz  rOV* 
jLKtTO?,  ney  ct-zsKug  Tovg  vnio  tS  Uovjis  oIkovvtso^  io-fMV '  0 '  owvo-qv  aTTix^^  $  ^T^ctvTtMi 
SraAarjyig  >  ovt  h  ovvct7r\%o-tv  ar  ctvry  .  Atcthr  dyvotavr  tdttoov  t&toov,  o't  t»  Ptn*t*°P' 
>yt/  tovi;  T7np&op&tiSg  [A.vJomiisvTig,  hoyx  fjjZioovTUj  •  d  UvQiccg  o  Maasa7\tooTt)g  Kani^ivff^Ti 
TDiavTwfi  TntpoDKiaviTi^^» ,  7r£c%vjfjt,aTi  x^pws  Tpjn^i  tx  xpjlvta  jaaQyuaTixct  i<P 
^ia  Hoc  cft :  Germanorum,  ut  dixi,  quifunt feftemtrionales,  juxta  litus  oceani porrigttntttr' 
nofcuntur  ab  Rheni  osliis  ufque  ad  K^ilbim :  inque  his  notifimi  Sigambri  ejr  Cimbri.  ft*L&  Ati' 
tem  trans  t^ilbimfunt  ad  oceanum,  nobis prorfus  funt  ignota .  nam  neque priorurn  qutmqutffi 
compertum  habemus  litus  iHud pr&ternavigajje  in  oricntem  versus,  ad  Cafiit  maris  ufittej^' 
ceis  :  neque  ultra^ilbim fita  Romaniadivcrunt :  nec  terreftri  quidem  itinere  quisquarvt 
peduftravit .  £u)d autem  fit  ultra  Germanos,  ejr  alios  his  conterminos,  five  ii  funt  Baft*r**9 
ut plerique putant,five  alii  interjecli,  five  lazyges,  five  Roxolani,five  alii  in ptiuflris aegt  J 
tes:  non  faciledixerim.  neque  an  tota  illa  in  ora  oceani  aliquafit  portio,  qu&vclobfiigu^ 
alia  de  causa  habitari  nequeat :  item ,  an  aliud  genus  mortaluim  ortentaltbus  Gerrnam$  v 


eccano  friinterjeflum.  Eadcm  ignoratio  es~t reliquorum  ad/eptemtriones  vergcntium.  l0 
enim  fcimus,  Baftarnt,  ejr  Sauromau ;  ejr  in  unherfum qui  fupra  Pontum  habitant , 
Jfatio  abfint  ab  ^itlantico  mari ,  aut  an  eo  ufque  pertingant.  x^dtque  ignoratione  hort0 


corum faclum  efl,  utiaudirentur,  qui  Riphaea  )uga  ac  Hypcrboreos  commentifunt :  tali^u£ 
ora  oceani  mendacia  traderct  Pytheas  UWafiilienfis^ prajcriptione  ufm  narrationis  reruw  c  ^ 
fiium,  ejr  mathematicarum.  Oadmirabilcm  aftrologum,  mathematicumquc  Py1!1^ 
[i  ex  fiderum  infpedione  cognofcere  potuit ,  efle  in  feptcmtrione  Guttoncs ,  cffcj c 
tones,  eiTc  infulam  immenfae  magnitudinis  Baltiam,  quod  nomen  ctiam  nunc  in*uP 
^iclo  fretomanet  5  efle  in  ea  infulaingentem  montem  Sevonem ,  elTe  immanem  . 
Codanum,  effe  Thulen  infulam,  elTe  &  alia,  qua?  fupra  cxplicavi.  Vcrum  &tis  ^e 
mm  harum  rcgionum  oftcndit  Strabo ,  dum  etiam  in  iis  quse  propiora ,  &  co&nll*u$.fl 
ait,  maximeque  erant,  haud  modice  errat.  Danubii  fontem  tradit  efle  prope  ^°'°UII1 
mum  :  Luppiam  amnem  in  eamdem  partcm  cum  Amifia  fluere :  Hermunc!ur^J.fl. 
partcm  trans  Albim  incolere  ;  Cimbros  vero  cis  Albim  :  a  Rheni  ofliis  ccnfpi^  ytotx 
niam:  Menapios  utrumqueoftia  ejus  amnis  accolere :  Sigambros  etiam  oceafl* /! 
tenere .  qua:  omnia  quam  fal fiflima  elTe,  fatis  abundcque  hadlcnus  patuit.  H#c  *c 
ac  talia  cum  judicioerant  legenda  5  ne  temere  errores  e;us  contra  nudam  lucid^ 
veritatemtueriadgrederemur.  Magnus in primis  aucTor,&  quem  ego 

principc0?~: 

mnium  geographoiiim  merito  judicandum  cenfeo,  unus  tamen  omnia  fcirc  h^u 
tuit :  dein  gravilTimi  fcriptoris  Polybii  magna  eum  ieduxit  au&oritas .  cujus  h^'c  ^ 
verba,  lib.  I II :  Ta  ^tu £v  Tavail©*  Xj  KeboGuv©* ,  itg  -rug  apjtlac,  clvyikcv  ,  ayv^  ^fi 
toogrxvvv  esiv,  kav pqTt fiiTXTavm  7nKv7t^ayfiovi\TigWopy\o-ooiA.iv'  rkg  ^*^^^^ 
TXToov,  fj  y^atyovTtog ,  ayvo&tv,  ^  ftuO^f  chaTtQivai  vofjtisiov.  idcft :  Qutdquid  ivter 
&  Narbonemad fepumtriones  vergit ,  haclenus  nobis  eft  ignotum  :  nifi  quid poUh^  c  ^ 
invefligatione  de  eo  traclu  dtdicerimus.  gui  de  hti  locis  aliter  loquuntur ,  aut firl"H 
imperitis,  ejrfabularum  concinnatoribm  funt  habendi.  Hac  ita  bona  fide  Polybiu*  °i 
quantum  deceptus  llt  Strabo,  (atis  fupra  patuit . 

Cap.  X  l  I . 

*De  ScANDINAVi^ fiveScKKvi&penwfuUincolis*  SveOK»5115^ 
Hellevionibus,  Scaniis,  Gutis,  LappionibUs; 

SCRITOFINNIS,  MARCHlOFINNlSj^Sl-. 
TONIBLlS,y/^  NORTMANNIS. 

TEutonibus  igitur  contermina  fuit  immenfa  illa  peninfula  S  c  A  N  V '  ^ 
V  I A,  five  S  c  A  NDI A .  quae  poftquamfatis  dare  fupra  explicata  c^?puriC 


GERMANI&   ANTIQ^  LIB.  III.  i73 

$  nuncquoque  cam  incolentes  dicantur. 

'    Au&or  nofter ,  in  lib.  de  Germania ,  pofl:  memoratos  in  citcriori  maris  Svevici 
ore  Rugios  ac  Lcmovios ;  Svionum  hinc,  inquit,  civitates ,  ipfo  in  octano ,  pr&ter  viros 
*rmaVte->  clapbus  valcnt.  &  mox :  EH  apud  illos  ejr  opibus  honos  :  eoque  unus  imperitat; 

jam  exceptionibus ,  non  precario  jure  parendt .  nec  arma ,  ut  apud  ceteros  Cermartosy 
Mpromifcuo  5  fed  c/aufa  fub  cuslode ,  ejr  quidem  fervo .  quia  fubitos  hostium  incurfun  pro- 
et  oceanus  .  otiofe  porrb  armatorum  manus  facile  lafciviunt .  enim  verb  neque^j  ncbiiem, 
uequc  ingenuum ,  nc  libertinum  quidcm  armis  pr&ponere ,  regia  utilitas  eH .  Trans  Svionas 
j  a  lu  mare  >  pigrum  ,  ac  prope  immotum :  quo  cingi  claudique  terramm  orbem  hinc  fides , 
qtioa  extremus  cadentis  jam  folis  vulgor  in  ortus  edurat ,  adeb  clarus ,  uti  Jidera  hebetet. 
jonum  infuper  fe  mergentis  audtri -^formasque  decrum  ,  ejr  radios  capitis  afpici,  perfva- 
J10  *djicit :.  &  poftea  .*  Svionibus  Sitonum  gentes  continuantur .  cetera  fimiles ,  uno  diffc- 
r*jn* ,  qubd  fcmina  dominatur .  in  tanium  ,  mn  modb  a  hbertate ,  fed  etiam  a  fervitutc 
tgtnerant .  Htc  S  v  e  v  1  &  fnis.  Totam  igitur  peninfulam  Scanoinaviam  duo 
vevorum genera incoluerunt,  Sviones  &  S  i  t  o  n  e  s .  Tcrminus  inter  cos fta- 
^cndus  cft  Scvo  mons,  a  Codani  finus  faucibus,  qua  opidum  Norvagiac  cft  Opflo ,  five 
^SPM  lacum  ufque  Album :  ita,  uti  Tiprvagia  cum  Finnomarchia,  ac  Scricfinnia  Sito- 
«ubus  tribuatur;  Lappia  autcm,  Biarmia,  Bointa  cccidentalis ,  Svedia,  Gutia ,  cum  Danici 
regm  partibus  Bleking^  Skaane,  Halland,  Svionibus .  Hos  Eginhardusin  vita  Caroli  Ma- 
°gni,&  Helmoldus  in  chronico  Slavoium,item  Mag.  Adamus  Brcmenfis  adpellant  S  v  E- 
o  N  e  s.  Verba  Eginhardi  Iiac  funt :  Sinus  quidam  ab  oceano  oricntem  versus  porrigitur, 
Mgitudinis quidem incomperu,  latitudinisverb,  qua  nufquam  c  millia  pafjuum  excedat\ 
quttm  in  multis  locis  contraclior  invcniatur .  hunc  mulu  circumfident  nationes .  Danift- 
quidem,  ejrSvcones,quos  Nortmannos  vocamus ,  <jr feptemtrionale litus ,  &  omnes  in  eo 
tnfulas  tencnt .  at litus  auflrale  Sc/avi,  ejr  AiHi,& alUdiverft  incolunt  nationes.  Falfum 
cit,  Sveoncs adpellatos  fuiffe  Nortmanncs .  mcndum  his  vcibis  ineft .  quod c^o  unica 
particula  et  ab  inconvcnicnte  loco  in  gcrmanam  fedem  transpofita,  Gcpurgo':  Dans 
fiqtiidcm,  &  Sveones  3& quos^rtmannosvocamusjeptemtrionalelitus,  ejr  omnesin  eoin- 
futas  tcnent .  at litus  auflrale  Sclavi .  HeImoldus,qui  cccc  circiterannispoft  E<;inhar- 
3odumfcripfit,in  illiusverbis,  in chrcnicon  fuum  tranfcriptis ,  particulam  et  nequcantc 
vocem  feptemtrionale ,  neque  ante  quos  habet.  At  Iornandi,  fub  initium  libri  de  rebus 
Cothicis,eadem  gens  dicitur  Svethans,& alio  vocabulo,  S  v  e  t  h  I D I .  quae  equi. 
dem  duo  vocabula  ille  falso ,  ut  fuperiori  capitc  notatum ,  pro  duabus  diverfis  difcretis- 
que  inrer  fc  nationibus  acccpit.  Hcdie  regnum  ipfis  incolis,  contcrminisque  gentibus 
^anis, ac  Nortmannis  vulgo vocatur, S v E R I G E 5 quafi Svenrige^  five  S v E E n- 
R I  g  e  ,  id  eft,  Sveormm  regnum ;  ipfa  ver6  gcns  the  Svenske,'  vocabulo  ad- 
Kaivo,itidemderivatoa5w»,five,Sw».  quod antiquiitimum  gentis  nomenvetu- 
Itiores Germani erTerebant  Sve  on  :undeLatinum  Sve  ones Eginhaido5 &  Svi- 
° N e s Tacito.  Germani meridionalcs dixere  Syethan:  unde  Iornandi  funt  Sve* 
Ifrthans^  Gallorumdialecto,  qui  omnia  pluraliaformabant  in  s :  &  hcdicq5  omnibus  Ger- 
^aniscisCoda^umfinumdicunuir^^^jO  inconfinc  i  mtuato .  Latine  dicli 
^ifTe  yidentur  SvETHi,&SvEDij  qucmadmodum  the  Gothon,  Golhi;  Frankon, 
Franci .  Icrnandcs  ultimam  fyllabam  gcminavit,  Svethidi . 

Ccterum  plurcs  fuilTe  Svionum  in  una  gente  nationcs,  difcrte  teftatur  auclor  no- 
«er  his  verbis:  Svionumhhc  civitatesipfoin  oceano.  Et  /Ethicus ,  Svcvorum  omnium, 
Piplurimam  GcrmanU  partem  tenebant , genteis  tradit  in  univerfum  liv,  ex  quibus 
P^nma:  in  Scandinavia  numerandae fum,  fub  Svionum  Sitonumque  ncminibus.  Ita- 
S^e  complura  ctiam  naticnum  nomina  in  ca  Scandinavia?  Parte,in  qua  Tacituscollo- 
«  Syionas,  apud  alios  veteres  audorcs  reperio  .  Ac  primuum  apud  Plinium  funt 
Jo^Elleviones,  five,  utalia  habcnt  exemplaria  ,  Hilleviones,  lib.  iv, 
P-  x  1 1 1 .  sez  o  mcns  ibi  immenfus,  nec  Riphais  jugis  minor ,  immanem  ad Cimbrorum  uf 
l^J^nwtoriumefficit  fnum9  qui  Codanus  vocatur,  refcrtus  i*fulis%  quarum  clarifi- 
hvionndmaVta  e^  9  incomPert*  ^gttitudinis ;  portionem  tantum  e)usy  quod fit  notum  HeU 
norop  ^  ^em  1D  MMkM*Pag?s  >qtMalterumorbemterrarumeamadpellat.  Necefi  mi* 
pwtone  Hnmngta.  Proximam  iianc  fuiffe  Scandinavia?  partem ,  quam  Hclleviones 

P  j  inco- 


w  PHILIPPICLVVERII 

incoluerunt,  in  aperto  efl,  quia  hanc  primam  cmnium  Rcmani  cognofcere  potuerunt. 
Vocabulum  eorum  Hadrianus  lunius,  in  hiftoria  Batavica,  corrigendum  cenfuu  c% 
Tacito  in  Svionum  nomcn .  a  qua  ientcntia*  parum  cgomct  qucndam  abfui .  veruffl 
quum  fubiret  animum,  efle  Ptolemaco  in  Scandiarum  maxima  naiionem ,  cui  vocabu- 
lum  Aivuvoi  5  hos  cosdem  non  dubitavi  cfle  Plinii  HiUevtones ,  capitc  diminutos  •  quo- 
rum  iniegrum  nomcn  crat  tfawam,  Hillevon  I ;  qucmadmodum  Teutoni ,  **** 
toni,  Turoni.  Apud  Melam,  lib.  1 1 1 ,  cap.  1 1 1 ,  poft  defcripticnem  Ccdani  finus,  n* 
leguntur :  In  eo ftmt  Cimbri,  ejr  T eutoni :  ultra ,  uhimi  CermanU ,  Hermiones .  Hoc  eiiani 
vocabulum  cmendandum  putoin  Helleviones.  hi  quidpeultimi  tunccmnium  Gcinia- ■ 
norum  llomanis  nolcebantur ;  ur  patctcPlinio.  Hcrmiones  autem  pioximicrantL>  * 
nubio,  &  Romanorum  provinciis  Rhetix  ac  Noiico  ;  ut  infra  oflendetur.  Ptolmai  vet 
ba  de Scandiarum maxima  hxc  fiint :  TLaXznm  3  $  ixavieta  •  x&i  kotiX6^ 
av^ju  fjfyj  IvnKa,  Xaieivcr  t»  J1'  ava\oX^rCa,  Qavuvai,  Xj  Qiftatovi  *  tu  3  piw  J6VJ^'t 

AavKtun?  .  iu  Q  f*i<xt  Aivmot .  id  clt :  Eadim  vocatur  ejr  proprie  Scandia.  ejus  occw 
tales parteis  incolunt  Chadini  5  orientaleis  Favona ,  ac  Firaf ;  mertdiott&Ieis  Gut<s  ,  -^4^ 
ciones :  medias  Levoni.  AavKiuvac,  an  re&e  corrcxerim  fupra  in  Ke8av«i-tfe;,haud  ^  ^jL 
firmavciim.  Hillevoni  ccrte  e  Mcla,  ac  Plinio,  non  in  medio  fuere  Scandinavia:,  lea 
initio ,  ipfoquc  veflibulo ,  proximi  Teutonis .  idcoquc  hos  interprctor  cos ,  qui 
Danorum  rcgi  fubjc&am  colunt  regioncm  Halland :  quae  forre  olim  aliis  dialecns  n^ 
Helland,  &  Hilland .  unde  caput  etiam  rcgiones  vocaiur  Halmlted^  Heln<pd^\ 
Hellenfled.  Quibusdam  regio  dicitur,fcribiturquc  Haliind.  quod  vccabulumnonj1 
per  formatum ,  fed  ab  antiquo  ufu  in  hanc  ufquc diem  durare  animadvcrto  .naflj  . 
nandi  etiam  inter  alias  Scanzix- nationes,  refertur  vocabulum  Hallin.  Ceterurri  n11/.^ 
regionis,vei  nationis  nomen  quum  acciperent  Romani;  contermincs  quoqnc, 
univerfum  cum  Hillcvionibus  id  pagos  incolcntibus ,  fub  idem  vocabulum  pd'tin  ^ 
putarunt.  Alii  tamen  proximorum  versus  auftrum  Sc  aniorum,  five  S  c  a  N  p 1 
ru  m  ,  tamvaflamretulcrunt  genrem ,  uti  univerfam  peninfiilam  indc  Rornaru 
nominaverint . 

Supra  Scandios  tandcm  &  Helleviones ,  incolucre  G  u  t  je  fivc  G  u  T I :  ^j.ufi 
icgioetiam  nuncvocatur  vulgo  Gudtand,  Culland  f&GylIand  :  &  gens  ipfa  the  nt  * 
Hoc  puto  nomcn  occaflonem  Ablabio,  Dcxippo,  ac  lornandi  prabuifle,  lU1^Cijfl- 
rum  fuorum  originem  jam  indc  anteHerculea  Trojanique  belli  tempora  e  ScanZ13 
fula  dcduccrent.  naminhac  etiampraeter  fallcs  Herulos ,  atque  Sugos ,  cnurneraf  ^ 
nandes  r^/^,  Gautigoth,  Cslrogothas :  quorum  hi  nulli  alii  fuere,  quam  qui 111 
denique  hoc  vocabulo  a  Wefogothis  difcernebantur ;  ut  liipra  notatum.  Hcdic ^l110.^ 
regionem  Gudland  Latinc  (7^mw adpellant ;  a  Goihis  pctius ,  quam  Gutisy^^ cQ# 
rede dicerctur  G11TIA.  Sed  GuU  difcrte  Ptolema:o  fcribuntur  t^tk/.  apudj10^ 
pium  verd,  quum  eflcnt  Txtbi  ,  vocabulum  id  librariorum  incuria  corruptum  clt<  , 
baejusha;cfunr,rer.Gothicar.  lib.  11  :Ovtu  $j  OxXItui  @ix<nt  -  aviQv&  ^cfi 
Qgumv  ol  y  kv\oi  kar  '  vrotp  ov<;    E*£jrfA#v  tvti  oi  i7rv\?\v\aj  iS^vouvjo.  Emcnda  voccs  n^  u 
fasoi  y  av-nt  in  oi  rujoi .  &  crit  didorum  verborum  ha'c  (cntentia :  Hoc  qu*^  ve*i 
Thuliu  vitam  degunt .  quorum gens  una  numerofiftma  funt  Guti .  apud  quos  tU/M  l^ 
advend  habitabant.  Ncmpe  ut  dudum  didum,  Scandiam  ille  adpellavit  Thulcn  • 
Gothos,quibus  contermini  fuerunt  ad  Viflulse  oflia  Heruli ,  vccavit  Gutcs ,  qul  ^  * 
diaeetiamnunc  funt  incolae.  Verum  enimvero  non  pertinaciter  cgo  contenderin1 
rot  poriuscfle  fcribendum ,  quam  Tav\o\ :  nam  hoc  etiam  haud  parum  perfva^1 
illa  Iornandis  Gautigoth .  ^ 

F 1  r  je  s  1  Ptolemsi  videntur efle  ii ,  qui  rcgionem  hcdie  incolrnt,  vulgari  VO 
bulum  Fiering .  De  ChadinU, atque  Favonibus  nihil  liquet .  p  \fi 

In tabula itineraria ha?c  leguntui verba ;Lupiones  Sarmat^.  ^Ey^ 
Sarmat  Bastarni.  Exhis  Baflarnos  a  Pcnto  quondam  ufquc  ad  yJ 
fontcm  coluifle,  hisqueconterminos  fuifle^r»^,ad  Vinedicum  fwum,&^y^\ 
ro  Finnos ;  infra  docebo.  unde  adparer,  Lupiones  iflos  nullcs  alios  c^c^l]^fjf* 
■  hodieque  Finnis  contermini  Ruflis  dicuntur  Loppi ;  Svedis ,  Danis  ,  ac  NorvagilS  ^ 
fer  5  ceteris  Germanis  Lappen.  Hos  quoq;  fub  Sveonum  nominc  fuiffe  computatp^^ 


CERMAMIX   ANTIQ^  LIB.  IIi;  t7$ 

perfpicitur,  quod  aucTor  nofter  tram  Svionas  ait  effe  aliud  mare  ypigrum  9&  prope 
iwnotum:  quod  Svionas  nulla  rcgione  attingere  potuit ,  nifi  qna  Luppionum  magna 
gens  li;ori  ejus  prsetexebatur .  Auttor  tamcn  tabulae  inter  Sarmatas  eos  computat ,  una 
Cu*n  proximis  Fenedts:dc  quibus  ipfeTacitusineodemlibrodeGermania  5  Peucino- 
inquit ,  Venedorumque ,  ejr  Fennorum  nationes  Germanis  an  Sarmatis  afcribam ,  du* 
ti0 .  Cujuscumque  olim  gencris  fuerint  Luppiones ,  hodie  certe  mixtum  eorunt 
genuseft  e  Sarmatis  id  cft  Slavis ,  atque  Germanis :  plurimaque  jam  ex  pancfunt  Slavi 
v  t  nunc ,  fic  olim ,  non  tam  in  gcnte  ac  nomine ,  quam  imperio  Svionum  eos  fuifie 
cenfeo .  Idem  vero  de  Scandiis  quoque ,  &  Ht/levonibtts ,  ac  Gtttis  ccnfuerim . 
0      Gens  hodie ,  Lappis  ab  occafu contermina ,  Sveonum  rcgi  paret ,  vulgari  vocabulo 
w  Skrikfinner.  cujus  &  ipfius  haud  novum ,  lcd  fatis  vctuftum  apud  tetum  fcriptores 
ueprehendocflc  vocabulum.  Mag.  Adamus  Brcmenfis :  In  confinio  Sveonum,  vel  Nord- 
Mannorum,  contra  boream  babitant  Scritefinni  .  Eode  fitu  memorantur  &  Saxoni  Gram- 
jnaticoin  prafatione  operis.  Scd  &  muhis  facculisantc  Saxonem  Iornandes  in  Gothicis 
«jUs,nulloalio  tradlureferre  eos  videtur,  his  veibis  de  Scanzia  infula  loqucns :  AlU  verh 
wigentes  Scretofenna  :  qui  fiumentorum  non  quaritant  vtclttm  5  fed  carntbtu  ferarum  at* 
<}ue  avium  vivunt.  ubi  tanta  pdudibmfoetura ponitur ,  ut  &  angmentum pr*Bent  generi, 
&  fatietatem  ac  copiamgentt .  Lacus  hodie  eft,  partim  in  Luppionum,  partim  in  Scrito- 
unnorum  finibus,  cognomento  Albm ,  variopifcium  fimul  aviumquc  gcnerc  maxime 
2ofcatcns.  qucm  Iornandcm  falfo  paludium  nomincinnuilTe,  hauddubito  .  Hosigitut 
quoquc  Scritofinnos  jamolimfub SvionumfuilTc impcriomdecolligo,qu6d 
ad  occanum  fiti  funt  pigrum  ejr prope  immotum  5  quem  fupra  Svionas  recenfet  Taci* 
tus .  Paullus  Diaconus  in  Langobardicis  Scritofinnos ,  ut  mox  oftendam ,  in  tota  Fin* 
flomarchia  perpcram  collocavit  5  errore,  hauddubic  ,  co  inducTus ,  quod'hcicqnoque 
frnnorum  gcnteis  habitare  acceperat .  Nomen  illorum  a  Procopio ,  lib.  1 1  dc  rcbus 
Gothicis,  citatur  Zxe/#pw*5  Vocabulo  dcpravato,  pro  XitytSitpwm  9  Scrithtfinni* 
nametiamnunctotumhocgcnusadpellatur  Finnen  StFennen.  Ncqueenim  eorum 
placet  intempeftiva  KPiaig ,  qui  nuper  in  Diacono  juxta  atque  Iornande  legendum  do- 
cuerunt  Scritobini^  tamquamavoce  bein,  qusepedem  fivecrusfignificat ,  eorum  de- 
}odu£tum  fit  nomen;  quia  Diaconus  tradit  a  falicndo  Germanica  lingva  id  formatum . 
Ex  Fcnnorum,  five  Finnorum  eos  fuifle  nomine  pariter  ac  gencrc,  fi  non  tot  au&orum, 
F  vel  <*>  fciibentium,  unanimis  perfvadere  potuit  confenfus  5  id  faltcm  movilTer ,  quod 
hodieque  Danis,  Norvagiis,ac  Sveonibus,  fibique  ipfis adpellantur  Skrikfinmt ,  vd, 
ut  illorum  fert  orthcgraphia  ,  Skrikfinder  5  quemadmodum  omnes  reliqui  Finni^ 
Finner,  fivc  Finder .  Sic  in  previlcgio  Hludcwici  imperatoris ,  archiecclefia?  Hamma* 
ourgienfi  conceflb,  funt  Scredevindon,  &indiplomate  quodam  Friderici  imperato- 
*is  Scredevindones  5  itcm  in  confirmationc  Anfgarii,  archiepifcopi  Hammaburgienfis, 
Perpapam  Gregorium  iv  fafta,  Scridevindan  :  item  in  literis  papa;  Innocentii  11 , 
ad  Adalberonem ,  archiepifcopum  Hammaburgienfem  ,  ipla  regio  Scridivindia .  in 
4-oquibnsomnibuslitera  v  eft  confona,  duritcr  fbnans  ut  fy  vulgari  etiamnunc  Germa- 
norum  more .  Cetcrum  mores  Scritofinnorum  defcribit  Procopius  fere  eosdem ,  quos 
Tacitus  Finnorum.  in  his  igitur eos  refercmus .  Atque  hsec  dc  Svionibus,  gentibusque 
eotum  regno  fubjecTis,  dida  fufficiant. 

S 1  t  o  N  u  m  hinc  regnum ,  a  lx-vo  Sevonis  laterc ,  tertia  parte  Svconum  regno 
anguftius,  quasgenteisolim  Taciti3cvocomprehenderit,haudfaciledifpexerim.  fuifle 
lauicn  plureis  numero,  liquidoex  his  ejus  verbis  patet :  Svionibus  Sitonum  gentes  con- 
,s^uantur . 

£  1 N  no  s  ia  Finnomarchia,  qnam  Norvagici  regni  etiam  nuncpartem  vulgo 
^pellant  Findmarck ,  jam  inde  antiquis  coluiiTc  tcmporibus,  patet  ex  Paullo  Diacono, 
^oCluipcrperameos,utantedixi,adpellat  Scritofinnorum  nomine.  Verba  ejus,inLan- 
gobardicis ,  lib.  i ,  cap.  iv,  haec  funt :  In extremis ,  Circium  versus ,  GermanUfinibus% 
*Pf°  °ceani  litore ,  antrum fub  eminenti  rupe  con/picitur.  &  poftea ,  cap.  v  :  Huic  lcco 
nln°^nnt  (fic  entm&m*ttA  nominatur)  vicinifunt;  quietiamasJatis  tempore  nivibtu 
ttu  Car€m  *n€C  a^s>  uttou  feru  *Pfis  rAti0ne  non  dijpares,  quam  crudis  agreliium  animan- 
m  Camibw  vefcumur :  de  quorum  etiam  hirtts  pelltbm  ftbi  indumenta  coaptant .  Hi 

•      P+  afali. 


*7«  PHILIFPI   CLV  VERII 

•a faliendo^uxta Urtgvam  barbaram,  etymologiam  ducunt.  faltibm  enim utentes] artt  qM- 
dam  ligno  incurvo ,  ad  arcm  fimilitudinem ,  feras  ajfecjuuntur .  i^fpud  hos  efl  animal, 
non fatis  abfimile  cervo :  de  cujm ego  corio ,  ut  fuerat ptLis  hifiidum,  vclicm,  in  rnodumt»' 
nic<e,genu  temu  aptatam  confpexuficut  jam  fati ,  ut  relatum  ett,  Scritcfinni  utuntur.  itcrfl 
cap.  vi :  l^ec  fatis  proculabhoc  ,de  quoprdmifimm  Jitore ,  contra  occidentalemp^U^ 
qua  ftne  fine  oceanum  pelagu* patet ,  prcfundifiima  aquarum  illa  vorago  cft ,  quam  ufitd* 
nomine  maris  umbilicum  vocamm .  Gcntcmcc]uideni,quamhcici3iaconusde(aibit, 
cfle  rc  vcra Scritofinnos,nemo  inficjari  poteft.  at  rcgioncm  tamcn,quam  depingit,n°n 
efle  cam,  quam  Iornandes ,  &  Saxo  Scritofinnis  tribuunr,  quamque  etiamnunctar 
colcrc  propc  Lappiones  fcimus  5  fcd  eam,  qua-  nunc  vocattir  Pinnorum  marchia ,  vu)g° 
Findmarck ,  ncmini  dubitare  Jicct.  quidpe  &  ad  Circium  versus  in  ipfo  oceani  Hto» 
ponit ,  &  voragincm  maris  ad  eam  defcribit ,  quam  nunc  ad  confinia  Norvagi* ,  Rnn0* 
marchiaquecflc  vulgari  vocabulo  CMaelfiroom,  vcl,  utalii  vocant  tJMuskcfroom  inttf 
infulas  Lojfm  &  Weroe ,  ncmo  harum  rcgionum  peritus  ignorat .  Caufahujuserra* 
ris,  gcntiumquc  ac  rcgionum  confulio  indc  Diacono  nata  cft,  quod  audiverat ,  eflc 
nos  fupcr  Norvagios ,  effe  item  fupcr  hos  ,Scritofinnos :  quos  tamcn  illc  utrosque,flJ* 
moria-  vitio,  vel  quia  non  latis  rem  perccpcrat,  mirifice  confudit,  &  utramque  s,^tcta 
fub  uno  Scritofinnorum  vocabulo  in  unamFinnorummarchiamcompcgit.  VJJJJ» 
vcro hi  Marchiofinni  ( neque  cnim  aliud corum nomcn reperio )  Taciti jarn 
a:vo  has  rcgioncs  incoluerint,  an  pofterius  cx  Finningia  huc  una  cum  Saitonntf 
transgrcfll  fucrint,  inccrtum  habco .  Sub  Sitonum  cos  fuiflc  impcrio ,  fatis  difate  cxeo 
Jiqucr,  quod  unos  SitonasTacitus  juxta  Svionas  nominat . 

Ccterum  ipfa  Sit  onum  gens  nulla  alia  fuit,  quam  qui  Eginhardo,  &  w 
poftcrioris  fa?culi  fcriptoribus  dicuntur  Nortmanni;  nunc  vero  fibi  ipuS>  .. 
conterminisgentibus,vulg6  Njrmender ,  Norba^ger ,  ck  ^orske,  Latine-  Norv^pr 
ac  Norvegii-  &  regio  eorum  vulgo  Norrige ,  contracleque  Norge,  id  eft,  mm<i^ 
mrum  regnum,  quam  vulgo  dicimus  Norvagiam.  Nomcn  cos  accepifle  *  rcg10 
nmndi,quam  Septemtrionem  Latine,  Nord,  Ncrth,  &  Noord  Germanice  v'Ocan1^ 
quia  in  feptemtrionc  liti  funt,  dubium  eflenon  potcft.  nam         ctiam  ^  j.jO 
idem  quod  Latinis  incolere ,  feu  inhabitare.  Apud  Plinium  regionemdici  ^E ^ 
gon,  fupra  di&um  eft.  Apud  /£thicurn,mirum  cofmographum  eadcni  terra  , 
pellatur  Noricum-  in  his  verbis :  Oceani  occidcntalis  famoft  infuUfunt  >0rc^€i'  Z\t 
cum,lio7icum,Ingeonici.  Vbi  equidem  fatis  impcriie  lllyrici  vocabuluniadm1^ 
quum  id  alias  ad  Danubium  Norico  proximumefleaudiviflct .  Pcr  Noricu*»' A 
vagiameumintelligerc,patctex  Orcadum  mcntionc,  &  tnteonum,  quorum  ^ 
omnemlcptenKrionalcmGcrmaniamquondanrcKcupafll^infradoccbo.  tiuS 
Atque  hax  funt  duo  illa  vetuftiflima fimul  vaftiflimaquc,  SaMblnn^  a 
Europa?  regna  Sveonum,  atque  Sitonum:  qtia:  ad  ci3 nc  jam 30110  'n- 
quo  in  Romanorum  pervencrint notitiam ,  pcrpetuo  ecdem  tcnorc  duraverunt.  q  ^ 
to  vero  tcmporum  fpatio,ante  Romanorum notitiam,  in tanta corpoia , tan?  j$# 
firmitudinemcoa!uerint,incertumeft.  Heicigiturimmenfa:illius  SveVI^11  ' 

Cap.  xlii. 

De  oricntali  Germam<&  Utere ,  cic  termiuo» 

HA^enus  Germanix  genteis ,  ad  Viftulam  ufque  amnem ,  ac  Ia:vum  ^ 
dam  fiveSvevicimarislitus,expofuitauaornofteromncis .  De  iis ,  fx *  ^ 
Viftulam,  &  mdexterodifti  maris  litore  pofthinc  mcmorat,  antequam*^^ 
<le  latcre  hoc  Germanix  orientali ,  terminoquc  ejus ,  varie  ab  antiquis  (criptoriou 
Jftituto,  dicendum  eft .  .  ^fl, 

Tcrminum  inter  Germaniam  Sarmatiamquc, five,  utituncvocarunt,Scyt  ^ 
vetuftiflimi  geographorum  Viftulam  amnem  ftatucrunt ,  &  finum  Codanum-  « 
ha:c  Plinii, lib.  iV>  cap.  xiii  ,  poft  defcriptionemScandinavia: :  ^  mi*#  e  ejis, 
nione  Bnningia .  gmdam  hachabisari  .adVtsiulam  ufque fluvium ,  a  SarrnaM  r  rf, 


GER;MANI£   A  N  T  I       L  I  B>  III.  i?7 

itemiftaSolini,cap.  xxiii  :tJMens  Sevo ,  ipfeingens ,  necRi* 
phtts  minor  collibm,  initium  GermanU facit.  hunc  Ingevones  tenent  •  a  qutbm primis,  poH 
Scythas ynomen  Germanicum  confurgit .  HaudobfcureuterqueFinningiam,  quaenunc 
Vulgo  dicitur  Finland ,  a  Germanorum  nominc  ac  genere  excludit .  Hinc  etiam  Pto- 
tormis  Finnosextra  Germaniae  limitcis  in  Sarmatia  memorat,  quamquam  alicniflimo 
HtU.  SedidemaudordifertiiTimisverbisGermaniam  Viftulaterminat.  rlw  3  ava-n- 
^kIw  zshdjgjiv  ogt£fi  j/  *m  Tys  etj>*ifiiviie;  sm$po(pvc  vr€$$  TavmpK&fava  Y.apfJbalttcaofiri 
T?*7^*  *j  V  &  TUt  fyl  i7r*  7^  sf^fifAivlut  mCpaXlaj  tS  Ovir&it  7xro1&fj<,%'  Kj  in  avroq  0 
'sroteftog ,  lug  %Xaosv\(;'.  hoc  eft :  Latm  orientale  terminat  diftantia ,  a  dtfta  converfio- 

1onc>ufque  ad  imminenteis  Sarmatix  momcis : prdtereaque  diflamia poft  monteis  ad dtclum 
VittuU  fontem  :  atque  hinc flumen  ipfum ,  ad  rnare  ufque .  Et  in  dcfcriptione  Sarmatiae, 
^C  eodem  termino  :  Hc  bt  Ev^u7r^  Zayf&aHia  TSFi^ooil^-m  awv  <f\vo-fioov  tu  ti  Owf^Aid 
^Suoj,  ^  t>j  fteS^  £  KtQaXns  avTX  ^  roov  '2.avj>fia<lix.m  bgwv  yqaficiy  ,  avmg  toIq 
^ioiv.  id  eft  :  Sarmatia  Europ<ea  termwatur  ab  occidcnte  Vifiulaflumine ,  &  hnea  inter 
f0»teme)m  &  Sarmaticos  momets  ducla-,  tumipfismontibm .  Sic  &  Iornandes  fub  ini* 
tium  de  rebus  Gothicis :  Scanzia  a  frontepoflta  efi  VifiuUfiuvii ,  qui,  Sarmaticis  monti* 
*tu  ortm,in  conficclu  ScanzU  fptemtrionalioceano  trifulcm  illabitur  ^Germaniam  Scy- 
thiamque  difterminans .  Et  M.  Vipfanius  Agrippa  ,  quem  Plinius  citat  lib.  iv, 
CaP-  xii,  his  verbis  :  ^grippa  totnm  eum  traclum ,  ab  Ifiro  ad  oceanum ,  bis  ad  decies 

2°centum  milliapaffuum  in  longitudinem ,  aliquantum  minus  quadringentis  in  iatitudinemt 
*d  flttmen  Vifiulam  a  dcfertis  SarmatU  prodidtt .  Hcic  etiam  dilcrtiflime  Viftula  pro 
termino  Sarmatiam  Gcrmaniamque  intcr  ftatuitur  :  nam  dcSarmatix  gentibus  proxi- 
Plinius  cgit.  Hinc  ctiaminfine  cap.  xm,  niinis  cxiguam  Ocrmaiiifit  latitudi- 
ncm,  imer  ortum  &  occafum  idcm  tribuit  Agiippa,  cclxviii  millia  pafllium.  qua* 
in  re  mox  quoquc  rcpichenditur  a  Plinio .  Rhatu,  inquit  hic ,  prope  unim  majore  latitu- 
dine ,  fane  circa  exceflum  e)m  fubafi*.  nam  Germania  multis poftea  annis ,  nec  tota ,  per- 
cognita  cfi .  Eft  autcm  Rhaetiarum  juxta  Danubii  ripam ,  a  Rheno  ad/£ni  conflucn- 
tcm,  tanta  latitudo ,  quantam  univerfx  tribuit  Agrippa  Germaniac .  Sed  nec  Mela  Ger- 
manicum  nomen  ultra  Viftulam  profcrt.  fic  enimaitlib.  11 1 ,  cap.  11 1  ,  poft  de- 

3o  fcriptionem  Rheni  amnis :  Germania  hinc  ripis  e)m  ufque  ad  Alpes ,  a  meridie  ipfis  Alpu 
bmy  ab  oriente  Sarmaticarum  confiniogemium^  qua  feptemtrionem  f])ec~lat%  oceani  Ittore  ob- 
dutla  eff.  cap.  vero  iv  :  Sarmatia  intm  ,  quam  ad  mare ,  !atior,ab  iis,  qutfequuntur, 
Vifula  amne  difcreta  ;  qua  rctro  abit^  ufque  ad  Islrum flumen  fc  immittit . 

At  poft  Agrippae  ac  Mcl*  a:tatem ,  quum  ha:c  feptcmtrionis  pars  meiius  jam  aper- 
tiiisque  Romanis  nofcerctur,  populosquc  ad  Vcnedicum  finumincolere  Germanid 
generis ,  qui  Venedos  Sarmatas  expulcrant ,  compertum  cflet  j  Germanici  nominis  ter- 
ttiinum  etiam  ultra  amnem  Viftulam  protulerunr  fcriptorcs .  Hinc  nofter  in  principio 
niox  libri  de  Germania" ,  Germanos  a  Sarmatis  Dactsque ,  mutuo  metu ,  aut  montibm  fepa- 
r*ri  tradit :  nullo  neque  Viftula ,  neque  alioamne  nominato.  recenfetque ,  in  fine  li- 

^bri ,  Germaniac  gentcis ,  quae  trans  linum  Codanum  Viftulamque  &  Dacorum  monteis 
^ncoluemnt ,  Fennos ,  ^£tlios ,  atque  Peucinos ,  five  Bafiawas .  Ejusdem  opinionis 
frtiiTe  &  Plinium ,  cum  ex  ipfius ,  tum  ex  epitomatoris  ejus  Solini  monimentis  clici  po- 
teft  .  Plinius  lib.  1  v ,  cap.  xi  1  .*  Superiora  autem  inter  Danubium  ejr  Hercynium  faltum, 
"fytie  ad  Pannonicahiberna  Carnunti  fiermanorumque  ibiconfinium  ,campos  cjr  plana  Ia~ 
tyges  Sarmata ,  montes  vero  &  faltm,pulfi ab  his  Daci,  ad  Pathiffum  amnem  a  Maro^five 
15  buria  efi ,  a  Svevis ,  regnoque  Vanniano  dirimens  eos  s  averfa  Bafiern*  tenent ,  aliique 
tnde  Germani .  Baftarnas ,  ab  his  locis  ad  oftia  ufquc  Danubii  &  Ponticum  mare  quon- 
dampertinentcis ,  fuifie  Germanos ,  non  modo  e  diftis  Tacito ,  ac  Plinfo  5  fed  ex  Livio 
quoquc,  ac  Strabone,  fuo  loco  comprobabitur .  Qui  igitur  illi  alii  fupra  Eaftarnas 

^^crmani ,  nifi  quos  ^Hios ,  inter  Baftarnas  Fennosque ,  apud  Viftula:  ripam ,  adpellat 
tacitus  >  idem  intellexifte  ex  Plinio  videmr  cpitomator  ejus  Solinus.  fic  enim 
CaP-  xxi  1 1  t  de  Germaniae  terminis  tradit :  Extenditur  inttr  Hercynium  faltum ,  ejr  ru- 
Pjs  s*rmatarum  :  ubi  incipit ,  Danubio  ,  ubi  dtfinit ,  Rheno ptrfundttur  .  De  internis  e)us 
%Ju  ^fois,  Guttalus,  Vislula  ,amnes altifitmipracipitantur  m  ocennum.  Qu«e  tamen 
l^ultiplici  fcatent  mendo :  quo  ante  purganda ,  quam  de  iis ,  qua:  ad  rem  noftram 

ipedant, 


*7*  PHILIPPICLVVERII 

fpecTant,  agatur .  Quatuor  Germanise  latcra  voluiiTc  heic  Solinum  indicare ,  facile  qui- 
yis  perfpcxerit.  qux  igitur  ifthax:  cft  inepta  quatuor  latcrum  oftenfio  ?  Rc&e,  jnquics, 
in  Danubio  atque  Rheno;  recte  irem  in  Sarmatarum  rupibus .  At  quid  hcic  Hcrcy- 
nius  laltus  ?  aut  quomodo  pro  termino  Germania?,  quum  omncm  fere  ,ut  infra  often- 
dam ,  Germaniam  occupavcrit ,  vel ,  fi  iftud  pofterioribustemporibus  neges,  Bojoh*> 
mum  ,  longe  etiam  ab  occiduoexortivoque  Germaniae  finibus  remotum  ,cinxerit?  An 
non  Piinii  epitomator  Soliniis  >  Etiam  .  Habuit  ergo  ex  Plinio,  quae  iupra  retuli  j  tnttt 
Danubium  ejr  Hercynium  faltum ,  campos  &  plana  Iazyges  Sarmatas ,  monteis  vet  o  & P' 
tus>  Dacos ;  averfa  Bafternas  tenuijje ,  aliosque  inde  Germanos*  Iam  vero  ,  quid  hocCl t  ; 
ubtincipit,  Danubio,  ubidefinit,  Rheno profunditur  ?  An  non  Danubii  fons  haudprocul 
Rhcni  ripa?  Omnino.  Ergo,fi  initinm  Germaniae  Danubius,  certe  eadem  regionc 
ctiam  Rhenus  perfundit .  Corrigo  igitur  univeWa  in  hanc  fcntcntiam  : Bxtenditur 
JRhenum  Uercyniumque  faltum  &  rupes  Sarmatarum ;  ubi  incipit ,  Vanubio ,  ubidcfinth 
oceano  perf/tnditur  .  Atquc  hoc  modo  recTequatuorconftituuntur  Gcrmaniaelat**' 
quorum  meridionale,  ab  initio  ejus  (inirium  quidpe  hcic  Romanis ,  rcipcctu  ItaW 
Vanubim  claudit ;  feprcmtrionalc ,  oceanm  ■  occidcnralc  ,  Rhenm ;  orientale ,  Sarffltj4' 
rum  conflnium.  quod  tamcn  latus  male  Hcrcyniofaltu  ciugi  dixit  Solinus  ;  quum  is  *  * 
tus  hcic  in Sarmatarum  Iazygum  rupibus ,  veluti  in  angulo  tantum  meridionalis oricnj 
talisquclarcrumconftiterit.  Iamver6,quia  Viftulam  de  internis  Germani  e  p^rtte  ^ 
proflueretradit;  ccrtc  terminum  cum  Germaniachaudintcllcxit .  Vnaigiturcurn  1  ' 
cito , /Eftios  quoque  Gcrmanorum  nominiadjecit.  De  Baftarnis  nihil  dubitandufl >j 
quiadiferteiplcPliniuslib.  iv,  cap.  xiv,  quintam  eosuniverfo  facit  Germani*r£ 
tcm .  Vcms  igitur  vcteris  Germaniae  ab  oricntc  terminus  cenfendus  eft  is ,  q"em  Ta  ' 
tus  in  principio  mox  libri  dc  Germania  indicat  his  vcrbis :  Germania  omnis  a  Ga0*  J 
uiscjue  ejr  Pannoniis  Rheno9&  Danubio  flumintbm ,  a  Sarmatis  Vaciscjue 9*?**!*$* 
tiut  montibm  feparatur .  A  Galliis,  ut  aate  explicatum,  Rheno  feparabatur ;  a  Rna>|cr, 
Norico,  ac  Pannoniis ,  Danubio  j  de  quo  plura  luo  loco.  heic  vcro ,  ubi  Danubius 
minuseiTeGermani*  defincbat,  ad  Pannonica,  ut  Plinius  ait,  hiberna  Carfiu^ 


CMari  amnis  confluentem ,  Germanorumque  ibi  &  Iazygum  Sarmatarum  conpw  ^ 
vel ,  quo  poftea  Quadorum ,  Germanicae  gemis ,  nomcn  pertinuit ,  ad  Sarrnatarr^ 


ieu  ,utPtolemacusvocat  ^a,w*Urik  o^,  ideft,  Sarmaticos  menteis ,  j^a 
dum  Hungariae  Vacia ,  Danubio  adpofitum  :  tcrminus  porro  fuit  a  ^  -a^c 
pra  Iazygas,  montium  jugum ,  quod ,  Poloniam  Ruftlamquc  minorcm  ab  ^ 
Transfilvaniadirimens,  vulgo  PolonisHungarisqueadcolis  Krapak,&  Sttff  J^ani 


—  y— -m«*.Mw«»,  A^iuijonuiigan.squcaacoiis  L\rapaK%  c*  o**rp  niani 

Bieszciedy  dicitur  ,  Ptolema:o  Carpates  mons .  quo  ab  Dacis  feparabantur  & » 
Baftarns,  qui  &  Peucini  diccbantur .  Abortu  nullo  certoflumine,  velmonn0*^, 
ab  reliquis  Sarmatiscohibebantur  Germani ;  fcd  mutuometu :  qui  inter 
diiTimasque  duasgentcis,  a?quc  potenteis,  pro  termino  ac  repagulo  erat .  ^0f 

Terminum  tamen  heic,  quo  melius  difcrimen  inter  dicTas  genrcis  nofcatnf»  jfp 
primum  cumdem,  quo  Finningiam  Plinii  infulam  ab  oriente  cinxi ,  fupra  cap-  x^ 
hujus  libri :  inde  lineam  ,  a  Ladogo  Iacu ,  ad  Viftula:  Aprique  ( VViepr^d^  *<* 
tur  adcolis)  amnium  conflucntem  :  hinc  ipfum  Aprum,  &  a  fonre  ejuslm^jjj 
Amadocem  lacum  ,  &  opidum  Grodek  ;  mox  flumcn  ,  quod  a  difto  lacu  op  ' 
ZarM  practerfluens,  Tyrae  mifcetur  amni,  qui  nunc  vulgo  dicitur  Vniefier  8c  v  ^ 
hinc  denique  ipfum  Tyram  ad  Pontum  ufqucEuxinum .  Hoc  igitur  termjnP  ^ 
matis,longe  lateque  inorientemacfeptemtrionem  vcrsusincolcntibusdiftmg^ [  ^ 
rur  Germani .  A  Dacis  autem  versfcs  meridiem  ( quos  quondam  ad  Marurn  uiq  - 
men  incoluifle  ,  fupra  in  Quadis  oftcndi)  pra-dicTo  Carpaticorum  monti»^'  ^ 
h.  Maro  amne  ad  fontem  ufque  Hierafli  amnis ,  qui  vulgo  nunc  adcolis  dicitur  (lJjti5 
moxipfoHieraiTo,Danubioque,  &  hujusoftiomaxime  auftrino.  Atqucadt  -t 
<]uidem  Danubiumque  antiquiiTimis  pertingcbant  tcmporibus  Baftarna' .   ^  $ 
pofterioribus  vero  temporibus,  quidquid  agrorum  intcr  Danubium ,  Hi^  ^ 
Tyram  amneis  fitum,  partim  Gerx,  id  eft,  Daci,  parrim  Sarmatar,  pulfis  Baftarnis, 
derunt.  Hinceft ,  quod  Tacirus  montibustantum  Germanos  a  Dacis  fcparat  -  # 
Hic  igitur  ultimus  ab  onu  folis  terminus  fuit  Germania: .  Gcnteisabh0  ^ 


GERMANI£   ANTIQ^  L  I  B.  III.  t?g 

jtoa  Dacorum  monteis ,  Viftulam  amnem ,  &  mare  Svevicum ,  indicat  Tacitus  in  fine 
*on  deGermania\  poft  explicatam  Sveviam,  his  verbis :  Hk  SvevtAfinis .  Peucinorum 
™edorumque ,  tjr  Fennorum  nationes  Germanis  ,  an  Sarmatis  adfcribam  dubito  .  Dubi- 
|are  eurn  heic  credo ,  quia  plerique  ante  cum  auttores  Sarmatise  has  rcgiones ,  ad  Viftu- 
^mufqueamnem  ,tribucrant .  Expedittamenmoxcaufas ,  cur  Germanis  adfcriben- 
. as  Cenfeat  5  de  quibus  infra ,  in  fingularum  gcntium  explicatione ,  agam .  Quin  fibi 
Jam  inde  abinitiocertam  ftetific  fententiam ,  Germanis  eas  adfcribere ,  fatisindicat  in 
cxordio  mox  libri  5  ubi  Germaniam  aSarmatis  non  Viflula,  aut  di&o  mari  5  fed  mutuo 

loyT5  *  DaCl*  VCr^'  qui  Ulna  Viftul*  fonrcm,Hungariae  parrem ,  Transfilvaniam, 
Valachiam,  Moldaviamque  ,inripa  Danubii  incolucrunt,  monttbm  feparari  ait .  At 
1  quisforte  miretur ,  vcl  dubitct ,  tam  immcnfum  terrarum  fpatium ,  a  leptemtrionali 
uique  oceano  ad  mare  Ponticum  ,  unas  trcis  incoluifie  Germanorum  gcnteis ,  Peucinos, 
^ffw ,  atquc  Fennos:  (  nam  Venedos  fuific Sarmatas, infra oftcndam )  ismemincrir, 
|otamvaftiiTimamillamGcimaniamPlinium,  lib.  iv,  cap.  xiv,  in  v  tantum  diftri- 
ojufTe  incolarum  gencra  5  quibus  tamcn  ncc  /Eftii,  nec  Finni  adnumcrati.  Vcrum 
Furei^in  fingulis  Peucinorum ,  /Eftiorum,  acFennorum  gentibus  fuiflc  nationesatquc 
omina,  aperte  indicat  auclor  noftcr  vocc  pluralis  numeri  nationes.  Ha?cigiturin 
niverfumdiaafintdetribushisccgcntibus,Gcrmanorumultimis.  dc  fin^ulis  nunc 
^nienibratim  agendum;  codcm  fcilicet  ordine, qnoabaudorcnoftrocommcmorata?. 
RUamquam  ^  Fennis  incipere  ordorcgionum  poftulabat ;  quum  Sondinavia:  penin-' 
luke  proxima  fit  Finningia.  Verum  ratio,  ciu  Baftarnascum  his,  tum  Vcncdispra:- 
pofuerit  au&or,  mox  infia  reddctur. 

Cap.  xliit. 

*Dc  PEUCI^IS  $  qtii  &  BaSTARNjE. 

AVflor  igitur  nofter  ideo  Peuci no Riim  five  Bastarnarum  narra- 
tionem  primo  loco  inftituit ,  quia  ex  remotilTimis  in  orientem  versus  Ger- 
nianixpopulishiproximiRomanis,  Pannonias  Mcefiasquefubprovinciarum 
nomine  tenentibus  ;  coque  omnium  notiflimi ,  &  Germanici  gcneiis  certiflfimi .  Pe 
clno™m,  ^K.Venedorunque^  ejr  Fennorum nationes,  Germanis ,  an  Srmatis akribam 
dubtto.  qttamquamPeucini,quosquidamBaiiarn.tsvocant,fermone,cultutfede,  acdomL 
(mtf,  ut  Germaniagum  :  fordes  omnium ,  actorpor  .  cetetitm  connubtismixtis  nonnihtlin 
tarmatarum  habitum  foedantur.  Reddit  heic  auclor  caufas ,  cur  Baftarna:fivePeucini 
aut  Germanis ,  aut  Sarmatis  adicribendi  vidcantur .  Caufae ,  cur  Gcrmanis  adfcribendi, 
*>aud  lcves ,  fed  multo  maxima? ;  idem  fermo  ,  idem  corporis  cultus ,  idem  viclus 
^dcmfides ,  nempc  certis  agrorum  finibus  fixa,  cadem  domicilia.  quie  omnia,  ut 
ttquitmox  au&or,  Sarmatis  diverfa  :  quibus ,  utceteris  oricntis  gentibus,  Scythis, 
a^ue  Perfis,  veftis  laxa, ac  fluida , longaque  ;  fedes ac domicilium  Scythisnullum ,  in 
fhuttro,  eauoque  viventibus.  preterque  jam  dicla ,  fordes  omnium  ac  torpor ,  ad  Germa- 
^um  morcs  quam  maxime  pertinebant :  dc  quibus  aucTor,  in  eodem  libro  antea: 
3«otiens  beffa  non  ineunt,multum  venattbtu  ,plttsperotium  transigunt ;  dediti  fomnot 
"boque.  fortipmus  quisque  ac  beilicofimm  nihil  agens ,  delegati  dcmus  & penatium ,  & 
*&ror*>»  curafeminis%  fembusque       infirmifimoque  cuique  ex  familia  ,  ipfihebent  j 
»4  diverfitate  naturd,  cum  tidem  homines  ftc  ament  inertiam^ejr  oderint  quietem. 
«as iigitur tot ac tantas ob caulas , merito , ac per fummum  jus Gcrmanorum generi ad- 
Cribendi  crant  Peucini .  E  diverfo  tamcn ,  caufa  una  erat ,  cur  dubitarc  quis  poflet ,  an 
J0  °n  Sarrnatis  eflent  adfcribendi :  nempe ,  quia  non  fmgulu  uxoribm ,  ut  reliqui  Germa- 
ni>  ccrto  matrimonio  fibi  jun&is,  fcd  mixtis  connubiis^in  Sarmatarum  morcm,u:cban- 
Ur-  qui  quia  foedus  mos ,  five  animi  habitus ;  fcedatos  eo  ipfo  fuiflc  Gcrmancs  PcucU 
^s  ait  auclor.  ncque  enim  alium  heic  fenfimi  habet  vcx  kabitus*  quidquid  Chrifto- 
phomsColevus  de  veftitu  Sarmatarum  ,  &  foedo ,  uti  ipfcait ,  illo  braccarum  uft ,  inter- 
pietur .  Ecquid  non  magis  fcedum  ac  turpe,  nudum ,  vel  brevi  fagulo  tcclum  incedcre, 
<}uam  braccis  longaque  vcfte  uti^  Omnind  lic  exiftimo.  Scd  Peucinorum  corpoiis 

veftitum 


isc*  PHILIPPI  CLVVERII 

veftitum  auftorem  per vocabultim  cultm  innucre,quisnon  perfpidat>  Porr&ncque 
illud  difllmulandum  ,  vel  lilentio  transmittendum  j  vulgata  cxemplaria  pro  voce 
ceterum ,  habctc  procerum .  qnx  vox  varie  milereque  doc~tiflima  ctiam  ingenia  vexavit. 
rcpofuit  tandcm  Rhcnanus  particulam  ccterum :  haud  infcite.  enarratis  quidpe  caufiSj 
ob  quas  Germanis  adfcribendi  Peucini;  unam  illam  cauftmcur  Sarmatisaccenlendt 
forte  viderciur,  indicat.  cui  alteri  totius orationis  parti egegrie  atque elcganter  convenrt 
particula  ceterum9au&on  noflro  ufitatifilrna3pro forro,prdtereay  cetero,  de  cetercdew* 
quo.  quam  Lipfium  quoque  repudiafle ,  vchemcntcr  ego  miror .  Quis  namquc  credar, 
iblos  Baftarnarum  proceres  mixtis  ufos  connubiis  j  reliqua  nobilitate,  plcbequc  ftoSJf^ 
rum  uxorum  matrimonia  obfervantibus \  Quodu*  vero  univerfa  paritergensiftoSar- 
matarum  impuiifllmo  habitu  focdata  fuit  •  cur  unos  hcic  Tacitus  nominaret  proceres- 
Apage  cum  his  ineptiis  a  gravifllmoaucrorc.  omnino  illc  lcripfit  cctcrfcn.  Vcrum, 
nihil  mirum  eft ,  Pcucinos ,  quum  Sarmatis  fuerint  contermini ,  unum  hunc  ,alienuw 
a  reliqua  Gcrmanorum  gentc ,  morcm  a  vicinis  fuis  traxifle.  fic  qtiidpc  hodieque  con- 
terminas  diverfi  generis  gcnteis ,  altcram  ab aliera  nonnihil  divcrfi  moris  veluti  conta- 
gionc quadam  contrahcre  vidcnuis .  Praedittis  igitur  argumcntis  Baflarnas  Gcrmani^ 
adferit  Tacims .  Antc  cum  Plinius  tantum  a  dubirationc  ifta ,  Sarmatisne  an  CJcrrri^ 
nis  cos  adfcribcrct,,abfuit,uti  quintam eos Germanorum  partcm fccerit .  Verbacj. 
lib.  iv,  cap.  xiv,  haxfunt  .Germanorum  genera  V:Vindtli,  quorum  pars  Bitrgttn^'Q 
nes,Varrini%  CariniyGuttones. a/terum gcnus  Jngevones $  quorum  pars  Cimbri ,Te*jf 
ac  Chaucorum gentes.  proximiautem  Rheno,  IfUvones  ;  quorum pars  Sicambri-  & edil J 
ranei  Hermiones  j  quorum pars  Svevi,  Hermunduri*  Chatti,  Cherufci.  quinta  pars  feuctj 
qui  &  Baslarnd,  fupra  diflif  contermini  Dacis .  Scd  jamitcrumnondilTimulandu :  , 
BaHarnas  Gallicam adpellari  gentcm  Polybio ,  Livio ,  atquc  Plutarcho.  LivlUS,nS. 
finem  libri  xl  ,  ubi  dc  Baftarnis  narrat,  quos  Philippus ,  Maccdonum  rex,  Iftrum  t»n 
grcdi  diu  folicitaverat, uti  Dardanos  delerent,Italiamque  popularcntur ;  Pttft**? mq  > 
inde  erat  commodum  futurum  yfi  ejr  Dardani ,  gens  femper  infeffifitma  Macedonti,  ternl . 
ribmque  iniquis  regumimminens  ^tolleretur  j  ejr  Baslarnd >reltttts inDardani^onH^ 
bm,  liberisque,  adpopulandam  Italiam  poffent  mitti.  Pcr  Scordifcos  iter  effe  a  ?r(fifaQ 
^driaticumjtaliamque :  alia  via  traduci  exercitum  nonpojfe.  faciie  Baftarni*  Sc0 
iter  daturos :  nec  enim  aut  lingva ,  aut  moribm  dqualeis  abhorrere .  Scordifcos  pr°  _ 
fuiflc  habitos,  teftatur  difertiifimis  verbis Strabo,lib.  vi  i ,  qua:  riipra»,  lib.  i ,  C3P* X,uS . 
plicavi.  Baftarnas  igitur  dum  dqualeis  fuiiTe  Scordifcis ,  lingva  acmoribm,  tradit  ^VJ^ 
&  ipfos  fuifle Gallos fatisaperte innuit.  Sed  diferte  hocatquc clare  poftca,  ^*l*gj0' 
slarnasprimum  ad  terrorem  omnium  in  Dardaniam  immifit.  quiftfedem  eam  it0tl[  jf[ 
graviores  eos  accolas  Grxcia  habuifet,  quam  Afta  Gallos  habeat.  Et  dc  iisdcm  lib- x  1  u'  r/, 
matorum  duo  mtilia  Gallorum  erant prdfeclo  Afclepiodoto.  Tum  Gallorum  ejfufo^f *  pdf 
lyricum  ingens  agmen  oblatum,  avaritia  dimiffum  eft.  Veniebant  decemmilli*  'ftfttft 
numerm peditum  j  &  ipforum  jungentium  curfnm  equis,&  in  vicem prolapfomtnef '  tC.fl. 
vacuos  capientium  ad pugnam  equos .  Baftarnas  inteliigi ,  paullo  poft  ex  Plutar cn°  ^  s ; 
bit.  Plutarchusigiturin  vita  /EmiliiPauli,dePerfeo,  Philippi  prajdicliril^(loq^^ 
T7reK'ivei  3  ^  Ta\*To<4,  rxs  znpi  Tovfspov  awfigvxs,  ot  Kcts&pvoui  x&XvHau ,  ep*™9  t7f°  fct,' 
paxipov.  Kj  AoyogKcnic^iv^g  r  RcvpZcipuv  pi£u  TsrvMo-fiivm  vtt  clvtx,  cKa  WS*** 0^ 
h.*%usi&£cp  tov  kfylot*  kp&aXw     tIwLtuAIcw  .  id  cl\:Ga//os quo%  folicitavit/^  yt* 
colentets,qui  Baslarnd  vocantur  5  exercitum  equeflrem,  ejr  belltcofum.  famaqM*?.9  qtii 
baros,mercedeabeoinduclos  ,per  inferiorem Ga//iam  (  Gallos  Scordifcos  intcll^^. 
infra  Iftrum  colebant )  juxu  Adriaticum  mare erupturos  in  Italiam.  PolybterCv ^ 
tc  iibro  lcgationtim  :  Hwvtw  'j  tuv  Auplctv^v ,      ars^  t5  vJkyQxg  ruv        f  %  ^ 
tx  piy&vc,  ruv  kvfyuv  KjTngcv  rolg  KivStwoig  ToXpyg  k^ynfiimv-,  w  Sw&Q****  j 
Tyg  UiptAug  toivo^ctyiug ,  K&f  tuv  TctActTajv  yjf  QaaxovTuv  txto  kyavtav  ff^^. 
Kctczipvug.  id  eft :  ^uum  autem  Dardanii  veniffent ,  &  de  Bas/arnis  expofuif  eflt , 
eorum  multitudo ,  quam  ingentia  eorum  corpora ,  quanta  in  periculis  ejfet  ^orum^  ^ 
docuiffentetiam  de  focietate  cum  iis  inita  a  Perfeo  ef  GaUis ;  dixiffentque ,  rna)ortf  ^  $<y 
feum , quam Baslarnas , ejfe terrori .  Verum illa Plutarchus atque  Livius habuet^ ^ 
l)bio,6;  hujus  coaetaneis;  quorum  Ikculo,  verumdefcrimeninterGallosatq^os 


GERMANI&  ANTIQ^  LIB.  IIi;  m 
fli&nos  etiamdum  Gracci  ignorarent  :cx  fimilitudine  vero  fermonis  ac  morum  Gallos 
arbitrarentur  5  (Iquidem  haecgens  jam  antea  ,  Brenno  duce  Maccdomam  Grarciamque 
v^ftante,  cognita iiseflet  j  Scordifcis  etiam  poftea  haud  ita  procul  habitantibus.  At  Pli- 
n[i  Tacitique  temporibus  penitus  jam  utraquegens  nofcebatur  Romanis ,  non  mo- 
Q°  Galliam ,  fcd  &  Gcrmaniam ,  ac  Daciam ,  adBaftarnas  ufque  pervagatis .  quapro- 
pterveriora  PliniusTacitusquede  his  tradere  potuerunt.  Vcrum  Germanici  nomi- 
nisfuiflcBaftarnas ,  non  Gallos,  iatis  perfpicue  patetex  defcriptione  eoruum,  quam 
paullo  poft  ipfc  Plutarchus  his  cxlcquitut  verbis:  bkov  {3/j?*p  &vra  i\yi&%m  Ba- 
&$vcq  9  pvgtot  pfy'i7rzr&gy  pvpjot  3  mt^t^ctTUj  fjti&oQfyoi  <mvng ,  ctvJ)sig  £  yiupyM  «- 
°J*s»«u«A«v  ^cv^ctm  mtpxiav  Qjv  vittov\ig  ,  ct?X  h  tpyov  Xj  pictv  -nx^  ^Mruvng  ctet 
f4*^6^,  KSH  xg&Te;v  tuv  &.vlnailc(A,'ivuv .  m  3  7noi  rrtv  M^chx^v  KctTxgpciTSTrihvtJctvTiS 
tTrEpiyxiwjo  to1q  m&t  rx  &ct<nKiug  ,  eivJpM  tnJ^Aoi  fiiv  iu  <ru[x,otm  ,  B-ctvpct&i  'j  rctg pi- 
^ttxg ,  jAiydhctvx^  p  Kj  ^ct^ot  7z*7<  Kctruruv  TnMfitiuv  airetheug,  ^ct^cg  •m^cyoztv  rotg 
toctKidooT,  ^oPctv^u;  r  Puftctiuv  ovx  vmfjtivovjuv  ,  ct7Q\'  iKzskayvi^ivuv  r  c^/iv  ctVTrjv 
r  Ktvtimv ,  iK(pvAov  ovouv  <c  Ivo-^qot-^ov  .  Id  efi :  Vcnicbant  enim  ei  roganti  BaBar- 
n*>duem  millia  equitum  ,par  numerut  pcditum  ,c]ui  prolapforum  equitum  vacuos  capic- 
bam  equos-  omnes  mcrcenarii ,  homtnes ,  qui  nec  agriculturam ,  nec  naviculariam  nof 
Jw-  necpecore  pafcendo  vitam  tolrare  :  vcrum  unum  opm  ,  unammedilarentur  artcmy 
perpetuo  proeliari ,  ejr  vincere  acie  hoslem.  Nipofiquam  in  CMedica  unis  caftris  fuerunt 

^cum  ^acedonibw  commip,proceris  corporibus  v.ri  ,m/rabili  exercitatrone ,  grandtloqui^ 
&  mirifice  advcrsus  hotfcis  mmaces ;  confirmaverunt  Macedonaa,  opinioncmque  prabuerunt 
w« \fore ,ut exhorrefcerent ^nec  tolerarent  Romani  confpecium  eorumejr  )aclationem  tru- 
cem  ac  horridam.  En  ;  Romanis  ait  confpe&um  novum,  &  congreflum  pcregrinum  Sc 
uortcndum  Baftarnarum  non  laturos  fuifle.  an  adeo  pcregiinus,  novus,  atquc  infvctus 
GallorumadfpeausRcmanis^quum  jam  ccxx  annis  aate  Galli  Romam  cepcrant* 
quumquc  cxx  circitcrannispoft  captaRomam,  primo  bclloPuhicoOrthaginicnfcs 
Gallos  mercenarios  in  exercitibus  fuiscontra  Ramancs  duxcrantj  quum  item  polka 
omncmGalliamCisalpinam,  fiveltalicamperdomuerant  Romani ;  quum  ctiamfc- 
cundo  bello  Punico  iri  Transalpinam  Galliam  transgrefti  fucrant .  Ccrte  Germanos 

3ofuiiTe  Baftarnas,hocipfumprodit.  namlicet  magnisfnerint  corporibus  Galli,  tamen 
majoribuserant  Gcrmani.  undeapud  Cacfarem,  in  commcnt.  1 ,  ipfi  GalliGerma 
norum  nc  yultum  quidem  ferre  fepotuifle  tcftanmr.  Quaj  autcm , qusefo  exGal- 
x\ r n ^ j  ^ltUd°  hominum» five  tain  ingens  unius  nominis  natio venire  potuit  qua^ 
a  Viftula  ad  Pontnm  ufqe  vaftiffimum  terrarum tradum  obfederit  >  Verum  quidquid 
objiccre  heic  vdis,  cicdibile  nullo  padlo  fieri  poteft,  Plinii  Tacitique  xvo  obfcu- 
Jius  has  oras  atque  gcnteis  novifle  Romanos,  quam  cclxx  annis  ante  ,  quunt 
Aaullo  /Emilio  Perfeum  Macedonia:  rcgem  debellante,  nihil  etiamdum  ad  Iftrum 
^btinerent  .  Ulorum  igitur  potius ,  quam  Polybii  ,  Livii  ,  Plutarchique ,  tefti- 
ttionio  ftandum  .  Neque  vero  ab  illorum  mente  perinde  alienus  Strabo  .  nam  licet 

^olubinitiumlibri  vn,  a  Germanis  divcrfos  faciat  Eaftarnas  5  iterumque  poft  Gerrra- 
norUm  expofitionem :  tamen  poftea  Germanis  eos  adfcribendos ,  quamvis  dubi^an. 
^r^  adfirmat.  ' 
BopvStv 

1***  i^A^MTM  *  Tytovt  (pctii  5  Vispov  okvv ,  kfi  Uct^  m&aKiQ  .'e  v  5  rfpt*- 
*asupv*i  W  ™S  T  vpiiTMt  'opopot  £  TipiActvdg ,  %ilcv  77  g  ctvni  ri  TipfictviK^vovg 
*gvK<ku  $v\&^pwivot-  ^TfxovotXiyovjcti  weC,i  TLi}ongycid})  tUtHvk^ 

*^%ov-Tig  T^  a>  tu  \s?u  tnm  UivKtvoi .  Hoceft  :  Totitt*  autem  regionis ,  am  diclo  iru 
f5o/  0f^henm  ffirumquc  intervallo  fupcr)acet ,  primaportio  esi  Getarum  folitudo  :  dein 
*f*  JWg***  '^osi  hos  lazyges  Sarmau  ,  &  qui  Bafilii  dicuntur  ejr  Ceorgi .  quorum 
lZ^UC  Va&  funt>  Viidilm  €tiam  agr"»h"ram  exercent .  hs  fc  unt  fefe  utramquc^ 
termr^am  ^cokre^  .  ln  mediterraneis  BaBarn^  funt ,  Tyrcgetis  atqne  Cermanis  con- 
mfj**1  *c  f€re  'tfiq**q*'  Germanici  generis ,  m  plurels  divifi  gentcs .  nam  alti  Lsft- 
ait  •  "°mwantur>  *&*  Stdones,  Vcucini  verb  ywfu/am  Jsiri  leucen  obtinentes .  -Zz&rU 
•  *wc  tamen  rationem,  cur  inter  Germanos  cenfcat  rcfcrcndos  Baftarnas,  curvc 

dubitcc, 


S82  PHILIPPICLVVERII 

dubitet ,  ullam  adfcrt  .  Hoctamen  teftimonium  proPliniiTacitique  fentcntia  valet? 
quatenus  Baftarnas  non  Gallos ,  fcd  Germanos  cfle  fufpicatus  eft :  quum  interim  hoc 
ipfo  libro,  haud  ita  multo  ante,  Bojos,  Scordifcos,  &Taurifcos,  Gallicas  genteis 
ciica  Iftrum  nominaverit .  Ptolemxus ,  Germaniam,  ut  fuperiori  capite  ofteiifum? 
Viftula  amne  finiens,  duas  diverfas  longeque  inter  fe  discretas  facit  Sarmatiae  gen' 
teis  Bafarnas  atquc  Teucinos'.  led&  ipfos  Pcucinos  geminos ;  alios  circa  Atnadocem 
Jacum,  in  Iftri  infula  Peuce  alios  .  Vcrum  inPtolcmaohocjam  minusmirandunij 
quando  etiam  Finnos  Sarmatise  adfcribit;  quos  jam  indeab  antiquiflimis  faculisa 
hxc  ufque  noftra  tempora  fuiflc  Gcrmancs,  infradoccbo.  Dionisautem  iSnO*an'l0 
tiam  quis  non  mcrito  mirctur?  qui,  praetor  quondam  Pannoniarum  exfiftens,^' 
thas  pronuntiavit  efie  Baftarnas,  non  modo  contra  Taciti,  Plinii,  Strabonisque> 
fed  &  multo  antiquiorum  fcriptoru  au&oritatcm  fidcmqucjquorum  hi ,  Romanorurn 
cum  Pcrleo  rcgc  bellum  litcris  mandantes,  cosadpcllaiunt  Gallos .  Dionis  verW» 
lib.  xxxv 1 1 1 ,  ha?c  funt  :  To  d[*  av-n  txto       mo\  ov^uaxovg  Tcvg  c*  ry  Mvffta 
cotg  o  Av}ouvt@J>  v\t\$i>\  TrfigTyj  toov  Itpiuvoov  wsA«  7r£og tw  IkvQoZv  tZv  Bugocovct)Vyi^0^ 
ouvjuv  uvtsIi;  ,  Xj  tnifya .  hoc  eft :  Eodcm  modocum  fociis ,  CMyfiam  incolentibus ,  *$f9\y 
ad  iftrianorum  urbem  a  Baflarnis  Scythis ,  qui  auxilio  CMyfis  venerant,  fufcratm  ftofrS  ' 
Et  lib.  L  i  :  Ba&tovaj  J  ZkvQoi  -n  uKojQug  vtvofjLtlaitn  .  id  cft  :  Baflarn*  tntcr  Scyth^^ \ 
re  numerantur .  E  diverfo  Strabo ,  libro  praxli&o ,  ab  omni  Scytharum  Sarmatajurfl  ^ 
quc  nominc  cos  cximit .  oT^  kmv  ol  ApufyiKo)  XkvQoj,  kJh  1*opctt*i  •  k,  vvjj*** 
ptjuiKTixj  tuvtu  m  tdvtj  Toig  Goa£i ,  tt&  tu  BaguovtKU .  id  eft  :  J$uifunt  in platiftris  dtQf 
Scytha ,  &  Sarmata .  quin  etiam  immifld  nunc  funt  ift*  fmuL  &  Baftarnic*  $f*  v 
Thracibm .  Et  poftea  eodcm  libro  :  Mtiuvuguottg ydo  IiIiktw^tuv  ^rotox^^v>  ^ T ^ 
a3ivt&oGvgi£ava&fluv,TtoVfty>  ctt  T%g  mpy.ictg  tuv  ZkvQuv  k)  hagztovuv  yK^f^av^ 
tm  imKoaTQWJTav  TnMctKig .  hoc  eft  :  Transmigrationes  namquefunt ,  ubifiniti^  ^ 
hellicres  tmfetum  faciunt  $  quemadmodum  trans  lBrum  inco/entes  Scytha ,  &  ' 
&  SauromaU ,  fefiux  frxvaluerunt .  Aut  Germanis ,  aut  Sarmatis ,  aut  Scythis  ace 
fendi  crant  BaftarnaE :  quartum  quidpe  genus  hcio  nullum  datur .  Qui  igitur  a  Scyt  J 
Sarmatisquc  prorfus  facit  alienos,  fatis  manifefto  indicio  Germanis  cos  relinquit :  qu  ^ 
etiamfupra,dubitanterquamvis,  tamen  adfirmat.  Haec  igitur  dc  gcnere  Bafltf** . 
fi vc  Feucinorum  dicta  finr ;  quibus  Germanico  nomini  eos  vindicavimus .  ^ 
Vocabulum  eorum  Bastarn  ^,totiusgcntis  fuifle  nomen,  P  e  u  c  I  N  ^  aU  5 
partis  tantum,  vclnationisin  gente  Baftarnarum,  difertis  teftantcm  vcrbis  audi^, 

c.^i  . —    T) !.'.-.;, ^  .^^.«^  nr.^:..,„  r»  •   nniVCn. 


Strabonem.  Plinius  tamen  atque  Tacitus  Peucinorum  nomcn  tamquam  unlV'r0li 
genti  commune  referunt .  id  an  fatis  re&e ,  ego  cquidem  dubitaflcm ,  quum  duo  nl  .fa 
fint  hujus  rci  auctores ,  nili  apud  Ptolemaeum  quoque  Peucinos  repcriiTcm, natI  ^ 
procul  ab  Viftula  amne .  trcis  quidpe  hic ,  ut  ante  didum ,  facit  gentcis  cx  ea  ^  ^ 
tantum  eratgcns :  Peucinos  modo  didos,  fupra  Amadcccm  lacum ,  infra  hos  ^frfr^ 
fupra  Daciam  j  &  alios  dein  Peucinos}  ad  Pontum ,  in  infulis  Iftri .  Vcrba  ejus,  in  d 
ptionc  Sarmatia;  Europa:2e,  \\zc  funt :  KaTix»  'j     ^a^aTtav  tQvtj  fiiytz^ , ^.^ 
dctf  ■nxfoXov  tov  Qvivtc^iKov  xoAtwv  ,      v7rtp  tLu  AaKtav  ntvKtvotTE  tyy  Bacdovty  •  ! 
Jncolunt  autem  Sarmatiam  maxim* gentes ,  Venedd  afudomnem  fmum  Venedicurfliy 
Daciam  Peucini,  ac  Batfarrhe .  Et  poftea  in  Mcefia:  defcriptione :  KaTixxn  'j  f  ^ 
€Ttagt  Tupfy)  Svo-piKa  T^/QeL^erruv  q  avaTO/\txtZv  id  fjfyj  v-m  to  giy.a  r^v  IlivKlt/J  ^Jjjj, 
dvjuj,  twJ  <?ou,a\a  TLtvKmt .  hoc  eft.  Jncolunt  Myft*  occidentalia  Triballi  5  0rttn^^ 
fub  oslio  Peuces  Troglodyu ,  iffa  verooslia  Teucini.  UtvKLw  o^©*,  Peucem  M  o  n  j 
ponit  in  Sarmatia  Ptolemaeus  vm^  tIw  K^aloKa  XtwLv ,  id  eft ,  fuper  A  M  a  P  °  .  enj$ 
L  A  c  u  M .  cx  hoc  autcm  flumen  in  Boryfthenem  deducit ,  quod  &  ipfum  VQtr  y0]i- 
nomineadpellat .  undc  patet,  Amadocem  lacumefle  eum,qui  hodie  medius  ]ntc^itf^ 
niam  Podoliamque,  Bugem  amnem  ( vulgo  eft  Bog )  in  Boryfthcncm  (Dnies1r&  ^ 
vulgo  dicitur)  emittit.  Supra  hunc  vero  lacu  mons  hodie  eft,  in  confinio  PodojJ  >  A 
linise,ac  Ruflia:,mediointer  lacum  &alium  Bugem,qui  in  Viftulam  delabitV1»/1 
fine  controvcrfia  Peucemons  efi  Ptolemaci.  Ab  hocigitur  illc  Pcucinos  conterrni^ 0  ± 
adcolenteis  haud  dubie  denominatos  putavit:  nam  &  ipfum  montem  paullo  p°u  ^c{\i 
ht  mvKivct  opy.  Peucinos  monteis .  Verum,  an  Peuces  nomine  mons  hic  umquaUC1  ^ 


GERMANI&   A  N T I       L  I  B.  III,  1$3 

adpellatus,  cgo  cquidem  nefcio:  ipfam  tamen  gentem  non  a  monte  hoc,  fed  a  P  £  u  c  e 
uifola,  quam  Iftri  amnis  duo  prcxima  a  meridieoftia  Sacrum  &  Naracum  efficiunt ,  di- 
«am  fuiflc,  tcftis  eft  Strabo .  a  qua  fentcntia  ne  ipfe  quidem  abhorrct  Ptolemacus,  dum 
univeria  v i  Iftri  oftia,  id  eft,  iniulas  in  iis  fitas ,  a  Peucinis  teneri  tradit.  Crcdibilius  igi- 
tur  eft  cam  primo  Paftarnarum  partcm.qu^  Peucen  &  ceteras  oftiorum  Iftri  infulasinco- 
'uit,  nomen  ab  infula?  vocabuloaccepifle  Peucinoiu.  hivero  quum  cmnium  cflent  bel- 
^c°fiftimi,nobiliftimique,ut  infra  patebitjnomcunius  nationis  in  totius  gcntisadpella- 
Uonem  poftmodum  evaluiflc,  uti  omnes  pariter  Baftarna?  communi  nomincdicerentur 

j  "  E  u  c  i  n  i .  Horum  autem  quidam  quum  di&u  montcm  adcolerent  ;  ipfe  mons  ex  eo- 
uim  nomine  diclus  eft,no  /Y«<v,primitivo  iniiile,  vocabulo,fed  derivativo  Peucinus. 

Ceteiiim  quando  Baftarnse  ad  Pontum  ufque  deicenderint ,  infulamque  lftri  Peu- 
cen  occupaverint,  incertum  cft .  ex  Strabcnis  tamen  libro  v  1 1  patet ,  Alcxandri  Magni 
tcnipeftate  Pcuccn  iniiilam  Triballorum  gentcm  coluiflc  5  proxima  autcm  traus  Iftium 
Getas.  Verba  ejus  ha:c  funt.  hXi^avty©-  y$  0  *iAiW«u  ,  naja  tIuu  tm  e&Kac  txs  tWp 
A  tfia  spanav,  tfiZaXuv  etg  TpiCafocvgjpuv  pixt* T*  JV*  t*^K9vrc^,^  r"  cv  ctvrw  vvi<ns 
^hvKlw,  tu  nipav  3  TiTccc  \%ovt  ccc  yc\(fix^  a\  XiytTw  pi%oi  livpo'^  \c  ffy  t>)v  vr.eov  aTn&haf  prj 
*uv*cd£azravei  <ssKeia>v  .  U«or  y0>  HaTutyvycvTarT  T&GaW.uv  QaorXia  'Evppov,  avTi%etv 
^foff  tviv  kmxeipyioTV  •  eic  3  TiTctc  chaQavru,  tXeiv  ravr  mXiVy  ^  avarpityai  ^aTaxioov 
ft{T  eixeicw,  XaQovTa  luyr.  r  \§vw  x)  rS  ^vp/ua .  idcm  :  Alexandcr  Vbiliffi  F.  in  ea 
0  €*feditione>  quam  in  Thracas,  fupra  *A.mum  incolcnteis,fecit,  impreftione  in  TriballosfaCta, 
quos  ad  Iflrum  ufque,  ejr fitam  in  eo  infulam  Peucen  pertingere  videbat,  ulteriora  verb  amnis  a 
Getis  teneri^  eo  ufque progreffus  dicitur,  ejr  in  infulam  quidem  ne  intraret ,  navigiorum  fuifft 
impeditum  penuria ,  eonamque  confugiffe  Syrmum  Triballorum  regem,  conantique  transgredi 
Vi  obfietiffe  :  ideoque  Alexandrum  in  Getas  transmififfe ;  captaque  eorum  urbe ,  celeriter  re- 
vertijje  domum ,  donis  agentibtu&  Syrmo  acceptis.  Qiuim  igitur  intcr  initium  rcgni 
Alexandrini,  quois  in  Triballos  expeditioncm  fccit ,  &  conlulatum  A.Poftumii  Al- 
bini,  C.  que  Calpurnii  Pifonis,  quo  Baftarnas  Philippum  iecundum  in  Dardanos  con- 
citafle  tradit  Livius,  c  lv  intcriint  anni  5  certum  eft ,  hoc  tcmporis  intervallo  ad  Iftrum 
cos  ac  Peuceninfulamdefcendifle.namhoc  tradu tunc eas  incoluilTe ,  ex Livii  liquec 
3ohiftoria.  fic  enim continuo antc ea,  quaefupracitavi :  VoH paucis diebus gensBafiarna* 
rttm^  dm  folicitata,  ab  fuU  fedtbm  magna  pcditum  equitumque  mami  lsirum  trajccit. 
tnde  frogrefii  qui  nuntiarent  regi ,  ^ntigonm  &  Cotto .  mbiltsis  erat  Battarna  .  de  ea 
rt  Antigonut  ftfewvitus  cum  ipfo  Cottone  legatus  ad  concitandes  BaHarnas  mifftts .  baud 
frocul  Ampbipolt  fam&  inccrti  nuntii  occurrerunt,  mortuum  ejfe  rcgcm .  qux  res  onincm 
ordtnem  conciln  turbavit .  Compofttum  autem  fic  fuerat;  transitumfer  Tbraciam  tutum, 
&  commtattis  BaTtarnu  nt  Pbiliffm  frafiaret .  Ex  his  manifefto  ,  mquam,  liquet ,  jam 
tum  proximos  Iftro  Getarum  agros  ipfamque  adeo  infulam  Peuccn  tcnuifle  Baftar- 
nas.abhisquidpepartibus  rcde  per Thraciam ad Amphipolim &  Strymona amnem 
£uc cbantur,  pcrMacedoniamDardanosadgrefluri.  Manferunt  poftea  diu  iisdemfedi- 
bus.  Hinc  apud  Appianum  ,  in  Mithridaticis ,  Pelopidas ,  a  Mithridate  lcgatus  ad  Ro- 
nianorumlegatosmiiTus,aitMithridatem  <pt\on  U  vnv  n  HifavQ/Apov  tnlpoic.  xp*&£ 
**vQms  ts  xjf  TafyoiQ  tJwha&pvajCy  K&G&jrl  ,  yjf  Zappamic  ,  tiuot  rolc  aptfi 
^avah  n  igpov ,  n&  t^v  Xiftvlw  \<n  t  Mai<m$a  •  id  eft  5  Amicos paratos  habere  ad  exfi- 
Wenda  juffa  omnia  Scytbas ,  T auros,  Batiernas,  Tbraces,  Sarmatas ,  denique  omneis}  qui  Ta. 
"*M  &lfirum  lacumqe  Moeotin  accolunt .  Idemaudor  ecdcm  libropoftcadeauxiliis,qua5, 
tcnio  beilo  Mithridatico  Mithridati  adfucrunt,  ita  narrat :  ntpaeuvra  U  TqvEvpuTrL  (le- 
ge»  ®*  *ns  EvpuTPjc)  ZavpofiaTM  ot  71  BatnXetci  (c  la^v^  £  KopaKot,  &  Qpanoov  o<m  ^ivfj 
t  jV^w,  $  Po^Trlw,  j  r  aJ^ov  eljcim,  &  tm  Tclrh  Ba&pvat,  t*  a^KifiuTulov  ai?  yevot. 

50 '/      5  Gm€S      eX  Eur°^  tran$Weram*  s*™*t*  Bafriii,  &  Iazyges>ejr  Coralli ,  Tbracum 
tem1"ic***%ljlrum  &  Rbodofcn  &  Acmum accolunt  ^atqueinfuper  Pafiarna  cmnium  eo. 
^firtiftmi.  Valerius  quoque  Flaccus,  h* pycvavTiKuv  lib.  vi ,  Corallorum  &  Eaftarna- 
*nnarrationem  conjungit.  hostamcn  metri  causavocat  Batarnas,  in  his  vctfibus: 
Itlinc  juratos  in  fe  trabit  *y£a  Pntarnas : 

Ipfu    A    •         *^?5  ^UCC  reHta&ono  cru^  mor*  corticis  armat, 
*  m  aucis  nomen,  quod  a  voce  T kut  deduOum  ?  Germanos  fuuTc  oftendit .  Dio,  ut 

fupri 


»«+  PHILIPPI  CLVVERII 

upra relatum,  lib.  xxxvi  1 1  de  C.  Antonio  lcquens :  To  J W  ™«  4  W,  Mpfe* 

2\ 7  X™?  ™™     f*? T*  ?  ^*"*'  Wa«.        »*  iUf 

0*  0««.>/«»         £  Id  cfl :  Eodem  modo  cumfoais  Rmanorum  UHy(is\""M 

IHrunorum  urbem  a  BaBarnis  Scythis ,  qui  auxilio  UUyfis  ventrant  ,fiuperatmp,ofuS»- 
lftropol.m  propc  fu.ffc  mlulam  Pcuccn  &iihi  oftia,  patet  cx  Pliliii  lib .  iv,  <* 
xi  i :  ncm  cx  Ptolcmai  Myfia:  infcrioris  defctipticne  .  Idcm  Dio  hb .  li  :  w*f* 

0  n  nnuti^,  £  ri-n  ri,  h(C  ^W&Wfo  M  n  uvrk,  t&>  W*' 
■nm^  rfu, ,  ^  fitra  ra»  x,  T?,C«»ci.f  c/^cuj  «OrJ  ?,Ta<  ,  T£(  „  Aa,^.s„f  rj^ 
f?  t,         »ix»,T«f  .  Hoc  eft  :  Raftarn*  intcr  Scythas  rt£te  cenfentur.  * 
tum  tramgrtfitlftrum  ^yfiamfthiopfoftamfinitimosquttjua  Trihallos  DardanosquO* 
mdtm  habuanm  frbegerant .  Ovidius,  Triftiumlibto  „,  de  fiuo  tempoie,  q»<> 

1  omis  ad  Pontum  haud  ita  procul  Iftri  oftiis  exfulavit : 

Iazyges,  &  Colchi  ,CMttcrcaquc  turha ,  GeUqut 

Dtnubii  mediis  vix  frchibtntur  aquu . 
Htclenus  Euxini  pars  eft  Romani  ftniftri : 
Froxima  Bafiarna ,  Saurtmauque  tenem . 
Hinc  Strabo  etiam i  fua  xtate  Baflatnas  citat  Peucinos,  Peucen  infulam  incolenteis.  M> 
Alexandn  ig.tur  Magm  temporibus  loca  Iflro  prox  ma,  ipfasque  Iflri  iniiilas,  pulfis  G* 
ns  ac Tnball.s,  occupanwt  unde  illud  Snabonis,  jam  ante  citatum :  < iU»  «U^"- 

&»««,,  5  Xupuarte,-  ^,uZ  im^.Krtt,  mZm  „«     ,  rfe  @a£   j  w"  W(uf,A 10 
■f*"*  ™f  «1„  i^«,A»i^T«f       .  Uca-.gmfatfr  platftnihabiuntcsSf); 
th*  ac  Sarmau .  nametiam  nunc  fcrmixu fimt  ifia,  &  Bafiarnic*  otntts  Thracbus ;  *& 
quidtm  ttsqutextra.fcdtistamen  quoque,qui  intra  Ifirumcolunt .  Getas  hcic  intellig»  pf 
1  hraaim  vccabulum ;  ut  ex predenti cjus otationc  liquer .  Idcm  auflor,  lib.  i '  • 
*«udl  onwtzuuapHm&tv  ^vmf.rK^-nlt^a^i  neuam.  Wr«^'r". 
is^f.Twriimf,  Wi»Jf,  Tkccn^i  TwV«f,  WB«4"«f  •  Hci\:Maxtm«  ""f 
wstr*  ttatu  homines  certtrn  aliquid  dicere  fcfint ,  de  BritannU  ,  Gcrmanis  &  iftri  *tcr\ 
tamwtcrtorthus,  quam  exteriorihus,  Getis,  Tyregetis ,  &  Baflarnis.  Atquc  hinc  cft ,  <Poi 
apud  Ptoicma-um ui dextra Iflriripa ad  lacum ,  a  quo in  fcx lcinditur alvcos  &oftif 
ms,  n.woJh.mNov  i o d un u  m  legituropidum.vocabulo mere Celtico/iveGerma-' 
mco  quah  Hfudun ,  flvc  Niidun.  Id  refcmnt,  poft  Ptolcmaum  Antontnus  in  nia^ 
no.Tabula  itinciaria,&  Wotitiaimpcrii.hodiedici!u.  W/wre.Ncfcioan  non& 

£-C^TCminCrit  in  tCbUS  Gothic;s''}is  ™b« :  fntrorfus  Dacia,ft,adcoron4etitM4l 
^f^^a-^Uquarumfinifirum 

Itcct  nunc  fcr  varm  famtlta*  &  loca  mutentur ,  prinafaliter  tmcn  Sclavini& ^"""^r 
nantur  >'l«™'aC,v,tatenova,&Sckvim  Rumu 

queadDanaHrum,  & ,»  Boream  fifeihenus  commorantur  .hipaludts fthasquefr"^. 

'"•"babent.^nlesverojuifunteorumfortifmi^quiadPonticummare 

naHro  extenduntur  ufque  ad  Danaprum.  Sa.is  clarum  cft,  ab  Iftro  ad  Danaftrum  ufq"^ 

cltTyram,  qu.  hodiequedicitur/)»^,Iornandemxcrsus  ieptcmtrioncs  V^eo  , 

Sclavmos ,  versusoccalum  vero,  fupra  Daciam  &  Carpatica  juga,  qus  ille  vocat  Alj^ 

ad  V.ftula'  uiqucfontcm  Vinidas .  quo  t.adu  Baftarnaiante  uicoluiflc  j:  m  antea^ 

fum .  L  a  c  u  s  ,g.,ur  ifte  M  u  s  i  a  n  ,.  s  ,  five.ut  alia  ferunt  exemplaria,  Mvsi*  W"» 

nullus  ahus,  quam  apud  quem  i„  Myfia  antiquis  illis  auaoribus  recenfetur 

num:  quod  &  .pft.m  cft  C  i  v  i  t  a  s  n  o  v  a  Iornandis.  qus  forte  ipfis  Baflantfg 

mams  tunc  Neuftat ,  vel  Neuftat  diaa  j  ut  &  al.a  in  cadcm  ripa  ,  eademque 

mbs,  Ptolema-o, Anton.no,  ac  tabuk,  ipfique  Iomandi  dida  2Vj^ :  de qua fic 

des  :  Poftcu\us  dtccffum  Cniva  txcrcitum  dividens  m  d,:at  partcs ,  ncnnullos  a^f  lw 

Mafumdmpt  ,  fc,ens,cam  ,negl,gent,lus  prmcipihm  dchnforihu*  dcfiituum-  'fll\^ 

'MJ-xxnttitMadEufiefium^desl^ovisdcfJ^ 

accedtt,qu*  )uxtalammfluviumeftconfiituU.  L^cNeu/ietiumA  Cabrum.  «^"u- 
qnamRomani  Nj,va4,  Gothi  hasorastuncobfidcntesadpcllavcreiVwp/.  ^'Lo 
tem  fluv.useftProlemaoK,*ef<.f,  Moefiam  fuperiorcabinferio.c  dividens;Anto»  m 
Ctbrm &.  Diom etiam l.b.  li,  k* Cj cC: apud  quem  tamc mcndose ra  K«^f ; <3u0l^iciter 


GERMANI^  ANTI  Q^LIB.  III.  l85 

feliciter  contraomnem  hiftoriae  rationcm  Leonclajus  purgavit  in  eG^» :  quum  jam  du- 
™«n  Baftarnae ,  de  quibus  Dio  heic  loquitur,  Thracia  expulli ,  tuncin  Myfia  egerint 
111  Dardanorum  agris ,  tw  k&w  ,  apud  Cebrum.  Sed  ha:c  ab  hoc  loco  paullo  alic- 
ttiora .  ad  noftra  revertamur . ' 

.  Tcrminos  igitur  Bastarnis  fivc  P  e  u  c  i  ni  s  ftatuo  iftos :  Ab  fepremtrio- 
ttibus  Aprum  amncrn  vulgo  Wicprz,,  in  Viftulam  delabcntcm  5  &  a  fonte  ejus  lineam 
ad  Amadocem  lacum;  atque  hinc  flumcn,  quod  ex  lacu  juxta  opidum  ZarM  oriens,  in 
Ayram,  id  eft,  Danaftrum  dcferutr  :inde  ipfumTyram  .  ab  ortu  mare  Ponticum,  & 
oltia  Iftri.  a  meridic  lftrum  ( citra  qucm  tamen  quidam  etiam  Baflarnae,  teftc  Strabone) 
oa<i  Hierafti  ufqueconfluentem  j  &  hinc  Hierafliim,  &  a  fonte  ejus  Carpatica  Sarmatica- 
«pcjuga,  adfontcmufque  Viftulse .  ab  occafu ,  primo  Aiciburgium  montcm  adopi- 
dum  ufque  Osmeczym,  hinc  vero  Viftulam,  ad  Apri  ufque  conflucntem . 

Oftia  Iftii  eos  adcoluifte  jam  dudum  e  Ptolema?o ,  parrimque  e  Strabone  patuit . 
p  Tyram  ufque  pcrtinuiflc,  indc  liquct ,  quod  Ptolemazus  Tyragetas  ultra  Tyram  col- 
!ocat,  6c  Plinius,  lib,  1  v ,  cap.  xi  1,  in  Tyrae infula  5  Strabo  vero,  difto  lib.  vi  1,  dc  his  ft- 
rnul  i 


ttul  atque  Baftarnis  fic  fcribit  s  h  J[:  vmpxetuivri  %upct  r*  texHvT®*  ptl*£v  boov 
&wov^£iyoy,^co7yptvk<!iv  ir  TiTuv  \py\u\ct,  Ivretrctoi  Tuo^TOf  piV  c0$  ol  l'etfyps 
f*Zftci'<vj  w  oi  Betoiteot  M)4fM6i$  Tiupyot,  riffy  ^Kiov  vo^ctkg  ,  oMyotll  yiueyicti 
**HtiXfoivn  .TovTovg  <pd<rl  k&  mt\*  tov  igpov  oixvv ,  ip*  Uanyt  nro^etxiQ  .  c*  itTf 
^Ptn&UBx^vcq  rolg  Tvpv^Tcug  oftopot  Ttpftctvo^,  <%i}6v  n  k&  ctvni  tZtio- 
^yK*  1*nv5  ovnS*  «g  jKnu  Qv^ct  chypwivoi'  Xj^ctp  a"T/*ovoi  Ai>vva/77V5C,  x.-ZiSonc, 
01  di  tIw  Tlivxtw  xctjctc^ovng  ,  t!w  cv  tu  i?pu  vyovv ,  Tlivxlvci  •  futohctvoi  cf^  apxnxuTct- 
,  f*ilct£v  r*Tavai$@*,  Xjrv  Bepxo&ivovg  viuoptvot  mliet .  Hoc  cft  Totius  autcm  H* 
gmis ,  qu&  )am  diclo  interlsirum  ac  Borysthenem  intervallo  fuperjacet ,  prima  portio  cfl  fo- 
/itudoGctarum-,  dcinfunt  TyregeU,  poH  hos  Iazyges  Sarmau  ,&  qui  Bafilii  dicuntur% 


reis  dtvtji  nationcs .  nam  K^dtmoni  quidam  eorum  nominantur  5  alii  Sidoncs ,  ejr  qui  feu* 
loceninfulam  tenent,  Peucini.  Roxolaniautemfunt  maximefeptemtrionales ,  quicamposin- 
terTanamatque  Boryftbemmincolunt.  Removet  hcic  fimul  Strabo  Baftarnasa  mari  fi- 
niulque  ci  admovet.namin  mcditcrraneis  cos  ait habitare .  6c  nihilominustamen 
Peucen  mfulam  m  attribuit :  &  hocctiampaulloante  s  n^3  r^^oA^-  r5 
W**  n  uivkh  .  «^oVw  J[  avrU  bu^,  mvxlvot  •  id 

cit  5  yfdostt*  autem  Islrt  magnacli  infila  Peuce_j.  quam  Bajiarntoccupantesditfifunt 
rcuctm.  bed  ratio  hu jus  vanationis  eft ,  quia  &  Scyth* ,  &  Sarmats ,  &  Baltarnsc  Getis 
erant  ad  utramque  Iftri  ripam  permixti;  faepius  fedeis  hinc  inde  moventcs .  Hinc  eft  ii- 
^dOvidn,  ad  Pontum  Tomis  cxfulantis,  Trift.  lib.  1 1 1,  eleg.  x: 
Sauromau  cingunt ,  fera  gcns ,  Bejtque  Gcuque : 

guam  non  ingenio  nomina  digna  meo ! 
Dum  tamen  aura  tepct ,  medio  defendimur  Islro : 
I//e  fuis  /iquidus  bella  repel/it  aquis. 

cum  triHis  hiems  fqual/entia  protulit  or4$ 
Terraque  marmcreo  candida  fatla  ge/u ; 
T>nm  patct  &  Borets ,  rjr  nix  injecla  fub  ^rcfo] 
Tum  patet  has  genteis  axe  tremente  premi 
^rClm^^icaciUO(lucac SarmaticafupraDaciam  juga  Baftarnas  adcoluifle,  fu. 
S«LC^P1in,° '  TaCit°  atqUC  Pto,emxo  imcllcaum .  Hinc  etiam  ifta  juga  in  tabuia  iti- 
Jour^  ^P^11'1111'-11'    L  p  E  s  Bastarnic^;  quasnudc  fine  cognomento  Alptu 
r  ante  diftum ,  vocat  Iornandes.  Ad  Viftulam  ufquc  pertinuifle,  ex  Plinio  etiam  didi' 
^us :  qui  mter  varum  &  Pathi(fum>  campos  &  planalazyges  Sermatas  ,  montek  vcro& 
c1»ios{dtui  Dacos,  averfa  Bafiarnas,  a/iosque  indz  Germanos  tenuiffe  tradit . 
oftenf  pltlrcisfuincna(temamm  nomcn  ^ivifum  nationcs,  apcrte  teftatur,  ut  antc 
aWniv audor  noflcr '  St,abo  etianl)  Pia:dido  loco,  treis  earum  nominat,  ATuhovg 
5  ^xmvg^tmonos,  Sidoncs,  &  Feucinos , 

5  Atmo. 


PHILIPPI  GLVVERII 

A  T  M  O  N I  quo  fitu  fuerint ,  non  liquct . 

Peucinos  fuifle proprie dictos eos, qui  Peuccn infulam , & proximos  Tribal- 
lorum,  Getarumque  fineis  obfederunt,  fatis  iupra  patuit.  Hi  P  E  u  c  E  N  I,  quafi  Gra> 
covocabulonfcu»^ctadpellanturIornandiinGothiciSj  Zofimolib.  I,  nfcu**/,P£U* 

C  JE  j  &  Svidx  nivxtpxf,  PfiUCESTiE. 

Sidones  fuiile  proximos  Viftulae  amni ,  inde  colligo ,  quod  a  Ptolenia-o  ad  la> 
vam  di&i  amnis  ripam  in  Germania,  non  trans  amnem  in  Sarmatia  collocantur  • 
Apudeumdem  Ptolema:um  hax  leguntur,  in  dcfcriptione  Sarmatia: :  KtvnXP  *e 
a^anav  tQvq [Aiyisit ,  oi n  OviviticLi,  mtft  oXov  tzv  OvtxthKov  KoXmv  ,  n&f  vtA^  tjjv  A*- 
kiclv  nwwn/n  kcm  Bet^vcq  .  ideft  :  lncolum  autcm  Sarmattam  gentes  maximA,  Venew> 
dpudtotum  fwum  Venedicum,  ejr  fupra  Daciam  Peucini,  ac  Baflarna.  Hoc  fi  verum,  (Llt  v?e" 
rum  cfle,  jam  dudum  cx  Plinio,  Tacito ,  tabulaque  itineraria  comprobatum)  Baftarntf 
totum  Carpatis  montis  feptemtrionale  latus  adcoluerunt .  at  nihilo  minus  tantfjj 
idcm  Piolcmaus  fk  paullo  poft:E?7z*  Avaclwo\ rijv  Kt$aXv\v  r*  Ovfcvheb  ift*F*W . 
ovf  6p@cunc;'  ettzt  A^apJoQepKm  ■  «7*  Bis^ytoovts  •  etmfytmm\ '  etm^ZaGaiKoi  '  eii» 
yim,  kch  hkoxoi  ^jLrov  Ka(>7m7lu/o(>(&> .  Hoc  eft  :  Deinde  t^Avarini,  dpud fontemVi' 
/iuUamnis  .  fub  quibm  Ombrones .  dein  t^inatrophratti ;  detn  Iwgiones  j  dein 
dein  Saboci  j  dein  PtengiU,  ejr  Biefi  apud  Carpatem  montem.  &  mox  :  Kaj  TrdW  ^'a\ 
UtvKivuv    \\a^wvjKaomavot.  hoc  cft :  K^itquerurfusinter  Peucinos  ac  Bajlarn^  £0  20 
piani .  Lx  quibus  ego  nihil  aliud  judicare  quco,  quamdictas  hasce  nationes,  vcl  earU^ 
plerasque  (folet  quidpe  Ptolemams  gentium  vocabula  alieniflimo  fitu  locarc )  paltCJ 
fuifte  Baftarnarum  .  Atque  Burgiones  cquidem ,  nonSarmatas ,  lcd  Gcrmano^ 
fuifle  ,  ipfum  prodit  vocabulum .  Idem  au&or  in  Germaniae  defcriptione :  vW'/' 
J?^c<,  piXtfi  T*  vnjapii '  vm  j  Txnvc  Trfami  2,'tiuvit,  etm  Kdyva ,  ««*  °vi  ^ 


^ioivTn^nvd^Kvviov  fyvpov.  Id  eft :  Lugi ,  qui  Buri  dicuntury  ufque  ad  VtftuUm  ^ 
fubbisautemprimiSidones  \dein  Cogni;  mox  Visburgii  fupra  Orcynium  faltum-  "ullf 
cquidem  faltum  paulo  pdft  Ptolemams  eo  Iltunominat,uti  nullusaliusintelligi 3uc3' 
quam  qui  Quados  a  Bojohaemo  dirimebat .  at  quia  fupra  Quados  Ofos  fuilTe  jam  <y 
dum  comprobarum  eft  ;Herq-nium  faltum  heic  intelligendum  arbitror,  qni  a  ^aC£j« 
una  cum  mcntibus,  ( in  quibus  Ptolcmams  ponit  Lunam  fil vam  &  ferri  feciuras )  ' 
batur  j  cujusqueaverfaBaftarnai  adcolebant.  idque  comagis  credo,  quia  &  fe. 
alieno  fitu  cis  Viftulam  locati .  quorum  ego  veram  germanamque  trans  ViftL1^nnl 
dem fequens,  Visburgios  cosdem  efle  judico , quos Burgiones  in  Sainl^& 
nominat  Ptolemacus:  fcdemqueiis  tribuo  proxime  Gothinos,intcr  Sarmatas  JWP^ 
Lygios,  id  eft,  inter  Sarmatica  juga,6c  Viftulam  amnem :  a  quo  ego  cquidcm  haj ^ 
bito  quin  didi  fuerint  Thi  Wiffeiburger .  undcGraxis,  fivc  Latini  fadum  vccal?11 
Visburgii  $  Sc  quibusdam  Bnrgii ,  five  Burgiones.  .  jn- 

Carpiani  quoque omninoad Laftarnarum gentcm fpcclare vidcntnr,ciul^n- 
ter  Baftarnas  a  Ptolemseo  ckP  eucinos  locantur ;  tum  quia  haud  dubie  a  Carf^  °^jS)  4O 
tc ,  quas  Basiarnicas adpellat  Alpeis  tabula  itincraria,  nomen  habuerc.  Hi  cmnibuS 
poft  Ptolemxum,  audoribus  dicuntur  C  a  r  p  i  5  bcllumque  Romanis  ad  ^l]?r>r 
quens  intuliflfc  narrantur.  Zofimus  lib.  1,  fiibGallieni  imperio  :  bo&v/*  it*f  ^ 
Qoi,  ^  Ka^Troi      Ovfxyowioi  (yivy  'j  ravm  mpWfspov  oiKovvla )  fxi^@*       ^ lT 
i  rncl&vpii@*  KcC\aXi7iivn<;  aiij&mv  chtrlAovv,  ovitvog  avQt&ptvcv  Tiravrct  67rlH^J^ 
vot .  Id  eft  :  Borani,  eb  Gotthi  y&Carpi  ,&  Vrugundi  (gentes  h&  funt ,  ad  tfrtl0  .ypt, 
tes)nullamnecltalU  nec  Ulyrici  partem  a  continuis  vexationibns  immunem  reb*1* '  $ 
emnia  ,  nemine  reftilente ,  diripientes .  Et  lornandes  in  Gothicis,  de  °^J(Xfe> 
Got  horum  rcge :  Sed &  Carporum  1 1 1  cid  addidit  ,genm  hominum  adbella  W** 
ditum  :  qui  fepe  Romanis  infefiifunt .  quos  tamcn  poli  h&c ,  imperante  ViocUM*0  >  ^ 
rius  Maximianm  Cdfarde  civttate  (forte  dcbcllatos )  reipublic*  Romanxfubjectt  •  ^ 
Oftrogotha,  habens  Gothos  &  Pcucenos  ,  ab  infuia  Peuce  }qux  osiio  Danubii  ?•*  J 
gentiadjacet  ,  ^irgaitum  &  Gunthericum  nobilifmos  fuAgentis  f  r<tfecit  d u"°,  0f 
mox  Danubium  vadati,  ejr  fecundam  xJMcefiam  populati ,  CMartianopolim ,       ^  lu^ 
trU  ( id  cft,rcgionis)  urbemfamofam  metropolim adgrediuntur .  Nempe  quum  G°{ 
M,  Aurdio  Antonino  in  Daciam  venirent,complureis  Baftarna;  cum  iis  fufcePel 


GERMANIS  ANTICL  L  I  B.  III.  i$7 
«fttiones .  Iul.  Capitolinus  ineodem  Aurelio  :  Gentes  onwesab  lltyrici  limite  ufque  in 
GaltUm  conjpiraverant,ut  Marcomanni>?{arifci,Hermunduri,  ejr  guadi,  Svevi,  Sarma- 
t*,  Lacringes,  ejr  Buri.  bif  aliiquecum  itst  Veclovali,  Sofibes,  Sicobotes,  Roxolani ,  BaSlar- 
^lani,  Peucini,  Cosloboci .  Trebellius  Pollio,  in  Claudio  :  Scytbatum  diverft populi, 
hucini,  Tnttungi,  K^iuHrogothi,  Virtingi,  Gipedes ,  &  Heruti,praddtcupiditate  in  Roma- 
worum  folnm  venerum  ,atque  illic pleraejue  vaHarunt.  Fl.  Vopifcus  in  Probo  .Centum 
Mittia  BaHarnarnm  in  foU  Romano  confiituit  5  qui  omnes  fidem  fervaverunt .  Nempe  in 
^acia.  Atnonitadiu  fidcm  fervarunt.  llc  enim  Orofius,  lib.  vn,  cap.  xxiv,  fub 
Diocletiano  :  i^idvenits  Carpos  BaHarnasque  pugnatum .  Mox  tamcn  itcrumfubju- 
logati .  Pomp.  Lxtus ,  in  codcm  Diocletiano :  Dioctetianm ,  rebm  toto  oriente  compofitis^ 
Europam  repetiit .  ubi  jam  Scythx,  Sarmat* ,  t^Alani ,  &  BaHarnajugum fubiverant ,  una 
<um  Carpis,  Svevis  ,  ejr  Qnadis .  Zollmus ditto  libro ,  fu b  Claudii  impcrio :  k<*&  rvrov 

^l9!  TOV %£OV0V  ^KvQuV  01  'SriOjXfyjtVTfS  C4C  TM  GFOhctGKO-CVV  i7Ta/j}^ivTSQ  i<p6$c*)v  ,  "E'(>£}ag 

*/  RevKug  ToTQxg  'Sr^KaQovng,^  txti^  rovTvgcw  -srcQ.ficv  aQpoicdtvng,  og&g  rov  Uqvtdv 
vavTnj^adutvot  tzrhoia  t^aKic^lhia,  i^  rimg  'tpQiZaaowng  luo  Kj  r^tkx3v'Qi  fjLv^/cb- 
agovng  cha  tS  novrii,Tcucig  rJxfjgci  txroh&t  <8rOo-&aXovng  amKp^cd^trav.  'srpoiXQcvng 
0»  K£H  tm  McvpKiavx  txtoTuv,  *\  Mvaiag  gdv ,  avaQavrtg  ,  ngj  ravrrig  <hauaqTQ\n$ ,  \7rM0v  tvfi 
V  ts^a-u.  hoc  cft :  Hoc  tempore ,  quotquot  erant  Scytha  fuperfiites ,  antmi* prcpter  expedi- 
tiones  hatfenm  fufceptas  elati  ,ad]un£tisfibi  Herulis,  Peucis  ejr  Gotthis ,  collelhque  pr  opter 

2°Tyram fluvium  ,  tn  Vontumfefe  exonerantem  t  fexies  mitte  navibm  tdtficatis ,  ac  trecentis 
&  viginti  milttbm  hominum  in  eas  impofitis ,  navigatione  per  Pontttm  in/Iituta  ,Tomis9 
munito  mcenibm  cpido  tentato ,  rejecli  funt .  Progrefii  vero ,  &  Marcianopotim,  CMyfi* 
urbem,  detati,  &  ne  ttlitquidem potiti ,  navigabant  uiterms .  Scythas  hcic  adpellat ,  quos 
fupra  Boranos ,  Gothos  >  Carpos ,  ejr  Burgundos  nominavit.  unde  manifeftum ,  Baftarnas 
eum  intellexifle  pcr  Scythslium  vocabulum ,  quemadmodiim  Dio  fccit .  De  iisdcm 
hisScythis  paullopoft:  oi  vh,  ^  h*  Na/axw  kAWV*  ZKvQaiv  paxK  ^ie/M^vng,  <zso- 
SaWiopivoi  rag  aua^ag  u$  \m  MaKtfovia*  \xu^$v.  id  cft  :  £>ut  ex  pugna  Claudii  ejr  Scy- 
tharum,  ad  Naiffum pugnata,  fuperfiites  erant  barbari ,  cttrribm  fefe  munientes ,  in  tMace* 
doniam  contendebant .  Nec  longinqua  navigatio ,  nec  curruum  munitio  tam  Scytha- 

30  rum  quam  Germanorum  erat  propria.  ideoque omnino  exiftimo,  Baftarnas,  Carpos  ac 
Peucinos  fuiiTc  cum  Gothis ,  Herulis ,  atque  Burgundis .  Non  Scy tharum ,  fed  Gotho- 
rum  has  fuilTe  expeditiones,  diferti(Timis  tcftantur  veibis  CalTiodorus,  Eutropius ,  &  alii 
audorcs .  Caftiodorus  in  Gallieno :  t^fibino  &  CMaximo  C  o  s  s.  Gracia ,  CMacedo- 
nia>  Pontm,  ^sffia,  depopulanper  Gotthos.  &  in  Claudio :  Claudim  barbaros  Gotthos,  Illy- 
ricum& Macedoniam  vafiantes ,repetiit.  Eutropiuslib.  ix,  in  Gallieno  :  Gr&cia ,  Md. 
cedonia^  Pontm  ,^ffia,vaBataper  Gothos.  in  Claudio  :  Hic  Gothcs,  lllyricum CMacedo- 
niamque  vafiantes,  ingenti prcelio  vicit .  Neuter  quidquam  de  Scythis .  Baftarna*  igitur 
fine  dubiofuerunt,  five  Baftarnarum  trcs  nationes  Borani ,  Carpi ,  atque  Peucini,  cum 
Gothis  in  expeditionem  profedi .  Borani  nefcio  an  iidcm  fuerint  B*A<m*  B 11. 

^Unes  Ptolemaci. 

An  cum  Gothis  poftmodum  nonnulli  eorum  in  Ulyricum  Italiamque  &  Galliarii 
commigraverinr,  haud facile  dixerim  .  Iuftiniano  Romanis  imperitante,  omne  eorum 
^omen  antiquis  fedibusfuifte  excifum,  colligo  cx  Iornande  7  qui,  ut  fupra  retuli,  eodem 
lraftu,inter  Viftulam  &  Pontum  memorat  Sclavinos  $  quifuereSarmata: .  Pulfosab 
^is,  in  Daciam  interiorem ,  quae  nunc  eft  Transfilvania ,  fuiflc  transgreflbs ,  lingva  Ger- 
^anica,Transfilvania  populis  ufurpata ,  quam  manifeftiftimo  indicio  teftatur.  nam 
^epida;  ex  hacregione  una  cum  reliquis  Gothis  in  ItaliamGalliamqueprofeaifunt . 
fabula:  ac  figmenta  funt,  non  hiftoriae  certo  auclorc  confcripta ,  qua:  narrant  Carolum 
Magnum  Saxonum  quosdam  dcbcllatos  heic  agros  cclcrc  juftifle.  Nihiltum  juris, 

*o  vel  ditionis  Romano  imperio  fuit  trans  Danubium  in  Daciam ,  quo  transferrent  quos 
Uberet . 

;  Haec  igitur  dicla  fufticiant  de  Bastarnarum  gencre,  finibus ,  ac  nationibus  j 
^iomni  a.-vofuere  bellica  fortitudine clariflimi  5  doneca  Sarmatis  pulfi,  vel  fponte' 
cum  Gothis  in expeditioncs  profedi,  patrias  fedeis  reliqucrunt . 

Nomen  eorum  apud  plerosque  optimosquc  au£torcs  promifcue  fcribitur  Ba- 

Qjt-  STAR- 


PHILIPPICLVVERII 

STARN^,5cEASTERNvE;&ia tabuld irineraria viticse fcripti funt  B l A s T A 
Ni,  pro  Bastarni. 

Ceterum  opida  in  Baftarnarum  folo  fucrunt ,  qux  Ptolcmaeus  in  Sarmatia  recenfet 

his  VCrbis  :  noA«s  <f[  pwyioi ,  vTtif  rov  Tv&iv  sro^ov  TJ  A**%  ,  KrfffA'"' 
MaKT^iov  ,  Kfymictv* ,  Ov£a,v'&vu&ov ,  Hycrfov.  id  cft :  '<9/>/^j  medtterranea  funt,  ft*Pr' 
Tyram  ad  Daciam,  Carrodunum,  CMAtonium,  Clepidava,  Vibantavarium^  Eraclum .  Has 
ex  pofiru,quem  fmgulis  adfignat  Ptolemaeus , fic interpretor  :  CarroduNuM, 
quod  ipfc  vocabulo  Germanico  nomini  adieritur,  Rufli*  minoiis  nunc  cft  mctropolis, 
VuIgoZw»  Polonis,Germanis«'«  Reuftfche  L(wcnbur?,&  contrafte  Lcmburgdiam 
Larine  Leopolis  .M^tonium,  haud  procul  Tyra  ripa ,  ur  vult  Ptolcmauis  5nun^° 
Rohljn .  Clepidava,  Kamieniec  5  opidum  Podolias  in  cdito  faxo  fitum ,  eaquC 
loci  natura  mcxpugnabile .  Antiquiflimum  hoc  efll*  opidum,  a  Dacis  quondam,  antc- 
quam  Baftarnx  Germani  ha:clocaoccuparcnr,conditum,ipfum  nomcn  indicium  faefo 
Dacorum  quidpefucrum  Dava,  quemadmodum Germanorum , five univeiforuffl 
Celtarum  D  u  n  a  ,  ac  D  u  r  a.  Cetcro  Vibantavariumcx  Ptoleman  pofnfoflC 
cfl  hodie  Bar ,  cjusdem  Podolia?  opidum&;  Eractum,  Row  ,  ad  amncm  UlforaM0» 
in  Tyram  delabentem.  infta  hunc  amncm  mox  eft  j  imyoepi  tStv**  ,  id  cft,  ctnverfa 
fivcJIexMTyr*,  qucmmcmoratPtoIema?tisin  Sarma;iatiia;  diaaqucopidacun^W' 
pra cum  vcrsus fontcm  Tyr*  collocat ,  codem  ordine  ac  poii tu ,  quo  hodierna  hcic  cf- 
dacxplicavi.  .  % 

Ha?c  igitur  de  nobiliflima  Baftarnarum  gentc .  a  qua  antcquam  ad  alias  proficiff* 
mux,paucis  notandus  cft  eorum  error,qui  e  Strabonis verbis proximecitatbimeI11' 
gunt  cum  Roxolanos  quoquc ,  Tanain  amnem  adcolcntcis  populos,  partcm  fivcnatic* 
nem  fealTe  Baflarnicam  .  Falli  hos ,  vel  hoc  unum  argucre  poteft ,  quod  Strabo  Bafta* 
narum  fedem  Germanorum  ab  occidente ,  ab orientc  Tyregetarum  conftniis  tcrminar> 
Roxolanos  autem  trans  Boryfthencm  amnem,  vcrsus  feptemtrioncs,  omnium,  qul 
cognmfuerunr,  facitultimos . 


C  A  P,  XLT  V.  $0 

*be  VeKedis  Sarmatiss  &  iEsms  Germmis. 

BAflarnis,  fivc  Peuciniisin  ripa  Viftula?  continuabantur  V  E  N  E  D  I . 
ita  auclor  nofter :  Peucinorum,  Vcnvdorumque,  &  Fcnnorum  nationcs  Gtr***' 
Sarmatts  afcrtbam,  dubito.  quamquam  Peucini,quos  quidam  Battarn^00*  ' 
fermonc,  cultu  ,fede  yac  domictliis  yut  Gcrmaniagunt  :fordcs  omnium  3actorpcr.  (tf'r": 
connubtts  mixtts ,  nonnihil  in  Sarmatarum  habitum  fcedantur .  Vcnedi  multurn  exf 
bu*  traxerunt.  nam  quidquid  inter  Pcucinos  Fennosque  fdvarttm  ac  montium  eriff1  ' 
latrocintis  pererrant .  Hi  tamen  inter  Germanos  potitts  referuntur  ,  quia  &  dcm^fS1  ^ 
&fcutagcttant ,  &pedumufuacpernicitatcgaudent :  cjudomnia  diverfa  SarmaW  f0!' 
ylaufiro ,  equo%  vivemibtu.  Dc  Baftarnis  dubitarc  minime  fas  fuifle,  fatis  fupcri°rl » 
pite  demonftratum.  at  de  Vencdis  rcde  meritoque  dubitavit ;  imo  multo mag»8^ 
dubitarcdcbuit,anrequamintcr  Germanostam  levibus  documcntis referret.  q^1^ 
parum  me  moviflent,  ni  alia  etiam  quam  graviflima  acccfliflent  argumcnta?  °i  ' 
quum  rehqua  pcr  omnc  Germaniam  mihi  forent  fatis  plana,  fuper  unius  Vcnedisqua 
diunflime  fufpenfum  me  habuerunt ;  doncctandem  melior  vicit  fentcntia,  Sarf** 
fuiflc .  Sed  argumenra ,  in urramque  partem  facientia,in  medium  producantur, uu  v 
tasdilucidionndeadpareat.Primumipfius  certe  me  movit  Taciti  aiiaoritas,**?^ 
mentaabcoprolata.  dcin ,  quod  finum  Codanum  pcrPruffiamac  Livoniam  &0 
tuncadcoluemnt,  non  Sarmatica, fed  Germanica gcns; ut  P6ft oftcndam .  finusa»^  ^ 
€tws  fuit  hac  parre  Vencdicm  5  a  Venedorum gcnre,  tcftc  PtoIcma:o ;  ut  (iipra 
undc  haud  leve  nec  inanedocumentum,  Vencdos  fuifle  Germanos ,  partemquc 
/Eftios.  Ptolemari  yerba  in  dcfcriptione  Sarmatia:  ha?c  funt :  k*7&«  3  iWs^^ 
iVvi  f*tySU,cUi  OviKicUiTrapoAovTovOvtnAwwXmv'  W ]vmprlw  Aclk'***  (ffl 

vi  5  **s*pat .  id  eft :  Imolunt  Sarmatiam  gcmcs  maximx  isl* ;  Vcncd* ,  aiuiptii* 


GERMANI£  ANTIQ^  LIB.IIL  l89 

eumjinum:  ejr  fupra  Daciam  Teucini  ac  Battarn*.  &  paullo  poft :  Jia^  fty  tov  o  wVsAo* 
°&*Q.(Mvi  vm  tx$  Ovi/detfjrvQang'  HTettkw'  eira  BaActpes-  t)<p'&j  B^WfcWef  Jioceft: 
^td  VtBulam  amncm ,  fub  Venedts ,  Gythones :  dein  Tinni :  detn  Bulanes :  fub  quibm  Bur- 
gundiones .  Re&e  equidem  priore  lcco  Venedas  Pcucinis  conjunxit ,  ut  &  Tacitus .  at 
pofteriora  quia  omninofalla ,  Vencdas  eiiam  Codanum  finum  adcoluifle  ne  crcderem, 
titis  cauf*  erat;  ni  ab  aliis  etiam  au&oribus  ibidcm  collocaientur.  Plinius  lib.  iv, 
caP-  x  1 1 1  :  2(ec  eft  minor  opinione  Finningia .  guidam  h*c  habitari  ad  Vittulam  ufque 
fluvium,  a  Sarmatis  Venedis,  Scyris ,  Hirris ,  tradunt .  finum  Clylipenum  vocari ,  &  ino&io 
e)to  infalam  Latrin .  Huc  accedit  magnum  illudargumcntum ,  qucd  Grarcorumanti- 

^oquiftimisoccafionem  dcdit  rlngendi  in  Italia  in  Vcnetorum  rcgioneflumen  Eridanum, 
( Padus  is  eft  vero  ncmine )  a  quo  fuccinum ,  fi ve ,  ut  illi  vocabant ,  electrum  vcnirer  * 
SuUm  id  in  Vcnedorum  Guttonumque  litore,  ad  Viftuk  ufqucoftia,  omni  aevo  lcgere- 
tlu >  atque  a  Radani  Viftukrque  conflucniibus  in  ltaliam  Grxciamquc  dcfcrretur .  At 
°ninium  maximum  gvavilTimumque  argumcntum , quo  induflus  credam,  Venedos 
^uondam  hoc  marc  adcoluifle,  in  ipfogentis  eft  ncmine ;  qucdeiiam  nunc  in  Livcnia- 
ptoribus  locis  durat.  nam  &  opidum  in  medio  cjus  eft,ad  Trcideram  flumcn,vn)gari  vo- 
cabulo  Wenden;  6cineaparte,qusedicitur  Curia ,  vulgo  Kureland,  amniscumopido 
Windaw ,  &  alius  locus  ad  eumdcm  amncm  Vfchewende .  Ha^c  igitur  univeria  atquc 
fingula  fatis  confirmant,  Vcnedorum  olim  gcntem  per  L  ivoniam  Pruflfiamque  Codani 

2ofinus  adcoluifle  litus .  Difpiciendum  nunc  porro,  Germanici  an  Sarmatici  fuerint  gcne- 
Il$ ..  P.olcmai  heic au&oritas  nulla  cft ;  quando  is  Baftarnas  quoquc,  &  horum  parteis, 
Peucinos,  Carpos,  &  Eurgiones,  itcm  Burgundioncs,  &  Gut honcs ,  Geimanicas  genteis 
perperam  inter  Sarmatas  connumeiavit .  Plinii  teftimonium  plus  ponderis  habucrit» 
'A(ec  esJ  y  inquit,  minor  opinione  Finningia .  ^uidam  hdc  habitari,  ad  VisiuUrn  ufque  fltt- 
vtum,  a  Sarmatis  Venedts,  Scyris,  Hirris  tradunt.  Apcrte  &  Hirros  &  Sijros  &  Venedos  in- 
ter  Sarmatas computat .  Verum  hic  quoque  forte  erravcrit.  poftciioiisigitur  (aculi  au* 
diamus  teftcm  Iornandcm;  qui  ita  in  Gothicis  lcribit:  Introrfm  iUi  Daciaeft,  adto» 
ron*  fpeciem  arduis  Alptbm  emunita\)uxta  quarum  finifJrum  latm  ,quodin  aqutlonem 
vergtt ,  ejr  ab  ortu  VifiuU  fluminis  ,perimmenfa  fpatia ,  venit ,  Wintdarum  nat/opopuitu 

30/4  confedit*  quorum  nomina  licet  nunc  per  varias  familias  &  loca  mtttentur ,  prtncipa* 
liter  tamen  Sclavini ,  &  Antes  nominantur .  Sclavini  a  Civttate  nova }  ejr  Ulavino  Ru- 
munenfe ,  &  lacu  qui  appeflatur  Muftanm ,  ufque  ad  Danafirum ,  &  in  boream  Vtfcla  tenta 
commorantur.  hi  paludes,  ftlvasque pro  civitatibm  habent .  ^ntes  vero,  quifunt  eorum 
fortijfimt,  quiad  Ponticummare  curvantur,  a  DanaBro  extenduntur  ufque  ad  Panaprum: 
qu*  flumina  multis  manfonibm  ab  invicem  abfunt .  K^dd  litmautem  oceani ,  ubitribm 
faucibm  fluenta  VittuU  fluminis  ebibuntur ,  Viridarii  refident ,  ex  diverfis  nationibm 
aggr?gati.  VoH  quos  ripam  oceani  item  Esli  (vulgo  male  Itemcfii)  tenent  ^pacatum 
hominum  genm  omnino .  Jguibm  in  auflro  adfedit  gens  Aga^zirorum  fortijstma ,  fiugum 
ignara,  quaspecoribm  ejr  venationibm  viclitat .  Vltra  quos  diHenduntur  fupra  mare  Ponti- 

1«Q  cum  Bulgarorum  fedes .  Et  poftca,  de  Gothorum,  Daciam  tunc  incolentium,  expeditio- 
nibus  loquens :  PcH  Herulorum  cadem  idcm  Hermanricm  in  Venetos  arma  commovit.  Hi, 
*/  ingtio  expofitionis,  vel  catatcgo  gentis  dicere  ccepimm,  ab  una ftirpe  exortit  tria  nnrc  no~ 
™ina  reddtderes  idefl,  Veneti,  CAntes,  Sclavi.  quiy  quamvis  nunct  ita  facientibm  peccatu 
noftris ,  ubiqtte  deftviunt  \  tamen  tunc  omnes  Hermanrici  imperiis  ferviere .  Haflorum 
yuoque  fimi/iter  nationem ,  qui  longiftmam  ripam  oceani  Germanici  infldent ,  idem  ipft 
pudcntU  virtute  fubegit ,  omnibusque  Scythia  ejr  GermanU  nationibm ,  acflpropriis  la- 
boribnt  imperavit .  Heic  Venedorum ,  five  Winidorum  pars  adpellantur  Sclavini ,  & 
Mavi.  cu jus  nominis  populi  alieniftimo  femper  a  Geimanis  fuifle ,  &  nunc  etiam  efle 
Senere,  per  Ruftiam  magnam  five  Mofcoviam,  per  Litaviam,Poloniam, Rufliam 

*°minorem,  Podoliam,  Mofdaviam,  Valachiam,  Bulgaviam,  Serviam,  Sclavoniam ,  Dal- 
matiam,  Croatiam,  Vinidorummarchiam,  Carniolam,  Moraviam,Bojoha:mum,  Lu- 
fotiam,  &  CaflTubiam ,  fatis  in  confeflb  eft .  Secunda  igitur  illa  pais  ^Antes ,  &  item  ter- 
t}h  quam  falso  Italica;  ad  Padum  &  mare  Adriaticum  gentis  vocabuloadpellat  Venetof, 
pro  Venedos,  ejusdcm  quum  fucrint  cum  Sclavisgeneris  j  fatis  manifefto  inde  lique^ 
Qftineis  ii\  univerfurri  Venedos  non  fuifle  Germanos  ,  fed  Sarmatas  :  quos  recln  $ 

pofterior 


**>  PHILIPPI  CLVVERII 

pofterior  *tas  vocavit  Slavosj  quia  fibi  ipfis  dicebantur  S  l  a  v  a  C  i  ,  & ,  varian- 
te  dialedto,  Slova  c  J;  ut  latiusalioopere  ( Deus volcns propitius adnuat ,  precor) 
poftca  doccbo.  Huic  locupletiflimo  Iornandis  teftimonio  adde  jam  &  hoc  argumen- 
rum ,  quod  hodieque  ejusdcm  Slavici  gencris  populi  in  Germania ,  per  Marchiarn 
Brandebnrgienfem,  pcr  Pomcraniam  &  Lufatiam ,  vulgo  Germanis  adpellantur  dit 
W  e  n  D  l  n  ;  &  rcgio,  abcjusdcm  generis  natione  habitata,  inter  Hiftriam,  Forumlu- 
iium,  Carniolam,  Slavcniam,  &  Croatiam ,  die  Windifche  marck,  id  eft,  Vintdorum m*r* 
(hiaintm  in  Hungaria,  fub  Carpaticis,fiveSarmaticismontibus,  intcr  Vagum  Gra- 
numquc  amncis,  in  ea  Slavicigenerisgente,  quae  vulgo  Germanis  dicitur  dieZtffir^" 
cus  Wtndtfche  probe  :  a  quo  haud  procul  alius  vicus,ad  Vagumanuicm,  deuniverf*1 
gcntis  vocabulo  vocatur  Stawin*.  Hoc  igitur  vocabulum  haud  de  vano  Gcrmani  SJavo- 
rum  quibusdam,in  Germaniam  lllyricumque  transgreflls,impofucruntargumento 5 icd 
quia  jam  anteadomi,  trans  Viftulam  in  Sarmatia,eodemadpcllatosfciebant.  quodan- 
tiquiflimi  quoqucatteftati  funt  Grarcorum  fimul  atquc  Romanorum  lcriptores.  Var& 
tum  id  fuiflc,  pro  ratione  dialeftorum,  jam  in  Sarmatia,  quemadmodum  poftea  in  G& 
mania  &  Illyrico,  per  e,  &  1 5  teftis  luculcntiffimus  Livonia-  agcr,  antiquiflima ,  ut  taot 
oftcndam,  Venedorum  lcdes ;  ubihodicqucopidumaltcrum  dicitur  Wenden,  alterutf 
cum  fluminc  Windaiv ,  &  ad  idem  flumen ,  Vfchewende .  Exgcmina  hac  adpellation* 
rcfte Graxi Latiniqucaucloresfccerc vocabula  Venedi,  fivc, ut Ptolemanishabe&  ^ 
Vened£,&  ViNiDI3fiveViNlD£,  quod  Iornandes  five  librarii  Gcrmnnu- 
fantcsfcccrunt  Winid*.  Antiquifllmum  hocfiiifle  partisSarmatarum  nomcn/* 
eo  perfpicitur,  quod  jam  anteHerodoti  tempora,  utifuprain  Gothonibusoftcnfuni,** 
cjus  fimilitudineeledrum  ab  Italia;  flumine  Pado  &gcntc  adcola  Vcnetisin  reliqnam 
Italiam  Graeciamquc  venirc  creditum  eft .  Faceflat  hinc  cum  ingcniofis  nugis  fuis 
ropius  $  qui  cx  eadem  nominis  (imilitudine,  &  nefcio  quo  palndum  lacuumquc,  qllJ  Per 
Prufliam  fternuntur,  argumcnto,  Vcnedosdocctejusdcm  fuhTccum  Venctisad  Adna' 
ticum  mare  originis ,  a  Paphlagonica  gcntc  Hcnctis  propagata:.  quam  gentem  illc»^ 
Jens  fuomorefatisaudaci,mirifica  nationum  fimul  aclocorum  tcmporumqucc°n- 
Vulfionc  confufioncque,  a  Ponto  Euxino  non  modo  in  Italiam,  fcd  &  in  Galli*  umu  • 
que  Sarmatise  extrema  diducit :  hoc  uno  per  omnia  fua  opera  fatis  ineptus  delirusque> 
quod  omneistotiusEuropae,  magnacque  partis  Afiae  gemeis  ad  unum  Cimmeri°rllj\ 
<quos  falso  vocat  Cimbros)  nomen  referrc  conaturj  adpcllationcs  vcro  fingukrU^ 
ad  unam  fuam  lingvam  Belgicogermanicam .  qua  in  rc  non  animadvertit,  fc  ridei^ v lP ' 
fum ,  dum  Gracos  Latinosquefuper  cxterarum  gentium  nomenclatura  culpet .  P1V 
Mofes  facratiflimis  monimcntis  teftatum  reliquit,  quot  Noachi  nepotcis  P*0^ 
teisque,  in  totidem  fuifle  divcrfas  nationes  lingvasquediftributum  tcrrae  orbemi  4  . 
fucrunt  numero  lxix  .  Hoc  unum  fi  fatis  confidcraflent ,  vel  crcdidiffcnt  n°^m 
X^ctt^o)  geographi  j  certe  ab  infinitis  iftis,  immenfisque  laboribus ,  cum  ip? ' 1 
nos  liberi  vacuique  fuilTemus .  Egregie  quumomnia,  nccfinccminentiingcnj°c 
finxerit  Goropius  de  Venetis  juxta  atque  Venedis;  tandem  imperite,  incptefl?  , 
abfurde  ex  his,quia  Germanis  dicebantur  Wenden,  fecit  Veneticos  Danos.  Ital  lU$ 
crederemus  hoc  retfe  dici  5  fi  tam  facile  perfvafiflet  Sarmatas  cum  Germanis  un 
cjusdemque  fuiiTe  gcneris .  nam  Venedos  fuifie  Sarmatas  ,  Danos  vcro  Gernian 
fatis  fuperque  coraprobatum  cft .  Sarmaticae  gcntis  Venedorum  adpcllao^n^ 
fi  quis  ad  originem  revocare 


mm  cft.  Sarmaticae gcntis  Venedorum  adpcllarr^  at 
>care  velit  ,  ad  Sarmaticam  ,  non  Gcrmanicam  dc 
Ex  hac  multo  probabiliiis  eco  coniccerim ,  diftam  . 


lingvam  neccfle  erit.  Ex  hac  multo  probabilius  ego  conjcccrim ,  Cc^g 
gentema  vocabulo  Weda  (Latine  fcripfcris  Venda  )  quod  hamum  pifcatoriurn  ih 
ficat.  quidpe  auftor  nofter  ait ,  Venedos  multurn  ex  mortbus  Sarmatarum  trdxiffi  •  V . 
quidquid  inter  Peucinos  Fennosquefilvarum  acmontium  erigatur  Jatrociniis fertrr^Q 
quo  etiam  facit ,  qubd  Ptolema:o  gens  dicitur  Vened*  ,  6c  Iornandi  Vini^  5  Up^ 
fingularis  numerus  Veneda,  &  Vinida ,  a  Weda .  Scnfifle  idcm  &  nntiquifllrnos 
lonomm  hiftoriographos  video;  qui  gentis  regnique  primordia  fabulose ,  utUP^ 
gentium  omni  aevo  mos  fuit,confingentes,inter  primos  reges numcrarunt ^ 
V mdam.  Verum  in  talibus  ne  mihi  quidem  ipfi fatis  fido.  fcio di vinationcm 
iubricajn,  inccrtam,  ac  fa^penumero  ^llacem .  ^ 


GERMANI&   ANTIQ^  LIB.  III.  ,9I 

Cetcrum  flneis  Venedorum  agris  curate  exadeque  circumfcribere ,  non  hu jus  eft 
Operis .  Magnam  tamen,  longeque  ac  late  dirTufam  fuifie  gcntem ,  inde  perfptcere  licet, 
quod  a  feptemtrionibus  Finnos ,  a  mcridie  Baftarnas,  gcnteis longe  inter  fc  ditfitas ,  at- 
tigerunr .  Partem  eorum  agros  jam  Iuftiniani  tempore  Baftarnarum  obfedifte,  fupcriori 
capite  ex  Iornande  didicimus .  Reliquorum  migvatioin  Germaniam  quando  fatta  fir, 
alio  Joco  dicctur.  Ha?c  igitur  de  Venedis  Sarmatisdi&afufficiant.  qua:  qucmodd  ad 
Germaniam  noftram  pertineant,  nunc  deinceps  aperiam . 

Apud  auaorem  noftrum  fub  finem  libri  de  Germania ,  narratio  de  Svionibus, 
^ftiis,  Sitonibus,  Peucinis,  Venedis,  atque  Fennis,  hoc  ordine  perfcripta  legitur: 

lo  Protinm  deinde  ab  oceano  Rugii  &  Lemovii.  omniumque  barum  gentium  infgne ,  r 0- 
tundafcuta,  breves  gladii,  ejr  erga  reges  obfequium .  Svionum  hinc  civitates ,  ipjo  in  ocea- 
no  ,pr<eter  viros  armaque ,  clafitbm  valent.  &  mox  :  Trans  Svionas  aliud  mare ,  pigrum, 
*c prope  immotum :  quo  cingi  cludique  terrarum  orbem  hinc fides ,  qubd  extremm  candcn* 
*u  jam  fblisfulgor  in  ortm  edurat,  adeb  clarm,  ut fidera  hebetet.fonum  infiper  fe  mergen- 
*u  audiri  ,formasque  dcorum,  ejr  radios capitis afiici  ,perfvafio adftcit .  I/lucufque  \& 
fama  vera)  tamum  natura.  Ergo  jam  dextro  Svevici  maris  litore  ^Esliorum  gentes 
alluuntur .  quibus  ritm ,  habitusque  Svcvcrum  ;  lingva  Britannicd  prcpior .  CHatrem 
dtumvenerantur.  infigne fuperfiitiq/tis  formas  aprorum  geslant .  id  pro  armis  yomnium« 
que  tutela,fecurum  de*  cultorem  etiam  tnter  hoffes prtflat .  Rartts  ferri,fiequens fuslium 

2o  ufiis  .  Frumenta ,  ceterosque  fiuctm  patientius,  quam pro filita  Germanorum  inertia  labo- 
rant .  Sed  ejr  mare  firutantur-,  ac  foli  omnium  fuccinum ,  quod  ipfiglejfum  vocant ,  inter 
vadatatque  in  ipfo  litore  legunt.  &  dcinde :  Svionibm  Sitonumgentes  continuantur.  cetera 
fimiks,  uno  differunt,  qubd femina  dominatur.  in  tantum,  non  mcdb  a  Itbertate,  fed  etiam 
a  firvitute  degenerant .  Htc  SvevU finis .  Peucinorum,  Venedorumquc,  ejr  Fennorum  na- 
tioncs  Germanis  an  Sarmatis  afcribam  ,dubito .  Hxc equidcm  hocordine  in  cunclis  ex- 
emplaribus  habentur.  at  cgo  maximopcre  miror ,  qua  ratione  Tacitus ,  perquam  curio- 
fus  alioquin  au&or ,  heic  a  continentis  Germaniae  populis  Rugiis  atque  Lemoviis  ad 
infulas  oceani ,  five  ad  Scandinaviam  peninfulam  transgreflus ,  Svionum  gente ,  Svevo- 
rum  parte ,  illic  memorata ,  antequam  Sitonas ,  ejusdem  peninfulae  Scandinaviae  ejus- 

3odemque  Svevorum  geneiis  gentem,  Svionibus  conterminam,  explicaret,  rurfus  in 
continentem  trajecerit ,  ad  /£ftios ,  PrulTiam  Livoniamque ,  ut  mox  oflendam ,  inco- 
lenteis  extra  Sveviam  fitas :  atque  hinc  iterum  in  Scandinaviam ,  ad  diftos  Sitonas, 
hincque  iterum  in  continentem  ad  Peucinos  ac  Venedos .  Sane  ,  uti  dicere  liceat  quod 
fentiam ,  aut  Tacitusordinis  fui  methodici ,  quem  ubique  antehac  diligens  curiofusque 
obiervavit  ,  prorfus  heic  oblitus  fuit  ;  aut  librarii  negligentes  fupinique  mirifice 
cum  conturbarunt.  hoc  tamen  potius  crediderim  ;  pracfcrtim  ,  quum  concinne 
congrueque ,  fine  ullius ,  etiam  minima: ,  particulx  dispendio ,  yel  permutatione  refti- 
ftii  potTit  in  hunc  modum  :  llluc  ufque  (  &  fama  vera)  tantum  natura.  Svionibtu 
Sitomm  gentes  continuantur .  cetera  fimiles ,  uno  differunt ,  qubd  femina  dominatur . 

4o  in  tantum,  non  modb  a  libertate  ,fed  etiam  a  firvitute  degenerant .  Hk  Svevufinis . 
£rgo  jam  dextro  Svevici  maris  litore  Aesliorum gentes alluuntur.  &  reliqua,quse  fe- 
quuntur  de  /Eftiis :  quibus  haec  rurfus  reCte  riteque  fubneduntur  5  Pcucinorum ,  Vcnedo* 
rumque,ejr  Fennorum  nationes.  nam/EftiisPeuciniVcnediquefuerecontermini.  quod 
probatur,  cum  ex  ipfo  hoc  loco,tum  exaliorum  fcriptorum  monumentis .  Ex  ipfo  hoc 
loco ;  primum  ,  quia  dextro  Svevici  maris  litore  eos  adlui  tradit ;  cujus  finiftrum  li- 
lus ,  in  Scandinavia ,  modo  reliquerat.  nam  dextrum  heicatque  finiftrum  litora  ita  ac- 
cipiuntur  intrantibus  hoc  mare,  five  finum ,  aboccafu  in  ortum  versus :  cujus  rei  exem- 
plum  frequens  apud  aucl:orcs  inPontoEuxino.  tum,  quia  fuccinum  eos  omnium  folos 

,   *n  Utore  fuo  legere  ait  :quod  uni  Pruftix  convenire ,  jam  dudum  ex  iis ,  quae  fupra  in 

ioGuttonibus  diflerui ,  patuit ;  pluribusque  mox  aperiam.  Pra:ter  Tacitum  ,de  eadem 
gente  jam  antea  audivimus  lornandem;  qui  defcriptioni  Winidarum  gcntis  ha*c  fub- 
jungit :  c^i/  litrn  autem  oceani,ubi  tribm  faucibm  fluenta  VisluUfluminis  ebibuntur, 
Viridarii  refldent  ,ex  diverfls  nationibm  aggregatt.  Posl  quos  ripamoceaniitem  Aesli 
tenent,pacatum  hominum  genm  omnino .  Et  infra,poft  ejusdem  Venedorum  gentis  me- 
»lorauouem :  HtJlorum  quoqut  fmiliter  nationem ,  qui  longifiimam  ripam  oceani  Ger- 

manki 


^     k  PHILIPPI  CLVVERII 

maniciinjtdent  idem  ipfeprudentU  virtute  fubegit .  Viridarios  Viftukamnisinfute 
coiuiiie,  lupra  in  Gothonibus  docui.  His  igitur  infulis,  quas  Taciti  sevo  tenebant 
Ooihoncs  quum  contmucr  in  litore  Iornandes  Jongiflimo  tratfu  HtHos ,  five  A#*\ 
nulU  allu  hi  cflc  poflunt,  quam  quos  /Eflios  Tacitus  tn  dextro  Svevtci 
proximos  a  Viflula  &  Gothonum  finibus  mcmorat:  quibus  fiibiicit  mox  Venedos 


rWA.im»  a  viiima  oc  uotnonum  hnibus  mcmorat:  quibus  fubjicit  mox  Venedos 
arquc  Fcnnos  ab  fcptcmtrionibus ,  a  mcridic  Pcucinos .  De  iisdem  Cafliodorus  in  Va- 
riarumhb.  v,  epiflolam  habet  Theodeiici,  Gothonum  in  Italiaregis  his  vcrbiscon- 
icnptam  :  H*V t*  Theodericu*  rex .  I//o  ejr  tllo  legatis  veslris  venientiL ,  grande  vosft- 
'abuiffe  cognovimw^  ut  in  oceani  litoribu*  conj/ttuti,  cumnofi^ 


dium  notitU  noHr*  hab 


 vwmjjc  ca^ovtntw  5  ut  tn  oceant  litoribm  conhtuti ,  cumrwHi» 

mente  Itgemtm.  Svavis  nobu  admodhm  & gratapetitioiut  ad  vos pervemret 
Jtraadquos  nulUpotuimt*  deUinare  mandata .  ^Amate  jam  coomiumy  memrecjuift» 
ambtentestgnotum.  namimertotgemesviamprsiumere.nonendtnutdfactlecoMU^ 
tt  tdco  jalutattone  vos  afecJuosa  requirentes  Jndtcamm  fucctnaju*  avobts  per  baru^ 
fortttores  rntfl*funt,gratoanimofuiffefuscepu 

levtjtmam  fubj/antiamjcut  &  veHrorum  relatto  continebat  exportat.  fcdunde  ve»i*U 
tncogmtum  vos  habere  dixerunt  :  quam  ante  omnes  homtnes  yVatna  veBrt 
fusctpttts.  Hoc  quodamCorneliofcrtbenteJegttur  ,  in  interiortL  infuJu  oceant,  i*  + 
borts  fucco  drfluens  [unde  &  fuccinum  dicitur)  paujatim  folts  ardorecoalcfcere.  fi*f 
fudatt/e  metallum  teneritudo  perjftcua^  modl  croceo  colore  rubcns,  mcdo  fim»*  cU\n 
rttate  ftngvefcens  j  ut  cum  in  maris  fuerit  delapfa  confnio  ,  asJu  ahernante  pur^0 
-veHrts  Ittortbm  tradatur  exfoftta .  JOuod  tdco  judicavimm  indtcandurn  j  ne  om^ 
futetts  nottttam  mftram  fugere ,  cjuod  occultum  creditis  voshabere.  Pmnderequmt 
nos  f*ft  per  vias ,  cjujs  amor  vesler  aperuit.  Ad  hunc  Thcodcricum  ca  dc  causa  H*<» 
lcgarionem  cum  donis  miierunt ,  amicitiam cjus cxpctentes , quia conterminosquottf 
dam  apud  Viflulam  amncm  habuerant  Gothones.  Dc  /Eftiis  etiam  Fginhardus, 
vira  earoh  :Hunc  finum  Codanum  mulu  circnmjtdent  nationes:  Banij.qut^m,  CT 
tveones,  &  quosNortmannosvocamm.feptemtrionalelitm omnesin  eotnfulv 
atlttm  aufira/eScIavi}&  Atsli^ aliadiverftincolunt nattones .  Sclavi  tunc  tcnebanf, 
^  Viltula  adOmbrorum  ufquepeninfulam .  ali«t  veroillx nationesfuerc Vcnedi,^ 
tinni ;  ac  forte  etiam  per  errorem  Eginhardi  Lappiones,  qui  rc.xemtiionaletcn"^ 
runt  htus.  inrer  Venedos  ac  Slavos  fuere  ^fti  5 nempe  in  Pruiha aique  Livonia. 
eriam  m  hac  ad  hanc  ulque  diem  nomen  corum  incorminum  Gcimani^ 
ner,  in  tertia  totius  regionis  parte  ,  cujus  incok  vulgari  vocabulo  dicUfltur  *  . 

Jb  S  T  E  N  .  0 

«^niam  ,§itUr  '^Uia  fttiS  abunde>e  fi'P^  <i««on!lratUm  ,  Vcnedos,  Sx«»«%* 
gentem ,  antiquiffimis  temporibus  hoclimsadcoluifle ,  Bte  vcro ,  Tacin 
htustenentas.Germanos  fuiffe  citm  ipfeTaci.usevidentiffimolingva;  Cd«i<»  ^ 
ntmquc  Svcvicomm  indicio,  tiim  Jegatiocum  donisab^iliisndThcodctid»"1^ 
thonum.Germanicsgentis.regemmifla  teftemr  rcertum  eft,yEfliosquondam,fxU 
mama  in  Sarmatiam  transgreffos ,  hsc  ioca ,  fubmous  Vcncdis ,  occt.paflc .  P^len  „ti. 
tamenpcromnemGermaniam  (fortepcromnemtena^otbcm)  nov:flima  cartf 
quiffimis  permifcens ,  Vcnedas  in  ipfo  oceani  litore ,  anriqtia  fcde  pofuit .  De 
grauone  ^Eftioruni  b  Gemianiain  Sarmatiam ,  nihil  ccrtiatmle.im.  cx  Hngva^  . 
eorum,  qux  Bntannica:,  quam  Svevice,  qua-  erat  contcrmina ,  Taciti  avo  fuit  f^T  ' 
egocon,ecer.m  propeGalliameosquondaincoluiffe .  quidpein  vita  Agricol**' «* 
firmwm  Brtunnorum  Uut  multum  ait  effe  dtverfum  ab  Gallorum  fetmone.  pf** 
temGerman.a:Rhenumadcolentcs  unoincommi.nenomincdi£ii  fcnunt//^ 
five,utantiqmffimiGrscommretukmnt)  oSiiooes  &  OHUi  de quibus infc> 
cnt  fermo.  Transierunt  igitur^ftii  a  Rheno  in  Sarmatiam  longe  ante  Ca-faris  .n  t 
l.am  Comatam  expedinoncs.  nam  qui  ejus  svo  in  ulteriori  Rheni  ripaicp"  fu. 
popuh,  cos  fedeis  ilhc  non  nuperas  tunc,  fed  faris  antiquas  habuifle,  cx  iis  paturt.  q»  ,  « 
pri  m  eorum  explicatione  difla  funt.  Forte  ^ftii  noftriabiis  Gcrmanis  R'\efl l  ' 
pulii  funt,  qui  primi ,  vel  poft  primos  proxitni  in  Galliam  transgreffi  funt .  1  *at", 
dtt  frmnenta  eos,  tttimqutfriaiMf«kntm,qmimtr»^lkiGemiin»rm^'^ 
tortjje.  hoc  forte  etiamaRhenoactukiunt.  namdeVbiisficCa;farbcJliGaH^eUt. 


GERMANI£    A  N  T  I        L  I  B.  III.  19? 

ment.  iv  :  Vhiorum  futt  civitas  amfla  atque  florens  ,  nt  eft  captus  Cermanorum ,  & 
pakth,  etiamceteris^qui  fuut  ejusdcm  generis ,  'humaniores ;  prepterea  qriod  Rhennm  at- 

,  tiftgunt,  multique  ad  eos  mercatores  veutitant ,  &  ipft  propter  proptnquhatcm  Gallicis 
fnnt  morihus  afsvcfidi . 

Nomcn  /Estiorum  apud  Tacitum  in  vulgatis  exemplaribus  legitur  Ae* 
fijorum :  idque  fe  repofuifle  tradit  Rhenanus ,  pro  alio  vulgato  E/Iuorum  5  quia 
«dpnrebat  (  fic  aitj  in  archetypo  fuifle  ^eftuorum  pro  ^Jeftyorum  .  Hoc  egomiror 
Lipfium  non  notafle  cx  fuo  Vaticano ,  &  aliis  .  Mihi  certe  nullo  pado  credibilc  fi- 
eri  poteft ,  fcripfifle  Tacitum  y  j  quum  Grxca  ha?c  fit  litera ,  Gcrmanico,  five  Cel- 

10tico  vocabulo,  quod  ctiam  nunc  crt  Eflen,  minime  conveniens,  nedum  necefla- 
ria  .  /E  s  t  1  1  vcro  rccle  dicebantur  Tacito,  quialiis  ALsti  &  H  JE  STi;  quem- 
admodiim  Chafuarii,  Burii ,  LugU.  Burgtmdii,  Rngii ,  aliis  didi  fuere  Chafuari,Bu- 
ri}  Lugg,  Buroundi,  Rugi .  Apud  Eginhardum  Aisti,  non  tribus,  fcd  duabus 
Tantiirn  fyllabis  exprimi  debcnt,  pcr  diphthongum  iii  hxc  quidpe  Latinis  reddi- 
tur  per  <e  .  Goropii  heic  ncquis  admittat  audaeiam  nimis  prxfractam  :  qui  quum  a- 
lios  monerc  (civcrit ,  ne  temerl  quidquam,  ftne  diligentifsirna  expenfone ,  in  homs 
fcriptorihm  immutarent ;  qtmm  ingenii  o/lentatio,  contravetuttam  lcclioncm  quxftta,  vd 
in  grammatico  flt  infamis  :  tamcn  ipfe  abstmere  heic  manus  a  Tacito ,  graviflimo 
aiictore,  haud  potuit,  quinad  immancis  fuas  fabulas  y£ftiorum  nomen  vitiaretin 

*o  ^fuf/ros  j  haud  equidcm  contra  librarios,  typographosve  ceftro  percitus  furens  5 
fcd  adversiis  ipfum  Tacitum  ,  quem  vim  vocis  ignorafle  arguit .  Tantane  eflepo- 
tuit  huichomini  contra  tot  antiquos  au&ores,  Tacitum,  Iornandcm ,  Theoderi- 
cum  rcgcm,  &  Eginhardum,  confldentia^  de  Tacito,  Romano  homine,  uti  ta- 
ceam  Eginhardtis  Germanus,  Iornandcsque  &  Thcodcricus  rex  ,  in  Italia  Gothi, 
an  Gcrmanorum  nomen  ignorare  potucmnt;  maximevcro  Theodericus  rex ,  ad 
qucm  lcgati  cx  ca  gentc  venerunt,  quiquead  eos  literas,  cum  nominis  corumin- 
fcriprione  mifit  >  Haud  ciedibilc  .  IpfeGoropius  fi  rineis  /Eftiorum  fatis  cxdiftis 
auctoribus  didiciflet ;  ncque  ignoraflet,  hodie'que  illic partcm  finiumvocari  Eflen: 
certc  fabulas  tam  abfurdas  conflngere  numquam  fustinuiflet .  Sed  hoc  unum  ei  vi- 

jodctur  jaminde  ab  initiofuifle  inftitutum,  uti  urbis  fuae  Antuerpicnfis  primordia 
&  antiquitatem  in  ccelum  ufquc  per  vcra  pcr  falfa  cvehcret .  qua  iicentia  longius 
vagatus,  omncisperterra:  orbemgentcs  inter  fcconfudit,  ccelumque,  quodajunt, 
tcrrac  mifcuit .  De  k^Auftrania,  t^4ttaniaque  infulis,  Pliniointer  Cimbrorum  pro- 
montorium  &  Rheni  oflia  memoratis,  quasidemGoropiushcicineodemAuftro- 
rum  ftiOrum  litorccollocat,  fupra  di&um  eft , 

Sed  fines  quoque  ^Eftiis  certi  nunc  circumfcribantur .  Equidcm  ccnfeo,  non 
nunoribusolim  eosincoluiiTefinibus,  quam  nunc  pofteri  eorum  Pruflli  atquc  Li- 
voncs  incolunt;  fed  forte  paullo  latioribus.  Terminos  igitur  iis  ftatuoiftos:  Ab 
oriente,  qua  Venedis  erant  jun&i,  primiim eosdem,  quibus  Livonia ab  oriente  .fini- 

^°tur,  adamncmufque  Litaviae  Sacrum,  qui,  vulgari  vocabulo  Srvhta  rzeka ,  infra 
Vilnam  urbem  in  Viliam  flumen  incidit:  inde  ipfum  Viliam,&  mox  adverfum  Mar- 
uielium,ad  conflucntem  ufque  Nemenii :  hinclineam  ad conflucntem  ufqueamnis, 
quiinfra  Mafovixopidum  Nur  Bugi  mifcctur .  hincabauftro,  quaconterminifue- 
tePcudni,  Bugem,  &  Viftulam,  adconfluentemufqucBrogii  amnis.  aboccidente, 
qua  Gothones  fuere  proximi,  cumdem  Viftulam  5  ck  ubiisin  cornua  fcinditur,  al- 
veum  ejus  maxime  orientalem ;  cujus  oftium  primo  in  lacum  apud  Elbingium  opi- 
^um,  dein  vero  una  cum  lacu  apud  Balgam  opidnm  in  mare  Svevicum  cxit .  hinC 
ipfum  marcad  oftium  ufqucNarvaeamnis,  extremum  Livoniae  vcrsusfeptemtrio- 
nes  terminum  .  ultra  hunc  /Eftios  non  cxtcndo,  quia  Tacitus  difcrte  Vcnedosfa- 

30  citconterminos  Fennis^  &Eginhardus  dcxtrum  Svevici  marislitus  abaliisetiam, 
prasterSlavos  &  ^Eftios,  nationibus  teneri  tradit:  nec  hodie  Germanof um  nomen 
ultra  Livonia:  fineis  adfccndit .  Rcgiones  dicLis  finibus  nunc  contincntur,  prac- 
ter  Livoniam  &  Prufliam ,  primum  ea ,  quae  media  inter  Livoniam ,  Litaviam 
^  ^tuffiarn,  vulgo  incolis  vocatur  Samodzka  zemla,  Polonis  Smudzka  ^iemia  , 
Germanis  Samaiten*  Latiue  Samogitia:  deindc  Litavia:  pars  in  laevi  Macmclii 

R  ripa  j 


194  PHILIPPICLVVERII 

ripa,  ad  pradi&um  ufque  opidum  Nur.  hinc  Mafovia?  dimidia  pars,  dextris  Bugis  Vi- 
ftularque  ripis  adfixa  .  Ad  extremos  ufque  Livoniac  fineis  pertinuifle  quondam 
ftios,  nomen  illicantiquum  in  ha'ncufquedicmdurans  teftatur,  rum  Iornandes, 
qui  longtfllmum  Germanici  maris  litus  eos  tenuifle  adfirmat .  Viftulam  attigiue, 
patct  ex  Eginhardi  teftimonio ;  quiauftraledi&imarislitusaSlavis  &Au1is,  alii* 
queindcnationibusteneri  tradit;  necullos  alios  interSlavos,  quorum  parsadVi- 
ftulam  ufque  manfit  in  Caflubia,  &  Aiftoscollocat .  tum  vero  ex  eo  maxime  U- 
quet,  quod  Tacitus  &  Theodericus  rex  teftantur,  ab  yEftiis,  omnium  morta- 
lium  folis,  legi  in  litoremaris  fuccinum  .  quodPrufllae  litori,  quod  cft  ad  Vift«- 
ix  oftium  maximeorientalc,  in  regione  vulgo  ditta  Sudatv ,  quam  veriffime  at- 
tribuitur . 

Certum  igitur  eft,  jam  inde  ab  antiquifllmis  farculis  Prufllam  atque 
niam  incoluifle  Germanos :  quos  impcritum  nunc  gcographorum  vulgus,  po*tc' 
rioribus  demum  temporibus  huc  transgreflbs  opinantur,  quia  Ptolemxus ,  qLlcm 
unum  illi  fequuntur,  rcliquis  non  lettis,  vel  non  intclkais,  Germaniam  ViuU* 
la  finit. 

In  plureis  nationes,  pluraquenominafuilTcdivifam  /Eftiorum  gentem,  oflcU* 
ditTacitus  vocabulopluralisnumeri  gentes .  Plinius  locofupra  didoitadehisor15, 
Wjc  efl  mtnor  ofinione  Ftnningia  .  ^uidam  bac  habitari,  adVifiulam  ufque  fl**"0'  1Q 
a  Sarmatts  Venedis ,  Scyris,  Hirris,  tradunt .  Nempe,  utantediclum,  omneisgcni^ 
a  Finniaad  Viftulam  uCquc,  Sarmatici  efle  generis  crediderunt  illi,  qui  h°c  n/ 
diderunt .   Venedos  a  Finnis  ad  /£ftios  ufque  pcrvenifle ,  jam  ante  oftenfum  c 
medii  igiturilli,  inter  Vencdos  &  Viftulam ,  Scyri  &  Hirri,  nulli  alii  fuerc ,  quan 
/Eftii,  in  duogcncra  duasque  adpellationes  divifi  . 

S  c  Y  R  i  aliis  etiam  auftoribus  compluribus  memorantur .    Hos  fuiffe  c0u 
dem,  quinunc  dicuntur  Prufsii,  vuJgo  die  Preujfen,  &,  variantibus  dialetfis, 
Pruffen,  &  Prutz.cn inde  colligo,  quod  apofterioribus  fcriptoribus  nomeneor^ 
in  Gothorum,  Daciamtunc  colentium,  expeditionibus  in  Moefias  &  TnraCiaa. 
refertur.  Pars  fcilicet  eorum  cumGothis,  vicinis  fuis,  a  Viftula  ad  MzotinP  j0 
ludem,  &  indead  Ponticum  marc ,  &  in  Daciam  migraverunt;  qucmadrnodu.s 
&  Rugiorum  ,  &  Herulorum ,  &  Burgundiorum  portiones  cum  iisdem  ^ 
profectos  fupra  oftendi .  De  hac  Gothorum  migrationc  ita  Iornandes :  W0' 
filto  Gandanct,confiliumfedit,ut  exinde cum  familiis  Gotborum  fromoveret  e*er  lirh 
gutaftifltmMfcdeslocaquedumquareret  congrua  ,fervknit  ad  Scythicas  tcrra*,  f* 
gvaeorumOuinvocabantur.  ubidelettatomagnk  ubertate  regionum  exercitu, 
te  transfofita,  fons  dicitur,  unde  amnem  transjecerat,  miferabiliter  corruijje : 
riiis  jamcuiquamlicuitire,  aut  redire .  nam  is  locus ,  ut  fertur  ,  tremulisfamiW\ ' 
raginc  circumjecla  concluditur :  quem  utraque  confufione  natura  reddidit  inf^ 
Hdc  igitur  fars  Gotborum,  qua  a  vilimer  diciturin  terras  Ouin,  emenfo  amnt^ 
foflta,  oftatum  fotita  folum .   ?{ec  mora:  ilico  ad  gentcm  Sfalorum  adveni^'  0 
fertoque  fralio  vittoriam  adififcuntur  .  Exindcque  jam  velut  viclores  ad  **tre 
ScytbU  fartem,  qua  Pontico  mari  vicina  eft ,  froferant .  PerScythia:  vocabulur11 
telligi  heic  Sarmatiam,.  Viftulafinitam ,  pontemque fuper  Viftulam  fuiflccx.^ 
ftum,  fupra  in  Gothis  monftravi .  Terra  igitur  harc  O  v  1  N  ,  Gothorum  nu 
advcrfa,  nulla  aliaeft,  quamquaenunc  Pruflla  dicitur,  paludibus  lacubusquC t 
berrimis  przpedita  atque  invia  *  Ejusmodi  terr*  etiam  nunc  Saxonibus  voQ  f 
OuVten .  Hinc igitur  maxime  eredibile fit,  partem  quamdam  Scyrorum,  id  e^  0, 
fiorum ,  una  cum  vicinis  fuis  Gothis  in  longinquam  illam  expcditionem  to»  ^  ju 
fcftos .  Procopius ,  rer.  Gothicar.  lib.  1 5  fub  Zenone  in  oriente,  Augultu  ^fi 
occidente  imperatoribus  :   tinywuw  d$  f^ot  z^va>  rm  mdrtpu 
Ahcwxq,  t&f  afoct  cctI*  TOTfaxa,  lQvn  is^v^azicu  imt^yo^i.   id  Cft ;  Korn^.  ^ 
faullo  ante  hac  Scirros  ^lanosque,  ejr  alias  nonnulUs  Gothictts  genteis  in  fici 
adfciverant.  Sidonius  Apollinaris,  carmine  vii: 

■  Pugnacem  Rugum ,  comitante  Gelono , 

Gefida  trux  fequitur^  Scerum  Burgundio  cogit> 


GERMANI/E    ANTIQ^  LIB;    III.  19} 

Chuntu,  Bellonotw,  Neurus ,  Baftarna,  Toringus. 
Fallitur  igitur  Iornandes ,  qui  eodcm  libro  poftea  Scyros  fub  Alanorunvgcnie  com- 
prchendit ,  his  verbis :  Scyriveroy&  Satagarii,&  ceteri  AUmrum  ,cttm  duce  fao  no- 
»>ine  Candax ,  Scythiam  mworem ,  inferiorcmque  Mafiam  acccfere.  Vcl  Iornandcs  heic, 
Utdixi,velinterprctesejus  falluntur . '  hoc  tamcn  citius  crediderim.  poteratquidpe 
Iornandes  Satagariosex  Alanorum  gente  intellcxiflc  5  Scyros  vero  non  itcm.  Hos 
Svevicum  mare  adcbluifle  ,  luculentiflimus  difertiffimusquc  tcftis  eft  Piinius . 
Sed  &  ipfe  Iornandes  paullo  poft ,  nec  in  Scythia  minore,  ad  Pontum >  nec  in  Moc- 
fia  inferiore  ponitScyrosjfcd  in  Dacia,  apud  Pathufum  amnem ,  cx  advcrfo  Mce- 

10  fuperioris  ,  Gothis ,  qui  tunc  Pannonias  tencbant ,  conterminos ,  ac  fcederatos, 
ducibus  ipfis  attributis  Edica  &  Wulfo :  quorum  vocabulorum  hoc  mere  Germa- 
nicum,  etiam  nimcinfrequentiapudGermanos  eftufu;  quofcram  limul  adpcllant 
pecoribus  infcftam  fimulqueccu  proprio  nomine  viros .  Verba  Iornandis,  de  Hun- 
nimundo  Svcvorum ,  nempe  Quadorum  ,  Iazygibus  Sarmatis  conterminorum  regc, 
hicfunt  :  Sedilleimmemor  patem.tgratU  ,pos~t aliquod  temptts  conccptum  dolum  partu- 
tieny,  Scyrorum  gentem  incitavit ,  (quittinc  fupra  Danubium  confdebant ,  &  cum  Go~ 
thts pacifice  morabantur )  qtiatenus  fci/ft  ab  eorttmfcederc  ,  fecumque  )untli ,  in  arma  profi- 
Urent ,  gentemque  Gothorum  invaderent .  Etpaullo  poft  :  Scyrorum  exitium  Svevorum 
yeges  Hunnimundus  fjr  Alaricus  veriti ,  in  Gothos  arma  moverunt ;  freti  auxilio  Sarmata- 

10  rum ,  qui  cum  Bruga,  &  Bagairegibus  fuis  ,auxiliarii  eorum  deveniffcnt:  ipftsque  Scy- 
forum  reliquias,  qttafi  ad  ultionem  fiam  acrius  pugnaturas ,  accerfntes ,  cum  Edica  & 
Wulfo ,  eorum  primatibus ,  habuerunt  fimttl  fccum  tam  Gepidas  ,  quam  ex  gente  Rugo- 
rum  non  parva  folatia.  Ad  hunc  modum  ubique  Scyri  Gcrmanicis  gcntibus  con- 
junguntur . 

H  1  r  R  1  ncmini,  pmcrquam  Plinio,  memorantur.  Hos  igitur  altcram  par* 
tem  fuifle/Eftiorum  judico,  qui  nunc  adpcllantur  Livones,  vulgo  Liefldnder,  afo- 
lo,  quod  incolunt,  Liefland . 

Prussiorum,  Livonum  quc  nomina  quando  primiim  exorta ,  haud 
facilc  difpc&u  eft.  Prufliorum  tanien  primus ,  quorum  fcripta  exftent ,  mcminit 

joHelmoldus,  inchronico  Slavorum;ut  mox  videbimus :  apud  quem,  ut  &  apud 
Mag.  Adamum  Bremenfem ,  funt  Pruzzi ,  ex  patria  Lubccenfium  ,  HamburgU 
enfium ,  ac  Brcmenfmm  dialc&o,  qua  dicuntur  vulgo  Prut^en.  Sigeberto,  in  chro- 
nico,  Italica?  genris  vocabulo  adpellantur  Brutii ,  in  his  verbis :  Sanoius  Wtflech  ( lc- 
gcWoitecb.  nam  hodicquc  Bojohamiis  ^lbertus  dicitur  Woytiech ,  &  Polonis  Woy- 
ciech )  Pragenfis  epifcopus,  cognomento  Adclbertus ,  fanBitate  &  dottrinh  apud  Winiios  cla- 
ret .  qui  apud  Brutios  martyri^attts .  Dclirant,qui  Bopxo-Kvg ,  Borufcos ,  Ptolemaro  apud 
Kipha:os  montcis  memoratos  populos,  corrumpuntin  Boruffos,  interpretanturque 
Prufllos.  Necminor  cft  corum  crror,  qui  gentem  hanc  didam  vclunt  Sarmati- 
ca  lingva  Prufiacy,  quafi  Porufiacy,  ideft,  juxta  Ruflbs  colcntcsj  quemadmodum 

40?omerani  difti  funt  eidemgenti  Pomorzani ,  id  eft^  maris  adcola:  5&  Polabi  quon- 
dam,  five  Polabingi,  Potabiani ,  idcft,adcoke  Albis  amnis,  qui  ctiam  nunc  Sla- 
vis  vocatur  Labia  &  Labe  rzeka .  Quidpc  Rufli  nullp  umquam  xvo  prope  Pruf- 
ftam  incolucrunt.  ncque  hxc  ratio  adpellationis  in  Prufliis,  quemadmodum  in 
I*omcranis,  &Polabinis,  valere  poteft.  terras  enim  inter  Viftulam  &  Albim  i- 
pfi  Slavi  incoluemnt 5  nominaque  ftbi  illic  ex  regionum  fnu  invenerunt.  Prufll- 
am  vero,  jaminde  ab  antiquifljmistemporibus ,  nulli  nift  Germani  tenuerunt : 
quos  Sarmaticum  nomen,  a  Sarmatis  inditum,  ftbi  vcndicalTe,  non  eft  verill- 
mile .  Helmoldus  lib.  1 ,  cap.  1,  fubuno  Pruftlae  nomine  etiam  Livoniam  com- 
prehendit,  id  eft,  omnc  /Eftiorum  folum.  Slavorum  ,  inquit,  populi  multi  funt , 

30  habitantes  in  litore  Baltici  maris .  Hoc  mare  mult£  circumfiJent  nationes  .  Dani  fiqui- 
dcv*,  ac  Sveones ,  &  quos  Northmannos  vocamus  f  ptemtrionale  litus  &  omnes  m  eo 
obtinent  infulas .  at  litus  auBrale  Slavorum  incolunt  nationes ;  quOrum  ab  oriente  fri- 
mifunt  Ruzi,  deinde  Poloni ,  habentes  a  feptemtrione  Pruzos  ;  ab  au(iro  Bo)emos ,  & 
€os  qni  dicuntur  Morahi ,  Carinthi ,  atquc  Sorabi .  Sed  hoc  parum  perite ,  vel  curate  5 
<P*um  Pmfsii  nulli  fuermt  Slavi. 

R  ijf  Ceterunri 


*9*  PHILIPPI  CLVVERJI 

Cctcmm  loci  alicujus,  vici,  vcl  opidi  in  /£ftiorum  folo  antiquitatem  *  rtf* 
minc  vctcrum  audorum  notatam  reperio*  Antiquiflimum  tamcn,  fine  dubio, 
cfl  opidum  fupra  didum  in  Livojjjbus  Venedum  ,  vulgo  Wenden  ;  ut  quod 
ab  vctuftifllmis  cultoribus  Venedis  ortum  fimul  acccpit  atque  nomen  . 

Dc  vita  ,  ac  moribus  jEftiomm ,  ha?c  Tacitus  :  Vrumenta  ,  ceterosque  fi^ 
fitientius ,  quam  pro  foltta  Gcrmanorum  inertik ,  iaborant .  Boni  igitur  agricolae ,  bo- 
niquc  patrcsfamilias  jam  indc  abantiquifllmis  temporibus  Pruflii  noftri  atque  U- 
vones.  quod  ipfum  forte,  utante  didum,  a  Rhcni  ripa  inhasoras  attulerunt; 
Dc  rcliquis  Gcrmanis  fic  antca  dixerat  Tacitus:  Nec  enim  ctim  ubertate  &  ^tlh 
tttdine  foli  ,  /abore  contendunt ;  ttt  poma.ria  firant  ,  &  hortos  fepiant  ,  &  prW*'1 
gent     Pacis  amor  illud  praeftitit  /Eftiis  noftris .  namita  dchs  Iornandcs: 
tttm  homtnum  genm  omnino .  quidpc  qui  tanto  ftudio  agriculturam  curaverint, 
cos  belli  crcbrisquc  foli  mutationibus  abftinuiflc  neccfliim  cft.  Hinc  fcqiuitum 
cft  illud,  quod  Hclmoldus  de  gcnte  hac  pradicar,  his  rerbis  :  Pruzi  necdurnW' 
men  fidei  cognoverttnt .  tamen  funt  homines  multu  naturaltbm  bonis  praditt  , 
nifitmi  erga  neccfiitatem  patientes.  qutn  etiam  obviam  tendunt  his,  qui  in  mAttf' 
riclitantur,  vel  qui  a  piratis  infefiantur  $  &  fubveniunt  ets  .    ^urum  &  arge**** 
pro  mtntmo  ducunt .  pelltbm  abundant  perearmis  5  quarum  odor  letiferum  nofiro 
fttperbu  venenum  propinavtt .    Et  illi  quidem  ut  f/ercora  bac  habent :  ad  mjrr**>  Cftf  lQ 
do,  damnattonem;  qui  ad  marturinam  veftem  anheiiwm  ,  quafi  ad  fummam  b<*ffl+w 
dtnem.  ttaque  pro  /aneis  indumentis  ,  quos  nos  appeliamm  fddones,  illi  offerW fjf 
prettofas  martures  .    CMu/ta  poterant  dtci  de  hoc  popnlo  laudabilU  in  mortbus,  P*' 
berent  fo/am  fidem  Chrifii  :  cujm  prj>dicatores  immaniter  perfequuntur .  ^{fl 
martyrto  coronatm  efi  i/lu/iris  BojemU  epiftopm ,  ^deibertm  .    Vfqtte  hodte  pr*t<*' 
tnter  tllo, ,  cnm  cetera  omnia  communii  fint  cum  nofiris ,  folm  prohibetur  accefi^  lu' 
corum,  &  fontium  :  quos  autumant  poliui  Chrifitanorum acceflu .  Carnes 
rum  pro  ctbo  fumunt:  quorum  lade  <bei  cruore  utuntur  in  potu-,  ita  ut  incbriv***. 
eantur.  Homines  coerulei,  facie  rubea ,  &  criniti .  Praterea  inaccefit paludibus ,  ^ 
lum  inter  fe  dominum  pati  volunt .  r  .q 

Ha?c  igitur  fere  funt,  qux ,  ad  illuftrandum  contcrminum  patri*  tcrr* 
jum  ,  cx  ultima  antiquitatc  produci  potucrunt .   His  jamaddcrc  &  ea  ,  q11*  y 
fuccmi  lcdionc  in  Gothonum  /Eftiorumque  litorc  vetuftifllmi  mortahu^  ^1' 
tcns  mandavcrunt,  haud  alienum  ncc  incommodum  fuerit.  Omnium  rcre  W 
tcntias  collegit  Plinius,  in  lib.  xxxvn,  caP.  11.  cujus  vcrba  hcic  adfcri^ • 
ium  cft .  In  argumento  capitis  hxc  lcguntur  verba  :        mentiti  funt  *#"£L 
fucctno   dcin  poft  memorata  cryftallina,  &murrhina?fic  infir  :  Prtxi**"  ^ 
tn  deltcw  (  fcmtnarum  tamen  adhuc  tantum  )  fucctna  obtinent  5  eamdemq^  m  # 
/mc,  quam  gemm*  ,  aucloritatem  :  fine  ma)orem,  aliqutbm  de  caufis ,  cryft^0]^, 
murrhma,  rigtdi  potm  utraque .    In  fuccinis  caufam  ne  delicu  quidem  adhuc  ^£L4o 
taverunt .  occafio  efi  vanim  Gracorum  diligentU.    Leoentcs  modo  *qne  f^Lj 

me  deortu  eorum  :  cum  hoc  quoque  imerfit  viu,  fctre  pofieros ,  q»W 

W  prodtdere  mirandum  .    Phaethontis  ,  fulmine  iclt ,  forores  fletu  mutatas  in 
populos,  lacrymis  eieclrum  omnihm  amis  fundere  juxta  Bridanum  amnem,  1»<» 
dum  vocamm,  &  elethmn  appeliatum ,  qttoniam  fol  vocttatm  fit  BlcBor ,  fl**"  Lr 
Udtxhe  pnmique  ut  arbitror,  ^/efchylm ,  Pht/oxenm ,  ^icander,  Eurtpidcs,' »J 
rm  %  quod  cfie  fia/fum ,  Ita/U  teftimonio  patet .    Vilioentiores  eorum  ,  E^f.L 
fuUt  tn  mart  Adriatico  efie ,  dtxerunt  ,  ad  qtus  deiaberetur  Padus .  ftk 
ntdlas  umquam  tbi  fuiffe  ,  certum  efi :  nec  vero  ul/as  ibi  appofitas  efie ,  i»  f^.L^ 
quam  curfu  Padt  devehi  pofitt .    Nam  quhd  ^efchylm  in  lbcria,  hoc  efi  in  BW* 
Frtdanum  effe  dixit,  cumdemque  appe/kri  Rhodanum-  Fttriptdes  rurfm,  &  Jr^ji 
in  Adrtattco  ittore  ccnfiuere  Rhodanum  ,  &  Padum  ;  felictorem  venum  f*<**  %"x. 
fucctm  tn  tanta  orbis  ignorantiL    tJModefliores ,  fed  aque  fi/fim ,  prodtdere  ,  ** '  f 
tremts  Adrtatici  fmts  rupihm  invm  arbores  flare  ,  qua  Canis  ortu  hoc  epn*  oV 
g^mmi     Theophrafius  in  Ltguria  effodi  dixit ':  Phaefhontem  in  Aethtopia         '  fif 
td  de/ubrum  tbt  effe  Hammonis ,  atque  oraculum  5  eleclrumque  gigni.   ftoW  Jf[t 


C  E  R  M  A  N  I  .£    ANTIi^  tlB.    III.  i9j 

inScythid  enti  duobus  locis\  candidum ,  atque  cerei  coLoris  ,  cjuod  vocare- 
Wr  eletlrum  •  in  alio  hco  fuLvum i",  quod  appellarctur  fualternicum .   DctrtoHratus  lyn- 
cunon  id  vocat >  ejr  fieri  ex  nrina  iyncnm  befiiarum-  e  maribm  falvum  &  igneum  i 
jemtnis  lingvidius,  atque  candidum .  Alii  dixere  lang<tri>tm >,  &  efiein  Italil  bcBi*s 
Mgurias .   Zenothemis  Itngas  vocat  easdem,  ejr  circa  Padum  iis  vitam  affirmat  .  Su- 
tnes  arborem ,  qux  gignat  in  Liguria .  In  eadem  fenteniil  ejr  Metrodoms  fuit .  So- 
tacus  credidit  in  Britannia  arboribus  cfiiuere  ,  quas  eletfridas  vocavit .  Pytheas  Gut- 
nivits ,  GerrnanU  genti  ,  accoli  afluarium  oceani  ,  iJMentommon  nomtne,  fpatio  fta- 
Xo  l°)Hm  fex  wittium .  ab  hocdiei  navigatione  infuiam  abejje  Bafiliam  .  ULo  vere  ftuctt- 
w  advehi ,  ejr  cjje  concreti  maris  purgamentum .  incolas  pro  Ligno  ad  ignem  uti  eo  ■  pro- 
xtmtsque  Tcutonis  vendere .  Httic  ejr  Ttm&ts  credidit:  fed  infulam  Ba/tiam  vocavit. 

htlemon  negavit  Jlammim  ab  eleclro  reddi .  Niceas  folis  radiorum  futcum  intelitgi 
vclim  .  hos ,  circa  occafum ,  credit ,  vehementiorcs  in  tcrrarn  aclos ,  pingvem  fudo- 
rem  in  €fc  ^rte  oceAni  relinquerc  >,  deinde  tjltbw  in  Germanorum  Litora  eftci  .  ejr  i* 
^fFgyfto  nafcifimili  modo ,  &  vocari  facal .  itcm  in  Indta  •  gratiusqtte  thure  ejje  In- 
JJ>  in  Syril  quoqnc  femtn.ts  verticillos  inde  facere-,  ejr  vocare  harpaga ,  quia  folia 
&  paLeas^  vejliumqtte  fimbrias  rapitt  .  Theophraftm  oceano  id  ex<efluante  ad  Pyrensi 
P^montoriumejici  .  quod  ejr  Xenocrates  credidtt  >  qui  de  iis  nttperrime  fcripfit .  Vivit  ad- 
^Jjuc  Afdrubds  -quitradidtt,  \nxta  Atlanticnm  mareeffe  lacttm  Cephifida,  quem  Maun  vo- 
c*m  Elecirnm  (lcgc  Elettndem.  hunc  fole  excalfatfumfe  limo  dare  efecJrum  fluitans.  CMne- 
fii»,  Africjtlacnm,  Sicyonemappellatum,  rjr  Crathtnamnem,  in  oceanum  efjLuentem  e  Lacu  : 
tnquoaves,  quas  meleagrides  &  pencLopas  vocat,  vivere .  tbi  nafti  ratione  eadem,  qua 
!«pra  diclum  efl  de  ELcclride  iacu  .  Theomenes  dtcit ,  juxta  Syrtim  fftagnam  hortum  He- 
fperidum  efie>  ex  quo  in  (lagnum  cadat  :  colligi  vero  k  virginibw  Hefperidum  t  Cte- 
fias,  Indis  flumen  ejte  Hypobarum*  quo  vocabnlo  fignificetnr  omnta  vafa  ferre  bona  : 
fluere  a  feptemtrione  in  exortivum  oceamtm ,  juxta  moniem  fllvefirem  ,  arhoribta 
eleclrum  ferentibus .  arbores  eas  aphytacora*  vocari  >  qua  appellatione  fignificetur  pra- 
dulcis  fvavitat .  CMithridates  in  Germanu  litoribm  cffc  infuiam .  vocartque  eam  Ofe~ 
rifiam,  ccdri  genere  fitvofam  .  inde  defiuere  in  petras  .  Xenocraies  non  fuccinum  tan- 
30  tum  in  Iialia,  verilm  etiam  thiettm  vocari :  a  Scythis  (lcgo  ab  AE^yptiis)  vcrb  faca- 
rtums  quomam  ejr  ibi  nafcatur.  alios  putarein  Numidta  gigni .  Super  omnes  eft  Sopho- 
cLes,nagtcm  poeta.  quod  equidem  rniror ,  tanta  gravitate  cothurm  ,&  prtterea  viu 
fama,  altas  princtpe  toco  genitm  Athenis ,  rebmge/iis,  exercitu  dnclo .  hic  ultra  In- 
Otam  Jert  dtxtt  e  Licrymts  meleagrtdum  avium  ,  Meleagrum  deflentium  .  qttod  &  trt- 
«tdtfie  ettm,  vel  fperafie  aliisperfvaderipojfe ,  quis  non  miretur  ?  qnamve  puerittamtam 
tmperttam  pofie  reperiri ,  qu&  avium  ploratns  annttos  credat ,  Lacrymasve  tamgrandes% 
«vesque  e  GrMth,  ubi  CMcLeager  periit,  pLoratttm  ijfe  in  Indos  ?  J?uid  ergo  ?  non  multa 
*que  fabulofa  produm  po'ct<e  f  Sed  hoc  ea  in  re ,  qu*  quotidte  invehatur  ,  atque  abundet, 
&  hoc  mendacium  coarguat ,  ferio  quemqnam  dixijfe  ,  ftmma  hominum  contemtio  efi ,  & 
WeLeranda  mendaciornm  impunitas  .  H#c  Plinius.  quibus  adjicere  libeat&  ea,  quse 
^odoms,  libro  v  ,  rctulit  his  vcrbis  :  f ?s  Sxo^W  ,     Cynp  r!w  TaXktIcu,  ,  rJiniicfi 
e$7  wzAayUKctG;  tcv  uKtccvovj  ^rfjaK-yo^vo^t]  Bctrtteiot,'  «V  tclutIw  o  kKvSuv  cxGct&i 
l*yiA\g  to  KctXi^ov  y\Xik^ov  ,  vdapS  J[t  $  oiKxpmw  tycuvofipov .  hoc  eft  :  Ex  ad- 
verfi  Scythu,  qtu  fupra  Galliam  eft,  infula  in  0'eano  eft ,  quam  Bafiliam  vocant  .  in 
*nc  eieclrnm  abunde  fluclibm  ejicitur  >,  aliasnufquam  in  orbe  terrarttmconfpeclum.  Nar- 
*at  hinc  fabulam  de  Phacrhonte  .  Pergit  deinde  Pliniuscap.  1 1 1 ,  his  verbis :  Cer- 
*m>  tf  gtgni  in  infdis  feftemtrionalis  oceani>  ejr  a  Germanis  appellari  gLeffum  .  ita- 
T'e&  a  noftris  unam  infnlarumob  id'GlefiariamappelLatam ,  Germanico  C<efari  ibiclaf 
5</  .   rengerente,  Auftraniam  abarbaris  didam .  Nafcitnr  atttem  defluente  meduILa  pU 
Mtgeneris  arboribu-s-  ut  gummi  in  cerafis,  refina  pineis  .  Erumpit  humoris  abundantia: 
MJatur  rigore ,  veltepore  autumnali .  cnm  intumefcens  aflus  rapuit  ex  infulis ,  adverfa 
fav  ]nlS°cm*)  inittoraexpellitur-  ita  volubile\  utpendere  videatur,atque  confidere 
neat        ^H0^  ar^oris  f^cumejfe  frifii  noftricredidere^  obid  fuccinum  appelLantes .  Vi- 
mern  arhorts  ejje ,  indicio  eft  pincus  in  attritn  odor  -,  ejr  quod  accenfum  teda  modo 

R.  iij  ac  niderc 


19«  PHILIPPI  CLVVERII 

ac nidorefiagret.  Et  paullo  poft :  Liquidum  frimo deflillare ,  argtmento fuut qttadamtn- 
tus  tramfutentta  ;  ut  formicd ,  aut  culices ,  lacerta-que ,  quas  adhajifie  muj/co  non  cftdw- 
nm^  ejr  inc/ufas  indurefcenti .  Generaejus  f/ura  .  candida  odorts  fr&ftantifiimi .  Sed  M* 
btsy  neccerei*  frcttum.  fi/t/vis  ma)or  auclorita*  *  ex  iis  etiamnum  amfliortransluccnttM  > 
freterquefi ntmto  ardorcjLigrcnt :  imagtnemque  igneam  ineffe ,  non  ignern ,  f/acet .  & rnox* 
Ceterum  attritu  dtgitorum  acccfta  ca/orts  antma,  trahunt  tn  fe  faleas ,  4f  /»/w 
fbiiyras  ;  ut  magnes  iafis  ferrum.  Kamemta  quoque e)m  in  oleo  addita  fiagrant  diluctdmh 
diuttmque,  quarn  Itnei  medulla.  Taxatio  in  de/ictis  tanta ,  ut  hominis ,  quamvis  farva  tjj 
gies ,  vivornrn  homihum  vigentiumque  fretia  ftiferet .  Ha&enus  Plinii  verba.  G.ulD  [0 
addo,  quseTacitus,  &  Theodcricus  rex ,  in  /Eftiorum  gcntc,  dc  cddcmre  rclLl^ 
runt .    Tacitus  hsec  :  Sed  ejr  mare  fcrutantur  •  ac  fo/i  ommum  fuccinum ,  quodiffpV ' 
vocant ,  intervada  atque  in  iffo  iitore  legunt .  Nec ,  qua  natura ,  qudve  ratiogtgntt 
barbaris ,  quxftum ,  comfertumve  .  diu  qtiin  etiam  intcr  cttera  e)eciamcnta  warts  j 
bat  j  dkwr  luxuria  nojira  dedit  nomen .  ifjis  in  nuiio  ufu  .  rude  leqitur ,  informf  fctJ 
tur  ^fyetiumquemirantes  accifiunt.  Succum  tamen  arborum  efie  inteUigas:  quUttt 
quxdam^  atque  etiam  volucria  anima/ia  f/erumque  imer/ucent  5  qu<t  imfiicata  buPt  ^ 


mox . 


,  durefieme  materia ,  cluduntur  .  Fecundiora  igitur  nemora,  /ucosque,  flcttt  Orn 
fecretis ,      //;«r4  ba/fimaque  fudantur ,  //4  Occidentu  infulis  terrisque  incjsc ere^.^ 
qutt ,  vicini  fio/is  radtis  exfrefla ,  4/^w  liqnentia  ,  /0  froxtmurn  mare  iabuntur ,  ^  ^;  '  ;0 
fefiaturn  tn  adverfi  Ittora  exundant .    Si  naturam  fuccini  admoto  igne  tentes ,  tn  m°  ^ 
tedx  accenditur ;  aiitque  fiammam  fingvem,  &  olentem  :  mox  ut  in  ficem ,  rcJtM 
lentefcit .  Theodericus  rcx  in  epiftola  prardicta,  quamad  ^ftios  fupcr  &ccinis 
miflis  fcripfit :  o/af 0<Y4#/  «W4  defcendens ,        levtflimam  fubjiantiam  Ju 
vesirorum  relatio  continebat ,  exfortat.  fed  unde  veniat ,  incognitum  vos  habere  atxf 
^         4»/r         homines ,  frtfra  Tr/ri  ojferente ,  fuscifitis .  //w ,  quodam  Corvelt  J 
bcnte,  legitur,in  imeriorwtu  infu/is  oceani ,  r.v  arbonbm  fucco  dcfiuem ,  «W* 


dicitur  ,faulatimfolisardore  coaLfcere  .  ftenim  fudatile  rnetaUum  teneritudo  ftpr  ^ 
modo  crocco  co/ore  rubens,  modh  fiammea  ciaritate  fngveficens  :  ut ,  f/W    marts  JH  , 
iaffa  conflmo ,  ^/?«  alternante  furgata ,  ^r//r/i  litortbus  credatur  exfojita .  ^p1.^.^  3° 
fci  mortales .  in  quibus  quid  verum ,  quidve  falfum  fit ,  difpicicndum  cft.  A^  ^ 
cquidem ,  cur  Gr^corum  alii  cxaliis  id  regionibus  venire  tradidcrunt,  ^aU^a]ja- 
quod  pluribus  in  locis  gigncbatur  :  qucmadmodum  in  Britannia? ,  Hifpani^^  ^ 
rum  tcrrarum  litoribus  reperitur.  Hinc  infulaante  Saxonum  litora,  ^l^^f- 
Gcrmanis  dicebatur  AuBrania  ( nunc  eft  Strant )  militibus  Romanis  vocata  c  ^ 
faria  :  quam noftri fxculi  geographi,  cccli  terrarumqueomniumignari^mutnl0X 
rumlitoreinterpretantur  peninfulam  Sudavicnfem  ,  quiaadhancmaximc»  ^ 
oftendam,  fuccinum  hodie  legitur .  hinc  itidem  aliac  numero  complures m 
Germanicum  marc  fparfse ,  qusEnuncadpellanturFarria; ,  quondam  Rom^" f.0ri* 
fuere  Gleflaria:,  a  glefjo ,  quod  eftfuccinum  5  &ab  eodem  argumento  ^tffrk* 
des .  Verum  tamen ,  fuccinum ,  quod  ad  Hifpania: ,  Britanniae,  aliarumquC  x  . 
litora  olim  legebatur  ,  quodque  etiam  nunc  lcgitur,  fcmper  ^^^^^ujjjtas  & 
vum,ignobile,  &  nullius  pretii ;  ita  uti  pro  nullo  habcatur  5  omnisquc  no  ^ 
fama  uni  foli  Prufllaco  fuccino  omni  acvo  manfcrit .  unde  etiam  Tacitus  a  ^  ^ 
dericus  rex  folos  omnium  hominum  ^Eftios  id  lcgere  pronuntiarunt .  At  ^corUJn 
eoperquamfaIfifunt,unacumPIinio,Diodoro,&  aliis  antiquiiTimis  Ot 
fcriptoribus ,  quod  gigni  idin  oceani  feptcmtrionalis  infulis,  five  ut  cla^US 
rusait ,  in  infulaBafilia,  indeque  in  Germanorum ,  id  eft ,  /Eftiowm  ht0.^ 
busdevehicrediderunt .  Quae  equidem  antiquiflima  Gra:corum  opimoj  n0llin 
Pythcam  concepta .  unde  is  etiam ,  alio  infuper  crrorc  multiplici  implicltu  ,JotC  \c#  > 
Bafilia  infula  gigni ,  nec  in^ftiorum,  livc  Vcncdorum,  Guttonumque  r^fi^ 
tradiditj  fedtnaris  concretiejfe  furgamentum-  ejr  veris  tcmfore  in  Bajiliam  ^^jnav^ 
cltbm  advehihcu)us  incoU  froximisid  Teutonis  vendant .  Interim  ramen  n 
Guttonum  litus  j  nominavit  item  in  eo  xftuarium ,  &  hujus  longitudincm». 
oquinadBafiliaminfulamnominalTe  nihil  attincbat .  Scd  illorum  error  ^ttS° 
adpareat ,  indieanda  eft  ignaris  regio ,  in  qua  maximc  ctiam  nunc  kgitur-  ^ujdetf* 


0 


GERMANU  A  N  T  I  L  I  B.  III.  199 
fcquidem  maris  Svevici  tractu  ,per  Pomeraniae,  Pruflix,  Livoniaequc  litora  reperi- 
tur.  verumlegitur  maxime  in  tfrUfllae  litore ;  omniumque  heic  maxima  copia  in 
caregione  ,  quacvulgo  incolis  dicitur  die  Sudarv,  Rcgimonrio  opido  contermimi 
Legirur  autem  tribus  modis:  quorum  duos  adnotavit  antiquus  fcriptor  Tacitus* 
nempe  inter  vada .  atque  in  ipfi  litore .  Inter  vada ,  live  inter  brevia ,  magna  proten- 
duntur  sftuaria  ,  five  foflae,  in  quas  id  majoribus  maris  fluftibus  devehitur  . 
Pifcatorcs ,  ventorum  fimul ,  quibus  flu&us  impclluntur ,  vadorumque  gnari,  nudis 
corporibus  undas  ingrefll,  corbibuscontis  prafixis  vifenda  dcxteritate  expifcantur; 
non  modo  vere ,  ut  prifci  opinabantur ,  fed  quocumquc  anni  tcmpore ,  tam  afperri- 

I0mohicmis,  qnam  ktiflima  aeftate.  In  ipfolitorc  legitur  manibus,  fine  alio  quo- 
piam  labore,autdifficultate;  quodeo  flu&ibus  in  planum  apertumque  expcllitur. 
Tertius  hinc  modus  eft ,  quo  ipfam  litoris  humum  fcrutantur  :  in  qua  duarum  fa> 
pe  orgyarum  altitudine  latet.  Peritisfigna  &  indicia nota  funt .  habcnt  fua  inftru- 
mcnta ,  quibus  fcite  docteque  cxtrahunt .  Hunc  modum  notavit  Philcmon  5  dc  quo 
fic  Plinius:  Vhilemon  foflile  cjje  dixit ;  &  in  Scythia  erui,duobm  locis  :  candidum,  at- 
que cerei  coloris  ;  quod  vocatur  eleclrum:  inalioloco  fulvum-,quod  apptllatur  fualterni- 
tum .  namScythixnomineheicSarmatiaintclligitur;  cujus  pars  Vencdi.  Gencra 
cjusprorfusfunt  plura,  &fuus  cuiquccolos.  maximetamen  confpicua  funt  candi- 
da  ,  ccrca ,  ignca ,  &  fuiva ;  omniumque  praeftantiflima  candida.  proinde  miror  te- 

*o  ftimonium  Plinii,  candidisac  cereis  nullum  fuifte  apud  Romanos  pretium  ;  fulvis 
autem  majorcm  au&oritatcm.  Nomcn  iis  nunc  vulgare  eft  bornftein ,  ab  ardorc,  quia 
admoto  igne  flagrant ;  &  agflein ,  ncfcio  unde.  Antiquis  Gcrmanisfuifle  glefium,  au  - 
£orcsfuntPliniusatqueTacitus.  quamquam  apud  hunc  pcrpcram  legitur  glefum , 
Unico  /Tnamipfis  Germanis  fuk  gtej£\  quo  vocabulo  poftea ,  paullum  variato  in 
glafi,  vitrum ,  quum  id  novum  &  antca  fibi  inufitatum  Germania:  inferrctur ,  inter- 
prctati  funt,  ob  fimilitudincm  quamdam  .  Cetcrum  Tacitus,  Nec  qu&  natura  ,  in- 
quit,  qujtve  ratiogignat,  ut  birbaris  qudfitum ,  compertumve.  Faifi  hoc  funt  ipfi  Aiiiii 
pcr  legatos  fuos  apud  Theodericum  rcgem.  Polteriori  etiam  aevo  multum  diuquc 
intcr  do&iflimos  rcrum  naturae  viros  fuper  natura  ac  gcneratione  ejus  difputa- 

10  tum  eft  ;donecccrtis  indubiisque  documentis  exploratum  ,  efle  materiam  lentam  , 

.  fuccumque  pingvem  ,  non  ab  arboribus ,  ut  prifci  crediderunt  mortaks ,  fed  ex  ipsa 
humo,interiuscavernosa  ac  fulfurea,  producluni;  quem  frigiditas  aquae  marinx 
ftatim ,  ut  prodcat ,  induret .  unde  etiam  in  modum  tcd* ,  ut  ait  nofter,  Accenditur ;  a- 
Htque  fl.immam  pingvem,  &  olentem-,  ac  mox  rurfus  in  fuccum,  ut  in  picem ,  refi- 
namve  lentefit .  Litora  Sudavia?  partim  occidenti ,  partim  fcptcmtrionibus  objecta 
funt .  in  qu#  idadvcrfis  fluttibusque  itaejicitur ,  uti ,  qui  ventus  in  occidentale  litus 
expellat ,  idcm  a  feptemtrionali  abigar :  &  vice  versa.  nec tamcn  intcrim  in  aliud  litu» 
defertur .  unde certiflimum  argumcntum  ,  circaharc  maxime  litora  &  gtgni  id ,  <3c 
perpctuo  volvi ,  revolvique:  non  veto  ad  Baltiam  iilam  antiquorum  infulam,  id  eft, 

+°  ad  immenfaj  magnitudinis  peninfulam  Scandinaviam ;  circa  quam  nulloumquam 
^vo  id  confpcctum.  Verum  cgo  credo  ,  fabuiam  hanc  indc  natam ,  quod  antiqurf- 
fimi  mortalium,  qui  primi  hujus  ora:  notitiam  Graeciac  intulerunt,  infulas  duas 
niemorarunt,  qua*  ante  totum  Prufliae  litus  fternuntur;>  altcra  inter  duoViftuiae 
oftia ,  vulgari vocabulo  Frifche  Naring;  altera  hincPregola  acDemia  amnibus,la- 
cuque3  cui  nomen  vulgo  Kurifche  haff,  a  contincnti  diremta,  regiones  comprehcndit 
^rcis,  quibus  vulgaria  vocabula  Sameland,  Sudatv  &  Kurifche  Naring.  Atque  huc 
Jpe&aflc  puto  Mithridatem  ;  de  quo  ita  Plinius :  CHithridates  dicit ,  in  GermanU  li- 
toribus  effe  infulam,  vocarique  eam  Ofericlam  ,  cedri  genere filvofam  .  inde  defluere  in  pe- 

&  *ras.  NonenimadversusGcrmaniaelitora  hancait  efle  infulam  5  fed  in  ipfis  Ger- 
^aniae  litoribus:  qua?  nulla  alia  efle  poteft  ,  quam  alterutra  carum,  quas  moda 
quamquamin  nomine  cum  crralte  putem .  quod  fi  non  lit  vitiatum  ,  eam 
hauddubie"  ^ftii  iitoris  notat  infulam ,  quam  Plinio  ante  Livoniam  ,  in  Clylipe- 
nofinu,  Lurin  dixi  adpellari ;  nuncvero  vocatur  Oefil  :  cui  vocabulo  valde  fimi- 
«s  vox  O  s  E  r  i  c  t  A ;  l\  liquida  in  liquidam  commutetur .  Cetcrum  alii  pofteat 
Grasci  ex  diclis  ^Eftiorum^  Guttonumquc  infulis  fecerunt  Bafiliam  illam,  ftve 

R  iii/  Battiarri 


zvo  PHILIPPICLVVERII 

Baltiam  immcnfe  magnitudinis  infulam . 

Vcra  igitur  atque  germana  terra  ,  qux  nobililsimum  omnium  fuccinum  & 
olim  produxit,  &  nuncetiam  abunde  producit,  cft  Prufsia,  ^ftiorum  quondam,  & 
ante  hos  Vcncdomm  iedes  .  Hincquandoprimum  &quomodo  inexteras  regiones, 
maximeque  in  Italiam  &  Giaeciam  delatumfit,  nunc  difpicicndum  eft.  2{$£ 
natura,  inquit  Tacitus,  qutve  ratio  gignat ,  ut  barbaris,  qudfitum,  compertumve.dat 
quinetiam  inter  cetera  e)eclamenta  maris  jacebat  donec  luxuria  noslra  dedtt  nomen.  ifps 
in  nullo  ufu.  rude  legitnr  ;  informe  ferfertur :  pretittmque  mirantes  accipiunt.  Quarn  dM 
intercetera  maris  cje&amenta  jacuerit,  antcquam  in  exteras  regiones  deportari cce-  ^ 
pit  j  cquidcm  ncfcio .  id  fcio ,  quum  jam  Herodoti,  &  antchunc  ctiam,  /Efchyli 
tate ,  Grccia  co  fit  ufa  5  haud  facile  Tacitum  quemquam  legiflc  au&orem,  quiadno- 
tavcrit,  quanto  temporis  fpatio  fine  aeftimatione  jacuerit.  vcreorque  eum  Romano- 
rum  fuorum  intellexiflt  luxuriam :  in  quo  vchemcntcr  crravit.  Herodoti  vcrba,  hk 
II!  ,  haecfunt:  OvTt  yapiyuye  cvStKopcm ,  li^avov KdXiicQg  vs&s  QdftGclqav  tffW^* 
ox.OSi$ov'&  iS  S-dXaosav  ty[V  <ztfss  0>°qi<lIuj  dvipov  iivn  rev  to  fawTfov  Cpoijav  Xoy<&>      •  ^  C 
Neque  enirn  ego  credo,flumen  quoddam  barbaris  dtci  F.ridanum,  quod excat  in  mare  fiftern' 
trtonale:  unde  clettrum  venire  fama  efi .    De  hoc  fluminc  fatis  abundeque  fupra 
Gothonibus  diflerui :  efle  fcilicetexiguum  illum  amnem,  qui  vulgari  vocabulo  # 
Raddaune,  apudGodanium  opidum  Viftulae mifcetur .  aquoloco,  jamante  ^ACJ.°"  ,0 
doti  tcmpora,  cle&rum  in  Jtaliam  Graeciamque  dcportari  folitum  .  Viam,  quadc- 
portatumlit,  oftcndcrc  voluit  Diodorus,  di&o  libro  v,  hisvcrbis:  To  y*£ 
<rwjd$d]  fuv  ai  t£  <zr&{qtj{tw}  vyo-q> '  KOpifyTdj  p  vtto  t  syxto£/uv  asSs  Wv  dfji7r^dv  ^%  ■ 
<J[i  t}s  Cptfddi  tx&s  rif  xaS'  ypas  tqvxs,  KdQori  vr&elqyldj  'sriyL  t*tuv  .  hoc  eft  : 
namque  in  fradpf/a  infula  legitur ;  &ab  incolis  in  adverfam  transfertur  continerttcrn'  P 
quam  forrl  in  noftras  regiones  transvehitur ,  modo  fupra  dicJo .   Dixit  fcilicet  pa° 
ante,  in  narrationc  de  plumbo  candido  Britannico ;  quodait  e  Britannia  in 
continentem,  &  mox  pef  Galliam  ad  Rhodani  oftia,  inde  vcro  in  Italiam  ac  *\  ' 
liam  fuifle  transve&um  .    Sed  hoc  in  elcttro  opido  quam  falfum  .  qllia*  en0- 
hoc  a  Viftulae  oftiis  in  Italiam  dclaturis  transitio  erat  per  Galliam  adRhodani i 
ftia5  atquc  inde  demum  in  Italiam  traje&io?  Haudquaquam  probabile.  ip*e 
odorus  noftrarum  orarum  plane  ignarum  fefe  oftendit  ,  dum  ait  fupra  Ga ln 
(quo  vocadulo  illetam  Germaniam,  quam  ipfamGalliam  intclligit)  ^c^\rc. 
am,  &fupra  hancScythiam  Bafiliam  infulam,  inqua  un£ gignatur ekarum- 
riora  tradiditPlinius,  pracdicl:o  lib  .  xxxvn,  cap  .  111;    ^Jffertur  a  GeW*** ^ 
fannoniam  maxime  provinciam .  inde  Veneti  primurn,  quos  Grm  Henetos  W0*!  a00 
famam  fecere,  proximi  FannonU,  id accipientes  circa  mare  Adriaticum  .  P^0  ^'^ 
nexa  fabuUvidetttr  caufa,  hodieque  Transfadanorum  agreslibm  feminis ,  monU ^ 
ce  fuccina  ge/lantibtn^  maximl  decorts  gratia,  fed  &  medicin*  5  quando  tonfilfa  cn ' 
rejiflere,  &faucittm  vitiist  variogenere  aquarum  juxta  illos  infeflanteguttura,  M  v1  ^ 
carnes.  lyzfere  M.pajf.a  Carnunto  PannonU  abeffe littts  idGermanU,ex  quo  wvebittfiY 
cognitum  nuper.  vidit enimeques Romantts,  mtffus ad id comparandunia  IuliaW ',  cUA  ^ 
gladiatorium  munm  T^eronis  principis :  qui  h*c  commercia  &  litora  peragrauit ;  t**** 
inveclh,  ut  retia,  arcendis  feris  podium  protegentia,fuccints  nodarentttr  :  arma  vero  &  ^  ^ 
tina,totusqueunius  dieiapparatus  effet  e  fuccino.  Maximum pondus  is glebd  attultt  xi  . 
brarttm .  Carnuntum  nunc  vocari  Haimbergjn  Auftria,ad  Danubii  ripam,  ex  ad  ^ 
Mari  confltientis,fupra  oftendi,  pluribusquc  in  defcriptione  Norici  probabo  argn^ 
tis.  abhoc,  proximoredliiTimoqueitincre,  ad prcdi&um  Prufliae litus,  ml^Qcx- 
pafluum  cccc  tantum.  unde fufpicor,in  Plinionumerum  cflccorruptum-  r^ettb 
manis  ait  fuccinum  adferri  in  Pannoniam  5  hauddubic  ipfis  /Eftiis :  quod  lz"s    ^  $0 
teftatu  r  Tacitus,  his  verbis  :  Ipfis  in  nullo  ufk.  rttde  legitnr ;  informe perfertur '  fr  ^ 
qttemirantesaccipittnt .  Nempe  illi  ipfi  in  Pannoniam  perferebant  PI5t|ufll??nC^ 
rantes  accipiebant,  qui  &  legcbant,  quibusque in  nullo  ufu.Probabile  igitur  m  ^ 
jam  antea  id  ^Eftios,  Vcncdosquc,  &  Gothonas  in  fuis  litoribus  lcgifle,  atque  ifl^ 
ras detulifle oras,  quam Italorum  Graecorumve lixuria nomen ei  prctiumque L  ^cS> 
Sed  ad  qucm  Pannonia:  locum  pcrfcrebant  id  Plinii  Tacitiqj  a;vo  JEftu  &  Got^lino- 


G  E  R  M  AN  I  M   A  N  T  I       L  I  B.  Iil.  2Qt 

'    atan"0*^"1  hdC  imdr,$k  Plinius  totum  id  tetrarum  fpatium ,  quod  inter  Iftrum 
iue  Adnaticum  mare  propriofibinomineadpcllabatur  rilymut»;  cujusparsPan- 
onia.  huicigitut  lllyrico  ,  qua  aiia  cjus  pars  fternebatur  Carnorum  natio,  pro- 
ni  crant  Vcncti ,  AdriaticomariacPado  amni  adpofiti :  quos  fuccinum  PJinms 
a  Germanis  acccpifle  .  Itaquc  ad  limitcis  ufque  Italia:  progrediebantur  ^Eftii 
queOothoncs,  luccina  fua  Italis  pcr  commcrcia  transdituri .    Atque  hac  via' 
;  nunde  ab  antiquiffimis  tcmporibus,  in  Itaiiam,  atque  hincporro  inGraxiam 
uatum  fuiflc  fuceinum ,  quam  manifeftiflimo  certiflimoque  inde  patet  indicio 
tr,  Vi£  i  TT  Vencdi  Wprimiimlnfuo  apud  Sudaviam  litorc  legerent ,  &  inde  ad 
rn^T     TrlqUC  conflucntels>  ut  fuP«  cap.  xxxiv  oftenfum,  in  Gothonas  ad 
nwcatum  deferrenti  quiporro  per  Germaniam  ac  Pannoniamad  Venetos  trans- 
™m  :  aaea'  «  hmilitudine  nominum ,  in  ipfo  Vcnetorum  id  litore  leai 
uMcunt;  acPadoindededcmntnomcn  Eridani;  infulasque  infuperante  huius 
m  n  f*'*^--  quia  Viftukquoque  fqucm&  ipfum  per  errorcm  pu- 

ta  unr  cfle  Vencdorum,  Gothonumque  Eridanum )  pluraoftia  acceperant ,  infulas* 
"s  objectas  in  quarum  li  tore  fucdnum  lcgcrctur  .  Equitem  illum  Romanum, 
V i.iuJianinuflu,  commercia  aclitora  fuccini  pcragravit,  Godanium  pervenifle, 
Te rVi„  in "m     rnnm  hcic  maxima  c>us  ^cta  fuiflc  commercia,  atque  hinc  iti- 
'onflut  J"ynCU?       amqUnfU^CCp,M'  iamamca  inGothonibt,softendi.  Nihilo 
1     P,l'e  qUa  ewn,**ul5«  htora  vifendi  perquirendique  gratia  cum  per- 
m ?  r  f hni!  h£Iuct  veIbls/ . At  claufum  iu  lt« .  impcditaque  ca  commercia 
n  n,  «  r othon,bJ,s  P°ftTaciti  anrum  fniflc,  ex  Thcodcrici.  rcgis  patct  epiftola, 
luqua  leguntur  h*c  vcrba,  dc  ^ftiorum  Jeeat.onc,  m  Italiam°ad  regemmifsa 
Imer  tot  gemes  -vtam  pr.fimere  ,non  efl  aliquid  facile  concuptfe .  &  poftea  :  Protnde 
r  qmrue  nos  fiptm  per  VM,  juaj,  amor  vefler  apefmt.  Nili  forte  fuspicari  libeat 
rncrcatonbus  iter  pcr  omncis  Germani*  terras  nationesquc  patuifle   leeatis  ad 
cxtcras  rcgioncs  miflis,  nonitem  ,  V»»*»,  regatis,  aa 

Atquetec  ferefunt,  qux  de  fuccino  in  Prufllaco  litore  ledione,  transportati- 
onequemltaliam,  inantiquorum  fcriptorummonimentis  rcperii .  Res  loneiori 

S:  tLtfmGe0nepClle  vi,a.clldiSnilfima-  eS°  v«6  haud  *quum  puuv. 

T  Getmanotum antiquitatem fumma  ubique cura illuftrare laborem 
fS& "        '  PaWi0  folocont~."lcntio  pmerirc.  Nunc  ad  rdiqua 


A  P.     XI  V. 


De  Pennis.,  fhe  Finnis. 

VLtimi  onmium  in  Gcrmania  recenfemur  auclori  noftro  Fe  nn  I  :  quo- 
rum  nomen  genusquc  antiqua  fede  etiamnunc  manet .  dicuntur  quidpc 
der  cJ    t rqUC  contetminis  Sveonibus  Pinnet;  Danis,  ac  Norvagiis  Fi„. 
bus'^         !t     manTS'ma"S  5,veviciac  Germanici  adcolis,  F^jfuperiori- 
um   qmdpe  Tac.to  funt  Fe  n  n  i  ;  Ptolemso ,  ac  Iornandi ,  Finni. 
S  co eH3m  eUnt  S™'fi»?>  Scanninavix  incok,  qui  P^copio  ac  Paullo 
iaconod,cuntur  Smufinm-  ut  fupra  oftenfum  .  Eidem  Iornandi  fum  Finnaitb. 
iuoquof,m,,nScandinavia,  e  finnorum  fuiflegencre,  f.quieo  nomine  fue- 
3o  i  n  I  P  M  nomen  indlcat '  Scd  &  Plini0  Finnorum  fedes  dicitur  Pinningu 
fetbJ \v£''      cu'l!sfltuatclue  adpellatione  fupra  cap.  xxxvni,  hujuslibri  dif- 
mcntis  iC  Penlnfulam'.<luam  F|nni  Corelliique  incolunt ,  certis  argu- 

titcr  n  Srm0n  'anim  °    ?MUS  pl'0rfuS  iS^rus  Iornandcs ,  Hnnos  omneis  pa- 
tiores    A  aUZla  Collocavlt-  Fmm '  in1uic '  "ta/fimi ,  Scanzu  cultoribm  omnibus  mi- 
nins-isFi  nU;usJett01;'.ven,amqu0dam  lllodo  meteri  videtut5  quanflo  prsterFin- 
o     mnos ,  duo  al.a  erant  in  Scanzia  etiam  Finnorum  genera ,  Scritofinni ,  Si 

Marchio* 


202  PHILIPPI    CLVVERII  ^ 

Marchiofinni.  Ptolemad  geminam  ignorantiam  quis  excufabit>  qui  n^t°ep 
ad  medium  pofuit  Viftulam  Finnos  5  fed  etiam  exiguam  eorum  proniin 
fc  nationem.  Verba  ejus,  in  defcriptione  Sarmatiae  ,  hzc  leguntur:  k*to ^ 
tUj  ^anav^^a,  oln  Ovmiai ,  vr*?'  oAtv  TcYOuWflW  ntl 
Aaxia*  iWw/n  w  Barapvai '        vr*p  oaIw  rrjv  ^v^uv  rfc  MM^T^'l^LLSat 
fa>frXavo\ •  c^ote^  wm  01  T£  A>*£>'&<» ,  >W  «  A' W**  2xu£«f  .  iW^/ le £  '  ^ 
tjjj/  XappaTtav,  -zs^      ™  OviwAa*  zro\apo\\:zso  tvs  Ovmfiue,  Tv&uvtg,  etra  ^ 
Jlx Aa.vts,v<p>  Ss  Bxpynv%cms,«T*  A'vaplwci,^,  tjjv  xe^a^  t*  oJi**A*  «J?7*^'  ,  ^ 
Tenent.Sarmatiammaxim*gentesift<e:  Vened*,  juxta  totumfinum  Vcnedtcum .  oj  t^ 
Daciam  Peuctni,  ac  Baflarnx  :  j»x/^  /*/»«  latnsCMtotts,  Iazyges,&  Eo*'9i0t, 
terths  vcro  Hamaxobit ,  atque  Alauni  Scjth*.  CMtnores  vero  gentes  Sarmatum  ^ 
apud  Viftulamftumen,  fubVenedis  Gythones deinFinni;  mox -Bulanes  -  Juv  f> '  {, 
Lndiones^hinc^Avartni,  afud  ViftuU  fontem  .  Maximum  antiquiilirnis  1  ^m 
bus  Finnoium  fuifie  nomen  ,  indcliquct,  quod  non  modo  Finnin^rchiofin- 
opplevcnntj  fcd  6c  magnam  Scandinaviac  partem  5  ubi  Scntofinni ,  ac  iwax 
ni,  ut  nunc  ,  fic  antiquis  jam  tempoiibus  didi  fuerunt .  ptCh 
Ceterum  Finningiae  Finnos  omnino  intcr  Sarmatas  connumcrat  ^ 
lemseo  Plinius,  ex  aliorum  fcriptorum  traditionc .    Nec  eft  minor  >  in^*  ' 
jwom  Finningia.  guidam  hxc  hahitari ,      Viftulam  nfque  fluvium ,  a  Sarm   ,  jgit.jO 
w^,  ftpfc,  Jftrif-,  /«</*»/.  Audor  autcm  nofter  circaeorum  Scnu^ 
Peucinorum,  inquit,  Venedorumque ,  &  Fcnnorum  nationes  Gerrnants  an  Sartn  $ 
ham ,  </**//*.  &  mox  de  Vencdis :  «r  /*w^  /7i/<r  toraww/  /*//*/  rtfcrunW, 
domos  figunt  ,&  fcutagcftant  ,&  fedumttfu  ac  fernicitate  gaudent.  qu<e  m"  '  0ptrt^: 
Sarmatis  funt ,  in  flauslro  equoque  viventibm.  Fennis  mira  ferttas  fada  f  r 
non  arma,nonequi,  non  fenates  {viclui  herba,  veftitui  fclles ,  cubtle  hm*'U<0- 
figitt*  fpes-,  quas ,  inopia  fcrri ,  ofitbus  afferant.  idemque  venatrn  vfr0S ty^; fgft- 
nasalit.  fafiimenim  comttantur ,  fartemque  fr^dafetunt .  Nec  altud  tnf  an 
rum  imbriumque  fuffugium ,  quam  ut  in  aliquo  ramorum  ntxu  contegantur. » 
juvenes ;  hocfnumreceftaculnm.  id  beatius  arbttrantur,  quam  ingemere  ag> '  >   ^  p.p 
rare  domibus ,  fua*  alienasque  fortunas  fpe  metuque  verfare.  fecuri  adversus  nom  ^ 
curi  adversus  deos ,  rem  dtfficillimam  afjecuti  funt ,  ut  illis  ne  voto  quidem  0p#J 
cinostoto  gcncrefuhTeGcrmanos,  Venedosvero  Sarmatas,  fuprademo  ^  ^0 
cft .  Si  in  plauftro  equoque  vivere  certum  cft  argumcntum  Sarmatici  gen^rl  V 
autem  ufuacpernicitate  gaudere ,  indicium  generisGermanici :  certe  &  ,^r&t 
alii  fuerc,  quam  Germani.  Verum  Germanos  hos  fuiiTe,  ex  eo  maximc 
quod  portiones  eorum ,  ab  univerfo  corpore  antiquis  temporibus  avul  x? 
finni  ac  Marchiofinni ,  femper  in  hancufquediem  fuereGermani.  ncC  P  Q0fd* 
in  Finningia  ab  hoc  gencre  vel  fermonc  vcl  moribus  degencrant ,  nifi  vci  j[linlqU« 
liam  j  ubi  ejusdem  cum  Lapponibus  atque  Corelliis  funt  fermonis:  &  ratio^fl4 
vercrum  morum .  fi  qua  alia  gcns ,  pcrtinaciter  fervant.  Eamdem  vivcnp  ^ 
defcribit  Marcellinus,  lib.  xxxi  ,  in  Hunnorum  gente,  Finnis  ,  ut  piu  ^ 
docebo  argumentis,  contcrmina;  nifi  quodhi  equorum  habuennt  uW  gl* 
norum,  inquit,  gens ,  monumcmisveteribusleviternota  ,  ultra  piludes  rui  ^ 

cialem  occanum  accolens ,  omnem  modum  feritatis  excedit.  &  mox  :  Sic  &  ^yf^ 
vifi  funt  afpcri,  ut  neque  igni,  neque  faforatts  indigeant  cibts  •  fed  radutv  ^  t- 
agreftium ,  &  femicruda  cujusvts  fecorts  carne  vefcantur  :  quam  inter  fernor*[  fcj  Wf 
quorumterga  fubfertam ,  fotucalefaciunt  brevi.  Aedificiis  nullis  nmquam  tcc  ^J-^ftP' 
velut  ab  ufu  communi  difcreta  fepulcra ,  declinant.  Necenimafud  eos  vel  arU.  aSJ0^t</i 
giatum  referiri tugurium  fotefl.  fed  vagi,montes  feragrantes  & 'ftlvas,ffi 1  \ 
Jitimque  ferferre  ab  incunabn/is  afivefcunt .  Peregre  tecJa ,  nifi  a^enH ^ it0Ct^  fa 
/itate,non  fubcunt :  ncc  enim  afudeos  fecuros  exiftimant  e(fe  fubteclis.  }n*  j^f^ 
riuntur  lintcis,  vel  cx  fellibus  filvefirium  murium  confarcinatis.  nec  alta  /  ^  ^jtH  * 
vefiis  efi ,  alia  forenfis.  fed  fcmel  obfoleti  coloris  tunica  collo  inferta ,  non  .  ^ ' 
4ut  mutatur  ,quam  ditttttrna  carie  in  pannulos  deftuxit  defrufirata.  Et  po  ^t  l*f  J 
pudeosarat,  nec  ftivam  aliquando  contingit.  omnes  enim  fine  fedtbtts  fixts,  J 


GERMANI^    ANTIQ^  L  I  B.  III.  263 

f*!!e&e>  mt  ritufiahiU^  dispalantur ,  femper  fagientium  ftmiies,  cum  carpentts,  in  quibm 
nabttant.  PauUus  Diaconus ,  rerum  Langobardicarum  lib.  1,  cap.  v,  de  Scritofln- 
*NS  fimilia  :  7\ec  aliu  inquit ,  mpote  feris  ipfis  ratione  non  dispares ,  quam  crudu  agrefii- 
Kf»  ammantium  carnibus  vefcuntur.de  quorum  etiam  hirtu pel/tbus ftbi  indumenta  coaptant, 
Apudhoseft  animal  ,non  fatis  abfimile  cervo  5  de  cujus  ego  corio ,  utfueratptlu  hifpidumy 
veftem,  tn  modum  tunic£ ,  genu  tenus  aptatam ,  confpexi.  Sed  omnium  curatifsime  Pro- 
copius,  rer.  Gothicar.  lib.  1 1 :  Tuv  ifyvftvav  cv  e^Ajj  QapGdouv  ftovov  Wv(& ,  n  ZxfnQU 
Qmot  3fa*ct\xvTcq ,  S-rig/ufy  md  @torrjv  l^acriv .  ht  ydp  iftdrta  whfrua-Kovlaj  >  xJ\ji 
oijtivot  @ct$iQi<riv ,  *m  oivov  ntvisa-iv,  xrt  rt/ddhu-ov  6k  £  yqgtxisa-tv  jsrt  ydp  cwloiyrjv  ytup- 

10  %*°"tv »  Tl  do]<2v  of  yuucuKtg  kpycifyvlcq  '  dfod  dva\tg  dn  £uv  ratg  ytwsugt  wj#  $"i^pjtv  ftovfw 
vfa  ridivistrij.  B-yjptav  t\  ydp  x,  dfauv  $av  fJtkya  rt  xprj/aa  dj  TtvXcu  eujjeitg  <ptPxQy  jutydkaj 
vjrtpipuuc  istrai,  KaJd  rd  opyj ,  d  Tavry  dvtx\  •  K94  *>Pi*Q  u\v  $rjota>v  dei  tcov  dKta-Koukvodv  artTt- 
Cpvlcq-  Toi  <j\tgpet!a  J\js,  dp<pttvvwj\a\.t  Wsi  rt  duloig  grt  \tvov,  Stt  qtu pd^jottv  ,tvt<nv .  oi  d[t  r 
Syptuv  rwf  vtvpotg  rd  d[tpfialet  tg  d^Xa  Tuvra  £wu$tovJtg,  xtu  j  tg  cufiaikov  du-7rl<%ov\a\  •  h 
fttv^gT*  Qptpvj  cwlotc  KaldTdvTdTiTQyvzvTai  ToigaKXotg  dvQpUTOtg.  x  ydp  (rtT^ovjaj  Zkpi- 
$«Pt\  vw  sraJta  ywjcuKM  ydhaK[t ,  uynpav  i^ovTau  rtrh '  dXXd  (um  tuv  d\t<rKouk- 
vuv  Tolc  uvtXolg  wytyovjai  fZovotg.  tTr^dv  4v  yworj  Td%tg»  TtKot ,  Vtpfid\t  to  @pt<p@*\fjt&ak- 
koukv^Kpt^a  fxiv  zvQvg  Sfo  d[tvd)>ov  rtvog  '  u-vtXov  cf[t  oi  3dn  tS  fottal©*  cvQtfitvrj ,  tvQug  nA- 
ktlou  tm  $ypat,iiri  Kotvis  ydp  roig  dvfydrt  to  dfclvhvp* pw<*><rt  txto  .  id  e(t !  Ex  iis  vero, qui 
Thulen  incolunt ,barbaris  natio  una,qui  Scritifinni  vocanturferarnm  in  morem  vitam  degunt} 
ut  qui  nec  veftibus  operiantur ,  nec  calceati  incedant ,  nec  vinum  bibant,  nec  ullum  e  terra  ha~ 
beant  edulium :  fiquidem  ncque  excolunt  eam ,  neque  uxores  eorum  quidquam  operantnr :  fed 
viri  femper  cnm  iis  venatibusfiudent.  namfras ,  rjr  alia  animalia ,  ut  magnas  opes  ,fihd 
fermt,  rnagn*  admodilm  &  vafta  j  qu£  in  monttbu*  hu]usregionu fternuntur.  ferarumque 
captarum  carnibus  femper  vefcuntur  ;  pelltbusque  earum  veftiuntur.  ftquidem  neque  /i- 
num ,  neque ,  quo  confuant ,  quidquam  habent.  quidam  vero  ferarum  nervu  tergora  colli- 
gantes ,  totum  integunt  corpm .  guin  &  infantes  apud eos ,  ut  apudceteros  mortaleu,  non 
enutriuntur.  nonenim  Scrttifinnorum  liberi  lacle  cibantur  -,nec  maternas  mammas  attin- 
gunt.fedferamm  folum  medullu  educantur.  quidpe,  ubi primum peperit  mulier ,  infantem 

to  jtatim  pelleinvolutumabarbore  aliquk  fuspendit :  medullkque  in  os  ingefta,protinus  ad 
Venationem  proficifcttur.  maritosenim,  adhoc  fudium  txeunteu ,  conutantur.  Sed  dc 
his  fatis  abundequc  dichimeft  fupra,  in  primo  volumine  hujus  operis . 

Ceterum  Tacitus ,  poft  finitum  de  Fcnnis  fermonem ,  Cetera,  inquit ,  )am fabu- 
bfi}  Hellufios,  &  Oxtonasora  hominum  vultusque ,  corporaatque  artus  ferarum  gerere. 
quodego,  ut  incompertum,  inmedium  relinquam.  Hax  de  infulis  intelligenda ,  qu* 
fupra  Sarmatiam  Germaniamque  in  glaciali  oceano  funt  fparfae ,  quarum  maxima 
nunc  nofcitur  vulgari  vocabulo  Nova  ^embla ;  ut  fupr^  oftendi .  H*c  eft,  de  qua  ita 
tradit  Stephanus.*  l^trovarfa-®*  ^TrtpQoptuv^K  tkdosuv  XtKt/\iag,\}zri  Tsro[afia}  KtpapGu- 
*a.  oi  vricroaoTai  Ktpau&vKai ,  oog  EkoIoI^  m  id  eft :  Elixona ,  infula  Hyperboreorum ,  haud 

*°  minor  Stcilik,  fub  fiumtne  Cerambyca.  undeinfulani  Cerambycd,  tefte  Hecatao.  Plinius  de 
eisdem  infulis , quamvis  aliis  paulk>nominibus,  lib.  iv,cap.  xiti:  Terunttir  & 
°ona%  inquibusovisavium  &  avenis  incoU  vivant.  alU,  inquibus  equints  pedibmho- 
"tinesna  fcantur,  Hippopodes  appellati.  Panotiorum  alias  in  quibui  nuda  alioquin  corpora 
tr*grandes  ipforum  aures  tota  contegant.  Incipit  inde  clarior  aperiri  fama  ab  gente  IngavO- 
"umiquteflprimaindeGermanu.  Solinus,cap.  xxin  :  Auclor  eft  Xenophon  Lampfa- 
ce»n,  a  litore  Scytharnm  in  infulam  Baltiam  triduo  navigari:  e)us  magnitudinem  im- 
nt»fam,ejr  peneftmilemcontinenti.  nec  long}  OonaJs  feparari;  quasqui  habitent,  vi- 
vant  ovis  avium  marinarum,  &  avenis  vulgo  nafcentibus.  deinde  funt  &  alUpropUr 
^nslituu  infuU ;  quarum  Hippopodes  indigen* ,  humanaufque  ad  vefiigium  forma,  in 
0  e1u*™sfedes  dsftnunt.  efte  illtc  &  Panotiorumgentem ,  quorum  auresadco  in  effufam  ma* 
gnttudinem  dilatentur ,  ut  vifcerum  illis  reliqua  contegant  j  nec  amiculum  aliud ftt ,  quam 
vtmembra  membranu  aurium  vefiiant.  Ifidorus,  origin.  lib.  xi,  cap.  11 1  :  Panotii 
"puaScythaseftc  feruntur ,  tam  diffusa  aurium  magnitudine ,  ut  omne  corpus  eu  conte- 
vdv  enim  Graco  fermone  omne,  aares  dicuntur.  Item  Mela  ,  lib.  1 1 1 ,  cap.  v  5 
^iH*  tormatu  adverfa  funt  >  obalternosacceftus  recejfusque  pelagi ,  #  quod  fpatia,  queis 

difianii 


2o4  PHILIPPI  CLVVERII 

dijlant,  modo  operiuntur  undx ,  modo  nuda  fant ,  alias  infuU  videntur,  alias 
continens  terra  .  In  hisefieOonat,  quiovts  avium  filuflrium,  &  avenis  tanttim  ^ 
tur:  efje  equinis  fcdibus  Hipfofodas ;  &  Satmalos,  quibus  magna  aures \,  &adawvten  ^ 
corfm  omne  fatulx,  nudts  etiam  frovejie  fint ;  prMcrqttam  quod  fabulis  tra?iiuf7. 
cJores  etiam ,  quos  fqui  non  pigeat ,  invenio  .  De  unis  eisdemque  onmeis  ^par_^ 
hosaudores  loqui  infulis,  ncmini  dubium  efle  potcft .  uiuic  igitur  magna .  ^ 
nominum  discrcpantia  i  Apud  Plinium  cquidcm,  pro  Panotiorum,  in  vul^lll^0- 
cmplanbLis  lcgitur  Fjnejiorrtm ;  &  apudSolinum  Phancfiorum.  at  quiaapu d 
rumdifertc  funt  Panotii;  haud  dubitavcrunt  viri  eruditi,  inutroque  auftore  ^  [Q 
re  Panotiorum .  nam  ab  atgumcnto  prxgrandium  aurium  ,  quibus  tota  c(??.jjj 
contegcbant,  didi  fmt  Goecis  fcriptoribus  Ucutdrm:  quemadmodum  &  a  . 
ab  cqtiiuis  pcdibus  IVsroWgf  5  &abovorum  efu ,  flwot/.  Apud  Melam  cui  ^ 
ac  Solini  Ilidoriquc  Panotii  adpcllentur  Satmali ,  haud  equidem  difpicere  q 
ncc  tamencrcdo,alios  Mclani  habuiflc  harum  infularum  au&ores  ,  quam  ^ 
bucrunt;  ncmpc  Xcnophontcm  Lampfaccnum  .  Omnino  igitur  &  in  Me W 
rigendos  ccnfcoSatmalos  in  Panotios .  Ncc  Tacitum  aibitror  cx  novo  naDUlfl^aJ^ 
rc^iiia  defabulofisiftisinfulis:  vcrcorque,  apud  huncquoquc  vocabuluni 
eflevitiatum  a  Panotios.  cujusfcriprura  quum  forte  cflc  cxoleta  atque  oblt 
imperitus  quidam  rcftituir  cx  Plinioac  Solino  Pbanefios  ;  qui  porro  detorti  in  ^ 
litfios.  Iamvcro  Oxiona<  dcbcrc  efle  Oonas,  ncfcioquis  dubitarc  queat .  Rj)en0) 

Atquc  heic  finis  eft  untverfae  Germanu  veteris,  quatenus 
occano,  Danubio,  ac  pradidis  ab  oricnte  ftnibus  includcbatur  . 


C  a  P.    XL VI. 

De  QJl  1  N  QJI  E  Germanorum  generibuSj 

in  am  uninjerfa  Germania  diftincia  fmt . 

EXplicatis  ha&enus  omnibus  partibus  Germani^  vETER15 >  f2; 
nunc  memoriam ,  ab  initio  me  promififle ,  quinque  Germanorum^  ^ 
quibus  omncm  Plinius  diftingvit  Germaniam  ,  exponcre .  ea  ig!t 
nunc  exfolvatur.  .  ftfa 

Plinii  ver bia,  lib.  iv,  cap.  xiv,  haec  funt:  Germanorum  genera  qtttrtf  'Jl}. 
deli-,  quorum  fars  Burgundiones ,  Varrinit  Carini,  Guttones .  alterum  getttf^ >  ^jjl* 
pes;  quorum  pars  Cimbri ,  Teutoni ,  ac  Cauchorum  gentes .  proximi  autem  R 
rtunYum  t>/ir<  sis/imhri  mpditprranei    Hermiones  ?  auorum  Svevi,  Htr 


,  t  quinquc  tucrc  genera,  Uc  quinquc  divenas  mter  ic  naoiravcrc  1^^- 
nes  versusoccafum;  Baslarn*,  fivc  Peucini  versus  ortum  ;  Ingdvenes  verS*?5.n 
trioncs;  Hermiones  vcrsus  mcridiem :  inter  hc*  &  finum  Codanum,  qtia11  ^D  \ijjr 
omnium, fucrc  Vindeli .  Horum  omnium  nomina  Tacitus  quoquc  refert,  ^jfefr 
tium  mox  libri  deGcrmania;  pra-tcrunos  Bajiarnas,  quorum  in  fine  tan1.^  ^etfi^ 
libri  mcminit.  Celebrant,  inquit,  carminibm  antiquis  [quod unum  afud M°  yfl- 
& annxlium genus efl)  Tuitonem deum  terra  editum,  &  filtumCMannum,  °n& ^qW' 
tis ,  conditoresque .  xJManno  trlsplios  afsignant,  e  quorum  nominibus  fro^trnt •  ^ 
gdvones,  medti  Herminones,  ceteri  Ijitvones  vocentur .  Jguidam  atttem,  ^^V^' 
fiatts,  flurcis  deo  ortos,  pluresque gentis  apfellationes,  Marfos,  Gambrivios,  ^rid^^i 
dalios,  af/irmant.  eaque  vera,  ejr  antiqua  nomina.  Seddefingulisgcncribus  b 
ac  fui  cuique  populi  attribuendi . 

VlNDELI,   five  VANDALI. 

QuiTacitofunt  Vandalii,  inPlinii  vulgatis cxcmplaribus lcgun 
delici,  vitiato  pcr  ultimam  fyllabam  vocabulo  3  quum  notiorcs  f orent  11  w  fi 


GEkMANIiE    ANTICLLIB.  lU.  $o$ 

iintcr  AlpeisacDanubium,  quam  in  interiorc  Germahia  ad  finum  Codanum  co- 
fentes.  Corrigerc  id  vocabulum  conati  funt  viri  eruditi,  alii  in  Vindili,  alij  in  Vandili, 
quidam  in  Vandeli:  nemo  fatis  feliciter.  quidpe  cur  Vindili  magis  placeredebeat,quam 
Vmdeli,  equidem  pcrmchaud  video;  ncc  illi  rationem  rcddunt.  quiautem  Vandili 
indeatque  Vattdeli  fecerunt,  ii  partim  jam  ante  corre&am  vocem  Vindili,  partim 
Vu'gatani  in  Plinio  fcripturam  Vindtlici ,  partim  etiam  Taciti  vocabulub  Vandalii  fe~ 
^nuti  funt :  cx quibus  tribus  diverfis  fcripturisunam fefe  re&am  in Plihio  reftituerc 
PoiTe  quisqueputavit.  Ego  vero  in  Plinio,  rejecla  tantum  ultimafyllaba  ci,  reli- 
qnum vocabulum re&e fcribi  Vindel  i,  auda&er  adfevero.  Primum infecunda 
ofyllaba'  e  ,  quodiaomnibus  vctuftis  cxemplaribus,  tam  typis  excufis,  quam  manu 
e*aratis  reperitur,nort  temere  fcjiciendum  cenfeo  j  quandoea  fyllaba  per  omneis  vo- 
caleis  variis  auctoribus  antiquis  fit  variata.  nam  Tacito,  ut  ante  dictum,  funt  V  a  N- 
D  A  L  i  i .  Capitolino,Mamertino,  ~Orofio,Iomandi,Eutropio,  Cafliodoro,  Xiphili- 
n°  >  V  a  n  d  a  l  i ;  Diacono  atquc  Helmoldo  &  lornandi  etiam  nonnumquam,Gcr- 
hianica  litera  in  principio  WanDali5  Vopifco,Procopio,Zofimo,ac  Svidae,Noti- 
^que  imperii ,  &  aliis,  Vandui;  Gra:ce  Bay&Aol  5  Diacono  Winili,  quaii 
^  i  N  D  i  L  1 5  Mag.  Adamo  Vinuli,  Sigeberto  &  Helmoldo  WinuU;  quafi 
v  I  n  d  u  l  j  :  nam  tabulae  etiam  itincraria;  funt  V  a  N  b  u  L  i .  ac  nefcio,an  non  etia 
didti  fucririt  Vindoli;  unde  lornandi  vocabulumgentis  Vinoviloth,  de  quo  plura 
niox  dicam.  Ex  hac  igitur  unius  ejusdcmque  vocabuli  tam  multipkci  variationc quis 
non  credar,  fcriptum  fuifle  a  Plinio  Vindeli:  quodimperiti  poftea  librarii ,  vel 
gloiTatores  fecerc  Vinde/ici  \  Nemini  puto  dubium  efle  poiTe.  Videndum  igitur  nunc, 
quae  nationcs  Vandalici  fuerint  generis.  Plinius  nominat  folos  Burgundiones,Varrinos, 
CaritiostCutiones :  quorum  hi  ad  Viftulam  amncm ,  Varrini  in  Mecheloburgienfi  du- 
catu,  haud  procul  Albi  flumine,  fedeis  habuerunt :  intra  qtios  fineis  multi  ctiam  alii 
populi  apud  finum  Codanurfi  fiti  fuerunt.  Vcrum  nihil  mirum :  Plinius  nullius  ge- 
neris  populos omneis  recenfet ;  fed  unos  atq-  altcros  tantum,quos  vifum fuit.  proin- 
decx  ceteris  auftoribusfunt  fupplendi.  Vandalis  igitur  zdjkio  Lemovios ,  five  fferulos, 
Xugios,  Sidinos,Svardones,  Eudofes,Anglos,Caviones,  Theuringos,  Nuithones,  &Langobat- 

3o  dos.  Quum  Burgundiones,Guttones,&  Varini,ac  Langobardi  Vandalici  fuerintgc- 
neris,  dc  reliquis  intcr  hos  fitis  dubitari  rion  potcft.  De  illis  tribus  nationibus  difertc 
teftatur  Piinius.  de  Langobardis  fabulofus  cquidem,  idoneus  tamen,quantum  ad  hoc 
probandumattinet,  teftiseft  PaullusDiaconus.  quiingcftisLangobardorum,ex  mc- 
s*  nationum  nominumq;  ignorantia, WandaloS  diverfos  facit  a  Winilis,  bellaquc  in- 
tcr  haec  duo  nomina,  ceu  alieniflimas  inter  fc  nationes,gefta  narrar.  Verba  ejus,lib.  i . 
cap.  i ,  hajc  furit :  Gothiftquidem,  Wandali%,  Rugi,  Heruli ,  at%  Turcilingi,  nec  nonetiam 
«tuferoces  &  barbard  nationes  2  Germartiafrodierurtt.  &  continuo  cap.  1 1  :  Pari  etiam 
modo  cjr  Winilorum,  hoc  esl,  Langobardorum  gerts,  cju*  fojlea  in  Italia  feliciter  regnavit ,  A 

40  GcermmorumP°tu^50r^ne?n  *b  infula,  qu*  Scandinavia  dicitur,  adventavit.  Fal- 

imiihoccflede  Scandinavia ,  fatis  fuperquemihi  fupra  in  Langobardis  conviclum 
Credo  in  eadem  cum  Diacono  fuilTe  opinionc  &  Iornandcm,  qui  in  Scan2ia  fua 
nicmorat  gcntem  Vinovilotk  :  quod  vocabulum  fufpicor  natum  c  genuina  Vandalo- 
rumadpeilatione  Vindoli.  fic quidpc eidem  Iornandi  funt  Pinnaith* , ac^- 
^#;qui  nulli  alii  fuere,  quam  Ftnni  ,&  Svethi ,  fivc  ^^/'5ut  fupra  oftcnfum. 
* etgit  Diaconus  cap.  vi i ,  in  haec  verba  :  Igitur  egrefit  de  Scandinavia  Winili.cum 
ibor  &  ^jone  ductbtts,  tn  regionem ,  cju*  apfellatur  Scoringa ,  venitntes ,  Per  annos  il* 
wtlttjuot  confederunt.  Illo  itacfue  tempore  ^fmbri  &  Afii,  Wanda/orum  duces  ,vicinas 
^sqtte  provinclts  bello  premebant.  hi  )am  multis  elati  vicloriis ,  nurttios  ad  Wtnilos  mit- 

^  ^nt.Htauttributa  Wandalis perfolverem ,  aut  fe  adbelli  certamina  prtpararent.  &  cap„ 
Certltm  t*mM  efy  Langobardos  ab  irttacJa  ferro  barbd  longttudine ,  chm primitue 
WtmL t  dicltfuerint ,  ita  fofimodam  appellatOs.  nam  juxta  illorum  /ingvam  ,/artgioneam 
w  b*rbamfigmficat.  Idem  Sigebertus  narrat .  additque  utcrquc  prctlium ,  fntcr 
milos5c  Vandalos  comriiifllim  .  De  bello  Langobardofum  cum  flnitimis,  ve- 
!^Vierit  5  item  de  nomine  Vinilorum.  at  de  origine  e  Scandinavi^  ;  omni- 
0  fcuum,  nihilo  enim  magis  Langobardi ,  quam  ccteri  ifti  Vandali/Gothi  > 

S  RugiiJ 


206  PHILIPPI  CLVVERII 

Rugii,  Hcruli,  atquc  Turcilingi ,  &alii,  e  Scandinavia  profe&i  funt;  licet  &Go- 
thos ,  &  Rugios ,  &Hcrulos  e  Scandinavia  Iornandes  deduxerit.  Variushic  &  in- 
explicabilis  pene  error  rudi  illi  atque  imperito  Iornandis  Diaconique  feculo  in  c 
natus  eft ,  quod  unius  ejusdcmque  Vandaliorum  gentis  adpcllatio  multismodis, 
pro  ratione  dialc&orum ,  variatafuit.  Fuerunt  igitur  Langobardi  alio  vocabulo  a  - 
pcllati  Vinili,  idcft,  Vindili,  fcu  Vandali,  nonproprio  ac  pcculiari ;  fed  comtpu" 
ni  omnibus  nationibus,  finum  Codinum  inter  Viftulam  Albimquc  &  Chaluium 
incolcntibus.  Bellum  eos  reliquis  Vandalis  inter  Albim  &  Viadrum  moviffc ,  mdc 
maxime  crcdiderim ,  quia  &  ipfi  a  communi  eorum  adpellatione  poftmodo  in  cx-  ^ 
tcris  rcgionibus  fcparati  fuerunt ,  qucmadmodum  &  Gothones,  Burgundiones ,  n  ' 
ruli,  ac  Rugii ;  dc  quibus  omnibus  mox  plura  dicam .  Vocabulum  autem  ViniHy 
Vinuli  ,Winili  ,ac  Winuli,  propriam  fuifle  Vandalorum  adpellationem,  quail  Vin®  > 
ac  Vinduli ;  cx  Hclmoldi  maxime  patet  hiftoria  Slavica.  fic  enim  fcribit  lib.  J>  caP" 
1 1  :  Vbi  ergo  Poloniam  fnem  facit ,  pervenitur  ad  amplifiimam  Slavorum  provimt&rn, 
rum  qui  antiquittu  Wandali,  nunc  autem  Winithi ,  five  Winuli  appellamnr.  Hortim  fn 
funt  Pomerani;  quorum  fedes  protenduntur  ufque  ad  Odoram,  &  mox  :  ^Alter  p^1  > 
idefi,  Odora,  vergens  in  boream,  transit  permedios  Winulorum  pofulos ,  dividerni 
meranos  a  Wilzif.  &  deinde  :  Poft  Odor<t  igitur  lenem  meatum,  ejr  varios  ro7neraf 
rum  populgj,ad  occidentalem  plagam  occurrit  Winulorum  provincia,  eorum  qui  Tv°  j0 
zi  five  Redarii  dicuntur.  Nihilo  magis,  mi  Hclmolde,  itame  Mufac  benc  afl)c  * 
Winithorum ,  five  Vinidorum ,  id  eft ,  Slavorum  propria  adpcllatio  fuit  Wtn  » 
quam  Wandali.  Vinidos  equidem  five  Venedos  fuilTe  Slavos ,  id  eft,  Sarmatas* 
pra  fotis  valicjis  ccrtisque  probatum  eft  mihi  argumentis .  at  Vandalos ,  five  ^ 
delos  fuifle  Germanos,  citra  Viftulam  colenteis,  jam  cccc  circiterannis  ante 
ncdorum,  fivcSlavorum  in  Germaniam  transmigrationem,  teftati  fnnt  ^..^ 
tiffimi  au&ores  Plinius  ac  Tacitus.  quorum  hic  ctiam  tam  vctuftam  cam  m|  g0 
jam  tum  habitam  fuifle  adpellationem ,  uti  unum  cx  ipfius  dei  Tuitonis  n  ns^ 
nomineadpcllatum  fuilTe,quidam  tradidcrint.  Revocoigitur  illud  vocabulnm  ^ 
nuli,  &  item  Winili,  quod  unis  Langobardis  leviori  errorc  tribuit  Diaconu*»^ 
Vandilorum,  fivc  Vandulorum,  &  Vindelorum  nomcn.  Vencdi  autem ,  fivc  Vltl  j[ 
id  cft,  Slavi,  cur  Vindili  &  Vandali  adpellati fint,  nullaalia  fuit  ratio,  tii&.fP,  # 
MarcomannosSvcvos,poftque  hos  ctiamSlavos,  five  Venedos,  qui  fi^  ipfls 
cetcrisSlavisdicuntur  Czechi,  Bojohaemos  nominari  fecit;quum  Bojoh*niiP 
prie  fuerint  Boji  Galli,  ante  Marcomannos  regioncm  Hercynia  filva  incifl  ^ 
habitantes ;  qua?  inde  nomen  Bojohaemi  accepit .  Ncmpe  ut  Marcomanni,  &  P 
modum  Czechi,  quiaBojohaemumoccuparunt,  di&i  funt  Bojohaemi;      A  t\\i< 
Sarmatae ,  quia  Vandalorum  obfederant  agros,  adpellati  funt  Vandali .  cui a 
tioni  haudparum  caufae  etiam  praebuit,  quod  Vinidorum  ac  Vindilorum  11 
na  haudomnino  fibi  inviccm  abfimilia. 

Cetero  Codanum  finum  attigifle  Vandalos,  id  eft,  in  codem  Vandalo^-  ^ 
ncrc  fuifle  &  Herulos,  Rugios,  Svardones,  Varinos,  &  Anglos,  finus  ^0^, 
adcolas,  praetcrquam  quod  Plinii  idcomprobatum  fit  auctoritate,  Gutton^^ 
rinosquein  Vindelisconnumcrantis,  Helmoldi  quoque  &  Iornandis  teftant  ^ 
ftoriae.  Helmoldus  loco  praedifto :  Hi  igitur  funt  Winulorum  populi,  diffnfit^ 
giones,&infulasmaris.  Infulasintelligit  ante Pomeranorum  Mecheloburgien,p^ 
que  litora  fitas;  quarum  remotifllmafimulqueclariftima  Rugia .  Iornandes^,, 
xippi  hiftoriis  citat ,  Wandalos  ab  oceano  ad  Romanum  limitem  vix  anni  (patio p^  c& 
Vltra  Langobardos,  Gothonasquc,  in  meridiem  versus  Vandalorum  ^  ^ 
cxtcndere  haudvifum  eft;  quiahipotius  in  mediis,  fivc  mediterraneis ,  'x  *c$pt> 
Hermioni bm  cenfendi .  Nec  tamcn  nefcius  cgo  fum,  apud  Dionem,  haud  ip  ^ 
dum  rcrum  Romanarum  fcriptorcm,  Vandalicos  adpellari  monteis,  quiAlbJ  $ 
dunt  amnem  *  unde  argumcntum  haud  vanum ,  huc  ufque  Vandalorum  ^jt 
tempore  pertinuiflc  nomen.  Verbaejus,  lib.  lv,  fic  fe  habent : 
ti  rlw  Xipxaxicuf  (jLtTipi,  ^  tov  Ovttraoytv  J[iol£u{  ijhcurt  ^XC/  T*  a'aC<V  ^  ^p, 
to*  caeiVw  yoLp  (p&F  ok  tm  OvomSahMuv  opav,  n&j  t{  tov  tiKtcwh  tov  <&o<r<x>?woi  Jfr 


207 


GERMANI*    ANTIQ^LIB.  III. 

t*yi&  okMuGv)  imxw**  irt&tottiai .  id  eft  :  fnde  in  cberufcorum  fneis  converfi 
itincre.Vifwgim  transgrejfts ,  omnia  popu/ando  ad  Albim  ufjue  perrexit.  cjuin  tllumet1' 
*»>(flwautemex  Vanda/icis  montibus  7  &  in  oceanum  feptemtrtonaiem  ingenti  magni- 
tudineextt)  transire  conatus  eft.  Hxccquidem  diu  mentcm  mcam  pcrplexam  ,  fus- 
penfamque  habuere  ,  uti  nefcivcrim  ,  qui  tandem  vocandi  forcnt  mediterranei  Hcr- 
nioncs,  fiin  Bojoh*mum  ufque  Vandalorum  extenfum  fuilTet  nomen.  Verum  , 
poftquamcacuratioiJcrimari  C*pi oculo ,  atque huc  illuc  vcrfare ;  dcprehendi  denl- 
<H*c,parcnthefin  iftam,  Albisfontem  fimuiatqueoftium  indicantem,merum  impro- 
bi  immaturique  judicii  glolTcmatium  ,  ab  imperito  quodam  omnis  chronologia:  hi* 
r°ftoriarumquc  glofiatore,  cx  loannc  Xiphilino,  Dionis  epitomatore,  ipfi  Dionis 
lextui  parum  congrue  infertum*  Xiphilinus  autcm  Bojohxmicos  montcisadpcl- 
lavit  Vandalicos ,  non  a  Germanica:  gcntis  Vandalorum  nomine ,  quia  hi  co  ufque 
pcrtinucrintj  fedquia  Vinidi,  fivc  Slavi,  Bojohaemum  jam  tuncatqueproximam 
I-ufatiam  incolentes ,  in  communccum  rcliquis  Slavis  intcr  Viftulam  &  Albim, 
finumque  Codanum  ,  vocabantur  Vandali .  ldem  igitur  Dioni  accidit  ,  quod 
nupct  quidamin  Ariftotclc  tcntarunt:  in  cujus  librum  de  Mirandis,  Rheni  flu- 
niinis  &  Gcrmanorum  adpcllationcs  ex  Hcrodiano  infercre  conati  funt ;  ut  fu- 
pra  notavi . 

Scd  qua-ftio  jam  heicoritur  haud  lcvis,  nec  negligenda,  quae  multum  diuquc 
20  aninuim  meiifn  dubiumagitavit :  nempe,  qui  fadum  fit,  quum  &Gothoncs,  & 
Burgundioncs ,  &  Hcruli,  &  Rugii,  &  Varni ,  &.  Angli ,  &  Thctiringi ,  &  Langobar- 
di ,  fucrint  Vandali ,  qui  fuis  fibi  propriis  poftea  in  extcris  rcgionibus  vocati  funt  vo- 
Cabulisj  utialii,  abhis  omnibus  ,  &  corpore,&  expcditionifeus  discrcti ,  peculiati 
nomincadpellati  fuerint  Vandali;  quorum  nomcn  Galliam,  Hifpaniam,  A- 
fricam,&  Siciliam  pervagatum  eft.  Rcfpondco  :  Omncis  illas  Vandalorum  nationes, 
quas  modo  nominavi,  primum  feparatim  pro  fcNquamque  in  exteras  regiones  fccif- 
fc  expedkiones ;  idcbquc  feparatas  ab  fe  invicem  obtinuifie  adpellationcs.  reliquas 
vcrb  dcinde  conjunftim  uno  corpore,  ceu  una  gente,  ut  domi  crant ,  profcclas;  at- 
quecadecausa  folas obtinuifle  Vandalorum  nomen.  lornandis verba  dc  Gothoni- 
*o  nibus  hsec  funt :  Ex  hac  igitur  Scanzia  infu/a ,  quaft officina  gentium ,  aut  certl  velut  va- 
gina  nationum ,  cum  rege  fuo  nomine  Bericb,  Gothi  cjuondam  memorantur  egrejTt.  qui  ut  pri~ 
mum  e  mvibus  exmntes  terras  attigerey  illico  loco  nomen  dederunt .  namhodie  illis ,  ut 
fertur,  Gothifcanzia  vocatur.  Vnde  mox  promoventes  ad  fedes  V/merugorum,  ejui  tunc  o- 
ceani  ripas  inftdebant ,  caftrametati  funt :  eosque ,  commiffo  proelio ,  propriis  fedibus  fe- 
pulerunt :  eornmcjue  vicinos  Wandalos  )am  tunc  fubjugantes,  fnis  applicuere  vicloriis . 
Vandalos  facit  conterminos  Rugiis :  quopa&o  hos  a  Vandalorum  gcnte  excludit. 
Ratio  alia  nulla  fuit,  nifi  quod fui  feculi  res  exadius  tcnebat  lornandes ,  quam  fupe- 
riorum  temporum.  fuo  autem  feculo  fciebat ,  alios  efle  per  Africam  Vandalos,  alios 
per Italiam  aliasque rcgiones  Rugios.  Vandali  igitur proprie  poftca  dicta  cft 
gens  quae  cx  iv  maxime  Vandalorum  nationibus ,  Svardonibus,  Eudoftbus ,  Nuitho- 
nibus,  atque  Sidints,  conftabat.  Reliqua:  Vandalici  generis  nationes  fupra  nomina- 
ta:,  fuis  fibi  peculiaribus  vocabulis  adpcllatat  funt .  Caviones  Deuringisinferti  . 

Ha?c  igiturde  Vandalorum  11  ve  Vindelorum  gcnere  fatis  cxplicata  exiftimo  . 
quse  quum  antehac  ita  fuerint  conturbata,  atque  inter  fepermixta;  mirumdiclu 
cft,  quot&quanti  indc  promanaverint  errores ,  etiam  in  dodiffimorum  excellen- 
tiumque  virorum  fcripta . 


InG£VONES. 


50 


X  Uerumgenus,  inquit  Plinius,  tngAVones .  quorum  pars  Cimbri,  Teutoni ,  ejr  Can* 
^chorumgemes.  &  Tacitus;  Proximi  oceano ,  lng£vones  :  &  poftea ;  Eumdem  Ger- 
m^nUfinum^proximi  oceano,  Cimbritenem.  item  Mela,  poftdefcriptione  hujus  finus; 
ln  eo  funt  Cimbri ,  ejr  Teutoni :  ultra  ulttmi  CermanU  Hilleviones.  Cauchorfi  genteis  Pli- 
nius  heic ad  i ngxvones  refcrt.  infra aute,  lib.  x v i ,  cap.  i ,  Sunt  vero,  inquit,  in feptem- 
^'Meviftnobisgentes&ucborumjui  majores  minores%  appellantur.  In  eamde  fentcntia 

*  ij  Tacitus, 


208  PHILIPPI  CLVVERII 

Tacitus ,  poft  Frifiorum  explicationem  ,  Hattenut ,  inquit ,  in  occidentem  Germ^ 
novimus .  tn fcptcmtrionem  ingcnti  fiexu  rcccdit .  Ac  primb  fiatim  Chaucorum  gens •  ' 
Amifiaeigifurfluminis  os,  una  cum  feptemtrione ,  incipiebat  Ingacvonum  Scn 
a  gente  Chaucorum  ,  quibus  jungcbantur  Fofi,  five  Saxones  j  dcin  Cimhri ,  7tu 
que-,  mox  in  Scandinavia  peninfula,  Scandii,  Hilleviones,  Guta,  Sveones,  Stwfi^ 
CMarchiofinni ,  Scritofinni,  Luppiones  .  Plinius  lib.  iv,  cap.  xiv ,  polt  Jnunl^f  ^ 
fupra  Sarmatiam  Germaniamque  in  glaciali  oceano  infulas  :  Incipit  indc  clart  r0 
peririfama  ab  gentc  Ingavonum ,  qu&  efi prima  inde  Germanix.  Sevo  mons  ibi  tmnte  J^t 
ncc  Rhiphais  jugis  minor ,  immancm  ad  Cimbrorum  ufque  promontorium  effictt  fi ^»j0 
qui  Codanm  vocatur,  refertus  infulis ;  quarum  clarifiima  Scandinavia  eft  ,  incompcrtA ^ 
gnitudinis  ,portioncm  tantum  e)t*s ,  quod  fit  notum,  Hillevtonum  gente  10  incolen 
gtsh  qutaltcrum  orbem  terrarum  eam  appeiUt.  Nec  efi  minor  optnione  Finntng}*-  ^ 
linus  cap.  xxm  :  CMons  Sevo ,  ipfeingens  ,nec  Riplxeis  minor  colltbtu ,  tn**mm 
manUfacit.  hinc  Ingdvones  tenent  ;  a  quibus  primis ,        Scjihas ,  ^ 
f»w  confurgit.  Ccrtum  igitur  cft,  totam  Scandinaviam  Ingaevonum  occupa lic^ 
men.  Sed'&  Finningiam  cidem  gencri  adnumerandam  cenfeo.  quidpeFinno 
magna  pars,  Scandinaviam  incolens,  di&a  rationc  a  Plinio  atque  Solino  m  ^ 
dcm  gcncrc  computatur.  ejusdem  aurem  cum  Marchiofinnis  Scritofinnisq 
ere  gcneris  Finni  in  Finningia  .   Nequc  enim  cuiquam  aliorum  gcnerurn^l ;0 
Vandilis  ,  Baftarnis ,  vel  Hermionibus  adnumcrari  poflunt;  quia  longius 
(Jiffiti.  nccaliudquoddam  fextumgenus  effingcrc  licct.  nam  Plinius  ,  di ^e  u0 
mus  alias  geographus,  hanc  Germaniann  v  gcneradivifioncmnonexiuoa 
habuit  fomnio:  fedaoipffts  hauddubie  Germanis  diHgcntcr  perquifitam,  1  ^ 
fe ,  quum  in  Cauchis  eflct ,  fivc  pcr  vetuftiorcs  quosdam  auctores  ,  ex  ql 
monumcnfis  accuratiflimam  fuam  ^gcographiam  defumfit.  .  c^ 

Ccterum  vocabulum  Ingavonum  quod  attinct,  fcribitur  id  quidcm  iu  dt 
bus  Taciti ,  mclioribusquc  &  antiquioribus  Plinii  exemplaribus  per  diphtnoflg  ^ 
atvulgata  Plinii  exemplaria  atque  Solini  habent  per  e,Ingeiwnes.  anfctisrc  >^ 
hementer  ego  equidcm  dubito  :  utiquc ,  quum  fciam,  nc  Rhenanum  quldc^£nUiflc  1° 
digna  quaedam  fuper  hoc  vocabulo  nugatur,  quafi  lcgcndum  fit  Vigevones ,  lus    ^  ^ 
exPliniofubjicere  Ingevones,  pro  Ingavones.  Apud  /Fthicum  tamcn  funtiw  -a 
G  £  O  N  i  c  i.  Ptolcmaei  Germaniam  quotiescogito,  protinus  rifusfubit  ;Ua 
fere  illic  ima  fummis,  ultima  citimis  pcrmixta  funt.  Gens  ei  eft  ^y^J^^-  ^  0 
flwx  iij  tSv  HvvoCcquv  opiuv,  Ingriones,  inter  Rhcnum  &  ^unobaos  monteis.  Hos )  ^ 
ante  me  crediderunt  efle  Plinii,  Taciti,  atq;  Solini  Ingavones.^  ego  vero  non  mo^  ^  $> 
judico  j  fed  &  vitiatum  vocabulum  corrigendum  cenfco  in  ]'ylot,'iuvis  I N  c  & 
Hos  Ptolcmxus  tam  facile  a  proximis  fuis  fedibus  inter  Amifiam  &  A1kn*'*  ingi£  ^ 
fuperiorem  ripam  &  Aunobaeos  monteisdctrahercpotuit,quaFinnos  e  rin      #p  Q 
mediam  Viftute  ripam .  neqj  in  hoc  abfimilis  eorum  eft  conditio ,  quod ,  q ^oilcS' 4 
gnum  utrofumque  eflct  nomen ,  &  ampliflimi  fincs  5  illc  cxiguas  eos  fccit  i 

Rhcnani  nunc  examinentur  nugac.  Audor  nofter ,  fub  initium  libn  d  ^jj^ 
nia  ,  Celebrant,  inquit,  carminibm  antiquis  ( quodunumapud  illos  memom  ^u^ifl 
genus  eft)  Tuitonem  deum,  tcrra  editum, & filium  Mannum,  originemgentts,con 
tjManno  tris fiiios  afiignant,  e  quorum  nomtnibw  proximi  oceano  Ing^vones ,  nt  £rjptU* 
noncs,  ceteri  Iftavones  vocentur.  Rhenanus  non  tantum  contra  hanc  Tacit  ^ 
ram,  fedadvcrsiim  cunda  etiam  Plinii  atque  Solini  cxemplaria  docet ,  Pf^^d' 
nes  legendum  Vigevones ;  quafi  difti  fint  a  Vvyk  &  Voonen;  quorum  hoc  nf^c^s 
lud  finum  fignificat:  quia  finus  adcolebant.  Quae  opinio  quamlibet  auC°0t,ataqu^(? 
placuerit ,  uti  in  vicem  oraculiab  doclifllmis  etiam  hominibus  accepta  F^aii^! 
fit  j  pauca  tamen  contra  difputare  liceat.  Voccm  Vtyk  hodie  «iam  maris  "  .  ^1» 
adcolis  notare  finum,  haud  invitus conceflerim.  verum  Rhenano ,  novi  *0  ^ 
homini ,  cur  credere  magis  fas  fit ,  quam  vetuftiflimis  illis  Germanis ,  rat  ^  ^\ 
mihi  velim.  Rhenano  ratio,quacotra  hos  nitcretur,  crat  prorfus  nulla,niu        j  c 
vocabuli  parte  vones,  qux alludere  videbatur  ad  verbum  Germanicu  ^onenJ^.  quj 
hahitarc.  his  duabus  fyllabis  fretus,  priores  duas  fog*  audader  corrupit  in  ^  «5  alItfd» 


GERMANT£  ANTIQ^  LIB.  Itt.  20<* 
sikidit  ad  vocem  Wyk :  quafi  integro  vocabuio  diccndum  Wykwoner,  id  &,jtnuum  ad" 
tok-  nam  &  Plinius  &  Tacitus  oceanum  heic  /<f/w 7?»^ ,  ^  infularum  immenfa  fpatia. 
compkcJi  tradunt.  At  ipfi  vetcres  apud  Tacitum  Germani ,  non  ex  allufione  voca- 
kuli,  utiRhcnanus  ;  fed  ex  monimcntis  &  annalibus  fnit  id  eft  ,  carmimbus ,  haud 
recens  compofitis ,  fed  amiqttti  &  a  majoribus  fibi  traditis ,  non  h  fitu  locorum  ,  fcd 
a  Manni  filio  adpcllatos  fuifle  tngdvones  crcdiderunt.  Qnx  igitur  ha'C  demcntia,qui 
furor  ,  propter  levifiimam  vocabuli  allufioncm,  xfee  % ^ItIuu  yfAtgcw  fomniatam ,  an- 
nquifiimis  gentis  monimentis  fidem  prorfus  abrogarc?  quas  item  inconfiderantia, 
taur  iniquum  Unius  hominis  judicium  cupide  ,  tamquam  probatiflimum ,  fcqui  at- 

l0que  ampie&U  Quanto  a?quior  ille,  qui  fub  Beroii  Chaldad  nomine,  argumenta 
^ugarum  ,  commentitiasquc  hiftoria?,  cxpraedi&is  Taciti  verbis  arripiens,  Ingaevo- 
nem  poft  Mannum  pcr  omnem  Germaniam  Sarmatiamque  regnafle ,  moxque  Iflae- 
voncm ,  &  Hermionem,  finxit  >  Pudeat  fane ,  vaniflimum  nugatorem  ( cu jus  men- 
«o  numquam  fineflagitii  pracfatione  movendaj  mclius  de  majoribus  noftris  fen- 
fiflc ,  qtiam  dodos  cruditosquc  viros  ,  quibus  una  ha?c  competebat  cura ,  avitx  anti- 
quiuitis  reverentiam  fumma  diligentia  atque  fidc.tucri .  Iam  vero  quantacft  corum- 
dem  in  fummos  au&ores  Plinium  atque Tacitum  injuria >  quos  haud  vcrum  genui- 
numque  gcntis  nomen  pofteritati  tradidifle arguiint.  Scilicct ,  fi  Mufis  placct,  credi- 
bilc  cH.  vcrique  fimile,  conje&ura  Rhenannm  pcnitiusadfcquutum  Gcrmanum  vo- 

20  cabuli  fbnum ,  quam  tot  Romanorum  militcis ,  totannis  in  Chaucis  >  Ingacvonum 
gente ,  praefidia  agentcis,  auditu  frequcnti  ac  crebro  acccpifle  intcr  quos  multi  Ger- 
mani,  Gcrmanicae  Latinaequc  juxta  iingvaefcicntes.  Ac  quantum  quidem  intcr  Vi 
<5c  In  difcrimen*  Tantum  certe,  uti  altcrum  in  alterum  Rbmano  ore  dcflcxum, 
Qon  nifitcmere  adfirmare  aufis  .  Ecquid  vero  adeo  peregrina  Romanis  atquein- 
audita  cratlitcraGcrmanorum  W,  uti  Wi  nullisaliis  literis  reddere  potuerint,  nifl 
per  Tn>  An  non  flumina  Wieffef  Wefer ,  ,  forrnata  eorum  ore  funt  Viflulay 
Vifwgis,Vidrus*  annonpopuli  Warner,  ipfis  di&i  Varini  5  qui  poftea  Gvarni,  ScWar- 
nii  annon  Wangen,  Vangiones ;  &  horum  opidum  Wormetzmagen ,  Bormetomagus  5 
quemadmodum  Viftula  ctiam  Marcellino  dicitur  Bifiula  >  Sed  fatis  jam  perfpicuum  a 

io  me  fachim  in  hoc  opere  puto ,  Germanorum  W  Romanos  atque  Graecos  expreflifle 
pcr  V,  vcl  B .  Haxigitur  contra  Rhenanum  fufficiant.  Ptolemaei  certc  Vy^vee^ 
non  tam  facili  literarum  converfione  mutaverit  in  Owpuavci$.  Goropius  hincnon 
mcliora  adferre ,  fedid  tantum  agere  voluifle  videtur ,  uti  a  Rhenano-diflentiret.  Mi- 
fercaita  Romanis  tra&atas  hasce  voceis  Ingevones ,  iftevones ,  &  Hermiones.  itaque: 
illos  di&os  docet  vernacula  lingva  Hingezewoners  5  quod  fignificet  juxta  mare  colen- 
tets.  nam  a  Viftula  cos  ad  Rhcnum  ufque  in  maris  Germanici  litore  protendit.  ubi 
fatis  inique  atque  imperite  Varinos ,  Guttones ,  &  Burgundioncs  9  fedibus  fiiis  intcr 
Albim  Viftulamque  ejicit;  Vandelorum,  ut  ipfe  vocat,  omne  nomen  ac  genus 
trans  Viftulam  in  Sarmatia  collocans  :  quia  de  Ptolemau  tabula  certum  cfle  ait, 

>°  Burgundiones  &  Guttoncs  trans  Viftulam  mcoluifie .  Certe  magni  ingenii  mul- 
taeque  eruditionis  fuit  Goropius  5  quam  ego  femper  admiror ,  mihique  faipe  opto. 
verumnihilminus,quam  geographus.  qitodfatis  ha&enusex  hisce  meis  ad  Gcr- 
maniam  obfervationibus  patuifle  puto.  Quum  igitur  certum  fit,  totam  Vandalio- 
rum  gentem  mare,  inter  Viftulam  Chalufumquc  amneis ,  adcoluifTe  5  Ingxvones 
hocnominis,  quo  abceteris  iv  Germanorum  generibusdiftinttifuerunt,  amaris 
^gumento  habere  minus  potuerunt .  At  valeant  multo  amplius  neceffe  eft  prifcum 
^ermanorumantiquiflima  carmina  5  quaeab  hominis,  nonmaris  adpcllatione  In- 
gaevones  cognominatos  fuifle  adfirmaverunt  < 

lST£VONES. 

JN  vulgatis  Plinii  cxemplaribus  ita  legitur  i  Proximi  autem  Rheno  Ifl&vones^  qaorum 
P*rs  Ctmbri  mediterranei  :  Hermiones ,  quorum  Svevi,  Hermunduri,  Chatti,  Che- 
rufci.  Maxima  horum  verborum  mutilatio  eft ,  atque  lucl:atio.  quis  enim  umquam 
ahas  Icgit  de  Cimbris  mediterraneis  >  Puto  neminem .  nec  ulli  ufquam  exftant  h  nifi 

S  iij  Atuatucos 


So 


210  PHILIPPI  CLVVERII 

Atuatutos  lic  adpcllare  velis,  quia  Cimbrorum  Tcutonorumque  erarit  progenies. 
At  Piiftias  novo  nomiue  Atuatucos  adpcllat  Bcthafios ;  ut  fuo  loco  oftenfum-  ft'L1*  1 
flxaigimrhoc.  alia,  veraque  Plinii  mcns  aliundecft  inveftiganda.  Rc&e  quidam, 
Tacito  praxunte  magiftro,  vocem  mediterranei  Iftaevonibus  adimeridam  cenfuerunt, 
Hcrmionibusquc  tribucndam.  fic enim  Tacitus :  tJMinno  tris  filios  afignam -,e<]u0' 
rum  nominibm  proximl  oceano  Ingavones ,  medit  Herminones ,  ceteri  iftctvones  vocentM- 
at  dc  Cimbris  iftis  Rbeno proximis ,  quid  tlt  faciendum ,  ncmo  ofteridit.  Egoigitut 
nihil  aliud  fupcr  corum  causa  pronuntio,  nifiuti  procul  aRhcno  arceantur,  *'cIe' 
gcnturquc  in  pcninfulam  fuam  ,  quas-fola  iis  intcr  Gcrmanos  icdcs.  Revoco  au-^ 
tcm  poftliminio  in  vcram  gcrmanamquc  fedem  Sicambros  5  quas  fupina  librarU0' 
fcirantia  inique  expulit.  Hos  proximos  fuilfe  Rheno,  cum  antca  in  Germania» 
tum  poftea  in  Gallico  folo,  fatis  fupra  demonftratum  cft.  Rc&e  igitur  integra  vci- 
baapudPlinium  legasin  hanc  fcntcntiam:  Proximi  autcm  Rheno  IFidvones  \q!{orU 
pars  Sicambri.  mediterranei  Hermiones  •  quorttm  Svevi ,  Hermunditri ,  Chatti  ,  ChfrW** 
Atcontenderit  fortealiquis ,  Plinii  tcmporc  nullOsfuiftc  in  Gcrmania  trans  Rn .  - 
num  Sicambros  5  quos  Tibcrius,  aufpiciis  Augufti  dcbcllatos,  in  GalHam  traduflj 
Ncftnt:  nihil  moror.  jam  antea  iatis  inculcatum  exiftimo,  Plinium  GermaniaUi 
fuamad  Scaldin  ufquc  cxtcndcrc.  funt  qiiidpe  haec  ejus  verba,  lib.  -v,cap.xIlU 
Totum  autem  hoc  mare  Gcrmanicum ,  ad  Sca/dtn  ufqne  ftuvium ,  Gcrmaniu  accoluntg^  ^ 
tes.  tx  hoc  ipfo  cap.  xiv,  quo  v  Germanoriim  genera  exponit,  inter  Gcrm?IJi 
flumina  Mofam  quoquc  rccenfet.  Qnapropter  rite  hciccx  ejus  fcntentia  il,bI  ^ 
vonibuscomprehcndasGcrmanosutramqucRheni  ripam  accolentcis;  quia  Plcl 
que  Cisrhcnanorum,  ctiam  trans  Rhenum  antea  proximi  flumini  fuerunt.  "° 
tamen  iic  etiam  intcrpretari ,  uti  de  SicambrisPlinium  intcllexifle  cxiftimcs,  uto » 
in  ipsa  Gcrmania  proximc  Rhcnum  adcolucrunt :  quia  antiquiftima  h  a-ccft,  utu: 
quct  ex  Tacito,  Germanorum  divifio;  Proinde  cos  folummodo  recenfcbo,  4 
trans  Rhenum  Iftscvones  antiquitus  diclri.  Horum  latus  oricntalccinxit  Plinius  ^cS 
tibus  Ingaevonum  &Hermiorium,  Chaucis,  Chattis  &  Hcrmunduris :  uti0.i%. 
qrrahos  Iftaevonesfuerintj  in  quorum  numero  Frifli,  BrucJeri,  ^ngriv*rn> . 
flbarii,  Chamavi ,  Dulgibini,  CMarfl \Tubantes ,  CMarfatii,  Sicambri ,  Vbii,  &  °iU* 
horum  poftca  agros  fucceflcrunt,  Vftpii ,  Tentteri,  Tuhones,  CMattiaci  $  ?rXtCt^0, 
antiquiflimis  tcmporibus  CHarcomanni ,  Harudes ,  Seduftt:  qui  poftmodum  in  ^ 
johaemointcrMcrmioncsfcdeis  locarunt .  ^lemannos  non  magis  Ifta:vonibUS 
fcribo,  quam  Tacitus  Germanis j  quiameri  fucrunt  Galli.  Ceterum  apud^tra 
nem,  iib.  i  ,  hxc  lcguntur ,  contra  Pytheam  Maflllienfcm  fcripta  :  W  *m ]\ 
XpiiltmKrj  to  fM}K@*  Srq  -zirug  i<St  rjj  K.i\tik$  V4%w\vr*ybp ' v\ ,  tuv  ynvSuuo^i?Jav  XJ^y^ 
m ,  k&  Tcijs  xkoois  Tolg  uvTiKeifjLiVoig  ct(po£/£opw*j.  ctvTdK^Tcq  yd^  «eAA^Ao^  taii&* 
toic  iuoig,  Xj  Tcl  iaxri^/a  Totg  kaan^/otg'  itTciye  wct  \yyvg  «AAjjA^v      [MX€/S  ^^^i  ^ 
Kcwtiov  j  n&  a}  tx  ftjvx  cn&o\a\.  0  J[l  taKuovav  t  tj  hrpvpuv  ^n>^)aivet  to  prj*0*    iA  ^  ifl 
H#4  Tfl  KoivTiov  Yipifiv  muv  'StKxv  cL7rix{v  $  Kt\TtKtjg  Cprjtri.  Kcq  Tct  ■zrec/  Txg  tivMM  0* 

Tct  TS-lpLV  T$  frjVit.  T*pt%pi  Y.KvQuV>  TS-CUlTct  KCtTv\)lV^OL\  TUV  T07TUV.  o'V  Ttg  OlW  Tfi^/  ^ 

e/£opivuv  T07ruv  TO(TctSjct  l]piv^cq  ,  %oXy  y  m  wtfi  tuv  ctyvoxptvuv  'Gp&i'  *  ~M 

Iwjcuto.  Etipfa  Britannia  longitudine  fereacjualis  efl  GallU  juxtd porrecld,  non*iIf$ 
fladiorum  idz>5  atque  extremitatibm  oppofit*  regionts  definitur.  opponnntur  qul  J  16. 
invicem  orientales  orientaUbus  ,  &  occidentales  occidcntaltbm .  adeotjue  orietfW '  jj^ 
ptncjuxinterfefunt,  utialtera  aba/tera  confpici  pofiit ,  Cantium  fciliceti  6*  *  \cf0 
^At  ille  infnlam  xx  fladiorum  millibm  facit  longiorcm ;  atque  Cantium  aliqll0t 
navigatione  abefle  a  Gallia  tradit.  DeQftUis  etiam,  ejr  qu&trans  Rhenum  fr**  ^ 
thas  ufque  reqionibm ,  omnia  falfa perhibuit :  ttt ,  qui  tam  multa  de  its  mentiwft  >  v 
tct  fnnt  omnibmynon  facile  videatUr  de  iis  vera  traditurus,  qua>  omnibus  funt  ignota-  )^% 
apologia,  contra  immcritifllmas  Strabonis  infeftationcs ,  jam  antca  cxfcquu^^ 
hic  fcilicetcft  ille  locus  ,  in  quo  cum  de  Thule  infula ,  &  ccteris  versus  fe?tce0t 
ncs  rcgionibus  tcprehcndit :  quibus  fubjicithaec  dc  Oftiasis.  in  quibus  cgo  ve r  * 
que  Strabonem  errafle ,  atque  in  reliquis  Germania:  fere  omnibus :  Oftiaeos  ^ 
as  quo  fitu  profucrit ,  cx  dictis  modo  Strabonis  vcrbis  fatis  clare  pcrfpfcitu*  •  .^s 


GERMANI&    ANTIQ^LIB.    IIL  2n 

ftans  Rhcnum,  Galliae  tcrminum.  quamquarn  hoc  Stcphanl  tcftimonium ,  hefcio  an 
ex  aliorum  fcriptorum  monimentiS  defumfum,  an  vcro  cx  Strabonis  di&o  Jococon> 
fc&uratum  ,  pforfus  negat.  Vcrba  Stcphani  ha:c  funt :  tijtwts»  I9v(&  -sj^e  ^JJ^J 
tox-tcty£7  xS  Kocxrivxg  OTi^ta^og  <p'<]<ri '  Ilvfyiou;  ti&ocjxg.  t)1tuv  s£  gvavv^av  0\  Kooslvoi  Ag- 
yopwox  €i\lav%$ ,  S(  Uvhoa;  Q,'<nocjxg  >&&0K]'Q(iiV£i .  Hoc  cft  :  Ojliones ,  gem  ad  occiduum 
oceanum  :  quosCoJstnos  vocat  Artemidoriu\  Pytheas  vero  OjtUos.  Ab  horum  vero  latere 
fnijlro  fint  Cojsini  dicJi  Oftiones  yquos  VytheasOjlixos  adpe/lat.  Locum  cfTc  vitiatlim; 
quivis  facile  vidcrit.  corrigerc,  niii  Dclphico  deo  indice,  nemo  re&c  potcrit.  Cla- 
tum  tamcn  cft ,  quosdamhoscc  Oftia:os ,  livc  Oftiones  in  occidui  occani  litore  lo~ 

lo  caffe.  Ego  eosdem  cffe  cum  Taciti  /Eftiis ,  Iornandisque  &  Thcoderici  regis  Ha^ftis  , 
cum  ex  fimilitudine  vocabuiorum ,  tum  cx  aliis  argumcntis  jam  antea  coilegi ;  heic 
ver6  plane  infupcr  adfirmo,  nullos  alios  fuiffe  Ostiones  atque  Osnios, 
Suatri  quos  Plinins ,  Rheno  proximos ,  una  cum  Tacito  adpcllat  IstAvones. 
*Ios  fi  cadem  ratione  fcribere  velis,  uti  Ptolemaoo  farit  Ingaones ;  erunt  Ist^ones, 
vocabulo  propiori  ad  OjlUos  ,  &  Oftiones.  Ex  Strabonis  certe  vcibis  OjlUi  ultra 
Rhcnum  furit  ccnfendi  <  Siquisvcro  antiquorum  fcriptorum  oJ^tavctg  -z&^  t«  Sv- 
Tn?a')tictva  mcmoravit ,  ut  tcftatur  StepKanus  ;  id  itafa&um  judico,  quatcnus  Ger- 
nianiae  quoquepars  ,  ad  Amifiam  uiqucamncm  &gentcm  Ingjcvonum  ,fub  occi- 
derite coiriputata  fuit.  Pytheas  autem  fi  non  ipfe  Ifla?vorics  acccflit ,  faltcmde  iis 

loinaudiviuc  potuit,  dum  occanum  occidcntalcm  fcptemtrionalcmquc  navigavit.- 
quemadmodum de  Guttonum quoquc  gcntc,  Viftula?  adcola,  haud  omnino  falfa 
rctulit . 

Ceterum  Iftxvonum  quoquc  vocabulum  Rhenanus  atque  Goropius  corruni- 
pcrchaud  vcritifunt  in  Viflevones  hut  inde  interpretarentur  ^e&voner  ;  quod  figm- 
ncat  versus  occidentem  habitanteis.  Quaft  vcro  Romani  eamgcntem  ,  quse  ipfis  Ger- 
manisdiccbamr  Weftgothen ,  potuerintdicere  Vefogothos,  &  Vijigotho)  5 fliumen ctiani 
rVie/frl,  Vipllnm  ac  Vijlulam  :  voccm  autcm  Wettwoncr  nequivcrint  exprimere,  ni- 
fi  pcrff^vones.  Sed  rcmitto  hos  itcrum  ad  antiqua  prifcum  Germanorum  carmina, 

30  ttERMIONES;  fivc  Heblminones. 

QVosPIinius  «prw/^,Tacitusadpcllat  Berminones.  utrum vocabulum Verum 
&  genuinum ,  haud  facilc  didbicft ,  quandoquidem  ncmo,  pretet  hos  duos 
auaorcs,  corum  mcmimt.  nam  apudMclam  quod  Hcrminones  legcbantur,  ultimi 
Germamx  ultra  Cimbros  ac  Teutonos ,  jam  dudum,  mendofum  id  effe  vocabulum, 
mdicavi.  Tacitus  igitur ,  <JM.edu,  inquit ,  Hermincnes :  &  Plinius;  Mediterranei Her- 
mones;  quorum  Svevi ,  Hermunduri ,  Chatti,  Cherufci.  Sub  Svcvorum  nomine  in- 
tclligcndi  funt  Semnones ,  CMarcomanni ,  guadi ,  OHarfngi ,  Surii ,  Lugh . 

Hontm  quoque  vocabulum  Rhcnanus  Goropius^ad  etymologiam  revocarc 
40tcntarunt.  ille  cx  eo  fecit  Herdxvoner ,  &  Hernrvoner :  quae  mediterranebs  vult  fignifi.. 
carc s  quia  her  (  ut  ipfe  adfirmat )  feptemtrionalibus  Germanis,,  auftralibus  vcro 
herd,terram  fignificet  5  Vtonen  autem  habitare.  At  quomodo  ex  his  duabus  vocibus 
icde  mediam  terram  habitanteis  exortum  fit ,  haud  equidem  video.  Corrigere  hu  jus 
errorem  vofuk  Goropius;  voce  interpofita  mit ,  formans  vocabulum  Hertmitwo- 
»er:  qu ia  Gcrmanis  fuperioribus  medium  fignificat  die  mitte  5  hert  autem,  ut  ille  in^ 
terprctatur ,  cft  tatine  omnino ,  frorfm ,  plane :  quafi  omnino  medium  GermanU  colen- 
*es.  quam  fcite  ,•  alii  judicaverint.  egohcic  etiam  utrumque  ad  veterum  Germa- 
norum  monimenta  remitto.  Omniaantiquarumgcntium  vocabula  ad  originatio- 
nemvclle  redigerc , furoris  potius,quam  ingenii cxiftimo.  Haud  dubium  tameni 
ionnhieft,  cxunaeademque  origine  orta  elTe  duo  ifta  nomina ,  Hermiones  &  Hermuri- 
«w.quid  vcro  hoc  vel  illud  fignificet,  j^uxta  cum  maxime  ignans  ignorare  mefatcor.- 


pEVCINI,qui  &  BaSTARN/E. 


rtnt4  ptrs,  inquit  Plinius,  Vemini,  qui  &  BaBarru.  Homm  fitum ,  fineis ,  atquc 


2iz  PHILIPPI  CLVVERII 

in  varias  nationes divifionem  ,  fuprafatis  expofui.  ubi  patuit,  antiquituS  cos  nott 
ad  Pontum  ufque  pcrtinuifle  $  fed  citra  Getarum  fineis  fuifle  cocircitos. 

Haec  igitur  funt  v  Germanorum  genera,  in  qua:  univcrfam  Pliniusdiftin 
Germaniam.  /Eftii ,  quia  peregrini  fuere  in  Sarmatia,  a  citeriore  Gcrmaniae  liimte> 
atque  ex  Ifta:onibus ,  ut  ego  fufpicor ,  trans  Viftulam  progrcfti ,  nulli  dictorum  v  ' 
nerum  adfcribi  poflunt . 


H 


C  A  P.  XLVII. 

D^Hercinio  saltu^  aliis  Germama:  Trans- 
rhenanaz  Jifois,  qm  partes  fuere  Hercinii  faltus : 
item  de  hujus  feris . 

A&enus  igitur  totius  Germaniae  antiqux  nationcs  fummo  mihi,  quoad  ejuS 
ficri  potuit,  ftudio,  &  cura  mcmbratim  dcfcript*  funt :  explicata  criam  cl  1 
"niverforum  Gcrmanorum  in  quinquc  genera  divifio.  rcftat  nunc,  uti  1 
varum  quoque ,  acmontium,  fluminumque ,  quorum  jam  antea  pafllm  in  fingu 
nationibus  facla  eft  mcntio,  dilucidior  heic  atquc  curatior  fiat  «ww^*^^ 

Clariffima  fami ,  apud  vctuftiflimos  quoque  Grascorum  fcriptores ,  eft  H  £ 
CYnia  silva,  five  Hercynius  saltus.  memincrunt quidpe huj ^ 
Eratofthenes,  tefteCafare,  belli.Gallici  commcnt.  vi  5  &  antc  Eratofthenern^ 
pollonius  Rhodius ,  in  i  v  Argonauticorum  ;  &  ante  hunc  ctiam  Ariftotclcs ,  m 
randis.  C&far,  dictoloco:  Ea9  qua  ferti/ifiima  funt ,  GermanUloca,  circttm  ^fh^ 
am  filvam  ( quam  Eratoftheni ,  ejr  quibmdam  Gracis  fama  notamefievideo ;  quamf 
cimam  appellant )  Boji,  Cdtica  gens ,  occuparum .  Aut  ipfe  ncgligcns  hcic  fuif . 
aut  poftea  librarii  niminum  fupini.  quidpe  quum  &  ipfe  Eratofthenes  fuerit  ^ 
cus,  omnino fcribi  debebat,^*  aliis  quibusd<tmGr*cis.  Ceterum  Orciniam  equ*  ^ 
cuncla  Csefaris,quot  viderim,  adpellantexemplaria  :  ego  tamen  haud  ^11^0?0!^-  & 
bito,  quin  o'pKwUv  vXlw^Orcyniam  filvam,  vel  o'pKiwiov  J)>vpov,  Orcynium  fi"u  ^ 
pcllaverit  ipfe  Eratofthenes ,  per  v  .  nam  &  Ptolemseus ,  unus  inter  omncs  re m \ 
hocvocabulum,  five  ab  Eratofthene ,  fiveabalio  quopiam  antiquo  fcriptorc 
ptum,  retinens,  vocat  cSpiuww  fyvpor  ccceteri  omnes,  tamGrseci,  qll^m  n0n 
fer£  probatifllmi  au&ores  L'p)uwtov,  Hercynium  fcripferunt,  per  v  .  quamquam  ^ 
negavcrim,  re&ius  vocabulum  id  &  magis genuine  fcribi  pcr  fimplcx  i,  HER  ^ 
NIA  SILVA,  &  Hercinius  saltus:  quia  non  cft  dubium  ,  q1111^ 
tus  ipfis  Germanis  di&usfuerit  ther  Haerzin  vvald;  derivatiy*  ^ 
a  primitivo  vocabulo  ther  HarZ;  quo  nomine  etiamnum  pars  cmS,j<  jfl 
cum  montis  jugo,  cui  fuperfternitur ,  vulgo  adpellatur.  Quaproptcr  haud  ma 
Paterculi,  Solini,  &  aliorum  quo/umdam  Romanorumaucloru  monimentis  es^ 
per  i  fimplex.  Quin  &  in  quibusdam  vetuftifllmis  Caefaris  excmplaribus  fic  f^P  ^ 
repcrio.  Vndeegoconjicio ,  librarios ,  vcl  malos  gloflatores  Orcyniam  q110^^^ 
cifle  Orciniam.  aliipofteahujusmendo  non  animadverfo,  Herctniam  potius 
bulum  genuinum  ac  vere  germanum ,  corrigendum  ccnfuerunt  in  Hercpi^ 
fic  plerosque  alios  StGraecos  &  Latinos  au&ores  fcripfifle  videbant.  ^e<^_  eerLiixi 
filvare&eetiamdicipoteft  Harcinia,  a  primitivo  vocabulo  Har^  llC 
Ariftoteli  quoque,  Meteorologicorum  i,  fant  a^kvvio,  oprj,  Arcinii  mor;ies'r  w}  it- 
Caefar,  prasdiclo  loco ,  filvam  ita  defcribit :  Hujus  HercinU  fitv* ,  fu  JJ  ^it 
monftrataeft ,  latitudo  ix  dierum  iter  expedito  patet.  nonenim  aliter  finiripMy-* 
menfuras  itinerum  noverunt.  Oritur  ab  Helvetiorum ,  ejr  Nemetum ,  &  Rauracor^ '  J  jg 
bus :  reclaque  flumtnis  Danubii  regione  pertinet  ad  finets  Dacorum  ^fnartinm-  # 
fleclit  finislrorfus ,  diverfis  a  flumine  regionibus^  multarumque  gentium  finelS.'>  f 
magnitudinem ,  attingit.  neque/juisquam  eft  hu]m  GermanU,  qni  fe  adifie  ad  tttf  ut 
jus  (ilvtdicat ,  quum  dierum  iter  lx  procefierit;  aut,  quo  ex  loco  oriatur ,  aC  \  x0, 
Initium  ad  Rheni  ripam  ponit :  finem ,  qui  ultra  lx  dierum  itcr  extendebatui?  ^ti 


G  E  R  M  AN  I  £    ANTIQ^LIB.   III.  m 

wriait.  £ft cquidem hodieque pcr  omnemfere  Brandcburgienfem  marchiam,  pcr 
Caffiibiam  atque  Prufliam,  pct  Poloniam ,  Litaviam  ,  &  Rufliam  Majorem,  ii- 
ve  Mofcoviam ,  quafi  unus  eontinuus  faltus ,  de  quo  heic  loquitur  Cxfar.  at  is  an  an- 
tiquitus  omnis ,  ad  Obium  ufqueflunien ,  extremum  Europa-  terminum,adpellatus 
fuerit  Hercinim ,  equidem  dubito.  hocenimnomen  in  unisCeltis,  id  eft,Germa- 
flis ,  ab  antiquiflimis  referri  Grarcomm  fcriptoribus  reperio.  Nec  magis  cenfeo  Her- 
cinium  faltum  fuifle  vocatum  in  Sarmatia ,  quamvis  unus continuus fucrit  per  utras- 
que  regiones  faltus ,  qtiam  in  Gallia  ^Arduennam  filvam  ,  &  Vofegumfiiltum  5  qui  ta- 
men&ipfiHerciniofaltui  fuere  contermini,  Rheno  tantum  amne  intercedente , 

*0  quemadmodum  muita  alia  flumina  Hercinium  in  ipsa  Gcrmania  intcrfccucrunt.  At 
'quia  vocabulum  hocmere  Gcrmanicum  eft  5  Sarmatarum  autem  lingva  a  Germani- 
ca  longe  alieniflima  :  Sarmatascoinfuis  filvis  nominandis  ufos  minime  credibile 
cft.  Hercinium  igitur  nomen  non  ultra  Germanne  limiteis  cxtendendum 
ccnfeo.  Intra  Germaniam  longe  latiorcm  rctulerunt  eum  faltum  alii  auctores,  quam 
Caefar.  Plinius ,  lib.  xvi,  cap.  1 ,  dc  Cauchis ,  6c  eorum  infulis  jn  occani  litore  vcrba 
facicns ;  \_Aliud,  inquit,  e  jilvis  miracuium.  totam  reliquam  Germaniam  replent  ;  addunt- 
quefrigori  umbras.  &  plura  cap.  11  :  In  eitdem  feptemtrionali  pUga,  Hercyni*  filva)  ro* 
vOYumvaHitds  ,intacla  #vis ,  ejr  congenita  mundo  ,  prope  immortali  forte  miracula  exce- 
dit.  Vt  aliaomittantur ,  fride  carit'ura\  conflat  attolli  colles  occurfintium  inter  fe  radicum 

20  repcrcufiu  •  aut  ubi  fecutatellus  non  fit,arcus  ( radicum  in  altum  fublcvatarumj  ad  ra- 
mos  ufcjue ,  ejr  ipfo  inter fcrixanteis ,  (  mutuo  collifu  vcluti  dimicantcis  )  curvari ,  por- 
tarurn  putentium  modo  ,ut  turmas  equitum  transmittant.  Etlib.  iv  ,  cap.  xiv  :  AmneS 
clari  in  oceanum  defluunt ;  Guttalus,  Viflilius ,  five  Viflula,  ^Albis,  Vifurgis ,  ^yfmifius , 
Rhenus,  CMofa.  Introrfu*  veronulli  inferius  ncbiiitate  Hercynium  jugum.  Diodorus  lib.v; 
Kccjcl  i  lw  rahetTleutjTqvTpcipMiueulTiViXoLTetfliKjiv  tuv  E^pKiwtoov  o\ofta£ofdjjcov  opwv  ( fiiy\i& 
yd^  vTTclpxiv  7zr&peihY}(pcLifyj  r  kclJcl  Ttjv  Evgci)7rlw)vij(rot  sro^atf  kcl)cl  tov  cokibwov  vwcloxxitiv, 
uv  ksiv  n  fuyfa  Boiflowiw  jcaAa^V  id  eft:  ^ua  parte  GalLiam  oceanus  ftringit ,  Her~ 
cyniis  monttbus ,  quos  omnium  in  Buropk  maximos  efie  accepimus ,  mult<&  infuU  obtendun- 
tur,quarum  maxima  vocatur  Bri/annia.  Vt  Plinius  Hercynium  }ugum,fic  Diodorus 

30  €f>KWJicLopri  heic  rncmorat.  quod  haud  omnino falfum.  fuere  quidpe  montes  hoc  no- 
mine  5  ut  poftea  oftendctur.  at  in  eo  tamcn  a  Diodoro  erratum ,  quod  omnium  to- 
tius  Europsefacit  maximos:  quafi  &  Alpcis  &  Pyrenaeum  magnitudine  fuperave* 
rint .  Ego  credo  de  filvx  potifllmum  Hercinias  magnitudine  antiquiores  Gracos 
fcripfifle ,  quaj  Diodorus  de  montibus  intellexit.  Silvac  igitur  magnitudinem  ciim 
ex  hoc  Diodori  loco ,  tum  ex  Cxfare  ac  Plinio  fummatim  perfpeximus.  videamus 
nunc,  qua:  membratim  de  eademfint  tradita.  Cifar,  locomodo  citato  ,  propter 
omnem  laevam  Danubii  ripam  eam  porrigit,  ab  Hclvetiis  &  Rheno  initiumejus 
fumens.  Ariftotcles ,  in  Mirandis ,  Danubii  fonteis in  ea  narrat.  <Wii  'A ,  tov  i^oov, 
'ptov^L  6k  tuv  ElpKWJiuv  kclXh^ uv  fyvpuv ,  %fy<$%  •  ^  eft  :  Ferunt  ejr  lftrum  ,  ex 

*°  Hercyntis  profluentem  falitbus,  fcindi.  Strabo  quum  hoc  ab  antiquioribus  fcriptori- 
busacccpiflct ,  audifletque  poftea  Hercynium  faltum  eum ,  ccu  peculiari  vocabulo, 
adpellari,  qui  Bojohacmum  cingeret ,  ipfum  Bojohxmum  prope  fonteis  Danubii 
ftatuit.  fic enim  de  Bojohxmo  lib.  vu  :  Ev$i  3  vsKy\q-iov  cwTtjv  tj  n  i^a  mjyrj ,  <c  y  t£ 
ftwz.  Prope  ktnc  regionem  Danubii  efl  fons  ,  ejr  item  Rheni .  Ammianus  Marcel- 
Hnus,  lib.  xxi  ,eam  filvam ,  qua:  hodiead  Danubii  fontem adpellatur  Nigra  filvay 
Vulgo  Germanis  der  Schivar^  rvald ,  Martianas  vocat  s  ilvas.  Discedens9 
inquit,  inter  h*c  lulianw ' a  Rattracis,  Salluftium  pr&feclum promotum  remifit  in  Gallias. 
&  mox:  Profeclurusitaque  perCMartianasfilvas,  viasque  )unc~ias  Ijlri  fiuminis  ripis , 
inter  fubita  vehementer  incertus ,  idverebatur,  ne  contemtus ,  ut  comitantiluspaHcis,  mul- 

50  titudinemoffenderet  repuguantem.  Tabula:  itineraria:  eodem  fitu  dicitur  fingulari  nu- 
mcro  Silva  MarCIANA.  Vocabulum  id  unde  deductum  fit,  haud  facile  di- 
xerim.  non  Latinam  tamen  habere  originem,  a  Marte ,  vel  Martioaliquo ,  indecol- 
ligo, quod in  Germanico  filva fuit  folo.  Nec dubito ,  quin &  Germanorum  voca- 
dulum  Swarz,  &  Romanorum  <JMartiana  camdem  originem  habuerint.  Iam  ve- 
ro  multo  probabilius  eft ,  Romanos  Germanicum ,  five  Allemanicum  vocabulum 

Smrz 


214  PHILIPPI  CLVVERII 

Stvarz,  corrupifle  in  OWar^  quam  Allemannos  filvse  nomen  a  Romanis  accepiiTe. 

Caefar  Hcrciniam  filvam  non  infra  Nemctas  in  Rheni  ripa  profert.  at  auftor  no- 
fter  in  librodc  Gcrmania ,  in  Cattiscam  quoquc  mcmorat.  Vltrahos,  inquit,  Ottt 
initium  fedis  ab  Hercpio  faltu  inchoant ,  non  ita  effufis  ac  faluflribm  lccis ,  ut  cctcra  crv  > 
tates ,  in  quas  Germantafa0ctt.  durant fiqnidem  colles  ,  faulatimque  rarefunt  >'  & 
ftios  faltm  Hercynius  frofequitur  fimulatque  dcfonit .  Claudianus  ctiam,  in  panegyi'ic0 
de  iv  confulatu  Honorii; 

 .    luratur  Honortus  abfens ; 

fmfloratque  tuum  fufflex  Alemania  nomen  ;  l0 
Bafiern*  venere  truces  ;  venit  accola  filv* 
BrucJerUs  Hercynid  ;  latisque  faludibus  exit 
Cimbrusy&  ingentes  t^ilbim  liqucre  Cherufci . 
Eas  filvas  hcic  Tacito  Claudianoque  apud  Rhcnum  intelligi ,  qua:  vulgo  nunc  dicu  - 
tur  Sfejfard  &  Wefter  rvald ,  lupra  in  Chattis  ac  Bructcris  docui .  . 

Plinius ,  in  fupra  ditto  lib.  xvi,  cap.  i ,  haud  obfcure  iilvas  Cauchorum  ftctt 
temHercyniac  illvae.Plutarchusautem,  in  Mario ,  Cimbrorum  filvas  Hcrcym*^ 
citcontinentcis  ,  his  verbis  :  To  d]}  •roA«V7>i/  cwtuv  ,  k&i  pctz-puTuJov  W  \%*tm 
«s^e  r!w  t£cd  3-d.haoscui.  xs7rtP  $y  (f)tto~i  yltu       vtfxt<&  o-vcdciov,  k  vXu^,  Kj  d\v<rv\^v  ^ 
,  $ui  /3*0©-    7ntMQTtim  tyvpav,  $f  ptxe/  v  e^xwjiui  (  male  vulgo  e^kiwvv)        a.  2o 
hoccft:  mtaximameorummultitudincm  eybeilicofifiimam  tn  ultirnis  orisw1 \ 
mmhabere  fedeis.  regionem  incolcre  frofundts  ejr  dcnjis  jdvis ,  qujt  ad  Hercynios  }* 
introrfus  fertineant  >  caliginofim,  nemorofam ,  ofacamquc.  Haud  dubium  igltur  ^ 
quin  &  C  £  s  i  a  silva,  auttori  noftro  annali  primo  n  emorata  ,  pars  fuefl 
\x  Hcrcinise.  Ad  dcxtram  fuific  Luppia:  amnis  ripam  ,  fupra  in  Siganibris  d°cU  '.^ 

Eodcm  tra&u,  intcr  Amifiam  ac  Luppiam fuilTe  Lucum  Ta  n  f  A  N 
Marfis  ex  eodcm  annali  oftendi . 

BaduhENN^  quoque  lucum  in  Frifiis ex annal.  iv  indicavi. 

Eam  filvam ,  quae  hodie  un&  cum  montium  jugo,  cui  fupcrfufa, 
,  Brunesvicenfis  ducatus  laterc , dicitur  vulgo  dcr  Harz  ,  partem  fuifle  "erCtoca.jO 
filva? ,  ipfum  nomenapcrte  clamat.  Hacc  Cafari ,  bc*lli  Gallici  comment.  vi ,  ^ 
tur  Bacenis;  ut  fupra  in  Chattis  atquc  Chcrufcis  dcmonftratum  cft  •  ^fi( 
Cxfaris  haecfunt:  Silvameffe  ibi  infinitd  magnitudtnis ,  qtu  affe/iatur  HacenH'  (l 
longe introrfns fertinere ,&,fro  nativo muro objcclam , cherufcos a  Svevis ,  W0**^}, 
Cherufcis ,  injnrits  incurfionibusqne  frohibere .  Eadem  filva  Ptolemaeo  dicitur 
S  e  m  A  n  A  ,  in  his  vcrbis :  To  MjjA/Soxcv        Ccp'  o  iwv  i;  2^a#<*  uAj;.  id  cft-  (  ^ 
hocus  mons  ,  fub  quo  eft  Semana  ftlva.  Melibocum  montem  cfte  cum ,  qui  hociie  ^ 
tur  dcr  Harz,  poftca  oftendam.  circahunc  nulla  eflc  potuit  nobilior  filva?  ^flS# 
quae  ipfi  monti  fuperfufa  Ca:fari  dicitur  Bacenis .  aliamigitur,  hac  filcntl°.  u^f 
mifsS ,  voluifle  memorare  Ptolemaeum ,  haud  vcri  cftfimile.  Nihilautem 
fub  monte  eum  locaflc  lilvam  ,  qua:  crat  inipfomontc;  quando  decuplop^ 
hac  noftra  Germania  eum  erralfe,  jam  dudum  haud  femel  patuit .  \x-ndc$ 

Eodemcirca  Baccnim  filvam  tradu,  haudprocul  Vifurgiamne  ac  ^1^^* 
opido fuifle  Lucum  HtRCiiLis,  in  Cherufcis ,  cx  Taciti  annal.  i 1 
fum  eft  .  |l0ai<? 

Gabretam  silvam  Straboni  ac  Ptolcma-o  nuncupari  cam,  Q  ^y  ■$* 
per  Theuringiam  ac  Voitlandiam ,  ab  occidentali  Bojohaemi  laterc,  dicitur 
ringer  Vvald,  in  Narifcis  docui.  •  uji- 

Iam  vero  ea  filva,  qua?,  Bojoharmicis  fupcrftrata  jugis,  ipfum  Bojohacrn  y^, 
dique includit,  quafi  proprio ac peculiari  vocabulo dicla cft  H  e  r  c  i  n  i  A  j  ^c$,i 
fivc  Hercinius  SALTusjqui  nunc  vulgo  dicitur  dcr  FbhaimerW  v  >  s  r$t 
Vojoktmicus  faltm.  Strabo  lib.  vn  :  tavt^  J^wkmo  e>xuvV  tyvfMf 
ZxjGaviQv*!,  Tci  $v  oIkouju^  oflof  t$  ^u^S  (cvutsitWTO  Bcioeqpov,  to  t$  Uap°  *  ^ 
Ketov  «V  ov  cot&vofTOtrsv  ufoiSfTt  (At&vtwn  vsAciXf,  K94  $  ™S  opotQvetg  tavrM  ?  fyQjp 
kwtpj  ydf  Toic  vryiyfiaQv  h(&>  s£  3iutx,  fjttTcl  Ttjv  o*  v'upnc  \%cdohv'  v't<&  yf^0)  t& 
}t,   tvtytTetTO       tS ZtGctrS '  itrmihUv  Si  tiiwdttvrt,  Kffi  mti^mvo  v&l  M 61  yjtf 


V*S  ro  fiiyn  ; 


GERMANI£  ANTIQ^LIB.  Ilt.  aii 
i  Aifio&xg,  £  TvTOvctg  ,  ^  Bxpyitvtiavots  ,  >(#  Zt&vits  ,K&  rav  ZwjGav 

rajtiyet  xifjLvavdif )  'zft.rjv  Tci  ysrav  ZxyQav,  dg  itytw ,  §0v? t<*  /t«cy  Cf rof  ttt_$,  T_t  c*7«£ 
7*  <fyvpg}  xaQcLTrx  t__  Tav  Kad^av,  outooct  Tolg  Tircctg.  Hoc  efl :  In  hac  regione  efi  &  Hercy^ 
Httto  falttu,  (fr  Svevorum  gentes;  quarum  qu&dam  intra  ftltum  habttant  ( in  quo  etiam 
Bojohemum  efi,  CMarobodut  regia.  in  quem  ille  locum  cum  altos  complurets  tramtuiit ,  tum 
ppulareis  fuos  CMarcomamios .  ts  enim  Roma  reverftts  ,  ubi  adolefcens  fuit ,  ab  ^Augufle 
veneficiis  affecim ,  e  privato Jlatu  ad occupandam  dominationem  fe  contulit :  ejr  prtter  jam 
dictos  fnb)ccit fibi  Lugios,  magnam  gentem,  &  Lemovios,  Gutones,  Bttrgundtones,  Sidinos , 
ex  ipfis  Svevis  magnam  qentem  Semmones. )  verttm  enimvero  Svevorum7  uti  dixi ,  alii 
lo  mtra  fiivam  coLnt ,  alti  extra,  ut  £htadorum  nationes ,  contermin*  Getis .  Et  paullo 
poft :  o  $  E^okwji®*  J)oulios  TruKvoTipog  re  65".  ntfj  jU_;<*Ao'<5_i/J)>flc ,  cv  x^tA0^  \pufjtvats  kukXov 
Jrt&\ctfi£ot7av  fxiyctv  '  iv  ttitra  cf^t  'tfyulou  %dact  KctXag  oiKeicdg  ^wJctLtivr},  TTi^Jt  i}geia^KetfJu)jJ. 
*tt  Oi*sj\'/l<riov  cwTtjg  n  th  i^pa  7T*jyrj ,       >j  tS  H&i  ?)  ftitgL^u  dfJL^oiv  Xiitvv}.  voTtaTipct  <f% 

^tTav  tS  I  <?()i{  Txrr\yav  KgifcLUTtj  ,  xgq  o  E^pKiwt©»  ctyuLtog •  ag  r  etictyKt}  t$  ck  $Ki/\TtKfjg  cJtt$ 
Tqv  E  pKwjtov  fyuftov  iovjt ,  'sypuTov  (j8jj  o\ict7rieyiQx4  rrjv  XtfJLvlw,  Wmtol  tov  fsoov,  «t  ijStj  Siw- 
yrtrtpav  xa&av  cRa  tov  J)>ullov  tol>  <Gt&Qd,<r&tg  mm<S%  oS  ooo7ri^av.  Id  c(b  Hercynius  faltus 
«enfus  eji ,  magnisque  confitm  arboribus ,  locis  natura  munttts  magnum  includem  circulum  » 
*n cu\us  rnedio  fitaregio  h.ibitationi  egregie  apta,  de  qua  dtximus.  propehanceft  fons  Dd- 
nnbu  ,  &  item  Rheni ,  ejr  lacus  tnter  utrosque  fitus.  CMeridionaltor  autem  efi,  quam  Da- 
20  nubii  fintes ,  cum  ipfe  /acus ,  tum  Hercynius  faltus  5  ita ,  uti  neceffr fii  ei ,  qui  e  Ga/ita  ad 
Hercymum  fa/tum  ire  velit ,  prius  tramire  lacum ,  deinde  Ifirum,  ac  porro  per  commodiora 
)am  ttineri  Loca ,  &  montanas  planities  ad faltum  ipfum progredi.  Pofteriora  ha*c  efle  vi- 
tiata,  alii  jatn  ante  mc  do&ifllmi  viii  animadvcrterunt .  vcrum  in  purgandis  ncquid- 
quam  laborarunt.  Ego  ita  in  fuum  ordinem  verba  repono  :  NoTtaT^*  J['  ^  olutv}  w 
ravTSl^oifsrrjyav^  k&  tx  tipKiwix  fyupS.  id  eft  :  CMeridionaiio.r  auuem  iacus  eft ,  qiiam 
Darubtt  fonteis ,  Hercyniusque  faltus.  Namitererat  cx  Italia  per  Summum  Penninum, 
qui  nunc  vulgo  dicitur  CMont  lou :  &  inde  perHelvetiorum  agros,  ad  lacum  Briga.n' 
tinum ,  qucnl  intelligt  Strabo :  ab  hoc dcinde  ad  fonteis  Danubii :  ac  porro  per  Ale^ 
mannomm,  Hcrmundurorum  ,ac Narifcomm  fineis,  ad  Herciniam  fllvam,qu__ 
30  Bojohsemum  cingebat.  Idcm  auftor  mox  poftea  :  tfaftw  *xty  uAV  r^C^S fuyi- 
Xt-  tjeirot  di  Td Tav  jZxfeav  Itthtcl  J[  a  e>ui/W  fyufios  Sff  &  aiia  maqna  ftiva  Gaubre- 
ta.  detnde  Svevorumfims :  moxque  Hercymm  faltus.  Straboni  adfcntitur  Paterculus, 
hb.  1 1 :  ISljhii  erat  jam  in  Germani  i  quod  vinci  pofiet ,  pmer gentem  Marcomannorum  : 
p*LMaroboduoduceexcitafedtbus  fuis,atqaein  inferiora  refugiens ,  incinclos  HercinU 
fdvA  campos  incoiebat.  &  paullo  poft  :  Semio  Saturnino  mandatum ,  ut  per  Cattos,  excifis 
continemibus  Rercim\z  filvk  legionesin  Bo\ohjtmum(idregioni ,  quam  inco/ebat  Marobo- 
*t*us ,  nomen  eft )  duceret.  In  his  omnibus  filva  Bojohsemum  cingcns  quam  difeitiffi- 
nie  proprio  ac  peculiari  vocabulo  vocatur  Hercinia .  Sicaudor  nofter ,  in  libro  de 
^ermania  :  Inter  Hercyniam  fiivam,  Rhenum  ejr  tMoenum  amnes  ,He/vetii  ,u/teriord 
40  Ko\i ,  Gal/ica  utraque  gens  tenuere.  manet  adhuc  Bo\emi  nomen.  InterRhenum  acBoje- 
«iumponitHclvedos;in  ipfo  BojemoBojos :  mediaminter  utrosque  facit  Hercy- 
niamfilvam;  qua.  nulla  alia  effe  potcft,  quamqua:  Bojcmum  cingit ;  utStraboac 
^atcrculus  tcftantur.  Sic  igitur  &  illa  intelligenda ,  quae  annal.  1 1 ,  de  Arminio  con- 
cionante  narrantur :  Contra,fugacem  Maroboduum  appe/km,  prtltorum  experttm,  Hercy- 
***  /atebris  defenfum .  At  Ptolemax>  proprie  Orcynium  fa/tum  adpellari  eum,  qui 
Qlados  a  Bojohaemo  fubmoveat ,  fupra  in  Quadis  oftendi . 

Eidem  audori  LunaM  silvam  vocari  eam  ,  qua_  montium  jugo  ,  quod 
^UMarifonteadlxvamripam,  ad  opidum  ufquc  Twardofzyn  ac  Viftul__  fontem, 
uiperfufa^Gothirlbrumcontinebat  ferri  fedluras,  in  Gothinisdocui.  Hanc  quoque 
5  o  fuiiTe  partcm  Hercynii  faltus ,  praeter  Caefarem ,  qui  hunc  ad  Dacorum  ufque  confini- 
um  producit,  tcftantur  Strabo,  Plinius,  ac  Solinus.  Strabo  libro  praedicto  :  to  ^ 
nrtov  fAip@*  Tfc  r  iOfA>cuitcts ,  ro  wiyLv  tS  to  /jl\v <nwi%is  ctKfirjv  usrp  rat  Ha^Qay  k*~ 

ri%iTcij.  Hr  rifftf*  T£v  YgTava-LWct^iyyiy  Kct%^xotg  fJtiv  grvijy  'Sr^LTtTafjLivyj  t£  fc-pw  jc_6t__  vo- 

rM-^®*  ^KGtTCL  d$  TXVOLVTtOV  Tp  7^00^  T_?     pKWOt*  fyufJL*  ,  fJLip&>  Tl  ffjf  CtUTf}  TUV  OOaV 


'w<*)HToi<8fc<xiw}%Tcq  *&s Tcti /iixyt  Tu^yiTav.  Idcft:  Latus  auttm  Germa- 

nid 


216  PHILIPPI  CLVVEkll 

riu  auUrinum  trans  ^fibim  continuo  Svevi  tenent.  fofi  hos  Getarum  fequitur  regio ,  arfif 
initio,  qua  )uxtaauftrinumlatusDanubiofratexitur;  ab  alteraautem  farteUtere  rnontt- 
um,quibusHcrcyniusfaitusfuferfternitur;&ifforumetiam  montium  quamdam  farte 
comfrehendens.  deinde  versus  feftemtriones  ditatatur  ad  Tyregetas.  In  camdem.fenten- 
tiam  Plinius,  lib.  I  v,  cap.  xi  i :        Iftro  in  flenum  quidem  omnes  Scytharum  funtgerl' 
tes  vart£;  tanien  litori  appofita  tenttere  alils  Geta,  Daci  Rornanis  dicTt,alias  Sarrnat*> 
Grdcts  Sauromata ,  eorumque  Hamaxobii ,  aut  isforft,  alias  Scythx  degeneres ,  &  *Jer 
erti,  aut  Trogiodyu-,  mox  Alani ,  &  Rhoxalani.  Superiora  autemmter  Danubturn  &  & 
cynium  faltum ,  ufque  ad  Pannonica  htberna  Carnunti ,  Germanorumque  ibi  confinitttn,  ca  ^ 
fos  ejrptana  Iazyges  Sarmata  ;  montes  vero  &  faltm ,  putfi  ab  his  Daci ,  ad  Pat htjfum  * 
nem  a  Maro ,  five  is  Duria  eft ,  a  Svevis ,  regnoque Vanniano  dirimens  eos .  averfa  Uf 
nd  tenent ,  aliique  inde  Germarit.  Daci  quidcm  tenuere  loca  inter  Cufum,  Danubw  , 
Marumque,  flumina ,  &  montcis ,  in  quibusferri  fe£hu%£ ,  ad  Tiberii  ufque  pnnC, 
patum.  fub  hoc vcro  Svcvi ,  Marob  oduum  &  Catualdam  Bojohsemo  pulfos  corn 
tantcs  illiclocatifuere;  ut  in  Quadis  oftenfum  eft.  Solintis,  cap.  xxin,  dc  u 
manias  finibus  loqucns :  Extenditur  inter  Rhenum ,  Herciniumque  faltum ,  &  rHfes  ^ 
ntatarum;  ubiincifit,  Danubio,  ubi  deftnit ,  oceano  ferfunditur.  Eumdem  hcic 
num  intelligcrc  Hercinium  faltum,  quem  Plinius  fuper  Iazyges  ponit  Sarmata  > 
fupra  cap.  xli  i  ,  hujus  libri  docui .  .  iO 

Lucus  Castoris  ac  Pollucis  mcmoratur au&ori noftn  m 
giis.  Eidcm  alius  Lucus  sacer  in  Semnonibus.  item  alius ,  quod  c  a  s  T 1 
TERRiE  MAtris  nEMus  adpellat  in  infulk  oceani ,  qua:  nunc  dicitur 
At  ego  ncfcio ,  an  non  fcriptum  ci  fucrit  Sacrum  nemus.  nam  caftitas  proprie  di 
in  mcntibus  hominum.  luci  autem  fcu  ncmora  funt  facra ,  qua-  diis  confccrata. 

Cetcrum  ultra  Codanum  finum ,  in  Scandinavia  peninfula  nemo  ""^  .^ 
au&orHerdniammcmoravit  filvam.  ne  Cimbrorum  quidcm  filvas  fubHer 
nominc  computatas  fuiflc,  c  Plutarcho  patuit.  Germ3' 
Haecigiturferefunt,  quae  dc  immani  illaHcrcinia  filv&,  pcr  omnem  u  ^ 
niae  contincntem  diffusl,  veteres  tradiderunt  au&ores.  Magnse  hodieque  ejus  P  ^  )0 
portioncs  manent :  ut  inter  Danubii  fontcm  &  Brigantinum  lacum  i  vll^°^j 
der  Schftarz  veald ;  inter  Norimbergam  &  Tuberi  amnis  Fontem ,  der  Anffacber 
inter  Hcrbipolim  &  Bambergam  der  Steyger  ^aid ;  inter  Nicrum  ac  Mcenum  ^ 
neis,  fivc  intcr  Heildclbergam  ac  Francofurtum ,  der  Oden  ^ald $  intcr  Meenu  uns- 
Bintium,  der  Sfefiard ;  intcr  Lonam  &  Segum  amncis ,  der  Wefter  Vvald;  apud  # 
viccnfcm  ducatum,  der  Har^;  in  Dcuringia,  der  Dbringer  Voaid  ;  apud  Boj  ^ 
mum,  der  Bohaimer  tvaid.  versus  feptemtriones  vero  Vcftofalia ,  Luneburgien 
catus ,  Pomerania ,  Marchia  Brandeburgicnfis,  &  CaiTubia,  magnis ,  afpcn* , 
disquc  faltibus  fcre  totae  fqualent .  uUrii 

Actantaquumfuerit  tamque  denfa  olim  Hercinia  filva,  miraii  haud 
eft,  ferasinea  a  Caefare , Plinio,  ac  Solino rccenferi ,  quae  hodie  nusquana  c^ 
ciuntur  in  Germania ,  prauerunos  equos  feros.  Pulfae  illae  funt  Germania  fitti^  0f 
filvarum  cxcidio.  In  Pruflla ,  Litavia,  &  Mofcovia,  quo  filva  Hercinia  cxten  ^ 
hodieque  vifuntur.  Iuvat  tamcn  heic  verba  di&orum  au&orum  4e  iis  adponetc^  ^ 
far  dido  comment.  v  i :  UMulta  in  ea  genera  ferarum  nafci  conftat ,  qua  rtfyulS.*eA#tfr 
vifa  non fint :  ex  quibus  qua  maximi  differant  ab  ceterts ,  tjr  memorU  frodenda  -vt»  t\t 
h*c  funt :  EsJbos  cervifigura ;  cujus  a  mediafronte  inter  anres  unum  cornu  exfirj  ^  ^ 


fius\  magisque  direttum his ,  qua  nobis  nota  funt ,  cornibus.  ab  e)us  fummo,  ficut  f*  e(t 
mi  lat}  difiinduntur.  eadem  eftfemin*  marisque  natura ,  eademforma  rnagnityn^ 
nuum.  Suntitem,qua  affeiiantur  Alces.  horumeft  confimilu  catris  figura ,  &  , 


atqueita  pauiium  modoreciinataquietemcapiunt.  quarum  exveliigm 
verfum  a  venatoribm ,  quo  fe  recifere  confveverint ,  omnes  eo  loco  aut  a  rad 
mtt,  aut  acctdunt  arbores  tantum  >  ut  fumma  ffecies  earum  fiantium  rtlintp*  ^ 


GERMANIiE   ANTIQ^LIB.  III.  n7 

pum  fe  ex  confuetudine  redinaverint ,  infrmas  arbores  pondere  affflgunt ,  atque  una  ifpt 
toncidunt .  Tertiumeft  genm  eorum,:jtti  Vri  appellantur .  iifunt  magnitudine  paulloin- 
fra  elephamos ;  fpecie ,  &  colore ,  & figura  tauri .  magnesvis  eB  edrttm ,  &  magna  veloci- 
***  ;  neque  homini,  nequefer*,  qttam  confpexerint  ,parcunt .  hosftudiose  fovets  captos 
*»terficiunt .  hocfe  labore  durant  adolefcentes ,  atquehoc  genere  venationis  exercent  :  ejr 
quiplurimosex  his  interfecerunt ,  relatisin  publicum  cormbus ,  qtufint  teslimonio ,  ma- 
gnam  ferunt  laudem  .  fed  ajfvefcere  ad  homines ,  &  manfvefieri ,  ne  parvuli  quidem 
exceptt  poffunt .  amplitudo  cornuum ,  &  figura  ,  &  fpecies  multum  a  nofirorum  boum 
eornibm  dijfert .  hdc  fiudiof  conquifita,  ab  labris  argento  circumcludunt :  atque  inam- 
ioptifiimis  epulis  pro  poculis  utuntur  .  Plinius  lib.  vm,  cap.  xv  :  Paucifiima  animalia 
Scythia  gignit ,  inopiafruticum  :  pauca  contermina  tlH  Germania ;  infignia  tamen  boum 
firorum  genera ,  jubatos  bifontes,  exceilentique  vi  ejr  velocitateuros  ;  quibu-s  imperitum 
vulgus  bubalorum  nomen  imponit ,  cum  id  gignat  Africa ,  vituli  potths  cervice  quadam 
fimilitudine .  Septemtrio  fert  ejr  equorum  greger  ferorum  ;  ficut  afinorum  Afia ,  ejr  A- 
frica   prdterea  alcem,  ni  proceritas  aurium  ejr  cervicis  difingvat ,  jumcnto  fimtlem. 
Item  notam  in  Scandinavia  in/ula,  nec  umquam  viftm  in  hoc  orbc ,  multis  tamen  narra- 
*am  macblin  haud  difiimilem  illi ,  fed  nullo  fuffraginum  fiextt ;  ideoque  non  cubantem  , 
fed  acclinem  arbori  in  fomno  :  eaque  incisa  ad  infidias ,  capi ;  alias  velocitath  memoran- 
.  Labrumei  fupertus pr&grande  :  obid  retro  graditur  in  pafcendo  ;  ne ,  inpriora  ten- 
20  dens  ,involvatur  :  Idcm  lib.  xi ,  cap.  xxxvn  :  Vrorhm  cornibus  barbari  feptentriona- 
les  potant  :  urnasque  binas  capitis  unius cornua  implent .    Solinus  cap.  xxm  :  Inhoc 
traclu  fank  Germaniae ,  ejr  in  omni  feptemtrionali  plag*  bifontes  freqttcntrfiimi ,  qui 
bubus  feris  fimiles  ,  fetofi  colla ,  juhas  horridi ,  ultra  tauros  pernicitate  vigentes ,  capti 
*ffvefcere  manu  nefciunt .  funt  ejr  uri  •  quos  imperitum  vulgus  vocat  bubalos ;  cum  bti- 
bali  penh  ad  cervinam  faciem  in  Africa  procreentur .  ishs  porro,  quos  uros  dkimusjau- 
rina  cornua,  in  tantum  protenduntur ,  utdemta,  ob  infignem  capacitatem ,  interregias 
epulas  potuum  gerula  fiant .    Efi  ejr  alces,  mulis  comparanda-,  adeo  propenfe  labro  fw 
feriore,  ut,  nifi  recedens  in  pofieriora  vejligia ,  pafci  nequeat .    Scandinavia  infula  } 
regione  GermdnU  mittit  animal,  quale  alces :  fed  cui  fuffragines ,  m  elephantts ,  flecli 
30  nequeunt .  propterea  non  cubat ,  cum  dormiendum  efl  ;  tantiim  fomnolentum  arbor  fusti- 
net :  qu*\  ad prope  cafuram  infecatur ;  ut  fera,dum  afivetis  fttlcimentis  innititur ,  fa- 
ciatrutnam.  ita  cafitur .  alioqui  difficile  eft  eam  manttcapi:  nam  inillorigorepoplttum 
incomprehenftbUi  fuga  follet.  Paufanias,  in  Boeoticis  :  eV*  cf$*Xm  kuA^ov  fafav, 
fBfj  iXclQv  Kj  KapnXis  piTttfy,  }4Vittq     at     YHXrm  yy  .  id  cft:  Eft  erfera,  quam  aL 
eenvocant-  medta  quadam  inter  cervum  ejrcamelum  fpecie  .  gigniturin  Celtarum  terra. 
Quam  Caefar  dcfcribit  fcram  fub  alcis  nomine,  Plinio  dicitur  machlis .  cum 
hoc  confentiens  in  defcriptione  Solinus,  llmilem  ait  eam  efTe  alci:  atque  adeo, 
uti  pragrande  illud  fuperius  labrum ,  quod  Plinius  machli  tribuit,  ille  alci  ad- 
^ribat.  unde  fa&um,  uti  quidam  glortatores  verba  in  Plinio  turbata,  &  ex  fe- 
40  de  fua  perperam  trajcda  effe  opinati  fint .  Ego  verohaud  temerequidquam  mu- 
taverim ,  quum  tanta  horum  animalium  tradatur  fimilitudo .   Quos  boves  cervi 
figura  tradit  Caefar,  ii  videntur  c(Te  bifontes  Plinii  ac  Solini :  quos  ille  boves  fc- 
ro*  adpellat ;  hic  bubus  feris  fimiles .  Nomen  equidem  bovis  Cifar  obfervavit :  at 
^nimai  plane  aliud  diverfumque  defcripfit.  Quomodo  enimpotuitei  bos  adpellari 
animal,  quod  cervi  erat  rlguraj  cornuaque  infuper,  ut  cervus,  nifi  quod  la- 
tiora,  &  uno  principio  trunco  enata,  habebat*  Plane  non  video.    Non  Lati- 
na,  fed  barbara,  id  eft  ,  Germanica  eiTe  vocabula,  uri,  bifontis,  &  alcis,  machlis- 
°iue;  nemo  negare  poteft ,  qui  credat,  Hercynia;  filva;  ac  Gcrmaniae  fuifle  ani- 
^alia,  non  Italiae.   unde  etiam  imperitum  Romanorum  vulgus  uro  babali  no- 
30  men  perpcram  impofuit .    CMachli  vero  quomodo  Romani  nomen  potuerunt 
imponerc ,  ferae  numquam  a  fe  confpcdae  ,  folique  Scandinavias  notse>  Nos  ad- 
nuc  V  r  u  m  adpellamus  patrialingva  ein  uhrochs-,  vocabulo,  non  a  Romanis,  qui 
nihil  apud  nos  potuerunt,  acccpto,  nec  poftmodum  ex  eorum  libris  arrepto: 
quum  difficile  fuerit,  abuno  atquealtcro  homine  Romanis  literis  imbuto,  vo- 
cabulum  in  Latina  lingva  ufurpatum  omni  vulgo  transdcre  pro  patrio  vocabulo,quo 

T  ante 


218  PHILIPPI  CLVVEKIl 

ante  ufi  fuerant .  B  i  s  o  n  t  i  s  ctiam  vocabulum  efiemere  Gcrmanicum,  vctc- 
ra  duo  gloflTaria  Latinotheudifca  teftantur  :  quorum  altcrum  fic  habet  5  Suk- 
ius ,  Wtfiter.  altcrum  ita  5  Bubalm ,  Wifint  5  cormbm  magnis ,  bovifmilis.  ALd« 
quoquc  vocabulum  apudnos  patria  lingva  cft  jlend,  &  clcb .  quamquam  n°n 
cam  notat  feram,  quam  Romani  Grarcique  auctorcs  nobis  Gib  alcu  nomine  dc- 
lcripram  reliquerunt .    Et  quid  mirum ,  perpcram  cos  permutaflc  pcrcgrina  voca- 
bulaanimaliumpcregrinorum,  qux  ipfi  numquam  viderunt  >  Idanimal,  qu°d 
iaufanias  medta  quadam  fpccie  intcr  ccrvttm  &  camclum  dcfwnat ,  quodqne  Czfarda- 
xms.crevt  fgura  refcrt,  cujus  kmedil  fiontc  intcr  aurcis  unum  cornucxftpt  excelfr** 
magtsque  dtrcclum  bts ,  qu*  Romanis  nota  erant ,  cornibus    &  ab  cujus  fimmo ,  fi# >  l° 
f*lm<e  ramt  Utc  diffundantur ,  cfTc  idcm  quod  nobis  dicitur^W  &  clchs  nem°> 
qui  vidit ,  infician  potcft  .  Vtrnm  igitur  jam  probabilius  :  nos  antiquum  e/us  # 
rumquc  nomen  amififte,  &  alcis  vocabulo,  ab  alio  animali  mutuato  adpdl^i 
an  vcro  Cafarcm ,  Plinium,  &  alios  Romanos  Graxosque  didum  vocabulufl 
alcts  pcrpcramac  falso  ahcno  animali  pcr crrorcm tribuiflc \>  Hoc omnino opin^ 
Iam  vcro,  quid,  quzfo,  fimilitudinis  habct  capra  cum  jumento  ac  ttiulaS  N1' 
hilo  minus  tamcn  Cxfar  alccm  figurk  &  varictate  pcllis  confimilcm  fecit  af*,  *+. 
gnttudtne  fautlo  amecedentcm .    Sohnus  vero  muU  \  &  Plinius  jumento .  Nanj.  * 
hicnsdcm  notis,  quibusCaTar  4/«w,dcfcribit  machlin  fuam  adTimilcm  ald. 
igrur  animal  voluifle  Cafarem,  aliud  Plinium  atquc  Solinum,  ccrtum  cft.  &' 
fans  animal ,  caprae  confimile,  videtur  indicarc  Paullus  Diaconusin  LangobardJ-^ 
corum  lib.i,cap.v,hisverbis:^W^^ 

€U\m  ego  corto,utfueratpilis  hifptdum,veflem  tn  modum  tunic*  genutenus  aptata^4f' 
Jicut  ,am  fatt  Mrttofinnt  utuntur.  Scritofinni  fuerunt  in  Scandinavia  :  Phnius  m»r 
ocandinavia:  tribuit :  &  itcm  Solinus  j  quamvis  finc  nominc.  Eft  hodiequtffr 
mMinScandinavia,  magnimdincmcdiumintcrcapram  &  cervum;  varictatc pf ^ 
Capr* ,  magnitudine  &  comibus ,  ccrvo  fimilius :  memorand*  quod  Plinius  aif  6 
machh,  vclocitatis .  ob  quam  etiam  trahis  hicmc  jungitur  tibiitcr  aceclcrana^ 
eft.  vocabulumcivulgarc^^w.  equonomen  traxifleWumcnti  gciitis,^^. 
Dmconus  defcribit,  Cdarautem,  Salluftius,  &  nonnulli  alii  vocant  ******  ,0 
fupra,  hb.  1  ^cap  xvi  docui  .  Eft  &  aliud  in  cadcm  rcgione animal ,  1 
Ut  de  alcc  fua  fenbit  Cafar,  fufraginnm  ftexu  h  ideiq*e»utW 

fcd  accltne  arbon  tn  fomno .  hoc  cgo  non  dubito  ,  quin  fit  M  a  c  h  l  i  s  illa  P^1 
B  'sontes  funthodie  maximein  Litavia*  faltibus5  ea  fpecie,  qiutradunt^ 
PJinio  atcjue  Solino .  Antiquis  Gcrmanis  didos  fuiflc  Wifant  ;  teftcs  fi^  ^ 
ftorcsdidorum  vetcrum  gloflariorum  .  Greci  vocabulum  fcripfcre  in  fu»  Ilfl|flt 
Bi«yTW,  &  indc  Romani  .  at  rcaius  hi  diduri  crant  Vifontcs .  Ha1  ig»tur ^ 

fpccics,  vcraque  ac  germana  nomina  animahum  Hercinix  iilvx  &  Scan<fcna> 
pcninfulac .  quae  miririce  antiqui  Graeci  Romaniquc  confuderunt.  .jm/fi 
Ceterum  Solinus,  in  prardicfcocapitc,  hxc  etiam  dc eadcm  filvi  addit :  •> 
4 w  ^w/  ,  quarum  pennx  per  obfcurum  emtcant ,  &  intcrlncettt  \  f*  0 
obtcnta  nox  obtegat  6*  denfit  tcncbras .  unde  homincs  loci  illius  plernmq*  "^,0 
exeurfuificdefienant,  ut ilits  urtntur  ad  prafidium  itineris  dirigcndt  j  fr*)t#»1%(ih 
tc  profetttque)  per  opaca  calltum «//w^       moderentur  tndtcio  plurnart^  Jll%. 
Uum.  Idem  teftatur  Plinius  lib.  x,  cap.  xlvii  :  In  Hercynto  Germanufil"  f  [ L> 
ia  genera  alttum  acceptmus :  quarum  plum*  ignium  modo  colluceant  nocltbus .  h 11  ^  ufj>. 
an  vcro  dc  ca  Hcrcynii  fadtus  parte  dictum  ,  quam  Arii ,  Lygiorum  naiio,  mc0 
rc?  dcquibus  Tacitus  ita  :  ^riififerviresfquibusemimeratpsfanbantef^^ 
cednnt,  truces,  injiu  fcritatiartc  ac  temporc  lenocinamur  .  nt^ra  fcuta,  tincla  c$rf  ^ 
atrasadproelianocleslegunt^  ipficjue  formidine  atque  ttmbrk  fcralis  exerciM  1C  tfp: 
*»fernnthnullohoftiumfifimentenovumacvekt  .  AtprardidM?  ^ 

rotiymusPresbyrer,  ex/Ethici  Scythx,  fatis  fabulofi  aucloris, 'cofmograp^  ui 
avcisfupra  Caucafum  montcm  refert,  intcr  occanum  &  Tanaim  amnctf  ^ 
nunc  cft  Mofcovia  .  Habct  ea  regio,  inquit,  avcs  Hircanits ,  quarum  tefd_c0l 
mira  magnitudine  lucem,    Hoc  fi  ^Erhici  iftius,  vcl  Hicronymi  incptifl1^ :  %. 


G  E  R  M  AN  I  &   ANTIQ^LIB.  III.  219 

roographia?  crcderc  fas  eft ;  Hercynium  faltum  heic  quidam  ante  Plinium  nomina- 
ninteasfilvas,  qnx  continentes  Hercynio  Gcrmania:  faltui,pcr  Sarmatiamad  n> 
riem  ufquc  Europac  fpargebantur . 

C  A  P  .    X  L  V  I  1  i . 

T)e    Montibus    CermanU  Trans- 
rhenana . 


MEmoratis  Germania:  antiquas  filvis^  montes  nunc  ctiam  dicantur.  Me- 
la ,  lib.  1 1 1,  cap  .  1 1 1 ,  de  Gcrmania :  Terra  ipfa  multis  impedita  flumini- 
bui ,  multis  montibus  afpera ,  ejr  magna  exparte  fllvts  ac  faludtbm  invia  .  Et 
*n  eamdem  fententiam  Tacitus,  inlib,ro  dc  Germania:  Terra  etfl aliquando  ffecie 
differat ,  in  univerfum  tamen  aut  filvu  horrida ,  aut  paludibus  fmda  :  hnmiliorqua  Gal- 
lias ,  verticofwr ,  qua  K[oricum  ac  Pannoniam  afpicit .  Malc  hcic  diftinxiflc  Tacitum 
io  humilitatcm  exccliltatemque  Germaniae,  pcr  Galliae  ac  Ncrici  limitcis,  fupri 
inprimo  volumincdocui :  ubi  cjufmodi  reci  diftin&ioncm ,  uti  humilis  dicatur , 
qua  rcgiones  funtiftat  $  Cliviac,  Gcldrix,&  Hollandiae  partes  trans  Rhcnum  iltae; 
dcin  Frifia,  Vcftofalia,  Bruncvisccnfis  Luncburgienfisquc  ducatus ,  Magdeburgi- 
enfis  Brcmenfisquc  epifcopatus,  Holfatia,  Iutia,  Mcchelcburgienfis  ducatus,  Po- 
nicrania ,  Brandeburgicnfis  marchionatus ,  &  Polonia  minor  cis  Viftulam  .  rcli- 
quain  meridicm  versus  paullatim  collibus  durcfcunr,  moxque  montibus  horride 
afpcrantur.  Ante  bienniumquum  ex  graviftimo  ncgotio  Pragam  mihi  eflet  eun- 
dum  ;  cgo  vero  iter  id  quam  breviflimo  tcmporisfpatioconre&um  cupcrem,quo 
celeriusdaretur  rcditusad  hanc  Gcrmaniae  commcntationcm  5  mari  e  Britannia  in 
$0  Sclandiam  traje&o  ,  per  Antverpiam  ,  Agrippinam,  Sigodunum,  Giflenium  > 
Ftildam,  Hovium ,  <Sc  Ioachimi  vallcmin  Bojoh&murn  tetendi :  ubi  iterequidcm 
offcndi,  ut  cupivcram,  dire£tifllmum  5  at  tcrram  montibus  ufqucquaque  tam  a- 
fpcram  atqUc  horridam ,  uti  tradum  in  tota  Germania ,  crebris  variisque  itineri- 
bus  mihi  fatis  cognita,pejorem  deligere  nequivcrim  .  quapropter  etiam  in  redim  iter 
pcrMifniam,  Bruncsvicenfem  ducatum,  ac  Vcftoraliam ,  ad  Rhcni  divortiumca- 
pcftivij  via  cquidem  longinquiore ,  ateadcmmulto  expcditiore.  Hocigitur  quafi 
unumcontinuimontis  jugum,  quodabipfoRhenoad  Hungariae  ufque  Polonia:- 
que  confinia ,  qua  Vagi  amnis  eft  fons ,  extenditur ,  HerCIn  ios  Monteis 
antiquiflimis  mortalibus  fuifle  adpellatum  judico.  unde  Plinius  lib .  iv,  cap. 
4o  xiv  :  ^simnei  clari  in  oceanum  defluunt ,  Guttalm ,  Vijlillut ,  five  Fiflula,  Albis  ,  Vi- 
furgis ,  Amifius,  Rhenus ,  CMofa.  Introrfus  vero ,  nulli  inferius  nobilitate  Hercynium 
)ugum prdtenditur .  Ha-cforte  ex  Ariftotcle;  qui  ita  fcribit ,  ^inupokoyiKuv  lib.  1 
cap.  X  I  M:  O'  d[i  l\p@*  #  oXYigjrwJ.if>u7niq  p«  kq  tov  Ev^etvov  vtqvtdv  •  r  $ *7V\M 
m-topav  oivshmo^  «JQ>$  apKmOKT  bpav  ApKwlay .  7uvjudle  ^TxrX^a  Kj  tyst  ptytzte, 
fcigi  nV  tvwv  rxm  ivv.  Hoceft  :  Iftertotaminterfluens  Europam,  in  Pontum  ejfun- 
ditur  Euxinum  .  ex  relicjuorum  fluminum  numero  pleraqueversh  feptemtriones  emontu 
hus  Harcyniis  profluunt .  quialtitudine  )uxtaac  multitudine  rnaximi  inhac plagahaben- 
tur .  Apollonium  quoque,  AfovavnKuv  lib.  1  v.  Epwvuv  nominare  montem  in 
hisoris,  fupra  in  Gothonibus  oftenfum  cft.  Diodorus  Siculus ,  feptemtrionalis 
}Q  plaga  parumgnarus,  Gcrmaniam  etiam  fub  Galliae  nomine  comprehendit ;  utfu- 
pra,  Ub.  cap.  n  *  oftenfumcft  :  Britannicas  vero  infulascontra  Hcfcynia  juga, 
id  eft,  contra  Germaniam  fitas  tradit  lib.  v,  his  verbis :  K^S  riw  raA^W  ^ 
mpvManvv,  K*rxv7iKpv  r  LpKvnuv  hopaty$juy  bpcav  ( piyt&yct^v-mpxw  ^'^^cl^ 
t  kclQt  Evpairtw  )  vmodi  m)hcq  kccQ,  nv  umccvov  vTncpxxoiv  ,  ccv  z<nv  v\  piyiqvi 
««A*^.  Jd  cft :  «^gJ  parte  Galltam  oceanus  perUnngn ,  Hercpiis  momtbus  ,  qtm 

*^  ommum 


220  PHILIPPICLVVERII 

omnium  in  T.urOfa  maximos  effe  acccfimm,  mulu  infuU  obtendnntur,  quarum  maxima  vt- 
catur  Britannia.  Non  totius  intclJcxit  Europse  AriftotelesefTe  maximos  monteis  Hcr- 
ciniosj  fed  Transiftrianse,  fivc  Transdanubianae  plag*  tantum  ;  quiain  fcptemtrio- 
nalem  decurrebant  occanum  amncs,  quos  Plinius  di&o  loconominat.  At  non 
finxiflcfibi  Ariftotelcm  nomcn  hoc  Herciniorum  montium  h  fed  re  vcra  antiquin> 
mis  temporibus  ficfuifleadpellatumpraediclium  jugum,  tcftiseft  ismons,  qui,  Bru- 
ncsviccnfem  ducatum  ameridie  claudens,  inhancufque  diem  vulgo  vocatur  der 
Harz.  nam  hocnomenhodiequc  ipfi  magis  tribuitur  jugp,  quam  filvae  fupcrfui*' 
Ccterum  partcs  hujus  Hcrcynii  jugi  varie  adpcllatasr  funt.  quas  mox  oftendam>  ^ 
fi  antca  eos  montcis  paucis  indicavcro,  qui  Danubii  fontibus  propiorcs .  hincc- 
niminitium  capere  commodiflimum  vidctur,  utiordinc  omnia  pcrfcqucns,  tafl* 
dcm  in  ultimofcptcmtrionedelinam  . 

Au&or  igitur  noftcr,  fub  initium  de  Gcrmania  :  Danubw  molli  &  clernerh 
ter  edito  montts  Abnob*  jugo  ejfufm .  Plinius  lib.  iv  ,  cap.  xn,  dc  eodemamne; 
Ortus  hic  in  Germania  \ugts  montis  t^ibnoba,  ex  adverfo  Raurici  Galli*  ofidi, 
ultra  Alfes  millibm .  Feftus  Avicnus,  inorbis  tcrrae  dcicriptione: 

Abnoba  mons  Ijlro  fatereft:  cadit  Abnob*  hiatu  .  t  fl . 

Ptolcmseus  in  Germania:   Tav  d[l  chiCuKoruv  rlw  nppctvtdv  hptav  bvofiofP^  6* 
•m  rt  etpiffyja,  $  icKag  KctX^ct  TctppctTtKot,  £  m  ipavJpct  Tolg  a^jijW,      ^  T 
Ki(pctXla)  tx  Actvafila  -  Kj  -m  KctXxptvct  Avvo&a, .   Id  cft : ,  CMontium  vero ,      Ge  *  jo 
maniam  disfefcunt ,  cinguntquc ,  nominatifstmi  funt  \am  dicli,  qtti  frofrit  afyCj* 
Sarmatici  j  item  qtti  idem  cum  K_Alfibus  nomen  habent ,  fufra  fontem  Dannbti : 
quibus  nomenAunoba.    Malc  vuigo,  k&  vmp  t!w  KiQctxlw'  •  id  enim  a!iunl,fe" 
yerfumque  ab  eo,  qui  cognominis  Alpibus,  montem  notaret .  quod  faUumci  ^ 
ipfa  pofitio  montis  Alpibus  cognominis  fupcr  Danubiifontem ,  juxtagradusio  ' 
gitudinis  latitudinisque,  aperte  indicat.   Cctero  vocabulum  Avvofi*  malc  m 
prctes  Latine  verterunt  Aunobi  montes  ;  &  quidam  Aunobii;  alii  etiam  Am ^ 
quafi  pluralis  eflet  numerus  t*  Avvofict  opn .  quod  falfum  efle ,  mox  ip*e  P°  p 
arguit  Ptolemaius,  ubi  eosdcm  monteis  bis  adpellat  opn  AvvoGctt*,  Aunobxos  rfi 
tets^  dcrivativo  vocabulo,  a  primitivo  Avvofict,  quod  fingularis  eft  numcri,  qu  ^  ^ 
admodum  idem  jugum  Plinio  ac  Tacito  eodem  nomine  dicitur  AbN°*  ' 
Ptolemaci  interprcteis  dccepit  loquutio  nova,  &  peregrina;  qua  pluralis  nu 
rus  jungitur  fingulari,  opn  m  KctK^iva.  Avvo/3ct ,  montes  vocati  Aunoba  .  vci  ^ 
fiic  loquendi  modtis  Ptolemaeo  etiam  alibi  haud  femel  ufurpatus.  fic  qul 
defcriptione  Sarmatia:  lcgitur  6  KetpTtztrng  op@* ,  Carfates  mons ,  &  n  nw**  6^ 
Peuce  monsh  quem  paullo  poft,  eodem  modo  ut  Aunobam,  dcrivatiyo  v°^h^ 
lo,  ac  plurali  numero  vocat  YiivKivct  opn ,  Peucinos  monteis .  in  defcripti°nC 
tiae  5  r  Ahmw  -m  <srt$g  t?  6'Kpct  ooh  ,  id  eft,  Alfium  fars,  qu<t  eftafudOcra 
tem.  Sic  Strabo  quoque  lib.  iv,  b  A'i&ae  n  o/»@w,  Adula  mons.  Plura u^ixe,  4° 
numero  Ptolema?us  m  xettipiv*  ufus  eft  in  Aunoba,  quia  continuo  ^ntc^vC 
rat  7»  XctppctTtK*  opn  ,  &  tx  b^tuw^ct  Tolg  AXmoig:  quod  vocabulum  «^» 
l&  finguhri  numero  brevitatis  causa  ad  Aunobam  rcpetere  noluit .  Arfi9ys 
in  Taciti  quibusdam  cxemplaribus  vocabulum  Abnobd  corruptum  ^lVfC  nt  cot' 
&  in  aliquibus  Arbon*.  unde  fcioli  quidamnimis  temeraria  manu  aufi In  u|jii 
rigere  cunc^a  cxcmplaria,  ac  fupponere  Albond;  quia  nunc  regio  circa  ^ 
fontem  dicitur  Albe .    Verum  non  opus  crat,  nova  fingere  vocabula,  ^  t. 
riora,  uti  nobis  videmur,  antiquis  audoribus  fuggerere.  id  noftii  ma^is  pCr* 
i-at  operis  atquc  curae ,  uti  verum  illud  nomen ,  quod  piifci  Romam  m {  Q 
fcripferunt  monumcntis ,  conftaret .    Itaquc  quum  apud  Plinium  &  ^u^' 
mons  fit  i_4bnoba,  &  apud  Ptolemaeum  Aunoba  ,  b  in  confinc  u  c°^s  $ 
to5  dubium  nullum  efle  potcft,  quin  Tacito  etiam  idem  mons  adpc  ^ 
Abnoba  5  ut  meliora  exemplaria  exhibent  .    Apud  Martianum  Capc 
gebatur  hic  mons  isfd  novem .  pro  quo  rcde  viri  eruditi  reftituerun  ^^u* 
vim.  ex  quo  haud  inepte  quidam  conjcccrunt,  ipfis  Germanis  mont/Suja  A*' 
lum  fuiife  die  Abenovve  .  a  quo  Latinis  Grscisque  fada  voca 0  ^Q3Af 


GERMANIjE  ANTIQ^LIB.  III.  22i 
NOba,  Aunoba,  &  Abnova.  Ha?c  igitur  dc  adpellatione  hUius  montis 
di&a  iint.  nunc  vcrus  cjus  fitusdifpiciendus .  Plinius,  Tacims,  &  Avienus,  Da- 
nubii  fontem  in  coftatuunt.  at  Ptolema?us  cxxx  circitcr  niiliibuspafluurn  a  Da- 
^ubiifontc  eum  vcrsus  fcptemtriones  rcmovct :  longitud'j:equeei  CLxxxmillium 
Tributa,  juxta  Rhcni  ripam ,  ccu  linea  ts-a,%a,XX'/\Ac*>  in  f<  ptemtriones  vcrsuspro- 
ducit;  ita,  uti  finis  ejus  fit  inter  Afciburgium  Gisrhenanum  opidum  &  Sema- 
nam  lllvam  .  Verumduplcx  heic  Prolemad  difpicitur  crratum .  primum,  quod 
tam  longe  a  Danubii  fontc  contra  tot  Romanorum  au&orum  fcntentiam  didu- 
xit:  alterum,  quod  tam  longe  in  feptemtrioncs  exrendit .  Ego  cx  ipfo  fimul 
l0PtolemaiO,  fimulque  Plinio,  Tacito,  ac  Martiano  colligo,  Abnobam  fuific  di- 
&um  id  montium  jugum,  quod  ab  Rheni  Arclaeque  confluentibus  in  feptem- 
trioncs  versus  ad  opidum  ufque  Pfortzheimt  intcr  Rhenumac  Danubiifontem  Ni- 
cmmquc  fternitur.  Ex  hujus  radice,  versus  orientcm,  oritur  Danubius,  mol/i& 
dementer  edito  )ugo ,  ut  ait  Tacitus.  undeetiam  Marccllinus,  lib.  xxn  ,  idcm  ju- 
gum  adpellant  Rauracos  monteis  (nimis  improprio  vocabulo,  a  longe  alienaRau- 
racorum,  Gallicse  gcntis,  terra  defumto)  non  in  Abnoba?  jugo,  lldprope  oriri 
arnnem  dixit .  Vcrbaejus  haecfunt:  i^Amnis  Danubim ,  oricns  propc  Rauracosmon- 
its,  confines  limitibus  Rheticis .  Erravitigitur  &  Avienus,  qui  Abnob&  montis  hiatu 
eum  cadere  pronuntiavit .  Sed  ut  faltus,  quod  fiipra  ollcnfum,  fk  &  momeis  Her- 

*o  cynios  ad  Danubii  ufqiie  fontcis  adpellarunt  antiqui .  Hincillud  Euftathii  in  fcho- 
iiis  ad  Dionyfium  Afrum  :  Tivbq  J])  '{stu  awnfxoo-ncQ  7no  .  *  itpx  fyaa-ir  iv$p@*,  6  tx$ 
Ratovug  mt^afjceiQuiv,  cvt  t  tpKvvwv  ogcov  t>ct,vcr'iwpt&'  &k  Tttiytt  aifiirvcj  .  id  cit  .  c)uidam 
ita  breviter  de  Ifire  promntiant:  Ijier ,  qui  Pannomos  prxterfiutt ,  ex  Hercymis  mon- 
iibus  navigabilis  ex  fome  orttur  . 

Ta  opuvvftaTolc  A^Amoic  opj,  -m  vmp  KtpaALe)  T*  Aav*$/*,  id  cft ,  cognomineis 
Alpibusmonteis,qui  funt  fupra  fentemDanubii ,  Ptolenneus  cx  occidcnte  brumali  in 
orientem  folftitialcm,longitudine  cxc  M . paftuu m , j u xt.i  ripam  Danubii  extendit.Hoe' 
hodie  eft  id  jugum,  quod,  a  diito  Abnoba  &  Nicri  fonte  initium  fumens,  inter  Da- 
nubiumatque  Nicrum  versus  Brentium  flumcn  porrigitur,  complureis  fundcns  a- 

30  mnes ,  quorumalii  in  Nicrum,aliiin  Danubium  delabuntur .  Nomen  Alpium 
hodiequehoctradumanet;  SccircaDanubii  fontem,  utante  diclum,  regiovocatur 
die  Albe-  &  intcr  duo  opida  Aurach  &  Blaubeuren,  die  rauihe  Atbe  :  itcm  vicus  inter 
Vlmos  &  Brcntium  flumen  Albeck;  cu jus  vocabulum  cxtrcmitatem  Alpium  Ggnifi- 
cat.  Ipfas  Alpeis,  Gcrmaniam  nuncab  Italu  f ibmovcntes,  adcolis  Gcrmanis  vocari 
hodieque  Albek,  fatis  notum  eft.  Strabo  lib.  xv  docct,  -nU  a^ic,  fixc  ^  a"a™* 
*W,  ( utroque  enim  modo  dicuntur  Grecis )  ante  dida  fuiire  a"a/3<c6  .  unde  duo  Lis^ 
rum  in  Italia  opida  maritima,  Albium  Intemelium,  &  Albium  Ing  utnum.  Idem  Strabo 
eodem  libro,  dc fupra  didis  Alpibus  in  lseva  Danubii  ripS  lic  fcribit  :  tW^«?^  ^Jj  ^ 
Ktpvcvv  td  A'mvvivov^  opt&y  Atpvlwtxiv  tfy&imv  etg  tov  1"jxqov  wtuuov  cq  7mpa\ctQuv  /Ciuyiv, 
*Kov  WTctuov,it(  Tov  hfyw  cW3*\\«.  6x  4«  avT^  \t  tvYig  Kj  ctXKoc.  mrctpoc,  rov  l$pol 
P«3KaAx{fy&  A-niTivk-  5  7*f  o  fy&J*f  *™  T*Tm  **H>&<*>vei  r  ofw,  ™avm$w 

hiretn,  ^  bogopisc  (pavTatriav  7mp«xiv .  ^t  avdivTa  5  T«2r«v»0«yT*  ^aipz^  ^ 
hg  vhvui  ^ttq  isAHiSi  HopvQag  .  ^Ttj  ^V*  txtuv  y  T£  fyjvov  7nyiv%  k  tH  Asu,- 
m  kikA>$>*  'wfatygpnziac  t^Af  oTnsair*  fgjus  mjya\  ^rsov  Z^Sav  £ 
T«  ZpKwjt*  fyvpx  .  Id  eft :  Supra  Carnosfitm  efi  mons  Apenninus .  is  lacum  habet  exe- 
*ntem  in  Ifarum  amnem :  qui  alinm  amnem  Atagin  rectpiens,  in  Adriam  defen .  Ex 
*odcm  autem  lacu  alius  amnis  ni  Ifirum  defluit ,  Atefims  diclus .  Nam  &  Ifier  ab  his  ini- 
ttH9»Afumit  monttbus,  in  multas  parteis,  multosque  verticeis  fcifiis .  Hucusque  enim  a  Lu 
gma  fumma  '^lpium  juga  continenter  porriguntur,  uniusque  montis  fpeciempr*  fe  f6. 
runt .  hinc  remiffi  humilioraque  facla ,  rurfus  porro  attolluntur  in  multasparteis, ,  mul. 
taquecacumina  .  Primum  cacumen  efi  trans  Rhenum  &  lacum  Brigantinum ,  dorfu  " 
quoddam  versh  orientem  folem,  mediocriter  fublime-,  ubi  fontes  Ifiri  funt,  prope  Sve- 
vos  &  Hercynium  faltum .  Locum  iftum  de  Apennino  montc  &  lacu  ,'ex  quoflu- 
.  nuna  in  Adriaticum  mare  &  Iftrum  fluere  ait,  efle  plane  corruptum,  alibidocebo" 

T  UJ  Iri 


um 
Sve- 


222  PHILIPPI  CLVVERII 

In  reliquis  idcm montium  jugum  Straboncm  inrclligcrc,  trans  Rhcnum  &lacum 
Brigantinum,  quodPtolemaeustraditejusdcmcum  Alpibusdfcnominis,  &tis  pcr- 
fpicuum  clt .  Incamdem  fententtam  &  lib.  vn  fcribit  deGermania  :  e'^^  M 

*1  Kstgc,  votdv,  Kj  criwi%vi  vmg  jtfXmai  mm  p  ctxiv  tivcl,  <zs&g  g<y  TiTHfJLivlut,  cog  av p*?^ 

XTttvrA^Trtoov.  ksh  J])i  y^f  am(pv\vcL\<TO  mv%g  xrcd,  cha  tb  tIw  M%Qef0ttv  Qtcnv,  Kj  oha>  73  . 
civtIuj  vXlw  (pipav .  x  (fyj  tm  tdctxtov  yt  cL\'i%<x  Tii, Tuunjq  ut^'  id  eft :  Germ^rttA^ 

pe  ad  auttrum  versns  attollttur  ,  ey  dorfum  qttoddam  crigit  contiguum  A/pibm ,  in  orieM^ 
versits protenfnm ,  ac  f pars  fit  Alpinm.  hoc  quin  etiam  adfirrnavere  quidam  5  ob  JitttWfrS' 
dittum  ,  tumcjuta  eamdem  fert  materiam  .  quamquam  lj£ partes  ^i/pium  reliquMUtn  c 
fitudinem  nonextquant.  Ccrte  ,  non  quia  camdem  cumAIpibus  ferebat  matcnam, 
ncc  quia  hiscontiguum  cratjugum,  idco  partemearum  cflc  ,  primo  adfinnatuflj 
fivc  Graxis  five  Romanis  fuit  5  fcd  quianomcn,  quod  ctiam  nuncdurat,  jarn  tu 
ferebat.  HincilludTzetzisin  Lycophronem  :  Kh-ma,  opti  E v^mltt  ^  1  n 

uc'iv  {ty       xp&o  l\f>@*,  ot^o  j\jt  a@  ts  Prfv@*>.  id  cft :  Alpes  montcs  funt  Burof^ 
gentes  ad Italiam  :  untis ,  cxquo  Is/cr  profluit  •  alter ,  exquo  Rhenus. 

Cctcrum  Mclse  Iib.  1 1 1,  cap.  1 1 1 ,  altifsimi,  ut  anrc  di&um  ,  Germani&nl°n 
tcs  mcmorantur  rhetico  &  TAUNiir.  quorum  hujus  ctiam  mcminitaU^  . 
nofter  annal.  i,  &  xn  .  HuncciTe  hodie  ex  advcrfo  Magontiaci ,  vulgari  v°ca\J^ 
derHayrichy  fivc,  utalii  vocant,  dcr  Hoherucke^  illum  vcro  c  rcgione  Bonnff^ 
go  das  Sibengebirge ;  fupra,  inMattiacis  ac  Iuhonibus,  docui .  Vrrumquc  paf 
fuiflc  Hcrcynii  jugi,  cx  fupra  diclis  parct. 

Ptolcmaco  in  Gcrmania  eft  n  m*iK&okov  co®*,  v(p*  o  \<nv  j  Ht^Lava  vM'  id  c  '  f3 
L  i  bocus  mons ,  fub  quo  eft  Semana  filva.  Situmhujus  jugi  ira  dcfcribit,  uti ) 
lincam  at-quino&ialem  ex  occidcnrc  in  orientcm,  inter  fontcm  Amifitf  &  . 
mcdium  procurrat.  cx  quo  viri  doc~ti  haud  maT;  obfcrvarunt  cfle  idcm  montis J 
gum ,  quod  vulgo  hodic  dicitur  der  Har^.  nam  huc  ctiam  alia  Ptcrfem^verD  ^ 
ciunt,  quas  poitca  perfcripfit  hoc  modo;  KaQisXKavig,      inctnpct  t5  ^  a<o;^V^ 
Tctpx.  v(p  4s  Xcufi<rw      YLcl^clvoi  ,  fLi^t/  r*  M^A<C6it^  c^ovc  vm  d[l  rovg  ^f^J^ 
vovg  Xailoi.  id  ctt :  Cathulcones  ad  utramque  Albis  ripam  :  fub  quibus  C^erUla 
Campfani,  ufque  ad  CMclicoram  montcm.  fub  Campfanis  autem  Chatti.  Vbi  mcdi^s 
ftituitur  Mclibocns  intcr  Cherufcos  arque  Chatros.  quorum  rerminum  commj1 
fuiiTcmontisjugum,  quod  hodic  dicitur  Harz,  pluribnsargumentis  in  Charns  ^ 
cui.  Hodie  vertcx  hujus  jugialtiiTimus ,  interopida  Oofterxoyk  &  Werningerodt ',  v 
gari  \'ocabtilo  adcolis  dicitur  Blockes  barch.  qui  an  antiquum  illud  nomcn  fervct,  q^g 
Ptolema:us  forte  vitiose,  ut  pleraque  alia  in  Germania,  lcripiitUW^^^.»?^ 
CMelboctu,  pro  CMebloctts,  haud  tcmcre  dixerim.  Menris  errorc  impliciros  rli1*1 
crcdo,qui  cx  Mcliboco  Chartos-fibi  finxcrunt  Mclibocosj  hodiequccos  effc  Pt0  ^ 
tiarunt  circa  opidum  Catzene/Ienbogen ,  quod  eft  intcr  Lonamamnem  &  ^Lji- 
montcm.  quo  quam  rccte  Melibocus  mons  Ptolcmaji  quadrct ,  fatis  cx  jam  di  ^ 
quct.Nccminus  vero  ii  infanicrunt,qui  Bru6teros  didum  BJocum  motcm  ^°ju^ij 
adcoluiffcjnomenque  ci  dcdilTc  adfcvcrarunt ,  hismaxime  Claudiani  vcrbisJil 

 ■  Venit  acco/a  filv& 

Bruclerm  HercynU.  . 
Haecadcamfilvamfpedare  ,  quae  vulgo  nunc  tnter  Lonam&  Segum  amllC^eji- 
citur  der  Wefter  Vta/d ,  fuperiori  capite  ,  fcantca  in  Brucleris,  graviflimis  arg«  ^ 
tis  oftendi.  Haud  equidem  nefcius  fum,  fupcrioribus  Germanis  P^^001.^ 
cum  vulgd  vocari  der  Brockers bcrg.  vcrum  id  fit mutationc liquidas in  ^u^aW'c:L0 
quia  vocabulum  id  a  Brudcris  dcrivatum .  Crcdibilius  enim  eft,  ipfos  ^c0^Vn(ier 
tenerc montis  nomcn,quam fupcriorcs  Gcrmanos  longius  firos. Ab adco^  ^o- ^ 
viceniibus,  quiSaxonica  utuntur  dialeclo,  accepto  vocabulo  omncs  ^^^aiit- 
ncs,  intcrRhenum  Viftulamquc,  quaccademutuntur  dialceto,  Blockes  barch  )  ^ 
Porro  idcm  Ptolcnmts  ita  habct :  T*jt«A»f*£y*z»^T«to^,w^'  ^tf 

TCL  vKv\       COV   {LiTCtfcv  ^   TOOV  XctpfiaTtXMV   tqiV  0    OpKWUtOf    IpvpLQS  -     HoC    Cl     '  ^ 

montes  5  fub  quibus  eft  Gabrita  ft/va  :  inter  quos  &  SarmAticos  monteis  eft  Ja*  0d 
cynius .     Suditos  montcis  alii  intcrprctantur  hodie  id  jugum  ?  ^0c> 


GERMANI/E   ANTIQ^LIB.    III,  22j 
ab  occidcntaliBojohsmilaterc,  vulgari  vocabulo  der  Vkhtel  berg ,  clariiTimos  anr 
ne.s  Moenum,  Salam ,  Egram,  &  Nabum  fundit :  alii  cum  montcm ,  qui  ab  orien 
taliUojoha:milaterc,  vulgari  vocabulo  der  Rifenberg,  Albim  flumen  erudat.  utri- 
que  redte  :  nam  Ptoleirmis  ejusmodi  Suditis  montibus  fitum  ftatuit,  uti  initiutri 
eomm  ab  occidentc  mcridianam  fontis  Vifurgis  lineam  propemodum  attingat- 
nnisautemultra  Albisfontem,  in  orientem  versus  protenfus  fit,  Ego  vero  fiipri 
"n  Hcrmundurisdocui,  fontcm ,  quem  Ptolemsus  Albi  tribuit,  e(Tc  eum  quivul 
go  d.otur  Vultavae  fluminis  fons.  docui  item  in  Narifcis ,  Gabretam  filvam  fuifle  fu 
Pra  Nabifontem.  docuiin  Quadis,  Hercynium  (altum  Ptolema»  adpcllari  cum 

loquieratabonentaliBojohsmUatercinter  Moraviam  ac Silefiam  ,  itcm  intcr  HiiH* 
ganam  acPIomam,  ad  Vagiufquefontem.  Sudiii  igitur  montes  nullialii  funtexi 
«imandi ,  quim  qui  hodie  cognominc  Bojohtmici  totum  Bojoha-mum  cinnmt 
Hos  quoque  proprie  dictos  fuifle  Herciniosmonteis,  qucmadmodum 
"iva  ns  fuperfufa ,  de  qua  fupcriore  capite  egia,  haud  dubium  eft . 

Inter  Albim  &  Viftulam  ex  occidcntc  folftitiali  in  orienteni  btumalem ,  ccv 
milhum  pafluum  longitudine ,  habet Ptolema:us *  Kw&ipym  S«, ,  A  s  c  1  b  u  R- 
g  i  u M  montem;  quem  fupra ,  cap.  xxxi  i,  pluribus  defcripfi :  unde  vemm  eius 
ntum  petcre  Iedtorem  nc  pigcat  < 

Idcm  PtolemiEus  t*  sa^n^,  .SarmAticos  monteis  auibus 

*o  'nter  Viftulam  ac  Danubium  larus  Germani.E  occidentaleclaudit ,  a  fcptemtrion.bus 
auftrum.  long.tud.nc  cxxv  millibus pafllmm ,  itaprotendit,  uti  meridionalis  eo- 
rum  extrem.tasop.d.s  P.mnonia:  Aquinco,  Sa/v*,  Sc  Carpi,  objecla  iit  •  feDtemrrio 
bsvcro  lv  millibusa  Virtul*  fontc  in  orientem  vers/s  linKri  ^uFSST 
d.ftct.  Aqmncum  eifcnunc  Hudam  ;Salvam ,  Sa/mar ;  Carpin ,  Kahacb  ■  fio 
cebo.  Hodicab  deftrudo  opido,  quod  trans  DanubiunT,  cx  aXrfo  Carpt  dfci" 
tur  Facya  M  Vag.amn.s  fontcm,  continuum  protenditurmontis  jugum  :  quos^ 
^cflcPtolema:.  montets, ipfc fitus  indicat.  nama  Vagi  qubque  fonte^ad  fon-" 
tcm  Viftulx  cx  ortente  ,n  occidentcm,  lv  circitcr  fuut  millia  paftuum.  His  ar 
gumcnt.sadde  ,filubct,&ea,  quibus  fupra  Sarmatis  lazygibus  per  hunc  fim  tcm 

50  «  nS     ^'ad0S-  N°meR        hi  mon;es  habn^  >  non  >  Sa  mat  TS 

-;-r/%  % « i^z^XbTT:-:^bi 

;S&^^^•^MnMap•^,,,  •  eosdem  monteis> 

adpcllat  rupes,  Germama:  fine.s  ,ta  defcribens :  EXtendi,ur  imcr  Rhenum,  HercyniuZ. 

filtum&rupesSarmatarum  :ubi  incipk,  Danubio ,  ubt  definit ,  oceano  perfundL T* 
Haud  procul  Sarmaticis  jugisponitur  Ptolemaeo  o  K^ir^        ,  Carpa 
,  M  o  N  s  ;  quem  in  Sarmatia:  defctiptione  his  verbis  defignat :  H<  l,  e<Wt„  z*0. 

40  ^ej»j(^,i»%e/  #  fXft  ™  Ka^rx  iftut  •  id  eft;  Sarmatia  Europia  termwatur  1 
rn.tdte^^tetanaftu  abaufirino  Sarmaticorum  montiumfne{u  uTad  fmtt 
^Carfam  montts.  Itemin  defcnpt.one  lazygum  :  A  LJ^  itfJli 

S0J%^^>tr^dS™,u^"t™,**rtrim  Sarmatkorum  montium  L 
iTticf^^  «cmeridie,  prtditia  Germanu  parte,  au«e{l Sar 

ntb  kt    lWm>  Vi°  Ai  h^onesfemr.  ab  ortu  ver(o  Dacia,  lax,'a  JuldZ 
DaciS  defcnpuone;  tfi^^.jW^^;^^ 


224  PHILIPPI  CLVVERII 

Ttou;  £  at  IvpuTry,  "^ttd  t£  YLct/pTT &t  it  opovg  7TtyiT®J  fiixt/  rm  elpr^rig  t-mffotyW  TiS 
^pirsTttpv-  etTxro  J]).  Ivtnug  Ttlg  l'a.£yjri  Ttlc,  Miruvdfuit;,  ^  tov  UctQiosov  mta^v .  ld  * 
Dacia  cingitur ,  *  fiptemtricnibm  parte  Sarmatt*  Europd*,  a  Carpatis montis  fnt 
<«d  dtcJum  Tyrdt  amnis  flexum .  ab  occidente  vero  Ia&tgtbn*  OlJtanaflts,  jitxta  ^ 
thifum  flumen .    Pcrquam  male  vulgo  $d  t*  YLaftrarit  c/>ovs,  \Axt/  ^«&*r@°  ^  ^ 
/*ev>7£  tm^oCpYic, :  id  eft ;  *i  Carpate  monte  ufque  ad  inittttm  prddtcli  fextts Jlttw 
Pathifsi .  quam  enim  &  quod  Trepcef  in  flexu  fluminis  conftitues?  ^1??1] 

no  nullum  .  Cetcro  flcxum  hunc  Tyra;  eflc  in  Podolia ,  infra  conflucntem 
ravenii  amnis,  fupra  in  Baftcrnisdixi .  Dum  igitur  Daciam  Pathiflb,  {Tjjr  ^n  {0 
vulgo  cft)  ab  occidentc  terminat,  a  feptemtrionibus  vero  Sarmatia:  confinio,  *  ^a " 
pate  ad  flcxum  Tyrze  :  omnino  Carpaten  h  Dacia  cxcludit ;  intraquc  Pathim  to^ 
tium  tcrminos  concludit .  quaproptcr  malc  faciunt,  qui  in  Ptolemai  tabulis  u  ^ 
tra  Alutac  fonteis  eum  extendunt.    Ab  occidentc  intercapedinem  Ptolcm3:uS* 
Jinquit  inter  auftrinam  Sarmaticorum  montium  extrcmiratcm  ,  &  Carpatcn.  . 
rum  bis  heic  ab  eo  erratum  puto .  primum  ,  quod  montcm  nullum  ponit, 11 
omnium  altifllmum  erat  jugum,  quod  nunc  ad  Vagi  fontcm  vulgari  vocao  ^ 
Hungaris  Tarczal,  Polonis  &  aliis  Slavis  Tatary  gory,  Gcrmanis  Schneeberg  v 
catur.  dcindc  quod  Carpaten  montcm,  omnequc  lazygum  Dacorumq"c  la  . 
in  codcm  pofuit  parallclo,  tn  quo  Sarmaticorum  montium  cxtrcmitatcm  au  Q 
nam:  quum  fcptemtrionali  eorum  cxtrcmitati  montcs  cohsercant,  qui  a 
fluminc  ad  Alutse  fonteis  continuo  jugo  procurrunt .    Ccrcrum  Krapak  ho 
vocatur,  &  Krtpak ,  item  Biefiiady  gory  ,  omne  id  jugum  ,  quod  a  Tataris  m  ^ 
tibus  ad  Alutac  fontem  Rufliam  ab  Hungaria  dirimit.  Germanis  intcr  ^vr^afl 
Pathifll  fontcis  vocatur  Kaltperg;  quod  frigidum montem  fignificat.  fcdncici°>  . 
non  vocabulo  vitiato,  quafi  Ka/perg,  a  Karfak .    Hic  Kaltperg  Ptolemaso  Pr°P  j 
eft  Carpates .  Male  faciunt>  qui  hujus  nomen  etiam  citra  Sarmaticos  montC^eIIl 
Marum  ufqueflumen  cx  Ptolemaro  intcrpretantur  .  nam  heic  Ptolcirmis  qui^ 
una  cum  Strabone,  Plinio,  atquc  Solino  Hcrcynium  rcfcrt  faltum  :  at  nullum 
paten  montcm  .  nec  hodie  harc  pars  Krapak  vocatur  accolis .  .     %  }0 

Eidem  Ptolemaeo  in  Sarmatia  cft  y  nivx.ii  o^®*,  P  E  u  c  £  MONS;  ^  fto- 
poftea  plurali  numcro  dicitur  tu  mvKiva  c^,  Peucini  MONTES  -  ^ 
die  in  Podolia?,  Rufllae  minoris,  &  Voliniae  confinio,  fupra  in  Pcucinis  Wc 
ftarnisdocui. 

Sunt  &  OviVihK*  optj ,  V  E  N  E  d  i  c  i  M  o  N  T  E  s  Ptolemaeo  in  Sarm  ^ 
co  tractu,  quo  nunc  Pruflla  cft.  Suntequidem  heic  montcs  5  fedmemor3  *; 
nus  digni ;  colles  vcriiis ,  quam  montcs .  Tacitus  fub  finem  libri  de  ^ 
Venedi  multum  cx  moribm  Sarmatarum  traxerum  .  nam  quidquid  inter  Peuct#os  ^ 
nosque  filvarum  ac  montium  erigitur,  latrociniis  pererrant .  De  filvis  non  &  o  jC 
rim:  tota  quidpc  Sarmatia,  ut  &  Germania,  filvis  fuit  referta.  at  m°nteStcnu 
nulli,  nifi  quos  PtolemsEus  Venedicos  adpellat.  hosvero  Taciti  a:vo  ^fti°s 
ifle ,  llipra  oftcnfum  cft . 

Scandinavia;  peninfulae  immenfus  mons  sevo  ,  Kiphais  )ugis  non  ^0fl 
fitu  fuerit ,  in  ipfius  peninfiilse ,  itcm  in  oceani  feptcmtrionalis  defcriptt° 
dicavi .  tjScc- 

Hi  igiturferc  funt  Germaniae  montes ,  antiquorum  audorum  monumcf1 
kbrati .  Nunc  dc  fluminibus  etiam  narrandum . 


Cap.  xlix.  f 

^De  Fluminibus  Germam<e  Trans- 
rhenanaz . 

J*L uminum  quoquc Germaniae Transrhenanae,  quae vctercs mcrno^f^,^ 
ptores,  jam  antea  frequcns  in contcxtu  hujus  operis  fadacft  mentio. 


G  ER  M  ANli    ANTIQ^  LIB.    Itt  Uj 

fupervacanea  vidcri  poterat  opera,  eadem  heic  repeterc.  Attamen  ne  eupientibus, 
tamquamin  tabula,  fimul  omr.cis  cognofcere,  mea  dcfidererur  cura  atque  indu- 
ttna  ;  commodum  cxiftimavi,  brevcm  corum  hocloco  facere  *va.KtQ*ha.M<nr  &  11 
quaante  nondum  fatis  explicata  fint,  diligentiori  ftylo  defcribrcrc . 

Terminus  inter  utramque  Gcrmaniam ,  citeriorem  &  ultcriorem  ,  R  h  e  n  u  s, 
,am  a.nte  lalis  indicatus  cft ,  unacum  amnibus  a  laeva  ripa  in  eum  derluentibus.  Or- 
do  lgitur  nunc  poftulat,  uti  cos  proxime  dicamus,  quos  dextr£  ripa  ex  ultcriorc 
^crmania  rccipit , 

Primus  memoratur  Nicer,  hodic  vulgo  diftus  der  Necker.  Hujus  memine- 
o  runt  complurcs  audores  antiqui :  ut  Eumcnius  in  pancgyrico  ad  Conftantinum  Ma~ 
gnum:  Pulcbrumtibividetur,&reverapulcherrimumeft,  ut  Rhenus  ille  non  folum  fup*. 
rtortbus  locis ,  nbi  attt  latitudine  vadofut ,  aut  viciniafontis  exiguui  ,fed&  ibt  novo  pon- 
* t  calcetur,ubi  totus  eft,  ubi  jam  plurimos  haufit  amnes  5  quos  hic  nofter  ingens  fluvius 
Moiella ,  &  barbarus  Ntcer  ,  &  CMcenus  invexit ,  Sidonius ,  in  carm.  yi  i  : 
firticlerus,  ulvosa  vel  qucm  Nicer  ab/uit  und^ 
Prorttmpit  Fmncus . 

H.  Vopifcus  imvid  Probiimperatoris  :  Cafn  prope  cccc  milhbus,  qtti  Romanum  occit 
T*verantfolum9reliquos  ultra  Nicrum  fluvium  &  Albim  removit.   Marcellinus  ifb  • 
ao^vi  n  :  cum  reputaret,  munimentum  celfum ,  &  tutum,  quod  ipfe  )  primis  fundarat 
*«(ptctu  ,  fraterlabente  ^icro  nomtne  fluvio  ,  paulatim  fubvertt  pofje  undarum  pulfu 
meatnm  ipfum  altorfum  vertere  cogitavtt .  Aufonius  in  carminc  de  Mo- 

lclia  : 

Hoflibus  cxaclls  "^icrum  fuper  &  Lupodunum, 
rt  fontem  Latiis  ignotum  annalibus  Ijlri . 

At  Eginhardo,  in  hiftoria*  translationis  divorum  Marcellini  ac  Petri  adpeliatur 

JNtCCARUS.  9  av4FclA<4LUi- 

Niaumlcquitur  Moe  nu  s  ,  celcberrimusamnis,  vulgd  nuncdi£tus  derMay» 
mbms  &  Rhodanus-,  ,„  Rhenum ,  ^cents,  &  Lupia.  Sed  idem  M/E  n  i  s  leritur 

MftvS ^vete  «emplMibus-  PlT  CT ac  Tacit0  eft  Mo* N qS£ 

«11,; /  '         '  ""W  ubicumqueeft,  omne  animaiappetens,  equos 

natamesftpe  demergens ,  prtcipue  in  ou**  Germanu  amne.  Tacitufin  l.bro  dc 
ucrmatua  :  lnter  Hercjnumftlvam,Rhenvmqae,  &  CMmnum,  Helvetii  tenuhe.  Scd 
ec  in  humcnn  fupra  diclo  panegyrico  exemplaria  alia  referunt  per  4  ,  tja*ms  ■ 
aua  per  oe ,  oucenus.  Idem  amnis  lleginoni  &aliis  ejus  feculi  fcriptoribus  dicitur 
M  o  g  o  n  u  s ,  &  Moganus.  vcrum  jam  ante  in  Vangionibus  dixi ,  fictum  hoc 
«lc  vocabulum  exnomine  urbis  CMogontiaci;  qua;  ex  adverfo  ejus  oftii  fita  eft 
40  quujn  ^amindeab  Mcla  omnes  auftorcs  Romaniamnem  vocavcrint  eodem  vo" 
cabulo  quo  ctiam  nunc  nofcitur ,  haud fas  eft,Reginoni ,  aliisquc  illis  credere,  um- 
quamGcnmn.s  vocatum  fu.uc  dcr^oge»,  vel  CMogen:  fed  femper  derOK.ayn 
LMej»,  &Moj».  unde  optdum  d.dum  fuit  Majn^ich,  Mejnzich,  &  MojnJch\ 
"t  fitpra  d.dum;  quod  Romani,  fuo  on  adcommodantes,  feccre  Magontiacum  & 
Mogonnacum.  Mojn  adpcliatur  m  donatione  quadam  Lud^vici  imper!toris;  &'pa- 
=us  adejustraaum  Mojnergorve.  Ex  his  vocabulis  Mogonus ,  &  CMoganus ,  alii  po- 
"eafixerunt  i.bi  vocabulum  Logona-,  quo  id  flumen  intelligunt , quod  infraMce- 
niconfluentem  vulgo  vocatur  die  Lone,  &  variante  dialcdo ,  die  Lane.  quem  eso 
maum  Lat.ne  adpellare  genu.no  nomine  Lonam,  five  Lonum,  &  Lanum 

5°nun      JLanumcftflumenhodi6  vulgo  diaum  %•  hocquamvis  nomen  Lati 
'  um  apud  veteres  non  habcat ;  tamen  recle  me  eum  nuncupare  poflc  puto  Sigum 
"  „  ,G  u  M-  n,am  °Pidum  el  adpofitum  ,  quod  vulgo  nunc  vocatur  Sioen  Ptole 

WoaZVZ  T'  {Um  inluhonibus  docm:  in  Sigambris  vero  oftendi,  hos 
vjuuque  a  dicto  flumine  accepifle  nomen . 

Ptoximus  hinc  memoratur  L  ii|H  A  j  qui  nunc  eft  Lippe .    Primus  ejus 


meminit 


/ 

226  PHILIPPI  CLVVERII 

mcminit  intcrLatinos  Patcrculus  lib.  n.  ubi  vitiatum  cjus  cflfc  vocabulum 
pro  LupU,  fatis  fuperque  in  Sigambris  patuit.  Vctcrcs  cquidcm  audorcs,  Grzci 
juxta  atque  Latini,  bifariam  id  fcripferunt  ,  modo  gcminato ,  modd  (implici  P> 
Luppia,  &  Lupia,  at  quia in  Germanico  vocabulo  ca  Jitcra  gcminatur 5 rC" 
ftius  ac  magis  genuuine'  dixcris  Luppia.  Mcmorant  eum,  prseter  Patcrculum,Mela  lo- 
co prxdido ,  &  Tacitus  annal.  1,  &  hiftoriar.  v.  intcr  Grarcos  Strabo  lib.  vii  ^ 
Diolib.  Liv  :  quibus  Grxce  dicitur  Aam*g .  Ptolcmaro  quidcm  ipfe  amnisnonrrtf* 
moratur :  at  opidum  flumini  adpoiitum  ,  quod  hodieque  vocatur  Lippe,  nominf" 
tur  ei  AxTrmct,  in  Gcrmania:  delcriptionc  :  libro  autcm  vm,  Axtti*.  Strabo  m 
ifto  amne  immanem  commifit  crrorem  ,  non  in  Rhcnum ,  fcd  in  occanum  oftiunj 1 
cjus  dcduccns.  Verba  cjusharc  funt:  eVj  tmtu  J[l  ra  A^ariaQtpovrcq  b/Vk/^V  *S 
Axirietfmretftog,  hixav  P  Wfp/  sZcu&tnxs  getltitg,  etuv  Ji*  BpxK-npav  r  \h*^u>v.  id  cft« 
//?  eamdem  cum^mifia  partem  fertmtur  VifurgU  &  Lupiaamnis ,  diflans  a  Rhcrio  vc 
fiddwMtft.,  millibus  palTuum  lxxxv;  fluensque per  Bruclcros  minores.  Dcvico,crC' 
do,cognominc  hunc  geographum  inaudivifle ,  quodopidum  nunc  Lippe  toiidctfl 
millibus  a  Rhcno  diftat . 

Influit  in  Luppiam,  haud  procul  opido  Paderborn,  amnis  vulgari  nunc  voca- 
buio  Alme.  Dioni  is,  przdiftolib.  liv,  dicitur  Eliso,  Grarce  e'aiW  undcho; 
diequc  vicus,  Luppiae  Elifonisquc confluentibus  adpofitus ,  dicitur  Blfen :  quod  & 
fonem  cajlellum  vocari  Tacito  ac  Patcrculo ,  fupra  in  Sigambris  docui.  cx  quo  HnCti 
ipfum quoquc amncm dichim fuifle  antiquitus  AlisoNEm.  atque  eriam  nufl 
vicus  alius  ,  ei  adpofitus ,  vocatur  Alfem  . 

InfraLuppiameftflumcn,cuivulgarenuncvocabulum  Ifel.  antiquum  ci  no- 
mcnfuiflc  S  a  l  a  ,  undc  Francorum  natio  adcola  SalH  dida ,  fupra  in  Frifiisdof,U^ 
Oftium  huicfuifle,  antequam  Flevuslacus  cxfifterct ,  intcr  duas  nunc  infulas  ™ ' 
land ,  &  Schelling ;  poftquam  vcro  in  id  Rhcnus  per  Drufum  cfFufus,  partcm  imcrl  ' 
rem ,  a  Rheni  ingreflu  ad  ufque  Flevum  lacum,  didam  fuifle  N  a  vv  a  l  e  , id  c!  ' 
pojieriorem  Vahalem ,  Romano  ori  Na  valiam,  &  Na  balia  m  5  ibidem  <*? 
monftravi.  Atque  ha:cferefuntfluminainRhcnumdcfluentia,quorum  mcm<>r  ^ 
apudantiquos  audores  cxftat.  Nunc  rcliqua  etiam  perfequar  .  „  -mt 

Proximcoftium  Nabaliae ,  oftium eft  amnis,qui  hodie  fuperiori  parte  dicrt 
Vecla,  vulgo  die  Vecht ,  infima  autem ,  qua  lacui  adpropinquat ,  hetStvarte  V*t« 
eft,  Aqua  nigra.  hujus  nomen  alia  dialedo  pronuntiatur  Water:  undc  factum  c 
Romanis vocabulum amnis  Vider,  quod  Grecis  effertur omip®* ;  {^?L. 
demFnhisdocui.  Memoraturid  nomen  Tacito  annal.  1 ,  &Ptolcm;eo  in  dcl 
ptione  Germania? .  -  \ 

Clarifllmus  hinc  amnis  Amisi  a,  vulgo  ^ems,  quafi  Aemis ,  diclus.  ^ 
jusquoquenomenvarieabantiquisaudoribus ,  Grarcispariteratquc  Latinis,  P . 
latum.  Melatdiaolib.  iu,cap.  iii,  &  Pliniolib.  iv,  cap.  xiv,  cft  AM  1  s 1  js4o 
Tacito  autcm ,  annal.  i,&ii,Amisia.  Straboni ,  cui  notius  fuit  patn*  * 
Amafitm  Afia  nomen  ,  quam  amnis  Gcrmanici  vocabulum,  praedifto  m\  „ 
adpellatur  A'fi*ri*9  Amasia.  Ptolemxo quoquc in  dcfcriptione  Gc*mtn\jt/f, 
citur  hWoi®* ,  A  m  a  s  1  u  s  5  &  opidum  adpofitum ,  quod  hodie  dicitur  ^ 
Aimou*,  Amafia.  fedeidcm  amnis  mox  dicitur  a>**i@*  3  ut  Mdx  ac  punl  do, 
praididum  opidum,  in  Iib.  viii  a>«W,  Amifia.  an  fatis  omnia  finc  m« 
haud  facile  dixerim .  ^ 

Poft  Amifiam  eft  V 1  s  11  r  g  i  s  5  vulgo  hodie  de  Wefer :  olim  fbrtc  W*}^ 
Mcmoraturhic  Romanis  diclo  nomine,  Paterculo,  Mdx,  Plinio,  TaClt0uadf- 
fupradidis;  &  Sidoniocarm.  xxiu.  Corruptum  habuit  Sidonii  exemplar  -$io 
Iunius,  exquolegit  Vifatls:  quum  omnia  reliqua ,  tam  manu  fcripta,  qLl3rTl  ^ 
vulgata ,  habeant  Vifurgin.  Iunio  nimis  facile  crcdidit  Ortelius.  Strabom ,  ^ 
pra:diclo,eft  Btrxpytt.  apud Ptolemaium  , in  dcfcriptionc  Gcrmanici  nrJ°rlSian^, 
nitivus  cafus  Oviarxpiyt©* :  atre&ius  poftea,in  rccenfione populorum  Gcrn 
idem  cafus  t5  O^W^@a  ,  a  nominativo  0  ovtrxpps .  L>ioni  dicitur  c^fUptii5 
V  1  surgus.  eftnamquc  lib.  lvi  accufativus  ovirxpin :  undc  lib.  tv  co  ^ 


GERMANIiE    ANTIQ^LIB.  III.  22 

cftidcmcafus  ovhlo-ovpyov -y  &  lib.  tiv,  ovio-xrpov:  eodcmquelibrogcnitivus  otf- 
&  lib.  lv,  z'p6ypov.  quae  cunaajam  dudum  a  viris  dcclis  funr  norata.  M. 

Adamo,  m  hiftoria  ccclcfiaftica ,  dicitur  Visuris5  vocabulo  ad  hcdicrnurn 
amnis  nomcn  Weftr  adcommodato.  Wandcbcrto,  in  hiftoria  divi  Bonifacii  Mo- 
■gontimcft  Wi  sar  ah  a.  Fallunturviridc&iffimi,  quihunc  ttargm,  five ,  ut  cx- 
cmplaria  variant,  fturgin,  Itargum ,  vcl  Iturgum  adpcllari  putant  in  carminead  Livi- 
am  Auguftam  fcripto,  quod  alii  Ovidio  attribuunt,  alii  Albinovano  .  hunc  enim 
cile  lcgendum  Ilargin ,  fivc  llargum ,  clTcque  Vindelici*  amnem,  fuo  Joco  oftendam 

lotnc  i1  Y<    g,ln?  riPli  dc,volvitur  Adrana,  Tacito  annal.  i  memora- 

"tus5  nodic  vulgo  diclus  die  JEder  :dc  quo  egiin  Mattiacis. 

Scquittir  in  oceani  Iitore  ingcns  flumen  Albis;  quod  vulgonunc  adcolis 
^ermanis  fupcnonbus  nuncupatur  die  E/be,  infcrioribus  de  Ehe,  Vencdis  fivc  Slavis 
■Labe.  McmincrunthujusdiclionomineinterLatinos,  Parerculus,  Mela  Plinius 
iacuus,  hbnsproximediclis,  itcm  Senccain  Medca,  Solinuscap.xxm  &alii.Di- 
cmir  codemnominc  Gracis  aucloribus  a»a/3«  5  Straboni  iib.  vn  ,  Ptolem*o  in 
^ermania.  Dionivero  lib.  lv,  eft  a"a&@-,  A  lb  i  u  s.  ubi  tamcn  corruptus 
cit  ctfus  genitivus  r«AAfe  pro  Va/3/*.  Pofterioris  fartuli  fcriptoribus  dicitur 
duris  nAt'  1  attribuiffcfontcisTacitum«quc  Ptolemzum ,  in  Hcrmun- 


hk  kAIbim  deflmt  noblhs  S/^:  quem  Tacitus  innuit  annal.  *ni,his  ver 
Z2  /  r  ?  mer"crmiwdH!^  Cat^  certatum  magno prv/io ,  dum  flumen  ,i- 

gnendoftlefecundum &  contermtnum,  vi  trahunt.  Grace  Straboni  in  mididoli- 
bro  vi  l,  vocatur  z*Af :  qucm  ita  defignat :  E**  ^^'^J^tuPvk^ 

mer  qucm  &  Khcnum  be«um fcM  fuccfu  gereJ^bin  ^fGefJj^Z2c 
S4am  chorognphusnoftcr.fupra  fzpememoratus, in antiquitatibus  fuis  Amfte- 
rodamenfibus  voluit  cfleidflumen ,  quod  Ifalam  nunc  dici  &  quondam  oanem 
CusNawham  fudrediftam,  fupra  docui.  namquod  vulga  i  fa&c  Vo£bK 
S4e  mAlbimmcidit,  lohgius  abRhcno  diftare  ait,  qu^m  quod  mcnSS«£ 
jorefponderequeat  Verumiamanteaego,incommemli^^^ 

um  edargm  quod  unius  auftoris  vcrbis ,  haud  fatis  intelkais ,  temcrfadoufefenS" 
rehquos  mfp.cetcneglexerat.  Dio  quidpedictolib.  Lv.eamdem ,  m,am  fi  de 
Dru,o  htftona  rcfcrcns,**  Wr^x^inqnit,  W^A.,g  ^E^^? 

nxmvn.  Hoceft :  CW^/™^^  obvia qu^ue,  »o» JI»e ml„0 Ubon  £i 
gendo ,  congrejfvquc  haud  wcruenta  vitiorii  fuperando  ,ad Sve-vhm  ufauc  terviJ,  r  ~ 
*<>  fci"  CherfrUmfineisconverfi  iunere  ,r,firgim transgrefim ,  omniafofkando  ad 
hmupjue  prrexu  mncjuum  fruflra  conam  efct transire ,  tropbj Litatis  recejt 

Tr  "  lm™  P ,  ™  W„7@.  ,d     :  nam&contimomroirewvit  'lL 
*ttnere,pnusquam  Rhenum  attingem ,  morbo  deceflit.  En    Sriabo  n,  nfi,m  /1  • 
2?  R»enum  bellumgererttemobiftettaditf  Dioau^tc  «  I  ontchat 

fiverw ,  mter  lfalam  &  Rhenum ,  tn  ea ,  qus  nunc  Velavia  Geldri*  Pars  dicituTan 
V ero  rnter  Rhcnum  &  rd  flumen,  quodhodie  yulgati  nominc  sLe  in  Albim  ef 

io  ^teftaturDmfum-  q™'g'turhxcSvcvia,  nificujus  parsHermun- 

aw  aun  Chattorumcontermini,&  Sala  flumme,  okncndo  ut  teftisTadi„c  r/  r 
™»do  (  unde  &  nomen )  disjunffi,  Itaquc  refte  ac  vcre  in te  slm  p  h  '^" 
bellum  gcflifleDrufum,  reftrt  Strabo^  fa.so  Tc^^S 
Straboms  inretptetatur  Ifalam.  quem errorem  quamvis  ex  difto commcn  a do ten 
non  potucntnon  agnofcere,  tamen ,  vindifta,  magis  quam  vetitati  indXens  T 
«bus  eum  rn  difceptationibus  chorog^^^ 


niuni 


22$  PHILIPPI  CLVVERII 

mum  ejus  argumentum  cft,  quia  Drufus  clafie  Amifiam  peticrat,  quum  Chattos 
hacexpeditione  peteret.  idqucconftarcadfirmat.  Si  quid  Plinii  rerum  Gcnr.ani- 
carumhabear,  vclaliumqucmpiamauclorcmjlliusavi,  quinon  cxfiet,  vcllcmne 
faculo  fuo  invideret ,  ncc  mc  diutius  errarc  fincrct .  nam  in  Dionc ,  qui  unu$ hanc 
expeditionem  Drufi  diligcntius  notavit,  nihil  dc  ifti  profcclionc  navali  repcrio.  I a" 
tiatur igitur chorographus,  mc fibi  non  crcdcrc ,  doncc  mcliores  fe tcftcis  producat. 
nec  tam  facilclibi  pcrfvadcat,  puerumfe  invcniflfc,  cui  vitiofas  nuccis  venderef. 
Maguntiaci  ad  fupcrioris  cxcrcituscaftra  plcrumquccgiifc  utriuspuc  cxercitus  praK* 
clum  j  indequc  pcr  Taunum  montem  in  Chattos  proficifci  folitos ;  fupra  ]ib.u>m^ 
Vangionibus,  &hoc  ipfo  libroin  Mattiacis  oftcnfum  eft  .  Magni  hoc  faculo  vifl 
Ifaaci  Cafauboni  au&oritatem  quia  contra  mcallcgas $  ncfcivifti  mi  homo  quantam 
mihi  ingcographicis  tribucrit  au&oritatcm  ipfc  Caftubonus  ,  in  Jitcris  ad  nic  icr" 
ptis.  quarum  vcrba,  quia  id  poftulaturus  vidcris,  haud  ptiget  hucadponerc .  'lI 
autemhaec  :  Pergcvero  in  Jludio  gccgraphico  .  qvo  in  gcnere  literarum  nos  olimty^' 
(ictQtocui  noflram  ojlendlmm  :  tu  'arohv^et^eiwt  oftcndcs  ,  quoties  tttarum  obfervattonu^ 
aliqutd edes .  ^.Atquc  utmam  Straboncm  luberet  tibi  reccnfere .  nam  ego  lampada  curfi tf 
trado ;  ejr  me  tuum  difiipulumproftteor  .  Scd  hac  cxtra  inftitutum . 

VltraAlbim  &  Cimbricam  pcninfulam  Ptolemaeo  narratur  fluvius  xahvcw' 
Chalusus.  Hunc  hodie  dici  Trave,  Lubccam  adlucntcm  ,  in  Saxonibus  doCUJ* 

Proxime  poft  Chalufum  fignantur  Ptolcmao  ia>j£(^»,  ovUS©*  ,  &  ot//$"****> 
Svevus ,  Viadtts,  &  Vittula .  Vnum  cumdemque  cflc  amnem  SvevuM,  &  quJ  nc 
Fiadvt  dicitur ,  in  Scmnonibus  pluribus  oftendi  argumentis .  Elfehodie  eum>H^ 
vulgo  dicitur  dieAder,  &,  variantc  dialc&o ,  odcr,  ncmo  dubitat.  ideoquc  p 
riqucinPtolcmao  voccm  vvittl*  corrcxcrunt  in  ow*^^  tamquam  a  nonnna 
vo  owWlp@«# <  Atego  vercor ,  uti  hoc  ctiam  fatis  rc&e  .  poftea  quidpe ,  in  reCL 
fione  nationum  Germaniae ,  eiusdem  amnis  gcnitivuscafus  ,  qu;  antca  erat °via>^ 
diciturr5  iaSxa  .  Poterat  heic  cquidem  to  *  incuriaimperiii  librarii  omiflun1.c  [ 
quia idem  praecedebat  in  articulo  t*  .  at  eadem  facilitate  in  isikiu  transpofitio »}z 
rum  fa£h  efle  potuit ,  pro  iafyx.  Hocccrte  propiusacccditad  gcnuinumamnis  ^ 
cabulum,  quo  etiamnum  adpcllatur  die  Ader .  iaS[>@+  igitur  fuerit  ^t0^01fu^ 
Gra*caformatione,  qui  Latine  Iader.  Haud  tamcndiftimulaverim ,  apud 
cnanum  quoque ,  qui  geographica  fua  a  Ptolcmaeo  fc  habcre  ,  palam  profitetur ,  ^ 
gihujus  amnis  gcnitivum  cafum  t»0uu/[*  ,  unde  haud  temnendum  argumen^ 
omnino Ptolemaro  id  \ ocabulum fuifie OvUSp@* ,  Viader.  nequc cnim  dc^ 
tcra*  £  quidquam  dubitari  potcft ,  quandoquidem  genuinum  id  gernaanumq^  Qm 
nis  nomcn  ctiam  nuncdurat.  Helmoldo  ,in  Chronico  Slavorum  dicitur  ^ 
ra  j  non  Germanica  ,  fcd  Slavorum  tunc  accolentium  fic  diale&o .  ^c  .?  uc 
pc  etiarh  nunc  Czechis  ,  flve  Bojohamis ,  Vinidis  adcolis ,  &  Polonis ,  ajn  4^ 
e/usdem  generis  populis  vocatur.  Ceterum  idcm  amiiis  PUnio  indi&o  h ?' 
cap.xi  v,  &  Solino  cap;  xxi i i ,  dicitur  Gvttalvs;  nefcio  unde  .    Plim1  ^ 
ha-cfunt  :  Amnes  clari  in  occamm  defluunt ,  Guttalus,  Viftillus ,  five  VifiuU, .  0. 
Vifurgis ,  Amifiusy  Rbenus,  CMofa.  Solini  ifta:  De internis  e]us partihus,  <~Jtbts>  ^ 
talus,  Vt(iulay  omnes  altifiimiprtcipitantur  in  oceanum .  Ex  Pliniiordine  iun!U^ 
gatGuttalumefieViadrum,  fedeumamncm,  qui  hodiein  Pruffiadicitur^.^uJ 
Verumegovereor,  Iunium  hac  in  rc  vehemcnter  crrafle .  primum,  quia  1  n[* 
clarum,  &  Solinus altijfimum  Guttalum  mcmorant.  quorum  ncutruni  ^11^ 
buipoteft,  amninimiumexiguoac  tcnui,  fi  Viftulae,  Albis  ,  Vifurgis  ,1 
ac  Mofae  magnitudinem  refpicias.  tum  vcro  credibile  noneft,  hunc  voluinc 
nium  in  claris  Germaniae  amnibus  memorare  5  Viadrum  autem ,  altiftimum  c  jO 
mumqucamncm,ncgligere  .  nequeAllia  in  oceanum  fuooreeffunditur ;  v  ^ 
Prargolam  transit :  aquo  poftl.  circiter  millia  pafllium ,  perlacum,  quivulg0  ^ 
tur  das  Frijfche  hajf,  oceano,  fivc  mari  Svevico  rcdditur .  Quin  hoc  ctiam 
rum  contra  Iunium  facit  argumentum ,  quod  Plinio  nulla  ultra  Viftulas  oftia  p 
tur  Germania ;  ut  fupra  notatum  .  Itaque  quum  Guttalum  inter  claros  Gcr  ^ ^ 
amncis  computetj  certccitra  Viftulam  eum  intellexit.  Quidvcro  mitunl?  fani 


G  ER  M?ANI£  A  N  T  I  L  I  B »  III.  22<j 
tamremotis  regionibns  ordinem  amnium  non  fatis  obiervavit  5  quando  inltaiiS 
cuamfuahaud  femel  inhacincuria  deprehendatur  ?  Ipfas  genteis ,  in  v  generadis- 
tributas,  qu0  ordinc  rctulit  t  Planenullo.  Solinus  certe  erroriseum  circa  Gut- 
talum  coarguere  voluit,  dum  inter  Viftulam  Albimque  eumretulit. 

Ipfe  Vistula,  antiquitfimus  Germanise  Sarmatiarque  ad  mare  Svevi- 
cnmterminus,  antequam  /Eflii,  Germanica  gens ,  in  Vcnedorum  agros  transivc- 
ttnt,  hodie  adcolis  Germanis  dicitur.  de  Wiefiel,  &  variantc  diale&o  die  Weifftl, 
avis  ^wtf.   Antiquis  Grarcorum  Romanorumque  au&oribus  varie  fcribitur  . 

^  nam  Plinio,  ac  Solino,  locis  praedi&is  eft,  ut  modo  perfcripfi :  quod  Ptolemxo 
0  ^rece reddituin  ohi^Xw; .  Piinio ctiam  ibidcm  eft  Vi  stillus*  Apud eum- 
dcm  capite  praecedcnti  lcgitur  in  quibusdam  exempkribus  Istula .  quod  minime 
Fobandum.  Male  dc  PJinio  meretur  Rhcnanus,  ubi  pro  his  ejus  verbis^  Vifiil- 
™  ,  Jive  Viftula,  Albis  5  legcndum  docct,  Vittillus ,  Svevm ,  Albis .  Corruptio 
h*c  crat,  contra  omnia  auftoris  exemplaria  •  non  caftigatio.  Quid  difcriminis, 
niquit  Rhenanus,  esl  imer  Vijlillum,&  Vislulam  ;  Utvocem  repetat  Vlmm\  nihil 
cer*e .  Imo  fatis  :  modo  Rhenanus  pcrfpcxiflet .  capite  quidpe  preccdenti  xill,  no- 
«Jinaverat  Plinius  Vijlulam  .  igitur  infequenti  capite,  poflquam  Viftillum  nomi- 
naflet,  ncquis  alium  hunc  ab  illo  intelligeret  ,  voluit  illud  quoque  vocabulum 
«quipollcns  addcre .  Iunius ,  quo  Guttalum  a  Viadro  fatis  removeret ,  hunc  Rhe- 

20  nani  haud  modicum  crrorem  lubentifllmo  animo ,  tamquam  pro  magno  compen- 
dio,  admifit .  &,  quianon  veri  fimilc  futurum  crat,  unum  cumdemqueamncm 
duobus  adpellaflc  Pliniumnominibus;  Viftilli  vocabulum  plane  expunxit:  lcgit- 
que  hoc  modo:  Guttalm,  Vijlula,  Svevm,  Albis ,  Vifurgis ,  Amifim ,  Rhenus ,  & 
<JMofa.  Hoccertecft  corrumpcre,  imo  prorfus  exftingvere  bonos  au&ores ;  non 
illuftrare.  At  Melae  lib.  iii,  cap.  iv,  idem  amnis  dicitur  Visula  fineV-  6c 
Marcellino,  Grarco  homini ,  lib.  xxn,  Bisula;  quia  Gra.ce  fcribebatur  bW- 
Aat; .  Quodfi utcrque  alterum  s  adjeciflet  >  proprius  genuinum  amnis  vocabulum 
Wiffel,  exprefliflent  V  i  s  su  l  a  .  Iornandi  in  Gothicis  plurima  ex  parte  vocatur 
Vijlula  :  nonnunquam  tamen  Viscla.  quod  nefcio  an  cx  Slavorum  fumfc- 

30  nt  Wtsta .  Ceterum  antiquis  Grecorum  auftoribus  cumdem  amnem  per  errorem 
adpellatum  fuifle  Er  i  danum,  fupra  in  Gothis  docui.  Caufa  hujus  errorisfuit, 
qmaant^  dicebatur  is  amnis,? 

qui  m  Vlltulam  apud  Godanium  opidum  defluens ,  vulgari  vocabulo  hodie  voca- 
tur  Rcddatmc,  &  Reddune  •  item  Raddaune ,  tkRaddune. 

Vltra  Viftulam,  in  Sarmatia,  quatuor  Ptolemxus  recenfet  omneis,  in  finum 
Vencdicum  defluenteis,  his  verbis  :  m<^  <ikg  r*  ow*A*  miu^  6*&oA«g  xtfy* 
toTup*  CK&hw  ^  V<x$uv®>  mTetfii  onGoXctt ,  Tspxvr*  WTUpZ  cnZoXai ,  Xia-iva 
ckGoA^-  v^r^e^g-m^MtjXov  f  Tit&^U  ^^7^^  Wa®.  $  ^Actfl^ 
tyvuo-mm.  Hoceft  :  Pofl  ViftuU  amnis  ojlia,  Chroni  ofiia,  Rubonis  oflia ,  Turunti 

40  ofiia,  Chefmi  oftia  \Jitus  or*  maritim*,qu*  eji  juxta  paral/elumper  Thulen  duclum,  hoc  efi 
finisfdagiterrACOgnit*.  Satisclarum  cft,  Ptolemaeum  omneis  iftosamnes'in  Vc- 
nedicumcffunderc  finum:  poft  quemtandem  &ipfosamneis  litus  ponit  mariti^ 
mum ;  quod  fub  eodcm  cum  Thule  vult  efle  parallelo .  Verum  Thulen  illum 
nimiumversusmeridiemdetraxifle,  fuprafatisdemonftratum  eft.  itaque  ex  vero 
infukfitu  nihil  heic  argumentari  poflumus.  Cetero  ultimi  amnis  Chefini  oftium 
fub  eodem  cum  Cimbrica;  peninfuk  promontorio  ponit  gradu  ac  fcrupulo  .  ex 
quo  aliud  conftruitur  argumentum,  fatis  certum,  in  Vcnedicnm  finum  omneis 
quatuorefliuxifleamnes  pr^didos.  Venedicum  finum  intelligere  Ptolema^um  per 
Pruflia? Livoniaeque  litora ,  fupra  in  explicatione  occani  feptemtrionalis  notavi.  In 

50  nisigiturhtoribusquaercnda  funt  oftia  dicl:orum  amnium :  qui  hauddubie  reliquis 
eorumdem  litorum  amnibusfuereinfigniores,  notatuquc  digniores . 

C  h  r  o  n  u  m  intcrpretor  eum ,  qui  vulgo  nunc  CMamel adcolis  Germanis ,  Po- 
lonis  vero  ?^iemien  dicitur .  Hic  Chronius  vocatur  Marcellino,v  lib.  x'xn 
quamvis  haud  vero  fitu .  Vcrba  ejus  hax  funt  :  In  ipfo  hujus  compagh  exordio ,  ubi  Ril 
fui  deficiunt  momes,  habitant  Arimafpi,  ]ufii  komines,  flaciditate^ue  cogniti,  qttos 

mne% 


230        P  H.  C  L  VV  E  R  I  I   G  ER  M  ANI  £  L  I  B.  III. 

amnes  Chronius  &  Bifu/a  fraterfluit :  )uxtaqirc  Majageu,  Alani,  &  Sartnatk.  Ccr- 
te  non  magis  Chronius ,  quam  Viftula,  prsrcrfluxit  Arimafpos,  quos  in  atrerfll 
Europx*  vcrsus  ortum  pofuerc  feptemtrione  probariflimi  auctoces . 

R  u  b  o  cft  is ,  qui  vulgd  nunc  Sarmatfe  adcolis  Dwinat  &  aliis  Vzwirta,  Gm 
manis  dte  Duna,  adpciiatur .  Oritur  hicin  Mofcovia ,  haud  procul  fonte  Volg** 
opidumquc  V/otzio  pmcrlapfus ,  tandcm  apud  Rigam ,  Livoniaj  opidum,  in  ® 
num  Vcnedicum  fefc  cvolvit . 

T  u  r  u  n  t  u  s  hinc  eft  is ,  qui  vulgati  vocabulo  Welika  rzeka  in  Mofcovia 
ortus,  magnumqiielacum  ,  qui  vulgd  dicitur  Rufljs  Czudzh ,  &  Livonibus  ^ 
bm,  transvcdus,  nominc  hinc  Ncrva?  adfumto,  Livoniam  a  Mofcovia  diri^^j 
paulioquc  infra  duo  validiflima  fibi  inviccm  advcrfts  ripis  oppoiita  munimcnta 
vas,  in  iinum  Finnicum  cxit  . 

In  cumdcm  finum  cvoh  itur  &  C  h  e  s  i  n  v  s  5  qui  Lowat  Ruflis  perhibetuij 
antequam  lacum  I/menapud  urbcm  Weliki  No^ogrod  intrerrqucm  cmcnfusalio^ 
minc  Wolchow,  pcr  lacum  Ladogam  vcrsus  diclum  finum  pergit. 

Scd  cx  his  quatuor  amnibus  duo  tantum,  chronm  &  Rnbo ,  ad  /Eilios  G& 
manos  fpc&arunt .  rcliquiduoin  Vcncdorum  jam  fuere  finibus. 

Atqje  hictandcmmihi  eft  finis  defcriptionis  Anliqua  ilhus,  &  «vlA' 
g  N  £  Glrm  ani£;  toti  tcrrarum  orbi ,  poftquam  armis  cam  tentavcrufl* 
Romani,  celcbratiflim* .  cujus  antiquum  dccus&  gloriam  immcnfiscuris  Jabori-' 
busquc  incxhauftis  haclcnus  diligcntius  illuftraflc  ,"&  abcorum,  qui  antc  nicaa 
cam  commentati  funt,fupina  incuria  &fecuritatc,  quibus  obfcurata  magisqu^nl 
illuftrata  fuit,  vulgiquc  crcdulitatcacrius  vindicaflc,  mihi  maximegaudeoi  G& 
manis  vero  mcis  &  communi patriae  fumme  gratulor .  Dc  rcliquo  D£UM  llA' 

MORTALEM  ET    RERUM    OMNIUM    POTENTEM  preCOl'  venCrOl*que> 

propitius  atque  benignus  diu  fofpitcm  porro  fclicitet,  perpctuam  dct  eon<#rdl' 
am,  &  candida  taaque  omnia  .  hoc  mihifummum  votum. 


FINIS   LIBRI  TERTII. 


Philippi  ClvverI 


VINDELICIA 

E  T 

NORICVM. 

Procemium  • 


Inita  mihi  erat  ad  Danubii  ripam  veteris 
Germania:  ddcrjptio.  atquiapofterioribusfa^ 
jculis  Germani  Hermunduri,Marcomanni,& 
)  Quadi,  eum  amnem  transgrefli,  Vindeliciam 
^  cjuoque  &  Noricum  occuparunc ,  easque  terras 
^inhanc  ufque  diem  tenenc-,  idcm  mihi  in  hac 
I  lllyrici  parte  faciendum  duxi,  quod  initio  de- 
/fcnptionis  Germanix  Cisrhenanx  in  nonnullis 
Gallix  populis  fcchnempe,  uti  in  gratiam  Germanorum,eanunc 
loca  colentium,  breviter  &  tarticjuam  kvTazraftpyu  indicarcm  ,  qui 
populi^  qux  loca  atc^ue  opida  illic  antiquis  temporibusincoluerinc. 
Nam  &  hx  regiones  ,  licet  prarclara  atque  praeftantia  ingenia  hac 
gonoftra  artate ,  paulloque  fuperiori  a:vo  fortitae  hnt,qux  patr:*eterrar 
antiquitatem  lliuftrare  gnaviter  ac  ftrenue  Jaborarunt ;  tamen  multa 
adhuc  obfcuritate  obfeptae,  fcedisque  erroribus  oblicae  jacenc:  ita,  uti 
non  minor  heic.quam  in  ipsa  Germaniaexplananda,labormihific 
reli&us.  Quem  equidem  ego  lubens  fufcipiam  ;  &,  quantum  pra^ 
dicla  breviras ,  cemporumque  praeceritorum  obfcuritas  patiantur, 
omnia  clara  reddam  ,  <jux  ab  aliis  auc  neglcdta  ,  aut  perperam  ex' 


pofita  funt. 


40 


Caput  r. 


OBenditur*  Vindeliciam  &  Noricum  <vctcr& 
lllyrici  fuiffe  parteu. 

ILlyricum  igitur  antiquum ,  in  Liburniam ,  Dalmatiam ,  Pannoniam ,  Nori. 
cum ,  atquc  Vindeliciam  divifum ,  partem  fuifie  Celtica!  veteris,  primo  Germanisc 
antiqu* volumine plurimis  docui  argumentis .  ipfam  Vindeliciam  N  o- 
RicuMquc  parreisfuiflelllyrici,  nuncmaximeoaendendumeft.  Stiabo  igitur  fub 
5omitium  libri  vii ,  ita  tradit:  A«w*3  'j  ra  n&Q  U  ffy  ra  trt^w,  rs  vti*,  r$ 
Tcu>£u3@.t  £  T£  ^pa]®*  m  Mtuuj>$&  Ki^t ,  ^  p«  p&fv  t£  A  V>/*  £  TZv  a^ouv 
m  UovltKKs  faActfag  ptouv  amKafiQavi  <sr®g  vom,  fitze/  W  ECM*^®-  £  $  o 
«"Is?©*.  id  cft  :  Reftant  ea ,  qu*  versus  ortum  folis  trans  Rhcnum  adufque  Tanatmfunt  & 
Lacus  i  itcm  qud  intcr  Adriaticum  mare  &  fniffrum  Pontsci  marts  latut 
ttttmeridiem  vermsy  ad  Graciam  ufque  &  Propontidem,  IHer  intercipt .  Et  paullo  poft : 

a  z  np- 


*  PHILIPPICLVVERII 

n?OMp*U  ^  ovZ  \<A  ru  f<rpa>  Tct  vrioa»  t£  fUx,  w  f  KiA  W .  Ta2r*  JT  Ui  rk  n  rf 
MUk*  t*  re^w^  ^%e/  B*f»,v»r.  3  t  Wttu^** ,  f* 

e/>«xi*,    <>*•«  r*     anptfHKj  tcZv  K*A&*«y,  f  T<  ,         ^  l'»«<J®*.  id  etf  S 

u<0  ^rofeptemtrionesprofitctunttqu^  nempcG^ 
ItctGermamcaqucgcmes ,  W  ^Jfc™*  */^.  /W*™  vero  venns  rum  j//^/^ 
&  Thractc* ,  &  qu*  kts  permifcemur ,  Ce/tsu  a/uve  jm/mw  ,  4  J  GV^J*  ?er 
Gal/tca*  trans  Rbenum  gemeis  intclligcre  euni  ^lemannos ,  intcr  Rhcnum  Daitf- 
bium,Mcenumque  amneis  tunc  incolcnteis , in  Germania  Transrhcnana ,  cap.  IV, 
docui.  His  as  Danubmm,transRhcnum  itidcm  & Galliam  ,qua Hclvctiorum ^r- 
nunturag^contcrmmifucrunt  Vinde/tci^  his  porro  in  ortum  vcrsus  Noriciiqnos 
lllyncis gcn t  ibus connumerar.  Sic eodem libro poflea : a6>^ ^ T« ^,** *  ** 
cau^ovh  ?  Tl  I  W  5  T A  a"A*i™,  *  k»^  ptfyi  *  VntXiac  *  ^  TuuaM ,  kft» 
f*iva,a™  w  A,^f>r^  moiaAu^P^^^^,^.  id  cil :  Primo  &** 
loco  IUyrtca  dtcamus .  704  ^  ^  ^  attinguntjta  tnter  Italtam  &  Germani**, 

tmtium  duccnttaalacu ,     cli  apudvindtlicos  ,  /?W ,  4/7*,  .  Lacum  hunC 

efie  Brtgamtnum,  qucm  Rhcnus  amnis  inter  Vindelicos  Helvetiosquc  transit,  M 
Gcrmania  Osrhcnana,  can  xl,  oftcndi .  In  eamdem  fententiam  Hcrodianus,  lib.  tt ' 
T*  iXKve/K*  "V9vi9  *m  ov*G  £  i  vroMZa)  lXov&  rti  v^  pV^K^  roriw 
^«m^wiHri^lW^,  ideft:  l/fyric^  gentes,terrarum  fuu  an^usU^  . 
multum  agrt  Romants  fub)elli  pofidentes  ,  ^  /#2  conterminosfermLicinLucf^nt  * 
Germanos  Ita/u .  Appianus  Alexandrinus,  intcr  alias  Rcmanarum  rcrum  hiftorias ,  ^ 
Illyncisquoqucbcllis  confcripfit  librum .  cujus  cquidcm  exigua  ponio  cum  rcliq^ 
ejusopcribustypiseditacft.  rcliqua  quum  intcricrint,  vel  in abscondito latcant 5 
na  tamcn  qu*dam,nefciocH  jus,  verfio  cxftat.  qure  utrum  ad  gcnuinum  aucloris  tcxtum 
formatafit,nccnc,haudfacilcdixcrini .  idunumfatisdarc  jam  dudum  difpexi ;  nerfl- 
pe  pleraque ilhc  valdc  abfurdc  efle  contcxta  j  ita,  uti  haud  facilc  vcrus  rerum  ^ 
tellig.  polTit .  Lattna  igitur  vcrfio  fic  habct :  Refidm  dcinde  lllyriomm  habebantur  tf* 
TtoneskRornantsRhttii^on  Ptones^Norici.  Intclligc  Pannomos  pro  Vtmhut.  ^ 
Mhatorttm  Vocabuloquomodo  heicintelligendi  fint&  Vindclici,  pofteapatcbit.  M'  6 
quchacccquidcmdifcniffimis  verbis  de  Vindelicis  atquc  ^ricis  trcsifti  tiaduntauflo;* 
rcs .  Pannonios ,  Noricis  proximos ,  fub  eodem  I/Iyrici  computatum  fuiflc  noniine,Par" 
fim  apud  Romanorum  fimul  atque  Graecorum  rcperias  fcriptores  hinc  etiam  R0012" 
norum  exercitus,  five  legiones,  Danubii  ripam  cuftodicntcs  iMu  adpcllanturonin^ 
bus   At  vero  Romani  eam  veteris  Iilyrici  partem,  ceu  propria  ac  peculiari  adpc^ 
ne ,  dixere  Illyrtcum ,  quz  in  duas  parteis ,  id  eft  in  Liburniam  ac  Dalmatiam,  divifa  (uit. 
VerumncqucharduaE  regiones ,  ncque  ipfa  Pannonia  quidquam  ad  praTcntcm  ^ 
meiuationem  atunet.  dcunis  Vindelicu  ac  ^iorico  hcic  agctur. 


.  AP.  II. 


Oslenditur  ,  omneis  Alpinos  fopidos ,  quorum  pars  maxiffl* 
Vindelici  ac  Norici,  quondam  Tau- 
Riscos  jmjfe  dislos \ 

Tauriscos  Gallicam  facit  gentem  Strabo ,  Iib.  vi  1 ,  in  his  verbis :  A 
vnu  ro^epct^Tolg  m$(  fW  S  Ki^Ud  Wvv,  01  te  Bow,  i  XxooJirwh  %  raVt'fl 
id  eft :  Permtxufunt  T hracibus,  intra  iflrum  colenubu>£a!lic& gentes}foji, 
difcifr  Taurifct.  Et  eodcm  libro  antea  :  ^cn  d[s  n0<r«J«w©-,  £  hows  ™  k^^vf^tfi 
o}km  v?qtioov  •  ii|  §  K*>£/>*?  op^ozcvlc^  \m  r  limv  T£nv,amf  *  £tf<*  «  ?  ^ 
Ij^^  TW  XKopflrKXs  TdXaiug  KcmGhcq'  t\Ttm  Tavpio-Kovg  ,  «pi  txtxc  ******* lup 
««■'^fl/w.  id  eft:  Pcftdonm  tradit,  Bojos  quondam  Hercynium  info/uiffc fahnmi  ae° 
bros ,  quum  ad  ea  /oca  fe  contitlijjent ,  ab  iis  repu/fos ,  ad  Jftrum  &  Scordifcos  Gallos 
dtj[ehindeadTaurifcosy  itidem  Gallos\hinc adHehetios .  Scordifcos  Athenarus ■qu°q 
lib.  vi ,  cap.  v ,  fecit  r^drac ,  a  Brcjwi  Delphica  expeditionc  reliquias .  P &k ^ 


VINDELICIA  E  T  NORICVM  s 
in Pannonia  eos  ponit ,  ad  Savi  Danubiique  confluenteis :  &  eodem  fitfl  Plinius,  lib. 
iii,  cap.  xxv ,  in  defcriptione  Pannonia? ,  his  verbis  :  tJMcns  Claudius :  cu)us  in ftonte 
Scordifci,  in  tergo  Taurifci.  Idem  auftoreodemlibro,  cap.  xx  :  TncoU^lpium  multi 
fopuli ;  fed  tl/uflres  a  Fola  ad  Tergeftis  regionem ,  Sccuffes ,  Subocrini ,  Catili ,  <JMenoca/eni: 
juxtaque  Carnos  7juondam  Taurtfci  appe//ati ,  nunc  Norici.  Strabo,  lib.  i  v,  in  de(criptio- 
UC  Alpium  :  Miiu  J\t  TXTdvg  oi  iyyvc.  $91  t£  AalpiUTiKiS  uu%^  £  rcZv  KctQ,  A'nu?[tjia*  tsttuv 
oixaai  Ka&Kcov  ri  nng  ,  k&  Kct^vot  .  ruv  Se  Nu^/koov  ettrt  5  oj  Tavpltnui .  id  eft  :  PoH  hof 
contcrmini  )am  intimo  Adrhtict  finus  receffui  cjr  locis  ad  Aqtiilchm^Noricorum  quidamin- 
co/ttnt,  &Carni .  'Rprkortm  ftmtethm  Taurifi .  Horumfuiflc  Horehm  opidum,te- 

loftiseft  Plinius,  eodem  libro,  cap.  xix,  hisverbis  :  ln  hoc  fttu  interiere,  per  oram  Ira- 
mine ,  Pellaob  3  Palftcium  :  e  Venctis  Atina  &  Cdtna  5  Carnis  Segcjle  ejr  Ocra  $  Taurifcts  No- 
teiA .  Strabo  lib.  V  :  A^KuXyjist  ctvcfz^XetTctf  oXkkci  KctQ,  nv  KctTi<roovct  mvzuov  tirl  7rA«V*£ 
ijrjKov]*  guchag  .  t^a  d['  gyi  ?  £\tltKOdv  oqwv  '  Stoc-ifyvTeu  St  mjctuu  ,  ptovrt  ctm  tuv  A^muv 
o^v ,  ctvctTT^oiw  txovl  Xj  o~  suflav  im  rotf  ^iA/o^  eig  Nugyetctv  mAtv  '  m£t  IwTvaiog  0  Kuq- 
&wv ,  ovuQaXm  KtpGpott  t  itStv  iwfet^iv .  i%et  J[t  0  iimq  h(&>  XPUoioTrXumct  ivtpuy  .  id  ett: 
d  Aqui/eiam  navigatur  adverfo  Tiatifone  a  mari  plurimum  lx  fiadh.ftta  autem  eH 
extrafnets  Venetorum .  qui  dirimuntur  amne,  ab  A/pibus profluente  •  qtti [ubveclionem  habet 
per  ciDQcfladh  adNorehm  ttrbem  5  apud  quarn  Cn.  Carbo  inani  cmatu  citm  Cimbris 
confttxtt.  Habct  is  locus  auri  Uvacra  prtclara .  McnduminiftisStrabonislatcre  verbis, 

2oqms  non  animad\  ertcrit  3  quum  totus  Natifo  a  fonte  ad  mare  cccc  haud  amplius  fluat 
ftadiis ^  Qpapropter  corrigenda  ea  fic  cenfeo :  Atopt^ovla,  il  m&ua ,  p%ovU  r  a^ttIuv 
o^av,  XjCtvctTrXxv  txovlt  q-  guhm 'mt  TctuficKoug  kg  Uoopvjtctv  mXtv  .  id  eft  :  Dirimuntur 
amne  ^qui  ^abx^lptbus  profluens  Jubveclionem  habet  dttcentum fladiorum  inTaurifcos  ad 
urbem  Norehm .  Haud  na  procul  Aquileia  fuifle  ifta  Taurifcorum  auri  lavacra ,  teftatur 
ipfeStrabo,fupra,lrb.  iv,  hisveibis:  ♦^o-i noAwGi©- icp'  iuvnv  ««TaW^  jjluX^ 

<&'cx  roi^Tctu^o-Kotg  Toig^a^/Kotg  iuptQqvctf  £gu<retov  tu(putQ'  id  cft  5  Attclorefi  Volybim^ 
fuaAtatecircdt^quilehmmaximeinTaurifcis,  qui  Norici  dicttntur  ffolum  auri  fcrax  in- 
'ventumfttiffe.  Cetero  eamdem  urbem  diferte  Noricorum  pronuntiat  Ca:far,  belli  Gal- 
lici  commentario  primo .  Bo)os;  inquit ,  qui  trans  Rhenum  incoluerunt,  ejr  in  agrum  2ty- 

3oricumtransierant,  Norehmque  cppugnarant ,  receptos  ad fefocios fbi  adfctfcunt.  Vocabu- 
lum  Noricorum  quum  derivativi  fit  generis,dubium  nullum  efle  poteft,  quin  id  a  primi- 
tivo  Noreh  fit  derivatum.  Anre  id  vocabulum  omneis  in  univcrfum  didos  fuifle 
Tauriscos,  ex iis  fatis perfpicue patet,  quae ex Plinio ac  Strabone allata funt.  Hoc 
quoque nomen  efle  derivativum,non  h  Gallia  allatum,  ut  antiqui  illi  Grarcorum  credi- 
derunt  fcriptores  ■  fed  hisce  in  oris  natum ,  teftantur  Noricorum  montes,  qui  inter  Dra- 
Viim  &  Salfiacum  amneis  ( vulgo  hic  eft  Salt&cb  )  etiamnum  vulgari  vocabulo  dicun- 
tur  T  A  u  r  N  ,  variis  cognomentis  diftincli  5  ut  Krumler  taurn ,  Wwdifch  tanrn  ,  Felber 
taurn,  Karn  taurn ,  Kalfer  taurn ,  Rauriffer  taurn ,  Kaftein  taurn,  Vellacher  taurn,  Rahfthter 
taurn,  &  alii .  A  quorum  vocabulo,  haud  dubie  Celtico  fcimone,  gens  accola  dicta  fuit 

40  thi  Taurischen.  quod  poftea  Graeci  atq;  Latini  fecere  Taurisci:  quem- 
admodum  thi  Thcutifcben,  Theutifci  5  ut  in  Germania  docui .  nam  &  Scordifci  quoquc 
proculdubioejusdemCelticajgentisIingva  dicti  fuere  thiScordifchen,\momtScordo 
Livio  hb.  x liii  memorato :  qui  aliis  auftoribus  eft^W^inter  Hiyricum  Thraciam 
&  Mcefiam  5  ubi  quondam  Scordifcorum  fuit  fedes.  At  non  modo  ei  genti  qua  poftea 
dida  fuit  Ttyki,  fcd  rindelicis  quoque  antiquiffimis  temporibus fuifle  nomen  TauriCco- 
rum,cx  vetuftiffimorum  audorum  monumentis  dcprehendo.  Plinius prardifto  lib 
Mi,  cap.  xx  :Lepontios  &  SalaffosTanriftegentis  idem  Cato  arbitratur .  lepontii  Al- 
pmm  vaileis  incoluerunt,  a  Rheni  Rhodanique  acTicini  fontibus  ad  Iacum  ufque 
Verbanum,  quem  Ticinus  transit .  Ineamdem  fenientiam  Polvbins,  lib.  m,  tZv 

SOc^  A^Tnw  9  inquit ,  tKctTipctq  t?  vhdjpkq^vnt  rov  ^oiouov  Tro&uiv ,  £ itti  tu  *&etto- 
^tvu  TxrtJict  viuxmg,  rxs  &xvaletg  3  ^ttuSeti  nTrxc.  KctntKxct,  txc  u%j  im  tov  tfoSttvlv  x.Tag 
^rnsWpafi/iivist  Tcthaffy  T&vmhnvot  voau^pivouivor  r^  d['  Wt  Tu^ctTcw^ 
V™01  ^  AV«f6c ,  «zsrA««  $1  QayQxpav  t-n^,  \d  eft :  Tn  utroqne  Alpium  Utere  & 
quod  Rhodanum  reffictt,  &  qtiod  expcfltos  modo  campos,  tnhabitant  terrenos  colleis  ai  i//a 
qtttdem  farte ,  qu*  Rhodano  &  feptemtriombtfs  esi  obverfa  ?Ga//i  >quosTransalpinos  vo- 

a  3  cant} 


6  PHILIPPICLVVERII 

cant-,ab altera  vero  Taurifci,  rjr  Agones, & alUgentes  barbar* .  Hinc  Taurinc-s,  Itali« 
populos  circa  Padi  fonteis,  Salafiis  fiipra  dittisconterminos,  eosdem  cum  Tattrif^  }& 
tellcxit  cx  hoc  Polybii  loco  Stephanus .  Tavpiffxoi ,  inquit,  tQv@»  wt^T*  A*wl*0?V' 
*>iY>\)  Kj  Tcwfivot,     noAvGi(@p  Tgircp*  id  eft :  Taurifci,gens  circa  Alpeis  montes.  dicuntur 
iidem  &  Taurini  ;  teBe  Polybio ,  in  tertio .  Hinc  Appianus  quoque ,  in  Annibalicis,  ca- 
putgentis  Taurinorum,  qua: poftea  Romanis  ^uguslaTaurinorum  di&a,  vulgd nunc 
Turino ,  adpellat  Taurafam.  Sed&  Livius,lib.  xxi,  haud  obfcure  Taurinorum  gcn* 
tem  a  Gallorum  Cisalpinorum  genere  eximit,ih  his  vctbis  '.K^innibalem ^oUauar» 
Rhodanum  transierit , triginta  fex  millia hominum , ingentemque numerum equoruffl,& 
aliorum  )umentorum  amijijfe  in  Taurinu  \qua  Gallis  proxima  gens  erat  ,in  Jtaliaffld*'1 
greffo .  Et  paullo  poft :  larn  ex ftativis  Alpinu  moverat  Annibal  h  Taurinorumque  unarn 
urbem,  caput  gentu  e)tu}quia  volens  inamicitiam  non  veniebat,  vt  expugnaraf,  junxiJJ^' 
quefbi  non  metufolum  ,  fed etiam  voluntate  Gallos ,  accola  Padi ,  ni  eos  ,circurn/J>ettavtts 
defiftionis  tempm  tfubitb  adventm  confulis  oppreftjfet .  Et  Annibalmovit  ex  Taurin»\ 
incertm,  qud pars  fequenda  ejfet ,  Gallos prafertimfe  Jecuturos  ratm .  Hinc  igitur  eft  i|M 
quod  Strabo,ut  liipra  relatum,cx  Polidonii  monimentis  rccitat,  Cimbros  ab Scor^iCiS? 
Scordum  tunc  montem  accolcntibus ,  transiflc  ad  Taurifcos ,  &  inde  ad  Hclvctios  ;  0 
una  cum  ipfis in  Galliam  Italiamquc  cxpcditioncm  fecerunt .  Hinc  etiam  Livins, loco 
praditto,  Vcragros,  Alpinam  gentcm ,  Salaflis  proximam ,  non  modb  a  geiiere  ^^'0 
rum,fedetiamabamicitia,concordia,&pacccximit.  De  transitu  Annibalisper^ - 
peis  in  Italiam  fic  diflerit :  /dcuminter  omneu  conftet  ,eomagu  miror ,  ambtgt ,qu0A 
t^flpes  transierit :  ejr  vulgo  credere ,  Pennino  (  atque  inde  nomen  ejr  jngo  Alfiurn  w*\ 
tum )  transgrejfum .  Ccelius per  Cremonis  )ugum  dtcit  transifje .  gui  ambo  transitw  e» 
tion  in  Taurincs,  ftd per  falm  montanos  ad  Libuos  Gallos  dcduxijjent .  ?{ec  veri fffli U*  > 
ea  tum  ad  Galltampatuiffe  itinera :  utique  cum,  qu&  ad  Penninum  ferant ,  obfcptagentt 
Semigermanii  fuiffent .  Tieque  hercule  montibm  his  (f  quem forie  id  movit )  ^b  tr*nii 
Pcenorum  ullo  Veragri,  incoU  jugi  e\m ,  norunt  nomen  inditum :  fedab  eo,  quem  ir'frm 
facratum  vertice  Pennum  montani  appellant .  Ex  his  igitur  tot  tantisque  °P"nl(JrUnC 
vetuftiflimorum  au&orum  teftimoniis  atquc  documentis  ccrtum  jam  fit,  omnetn na  Q 
Ulyricae  gentis  partem ,  qua?  inter  Germaniam  &  Italiam ,  itcm  inter  Galliam  & 
niam,  juxta  Danubium flumen , &  in  Alpibus  porrecla,  antiquiflimis  fa:culis 
fliifle  uno  nomine  Tauriscos5  nempe  a  fitu  rcgionis ,  Alpibus  fuperftrata-  ta° 
tibus :  qucs  illi  fua  lingva  adpellabant  thi  TaureN;  qucmadmodum  alio  vo 
bulo  thi  Alben,  &  A  L  p  E  N  :  quse  vocabula  etiamnunc  apud  incolas  hor  ^ 
montium  Gcrmanos  integra  durant;  etiam  ultra  Dravum  in  Carinthia  acSt^ia'a. 
trans  Danubium  in  Svevia  5  ut  in  Germania!  montium  dcfcriptioneoftcnfum .  R° 
ni  inde  omnem  Taurifcorum  gentem  dixerc  Alpinos,  &  InalpiNOS//^ 
los%  vocabulo  acquipollenti :  quo  haud  dubie  &  ipfi  fibi  diccbantur  T  H I  ^ 
schen,  &  Albischen.  neque  enim  aliunde  nomcn  habuit  A  l  b  i  c  0  R  x  .tjp 
gens,  qua;  monteis  fupra  Mafiiliam  incoluit-  tefte  Carfarc ,  bclli  civil.  ccmmcnt. 
quos  intcr  Alpinos  populos  difertis  veibis  recenfet  Strabo ,  lib.  iv.  apud  qucrn  ta 
vitiato  vocabulo  haftenus  leguntur  a'a£W*,  pro  avA^k9*  •  Alpium  vcr6  n°  ^ 
hucufque  extcnfum  fuifle ,  idem  teftatur  auaor ,  ibidem ,  his  vcrbis :  o  ^  ^ 
A</*?f  oppog        is  niycLXctiq  kliwoXhal$vciv<Av.  Jiixidl'  A\2imto6i>s  fiM$^?*s* 

lh@*  oikh  t^c  AvAtti/?  tuc  vmpK  faivctc  ,  k&tivch;  f  ctvrns  t^Mocc  clvci^  toi*  B  .Jlls 
id  eft :  Portus  CMonoeci  neqtte  magn.ts  neque  multas  capit  naveu.  diflat  ab  4#*V*y  faf4 
amplih  cc  ftadiis  .  Hinc  )am  ad  Maftliam  ufque ,  paulloque  ultra ,  Salyes  i/icol0^p 
maritimA  tmminenteu  Alpes  tpartemque  Ittoru ,  immixtiGr&cu  .  Atquehinc  na 
fabula  apud  Melam,  lib.  w,  cap.  v,  de  litore  hujusorae  lapidco,in  quo  Herculeffl^^ 
ira  ^yilbwnem  ejr  Bergiona,  T^eptuni  liberos ,  dimicantem  \  cum  tela  defecijfent ,  *  {Qt 
cato  hve ad)utum  imbre lapidum  ferebant  antiqui  Grsecorum  Mafljlienfium  »»)  0$ 
res.  namduoifta  vocabula  alben  &  bergen,  nihil  aliud  incolis fignificafle,  W^jjfip 
monteis  adpellant  Latini,  Gcrmahiae  antiquae  Jib.  i,  cap.  vin,  docui.  ^jjb^ 
Gracci,  a  quibus  id  habuit  Strabo,  ob  lingva-  morumque  fimilitudinem ,  de  qua  P    •  ^ 


i 


VINDELICIA   ET   NORICVM.  7 

^giinGermaniaelibroprimo,  Gallicam  gentem  Taurifcos  elTe  arbitrati  funt,  poftqtiam 
ab  Alpibus ,  antiqua  fede ,  in  Pannoniam  ad  Scordifcos  transmigraviflent .  Reclius  Ap- 
pianus  in  libro,  quemde  lllyricis  bellisconfcripfit ,  utramquegentem ,  Taurtfcos  llmul 
atque  Scordtfos ,  inter  illyricas  genteis  connumerat.  Qlio  tempore  Taurifci  in  Pan- 
noniam migraverint,  oftendit  Plinius,  lib.  m,  cap.  xx,  his  verbis  : Rhatos  Thufcorum 
frolem  arbttrantur ;  a  Gallis  pulfos,  duce  Rhato.  Cui  confenticns  Iuftinus ,  lib.  xx  :  Galli 
inquh,quumin  Italiarn  ventffcnt .fedibu*  Tufios  expulerunt;  ejr  Mediolanum,Comum,Bri- 
xiam,  Vcronam,  Vergamum^ridentum^Vicentiam  cond;derunt .  lufci  quoque,duce  Rheto 
avitis  fedibus  amifts,  Alpeu  occupavere ;  ejr  cx  nomine  ducisgentes  Rhetorum  ccndidcrunt. 

loltem  Livius,lib.  v,  de  iisdem  Tufcis  loqucns,  t^A/pints  quoque,  inquit,w  gentibus 
haud  dubte  crigo  efi  ;  maxime  Rbatis  :  cjucs  loca  ipfa  efferarunt,  ne  qttid  ex  antiquo  ,prater 
fonum  lingva  ,  nec  eum  incorruptum,rettnerent .  Narrathinc  detransitu  Gallorum  e 
Gallia  in  italiam  ;  qui  Prtfco  Tarquinto  Roma  rcgnante ,  id  eft ,  circa  annum  ante  natuni 
Iefum  idc,  faftus .  Rhseti  igitur ,  qui  ex  argumento  lingvae  haud  dubie  fuerunt  Tufca: 
originis ,  Taurifcos  tunc ,  id  ift ,  magnam  Alpinorum  lllyriorum  partem ,  intcr  Dravi 
Rhenique fonteis  incolentem,  fedibus  pulfos, in  inferiora  Illyrici  abire  coegerunt .  At- 
que ha:c de gcnere ac nomine  Tauriscorum  diflcruifie fiirTiciat . 

Divifafuituniverfagensincomplureis  nationes ,  five  populos :  quorum  plerique 
recenfentur a Plinio ,  capite proxime  dido  ; cujus infcriptio eft,  De  Alpibus,ejr  gentibus 

20  Alpinis  :  &  a  Strabone,  lib.  iv  ,  in  defcriptione  Alpium.  Verba  apud  Plinium,  di&o 
loco,  hax  (iint :  Inco/a  i^flpium  multi  populi :  fed  Hluilresa  Po/a  ad  Tergefiis  regionem ,  Se- 
cujfes,  Subocrini,  Catilt,  Monocalcni ;  juxtaque  Carnos,  quondam  Tattrifct appellatijiunc  No» 
rici  j  his  contermini  Rhtti  &  Vindelici :  omnes  in  multas  civitates  divifi.  Dc  unis  V I  n- 
D  E  l  i  c  i  s  atque  Noricis,  duabus  multo  maximis  Taurifcorum  partibus,  inter 
Danubium  &  ltaliam  fitis,  hoc  opufculo  nunc  agam.  ac  primo  loco  de  Vindelicis . 

Cap.  1 1  r. 
De  ViNDE  Lici &Jitti,  finibus  >  ac  populti. 

30 

VEri  V  i  N  D  E  l  i  c  I  je  fines  pofterioribus  diu  temporibus  vulgo  ignorati  fue* 
runt ;  donec  dodtiflimus  peritiflimusque  patriaium  rerum  au&or ,  M.  Velferus 
Auguftanus ,  hac  noftra  anate  in  co  libro ,  quem  de  rebns  Anguftanis  Vindeli- 
cis  confcripfit,  clarius  eosaperuit.  Nos  breviter  eosdem  veterum  auctorum  tcfti- 
nioniis  firmabimus. 

Primum  autem  omnium  notandum  eft,  quamquam  Vindelici  divcrfiflimi  fuerint 
gencris  populi  a  Rhatis  ;  tamen  omne  illorum  folum ,  poftquam  a  Romanis  terraein- 
tcr  Danubium  Italiamquc  Augufti  aufpiciisdebellataefuerunt,  fub  unius  Rh^tivE 
nomine  comprehenfum  fuiflc ;  a  Rheno,  feu  lacu  Brigantino  ad  £num  ufque  amnem 
40terminum  VindelicosacNoricosintcr.  Hincillud  Ptolema?i,  lib.  1 1  :  Vcmtio^^  Oviri 
SiXiKtut  &gcns .  T*s  r'ewnu4  n  $u  $vo-[aikvi  txt^v^  opl^ijui  tu  ti  klxXa  opot ,  ^  fJLiju^b  r 
xi<pu*c2v  tx  7i  \?'lwis  w  T«  AuvxGfe TrsTupx  [  y^^Yi'  ]  %\  J\k  upKTiKt}  ',  ptpet  t«  AavxGtx 

TVOTUpiit  ^TWyM  f*'iX{/  TVSTi!  AlViS  tKTpomjc,  '  t}  $i  UVXToAlKij  7XrMvpUy  UVTUTcZ  Al- 

Vo>  iroTUfioi '  y  ig  "^rn  fiicTi^Qploe^ ,  tc7*  'ivnvQiv  vmp  tIu>  ItuMuv  AXmoiq  opiaiv  '  id  eft : 
RbxtU  Uiusoccidentale  terminatur  Adulamonte ,  rjr  linek  inter  Rheni  Danubiique  fonteis 
dutla  :feptemtrionale,parte  Danubii,  qu&  efi  a  fontibus  ad \A.ni  ufque  confluentem :  orientalt 
latus,  ipfo  ^no flumine  :  meridionale ,  ^lpibus ,  qtu  hinc  fuper  Italiam  extenduntur .  Et 
pauilo  poft  :  To  ^odpiKovm^opl^iTui  W  IvutGdcAwca  txtotu^*  idcft:  Noricum  termina- 
turaboccafu  Aenoflumine.  ^Et  lib.  vn  i ,  Europa^tabula  v  :  oc  wEf*«-T®- w/mg  t*s  ivpdo. 

SQTtys  TTtpiiXti  V'UIT10U)  Xj  OiitmXlKiUV ,         N«^<X,OV.  7T(pl0pt£iTUj  &  >CT8  UpKTUV  Ty  fii}U^Tip- 

puvtu  <hu  t2  Auvx&is '  i^eft  \  QuinU  Furop*  tabula  comprthendit  Rh&tiam,  Vinde/iciam 
ejr  Tioricum .  tcrminatur  autem  ab  feptemtrionibus  Germ.mia  CM.agna ,  juxta  Danubium 
amnem.  Sic  Tacitus,annal.  lib.  i :  Veterani  haut  multo pofl  i»  Rbatiam  mittuntur,f]>eciede- 
fendenda provincia  ob  imminentts  Svevos.  Hi  nulli  alii,  quam  Hcrmunduti,aut  Narifci 
Marcomannique ,  finiftram  Danubii  ripam  colentes ;  in  cujus  amnis  dcxtra  ripa  caftra 

a  4  Rcma- 


8  PHILIPPI  CLVVERII 

Romanorumcrant  praefidiorum.  Idem  auftor  in  libro  de  Germania :  Bt  htc  quidtm 
pars  Svevorumin  fecretiora  GermanU  forrigitur.  Tropior  (ut ,  quo  modo  pauto  ante  Kht- 
num.ficnunc  Danubium  fequar)  Bermundurorum  civitas  ;  fida  Romanis  :  toque  folu  Gcr- 
manorum  non  in  ripa  commercium.fed  pcnitus.  atque  in  fflendtdtfima  RkatU  provincti  co- 
loma  .  pafomfine  cttstode  transeunt :  ncmpc  Danubium,  Rhaetia:  provincia?  terminu^ 
nb  feptcmtrionito,  ad  Attgustam  Videlicorum  jquam  heic jplendidifimam  Rbttti  coU* 
nixm  adpcllat .  Idem,  hiftoriar.  1 1 1 :  Trabuntur  inpartes  Stdo  atque  Italicus,  rcges  Svtvo- 
rum ;  qttibus  vetus  obfequium  erga  Romanos,  crgensfdeicommijf*  patientior :  oppofitain  Ur 
tw  auxiliajnfeflci  Rhatiahcu$  Porcius  Septimius  procttrator  erat,  tncorrupu  erga  Vttcllittnt 
fidei .  Igitur  Sextiltus  Feltxcum  ala  Taurtna  ejr  v  1 1 1  cohortibus,  ac  Tioricorum  jttvcntuU> 10 
ad  occupandam  ripam  Aenifiuminis ,  quod Rketos  ?(pricosqueinterfiuit ,  mijjus .  Hiftoriafc 
lib.  iv :  Scxtilim  Felix  cum  auxtliarhs  cohorttbus per Rhatiam  irrupit.  Hiltoriar.  1 
UMattrctant<ey  Rbdtti,  'Horicum,  Tbracia  SoJinus,  cap.  xx  1  v  :  Si  Thracia ftt  petenda  c  Gal- 
litiyexc  pit  aqer  Rhcticus,  op.musejr  ferax,  Brigantinoiacttnobilis .  indelSlbrtcus.pgt^ 
&parcmsfiuCtuoftts.  Plinius,  lib.  iv,  cap.  xui:  Gr<eci}ejr  quidamnostri ,  xxv  M.fT 
Jttumoram  GcrmanUtradiderunt.  Agrippacum  R^tia  ejr  Tiprtco Jongitudinem  idCLXXXV? 
millta paffuum,  latitudtnem  cc  lxvi  1 1  millium  ;  Rbxti* prope  uniusmajoreiongitudine,  {Atlt 
circa  excejjum  ejus  fubacla.  Rhaetiac  latitudinem  hcic  Plinium  atque  Agrippam  intcllc* 
xiflc  cam ,  quae eftintcr  Danubii  fontem  &  confluentcm  Ani,  Geimania:  lib.  1  >  caP' 
xi ,  docui.  Apud  Dionyfium  Afrum  hi  leguntur  verfus : 

v'yva>  <f\j  tjreifjg  e7miX\iTUj  kpog 

Ttf  fty)  'zs&s  ftoftlw  75] oLvvarptvct  (puAct  vtfJLovTcuf , 

TiDpcLVOl  ,  ZUflOLTOLf  71  ,  TtTCLj  0'  CLfJLCL  ,  V>CLc&pVCL\  71  * 

Tlpog      vqtov  Ttppcu ,  Kj  N^iW  ccqi  kpvpvct,, 
Hctvvcvioi ,  MtW  ts. 

Posl  Rbenum  exoritur  immtnfus  lslcr. 

ffujus  ad  Boream  porretla  gentes  babitant , 

Germani ,  Sarmataqut ,  Getaque  fimul ,  Baftarnaque . 

^id  auftrum  vero  Gerr*,  &  Noricia  opida  mumta  y  ^ 

Tannonii,  CMyftque . 
Rhaetos  eum  intelligerc  pcr  Gerrarum  vocabulum,  inde  perfpicitur,quod  Gcrmani5, 
vam  Danubiiripam  colentibus,  eosopponitin  dextra  amnis  ripa,  fiatim  a  f°n[C<t- 
Noricos  ufque.  At  unde  ci  id  vocabuli  natum ,  haud  equidem  difpicio .  namquc  nuj  * 
bi  alias  reperitur .  Mendum  iibrariorum  efledixerim  5  ni  antiquus  ejus  fcholiaO^*T 
ftathius  id  jam  tum  progenuino audloris  agnoverit :  ut  &  Fcftus  Avienus  atquc 
nus ,  qui geographica  Dionyfii  Latino  carmine  reddiderunt .  cx  quibus  Avienus  M 
nit ;  ^  gwtcs  Iflrum ,  qua  fe  plaga  dura  Boctts 

Forrigit,  incttmbunt .  OVtedii  de  parte  diei 

Gerrba-  babitant .  Gerrhas  attingunt  oppida  lat} 

Norica .  ejr  immodiu  rurfum  loca  pingvia  glcbx 

Fannonia  exercet . 
Prifcianus  vcio  ita : 

Tot  dirimit  genteis  aquilonis  partibus  'itfer. 

Hu)us  ad  auslrales  terra6  Gerr&que  feroces , 

Noriciique  colunt  beiiaces,  rannoniique.  uCTinO0 
Vcrtim  Rhttos  diftos  fuiffe  Gerrbas,  minime  credibile  eft .  Et  cur  Diony fius  obl^  ^ 
revocabuloin  gcnte  tam  nobili  atque  clara  uteretur,  haud  videoj  utique  ^"l^ja 
?'cuti)  metro  ctiam  convcniebat.  Sic  igitur  ftatuo :  antiquum  illud  cflcnicuuu 
cxemplatibus  ejus .  fi. 

Atque  RhAtiamprovinciam  habitam  fuifle  ad  Danubii  ufqueripam  ,  cx  na  i 
citatis  fatis  manifcfto  liquct.  Diverfi  fuiucgcneris  Vtndelicos  a  Rkdtis,  nCfl^0tf 
Danubium  pcrtinuifle ,  hos  vero  minus ,  nunc  oftcndendum  erit .  Scx.  Aurel. 
in  Augufto  :  JBeCantabros,  &  Aquitanosy  Rbdtos  .Vindelicos ,  Delmatas  >nHn)erO'0gd' 
ciarum  populi  Romani  con)unxit .  Eutropius,lib.  vn,  dccodcm  Augufto 
)ccit  imftm  vigyptum ,  Cantabriam ,  Datmatiam ,  Vannomaw ,  K^qulum^  *  jj,#0k 


VINDELICIA   ET   NORICVM.  9 

Rhatlam ,  nndelicos ,  &  Salafos  in  ^l/pibm .  Svetonius ,  in  codem  Au<mfto  *  Vomuit 
«utemparttm  ducJutpartim  aujjiciisfuis,  Cantabriam,  Aquitaniam ,  Pannoniam  Da/ma 
ttam ,  cum  lllynco  omni  i  item  Rbttiam ,  ejr  Vindelicos ,  ac  Salaffos ,  genteis  Inalpinas  Et 
m  Tibcno:  Exhinc  Rhmcum  Vtndelicumque  be//umgefit.  &  mox :  RhaticoataueVin 
deitcogentes  ^ilfinas  ftbegit .  VellcjusPaterculus,  lib.  n  :  ^tliberius  Cafar  R*. 
ttam  &  Vindelicos.acNoricos,  Tannoniamquc ,  nova>  imferionoHro  fubjunxit provincias 
poftea,  ubi  milites  ita  Tibcrio  acclamant :  Bgo  tecum,  imptrator}  in  ^rmenia  eoo  i» 
Rattafut :  ego  in  PannoniJt,  ego  a  te  in  Vtndelicis,  in  Cermantd  donatm  fum .  Tacitusf  an- 
nal.  hb.  i 1  :  x^irminim  manu,  voce ,  vulnere ,  ftufentabat pugnam.  incubucratque  fa- 
logtttarus ,  tlla  rupturut,  ni  Rttorum  Vindelicorumque  &  Ga/ltc*  cohortes  fgna  cbjeciffcnt 
1  imius  hb.  x  1 1 7cap.  xx  :  Iuxta  Carnos ,  quondam  Taurifci  adpe/lath  num  Norici .  biscon- 
termtniRhm&Vtndelicu  Strabo  lib.  i  v,  de  Alpibus:  e#5  j  A  ^  J«        rm  hoZv 
*W  r*  tmytcpovb  TOf  W7ry,P^Wi^o^iW/*«7e^w.  id  eft  :  Hinc  montium par - 
tcu,qu*ortum/peclant ,  quxcjue  admeridtem  vertunt ,  Rbtti  acVindclici  tcnent .  Ho. 
ratius,  carm.  lib.  iv,  odd  i  v  : 

Videre  Rbtti  bella  fub  ^lpibus 

Drufi™  gerentem  5  ejr  Vtndelici. 

f  C  9  f°d  XdfemS  docct '  cxPu»§e^am  eiTc  particulam  disjunttivam  &9 

j£v*Tv  lpff.iC.ftatUr V™™5 eodcm  Jibl° P°^> xi v, ubidiferteinter  JkhxZs 
20  Sc  Vindehcos  diftingvir,  his  verbis  de  Augufto  canens ; 

J^/»        expertes  Latina 

Vindelici  dtdicere  nuper , 

CMarte  pojjes . 

Et  mox  :  CUajor  Neronum  mox  grave  prce/ium 

Commifit ;  immaneisque  Rhatos 

i^fujjiciis  pepulit  fecundis . 

R  H  £  T I  igitur,  ut  fupra  didum,  tofe  fuere  gens ,  a  Tufcis  Rimo  duce  orti  •  V  i  i  5  ' 

t  delici  veto  pvs  I//yriorum.  Terminum equidem inter utrosqueftatuitPtokmJn* 

ty*^  ditLtch    <W*,  inquit,  0«J* 

30  AccvxGtov  t^Mm,  cho^et  tUjj  p  $  owfJi         '  id  cft  5  Lyciasflumen  aurd 

w  Danubmm  tvolvitur,  Rhxtiam  a  Vindelkia  difietminat .  Atque  hinc  lib  v  111  in  F 

ropa.  tabula  v ,  hoc  eas  ordine  connedit ,  a  fonte  Danubii  cxordiens :  6  afe^trf" 

eft  ^unm^McmmttRb^^M  Noricum,duasque Pannon7a*  In 
Notitia  impeni  Romani,item  in  itinerario  Antonini  fcpius  Trima  SiSecunda  lamntnr 
Rh*tt*,m  &  apud  Paullum  Diaconum^lib.  n,  cap.  xv.  Quam  non  pofiJ^f^Z 
fecuh  efle  univcrfiaeRhaetiscintcr  Danubium  &  Italiam  ,  ircm  inter  lacum  Brieanti 
num&^numamnem,divifionem,exTaciti  patetlibro  de  Gcrmania.  ubi  hlc  Je* 
guntui  verba  :  Cermania  omnis h  Calliis Rbatiisque  &  Tannoniis  Rltno  &  Danubio  ftumi 

^ontbus  feparatur  Hincnoftri  fscculigccgraphi  Rhatiam  Ptolemai  inter  lacumBriefn 
tmum  & Lychum amnem  primam  efife  voluerunt :  Vindeliciam  vero  inter  Lvchum^ 
^num,  Rhattamfecundam  Et  credo  ego  equidcm,  Lychum  a  Romanis  limitem  fiSfe 
confiitutum  inter  binas  Rhanas.  id  quidpe  haud  perinde  obfcure  ex  Antonini  porfoici 
tur  mncnano:  ubi  loca  versus  ^Enum  &  Noricum  in  Sccunda  computantur  Rhwi/  1n 
ca  vero  versus  fonteis  Danubii  &  Brigantinum  lacum,  in  Prinia .  &  haud  dubie  cadem 
hcicobfervatafuitratio,qu^na^^    Romanorum  provinciis ,  Btlgicis ,  CermaniisciZ 
rtortbus,  Mcefts :  ubi  Pnm*  di&x  fuere ,  qu*  alio  vocabulo  Superiores :  &  Secunda  nu^ 
Inferiorts  .  nec  squabilior  divifio,  quam  per  Lychum,  nec  aptior  terminus  hoc  difpici 
potuit.  Atmale  atquc  impcnte  Vindtli corum  nomen  ab  Rhxtorum  vccabulopcr  Lv 

iochumdiftinxiflePtolemaeum,  cumaln,  quosmox  vidcbimus  auaores,  tum  ipfe  pb 
Itea  fatis  aperte  oftendit  5  dum  opida  Fojodurum ,  K^ugusiam  Vindtlkorum  Ahudk 
um,  &  Cambodunum  in  una  recenfet  Vindelicia  :  qua;  hodic  vocantur/W  K_Am(l 
burg,  Fiijjen,  &  Kempten .  quorum  primum  ad  JEm  confluentcm  in  finibns  Norici  nia" 
leaProlemsoVindericiaetributum;  reliqua  inter  Lychum  &  Rhenum  fcu  Bri^nti' 
num  lacum  fua  funt .  Vnde  patet,  Vindclicos  omnem  tenuiire  Danubii  ripam,  t  fon" 

tibus 


io  PHILIPPICLVVERII 

libus  ad  /£niufquc  confluentem .  AtfcOatur  idem  5:  Strabo,  diftolib.  iv,  hisverbls: 

Jg  S  <sr&(;  'iod  fce/?>j  r  A*A7rea>y  ,  >^  $  tmfpiQovTX  vz&g  votdv,  V^cutzi    Ovtvfoto*01  %A' 
Ttzvffi  >  ffiwctTrjovng  EAxtiH*oig      Boiai?  *  WU^tu*  $  to;$  ikuvuv  mdiots .  e<  ^  p 
toi  ptxej  twg  Irakioo;  Kct%KHTi  yfv7np  Ovtjeuvcg  ^  Kvpx  '  chctTeivafft  <J[l  K& 
^i',  oSchvb  X>lw<§p  (ptpiTW  .  oi  d]\  OcJvh\iKoi     HuotKa  tIu)  'wng  qmoodoetom  KctnX^ 
tdkiJov.  idcft  :Hinc  /Hpium  partcis ,  qu.e  ortum  fpeclant,  qu<e%  ad  meridiem  verguntyRbrtt 
ac  Vinde/ici  tenent}  Helvetiorum  &  Eojorum  cantermini ,  qucrum  can.pis  immimnt .  R^tt 
tt/que  ad Italiam  pertinent,  fipra  Vercnam  ejr  Comum.  pmingunt  ctiarn  ad  loca ,  per  qnafr* 
iur  libenm.  Vindelici  vero  ejr  Forici  exterkra  montium  tcnent}  magna  ex parte.  Soli  Vm"j£) 
dclici  Bojis  crant  contermini,/Eni  ripam , ut  infra  oftendam ,  tunc  colcmibus :  Helve* 
tiis  etram  Rhaui,  ad  Rhcni  ripas ,  anteqtiam  is  Brigantinolacui  immeigatur .  Idcni3u* 
clorjib.  vil,  dcdiftolacu  :  llpoacl^ov^  j  b?Jyov  ffy  oi  Pucnt, 

el  EAxyilioi  Xj  Ovi\l%Xiioi.  •srctvns  ,r  vs\lov  'j  ^X^tot  ^  OvivSiXtKot ,  ciKXfftv  htftnM* 
Vcttrot  3  ^  Nmoiku  fttffit  toov  a'Att««v  vmpZoKcav  dvi%x<rt ,  ^  <zzr£j  j  t»jv  Itz&A/W  ' 
c-iv,oi (^jivff^Qpoti  ouva^ovn^oi  jj  Kaov^ff  ,      Toigui^ijluj  axvAj;/^  xuoiotg.  b°ce  ' 
/c/mv/  f.v/g/M />*;-/* ,  plurima  fle/vetii  &  Vir.de lici  attingunt.  omnes ,  magit t&rr,tn, 
re/iquis  Helvetii  &  Vindelici ,  montanas  incolunt  planities.  Rhati  autem  ac  Norici^ 
K^lpium  ufque  fumma  adfurgunt ,  versusque  Ita/iam  vergunt ;  illi  Infubribw  ,  bi  Carfitt^ 
&  locis  circa  ^Aquileiam  contermini .  Rhaeti  lacum  Brigantinum  attingebant ,  <IU 
Rhenusincidit.  rcliquum ejus omnc  Vindclici,ad  Alemannorum  ulque  conflniuj^ 
de  quo  Gcrmani*  lib.  ni,  cap.  iv,  mihi  pluribusdiclum.  larvam  Iacus  ripam tenU!* 
Hclvctii.  Porro  Vindclici  ipMi*  colcbant , ad  Danubium  ufqtie;  RhaniipwsA* 
pium  fummitatcs  ad  Infubrcis  ufque :  Norici  vcro  a  Danubio  ad  Carnos  ufque  j  <P. 
rum  fuit  Aquilcia .  HincPJinius,lib.  iii,  cap.  xx:  ?{oricis  contermim  Rhati&^ 
de/ici.   Ncmpc  hi  cv  Tolg bocm^otg ,  ad  Danubium  uique  jilli  in  ipfis  Alpibus.  Hu 
illudPaulli  Diaconi ,  diclo  lib.  n,  cap.  xv:  Inter  hanc &  Svaviam  Jjoc  eH  Al^a  ' 
rtorum patriam,  qu*  versh  feptemtrionem  esl pojita,  dua provincU,  id  ett  Khetiapri^a^ 
Rkdtiafccundajmer  Alpcs tonfiftunt ,inquibm  propril  Rhtti  habitare  nofcttnmrtvy^ 
pc  in  ipfis  Alpibus.  aliasfaHiirimaha?ccritopinio,ck  error  cvidentilTimus .  Jiir 1  '$0 
codcm  libro ,  cap.  xix :  Fertini>&  Tridentini  &  Belunenfes ,  Rhatica  opida :  Ro**$ 
&  Euganeorum  Verona.  Ex  his  Ftrtinorum  opidum  nuncdicitur  Teltre  j  Tri^^y\inSt 
Trentoi  Rdunenfium ,  Cividad  de  Belun ,  Ptolcmaeo  Mhxvcv ,  Belunum .  Idcm  jfl 
diclo  cap.  xx  :  Rbatorum  Vennonaes  Sarunetesque  ortm  Rheni  amnis  accolurtt.  T*cltl  ^ 
Jibro  dc  Gcriiiania ;  Rhenus  Rbtticarum  Alpium  inacceffo  ac  pracipiti  vertice  ert* ' 
&  in  Antonini  itinerario  loca  ad  Danubium  vcrgcntia  Vindelicicj  timlo  fubfcnbu  q  ^ 

Limites  igitur  ViNDEL  icis  fuerc , ab  cccidcnte  Brigantinus  lacusj  qu^.& 
Helvetiis  fubmovebantur :  ab  lcptcmtrionibus,  qua  Germani  primum  Marcon^ 
Narifci  ,deiude,  in  Marcomannorum  fineis  transgreOi ,  Galli  Alemanni  uieieC°ntur« 
mini,Danubium  rlumen  :aboricntc/Enusamnis5  quo a  Noricis  difterminau     .  ^ 
At  a  mcridiequibusfinibusa  Rha?tisfuerintdiftindi,perdifficilc  cft  diau5quan^M^ 
dcm  non  modo  inopidis  ftdncinnationibusquidcmcnarrandisintcrfcconic 
audores  j  ut  mox  videbimus .  XX' 

Fuiflc  complurciseomm  nationes,  tcftaturdiftrte  Plinius,  diclo  lib.  *  J}\®Lfiff 

luxta  Carnos ,  ino";-   J — ** — z/,s  J  "  '  L  '-  **~*"**Mt 

Vtndelici.  omnes  i 


phdo  Lsf/pium:  ubi  hxc  refert  verba  5  Gentes  A/pinx  devic/x:  Triumpi/trtt,  (}f 
Vennonetes ,  ifarci ,  Breuni ,  T^aums ,  Focunates ,  Vindelicorum  gemes  i  V  \  r%<&& 
Virucinates  ^Licates.  Catenates .  Ergo  iv  tantum  fuere  in  univerfum  Vm de  ^ 
nationes?  Cavccrcdas.  nam,ut  Licates  a  Lico  flumine  fic  ifarci  ab  Ifatgo  *  ^fi 
amne,  qui  vulgo  nunceft  Ifcr ,  nomen  acccpcrc.  hujus  vcro  fonscriam  mu no  p 
quior  Danubio,  quamfons  Lici  j  eoqucargumcnto  mulro  juftius  Vindelicor  ^ 
fendus.  Sed  6c  Brtunos  &  Cenaunos,  (quorum  hi  corrupte  Plinio  HAunt*  y 
rtaunes)  Vindelicis  adfcribit  Horatius, ditta oda  xiv : 

Suem  legis  expertes  Latina,  . 
Vindelici  dtdicere  nuper,  fi!r- 


tt 


VINDELICIA   ET  NORICVM. 

Jt>uid  CWarte  fojfes >  tJMilite  nam  ttto 
Vtufss  Gcnaunos>  imflacidum  gentss^ 
Breunosque  veloces ,  &  arceis 
y^4lftbm  imfofitaa  tremendis 
T>e)ecit  acer ,  fltss  vice  ftmfltci* 
KjHa)or  Neronum  mox  grave  frcelium 
Commift ;  immaneisque  lihatos 
K^ujpiciis  repulit  fecundis, 
Verum  tamen ab  hoc iterum  diflentit  Strabo, dido lib.  i v,  his  verbis :  ol  3  otiVJeAixo) 
10      Htaoitoi  rlw  cxng  votoonoettu  xaxfewn  V  rxkiov  ^  Bfsto/W  Ttvcwmv,  ,>T^W 
mvpw.  id  cfl  :  Vindelici  &  Norici  exteriora  Alfium  tenent  magna  ex  farte,  cum  Breunii 
&  Genannts  :  cjuorum  hi  jam  Ulyrici  funt  generts  .  Sed  pro  Horatiokcrum  facit  PtoJe* 
msus  111  deferiptione  VindeHciae,  his  verbis  it%  j  ottV&A,*/*,  r*  ffl  ^kUco^ 

k*t*XM  VWW'  vm  q  t*w  Aitwoi£}Kovcnt*v7u-  ZrxBivfiocZvor  etrcLBptuLor  xaj 
rov  AvKiy  zro&uw  At*kmt.  id  eft  :  Vtndelicufcf  temtrionalia  incolunt  Runicau 
fib  htsLeum  &  Confuanu :  dein  Benlauni  :  mox  Breuni  3  &  j uxta  Lyciam  amnem  Lica. 
ttt.  Corrigeneic  Kovas^  111  KcktW^,  Conptaniu.  funr  quidpc  Piinii  Confuanc- 
tes.  &  eidem  Rolemsco  dicuntur  eadem  formationc  Rhsctorum  populi  iw™  .  ctai 
Phmoeodcmcapitcfunt  Suanetes.  Conigeitem  B«A«rw<  in  rw«r,,,.  ut  funtapud 

*o  Mrabonem  limul  6c  Horaiium  i  quorum  etiam  vitiatum  vocabulum  apud  Plinium  cfle 
dixt  ^aunes,  pro  Cenuanes.  Scd&  pUt^  Ptolemsri  vidcntur  cfic  Plinii  Vtrucina- 
tes ,  quafi  ovipnKttZmi.  ni  fcrtc  Sc  in  Plinio  fcribcndi  firit  Virunicates  ha?c  quidpe 
wccrta  fiint .  Catenates  Plinii  apud  Straboncm ,  codem  loco ,  lcguntur  ka^&I*™, 
in  his  VCrbis  :  ]wu«7BW:  'j,  t*v  ^  otf,JiAi*£»  f^&^rro  AiJtiwi  ,  ^  YLXcwlv kno! 
t&jouiwww  rw3pW*»Pwi^W5KflT««^«.  idci{:F<""/'™iVinde/icorumhabf 
tt  (unt  Ucatti  dr  ClatttinatU ,  Vennonesque  :  Rhatorum  Rucantii  &  Cotuantii  Nec  fanei 
facilc  dixeris,utrum  e  Srrabone  apud  Plinium  rc&e  legas  CUtenates «  an  vcro  ex hoc 
apud  Srrabonem  tcwLvd-mt .  Iam  vero  itcrum  contra  Strabonem  in  Rha-tis  nume- 
fant  Venmnes  Pliniusac  P.olemarus  :quorum  huicdicuntur  oihvmig ,  illi  Vennonetes 

HHcm  Sttabo ,  paullp  ante :  f  ai>4#  3  tS  k^v ,  «ri^  tJ  p/^9  t«k  txmm  ifyvu^*  ri 
tty  vcuroi  $  oMmik  ,  id     iu  KiKtifiim ,  TJ  3  AtiMu  j>  Tojhvwci  £  trim  id  eft- 
C»« ,  f  W  W  >«w  ,  htnc  Rhau  &  Vtnones  versits  orientem 

ojtinc Lefonm ,  Trt^tsn$&  StotHcol*** .  Ptolcmsus :  K«fc™  §  t^  t^  ^ 

Ovnvwc.  idQll:  tncolunt  autem  Rbttu  feptemtrionalta  Brixanu^  aufhaltaSuaneudr 
Rtgufca;  media  Calucones  &  Vinnnones .  Plinius,  prardiao  loco :  R hatorum  Vennoneies 
Sarunctescjue  ortus  Rhent  amnts  accolunt :  Lepontiorum  cjui  Viberi  vocantur  ,fontem  Rho* 
dani .  Er  poftea :  Rugufci ,  Suanetes ,  Catucones ,  Brixentes ,  Lepontii  Vtberi,  Nantuates" 

^ntdH^reragri'  PatCt  isitUr  h  Plinio  atquc  Ptolem^o>  Vcnnoncsnonpertinercad 
*o  Vmdehcos.  Alios  jam  hinc  locatin  Vindclicia  populos  Srrabo,  codem  loco  his  ve  bis- 
oi  EV-HC  3  T«»  0^atA««r«(ri,W,Be/^Aor  wV^a^^b^Uk^ 
jw,  t  v  To>r  Aix4/i«y  a>e.  vri?  cckootto^  L*p*oi*.  id  eft  :  Vtndelicorum  etiam  Cunt  E f/iones 
&  Brigantii-.ofidaque  eorum  Briganttum  &  Camfodunum ,  tjr  Licatiorum  velutiarx 
Damafta . 

Scd  experiamur  tandem,  ecquid  fingulis  Vindelicorum  populis  fuas  dcfisrarc pof 
fimus  fedcis .  L  l  c  a  t  e  s  ,  five  L 1  c  a  t  i  i  Licum  amnem  accoluere  j  telte  Prolc- 
mxo ,  fupra  citato.  Vocabulum  eorum  vitiose  in  Strabonis exemplaribus  fcribi  judico 
per  geminum  rj  A1M01,  quum  Plinio  imtLicates,  tk  Ptolema?o  AtKalot  -  ut  &  apud 
iplum  Strabonem  pradiai  KA«^v^o<,qui  Plinio  Catenates  5  &  eodem  libro  iircr 
Eelgas  A^iCft wi ,  qui  Plinio,  Cacfari,  aliisquc  <^4trebates,  Ptolema?o  a V^&Soi . 

Frigantium  equidcm  opidum,  quod  hodie  vulgo  eit  Bregenz,,  ad  lacum,  quem  Rhe 
nus  transit,  Strabo  facit  Vindchcorum .  at  e  diverfo  Ptolcmscus ,  lib.  1 1  ?  Rhseris  id  tri- 
buir,in  horum dcfcripiionc;libro yero  viii  eorumdem etiamfacit caput'.  Vcrum  huic 
raroaliastutafides.  heicautem  earationeid  faclumputo,  quod  Rhatiam  illamRo 
nianis  latius  inter  Rhenum  &  .'tnum  fumtam  intcllcxcritj  cu  jus  univcrfe  princeps  urb» 

Brigtmm 


'vz  PHILIPPI  CLVVERII 

Brigantium.  Sic  Plinius,  lib.  i x ,  cap.  xvi  i !  Proxima  eft  his  menfageneris  dumtaxdt  rnuslt- 
Urtm :  quas  {mirum  diflu)  inter  Alfcis  quoque  lacus  RbatU  Erigantinus  &mulM  marinugtj 
nerat.  fct  Solinus,cap.  xx  i  v :  S$  Thracia  e  Gallia  fttenda ;  exctfit  ager  Rhxticus ,  cfimus  (7 
ferax,  Brigantino  lacunobi/is . inde  Noricus .  Strabo,  lib.  vi  i ,  dc codem  lacu  :  n^o^"v" 
rctf  ef\i  Xipvyg  ctt'  oXiytv  $p  ol  Pcuto),  tb  <f\\ tshiov  E^Aaijflic*  OvivSthiKoi*  id  cft  L&Wf1* 
Rhxti  exigua  exfartej/urima  He/vetii  ac  Vinde/ictattingunt.  Si  igitur  Brtgantium  fuit  Vin- 
dclicorum  5  ccrte  Rhajti  pcrexigua  parte  Jacumattigerunt :  ncmpc  a  diclo  opido  Brt- 
genz, ,  fcu  amne  cognomine,  paullo  uhra  Rhcni  conflucntem  ad  vicum  ufque  RoJtnM  , 
terminum  intcr  RhxtcsHelvctiosque .  reliquum  lacus  orientale  latus ,  ad  Iimitem  u  vj 
que  Alcmannorum,  Vindeliciaccoluerunu  Atque  hinc  cognomcnuim  etiam  i»J 
Brigantino  qua-fitumj  quia  Brigant  II  populi,  ab  opido  Brigantio  nuncu- 
pati ,  omnc  hoc  litus  tcnuctunt,  &  proxima  hinc  montana  ad  opida  ulquc  Bavensfttrg, 
Schufjenried ,  &  TfuUendorf.  Tcrminus  igitur  hac  parte  Vindclicos  Rhatosquc  mtct 
iiiir  piudiclus  amnis  Bregenz, . 

.  Iam  veio  ,  quia  Licatiorum  fuit  Damafia^  &  Brigantiorum  Erigantium^sriO' 
N  u  m  arbritor  fuiflc  Camfodunum  :  quod  nomen  e;iam  nunc  retinet ,  vulgo  Kcmfttth 
dcquoplura  poftdiccntur .  Esiionibus  igitur^mcdiis intcr  BriganiiosatqucLicatios> 
dcis  tribuo  in  vallibus  Ilari  amnis . 

Poftremi  Vindclicia:,jamqne  /Enum  accolcntcs  fuerc  alicgcna  gcns  B  o  j  1 , 111  ^  lQ 
guftiCxjfarisprincipatu,  quum  aMarcomannis,  Maroboduo  ducc ,  ut  Germania-'  • 
1 11,  capitibus  m  &  xxx  oftenfum,  Bojohacmo  pcllcrcntur ,  in  hasorastransgr  _ 
quasin  hanc  ufqucdiem  clarillimo  jam  nomineobtincnt ,  vulgo  Bo)aren  five  B*)A  ' 
&  contrafte  Baircn,  Latine  vcro  loqucntibus  Bavari  dicti.  Fallitur  quidpe  quam  V 
mcntifllmc, dotrifllmus  cetcra  Boicarum  fcriptor,  M.  Velfcrus  $  qui ,  quid  iis  fat  l^ 
aut  quo  gentium  Bojohaemo  pulfi  conccflerint,  quum  apud  ncmincm  vctcrum al!^.j0 
rum difpiccret,  nonregione ,fed regnoac dominatu eos fu/fos  interfretatur  :,ita,uti  m  _ 
«linus  prifcis  fedibus  inBojohxmo  manierint.  caque  ratione,  quidquid  "^'^110  ^ 
clores  de  Marcomannorum  rebusgeftis  narrant,  ille  in  Boicis  fuis  reccnfet,  tarnq 
in  partc  fcmper  fuerint  &  Boji .  quse,ut  falfa  atqucaliena,  fidcmas,ingcnsopcllSr^0 
•peribit.  In  proximos,  ut  dixi,  Vindeliciae  agros,  quos  etiam  nunc  tenent,  tra  ^ 
oftcndithaud  perinde obfcure  Strabo,  in  libris  iv  &  vi  1 .  Vcrba  ejus,  lib.  av, 
nio  Silano  C.  Norbano  Coss.  ideft,  fexto  Tibcrii  impcratoris  anno,  tricete^- 
■tcrtio anno poftquam  hse  regiones  a  Romanis  devicla;,  (crc  fcripfiflie,  ipfc  ibidem  ^  ^ 
tur,  hxc  funt :  T<*  d[e        \m  pipti  toov  tffomm ,  ^  Q  tmqstyevloi,  <5r&s  m*>v  p  ?  \& 
O  vtviiXtKo)  H&TbXiioi)  ovvkihovlic,  E^tjHiotq  ^  Boioif  '  e5TiV</v7^y)  xcTf  iK&vav  Trt  ^ 
cft  :  Parteis  vero  i^lfium,  qu&ortum  folis  frofticiunt ,  ejr  item  qu<t  ad  mertdjt 
<verfa  funt,  Rhrti  ac  Vindelici  tenent,  Helvetiis  atque  Eo)is finitimi^uorum  camfis  tffl     .  Q% 
Helvctiis  erant  contermini utriquc  5  at  Bojis  Vindelici  tantum.  Falluntur  itcm  n>  1  ^ 
Bojohaemo  pulfos  Bojos  in  eas  Gcrmania:  partcis  concefliflc  doccnt,  quasnunc  ^i0jfi 
rum  pars^irca  Nabum  flumen  in  fuperiore  Palatinatu  tenent.  Tacitusnamqn^  cCfar, 
de  Gcrmania,  diligentiflimusGermania:  populorum  enarrator,  acutiiTimusqtfe  ^ 
Narilcos  hciccollocat;  ut  Gcrmaniae  lib.  111,  cap.xxix  ,  oflcnfum  :  de  Bo) 
nulla ei  hoc  fitu mentio:  quum  tamen  Gothinos,  ultra  Bojohamumin  oriellVtU  jJa- 
susincolenteis,elingvaGallos  cfleaiguat,  &  Ofos  Pannonios .  FuilTe  codcm  «  ^c 
rifcosM.  etiam  Aurelii  Antonini  imperio,  patet  ex  Iulio  Capitolino  •>  apud quc 
leguntur  vei ba  \  Gentes  onwes  }ah  l/Iyrici  limite  ufque  in  Galliam  confpiraverant^ 
comanniJZari(ci,Hermunduri.  lncoluifletamen  poftca hasNarilcorum  fedeis  boj  _ ^ 
circa  annum  a  nato cocli  terrarumque  Domino cccc  lxxiii  , liquet  cx  Iorna  ^^us 
Gothorum  resfub  LeoncGlyccrioque  impcratoribusgeftasenarrans,  $vcv  0rtfl$ 
dcfcribit  hujusmodi :  Danubium  conge/atumTheodemir  Gothorum  rex  cernens^*i0  0 
ducit  exercitum :  emenfoqne  Damtbio ,  Svevis  imfrovifw  a  tergo  affaruit .  nam  5 
Svevorum  ab oriente Bajoarios habet,  ab  occidente  Frattcos,  arneridic  Burgundto 
ftemtrione Thuringos.  Svevos  heic  eum  intelligcre,  qui  antea  propno  "^.^J^^ent^' 
duri adpcllabantur,  Germaniae  lib.  1 1 1 ,  cap.  xx  vi  1 1 ,  pluribus  oftcndi  doc  ^fi 
£rrat  hcic  jam  iterum  Vclferussqui  Bojos,cira  ea  demum  tempoia  a  Venedor  ^cjjjs 


VINDELICIA  ET  NORICVM.  u 
Czechis  Bojohsemo  pulfos,adNarifcos  abiifle  cenfet.  FuifTe  Iuftiniani  impcratoris 
«empeltate  Lojos  in  dicta  Vindeliciac  Parte,teflatur  haud  ita  obfcure  Paui  .Diaconus,  rer. 

angobard.  hb.  i.cap.  rv :  Et  hxc  quidem,  inquit.malaintra  ltdiamtantkm,  ufqueadfi- 
™gentmmAUmannorum&Bojoariorum,  folisRomanis  acciderunt .  Inter  h*c Lfliniano 
prtnctpe  vtta  decedente,  lujlmus  mtmr remfublicam  apud Conjlantinopolim  revcndam  fisce- 
M^TZr"  aU'T  Alcn,annoium  Bojoariorumque  fineis  ita  Fginhardus  in  vita  Caroli 
S lacilSnat  ■•techUifl«viusBajoariosabAUmannUdtvidit.mm&A\cmznni)zmm- 
erln, '  r3",1  tetMp0la  cx  Cclmania  Fanim  ™  Vindeliciam,  partlm  in  Hclvctiam  trat.s- 
ioStT  T  Yv  '  Eo'0ai'iOS  Nab"m  accolcm™  e  Vindelicia  demum eo  trans- 
S«S  'am  indcab  Al'Sufli  Cala,is  tcmporibus  transific.  Cc 

T2  P  Dl«cnum  hb  , , cap.  xxx ,  hac  leguntur  :  Noricorum provincia ,  „«4»» 
*Var'<r«mpop^ 

ruUe  Italtam,  abaqmlcms  vcroparte  Vanubitfiuenta.  F.x  quibus colligcre  daba,ur,Foios 
Bc ohammpuhos ,non  in  Vmdeliciam,  led  i„  Noricum  transific;  ni  malumatquem^ 
pentum  haru  paruum  gecgraphum  manifcfio  lc  prcdcrct  Paullus  mcmora.ione C 
cabifio iTlc  VinnU,mQUanl  ad  ^"^^«coram  tctmi„um,Pe.tinuit.Ncrici  igitur  vo- 
SSrri^  inquanunc^/4,  Svcvix  contcrmina. 
rione™ifaa'rU,(M  n«Ttm0iK  AuSufloCa&c  »  Vindehciam  commigra- 
-oriork?     ,  r        ?ml?  Nomcn  C0ium  P°flca  in  Vindehcia  varie  ab  infe- 

v?  n  fCnPt01lbl,s  foratU  f0it :  quibus  P^™  dicuntur  B  o  1  o  a  r  1 1  E  o  0_ 
varii,  Baioarii,  BaiOVARI1;  Baiuvakii,  Baiobari,  Baiba- 
11;  A 1  v  A  R  1 1  >  &  poftrcrnum  B  a  v  a  r  ,  ,  ex  quo  qtubusdam  nugandi  occafio 
aticpta,  nomcnhoccx  Fojts  &  efle  compofitum 

Rchquorum  populotum  ,Confu*netum,Catenat«m  ,Vir«cinatUm,&&omm  cmos 
fupra  enumerav, ,  ncmuia  mulis  ccr.is  fitibus  adfignari  poflunt :  adeo  nu  11° eomm^ 
ftant  .„d.c,a,vel  vethgta ,  &  nugati  in  incerris  non  libct.  Teiminum  tamcn  Vi. £2. 
fu.iTcccnicoabmcnd.e.p.niu.m  (upradiaum  amncm  Iregcnz-,  hinc 
gum ,  quod  mtcr  Lichum  &  £num  ad  Ifari  ufque  fonteis  &  opidum  InrtesfrucT^" 


tenditur, 

Cap.  iv. 


^De  oftdis  VlNDELlCU, 

Vi  NDEL  t  c  1  je  fitu,f_nibus,  ac  populis  cxplicatis  proxima  fir  n  .r*  • 

terra  Vinn0  rb  ,       '  °UUm  m  Provinciam  Bomanorum  redigeretu,-  infi 

ckus  SSSS  r°       ^°mana:  n°men  acdiSnitalem  adeptum  eft.  De  hoc  a  £ 
cttus,  ,n  hbrodc  German.a :  Trcpior  Hermtmdurorum  civitj.  fida  RomanU  21  fr 
^Gcrmanorumnoninripk  Dtnubiicommcrcium  Jedpenittu,  alJctZ^X  J^ 
trovtncucoknia .  Vnam  folam  fuiflc  coloniam,  L^S^S^ 
nullum  proprmm  indicat.  Ptolemaro,  qui  proximus  a  Taci rn         \     c  C,US 

Cokum.  quod  vocabulum  AuguB*  nullis opidis  nifi  cdonii  VnTn  Zt  ^ 1_ 
pueriin  fcholis  novcrint .  Hic  iairur  illa  Taciti  IbUnd 11 fl  lfle  tllbumni ,  vel 

Iffeeam,qu,nu„c,„terfP.e„didlffimafmaS 

gb  vocatur  Angiiburg,  ipfum  ncmen  *fiASfT^f^r^,,,to,l0fc 
Rhcni  kvam ri^m  fv,  millibus  pairutun \ t ^ ^>  ^*™  3pUd 
^  •  Scd  &  fitum  illius  haud  oblcurc  Taci  £  monft      ™  t       •  ^1"™1  VicUS 

^bii,^/<<f)  ideltintus Et  Son^Z'ZZ  mrpi Danu- 

aaeonvc„i„„r.  Ceteroin capita  gentium  KS^3K^<B»- 
cu,v,shift01.iaseorHlll)  idPjficSercfacillimu^ 

f^^^colon^Tu^tt^quegmria^ma^ieS 
-odumhauddubie^iW^^L^ 

b  fuitca' 


U  PHILIPPl  CLVVERII 

fuitcaput.  Velferus ,  poftquam  multum  circa  primam  hujusurbis  originemnequio*- 
quam  laboravit ,  tandem  in  ha:c  verba  concludit :  Loctu ,  in  Lattfitma planitte  clementtf 
edtttts  ,prope  Vtndonu  ejr  Lyci  confluvtum ,  Danubio  ad  commodttates  vicinm ,  nec  exfifi 
ttu  nimia  propinquitatc  ad pericula  Germanicarum  incurfionum ^Vindeltct*  medituH 
nomcn  AugttB*  indttum-  Ftndelicorumcognomenadditum ,  diffcrcntta  altarum  urbittV, 
qu*  eodem  nomine  adpellat*.  Dubia  mchercules  &  ambigua  iententia5  ubi  nefcias, 
opidum  jam  anteaexftirifle,  an  tuncdcmum  a  Romanis  conditum  intellexerit.  quam- 
quam  in  prcccdentibus  doceat ,  Romanos  etiam  nova  nonnumquam  dcducendis colo- 
niis  opida  excitafle.  Quam  mentem  de  Vindelicorum  Augufta  li  habucnt,eiTaiTeeum, 
vchemcntcr  cgo  veieor.  quidpe ,  pmer  rationem  mcdo  allatam ,  Sirabcnis  quoquetf 
veibacxlib.  iv  fupra  citavi  ifla  :  Koj  oi  iriwtg  d[i  Tuv  ovivttA^uv  «<rt,  <£  B 
Xj  *roA{s  cuJtuv  B^tydvltov ,  *j  Kapnhvov      y  rav  AikaUuv      Txrtp  AKpomM  Aapa<n*' 
id  cl\:Vi»de/icorum  funt  ettam  EFiioncs  ,ejr  Brigantti  :opid«que  eorurn  Briganmm& 
Campodunum,  ejr  Licatiorum  velutt  arx  Damafia  .  Damasia  igitur  prccul  dubio 
Vindclicorum  Licatiorum  capur.  idquc  Augufta:  ad  Licum  amnem  germanum  geiiui" 
numquc  nomcn ,  anrequam  colonia  deviclis  Vindclicis  Augufti  aufpiciis  codcdufta 
fuit .  Hucaccedit,  quod  alias  Srrabo  Augulbe nulJam  facir  mcntionem  :  quse ,  ut  pr#> 
pua  jam  ejus  aetate  &clariflimatorius  Vindelicia,- urbs ,  nullopaaoeratfilentiotran* 
mittcnda.  nec  Damaliam  ullus  alius  au&or  mcmorat :  fciliccr ,  quia  vocabulum  id*11 
Auguftarnomcnabivit.  Tacitus,  annal.Iib.  xu  iSihrum  gens  non  atrotitatenond*'1* 
fnentia  mutabatur  ,ejuin  bellum  exerceret  ^cattrisquc  legionum  premendafiret .  ^ffi 
promtim  vcniret ,  colonia  Camalodunum  valida  veteranorum  manu  deducitur  in  *p0* 
captivos ;  fubfidium  adversus  rcbetles,  ejr  imbuendts  fociis  adofficia  legum .  Ea  caufa  ubi- 
que  coloniarum  Romanarum .  De  Licariis  autem  ita  idcm  Strabo  :  impaium  J\*  rU* 
OvtvhAtKuv  tfy&fyvTo  AtKx-noi  ^  KXouuTivkw  id  cft  :  Ferociftmi  Vindelicorum  hd$* 
funt  Licatii  ejr  Clautinatii .  Tanta  igitur  K-Augufl&Vindeltcorum  monftrari  poteft  an»' 
quitas;  tanta  antiquis  etiamtemporibuscelebriras.  ad  quod  dignitatis  faftigium  n°{! 
nifi  longinquioris  temporis  progreflu  evehi  potuit,  in  gentc  barbara ,  ac  libera  j  cui nu*u 
impetus  ad  integia  opida  de  fubito  crigendum  .  *  a 

Porroopidain  itinere  ab  ^Arborefclicc ,  Helvetiorum  opido  {^rhon^c\} 
vulgarivocabulo,apudlacum  Brigantinum)  ad  ^iuguslam  Vindelicorum ,  notant^ 
xfta  in  tabula  &  Antonini  itinerario : 

Tabula;  Antoninus5  Antoninus;  AntoniW 

Arhorfettx  Arhore  felice  f  ArhorefeHce 

Briganuo  x.        Brtgandta        xx.  Brigamia  Wmntia  **' 

AdRenum  villi.        |  j  j  ^ 

Vemanta  xv.       V*man\a  xxi  1 1 1.  Vemanie  xxuii.  Vemania  <Xl 

Vtaca  XXIII.        |  | 

Campoduno       xvi.  Campoduro       xv.  Campoduno  *V' 

RoflroNema-vuexxxii.  Roflro Nema-vi*  xxxill.       J  fTlI- 

I  I  Celiomonte  *** 

'  J  Guntia  tU 

JugufiaVtnJelicnm  xx.       Aug.Vmdelicttm  xxv ■.  Aug.  Vmd"licum  xxxvil.  Jug. Vtndeftcttrn  **J  '  , 

Brigantium  efle nunc Bregenz ,  ad capnt lacus  Brigantini , cui nomen inde qu^ 
fitum,  ciim  vocabulum,  tum  itineris  tra&us  &  intervallum  maxime  indicant :  <PC ' 
hoc  Antoninus  ab  Arbore  felice  Brigantium  ufquc  utroque  in  itinere  facit  xx  miU  « 
pafluum;  tabulavero  xix.  Certum  igirur  ex  his  fit  documcntis,ordinem  &  iaP 
a  librarioefle  turbatum :  ubi  ficantea  erat  fcriprum : 
i^Arbor  felix 

K^id  Renum  vmi.  fi 
Brigantio      x.  ^ 
Rhenus  equidcm  ab  Arborefeliceduobushaudampliusabcft  millibuspafluuin-  ^ 
notatis  tabulae  numeris  ego  colligo ,  Rheni  hoc  in  itinerc  trajeftum  fuiflc  cornm0 
mo  itineris  du&u  ad  vicum  Rhineck ,  vel  paullo  fupra .  v  jjtc 

Campodunum  Antonini  Strabo  quoque  ,  diclo  lib.  iv,  Grarce  Pcf^,,n 
iam  v  fcripfit  Ka^TnSism.  atmagisgcnuinumejuslocinomen  eftapudPtolem  ^ 


d- 
tf 

fh 
% 
% 
4 

> 

h 

idfl 
r 

3 


VINDELICIA   ET   NORICVM  ,y 

pcr  # ,  Ka-fiGoixvov  j  &  in  tabuia  Cambodunum,  in  Notitia  imperii  Cambi. 
t>  u  n  u  m.  quadltum  namque id e  fluminis ,  cui  adpofitum ,  vocabUlo  Kamb .  ld  opi- 
dum  hodie  vulgari  vocabulo  dicituu  Kdmbten ,  five  Kdmpten . 

lnter  Campodunum  &  Brigamiam  habet  Antoninus, tfibusin  itineribus,locum 
cui  nomcn  Vemania,&  corrupte  Vtmania  :  nam  tabulse  etiam  eft  Vemania,  & 
Notitia:  imperii  Vimania.  In  tabula  poft  Vemaniam  fequitur  protinus  V  i  a  c  a  . 
Hodie  inter  Bregen^  Kampten  funt  loci  Wangen  &  Wageck .  quorum  hic  haud 
dubie  eft  Vtaca ,  ille  veio  Vemama ,  Numeri  in  hinerariis  fere  ubique  corrupti  funt. 
Antoninns  ubique  habct  inter  Brigamium  &Vemaniam  xxim  millia  pafluum : 

•lohinc  vcro  Campodunum  xv,  duobus  in  itineribus,  &  in  tertio  xvi.  totidcm  ciiciter 
hodie numcrantur inter Bregenqjk  Wangen .  Vnde perfpicitur, apud  Antcnini: m ctiam 
intct  Brigamiam  &  Vemaniam  i{Qikx\y\a{mftc  xvi  5  vel  xv,  Ut  refte  eo  intervallo  ha- 
bet  tabula.  A  Wangen  numerantur  ad  Kdmpten  miliia  circiter  xxv.  unde  adparet 
Antoninumquoque  xxmi  illamillia,qua^pcrperamfuntadpofitainter  Brigamiam 
&  Vemaniam,  ipliim  fcripfifie  inter  Vemamam  &  Campodunttm.  Tnbul*  cxfcriptor 
eumdem  numerum  quum  hoc  itinere  fignatum  videret ,  x  x  1 1 1  inde  impcrite  fecit  in- 
x^Vemaniam  &  ftacam :quum  fint  intcr  Wangen  &  Wageck  xvn  circitcr  tantum. 
nmfortein  archetypofuerintmillia  xvi 1 1  :quae  ille  corrupitin  xxiu.  De  rcliquo 
apud  Ptolemaum  hacleguntur :  Ufh^  tti  Ki<p«hti, T$  vtix  vrc&^  TuP^cv  ]LI 

ZO^Ucv.  f^^rcwTo^OvtK^.  ideft:o^/  Rbeni fiuminis  caput  eU  Taxg.etium >Brizan~ 
ttum.  poH  hdt  vcrb  Vuu*.  TAxGATiuMex  pofitionc  apud  Rheni  fontem  imer* 
pretor  hodicopidulum  Tavetftb.  ab  hoc  versus  feptemtrioncs  defcenditur  ad  opidtint 
Bregen^  quod  fi  rcftoordinc  pcrrcxcrit  Ptolemams  porro  versusfeptcmtrioncs  •  Vicus 
ccrtc  nullus  alius  crit  Iccus  quam  Viaca  tabular.  ac  forte  apud  Ptolcma-um  fcriptum 
fuit  oii*x& ,  V  i  a  c  u  s .  Graduum  adnotationes  in  co  auftorenihil  attinet  obfer- 
vare.  in  hiis  quidpc  plcrumque  falfus  deprchcnditur . 

Pcrro  Antonino inier  Camfodunum  &  Auguslam  Vindcltcum  refcruntur  C  E  l  i  u  s 
moxs,&Guntia.  Celium  mcntem  efie  vicuim  nunc  Kclmiinz,  haud  prccul  Uaro 
flumine&opido  Mtmchrot  cum  tra&us  itineris,  quod  paullum  heic  laevorfum  dcdi- 

.30  nat ,  tum  multo  maxime  nomen  ipfum  teftatur.  Id  nomen  loci  Notitia?  imperii  eft 
C  oe  L  i  u  s ,  finc  ww/iadjcaionc.  (7*»//4wintcrpretatur  Rhenanusopidum  GtmZ- 
burg  adGumizammsacDanubiiconfluenteis.  Verummacys  placet  opinio  Vefferi 
qui iCuntlhrg  imcrpretatur, ad  fontem  Gufins.  Ulud  quidpchngius  cxtra  viam  Cam- 
boduno  Auguftam  versus diflltum  56c  nimis  propc  habet  opidum  Knarm***  quod  ta- 
bulae  efle  Grtnartonem,  infia  oftendetUr .  cujnspropinquitas  tanta,  uti  haud  facilecredi- 
dcnm,  fuiflc  &  Guntiobiugium  tunc  locum  celcbrem .  Apud  Antoninum  millia  paf 
iuumnumcianturaCampoduno  Celiummontem  ufque  xiv}  hinc  vcro  Guntiam 
xvi  .  ata  Kdmpcn  ad  KelmumtCum  xxx :  hinc  vero  ad  Gttnrfburgxxv.  Nullo  leitut 
modo  Antonini  Guntia  imclligchda  eft  Gunt^burg.  Numeri  quum  Ibis  locis  manrcTint 

^ctamcnnominaamalccuriofolibrario  transpofita  funt.  etcnima  Kampttm&  Cun  7 
;^milliafuntxiv:&hincadi(V/w^xvi  :  hinc  denique  Auguftam  xxxix  Huiui 
6>»//<e  Notitia  etiam  mcminit  imperii.  '  ' 

At  (7^^//quoqueantiquitatcm  cx  VetcrUmmonumcmis  oftcndi  rctTereor ' 
Eumenii,  m  pancgyrico,  Conftantio  Cafari  dido,  hxc  leguntur  vciba :  CaptL  rex  ferd 
«fim**<t,MSM*hfa9m  Bheni  ufque  ad  Vanubii 

transitum  Ccmtcnfem  devajlata  atque  exhaulta  ptmttu  ^lamania .  Hcic  five  ipfc  fic  fcri 
pleiiLEumcnius,five  hbrariorum  poftca  incuria  G  in  C  fueiit  vitiatum ,  Iccus  ccrt^ 
nullusaliuscft,  qiiamqumunc  adGuntia:  conflucntcm  dicitur  Guntioburgium  •  ubi 
etiam  nunc  ponte  transitur  Danubius  * 
§b     R  o  s  t  r  u  m  NEMAViitcnm  doaiffimo  Simlero  interprctor  ex  rcgjotifs  tra 
ctu  cclcberrimum  nunc  opidum  -JMcmmingen .  h  quo  Cambodunum  ufquc  millia  funt 
xxi ii  .  Auguftam  veioxxxvn  circiter.  Vnum igitur  x  apud  Antoninum  inter 
cambodunum  &  Nemaviam  abundat . 

Aliud  iter  per  VindcUciam  ab  Augufti  Vindelicum  versus  Italiam  eft  hujusmodi : 


b  z 


Tabulaj 


** 

Tabula; 
Augufia  Vindelicum. 
^Ad  ligvas  .... 

\yivodiaco   Abu^aco 

Coveliacas  


PHILIPPI  CLVVERII 

Antoninus; 
Augusta  Vindelicum 


Tarteno 
Scarbia 
Vetonina 
iJMatre)o 
Vepiter.o 
Sublabione 
PonteDrufi  xiii. 
Tridtnte  xl. 


xx. 

XI. 

XVIIII. 
XVIII. 
XX. 
XXXV. 


XXXVI. 


XXX. 


Parihano 
Veldidem  xxx. 

i 

Vipitcno  xxxvi. 
Sublavicne  xxxii. 


Antoninusj 
Parthano 
Veldidena  xxni. 


AntoninuS; 

Veldidend 
I  , 

Vipeteno  xxxvi 


Endide  xxmi. 
Tridento  xxim. 

Loco  Ad  Novas  quia  intervalli  numerus  non  adpofitus,  haud  facile  vcrusfitusin- 
vcftigari  poterit.  K^ibu^aco  Antonini  idem  eft  Jocus,  qui  t^vodiaco  nbu\x.  # 
hic  idem,  qui  eidem  tabulae  fcribitur  Abodtaco ,  alio  in  itinerc ,  quod  talc  eft  • 

t^fugusla  Vndclicum 

Rapis  xvni. 

Navore  xxiiii. 

Camboduno  xvm. 

Efcone  xx. 

Abodiaco  xviii. 
In  hoc  itincre,  an  Navore  idem  fit  locus ,  qui  fupra  dicitur  JdNovas ,  ha^ 
facile  dixcrim.  in  eamdcm  fane  regionem  iter  ad  Abodiacum  tcndit .  Necqui^111 
dc  Rapis  liquet . 

£  s  c  o  N  e  m  nullum  alium  eiTc  locum,  quam  qui  ad  Lichum  amnem  vulg°  n°' 
die  vocatur  Sconga,  ipfum  ncmcn  clare  indicat .  Ab  hccad  Cambcdunum  millia 
citer  funt  palTuum  xxiv.  .  ^ 

Abodiacum,  five,  ut  Ptolema:o  fcribitur ,  A^xMaxov ,  A  b  u  D I A  c  u  M, 
nes  fci  e  viri  do&i,  qui  de  eo  fcripferunt,  hodie  volunt  ciTc  opidum  Fucfjen  eodem  ^jCJ? 
adpofitum, xiv  nuilibus  pafiuum  fupra  Efconem ,  xvi n  millibus a Camboduno^* 
tum  .  quorum  fcntentiadubentiffimus  ego  fubfcripferim .  namque  VeldiD**/? 
quae  vitiato  vocabulo  in  tabula  Vetonina,  extra  controvcrfiam  hodie  eft  Wilttn ,  ^  ^ 
Vtiiqueconfluenteis,  iii  circiter  millibus  fupra  opidum  Innespruck.  Pei  hoc  ^tcID 
fimulquc  per  opidumfw/^iter  agitur  Augufti  Vindelicorum  Tiidentum  v^/ 

lam  vero  inter  fiiefiendi  WiltenCcu  Innespruck  loci  funt  Kcchel  &  Partew0  ' 
quorum  ille  haud  dubie  Coveliac*  tabulz  5  hic  vero  Antonini  P  A  *  T  *L 
N  u m  :  quod corruptum in tabuJa Tarteno , qro Parte  n o . quamquam null^  /fi 
rumvcrumgenuinumque  lcci  nomen  putaverim.reaiusfane  in  Notiiiaimp^rii"A  # 
R  A  D  u  n  u  m  .  ex  quo  etiam  apud  Ptolemamm  pro  xappdhw  pono  ' 
facilis  librario  lapfus  ex  tt  in  k.  tu% 

Inter  Parradunum  igitur&  Veldidenam  Scarbia  ex intervallis  &  itiflCri$* 
fuerit  circa  locum,  cui  nomen  UMittenwald.  ad  quem  a  Parraduno xi  funt  mill^; & r 
ro  Vcldidcnam  ufque  x  i  x .  ^ 

Reliqua  cjusdem  itineris  Matreium ,  Vipitenum,  Sublabio,  Pons  Druft,  qui  Pt0,c^L, 
Vrufomagm  y&Tridentum,  jam  extra  VindeJici*  noftr*  limiteis  pofita ,  R»*10 
quia  fuere  Ioca,  nihil  ad  praefentcm  commenrationem  pertinere  puto.  M 

De  cetero,  itcr tabulaj  ab  Augufta  Vindelicorum  per  Efconem  Abudiacum^ 
jam  antea  oftenfum  cft .  Pcrgit  hinc  ita : 


Tabulaj 

Aboiiaco 
Vrufa  xiii, 
Pratananioui. 


Antoninus  5 
Veldidena 

Parthano  xxm. 
AdpontesTeffemos  xx. 
LAmbre  xl. 


Anroninus- 

i  , 

Aug.  Vindelicum 
K^imbre  xxxvii. 


^mbrt 


e t  noricvm; 

Jfmifco     xxxn.  ifinifia 


rr 


XXXII. 

fonte  Aeni  xx. 
Bidaio  xviii. 


XXII. 

fonte  Acni  xx. 
fidaio  xviii. 


VINDELICIA 

Tfunifca     xn.    ifinifco  xxxn. 
AdEnum  xx.      fonte  Aeni  xx. 
Bedaio      x  1 1 1 .  £0/4/0  xv  1 1 1 . 

Artobrige  XVI.  | 

/tttiw      xvi.    Zmrw  xxxm.  /tfiw/      xxxu     7^41//  xxxvi 

/W4vwweiTenunc  celebrc  opidum  Salz>burg,  poftea  firmiflimis  monrtrabitur  docu- 
mentis.  Hnc  ab  Augufta  reftiflima  via  agitur  iter  per  nobile  nunc  opidum  Monacbium, 
Ifaro  flumini  impofitum  .  Quo  aigumcnto ,  iatis  valido >  Isin  isca  five  I  s  u- 
NIsca.  nulla  alia  eft,quam  di&um  opidum  Monachium.  nam  ab  flumine  nomen  ei 

10quaefitum  quafi  Isarisca,  nemodubitare  poteft.  Ac  forte  caput  fuit  lfarcorum  $ 
quos  vallcic  Ifari  incoluiflc  fupra  docui . 

Nec  Ambra  ignorari  potcft  5  quandomcdio  fermeitincre  intcr  Auguftam  & 
Monachium  occurrit  fiuvius  ^Ambtr  .  adquem  locum  frnck  an dcr  Lsimber ,  exad- 
verfo  opidi  Fiirftenfdd,  interpretor  Ambram .  nifi  forte  finc  aliquo  opido  vcl  vico  nu- 
dum  fluvium  Ambram^  traje&um  ejus  heic  intcllexcrit  Antoninus.  Numcri  ubi- 
que  corrupti  funt .  quidpe  millia  funt inter  Auguflam  &  Ambram  haud  amphus  x x  1 1. 
inter  hunc&  Monachium  xvn  . 

^  Porro  a  Monachio  Salisbuiginm  vcrsus  reaifllma  via  transitur  /Enusamnisapud 
opidum  Alten  Hobenarv .  quod egointcrpretor  tabulae  locum  Ad/^num  (nam  puto 

20  A  interiifle  : )  qui  Antonino  cftPoNs£Nl5  &  Notitise  impcrii  P  o  N  s  Oeni, 
Vbique  numeri  millium  corrupti :  quibus  rcrtium  adfcribcndr.m  cft  x  .  Locus  cui  vo- 
cabulum  Eedaio ,  fivc  Eidaio ,  jam  cxtra  Vindeliciam  in  Norico  fuit .  dc  eo  igitur  poft- 
ea  dicetur . 

Intcr  fartenkircb&L  Fiirftwfeld  xlii  haudamplius  funtmillia  paiTuum.undead- 
parct ,  numcros  apud  Antcninum  inter  fartanum  &  Ambram  efle  vitiaros.  Mihi  P  o  N- 
tesTesfenii  fuerint  vicus  hodic  apud  lacum  Ambram ,  vulgari  vocabulo  Tief 
fin  didus.  quin  Teffenios  fuifleab  Antonino  fcriptum,quod  poftmodo  corruptum 
inr^W^jficilefufpicer.  Nimis  audaciter&  confidenrcr  Avcntinus  j  qui,  uti  opi- 
dum  Ifaroadpofitum  Scbdfelernmdc  fingeret,  corrumpcrehauddubitavitdi&um  voca- 
3 o  bul um  in  Scafbonios . 

De  Vtufa  tabulse  &  Eratananio  nihil  Iiqnet. 

De  cetero  iter  per  Danubii  ripam  a  Samuloceni  ad  £ni  ufque  confluentem  flgna- 
turin  tabula  hoc  modo : 


40 


Samulocenis 

Crinarione 

Clarenna 

t^ddLunam 

Aquileia 

Opie 

Septemiaci 
Lofodica 
CMedianis 
Jciniaco 
Biricianis 
Vetonianis 
Cermanico 
Celeufo 
Arufena 
Regino 

Servioduro 
fetrenfibus 


xxii. 

xxii. 
xx. 

XVI  11* 

VII. 

VII. 

XI. 

VI II. 

VII. 

XVIII. 

XI  I. 

VIII. 

III. 

XXI  I. 

XVIII. 
XXVII. 


Antoninus : 
Abufina 
Regio 
Auguftfs 


XX. 

XXIII. 


Caftettum  xvm. 


£>uintianis 
! 

Bolodero 


xxiiii. 

b  $ 


PHILIPPI  CLVVERII 

Samulocenim  Ptolemso  dici  Alcimoennim ,  efleque  hodie  Vlm;  Germani*Iib.  in| 
cap.  iv,  docui .  Ab  hoc  opido  xvi  i  millia  pafluum  versusorientem  eft  opidum  CnM 
rtngen,  mcdio  fitu  inter  Guntiam  &  Mindelium  amneis.  quodcx  fitu  haud  procul 
Danubn npa,  item  ex  itineris  trachi ,  &  mulro  maxime  ex  vocabuii  fimilitudine,  fine 
controverfia eft  Grinario  tabute.  in qua  v  in  x  conuptum  efle patet . 
Indc  Cl  are  n  n  a  nunc  dicitur opidum Rain}  propc Lichi confluentcro . 
Hinc  a  Clarenna  duum  diveriorum  itinerum  vocabula  ab  imperito  ac  male  curio- 
fo tabula: cxicnprore confula efle puto .  nam  Buriciana  &  VetonianacX 
itincris  trachi,  fitu  in ripa ,  fimilitudine  nominum,  &  intcrvallo  x  v  1 1 1  milliuro,haud 
dubienuncfunt  Burchaim  bWintcn.  &inrcr hocetiam atque  ^bempcr?  niillia  f»nt'° 
xxiv  ■  ut  tabula  habet  inter  Vetoniana &  Arufmam  ;qux  correaius  Antonino  &  Noti- 
ti«  impern  dicuur  A  b  u  s  i  n  a  :  cx  qua  voce  in  tabula  fcribo  Abusena.  Nomen 
traxit  ab  amne,  vulgo  ^bcnfi  ditfo  5  cui  adpofita .  qucm  &  ipfum  recle  dixeris  Lati- 
no  orc  Abufcnam,  vcl  ^ibufenum^  Abufinam,  vcl  Abufmum. 

Intcr Vetonianafr  Abrfenam  Germanicus,  haud  dubievicus  cxfitu&  *IJ 
milliumintcrvallocftopidulum^^,  ad  Danubii  ripam,  in  infula ,  quamos  llnui 
flumimscfficit,  fitum  5 quod  ponte ulteriori,  id  eft,  Germanic*  ripac  adnexum.  u"dc 
lorte  nomcn  ci  quondam  quarfitum . 

Poft  1  x  hinc millia pafllium, ut habct tabula, Celeusum  erit opidum nuncad 
Abufimconflucntcm^4/,  111  circiter  millibusabopido  Jbensberg  ditTiam^  20 

Tabula'  Reginum  Notitiae impcrii dicitur Castra  Rlgina.  unde  ccr* 
tum  fir,vitiatum cflTe vocabulum apud  Anroninum Regio.V.iVc  hodie  celebre opidufl  **' 
genspurg,conm  conflucntcm  Rcgini  amnis,  qui  vulgo  Regen,  pofitum,  ncmini  dubitatf 
fas  cft  jquando  fitus  in  Danubii  ripa,maxime  vero  nome  convcnir.  FuiiTe  jam  tunc  cla- 
rum  atque  illuftre,  cx  co  pcrfpicitur,  quod  tabula  primaria  urbis  figura  dcpiOnin  habet  • 
Non  ramcn  crcdo  illis,  qui  id  coloniam  Augufti  Tibcrii  faciunt  cx  ncfcio  quo  nummPr 
CUjus  infcriptio  fit  talis  :Col.  Tiberia.  Avgvsta.  cui  adjiciunt  auaorita- 
temdipIomatisLconis  in  pontificis,  an.  nccxcvni  perfcripti  5  in  quoha:clegunt«r 
vcrba  :  luxta  muros  TiburnU  civitatis  ^utaTiberio  Ctfare^uru/loadtficatacfl;  f*f 
modo  vulgo  appelktaett  Reginaspurcb .  Sedquid  non  barbara  iltius  feuli  ignorantia* 
ckmonachahs  fccuritas  fomniavit,  praliccnterquefinxit>qua  grammaticae  difciplinf 
rarionc  a  Tiberii  nominc urbs  dici  potuit Tiburnia  ?  quod  vccabulum  Tibtir  Itali*  op*; 
dum,  haud  procul  Roma  fitum,maxime redolct.  Multo eeo  malo  sraviffimoau^f 
C.  Tacito  credere ;  qui  fuo  acvo  fub  Trajani  impcrii  initium,quo  Germaniam  dcW* 
unam  agnofcit,  ut  fupraoftenfum,  totius  Rlmiz  coloniam,  AumHam  Vindclicor»*' 
Quod  fi  aha  prztcr  hanc  fuiflet,  ncc Prolcmsum,  nec  Anroninum  nccauaorcm 
Ix ,  nec  Notrtiam  lmperii  latere  potuiflet  :  apud  quos omncis altifllmum  ejus fd  rilen" 
tium ;  quum  tamen  ubique  tabular  nomincntur  Auguftx  colonU .  Rcclius  igitur  ac  tu' 
tius  iftum.nummum  alio  traxcris .  &  vcrba  haxfunt  cx  Graca  Nicephori  Calli^  ^j^a 
na,  hb.  1    cap.  xvn,  Latine  verfa  :cput  quoquc  c)ta  efi  lud^tcclcbrisurbs  fibertMu 
quAinThraciaejlTibcria. 

Porro  quod  Castellum  tabute  dicitur,  ex  fitu  &  itincris  tratfu ,  item 
tervallo,  quod  lxxi  1 1  eft  millium  a Rcgino,  haud dubic nobilis  nunccft  urbs  W 
ad^niconflucntemlacvaons  ripafitum.  Idcm  locus  Noxitia  imperii  V™cnl  L~ 
cft  B  A  T  a  v  A  ,  in  his  verbis  :  Prafeci^  aU  FlavU  Retorum ,  $mnunis.  Tribunus 
tts  Kpv*  Batavorum,  Batavis .  Tribunus  cohcrtis  TertU  Brittonum,  Abuftna .  Atq»«  ^ 
ipfe  Iocus  e  Batavorum  nominc  didtus  Castra  Batava:  &  cognominctantu 
Batava.  quodGermanipofteafualingvafcccrc  Battatv:  &c  tandcm  alia  dtt^ 
qua  fuperiores  inferiorum  t  mutant  in  fPajfaw.  Agnofco  hcic  errorem  ^X^fi 
pcm.pcrqucminGcrmaniae  lib.  1,  cap.vn,  adlerui,  Paflavium cttc Bo)odurun>,*  c 
jomm  t  ransitu  ficdiaum,  quia  hodieque  transitum  vocamus  ein paf.  Bo)odttrum^ 
cflc  lnftat ,  cx  ad verfo  Paflavii  in  dextra  /Eni  ripa  fitum ,  poftca  in  Norico  certis  pi» 
bo  documentis .  ^ 

Decctero  Serviod  urum,  ex  fitu in Danubii ripa ,  millium  intcrva/w( 
ixominis  infuper  quadamfimilitudinc,deprehenditur  nunc  dfcopidum^^^. 


VINDELICIA   ET   NORICVM.  lp 

Petrensia  item  ex  pofitu  ad  Danubium ,  &  millium  intervallis,  conjkio  efle 
nunc  opidum  Oofierhoven  • 

Loca  igitur  illa  fupra recitata, ^yid Lunam,  Aquileia ,  Opia ,  Septemiacum  ,Lofbdica, 
iMedtana,  Jciniacum,  alio  in  itinere ,  quod  medium  fuit  inter  mcdo  explicatum  &  il- 
ludab  Augufta  Iuvavium  versus,  fuifleccnleo.  Ncc  tamen,  quolitu  fingula  fuerinr, 
quidquam  liquet . 

Quintiana,  fubintellige  castra  ,  quae  Notitise  imperii  vocantur 
Qu  i  N  T  AN  a,  hauddubie  nunc  lunt  Kint^ett,  vicus  infta  opidum  Oofierhoven^ 
quando&fitus  haudprocul  Danubio  &  nomen  integre  reipondent.  nec  numerus 
10  millium  perinde  abhorret :  funt  quidpe  circiter  xix . 

AuGasTA  Antonini, five ut Notitia habet imperii  Augustana, intellige 
C  A  s T R  A  ,  quidam  volunt  efle  hodie  vicum  Gaifiing,  xi  millia pafliium  infra Regi- 
num ,  haud  procul  Danubio  fitum.  quibus  ego  reclarharenolim  ;  quando  fitus  &no- 
men  haud  male  congruunt.  nammilliumnumerisnonfemperfidemeiTehabendam, 
jam  dudum  patuit .  , 

Loca  porrointer  ^AbuJInam  &  t^fuguftam  Vindelicum  notantur  apudAntoni- 
num  ifta : 

i 

Lsfbujina 

20  Vallato  xviii. 

Sttmmontorio  xvi.  * 

^Augusla  Vindelicum  xx. 

Numerus  Liv  milliumfatisbene  convenitintervallointer  t^fugfipttrg  &  Abcnsperg. 
Vallatum  igiturcolligofuilTefupraopidum  Gaifenft/d,  llmio  amni  adpofnum : 
Summontorium  vero,  five,ut  Notiua:  imperii  icribitur,  Submontokium, 
iupra  opidum  Hohenwart . 

De  Ptolemaei  Bragoduro,  Vracuina ,  &  Viana,  quar  loca  illi  apud  fuperiorem  Da- 
nubii  ripam  ponuntur,  nihil  liquet.  Ejusdem  Qcuvltwct  jPhaniana,  eumdem  lo- 
30 cum  cenfeo efle , qui Notitice imperii plurali numero eft  Pinia  N  A.  At de fuu cjus 
nihil  Hquet . 

Ejusdem  Notitiae  FtBiANA  caHra ,  cum  Rhenano  interpretor  Babenhaufen, 
ad  Guntiam  amnem . 

Atque  ha&enus  loca  Vindelicia? ,  quorum  fitus  inveftigari  potuit,  explicatafunt. 
nunc  transmilTo  JEao  flumine  Noricum  quoque  luftretur . 

Cap.  v. 
*De  Norico. 

40 

NOricorum  etiam , ut  Vindelicoram , complureis  fuifle  populos , teftem 
fupra  citavimus  Plinium.  cujus  verba,  lib.  iii,  cap.  xx,  hax  funt':  luxta 
Carnos ,  quondam  Taurifci  appellati ,  nunc  Norici :  his  contermini  Rhati  &  Vinde- 
lici.  omnesinmultascivitates  divtfi.  Qus  fuerint  Noricorum  civitates ,  feu  populi, 
nemo  recenfet,praeter  Ptolemamm.  cui  funt  UvcKtc,  Kkaovii,  A^&Mot,  ApGifycuoil 
A'fi€i\u<s)t  Sevaces,  Alauni,  Ambifontii,  Ambidrani ,  Ambilici 5  &  qui  proprie  ei  dicun- 
tur  Nw^/H^ »  Viorici .  Verum  his  certi  fitus  adiignari  nequeunt .  Nec  termini  quidem 
univerfo  Norico  circumfcribi  poflint ,  nift  internis  ejus ,  id  eft  opidis ,  inveftigatis .  hoc 
jc  igitur  primo  loco  agatur . 

Loca  antiqui  Norici ,  veteribus  memorata  auttoribus ,  explicaturus ,  commodum 
judicavi,  primo  Ioco  Danubii  ripam  perfequi ,  incipiendo  a  notioribus  certiohbusque . 
Iter  igitur  heic  tabulae  &  Antonini  itinerariis  notatur  hujusmodi : 


b  4  Tabuu 


xo 

Tabute- 
Brigantio 

i ,  » 

i^irrabc  p.  xxx. 
Stailuco  xii. 
Ad  F/exum  x  1 1 1 . 
Gerulatls      xv  i . 
Carnunto  xiii. 
tAicjuinoclio  xiiu 
uiUagai 
Vindobona 
Citium 
Comagenis 
Piro  torto 
Trigifamo 
Nomare 
K^relate 
Adponteises  vi  1 1. 


PHILIPPI   CL  V  VERII 

Antonini ; 

Bregitione,  /eg.  I  ^djut. 

^Jd  CMuros  &  Statuas,  in  medio 

ad  Robona  xxx. 

guadratis 

F/exo  xx. 
Cerulata 

Carnunto ,  leg.  x  1 1 1 1 .  g  g.  xxx. 
tAicjuinccJio  ejr  Ala  novay  tn  medio. 


Antonini  5 
Scarabantia 
CHoteno  xil* 


1 1 1 1 . 

x. 

VI. 

VII^ 

VIII. 

VIII. 

XVI. 

VII. 


Vindebona,  /eg,  x.  gem+ 

Commagenis 

Cecio 


10 


XXVIII 

xxx. 

XXX. 


Vindomona  xxv. 
Comagenis  xxiiu. 
Cetio         xxi  ni. 


XXI  1 1. 
XIII. 


Ar/ape 

i 

Laco  felicis 

I 

Lauriaco 


XX. 

Ar/ape 

XXII. 

XXII. 

laco  felice 

xxvi. 

XXV. 

l . 

Lauriaco 

XX. 

20 


Elegh 
Blaboriaco 

Marinianio   

Bo/odurum  .... 

Heic,  quae  Norici  fucrunt  agri ,  quocommodius ,  certioribusque  documcntis  oflendan- 
tur,  primum  Pannonias  loca,  Norico  proxima,  explicanda  erunt . 

A  R  R  a  B  o  F/uvim  extra  controvcrfiam  cft  is ,  qui ,  vulgari  nunc  vocabulo  Rabe9 
Danubio  mifcetur  apud  opidum  cjusdem  nominis.  vocabulum  id  fluvii  vitiatum  lcgitur 
quatuor  locisapud  Ptolemxum :  in  defcriptione  Germania?  o  Eay&uv  in  Pannonii 
fuperiore,  tov  Na^tQuva'  in  inferiore  Pannonia,  bis  rxNa&iSav^* .  Librario  vide-  $Q 
tur  notiusfuilTe  opidum  nobiliflimum  Galliac  Braccatae  NayGuv ,  quam  dicti  fluvii  vo- 
cabulum  ^m&ur  quod  integrum  atque  incorruptum  manct  apud  Macrianum  c*  rm 
wioivha'  qui  fua  a  Ptolcmaeo  fe  habuifle  fatetur .  Apud  Antoninum  icriptum  fuifle 
puto  yirrabona,  ut  cft  alio  in  itinere,  a  Sabaria  Bregetioncm  ufquc  :  cx  quo  librarii 
incuria  facTum  illud  Ad  ubona ,  Notitiae  imperiibis  memorantur  caftra  militum 
K^irrabond.  ea  codemfltu  adconfluentemfuifleamnis  Anabonis,quonuncopidum 
conipicitur  Rabe,  haud  dubitandum  eft . 

Brig  antium  igitur,  quod  Sc  Brigetio,  &  Breget  io,  cx  fitu 
apud  Danubii  ripam ,  &  xxx  millium  palTuum  intervallo  deprchenditur  elTe  nobile 
Hungari2eopLium,quodLatine loquentibus  Strigonium ,  vulgo  Graan  dicitur ,exad-4# 
verfo  Granua:  fluminis  &  Danubii  confluentium  . 

Hinc  locus  A  d  S  t  a  t  u  a  s ,  medio  fltu  inter  Brigetioncm  &  Araboncm ,  nunc 
dicitur  Do tis . 

Supra  Arabonem  locus  Ad  Flexum,  intellige  Danubii,  eft  Orvar.  cui 
nomen  inde  repertum ,  quia  amnisa  Prcsburgio  hucufque  cxfcptcmtrionibusin  meri- 
diem  defleclkur  5  hinc  vero  in  ortum  hibernum . 

Mcdiusille  locus  inter  Arrabonem  &  Flexum ,  plurali  numero  Qju  a  D  R  A  T  A 
di&us ,  vicus  nunc  eft  apud  ripam  Danubii  Wifelburg .  Sed  &  tabula:  Stai  /ucus  ex  mil- 
Iium  intervallis  in  eumdem  vicum  incidit, 

Propefitum  caftellum  CMuzon ,  comiratus  titulo  infignitum ,  Antonini  cft  Mo- 
T  E N u m ,  feu, ut alio eft itinere,  a Sabaria  Vindobonam ,  Mutenum. 

A  Flexo  porro  Gerulata  nomcn  retinent,pauIlo  detortum  in  Kcrlburg* 
Numerus  millium  in  tabula  abundat.  funt  quidpe haudamplius  x  . 

Carnumtum,  viros  do&ilTimos  fumma  cura  nequidquam  "ha&enus  qua> 
fivifle,  equidem  miror$  quumlirusqus  tam  diferte  tamque  aperte  a  Plinio  indicetur, 

lib. 


VINDELICIA  ET  NORICVM.  21 
lib  iv  tao  xii-  ubideIftritevsripaeaaolistraditinha;cvetba:^w>4  4«/m/»- 
lerVamibtum  &Hercynium  faltum,u(fie  ad  Pannonica  hibernaCar»untiGermanorum% 
ibiccnLum^m^&iUnala^ 

'  Zbiffum  amneJa-  ulrcjve  u  Duriaeil,  i  Svevureg»oc,uera»ma»od,r,memeot. 
MarumhuncMoravia:  nunc  efle  amnem,  vulgo  Slavis  accohs  tJHtram,  Gcrmams 
March  Germaniadib.  m,  cap.  xxx.,  ofienfumeft.  ub.et.am  monftratum ,  eum- 
STSffi ^term  mtm ^^^onim  Vannia^i  regni  inSvevosQuados  Patetigiturhinc 
cuSn  clariftimc ,  Carnumum  adconfinium  Germanorumexadvcrlo  fu.fic  confluentts 
MarTac  Dan"b  i  ;  ubi  nunc  opidum  vifitur  HJmberg.  Atque  huc  rcfte  fac.unt 

loxtx  mfllia  paffuum ,  qu*  Antoninus recenfetin.er Eexum  &  Carnun.um :  ncmpe  fi 
iSTcKfMuafferif^.  Reae c.iam  refpondent tabutem.U.a  xm  mterGeru- 
lata  &  Ornuntum  -.ditcaa  via  f.  proficifcatis.  Rccle  ttcm quadrant  m.ll.a  xxv.ir, 
ouLuercie^ 

£S  imoninusCainunti  rcccnfct  lcgionem  xirn.  &  Phn.us  qucque  dum 
vlZttca  hiberna  eumlocumadpellat,  ceueoindicioclanorcmnot.oremquereddnu- 
frScub" 

n„ulm  T^^Sft!Ls  Bo)ob*mum  (idregioni,  tjuam  incoleba, 
exctjts  conunenttb* 4™^,  ^  ecM  Norici  regniproxtmttsabhacparte 

erae,exercttum,q»'  Xiv  adFexum  Iocat.  m  libran.  potius  crro- 

P.olema-um  puto  $  ^'^g  1^«/««,  non  Pannonte,  ut  Plinius  ac  Pro- 
rem  interpretari  niahs  •  £t  ne  Pannonica  hiberna  ea  intclligas ,  quia  Panno- 

kma^,  W.N^n^Pj".'  '^Mniua.lib.  xxxvn,  cap.  „»,  «c^ 
niierant  m.htes,.nNor.colocau,  ^^m^iiGermMi^  tx  qu0  invehitur  fic- 

«oinquit>//*«^^  C^odtamennon 

cimm  ,percogm,um  nuper   Falfam  ig  *™  ^      ^  ut       lun  alia  in  hoC 

ipfntsauaor,d,xern«eKeW  ubii.alegototum  locum: 
auftore  5  max.me  vcto  tn  hts  »p<m  ab squ ^  HmMdjnvA  legknu 

Semio  ^^.^^J^^^i^^^Meaj  ducete,.  ipfeaCar- 
in  Sojohamum  idregtom  ,quam ™ok™™™™  \xeni,um , ctui  in  lllyrico mere- 
nun,o><,uiloc„Koricoregn:= 

bat.ducere  in  Marcomannos  orjtu tft .  Diicn ^  ^  ^ 
Pannoniam  intelligit.  ergo  qu.a  .n  hac  e ■  _  atque  celebritas  hujus  urbis 

Carnuntuhoccer^ 
40alttor  repet.tur  a  Livio1*^  1 1  *>  1        kfum  CLXI x.  Eadem,  inquit,  ***,*, qua,» 
anno  ab  urbe  cond.ta  1  d  L*x\*™  ■  I//ricttm  )  confile  mijftu ,  opulenta  duo 

7be[al,aequeMp»g»*™^ 

f^ompellere  ne^  a^eJ  inJmttrbemrdiquera,,diripu,,.  Ceteronomen 
faftgam  m  les  f'^J^Uwt.  G«caformationeaPud  Ptokmsurn  eft  K^f, 
ejusvarieab  auftoi^ ^  ■  uod  &  Liviu3  imitatus.  apudPI.n.um  d.fto 
K^vS^ ,  td  eft  •  Carm >  car  }  Eutr0pium,  &  tabulam,  nem  apud  Mar- 
lib.  iv,  ca?.  XH,  J™U^  eft  C4r»«»/«W.  apud  eumdem  vcto  Phn.um, 
jocellinum  lib.  xxx,  &  Notlt f  &  Lfimo  lib.  11,  item  Aureho  Wtor.  m  M.  Anto- 
difto  hb.  xxxvii, ^ cap.^ ' "'.^  lQCO  carnotum.  qttz  variatio etiam in  Galliagcnte 
nino,  c^w-&?r°7zofimum  Carnutum  Kt^ZiA^  aroAif  voca.ur.  unde  Orte- 
Carnutum  fafta  eft .  Apud  -J™1™  chartres ,  Carnutum  quondam  gent.s  caput . 
lius  id  interpretatus  eft  °fUl*  °L  ^fimus  narrat  e  Lucania,  Italia: regione,  Carnu. 
At  ouid  Maximiano  Herculio,  quem  ^oum"  tmn 


U  PHILIPPI  CLVVERII 

mm  ad  Dk)cletianum  profettum  fuifle,  transitio  ac  reditiofuit  pcr  Ravcnnam,  fi  Car- 
nutum  iftud  fuit  in  Gallia  *  Satis  abliirde  .  Lego  ego  apud  Zcfimum  cv  KafvxTa  woA^ 
%W>v{/Kij.  nam  Pannonica  hibcrna  plerumque  tam  Latinis  quam  Gracis  auctoribus 
di&a  funt  I/lyrica  :  quia  Pannonia  lllyrici  illius  vetuftiflimi  pars  j  ut  fupra,&inGer- 
•maniadib.  i  oftcniumeft. 

Porrd  JE  qjj  i  n  o  c  t  i  u  m  ex  fitu  in  Danubii  ripa ,  &  millium  intervalJo ,  haud 
dubie  circa  vicum  Fifchemunde  fuifie  colligitur .  Hinc  tabula  ad  locum ,  eujus  vocabu- 
lum  corraptum  ui//agai7  iv  facit  millia  5  &indc  Vindobonam  ufquc  x.  cxquapofi- 
tione  locum  cum  interpretor  vicum  nunc  Elcrsdorf.  Antoninus  inter  /Equincttium 
&  Vindobonam  habet  Jocum,cui  nomen  Ala  n o v a  : qucm equidem  cgo  haud  10 
dubitaverim  efib  eumdem,cui  vitiatum  illud  in  tabula vocabulum  ut/iagai.  corrigo 
igitur  hoc  cx  ilJo. 

Hinc  Vindobon  a  omnibuscitra controverfiam  habita eft ea urbs , qua? , ca- 
put  nunc  Auftriae,  Gcrmanis  Wien,  vulgo  Laiine  loqucntium  Vicnna  dicitur.  Con- 
vcnit  pofiiusin  Danubii  ripa  :  conveniunt  item  intervallaitinerum .  nam  licetde  pro- 
ximorum  locorum,  ^fquinoclii^  K^iU  novjetCetii ,  &  aiiorum  fitibusdubium  alerc  vc- 
lis  5  tamcn  de  Arrabone  flumine,  de  CMuteno,  de  Flexo,  de  Geru/atis,  ambigcre  non  liccr» 
tum  C<w/;//^etiamfatiscertusadfertuseitpofitusin  opido  IJaimbcrg.  Scd  &nomen 
mancr .  quod  Germaniscontracte  Wkn ,  Slavisvero  cxtenfius,  fervato  prima:oiiginis 
indicio,  dicitur  Polonis  Wieduh ,  Bojohaemis  ac  MoravisiF/dfe«.  In  Notitia  imperii  bis  20 
Jcgitur  V 1  ndomana:  &  apud  Iornandem  in  libro  de  rebus  Gothicis ,  Vindo- 
M  t  n  a  .  unde  quidam  docuerunt,  verum  genuinumque  uibis  nomcn  Romanis  fuiflc 
Vindoniana :  iicque  in  omnibus  paritcr  autforibus  efic  legcndum .  Certe ,  uti  dicam, 
quod  (entio j  quamvis  in  Notitia  facilis  potcrat  elTe  lapfus  cx  ni  in  m  5  tamcn  librarii  effe 
crror  non  poterat,  ut  Vindomina  is  fcriberet  pro  Vindomana .  fatisque  clare  -ac  dilucide 
perfpicitur ,  genuinam  vulgo  fuuTe  unius  Iociadpellationcm,diaIe£tis  variatam,  Vi  N- 
DOMANa,  Vindomin  a,  VlNDOMONA,ut  altcrum  Antonini  habct  iter  j 
&  tandcm  Vindobona.  Iam  vero,  quis  credat,  pro  Vindoniana  librarios  in  omni- 
busAntonini,  tabulae,  Aurel.  Vittoris,  &  item  Ptolemad  exemplaribus  vitiatum  fup- 
pofuifle  vocabulum  Vindobona)  nam  Viclori  in  M.  Antonino  eft  Vendobona  :  &  11130 
Ptolcma;o  apertiflimomendof«A^«tuv<*,  pro  ovi\^ma,.  quae  conftans  tot  audorum 
totquc  exemplarium  fcripturafatismanifefte  indicatatqueteftatur,  Vindomanam ,  fivc 
Vtndominam ,  &  Vtndomonam ,  aliaetiam,ac  forte  ainiquiflima  formationc  -didam 
fuifle  Vindobonam.  In  Ptolemaeo  quum  obfcuraatqueexoletaforetfcripturain  voca- 
bulo  Oviy^ma ,  librarius,  vcl  alius  quidam  fciolus  conjecit  efle  fcribendum  iaAto- 
Gavct-  quia  hoc  nomine  Calerorumin  Galliavideratopidumapudcumdem  auclorera 
fimulque  Antoninum .  Qua  dignitate  fucrit  Vindobona,  oftendit  tabula  •  primarist 
urbispi&nracamfcferens.  Ptolemaras  cum  Antonino  legioncmci  tribuit  x.  ponitur- 
que  ab  utroque  inPannonia.  quibus  accedens  rertius  te-ftis ,  lomandcs  in  Gothicis ,  Or* 
vata^  inquit,  Pannonia  civitattbm  flurimis :  quarum  prima  Sirmis ,  extrema  Windo-a^ 
mina.  Hinc  Ptolcma^us  Cetium  montem,terminuminter  Pannoniam&  Noricurrv 
a  xix  milhbus  pafliium  ponit  fupra  Vindobonam.  quem  tamen  vi  tantum  abeiT« 
millibus ,  mox  oftendam .  At  Augufti  in  principatu,  aetate  Tiberii  Yellcjique  nuilani 
cjus  etiamdum  fuifle  aucloritatem,exhujus  pcrfpicirur  vcrbis  fiipta  citatis  :  ubi  Carnun» 
tum  froximum  facit  iocum  l^orico  regno. 

Supra  Vindobonam  itcr  in  Antonini  exemplaribus  imm.enfum  in  modumcor- 
rupcum  eft.  namque&  Comagena  male  ante  Cetium  ponuntur,  &intervallorum  nu> 
meri  intcr  Vindobona-m  &  Arlapen  in  utrcque  iirnere  longeabundant  $  quum  in  uni- 
verfum  l  haud  amplius  fint  inilha  patluum.  Rc<Hus  tabula  iqusepoft  vi  a  Vindo- 
bona  millia  recenfet  Cetium.  quofitu  nuncoccurritfamigcrariiTimus  hariimorarum  $0 
mons,  vulgari  vccabulo  Kalenherg  :  qucd  initium  eft  jugi ,  hinc a  Danubii  ripa  in  me- 
ridiem  versus  ad  Leitarfonteis  &  opidum  Prudander  Mure  procunentis  :ubi  jam  al- 
tHTimi  cjus  vertices  vulgo  vocanturaccolis  Kaun  pcrg  &  Golach.  hinc  porr6ceurec"ti 
Jinea  in  eumdem  meridicm  tendit  ad  Dravum  amnem,  qua  opidum  ciadpofitura 
Vratvburg:  2t(\uc  liincdeniqucadSavuminfra  opidum  Ce/eUm%  vulgo  Ci//eyt  Norici 

omnium 


VINDELICIA  ET  NORICVM.  23 
omnium  ab  hac  parte  noviflimum.  Atque  hic  verus  eft  germanusque  C  e  t  1  u  s 
moTs  quemlimitemNoricum  inter  Pannoniamque  refte  conft.tuit  Ptolemams ; 
tnex  aliis  etiamauaoribuspofteaadparebit.  HaaenusigiturmDanubnr.paPanno^ 
ni^locadiaafunt.  Sequitur  hinc  Norici  ripa .   

PrTmus Noricz ripz locus Antonino, Tabute, & Not.ux >mPcru d.citur  C o ma- 
o  E  N  A  Plurali  numero  ,  unde  illis  obliquus  cafus  Comagcmt.  Hunc  Iocum  exfitu 
?n  rip£  &  httervallorum  m.lharhs  colligo  efle  nunc  vicum  Lange»  laber ,  ad  confluen- 
temamniculicuivulp.arenomcn  J»zespacb.  ■       ,  • 

pTr  u  M  T  o  R  T  u  M  ,  ex  fim,  intervallo  ,  ac  vocabulo  haud  dub.e  eft  vicus 
z.PiJ»Jorf  V.rum  jamolim  locusfueritdictusincolisCeltis  Pimerf^Ko^m 
formamm  voc  bulum  Pirotorfum :  an  vero  vocem  tortum  Nor.c.,  vel  Quad.  huc  trans- 

diXetHinc  vin  milliapalTuumcenfettabulaad  Trig  i  samum.  quilocusex  fitu, 
intervallo  ac  vocabuli  funihtudine,  proculdubio  eft  nunc :Tra[maur . 

A  TriSno  xxtn  habet  cadem  tabula  millia  pafluum  ad  locum ,  cu>  nomen 
^ireUte  Id  elfcrip.oris  hcic  eft  mendum.  cui  hocnomine  urbs  Gall.s  celeur.sad 
RfodmVofth  nottorfu^quamlocusilleapudDanubium.  Redius.guur  h.c  Anto- 
Sno  &  No  itia  rmperii  vocatur  Arlape.  fuit  quidpc  adconfluen.em  amms,  qm 
nino  <x  lNonua.  lmpciu  nnidum  eft  Vachlarn.  Non  tantum  am- 

20vulg6  nu„c  ^^S^S^A^^  M<* 

rl,,fS  ,  S  o  a  no.  mli  ad caft  amilitumfuit.  Sed&  Ptolcmzomemoratut 
%*Xt!f^  >  >  bulo ,  pro  quo  heic  fimulquc 

m  %%£Z^^£^  &  Arelapcn,.ocum,cui  vocabulum 
M.mITv  exfitu&  vocabuliquadam  fimilitud.ne.ntcrprctornuncoP>dum  iMelk, 
Nomare,  «  iitu«  vo  Qrum.  Ac  forte germanum loc. nomen 

tata  mmare.  mi!lia  locus ,  cui  nomem  vitiatum  A& 

Sequuur  ,n  tabula ab  A^elape  p  intmall0j  &  nomine  ipfo  quam 

^^'rfiKtoWJ  confluens  amnis,  quibus  vulgarevocabulum  fc. 

A  D  p  o  N  T  E  M  I  s  1  s  •  ^  idara  ft    illo  Antonini  ter  perfcripto 

Vox.llaintabula  ^^^ScmSeStos  «noxquc  claflem 
vocabulo  Z«r««  quod  *  adcon- 
ffm .  Eft autem  LauriacuM  ex.guu ;  no  infcriptioni eft  Ofeife 

'flucntem  amnis  ^*™"*^^*  id  nominis  quondam  ab  laureatu, 
^iurelia»a  ^T^L^SS^.  quorumineptiasquummerito  M.Veherus 
quas  vocant ,  ac ^'"^ ^  ^  m  is  robafle  Unam antiquam fiatuarii 
«°in  Boicorum  ...  ^g^S^.J^fa*  Celtas  Per  Galliam  Ita- 
infcnpt» 

liam,V.ndehc.am,&  f°"C^mmani  Loreformarunt  hi  acumjcum  ,  &  iacum; 
icb  &  ach,  five  «  ^Ja;.uqmdd-aiptionedocui.  EGallianelongh.sejusmodinoim- 
jinipridcm.nGerm —  ^^^^,^ 

napetam,  inVindehc.a^a  Noricofuere  Z4^«w ,  , .Cravtacum, 

quibusaddeeNouua  C^«t  &  formamm  fuifle,qlns )am 

&  ^"^««•/dfte"matb  imp§erito  ahquo  ininfcriptionefaaum  Lameacum.  Atquc 
dubitet>  quod  poftea  ab         jcebatur  js  locus  Umkb ,  &  Lortch-.op.cA  tandem 
50ipfis  ohm  Norics  haud  duo.    ufo  Sjc  m  Gallliltalica interCremonam& 

contraaum  in  Lorch  ;  ut  nou  ad  UmiiCum  Danubianum  locat  hiber- 

Mantuamtabuteeft  Ur".'r  ivto  ut  ante  dia.im  Coloniam  ^urelianam.  undc 
na  legionu  ui.  &  antiqua  m  <-  p  ,  nise)us  tandcmcrevkpiopinquumopi- 
claritudo  atque  celebntas  e;usadpaict 

dum£w.  Cetetum 


\ 


H  PHILIPPI  CLVVERII 

Cetetum in Notitia  imperii bis  nominamr  in  ripa LentiAj  fcu cbliquo  cafu 
Lentu.  quamvisuno  locoidcorruptum  (hLetid*  Eflc  nunc  celcbre  opidum  Linz,, 
cum  fitus,  tumnomen  apcrte  tellantur. 

Eidcm  Notitiae  inter  Lentiam  &  Arlapcn  nominatur  lccus,  eui  nomcn  L  A  c  u  $ 
F  E  L  i  x  5  qui  &  Antonino  memoratur  ducbus  in  itincribus .  in  quorum  primo  xxi  i, 
altcio  xxvi  ponitmillia  pattuum  intereum  locum  &  Arlapcn.  Efie  hodie  vicum 
Obcr  rVa!fee,xxvi  millibus  fupra  Arlapen,  dcccminfra  opidum  intervallum  finuil 
&  fitus  (imulque  nomcn  indicant .  quidpe  qui  Latinis  eit  kcus ,  Germanis  dicitur/tf. 

Tabula  proximum  Lauriaco  locum  habet,  cuinomen  Eiegio  :  rcfcrtque  id  inter- 
vallum  millium  xi  1 1 .  Equidem  cgo  non  dubitaverim  Elegium  nunc  efie  Erlach  10 
vieum  in  Danubii  ripa,  medio  fitu  intet  Waljee  &  Ens .  nam  Sc  fitus  in  ripa,  &  fpatium 
xxiii  millium ,  quae  funt  inter  Pontcm  llis  &  Elcgium ,  conveniunt .  nec  nomen 
petinde  abhorret. 

CMarinianium.\  tabula?, quod inter  Lauriacum  &  Bojodurum  pofitumcft,  quo  fitu 
fuerit ,  haud  facilc  dixcrim  :quandonuliusutrimquenumcrus  milliumadpofnus. 

BeiV^goy,  Boiodurum  Ptolcmacus ponit in  Vindclicix  npk  haud  procul  fcni  ■ 
conflucntc  .  quaercs  mihi  pridem  impofuit,  uti  id  intcllexerimopidum  nunc  PaJJaiv. 
Vcrum  difpcxi,  tandcm  Paflavium  Notitiae  diei  Batava  cajlra  5  Bojodurum  vcro  ccnlcri 
in  Norico .  Fuifle  id  ad  Mtti  confluentem,  quo  fitu  nunc  Inttat,  piimo  ex  Ptolcmai  po- 
iitionccolligo  ;  tum  ex  tabula  $  in  qua  CaHeiittm ,  quod  Batavorum  militum  fuiflC20 
dixi ,  &  Bo)idurum  fiiic  ullo  intervallo  ,  aut  intervalli  numcro  conjunguntur  in 
ix\i  /Eni  ripa  3  ut  apud  Ptolenmim .  A  Bojotum  transitu  nomcn  ci  invcntum 
fuiflc,<:crmm  cfl.  nam  qui  Boioh^ov  Ptolemaei  Latinc  iutcrpretantur  Fccodurum, 
hiftoria.*  paritcr  &  geographiae  veteris  ignaros  fefc  ollcndunt.  ncc  magis  periti  illi, 
qui  dubitant  an  tabuke  Beiodurum  &  Antonini  Boledurum^  iit  Notiriximperii 
durum .  Scd  agc  ;  a  quo  Bojorum  tra jectu  hoc  nominis  locus  is  traxit  \  M.  Velfctus ,  in 
Eoicisliiis,  abiis  vultBojis  idlocoinditum,  qui  jam  circa  Alexandri  Magni  tempcfta- 
tem  cx  Bojohamo  in  Illvricum,  trajetto  Danubio,atque  inde in  Maccdoniam  & Thra- 
ciam,  tandcmque,  poftcxcefium  moxAlcxandriin  Aiiamtransicrun;  .ubi  quum  au- 
doribus  memorentur  inter  alios  Gallos  Tolifiobogii ,  ille  ex  pracdifta  erronea  opinione  jo 
Toli(lo-Bo)orum  novum  fibi  finxit  nomen .  quos  &  ipfos  ex  hiftoriaejus  Boica,ut  antea 
Marcomannomm  res  geftas,  fi eximas,  jam  nerum  bona  pars  opcris  pcrit .  Verba  ejus, 
fub  initium  lib.  1 1,  hacc  funt :  Boji  in  ntedio  Hercinio  faltuuberes agros ,  manfuro  Eo)ohe- 
mi  nontine,  tenucre.  Eiatiindefucce/sibus,porroper  Jyivam pergentes ,  plurium  popuiorum 
nrmis  confociatis,  imperium  protendere.  Ham  quod  T ^ogm  memorat,  ex  trecentis  hominum 
rmllibus,  qux  Gatti,  vcluti  verfacrum,  ad fedcs  mvm  ■qusrendas  mislre,  partem  in  Itaiia  con- 
fedijfe,  qu<t  urbempoHca  Romam  captam  incendcrit ,  fartem  lilyricos  fww  penetrajfe,  qut  in 
lllyicum  venit,  iiiafuerit  oportet,  cui  Livius  Hercywos  m  Cermaniafaltm^  Sigovefb  impera- 
torc,  deslinatos  fcrrpftt  unde,  tra)eclo  Danubto,  brevipmus  eft  in  lllyricum  transitus .  Hanc  ' 
avibus  ducibtu  iterfcciffe  creditum.  perque  barbarcrum  ttragts  in  terram  P 'annoniam  pcrve-  40 
nijfe.  Vrincipes  Bo)i  monumentum  in  adversa  ripa3adipfum  flatim  tra)eclumpo(uere  Bo)o- 
durum,  qua  Ocnus  Vindelicos  &  Noricos  interfluit,  GermanUmagntobjeffos  utrosque .  ma- 
gnm  vraterea  circdagri  ntodus,a  Vindeltcerum  quippefinibus  ad  Pannoniam,  Norkiloflgitu- 
dine  fufus,  genti  attributus  efl ;  qucm  ob  eas  qu£  poftea  rerum  varietatcs  cmfequuU ,  Bo)o- 
rum  deferta  Straho  &  Plinius  appellaverc.  Longe  alio  fitu  Strabonem  &  Plinium  defertx 
Bojorum  ftaruifle,mox  infra  oitcndam .  nnnc  Trogum  infpiciamus .  Sic  epitomator  e;us 
lultinus,  lib.xxiv  :  Ga!ti,abundantimultitudine,cum  eosnon  caperent  terra,  qu&  gcnue» 
rant>  trecenta  millia  hominum  ad  fedeis  novas  qu&rendas ,  velut  vcr  facrum,  miferunt .  Ex 
hii  portio,  in  Itdia  confedtt ;  oua  urbem  Romam  captam  incendit :  ejr  portio  lllyricos  ftnusfer 
Jlrages  barbarorum  penetravit ;  ejr  in  Fannonia  confedit.  gens  afpera,  audax , beliicofa  -,qu&  50 
prima  pojl  Herculem  x^lpium  invicla  \uga  ejr  figoreimractabtlia  ioca  transfcendit .  ibi  do* 
rvitis  Pannoniisper  muhos  annos  cum finitimis  varia  beila gefferunt .  Bortmte  dcinde fuccefftt, 
divifis  agminibus,aliiGr<zciam,  aiii  UMacedoniam  petiverc.  En  5  ut  nimium  in  Bojosftu- 
diumplusinhisvcrbisde  Bojismonftravit  Velfero ,  quam  vcl  ego  vel  quisqnam  alius 
difpicere  qucat .  Quam  difertifllme  tiadit  Iuftinus,  cam  portionem ,  qu«  Pannoniam, 
u,  Macc: 


VINDELICIA   E  T   NORICVM.  ss 

Macedoniam  & Graxiam pctivere,  quamquepoftel ih  Afia  memorat ,  pcr  Illyricos  fi. 
nus  qui  intimus  Adriatici  maris  rcccffus,  &  per  Alpcis  eo  penetraffe  cx  ItaliS ;  non  ve. 
roex  BoioharmopcrDanubium.  Gallorumin  Afia  trcs  magna;  numerofa:que  fuere 
nationes,,  Tolisiobogii,  Trocmi,  &Tcclofiges .  anigiturhos  omnes  pnmum  m  Bo,o. 
hamo  confediffcdixerit  Vclferus.  Haudtemere.  nam,qui  Segovefo  duce  Herc.mos 
faltus  obfedcrunt,  eCeltid  profcaos  teftatur  Livius,  lib.  v.  Teaofagcs  autem  fue. 
xc  pars  Braccata:  Gallix.  &  abunis  Bojis  nomen  Bojohwno  manfit .  Vnde  igrtur  ubi, 
&  quando Teftolages ac  Trocmi  Bojis fefe  conjunxerunt ,  Afiam  pctitun  > Haud facile 
monftraveris.  Error  isritur  hic  eft  ingens,  ex  mera  in  contermina  fibi  Lojorum  gentem 

10  indulgentia  Vclfcro  Svevo ,  fcu  Vindclico  natus .  Scd  jam  tertio  immensum  circa  eos- 
dem  Boios  in eodem  libro  erravit  VcHcrus  , ubi Gallos,  quos  L.v.us,  hb.  xli  v , ab  Iftra 
profcdos,  Macedonibus  auxilioClondico  duce  veniffe  tradit,  hos.pfos  Bo,os  fu.ffe 
docet.  quos  tamendiferte  Polvbius,  icferentc  libro  legationum,  &  Plutarchus  m  £mi- 
lio  Paullo ,  ipfequc  adeo  Liviufc  lib.  xl  ,  vocant  Bafiarna*  i  trans  Iftrum  Getarum  agtt 
partcm  colcnteis,  antequam  a  Philippo  &Pcrfeo,  Macedonia:  regibus,  in  auxilmm 
contra  Romanos  vocati.  Scd  de  faliis  iftis  Tolifto-Bojis  contta  tantam  tantt  vm 
auftoritatem  haacnus  veritatcm  dcfendifle  fufficiat .  Nunc  ad  veros  Bo,os,  a  qut- 
bus  Bojoduro  noftto  nomen  inditum ,  revertamur.  Hos  nullos  alios  fuiffe  puto,  quam 
dc  quibus  Caaar,  bcili  Gallici  comment.  i ,  Hclvctiorum  cxped.tionem  narrans, 

20i!a  tradit :  Bojosque,  qui  trans  Rbenum  incolmrant  &  in  agrum Nmcum  transterantf 
Norekmaue  oppugnarant,  reccpos  ad  fc ,  focios  fibi  adafiunt  Helvctn  .  En  s  d.ferte 
adicvcrat  ,  transRhenumincolmffcBojos,  qui  poftea  m  Noricum  tiansiere ,  No- 
rciamqucoppugnarunr.  hi  igiturquafcdetransRhcnumfuere  mfnn  Bo,oha:mo& 
adtevamDa.u.bii  ripam ,ut  Gatmania- lib.  ni,cap.xxx,  ,r>  Marcomann.s  oftendi! 
undc  commodiflimus  &  expeditiflimus  trajcclo  Danub.o.m  Noncum  transitus.  Atque 
hucmaximepeninct.quodStrabo  lib.  iv  dc  Noricomm  in  Bojorum  agros  incurfio- 
nibustradit  hisverbis:  oid])  oiifixXm,  r,,t*»t  ^ri»rAA«»<«. 

toZaTsJidexteriofa  ^lpum  tenent  magni  exfartc  cum  Breun»  atquc  Cmaunts .  h 
nln  s  vicinas  parteis  cnm  Itali*  tum  Helvetiorum,  Sequanorum,  ^orum^&Cermano. 
rum  adfduis  incurfionib*  vcxaverunt.  Laceff.ti  igitur  B0),  tandem  &  ipl.  m  hoftium 
Noricorum  agros  irruperunt  fimul  atque  perrupcrunt  ad  Nore.am  ufque ,  in  Car^ 
nor "m  atque  ltali^confinio  fitam  .  aquo  Danubii  trans.m  tunc  Bo  iodurum 
non  en  accepit .  Hxc  igiturde  hujusloci  ongine  atque  nomine  .  Nunc  de  ^orum 
quoque  ^paucadrcantut;quofi.u  eafuetint,  &  a  qu.bus ,  Bo,.s  .d  nom.n.s  ac- 
^lt/yctb^,rabonis.ib.vii^ 

J^Zm  ltu,  adra«»o«luSqul.  Ex  his VclfemsjmeUm,*»^  ^T^l 
^  TZlh corum  fmibm  ad  Pannoniam  ,  Xorici  longitudme  fufum ,  Bo^orum  dcjcrta  ad. 
JlTstrIZcm&  Plmium .  Veri.m  mcndum  cffe  in  .ft.s  Strabon.s  verb.s  qu.s 
£f  ifocxtfi  cS  credat  Bojorum  deferta  &  ipfa  attigiffe  lacum ,  fimulque 

^P^  nonLmufquepertinuiffe.  Abfurdum  hoc  efle,  ,am  ameme  notavudoaim* 
l?SfSnus  "o^ 

T     ;!1  cft .  E20  intcgtum  locum  fic  lcgo .  zipMkwW  *         ™,  °x7» 

Pafrc,  45*j;3^  m  iex  fJt  ^imfHeketii  ac  VtndeUc,  atttngunt . 
SOnvr, .  .d  eft  fell/udo  ad  Pam6ni0S  ufj„e .  m  omnes,  magts  ta; 

mdmscoluntpanities:Rh.tiveriacNoriciad^U 
~»rtV»»^*rt™^  luUam  Pa>etex  his poflerioribus  fa.is 

pum  fumma  adfurgunt  ;  wrsu'?^  '  Norkofunl .  eo  fcilicet  loco ,  ctficos  reftitui. 
clare,  jam  amea  &  panno'nios  fuifle  Bo)o- 

Inter  Noricorum  tandem  atremos  \crsus  onentem  ^  ^ ^ 


2<5  PHILIPPI  CLVVERII 

lum  illamfoliiudinem,oftenditdirertifliniis  verbisPlinius,lib.  uiyCaip.xxiV.Tioricfs, 
mqm^jungunturlacus  fcifo,  ejrdeferta  Fojorum.  jam  tamencolonia  divi  Claudii  Sabariay 
&  of  ido  Scarabantta  lulia  habitantur  .  f  n,  quam  diicrte  hic  teftatur,  duobus  tantum 
opidis  Sabaria  &  Scarabantia  habitata  fuiiTc  deferta  ifta  Bojorum  ;  Noricosque ,  quibus 
deferta  cont ermina ,  prope  lacum  Pcifbncm  accedcrc .  Qui  igitur  hcic  A  nus  amnis  & 
Vindelicorum  conrlnium  iomniari  potuerunt > Lacum  Peisonem  ciTceum ,qui 
hodie  in  Auftrise  Hungariacque  conrlnio  vulgo  Hungaris  Ferteit ,  Germanis  Neuftdelcr 
fee  vocatur ,  ab  opido  Fcufdel,  quod  ci  adpoiitum ,  ipfe  didorum opidorum  fitus  mon- 
itrat :  quem  vel  ex  unis  itinerariis  facile  peripcxcris  5  quae  fic  habent : 


Antonini ; 

Vindcbona 

^Aquis 

Scarabantia 

Sabaria 

%^Arrabone 

Alicano 

Voetovione 


XXVI  11. 
XXI. 

XXXIIII. 

xx. 

XL. 

xxxi. 


Tabulas  $ 
Carnunto 
Vlmo  < 
Scarabantio 
Sabaria 
Arrabone 
Ad  vicefimum 
Pctavionc 


20 


XI I  II, 
X.VV. 
XXXI II. 
XX. 

XL. III. 
XX. 


Antonini : 
Carnunto 
Scaravantia 
Sauciua 
Salle 

Bdditano 
Voetovionc 


xxxvi 1 1. 
xxxi III. 
xxxi. 
xxx. 
xxxi 


Antonini :  Antonini : 

Vindebona  Vindomona 

CMuteno        xxxvi.  CMoteno  xxv. 

S carabantid     x  v  1 1 1 .  Scarabantia    x  1 1 . 

Sabaria         xxx  1 1 1 1 .  Sabaria        xxx  1 1 1 1 . 


20 


Carnuntum  elTc  Haimberg,  ex  adverfo  confluentium  Danubii  ac  Mari,  jam  ante  often- 
iumeft.  Hinc  re&a  via  in  meridiem  prorlcifcenti  poft  xxiv  millia  paiTuum  occurrit 
Vicus,  Peifonilacui  impoiitus ,  vulgari  vocabulo  ilmitz, :qui  antiquum  Vlmi  no-30 
mcn  iervat .  ilm  quidpe  Germanis  eft ,  quac  Latinis  ulmus .  Hinc  versus  ortum  hiber- 
«um  ab  vi  1 1  millibus  fequitur  CMutyn :  quod  antiquum  cfle  Motenum,  five  M  u- 
TE  num,  jamantcadixi.  Hinc  redta  via  in  mcridicm  versus,  poft  xiv  miliiacon- 
fpiciturto/>r/>^,apudRabonitiiuTiamnem:quodantiqux  Scarabanti/E  voca- 
bulum  ,  licet  vitiatum,  fervat  tamcn  fatis  clare .  ncc  Antonini  itinera  multum  abhor- 
rent:  in  quorum  uno  xi  1 ,  in  altero  xvi  1 1  funt  millia .  fcd  in  hoc  cgo  v  converterim 
in  1  :  &  crit  juftum  intervallum  xi  1 11  .  Tabula  inter  Vlmum  &  Scarabantiam  habet 
xxv  millia.  quod&ipfum  intervallum  haud  multo  abundat. 

Antoninus  inter Vindebonam  &  Scarabantiam  habct  A  qu  a s  .  hse  haud  dubie 
nuncfuntin  Auftria,  xvni  circiter millibus  a  Vindcbona in  meridicm verstVdiiTi-40 
tx,  vulgari  aquarum  calidarum  vocabulo  Baden.  Numeriutroqueintervallofunt  vi- 
tiati.  Lazu  miroropinionem ;  qui  has  ^iquas inrerprcrarus  eft  Sryriar opidum  Furflcn. 
feld ,  lxx  circiter  millibus  pafluum  a  Vindobona  Aflitum  .  Et  qtu  a  Vindobonaite- 
tovionem,  quod  nuncad  Dravum  dicitur  Pettaw,  tendenti  itcr  potcft  efleprimo  adopi- 
dum  FursierfM ,  hincvcroper  xl  millia  retrogreflusad  Scapring  5  &  hinc  tandem  pet 
lxx  amphus  milha  ad Pcetovionem  acceflus :  quum  ipfum  FMfcnfeld 'xli  v  haudam- 
plius  a  Pcetovione  diftet  millia  > 

lam  vero  poft  Vlmum}  CMutenum,  &  Scarabantiam  eft  Sa  b  a  r  i  a  :  quam  omneis 
nuncinterpretari  video  opidum,  quod  ad  Guntium  flumcn  vulgo  Germanis  dicitur 
Stain  amJnger^Uung^xisS^ombath  hely.  vciumhornm  cgo  opinioni  haud  temere<o 
fublcripferim.  iiquidem  opidum  hoc  xiv  fantum  milliaa  J*4/r/*g  abcft^  Antoninus 
vero  inter  Scarabantiam  &  Sahariam  y  iv  itineribus  conftanter  xxxiv  refert  millia- 
&tabula  xxxi  11  .  Malim  igitur  Sabariam  inrerpretari  opidum  hodie  feu  caftellum 
5^w,ipfoGuntii  Arrabonisque confluente  cindnm.  k  hinc  rcfte  tam  in  tabula 
quamapudAntoninum  xx  numerantur  millia  ad  trajeaumArrabonis?  quifuitapu4 

nobilc 


VINDELICIA   ET   NORICVM.  t7 

nobile  hodie  munimentum  Kermend ,  &  opidum ,  quod  Germanis  diritur  Eife»b«rg, 

SpStanwfaibitur v  a  R.  a  .quamquam  htuahemffimo.undeenam 
apud  AntoninuminitinereCarnuntoPoetovionem  yvSwm  fcnbo  nam 
SiScarabanti*  heic  eodcmmodo  fcripta  .Swmwb/m  . 

Locum,  cui  apud  Antoninnm  uno  in  itinere  ^tltcano,  alterovero  ^to,  voca- 
bulumctt,exitine.is  dnOu  nune  Murofiumini  impoiitum  opidum  efle  ex.ft.mc ,Ra- 
keL<p«r?.  Acfuitforte  apud  Antoninum  verum  gcrmanumque  e,us  nomen  R  a  c  l  i- 
t  a  n  u  M.  Numerus  millium  inter  hoc  &  Beeuvioncm  quamvis  non  quadret ,  tamen 
,c xl mfflbtadc  ad  Arrabonis  ufque  «ajcaum  haud  perindcabhonent.  Sunt  autcm  mter 
Pettarv  &l  Rakelspur?  millia  circiter  xvii  .  ja 

toninum,  cx  itineris  a£tu  interptctor  iupra  d.ftum  opidum  *"*<g«-  f  ™  °™ 
Ptolcmao  in  fupcriori  Pannonia  dicitur        ,  S  a  l  a  .  In  tabula  locum  Ad  V  t  c  E- 
s  tMUM.intefce  Lpidem  feu  wMm^  puto  ciica  opidum  Muro 

inlPtexmlnta,otfeti,  Sabari.que  *  to»  Peifonis  fim ,  fatis  jam  patuit , 
Boiorum  DESERTA,  Straboni  ac  Plinio  locis  fupra  chatis  memorata,  longe 
ab  ini  ripa&  Vindclicorum  confinio  fuiflc  diflita    A  quibus  Bo„s  id «gnomims 
aoacccpcrint,  nunc  e.iam  indtetur.  Straboms  hsc  ^mm  ^Jj^j^&^ 

d*m,gtt«rG*U,  ^'"l^lZZJm  Cafatis.  Ata«ehosa«idemfo(imod«mtror- 
tom*mf«bit*inc«rfiontcef<r«nt  is^^^  ^J.^^'^^^ 

f»  f^runtB^ni.  ^^^^^X^^gmf^gfi nl. 
<P^T<">fi«h*  't<r«nt^  ibm\^mmi  ^UreU. 

30  cif*.  Ammvero,  mtadlByr,c«mf*tmem,aejer,«ma^f      feAJu^  x  Rr,manis 

mccopsmcoiucruiu.  _A  >       VTT  hisvcrb  s:  T«t*^  Ttlav  ™  uiv  mcKcu* 

ditifuerin.,oftend.tide^ 


r/^Se/Sr^  A  =  Oeta,  q««m  imperi«m  ,n  gen- 

°  r    12 fJmcrebrts  adft,c7am  bellis  refecit .  t*nt«ma«e  *******  jf*; 
tem  fWf'.?*JS*m  Lapauccs  annos  magnum  cor>sii,«erit  imper,«m  ■,  finm. 

' M  ZZ\Pefa Zi>  CetarJn  genti  ^iciens .  t,«in  &  iffis  *****  /~  fir- 
^umnatmumfUr^  ^  a  ^Md„ «/  & 

SoUlr,c«mfop«lans.  Galls  W    \  fm ^ /Et  eodem  Bb»  pottea  ,  de 

««« (W  T^r°Uff'n']  £to/  tmavtT**^,  Gallichgent,b«s.  En;qui, 
^r/„m  redd,der«nt  Vac, ,  ff  el«">  ulbue  flumen,Vindelicomm  terminum,excur- 
crcdatPacosinNoncum&  adA.numuiquv.ii       ,  n  fioncJ 


m  PHILIPPI  CLVVERII 

frones  fecilTc*  Ne  ipfequidem  Velferus.  Carnuntum  quia  inIllyrfco,ideft7  inPan- 
nonia  cenfent  Livius  atque  Paterculus  3  &  Plinius  deferta  Po  jomm  ad  lacum  Pcifo* 
nem  circa  opida  Scarabantiam  &  Sabariam  locat  $  Straboeriam  eadem  deferta  partem 
antea  illyrici,id  eft ,  Pannonia  fuifle  adhrmat  5  Ptolcmaus  vcio  Pannoniam  ab  Norico 
distcrminat  Cetio  wonte,  qUem  fupra  deicripli  ;  fatis  jam  conftat  ,Eo]vrum  hac  defirta 
Norico  folo  non  eflc  adfcribenda.  Atque  deiis  hattenus  fatis.  pergo  ad  reliqua  Norici. 

Iter,quod  rabula  habet  ab  ^ugufla  Vindelicum  ad  Juvavum ,  quod  Sahsburgium 
cflfedixi,  fuprain  Vindelicisad.£num  ufque  fiumcn,  qua  id  ad  opidum  ^ilten  Hohe- 
mtv  transibatur  5expofrtum  eft .  Sequuntur  igiiur  reliqua  ejus  ad  Juvavum  atqueinde 
ad  Lauriacum  ulque,  hoc  modo  :  10 

Tabula ; 
Jd  Enum 
Beduio  xni. 
Artobrige  xvi. 
Jvavo  xvi. 
Tarnantonexi  u. 
LaciacU      x  1 1 1 1 . 
Tergolape  xvm. 
Cvitia       xi  111. 
Blaboriciaco  xu  11. 


Antoninus 5 
Ponte  /feni 


Bid.no 


XVI iii. 


Antoninusj 
Fonte  Aeni 
Bidaio      xv  1 1 1 . 


Antoninus; 

Ponte  Aeni 
Bidaio  xviu. 


Jovavi      xxxi  11.    Jovavi      xxxn.     Jovavi  xxxvi. 


Laciaco     xxvm.    Jlaciaco    xxvm.  Jaciaco 


xxvi 11. 


Ovilanis 
Lauriaco 


xxxi 1. 
xx. 


Cvilanis 
Lauriaco 


xxxi 1. 
xxvi. 


Ovilabis 
Lauriaco 


xxx  n 
xxvi. 


20 


Pxhis  Iova  Vum  elTc Salisburgium ,  jam  Eginhartus  invita  Caroli  Magni  &  itcm 
Sigebcrtus  pronuntiaverunt .  quamquam  apud  utmmque  Qbrariorum  imperitia  vo* 
cabulum  id  cft  vitiatum .  Eginhartus :  Vivanum  5  qu&  ejr  Sal^burgum .  Sigcbcrtus : 
Iuvanum  5  qua  ejr  Sal^burch .  Lege  utrobiquc  Iuvavum.  Atquc  Saiisburgio  rc&e 
convenit  numcrusmilhum  xLV,qua?  tabula  habet  inter  Acnipontcm  &  Juvavum^omc 
hujusopidi  varie  a  Romanis  formatum  rcpcrio.  primum  apud  Anroninum  cafiis  cjus 
gcnitivus  eft  hvavi,  a  nominativo  Jovavum .  cui  pat  eft  illud  Eginharti  &  Sigeberti 
Juvavum  .  a  quoNotitia^etiamimperiicorrupte  velforte  ccntra&e  dicitur  Iuvenfcs  30 
caftellum.  ln  tabula  ablativus  eft  Jvavo^  utrum  ab  inrcgro  nominativo  luvavum 
feu  Iovavum,  an  vero  ipfe  etiam  ncminarivus  alias  dittus  fucrit  I  v  A  v  u  M  haud  teme- 
iedixcrim.  flumini  ccrte,cuiidopidum  adpofnum  (nunc&i/^eft)  vocabulum etiam 
adfcriptum  eft ,  Juaro ;  corrupte,  pro  Ivavo .  Cetcrum  infcriprio  vetus  gcnitivum  ha- 
bet  fingularcm  barbare  luvaze .  b  quo  nominativus  fuerit  Iuvava.  Alii  inicri- 
ptioni,  cui  nomen  M.  Aurelii  Antonini  imperatoris  infcrtum,  dicitur  Iuva  via. 
Coloniam  fuifle  Romanorum  ,  dua  teftantur  infcriprioncs .  quarum  altcra  CoL 
Hadrianum  Iuvaviam  rcfert ;  altera  duumviri  Iuvanenftum  meminit.  Sed  &  alia  in- 
fcriprio  Juvaviam  una  cum  nomine  M.  Aurel.  Antonini  Aug.  refert.  Vndemiror 
tam  ncbilis  cclebrisqnc  loci  nullum  exftarcin  Ptolemai  gecgraphia  mentionem.40 
Verum  lubenseorum  opinioni  acccdo ,  qui  nomen  opidi ,  antequam  ccloniaeo  Ha- 
driani  aufpiciis  dedu&a ,  putant  fuiiTe  ravaviS^ev  Gavanodurum:  quod  Pto- 
lemao  circa  hunc  tradrum  mcmorarur .  colonia  autcm  dcducla ,  nomen  hocmutaite 
jn  Iuvavi£  vocabulum,  a  juvando  defumtum.  quamquam  de  erymolcgia  ejus 
vocabuli  nihil  habeo,  quod  liquido  adrirmem  .  id  fane  minus  probabile,  flumen ,  cui 
adpofrtum  opidum,  ab  hoc  nomen  traxifle  Iuvavi. 

Ceterum  locis  ,  qui  Antonino  tribus  in  itineribus  dicitur  B 1  d  a  1  u  m  tabu- 
]x  &  vetcri  infcriptioni  eft  B  E  D  a  i  u  m  ;  Ptolemao  vero  &  alii  infcriptioni  B  a  d  a- 
CUM.  Vnum eumdemque  eflelocum,  oftenduntprimo itinerariainviccm,tum in- 
fcriptioncs ;  quarum  alteri  adpellarur  i^fugujla  Badacum  ;  altera  vero  cum  FedaiosO 
duumvirum  in  eodem  lapide  ponit.  Fuit  jgitur  &  ipfa  colonia .  intcrvallum  inter 
hanc  &  Aenipontem  tabula  facit  millium  x  1 1 1  5  Antoninus  uno in  itinere  xvi  1 1 1  alte- 
ro  xvi  1 1  .  ex  hoc  intervallo ,  frmulque  ex  itineris  tracTu,  necnon  cx  ncminis  fimilitudi- 
fic  conjicio ,  hodie  elTc  opidum  Bamburg ,  ad  Alazam  flumen,  quod  in  /Entim  defluir. 

Quas  tabuk eft  Artobriga,  ipfa  fttum ad fluminis  ripam  voce  Brige  indi- 

cat. 


VINDELICIA   E  T   N  O  R  I C  V  M  i9 

cat  hanc  quidpe  pontcm  fignificare  Celtica  lingvl ,  in  Germania:  Hbi  i,  cap.  vi  i ,  Sc 
Vin  oftenfum  eft.  Ex  intcrvallis  itaque  &  itineris  duclu  interpretor  eam  hodie  vicum 
Lebnaw  infra  opidum  Ltuffen,  Iuvavo  amni  adpofuum .  Cetero  aut  dua:  fuere  yfrto. 
brh*  aur qur.m  vehementifllme in  hujus  fitu  erravit  Ptolemams ,  m  Vindehaa  eam, 
circaopidum  Mrc^apud  Danubiiripam  collocans.  quotamen  fim  nullam  furffe, 
vicinhis  Gririarionis,&.Birkianorum,^f'eto»ia»orumcoit^t.     "\\  . 

Qua:  tabulx dicitur  Ovilia,  Anronino duobus  itineribus Ovtlanu,  &  tertio  OvtU. 
bis  eidem  Antoninoalioitinerecfi0w/4^,&iterumalio  Ovtkm.  In  veten  qua- 
dam  infcriptione,  inter  alia,  hzc  lcguntur  verba :  C  o  L  o  N I A  A  u  R  E  L  I A  A  N  T  o- 

10  N  I  N I A  N  A  O  v  I L .  Ea  in/criptio  quia  cxllabat  ad  mcnaflenum  tttmfach,  ad  Trau- 
num  amnem,  ipfum  monafteiium  coloniam  camolim  fuiffe,  doarffimi  vm  opi- 
nati  funt .  verum  colonis  nominc  &  itinerum  intervallis  confideratrs,  illorum  ego  opr- 
nioni  haud  temerc  acceflerim .  Eft  hcdie  adeumdem  amncm  ncbile  opidum  Wels 
Vii  circiter  millia  paffuum  infia  diaum  monafteiium  fitum  :  cu,us  ncmen & fi- 
tus  quam  maxima;  dia*  colonic  convenit.  ab  hoc  enim  opido  milha  paffuum 
ad  Lauriacum  ufquc  funt  xx;  ut  primum  Antonini  habet  iter.  ncmen  vero  e,us 
crcdo  olim  vulgo  fuiffe  Noricis  Wilkbs :  quod  Romano  ovr  formatum  U  v  i  L  a- 
b  a  ,  &  b  in  confine  v  mutato  Ovila  va.  ex  hoc  porro  y  yrtiatum  eftapud 
Antoninum  in  *  &  itemex  illo  bi  in  tu:  unde  vocabula  Cvtknu  ScOvtktus 

20  Laciacum  cx  itinens  dudu  &  intervallo  ,  quod  hinc  eft  luvavnm  ufquc 
apud  Antoninum  rribus  itineribusmillium  xxvm  &  intabula  xxvi  1  .mterpreror 
opidum  nunc  Gemunde,  ad  lacum  cognommem  pofitum. 

Locus  medio vere iitu  inter  lovavum  &  Laciacum  Ta  rna  n  t  o, arca  arcem 

fuit  jgMy  •  T  G  Q  t  A  p  E  imer  uduum  &  Ovikba  tx  itineris  tra£tu, 
&  intenalhs  ,  ftem  ex  vacabulo,  hodie  effe  colligo  fupra  diftum  monafterium 

£T«iilud  Antonini,  in  quoeffedixivocabulumO^,  talecft: 

JO  Lauriaco 

Ovilatus  xvi. 

loviaco  xxvi  I. 

Stanaco  xviii. 

Bolodero  xx. 

vt  •  •    .:*m  iinnerii  memorat.  at  quo  fituvel  hoc,  vel  Stdnacum 
lovtacum  Notma  et  am ^J^^J^  ,ongefuperat  intervallum, 

^Amm&Tf^^^  antiquorumveftigia  hoc  traau 
Jifpipo«6  iter  ab  ovilabis  Tetavhnm  ufque  defciibitur  in  iisdem  itinerariis 


hujusmodi : 


50 


Tabute; 

Ovilia 

Vctoniana 

XI. 

Tutajltont 

XI. 

Ernolatia 

XII. 

Cabromagi 

viii. 

Stiriatt 

XV. 

TarturfanU 

XV. 

Vijccllis 

IX. 

Ad  fonttnt 

Tiprtia 

xiiii 

Matucaio 

XIII. 

Antoninoj 
OvilavU 

1 

Tutationt  xx. 

.1 

XX, 


Sabatinca  xxx. 
Montana  xviii, 
Candalicas  xxx. 

c  3  Varum 


so  HPHILIPPICLVVERII 

Virum  xx. 


Varuno 

XIIH. 

luenna 

XXIII. 

Colationt 

XX. 

Vpllis 

XVI. 

CeUia. 

XIII. 

Ragandont 

XVI III. 

Pttaviont 

XVIII. 

Santico  xxx. 


Larice  xxvn. 

Viam  Beloio.     xxi  1 1 1 .  jq 

Aquileia  xxx. 

In  hts  Petavio&Celeia  nomina  hodieque  fcrvant ,  hoc  Cillei,  illud  Pettatv 
di&qm.  AntoninoilludbisdiciturPoETAVio,  &itembis  Poetovio:  Tacito, 
hiftor.  iii,  Petovio:  Ptolcmaeo  uamviov,  Patavium,  Pannonix  opidumj 
quod  &  Tacitus  teftatur  ;qui  id  legionis  xm  hchhtberna.  C  E  l  E  l  A  KeAekt  poni- 
turinNoncocidcmPtolcma.'o&Plinio5ciiiusverbalib.  iii,  cap.  xxiv,  hsec  funt : 
opida  ISoricorum  ,Virunnm ,  Ccleia,  Teurnia ,  t^fguntum ,  Viana,  Aemonia,  Clauaia, 
Tlavium,  Solvenft. 

In  tabula  quum  intcr  Ccleiam  &  Pctavioncm  numerus  millium  xxxv  intcrvallo 
rcfpondcat 5 mcdio fitu  locum ,  cui nomcn  Ragando,  circa  monaitcrium  Seit^iQ 
fuiflecolligo. 

Varunum  tabulce  re£lius  (cribi  V  i  r  u  n  u  m  ,  cx  confcnfu  Plinii ,  Antonini, 
ac  Ptolcmaci  judico  ;  quorum  huic  Graxe  fcribitur  Ov^avov .  !d  intcrprctor  nunc  opi- 
dum  Folkmark ,  ad  Dravum  amncm.  nam  Iuenna  tabulae  ex  nomine  &  irineris 
tra&u  finecontrovcrfia  cft  laupflain  :  &  cjusdcm  tabulx  Saloca,  primusaf  *ruxa 
locus  in  itinercversus  Aquileiam  Carnorum ,  procul  dubio  nunc  cft  SeUb  y  vicusfupo 
rioris  Carniolae . 

CoLATiONEM,ex  duclu  itineris  atque  intervallis ,  fuifle  colligo  ad  Sanam 
flumcn ,  medio  fitu  inter  duosvicos  Altenburg  &  Presberg,  alterum  vcio  lccum ,  cui 
pluralis  numeri  vocabulum  Vpeliis,  iisdem  argumemis pono  in  eadcna ripa fu-ja 
pra  vicum  S.  Peter .  lnter  hos  duos  locos  ccrifeo  fuiflc  Santicum  Antonini ,  vul- 
gb nunc  Saaneck  : quod  Ptolemaro  ii«*Wr ,  Siant  icum. 

Antonini  Sabatinca,  ex  vocabulo  &  itincris  tradhi  haud  dubie  nunccft  vi- 
cus  Sunebendkirch ,  vii  circiter  millibus  pafluum  ab  opido  CMuratv  in  meridicm 
versus  dilTKiis . 

Locus tabttte  Ad  pontem,  haud  dubie  fuit  ad Murum flumen.  idecque ex 
du&u  itinciis iutcrprctor  cum.  locum  nunc  di&um  opidum  dMuraw . 

Hinc  versus  rirunum ,  id  cft,  Folkmark ,  cx  intervaflo  arque  itincns  ductu  No- 
r  E  I  a  erit  opidum  T^eumark . 

Mcdio  fim  ?ioreiam  inter  &  Virunum  locus,  cui  nomen  Matucaium,43 
fuifle  cenfeo  circa  arcem  Eberjlain . 

Stiriatecx nominc & itineris a$u hauddubic nunc eft  Steir im Stcder . 

Intcr  Pontem  &  Stiriate  locum,cui  pluralis numcri  vccabulum  Viscellis, 
ex  nomine  interpreror  ober  Welt^.  Alterille  locus ,  cui  nomen  TartursaNIs, 
vidctur  fuifle  circa  Rotenman. 

Gabromagum  ad  fluminisfuiflfc  ripam ,  indicat  vox  mage ;  de  qua  in  Germ. 
lib.  1,  cap.  vii,  diflerni.  locum  igitur  hunc  cx  itincris  ducTu  &  intervallis  judico 
fuifie  circa  caput  fluminis  Krems,  qua  vicus  ci  adpcfitus,  vulgari  vccabulo  Heilige 
htutZ. 

Medio  fitu  inter  Gabromagum  &  Ovi/aba  Tutatio,  fivc,  ut  tabula  habet,50 
Tutastio,  fuit  circa  arccm  Leonpach  &  vicum  Ried,  clido  fiuiimii  adpofitum. 
Medio  iterum  fitu  inter  hunc  &  Ovtlaba  fuere  Ve  toniana.  &  rurfus  inter 
cumdem  Tutaslionem  &  Gabromagum ,  circa  vicum  Ha/I  fuit  Ernolatia. 

Porro  aliud  iter  in  tabula  defcribitur  pcr  idcm  Noricum  hoc  modo : 

Ivave 


VINDELICIAETNORICVM.  f| 

IvAVO 

Cuculle  xiiii^ 
Vocario  xvii. 
Ani  xvii, 
InAlpe  xvi. 
lnimurio  xmi. 
Craviacis  xvi. 
Tarnafici  xiiii. 
Beliandro  xuii. 
CMatucaio  xiu. 

10  xnii.  ,     i  *  ..  .0     ,  $, 

llT(;,prucuLU  Eueippio  memorantur ,  m  vita  divi  Sevcnni, 

pciitoi" 

V  o  c  A  k  i  u  m         w  jp  intprvillr»  ircm  ex  nominis  quadam  fimihtu- 

cui  nomcn  nuncvulgate  *^*J*V  &  vocabuli  fimiiimdinc  forte  fuerit  opidum 

$Qbrig*  alieninlma  pofiticne  .  interpretor  nunc  vicum  Ctfifai  hand  procul 

De  cctero  Claud uM  1  Iinu  nc «P  fa     ,     Ptolcmxo  eft  opi- 

opido  ^r^il^S^S  Rc,ini  amnis  in  Daaubihip*. 
dum 

at  quum  is  audoi    m  g         P       ^  dldtur  Plinio . 
r  m,  qum  ldem  mteliexeiit  °PldU™»5  .  . 

Porro  itcrapudAntoninum^ta:^ 


^idtricefimum  xxx. 
/////0  Carnico  xxx. 
Xw^  XVI* 
l^gff*/*  xvii. 
Littamo  xxiii. 
^to^  xxii 1. 

xxxiii. 
Veldidena  xxxvi 


Veldidena         xxxvi.  .  f. 

«  -(««,1  auondam  urbs , nunc  in  exiguum  vicum  r*«k ,  w«*s eo- 
^ileh,  •SjS^ffiEiw  Afe,  haudproculinnmoAdna..c.i.nusre- 
dem  nonnne  ^^£1,  intcLe  lcu  eodem  nomme 


ceii 
manct 


tiwii^.,  >...b~  „„,,,rn  icmet,  pauno  vitiatuui  -----    7  .  . 

ItaHs  (cribimr  G*g& »■•  HmC  ?  _  d  Dwvi  ^  arani„m  conflucnteis.  quod ex  >t.ne- 
pafluum  occutrit  <^^^&^uimi  efic  Anton.m  Lo  N  C 1  u  m  .  Inde 
ifctrathi,  maxime  vero  cx  nom.  co  j  pW^c&ad  conlpK.tur  op.duni 

xx„  milUa  in  ^^^^^.u-tr^AGU Abhoc 
Dvbiacb :  quod  Plinu,  Ptolcna» >  atclue  AUl  c  4  vetsus 


52  !>HILIPP1CLVVERII 

versus  feptemtriones ,  feu  occafum  folisaeftivi  miUibus  pafluum  xvii  abcft  Iocus  Ztt~ 
tnch,  propcopidum  Daufirs :qucm  Littamum  Antonini  interpretor.  Hincre- 
Jiqua  Sebatumt  Vipitenum,  Veldidena  y  nunc  Suneberg,  Sterzingen,  Wiiten ,  extra  Nori- 
cum  fita,  Rhaetiae  fuere  lcca . 

Ccterum  ^monia  Plinii,nomennuncretinct  in  opido  Amonc,  v  millia  Hx- 
pra  lulium  Carnicum  in  leptemtriones  versus  fito . 

T  E  u  r  N  i  a  ejusdem  Plinii ,  Tt&pvi*  dicitur  Gra?ce  Ptolema?o.  hanc  ex  fitu  apud 
Dravum  versusfontem  amnis  interpretor  opidum  nunc  celebie  hoc  tra&u  Villach . 

Atquc  hac  fcre  funt  loca  veteris  Norici ,  quorum  fitus  inveftigari  potuerunt .  Li- 
mitcis  igitur  nunc  ftatuo  univerfo  Norico ,  praerer  t&num  &  Danubium  amneis ,  mon~ i« 
temquc  Cetium ,  cujus  tra&um  jam  antea  dcfcripli  ad  Celciam  ufque  opidum  &  Sanae 
Savique  conflucnteis ,  hinc  porro  aliud  montium  jugum ,  quod  a  diftis  confluentibus 
intcr  Savum  &  Sanam  abortu  inoccafum  ad  Sanae  fontcm  procunit  ;  inde  vero  inter 
Savum  &  Dravum  ad  Savi  primum,  dein,  jam  Alpium  Carnicarum  Noricarumquc  no- 
minibus ,  ad  Natifonis  fonteis :  hinc  veio  in  fcpiemtriones  versus  ad  fontem  Fellae  am- 
nis ,  qui  apud  opidum  Venzono  Tiiavemto  reddirur :  a  di&o  porro  fcnte  in  cccafum 
versus  ad  vallem  ufque  cui  vulgare  vocabulum  Inchiaro.  pcr  hujus  medium  linea  inter 
*s£mcniam  &  Tulium  Carnicum  ex  ortu  in  occafum  ad  montem  ufque  Setium ,  qui  am-* 
neis  Deam,  Gailam  &  Plavim  fundit,  duda,  Noricos  ab  Carnis  fubmoveo.  hinc  porro 
eodem  jugo  ad  fontem  ufque  Rientiiamnis,  &hincipfoamncad  vicumufque  S.Lo-io 
rentT^  &  confluentem  Aichae  fluminis ,  tandem  alio  hinc  jugo,  quod  &  ipfum  pars  Al- 
j>ium  ad  /Emm  ufque  &  opidum  Innespruck  procuriit,  ab  Rhaetis  dispefco  • 

C  A  P.  VI. 

<De  Da^ubiOj  (g^  aliit  VindelicU  y(oricujue  fiuminibtts. 

EXpofitis  Vindeliciac  ac  Norici  finibus,  populis,  atqueopidis ,  ordo  nunc  poftulaf, 
uti  etiam  fluminum,  quibus  maxime  riguae  funt  hae  terrar,  antiqua  memoria  dica- 
tur .  In  his  primum  locum  fibi  mcritd  vindicat  Danubius;  ingentis  famae  30 
amnis ,  &  non  modo  harum  regionum ,  fcdtotius  Europae  maximus.  hinc  illud Ovidii, 
de  Ponto  lib.  iv,  eleg.  x : 

Innumeriquc  alii ,  quos  intcr  maximus  omncit 
Ccderc  Danubiw  fe  tibi  Nile  negat* 
Pars  ejus  tantum,  quatenus  Germani  Vindelicique ac  Norici  olim  accoluere ,  &  cx  his 
gcntibus  amncsin  eum  confluentes  hoc  loco  diccntur .  Nomcn  illius  efle  geminum 
apud  au&ores  Danubius  &  IsTER,  vulgd  notum  eft .  Hinc  illud  cjusdem 
poetar,dePontolib.  1,  cleg.  ix: 

Stat  vcttts  urbs  rip*  vicina  nominis  Ijlri . 
Caufa  gemini  nominis  eadem  quae  aliis  magnis  amnibus,  Nilo,  Euphrati,  Tigri/40 
&  aliis ,  nempe  ex  accolarum  gcntium  diverfnate .  Stephani  verba  ha?c  funt :  Aa- 
wGi*  ,  y  &av*<ng ,  (gp©*  0  «rc&ytcf  ,  rrabeu  UAiiug  K4.h*t*tv(&' '  QjfitpoDag  J[t  ro~t 
Xkv^uu;  t-mmcr&ovig ,  vru  ok^y^*  Uanotg  yhi^Tcq  eg  ihu  ^fiwia,  yhZos-a*  aai@s  • 
077  TxrothaKig  'sriepi&fA.ivot ,  xlh  iTnmvJfioM .  c  3  Aavx<ng  tpptivivntq ,  Z>c7Tip  r£? afAap- 
retv  %%m  try  ctAiiajn.  id  eft :  Danubis ,  feu  Danufis ,  Isler  eH  fluvim ,  quondam  Ma- 
to.ts  difftu .  quum  autem  Scyth*  talamitate  quadam  adficeremur ,  ftc  adpellaw  fuit \ 
£B  autem  Matoas  Gracl  limofus .  quia  ftpius  trajicicntes  nihtl  pafi  fuerant .  Danubu 
autem  Jignificat  cum,  qui  peccandi  habet  caufam.  Ha?c  opido  quam  fabulofa  atquc 
folfa.  nam  fuperiori  partc,quaCermaniam  &vetutTimum  illudlllyricumpraieiflucbat, 
diftum  fuifle  Danubium,  infcriori  autcm,qua  Gctas,&  alias  Thracias Scythicasque 
genteis  abluit,  Ittrum^  optimi  teftantur  audores ,  Strabo,  Mela,  Plinius ,  Appianus, 
Ptolcmarus ,  &  alii .  Strabo,  lib.  v  1 1 :  ylo)  $  r*  tstcS^S  Ta^>avu  ^  isejg  raig  ar^Tf 
fit(>vi,  ptffli  tujv  KaTaoj/LKrZv,  &avx&iov  tsrOoi)'yo^tvovia  jAaKi^u  24&  tuv  AaKav  ^«jtTa/  •  rk 
^  Ketrw ,  pi%yL  t5  Uovns  Ta  m^i  rxg  TtTo^,KaX^<nv  igpov.  id  eft  :  Etcnimfiumtnis  fitperio« 
ust>artes,quaversi(sfonteiffunt,DanHbi*tmdixeruntadM^^  qu*  maximl 

fcrDa- 


VINDELICIA   1T  NORICVM.  3j 

f»  T>acosfer»nt»r:infersores,ad  Pontum  »fiue,q».  ^^^ZS^i. 
Swa.lib.  tu  cap-  t<  ^-tts  inCcrmanta  fint^ 
'«r.^rjmmfama^ 

accolts  ,Werflt .  Pl.nms.l.b.  IV,  cap.  > .^.      M(  ^radocUtm.  Ptolc- 
lapCm  tenteis ,  Danubii  nomsne  ,»ndeprtm»m  lyrtcum  amutt ,  j 

JL ta  Daci*  dcfctiptione :  rf  a«*>«  ^ii^  ^  ^^^7^ 

^fuead  ont»m6-  om^ 

Gtzce  vulgo  noncxftatc,  lupta  cap.  c ttum paJ0„itrum]  regi0mm  ufque ad Sav»m 
C,fir  in  segenanor»m&  Vcconum  ^^.^^JJ^ifiJlm^Mc^Jl. 
flu^rneatrofc^  htl)^ 

dct.  q»"a ex ca»sapottftm»m Ctfirtllam >™f  >™™"  ,.  )  kcli  Damhila dkiw :  nec 
q»e,  quitdtra  lHrumincoknt,  habtwrm .  Idcmfl»vm  bu  tnlom  i  a 
l«ttodcindeinferihseUpfm,»berioribmaq»tspronan»b,o^ 

autcm  larum influit .  Hinc  illud  Iotnandis  in Uoth.c.s  ^'Xl^m^toxa- 
Z.  *ulTh^cafucteg»s.  Seudege^^ 
cabuhsiiscnodandis.quidfign^ 

^'^^^^JSX^S^^  "*  antiqoiffimw 
IHr»m,  tam  fupenon  quam  mfuion  ^K«A™^n,#Mf 
icriptorumHcrodo.us.hb,  u  vf^fj^^S^X^r  itf.^ 

exortmaCeltisa^»e»rbe  ^ 
^rcrculucol^ 

bttantmm.  Extt aute m  m er tn  ^Uut,&6xKt*™v,olt%*m*r&i>i\ix 

dtturScytbtam.  Hetodotura >  >™  «  a  ^       maximisfundi  ait  montmm  jugis  j 

profluunt  mcr  «™<f":bag^*%t^iK  petfpicue  faha , tefuta.ione 
menfm  in E»xin»m Font»m  cxtens .  H«, ™  m  ^  iri defendete, & pto  vctis 

tueti  conau  fu.flent ,  hoc :  mw ^  „     ^  ^  Danubii  fomem  qu     ad  ;pfas 

fuerit  Pjrenausmons.  5U*^  L  cv»«<«atque  Cyneflos  intelligi  H.fpanos,  in 
m^im^^^^lZ^S^  eutn/em  efle  Hifpania: 
Getmanix  lib. »,  "vj  Quomodo  igitut hocc ad  Alpeis.Italiamcingen- 
amnem ,  auttor  eft  Strabc,  i.d.        v_         ^       ^  velim.  quam  tamen 

teis,  quadtent  vidennt  a hi .  &d  de  his  hoc  loco  fatis.  ad  vet.ota  transea- 

rpfamjamAnftotees  m 

nms .  De ^uf^J^^  fi    ^  r^/f.  Tae.tus, 

^dirimit  apcmtnCammJ  ^  mm^hmhd)ttgoep^ 

soin  libto  de  Ccrn^.Dambtm        cr  eXAdverfo  RaurtctGallu 

Plinius  ,difto  loco :        £  ^  i)4»„to(  #r«*/«IP'  rnontes  confineu 

of  idi. .  Marccllinus,  lib.  xxi  i  •  h;ds .  Damhim  j»  ^Alcmanicn  arvu  exortens . 
limitibm  Rheticis.  Iotnande s.'"  exaiiiseriamauaoribus  oftendi  in  Ger- 

InAlemannotunifinibusonnnu  'ffl  er^s^ratrionesabDanubiifonte 

manislib.  in,  cap.  iv.  t^onovam  .v  fitun5 


>t  PHILIPPI  CLVVERII 

fitum,cc^emlibro  cap.  xlviu  defcripfi.  ubictiammonflratum,^-^»  nomen 
etiam  ultra Danubium  &olim  pertinuifle  &  nunc  pertinere.  undc illis crror  de Pyrenaei 
nomine  natus .  At  fuper  Danubii fonte  ingens hodiequc eft  inter  fcriptores certamen . 
Vicus  eft,vulgari  vocabulo  Efchingen  didus.  in  ejusmediofonscftaquispercimibus 
atque  copiofis,  exiguo  muro  inclufus,  longitudine  xxvi  ciiciter  pedum ,  latitudi- 
ne  xviii,  in  humo  planaatqueaperta  5  ciuimminettcmplicoemiteiium  paulloclc- 
Varius.  hinc  amnis  vicum  cgrcflus,  mox  alios  duos  amniculos ,  altius  ortos ,  quibus  vo- 
cabula  Pregek  Brige  ,iecipit.  a  fonte  ipfc  vicus  ccgncmcn  accepit,  vulgo  Dona- 
fching  didus.  ncc  ullus  aliusaccolis  agnoicitur  hodic  Danubii  fons .  lnterim  tamcn 
non  dcfucrunt  ,  qui  hunc  efie  verum  ejus  amnis  fontem ,  ab  antiquis  auftoribus  10 
defignatum,  ncgarent.  quibus  gcmina  hujus  opinionis  ratiofuit  rprimo  quiavetcres 
auctorcs  ad  unum  omnes  non  in  plano,fcd  montofo  lococum  oriri  tradtint ;  tum, 
quia  prardidi  duo  amniculi  altius ,  quam  ifte  vulgo  habitus  Danubii  fons ,  in  cacumine 
montis,  xv  millibus  pafluum  a  dido  vico  Donefching  difliti ,  exoriuntur :  qui  ob  id 
ipfum  ledius  vcriusque  pro  Danubiifontibus  (int  habcndi .  Altcra  haec  ratio  quam  fit 
imbceilia  ,  lubrica ,  atque  vana ,  vel  fexcenti  in  orbe  tcrrarum  conviccrint  aliorum  am- 
nium  fontcs,  qui  longc  inferius  oriuntur  fluviis  in  cos  poftea  incidentibus .  Ncc  prima 
ratiomultoprobior :  quandodifertiflimistcftctur  verbis  Mela ,  apertu  Danubium  i#* 
ertri  fonttbtis  j  &  Iornandes ,  in  arvis  Alemanicis .  ncque  montium  cacumina  rccle 
tixQusarva  :  quae  nomcn  ab  arando,  mfafi*A  h  pafcendo  habent.  Sic  Marccllinus,  20 
lib.  xxi  i,  non  in  ipfo  monte,  fed  propc  montcm  oriri  amncm,  tcflatur.  Verba cjus  hac 
funt :  Amnis  Danubius.oriens  prope  Rauracos  montes,  confmit  limitibus  Reticu.  Molle  au- 
tcm  \\\wc\& clementer  edttum  dbnobd  montu  \ugum  nullu  aliud  intcllcxit  Tacitus,quam 
ccemiterium  illud  leniter  elcvatum,  fiib  quo  fontis  eft  fcaturigo .  Huc  adde,  qua  Sttabo 
lib.  vn  tradit  in  harc  vcrba  \  rkttipw  t^trfav  0^0*  1  tid* 

WtSiV^wjw.  ideft  :  Vniusdiei  iterab  lacuprogreJJusTtberius  tvidit  Dannbtifon- 
tes .  At  Briga:  fons  xl  millia  pafluum  ab  lacti  Brigantino,  de  quo  hcic  loquirur  Strabo, 
abeft .  quot  millia  Tiberium,haud  dubie  non  folum,fcd  cum  bona  cxeicitus  partc,fi  non 
integro,  ut  in  hoflico,  uno  die  confecifle  quis  credat>  A  t  vicus  Bonafching  cum  fonte  fuo 
xxv  1  circiter  millia  tantum  a  difto  lacu  diftat .  Hunc  igitur  Danubii  fontcra  vidifle  Ti-  & 
berium,certumeft.  Ncc  tc  movcat,  quod  wijw  dicit  Suabo,  non  «zrijyir  fic  enim  fo- 
lcnt  Graeci  pariter  atquc  Latini  au&ores  plurali  numero  etiam  eorum  amnium  adpellarc 
fonteu  ztquc  ortus  ,&  confimili  modocwGoA*f&  oftia,  quos  unum  tantum  fontemy 
unumq*  0///*«  Jiaberc  conftat  .Sed  pauca  ha?c  de  vcro  Danubii  fontc  diiTeruiiTe  fufficiat. 

Nunc  ii  dicantur  amnes,  qui  per  Germaniam,  Vindeliciamque  &  Noricum  in  Da- 
nubium  confluentes,memoriam  in  antiquorum  fcriptorum  monimentis  exprcflam  ha- 
bent.  AGermanicaripatresmemoranturfinenominibusPtolemaeo,  in  defcriptione 
Germania;  Magna:.  efle  eos,quomm  primus  in  Svevia  vulgonuncdicitur  Bregenz, 
apud  opudum  Lauing9  alter  2{abe ,  Bavariam  fuperiorem  feu  Transdanubianam  fc- 
cans.terrius  in  Moravia  vulgo  GermanisUW^,  SWisCMorarva  >  Germaniae  lib.  1 1 i94A 
cap.  xxix,  docui.  Priorcs  duo  nullum  apud  veteres  auclores  nomen  habent.  tertium 
Plinio  atque  Tacito  dici  M  a  r  u  m  ,  eodcm  loco,  &  poftea  cap.  xxx  1  oftenfum  eft . 

Prope  Nabi  oftium  fluvius,qui  vulgo  nuncdicitur  Regcn,  quamvisabantiquis 
Romanorum  au&oribus  non  memoretur ,  tamen  jam  tum  apud  Romanos  nomen  ha- 
buifle  eum  R  E  G 1  N  I ,  CatJra  Regina ,  confluenti  cjus  in  Danubii  dextra  ripa  oppo* 
fita,  diferte  teftantur .  , 

C  u  s  u  M  in  Q^jadis,  Tacito  annal.  lib.  1 1  mcmoratum,  nunccfle  vulgo  ateWage 
in  Hungaria,  Germaniae  lib.  m,  cap.  xxxi,  docui. 

G  R  A  N  u  a  in  iisdem  Quadis,  Antonino  impcratori  in  vita  e)us  memoratus,  nunc 
nomen  in  cadem  Hungaria  retinet,vulgo  or**/*  diftus .  Hiigitur^laevaripaDanu- 50 
bium  petunt  amnes . 

A  dextra  ripa  primus  eft  I L  A  R  G  u  s ,  vulgb  nunc  ller ,  Sveviam  fecans ,  Tiberii 
olim  vi&oria  adversus  Vindelicos  nobilitatus.  Pedo  Albinovanus,  carmine  ad  Liviam: 
guod  fpes  implerunt  maternaque  vota  Nerones : 
£»9&  tulfm  mui  hoBu  utroquc  duce, 

Bhenual 


I 


VINDELICIA   ET  NORICVM.  Jf 

Bhentu,&  Alfint  vattes  ,  &  fangvine  nigro 
Decolor  infetla  teffis  Ilargm  aqua . 
IWum  &  Tiberium  ftattes  intelligit  j  qui  Augufti  imperatoris  aufpiciis  Rtmiam,  Vin- 
de^  iam  &  Noricum  Pannoniamque  dcbcllaverunt .  Vulgo  varie  difti  amn.s  vocabu- 
fum  criptum  eft  in  variisexemplar.bus ,  Itargm,  Itargis ,  &  Iturgm,  Itnrgts.  ex  qmbus 
doaiffimi  ctiam  viri  fcccrunt  Ifurg*>  &  ^^teumqucintclhs.poetaeamnemdo- 
cucrunt  quialiisauaotibasdicitur  flffegi,  volg6nunc  Wtfer  oceanum Ge,mam- 
cumirmediumCauchorumlitus petens .  At,quafo , qu.d poc«con,una.o fiiit Vi- 
forSm  Alpinisvallibus?  Apagcfiscum  maxime  rid.cula  .fta  i«n?.  Ego  vocem 
jovaf  vinatam  inrrepidc  corrigo  in  Uargm:  eflcquc cum amncm  qu.  nunc m Svev.a 
dkitur  "udaaer  pronuntio .  Vindclicos  fub  Rhartorum  vocabulo,  ut  muna  pro- 
SKftffiW|ri^,t^f  m  docui.  Hmc  D.o.l.b.  liv, 

ZSS-o.  ideft:  it*«i  *»  nlrtcum  &  Catium  ad  Alpets  Italu  fmtt. 
^qZ^lntinasnominantJtdttshabt^ 

Zfamex  Italia  fintbm  pradas  tgtrant ,  Et  mox  :  h  U  t»  ™».-*.3.r 

V-^^-^f         r  '         _      kfoMxwnxs  iyxteTra>(,*Tt  <hi<rzK<rnpeuc.Ttu(  iuti*. 

«A».  hoccft  .  Pmnd'1>rVi  Tiblrimttiamptrlacumnavigiisfibveclm^extcrrutrunt 

ca  re  barbam  i  fflP«S£L/  infirmtores  txindt  ac  animis  collap\os ,  infuampo. 
torum  co^ 
ttRattm  i 

Dccolor  infeBa  ttMs  llargm  aqua. 
SuU  &ti  imvlhant  maternaque  vota  Mrones: 

Suod  pulfm  toties  hoUis  utroque  duce . 
,     ■     u-    ^iTn  t  i  a  •  vuleonunc  (7«»7 : quo opidum  (eucaftellumjuxti 
Sequitur  1*6«^», J"'6^  oftenfum , Anronino & Noti.ia-imperii mc 

^SSSSSS*5^  ^umenio ' 'n PancSytico'  ConftanrioC^- 

11  dp£mushinc^amxiammultocclebrioris)LIcus>f.veLiCHUs5  vulgbnunc 

Zech.  0^*Jp«t5£*  ]1 'm Licfm  tn  Htbrum 

Conluat?  &fiondes  Alfibm  addat  Athost  . 
t.     u    X*  Mflmisloqucn^ ^  fnrrilitudincm caP.atex Licho  AlpinoarnnemThrac.a: 
Derebusd.malhm.slo^  fa  Alpeis  ttansponen- 

flumenHebrumdcducendo.ocAti      )  ^  ^  haud 

do.  ^^^^zss^zs^^^^ 

}0  ignarus  ego  fum,  qnam  c  fteriorjs  feculi  gvammaticos,  ut  in  .nnumciis  alus 

vitavermt.  nihilqueceruus.quai  y         ..      .    .     aUoqueamnis  vocabulo  eam 

diaion.bus ,  maxime  vero  mjSSmZ  ^  2  Jnb  in  dcfcrip.ione  Rhx- 
Utaamfupprfmffc^idcpehauddubieCTlioIc^,  K  ^ 

tix ac  Vindclicia;  bis dicitur  A»«« ;^V«>  inis  '  complures^ 
cabulumillcformavitadfimihtudinemnomims.quocompiut  A  v 


P  H.  C  L  V  V  E  R  1 1  VIND.BT  NORICVM. 

tur ,  finguli  Avm ,  Lycm .  Sed  Romanos  Vindeliciae  Licnm  fcripfilTc  per  / ,  vel  ex  ipfo 
facile  probavcrim  Ptolemaeo  ;  cujus  verba  in  Vindclicix  defcriptione  hacc  funt :  K«r 
^Voi/AuxW  W^ov  idcft  5  Et  apud  Lyciam  amnem  Licatu.  Ab  amne, 

qucmaccolcbant,dictosfuifle  Licatks,  quis  dubitctSCur  igitur  non  Av*k<rm ,  Lycattt 
fcrinfit>  Rationem  nullam  aliam  video,nifi  quod  Romani ,  a  quibus  id  vocabuh  ad 
Graecos  pcrvenit,  fcribebant  Licatii .  Et  ne  fufpiccris,fuifle  apud  Ptolcmseum  eo  in  vo- 
cabulo  fcripmm  v  .  en  Straboni  quoque  funt  aimwoi  ,  bis  eodem  nomine  pcrfcripti, 
lib.  iv.  &  Plinioetiam  Licates .  Ccrtum  igitur  eft,optimc  amnis  nomcn  lcribi  Li- 
c  u  s  &  Lichus:  quod  hodiequedicitur  Lech . 

Infra  Licum  eft  Isarus,  iive  Is  argus  ,  vulgo  7/frdiftus.  Ab  hoc  Plmioi° 
dicunturaccolar  Ifarci  5  ut  fupra  cap.  11 1  docui.  &  Antonino  rabularqucopidum  Ifa- 
rifca  ;  ut  cap.  iv  oftcnfum .  Diftus  igitur  fuit  ifirgm  ,  qucmadmodum  Ilargm . 
Apud  Strabonem,lib.  iv,  in  defcriptione  Alpium,idem  amnis  adpeliatui 
hARUSj  quamquam  loco  corruptiftimo ;  ut  alibi  doccbo . 

In  Ifarum  confluit  Ambra,  vulgo  nunc  ^mber  ,  Antonino  fa-pius  me- 

moratus.  ,  t    ,  ,  _    ,  _  . 

Scquitur hinc nobiiilTimus  /Enus,  vulgo hodic  In $  prxter Strabonem , Tacito 
quoquc,hiftoriar.  111,  Arriano  in rebus  Alcxandri  Magni,  Prolema-oin  Rhaitiacac 
Norici  dcfcriptione,  Antonino,Tabulac,5c  Notitiae  impcrii  cclebratus.  Nonplacct 
corum  judicium ,  qui  ex  una  Notitia  id  amnis  vocabulum  malunt  fcnbcrc  pcr  ae  di-20 
phthongum ,  Oenw ,  quam  cum  Tacito,  Ptolemao ,  &  Antonino,  K^tnm  .  ln  tabula 
cquidcmeft  Enmh  ut  &  apud  Arrianum  tfv®>. 

In  ^enum  a  dextra  ripa  confluit  Iovavus,  flvc  IuvA  vus  ,  vulgo  nunc 
Saltza  diclus;  illo  nominc  tabulae  itincrarix  mcmoratus. 

Scquitur  inde  amniculus  Isis,  vulgo  //u:ad  cujus  confluentemin  Danubium 
locus  tabulac  vocatur  K^id fontem  ifis . 

Haud  procul  hoc  eft  A  r  e  l  a  p  e  s ,  five  A  R  l  a  p  e  s  ,  vulgo  nunc  trUph.  ad 
cujus  confluentem  opidum  Ptolemso  ac  tabulae  eft  ^relape,  AntoninoacNotitia: 

^Hi  l^tur  funt  amnes,  qui  in  Vindelicia  ac  Norico  Danubio  mifcentur .  In  eodem  30 
Norico,feu  Alpibus  Noricis  oriunturcclebratiflima  flumina  Dra  vus  &  Sa  vus, 
vulgo  Drajp  &  Saw ,  longe  extra  Noricum  in  eumdcm  Danubium  fefe  evolventes . 

^Medium Noricum fecat  Murus,  five  Mura,  vulgo  CMure.  unde Ptolcmaeo 
fuperiorisPannonia;  opidum  iavpUa*  ,  CMuroela :  quod  ex  nomine  ac  fitu  interpretor 
celeberrimum nunc Stiriae opidum  Gr'at\. 

Atque  hxc  funt ,  quae  de  Vindelicia  ac  Norico ,  veteris  Illyrici  partibus ,  in  praefens 
dicere  habui .  Plura  de  iis dici  pofie,  haud  nelcius  fum.  vcrum  ego ,  <Juod  promiferam, 
ixra,pf>?ov  fatis  aburtdeque  pcifeci . 


f  INIS. 


I  N  D  E  X 


I  N  D  E  X 

RERVM  &  VERBORVM. 

Vnmm  nmmrm  tibrm  notat :  h<ec  ( : )  f^nRlo  f^nm ;  ifi* 
| . )  Imeam-  V,  librm  de  Vindelma  &  TQnca. 


ABiolica. 
Abnobamons 
Abnovamons 
Abodiacum. 
Abrinca  fluvius. 
Abudiacum- 
Abufcna,  fivc  Abufina. 
Abufenus.five  Abufinus  fluvius 
Abuzacum. 
Aciem  ftruendi  modns 


1 1.  17'  15 

III.  220:  14 
III.  220:  53 

V-  16:30 
V. 

V.  rf:  ri 
V.  r#«  ifi 
V.  r^ri 
I.  $#0:  f 


Aguntum. 
Aifti- 
Ala  nova. 
AUuni. 

Albiniana  caftra 


V.  3i'>55 
III.  193:13 
V-  22:  io 
V.  19:47 
II. 


AlbiciGallixpopuliundediai.  V- 
A  bisfluviifons.         III.  '^'J 
Albus  color  omnib.facris  adhibebatur  apud 

omneisgenteis.  I 
Alccsanimal- 


Aciemftruendimodns.            L  £  <^ 

Aciesatergoclaudebarurcurns.  I.  Alcimotnn» 

Aciescuneisconftruebatur.       1        JJ  kJ^J,^mi  l 

Acmodsinful*.      .            I»  nnistransManamUnaM.Dis. 

Acromuslacus.                     Ul  071*  III.  ..  . 

AaaniainiuU                   qu\  Mannus  Alemannorumfedes,ongo,nominisratio. 

Adamus  Hebraeorum  ,  wem  qu  ^  $-.3.9111 

Germanorum.                     '   *;  <  Alicanum.  v*  271 

Adad  Aflyriorum  deus  quis.        y"7.*  Alifo  &  Elifo  caftellu,  nunc  Elfen.  III.  33 '  3  • 

Ad^num.           rJ1,Bataviae.  H.'r^Iii  AHfo&Elifofl.  Hl 

Adduodccimum^locusBataviar.  ii   ^  ^  Alifontia  fluvius.  IJ- 

Adclingiqui.                         y.  20144  Alociae infal*.  "  t 

Ad  Lunam.         .                 yV  ,  ^  ad Mafsiliam ufq;  extendutur.  V.** 

AdNovas.locusVmdelici,.       V.  *  £  ^^Baftarnic,.  llt 

V  5  :5^  AlpcsCelticumvocabulum,quid.I,  7/-^ 

III.  \27\9  Alpes,  falso  antiquiftim.s  fcnptoribus  Ri 

V.  20:  42  phximontesdiai.  *  * 

V.  Alpes.GrxcisA^,*  AA&*:  ipfisi* 

II.  106,40  A1Pcolis,Alpcn,&Albcn. 

 *  . , .  _  ^re?  rrans  Danubiu  m  Germania 


Ad  pontem  Ifis 
AdPontem  Muri. 
Adrana  fluvius. 
Ad  Statuas. 
Ad  tricefimum. 
Aduatici . 

Aduatuca. 
Adulteriorumpcena. 

Ad  vicefimum.locus. 
JEmodae  infular. 
jEmonia. 
./Enipons. 

iEquinoaium.locns. 
iEftar.Gerraanotumde* 

ifeftih 


AlPmorumlingvaeadcmqua.Germanica. 

A1  11. 
Altanpa.  t  t  t  ,^.47 

AmadoaUcus.  %/'':* 

III. 

III.  7* 


V.  32: 5 
V  f7i*« 
V.  22: 

I.    237-20  AmaUu*  »»VM- 

^iWlJ-   III.  Araagetobriga. 

^ftii-  •  •  „r  lims  &infulas  Cauchorum,  Amalchium  mare. 

^Eftuana  mter  ikus  III.  Araafiaopidum. 

&prifiorum-  1    9>/i?<o  -fl....inc 


l*  3Z01*0  Amafiusfluvius.  •j1**}***™* 

^asmilitatis.  diritus.  L,7I^  ^bachte,five Ambechtequid.     L  " 

iEtatemmilitaremp^  11  , ,    1 0 

Agaunum.         nhenoaDrufofaaus.  II.  Ambaaorum  condmo. 

AggercocrccndoKn  Ambaftusquid. 

^7,:  lz'      .ortfrenter  cxercebantGer-  Amba(ciaquidiK. 

AgnculturamnegUgem  ^        ^  Ambafciatoresquid. 

wani.         .  11./^/;  Ambiani. 

A^rippinacoloma.  ji,  So:  s  Ambiatinusvicus. 

Agrippinenfes.       'Mit&tnrt*h**-l>109''3  Ambiativus vicus. 
AgrosquotanmsGerm^  a  d 

Agtoru  apud  German.uiv» 


t  330:41 

I.  68:16 

I.  ^:i7 
I. 

II.  116:40 
II. 

II.  *t>'47 

Ambi- 


I  N  D  E  X 
Ambidrani.  V.  19:47 

Ambilici.  V.  19' +7 

Ambiorix, Eburonum  rex .  h.tfs.ifi 
Ambifontii.  V.  19'-  *7 

Ambivariti.  II.  74'- 3 6 

Ambra.  V.  17:  12 

Ambrones  Helveticanatio.  lh  i2U.t3'*i- 

17:  17.  unde  di&i  t4j  1 

Amicitias  fanCtifsimc  coluere  Germani  1. 

i7z  : ; 
Amiua  fluvius. 


Amifiaopidum. 
AmiiTa  opidum . 
Andethannalis  vicus. 


III.   226:  37 
tll.  7S-S 
III.  7S-+9 
II.  65:7 


Angclorum  creationcm  noverunt  gentcs 

\,2S2\  18 

Angeloru  lapfum  noverunt  gentes.  I.  *S3\9 
Anglevarii,  ndem  Angrevarii ,  &  Angrivarii- 

J  II.  //:  // 
Angli.  III.  104: 17-ios'  39 

Ango  Francicusquid .  I.  3S6'-3° 

Angrivariorum  fedes.  1 1    *9-  7 

Animx  immorralitatem  fciverunt  cum  reli- 
quisgentibus  Celta?.  h  263:4 

Anm  initium  quod  feccrint  Celtar.  I.  2S0:  5 


RERUM 
Ariflocraricam  rcipublicse  adminiflratione 
unde  Galh  habuerunt.         1.  317123 
Arlape.  V-  23:  ,9 

Arma  trac"tare  a  prima  pueritia  difcebanc 
Gcrmaui.  I.  1S8:  p 

Armalaufi.  III.  112:35 

Armamencariunr  II.  184:16 

Armilla  ,  Celttcum  vocabulum.  I.  70:  ss 
Armilhsexornan  Germani.  1.  144:37 
Arminii,  Chernfcorum  ducis,  clogiu  &  pro- 
pinqui.  l\h  80:45  {319-35 
Arminius,Cherufcorum  princcps.  1.  316.1 1. 
Arminius  regnuadfeclas.  1. 326145. 

Armorici  Galli,  qui.  1.33-36  (336.27 
Armorum  Gcrmanis  perpctua  gcftatio.  In 
Armoru  vana  genen.  1.  338:25 

Arpus.Chattorumprinccps.  I.  320.16 
Arrabo  fluvius.  V.  2.0:27 

Artobriga.  \.  2s.  ss 

Arymphari  I.  13:7 

Afchcnaz  omnium  Celrarum  pater ,  &  pri- 
musconditor.  1.  41:3.47:50 

Afchenazis  fedcs.  1.  47:  50 

Afciburgius  mons.  III.  124:50-223-16 
Afciburgium.  II.  91- 5+ 


Anni  fpatia  tna  tanrum  habuere  Celta?  &   Allae  popuii  molles  ,&regibus  fuis  fervitio- 


i£gyptii.  2? '9'.  2.2 
Anfibanijiidcm  Amfibarii,Anu*varii,  Ampli- 
varii.  III  53'<4° 

Antcnnacum.  11.  61  1 9 

Antonacum.  II.  61:7 

Anus  fluvus.  V.  3  1.  24 

Autunnacum.  II.  61:  s 

Aqua:PannonicaB.  V.  26:39 

Aqu*  Helvetiat.  1 1.  5° 

Aquar  Mattiacse,  nuc  Wysbadcn.  \\l>29'1* 
y.  31:46 


V. 19-  3 
II.  3-32,3* 
V-  20:37 
V.  20:27 

III.  14: 16 


Aquileja  Carnorum . 
Aquile/a,  Vindeliciarlocus. 
Aquitania. 
Arabo  caftellum. 
Arabo  fluvius. 
AraeFlavia* ,  nunc  Aurach. 
Arac  ex  vindi  cefpite ,  omnibus  quondam 
gentibus.  I.  293 

Aranatium.  II.  172:  47 

Ara  Vbiorum;  quarpofteaBonna.  II.  io-s° 
Arbor  felix.  II.  19'-  ' 8 

Arboribus  confecratis  venerationem  adhi- 
bebantCelta?.  I.  282:  18 

Arcus quorudaGermanor.quales.  1. 361  -.30 
Arduena;  filvaidefcriprio.  II.  190:30 

Arelape.  V.  23:24 

Arelapcs,  fivc  Arlapes  fluvius.-  V.  36:27 
Arcnacum.  II.  171-13-172.46 

Arenatium.  H-  172:46 

Argenti  vcnas  in  Germania  primus  Roma- 
noru  invefligavit  Curtius  Rufus.lII.j3:;* 
Argentoratum.  II.  39'-^ 

Argentovaria .  ll-3t'36 
Arialbinum.  M.  21:34 

ArimaniusPerfarum,quis.  h  253-10 

Arimafporumfirus.  h  11:30.12.36 

Ariovifti  pugna  cum  Carfarc  ubi.  1 1.  31 :  3 
Arioviftusqualingvaufus.  I.  sS-4 


rum  modo  fubjecti.  I.  315:25 

Afinius  Quadrarus  Germanix  defcriptor. 

I.  3:21.  III.  9: 40 
Aflarothdea.  I.  23 S-  23 

Aftartedea.  I.  23S'  21 

Aftingi.  III.  135-  28 

Aftrologia  Celtarum.  1.274-10 
Atargatis  dca.  I.  236:3 

Arheifmus  ubique  frcquens  .  \.  310.  50 
Atrebates.  II.    120:5  (1.294:7 

Atri  coloris  vi&imar  daemoni  ma&abantur. 
Atuaca.  1 1.  70: 16.  106:  23 

Atuatici.  1 1-  107-  7 

Atuatuca.  H.  69:48.  71:14.106:23 

Atuacucum.  II.  106:23 

Aventicum.  1 1.  14:  iS 

AugurandiCeltas  peritifsimi.  I.  309:  10 
Augurandi modus.  I.  309:30 

Augufta,  cognomentum  coloniarum  Ro- 
manarum.  V.  13:44 

Augufta,five  Auguftana  caftra.  V.  19:11 
Augufta  Rauracorum.  II.  21:10 

Augufta  Treverorum. 
Augufta  Veromanduorum. 
Augufta  Vindelicorum. 
Avium  penna?  noclu  luccntes. 
Aunobamons. 
Avodiacum . 
Aufana. 

Aufava.        II.  65:52. 
Aufpiciis  ufar  quondam  omnes  gentes,  I 
Aufpiciorum  origo.  h  308:  9 

Auftraniainfula-  IH-  9?'- 4. 

B. 

Acenis  fllva  ,nuncder  Harz.  III.  17:28 
JDBadacum.  V.  28:48 

Baduhennadeaquar.  I.  222:14 

Baduhenn*  lucus.         III-  7i  -3 6  214:26 

Bjemi 


II.  S5'-S3 
h  H5-37 
V.  13-  43 
III.  218:4.0 
III.  220:20 
V-  16:15 
II.  6y.S2 
(  307.  42 


Barmi. 
Bagacum. 

Bahal  idem  qui  Belus. 
BaioariijiveBajovarii.  # 
Bajobarii  Baibari,  Baivarn 
Bajuvarii,  Bavari. 
Baltei  Germanorum. 
Baltia  infula . 
Balticum  '.nare . 
Barbirum  cultus. 
Barbarus  quid  . 
Bardi,Celtarum  poetar 
Barenhauter  quid. 
Barritusquid. 
Bafilia  infula 


£T  VERBORtlM. 

III.  116:46  Betafii. 
II.  no:49  Bethadu 
I.  30 r-  29  Bidaium. 


V.  13:21 
V.  13:21 
V.  Hi2i 


Bingium. 
Biriciana. 
Bifon  quid. 


I.  3U  :  6  Lifula  fluvius. 


It  io6:4d 
II.  106:40 
V.  28:47 
II.  57:4 
V.  18.  8 
t  67'.  $4-  I  IL  217'  41 
1 1 1.229'  26 
II*  77-34 


Vt/r.Is  Bodmcus.Celticumvocabuuun.  I.£# 

L  BojlBo/ohxmo  .  Marcomanms  pu.fi  quo 

I.  ,»«:„      concertemt.  v/L.i 


2:  32.  2,,:- 3  Bojodurum.                     n  114:1». 

V.  Bojohsmum.      qu0„dam  Marcomanni, 

11.139:30  Bojoharmi  wcols  quuuu- 

II.  Sedufii.Harudes.  HL^ 

T>  — 1  11 w,r n m  Melerta. 


Bojohimimcois.  »*»•>•-•■- 
^.  Bojoh-mo  .  Marcomanms  pulfi  quo 

Bafiliamfula.          1U.„7>.;%'*"H  ^J^6«SiW-A  V' 

Bafilia  opidum.  1 1.  .. :  *  unde d,a,m».  ^3^«*» 

BaftaVn*.     IIL  ,7?:  i7-  .#*  #*.  *i*##  Boj°.,int?.BI_ 
Batava  C3ftra . 
Batavi. 

B"tavia                          Ll'  "■" \~f 

Batavircgcsnonhabuerefub  Romams.  £.  Bojorum  dclerta. 

jjOieourun. 

3*4-4                             11.165:35  Boloduruu 
Batavi  pars  Galliar-                11  1  '  " 

_atav,Pqualeremublic-fuerhSenus.    I.  =ca 

Bat&um.                \\  £~ 

Batavodurum-                     11.  ,S4>  4}  Borbetomagus- 

BatavorumagnextrainUiiam  Bore„  venti  hal 

Batavorum  equwum  przftantia.    I.  *»  Bore 
Batavorum  inful-defcr.pt.o.    H-  »*»•# 
BamorumlibertasoUmfubRomani^qua. 
lis  . 

Batavorum  opida  &  caftclla. 


V.  28:48 
II.  **:** 


Batua. 
Baudobrica. 
Bautobriga. 

Beccum.Celticum  vocabmum 
Bedaium  * 
Beda  vicus. 
Belgse  Germani  qui. 
Beleica,  opidum. 
Bclgica  Prima&  Secunda. 
lielgicaundedi&a- 

Belemum.  ,    .     TT    .,  ,.ubi.^.  /  / 

BelgiuBeUovacorufeds.lI.;.;'^ 

Bel^umnoneftoelgica. 


V. 27: 1 
V-  24-  25 
V-  24:  25 
1 1.  47*.  -i 
II.  tzy.  n 

II.  So:  $3 
III.   /*7:  5? 

anturabantiquis.  u  %:4t 

Borgetomagus.  \{.  46:48 

....nisqua-    Bormitomagus.  ft  ,  m,^.^ 

I.#a*:i  BortharU,iiacmqoiBroacn     1  1*  5 
II-  Boruauarii,ndemquiBruaen.  II 

lt  140:39  Boryfthenes  amnis. 

Braccx,Celucumvocabulum.      1  J 

II.  Braccat.fcuBracchxquid. 

I.  7':^   Bramagus.  ,irririn;_i 
Brachmaneslndorumquia. 

Bratufpantium 


II. 


II-  Bregetio. 

lh  86:39  Brcucomagusi 

II.  19 01 9  Breuni- 

?.  ;_?.  j  0:^7  Brianni. 

II.  <^:'?   Briareus,qui$.  , 
Briaeri.iidcmquiBruaca 


Briea  ,&  ^riva  quid. 
Bele.iumnoneft  i>eigio  -  j^^-,  j.  Bri|antiipopuU. 

Bdlic*  fortnudmis  dignitas ,  Brigantinus  lacu: 

326:  <2  ,    „ -^mHs  honor.   T3..;„'3nMum  Panr 


I.  140:4$ 

II.  16:46 
I.  W.  40 

1 1.  7:  «7 
V.  20:38 
II.  / 
V.  10.46 
1 1.  /«2/:  /? 

I.  253-  10 
II  L  4S-.28 
I,  /5^:  '7.  ^7:  /0 
V.  /2:  " 


^^'•^  •  *  nobiUtati  primus  honor 
Bellica:  virtuti ,  &  noom  v 

L  ^7/'-^   e-uisoiie  nobilifsimusapud 
BeUicofifsimns  qu^sque  n  |.-M5:aa 
Germanos 


II.  /it^:  4-* 

Brieantinus  lacus.  y.2o-.3s 


v. 
111. 


Bdlieofrfsimus  qmsque             ^,,.,,  ^obanna.nuncBeyetn.       „t  ^.^ 

Germanos.                      umca  w-  Brifigavi>  nunc  Briiea.^  .       ^  j  j  ;/.  4„ 

EelUcotos  qna.c  °P»            L  iaJ!j.  Brif|avia.nuncBrrfga^ 

tuS"       „,  atoue  ftudium  Germams  Britanni,  fite  Bntone  .  x,„..n 

Eellorum  amor  atque             i.  33,: 20  BritM.iCdatf  W^ftifitaiiGB- 

fumtnum.          duS.       1.  Britanni  inter  Scythas            j,  t»  4» 

Bellum  decernendi  moa«           1 7  0 .  ^  computati.              .  rum 

Benna.  Celticum  vocabulum.    ^  ^         ^  ^         ^  fi  us  „  enonea^  ^ 

Berct.                                I.  rf7vlf  Romanorum  Grscorumq  r 

Bergomumqmd.               ^       ;     4  t  „ 

Bereufia qu:d.  ..*„.  1.  if.i*  d  a  unj,v« 
LofusfalfusAuniiViterbwnfis.  ».#'.•• 


I  N  D  E  X 

Britanmca  lingva  eadem  qua?  Galliea&  Ger- 
manica.  1»  jo:  47 

Britannicac  infulx,quondamCafsiterides.  I. 

25:  25  ,&  34.  27-  49 
Brittenburg.  II.  175  •  34 

Brittia.  II»  177:  10 

Brocomagus.  II.  421  2 

Bromagus.  H.  \4\  50 

Bruchi,Celcicum  vocabulum^        I.  70:3 
Bru&erorum  alii  Majores,  aliiMinores.  III. 
4*:  45 

Bru&erorum  fedes.  III.  46: 50.47:16 

Bructuri,  iidem  qui  Bru&eri.  III.  47  '  5°' 

48: 27 

Bucinobantes.  III.  29.19 

Budons,  nuncBuriach.  W.  >6>36 

Bugesamnis.  IH-  lSz  :  5° 

Bulanes.  \i\.  187:40 

Bulga,  Celticum  vocabulum.  1.  70:  n 
Burchana  infula.  l\L  66:4 

Burg ,  Germanica  vox  quid  fignificec  L 
110:40 

Burgar  &  burger,  quid.  I.  tit>*y*  l2S '•  4 
Burginarium.  \\.\8$t* 
Burgiones.  W.  186:22 

Bargundiones,qui  &  Burgundii.  III.  \45>SS 
Burii.  III-  1  ******* 

Burungum.  H«  *3-  5* 

C. 

^,/Efar  incommentariisfuis  creberrimos 
commifitcrrorcs.  !•  34'  4& 

Gefar  quibus  Jocis  ad  Britanniam  adpulfus. 

II.  124:26 
Caerefi.  II,  <*7:  **.7/ : 

Gcfiaiilva.  III.  35-32.214:^3 

Ceforum  capica  viftores  haftis  prcrfigebac, 
equorumque  collis  adpendebat.  I.  392 '35 
Caletorurn  fedes.  11.  6. 30 

Califia.  It  I-  126:43 

Calo.  1191:46 
Camaracum.  H-  "z'-45 

Cambes.  \h  $n  *t 

Cambidunum.  V-  i;s  1 

Cambodunum.  V.  /;:  / 

Campodunum.  V.  /4: /4 

Campfani.  W-  y7''!° 

Candidus  coior  omnibus  facris  intervenie- 

bat  apud  omneis  getes-  L  201:31-293*40 
Caninefates.  II.  i54:4S-i  s6:3S 

Caninefates  pars  Galliar.  I  L  /^:JJ 
Caninefatum opida .  II.  /^<? 

Canrium  Britanniae  promontoriu.  II.  125:2 
Captivisquid  faftum.  I-  393: 23 

Caracatesr  vitiatum  vocabulum  II-  42.27 
Caracotinum.  vt       J*j  25 

Carambuce  infula.nunc  Nova  zebla-l. 13150 
Carambucisfluvius.  *•  J3'-4,42 

Carini.  fll-  Wf-^J^ 

Carminibus  omnia  olim  comprehenlaerat, 

quar  memori*  mandabantur.  I.  *°5:W 
Carni  populifelso  a  Bodino  in  Germania 

nominari. 

Carnorum.  V'  21:53 

Carnuntum.  •  V.  *oi  54 


R  E  R  U  U 

t 

Carnurum.  V.  itijj 

Carnus.  V.  21: 4* 

Carnutum  fedes.  I  I.  6.  tg 

Carpaticnnontes.  1. 
Carpi.  III.  1x6:41 

Carpiani-  III.  '86:  3s 

Carrodunum  Baftarnarum.  III.  1*817 
Cartris  Cimbrorum  pcninfula.  III.  90 :  6 
Carvo.  11.185:48 
Cafsis.  I-  340 :  19  (25:25,34 
Cafsiterides  infulse ,  ea-clem  &  Brirannicx  L 
Cafsiterides  inful*  &Ux  prope  Hifpaniam. 

h  2s:  29.  27: 49 
Cafpingium.  II»  '86.  22 

Cafpium  marcfalso  veteres  exiftimarut  eflc 

finu  occani  feptecrionalis.  1. 19:15.20:27 
CaflclluBatavoru,locus  Vindeliciac.V./^^i 
Caftellum  Chattorum,  nucCaflci.  \\\.22'.\o 
Caftcilum  Drufi  apud  Rhenum  m  Tauno 

monte.  III.  27:3° 

Caftellum  Menapiorum.  11.77:7 
Caftellum  Morinorum.  II.  131:32 

Caftellum  Trajani  apud  Rhcnum.  II  1.27:^2 
Caftor&  Pollux  dii.  1.4*9*1; 
Caftoris  ac  Pollucis  lucus.0  III.  21 6: 4 1 
Caftra  HercuJis.  II-  185.54 

Cateja.  1.3*0:* 
Cathulci,  qui  &  Cathulcones.  III.  77.  10 
Catri,C*fari  di<5ti  peculiari  vocabulo  Svevi. 

III.  \6l4S  r     ,  r 

Catti,  iidem  &Chatti,Hatti,  &  Chafsi.Haf- 

fi.  III.  21:39 

Cattorum  fincs.  III.  2/:  6 

Cattuatii,iidemChattuarii,  Chafuarii ,  & 

Chaffuarii.  M.  53'  1 

Cauchi:  III.  72.  16 

CauchifalsoaCauconibusderivati.  k|7?  5t 
Cauchorum  nulli  ad  oftia  vel  ininfulis  Rhe- 

ni.  III.;*:** 
Cauci.  HI.  72: 16 

Caviones.  !»•  104:1 7.  105:30 

Celcmantia.  H3-  \*4-i9 

Celeufum.  V.  18:19* 

Celia.  \.  152:27 

Celiusmons.  y  - 

Celta,primusCcltarum  parens,  ldemqui 

Afchcnazes.  1.76:1 
CeltxAfchenazispoftcn.  lme*7!J* 
Celt*  promifcuc  femper  adpellati  fuerunc 

Germani&Galli.  }-2S:i 
Celtse  quidicacur  Ofari;&  an  ica*.U*:J« 
Cc\tx  qui  vocati  Augufto.  *;  *f  1 

CeltzundedicU  * 
Celtarum  nomen  cft  Celticum.     1.  75-  4* 
Celtarum fitus.  ...   .  ' *4'3* 

Celrarum  vocabulum  antiquifsimis  Graco- 


22:9 


rum  late  fumtum. 
Cdtas  omnes  antiquiisim.  adpellarnnt  Hy- 

Ce!  £S  voc.b-.tain  vetuftifsimis  Gr*. 

cornm  late  u.mtum.  p".'* 
Cdtic^  lingv^or.go^&ant.qmtas^L^ 


£  T  VERBORUM 


Celticam  adpellarunt  veteresomnem  Euro- 
pam.  *• 

Celtic*  gentis  nationes  fuere  v,  Hlyni,  Ger- 
mani,  Galii,  Britanni,  Hifpam.  I.  24120 

Celticum  frigus.  L  W*1 

Celtofcy  tharum  vocabulu  vetnftifsimisGrav 
corum  late  fumtum.     I-  22:10.24:4 

Cempfi.Hifpaniaepopuli.  }•  70139 

Cenebum.  }} 
Ceten.CentgravejCetgetichte^quid.  Ut4* 

Centroncs.  l\  " 

Ceresdea.  238:1  s 

Ceria.  I-  ^2''27 

Ccrvifia. 

Cetiusmons.  v-  2/* 

Chalufus  fluvius.  "I-  ^-/? 

Chamavorum  fedes .     I II .  4F  7-Si'.t4,** 
Chaduarii.-  iidem  Chafuari ,  Chatcuam.,* 
C3ttuarii .  lil.  J5:  ' 

Chafuari ,  iidcm  Chafluari  ,  Chattuarii,« 
Cattuarii.  IlrL  s3''[ 

Chaffauriorum  fedes .  HI.  S3- 20 

Chatti ,  Cacfari  diai  pcculiari  vocabulo  Svc- 
vi.  IH.i*tf 
Chaitorum  fincs.  1  l  I;  2/> 

Chattuani,iidem  Cattuarii,  Chafluari,« 

Chcrufcorum  ducu  confangvinitas.  III.IJ .1 
Chcfmusfluvius.  '  * 

Chronusfluvius.  ^ 
Cibumcapiendi  modus.  *■ 
Cimbri.  Vl  U.S9:s3        (dJ?  liv^ 
Cimbri  apud  Plutarchum  cur  Celtolcytn* 
Cimbn  falso  a  Cimmeriis  dcnvati.  1- J7.J 
Cimbri numquam  in  Hifpama.  1. 
Cimbrico  bello  Gcrmanorum  arma  pn- 
mum  Romanis  cognita .  *•  *  ' 1  \  '  ? 

Cimbricum  bellum.  *'  ' 

Cimbrorum  promontorium.  1".  9*-*> 
Cimbroru  vocabulum  /also  umverfis  Ge  - 
manis,Gallis&Britaniatnbntu.Io^ 
Cimmeriinon  fuere  Gcrmam ■  «° 
Citra&  ultraDanubium  qn«  dicantur  hoc 

Civitasnova.  jj 

Claudfa ;  kjSSRjll*  I-  ?'«^ 
Clementcs Germam in iu^  ^ 

Clepidava.  j.  t7 

Clientelsorigo.  rPi;fluis  Ccltis.  t 

Clicntel*  Germams  &  rchqms 


Codanonia  infula.  • 
Codanium . 

Codanus  linus.  «L 
Ccelius  mons. 
Coelum  Gcrmaniae  quale 


lll.  /*/:  i* 
jj;:/tf.  155-33 
V.  tj:$i 
I. 


Clichtnm  apud  Germanos  coditio.  I.  jjn  J 
Cylipenusfmus.  » 
Codan,  Germanorum  dcus.  I 


Caelum  ocrmaiucc  M««»w 
Cognationum  oblervantiaapud  Germanos. 

Colatio  ^ 
Collcsarcnarii  in  Cauchorum,  Frifiorum, 
Batavorumlitore,jam  indeabantiquiisi- 

mis  temporibus.  ll}\6r^74 
Colonia  ^rippinenfis.  *i-  so  + 

ColoniaTrajanaVlpia.  m  '*s*'*'i 
Coloniarum  deduccndaru  caufa.  V- 14:  *» 
Colofsis  ingentibus  quomdam  ntebantur  ad 

crcmandasvictimas.  V 
Coloflorumorigo.&ufus.  I. 

Comitaiis  dignitatisongo.  I-  * 
Comitcsducumexercitua.  J7#-  " 

Commcrcia  Gcrmanis  ohm  qu«.  I 
Comminus  telo  pugnare  quid.  /0 
Conciha  Gcmanorum.  •  j  T 

C°ncord.a  ^  #,*^*fsJ1 

Confluentes Mofelte,  opidum.  H- 
Congelatum  mare.  I_     i « 

ConjugiaGermanorum. 

pocula. 
Contienfis  tranfitus. 
Conventus  Gcrmanorum  1 
Convivandi  modus. 
Corbulonis  fofla. 
Coriovallium. 
Cortoriacum- 

Cotini- 
Cottus.quis. 
Coveliacae. 
Cratinum. 

rrpmindi  mottuos  ritus. 

Criftxgalearum.  T%L:7 
Criftarumingalcisongo.  fc^ 
Croniummare.  .  ^  ' 

Cruci  fuffigcbantcaptivosCchx.  L 

.  •     Mi«  III.  7':  +° 

Cruptoncisvilla.  1AJ  , 

CubitushumiGermams.       -  Lf^/ 

^,Cclcicumvocabulum.tiI^:^ 

Cugcrm.  j  Sl,  xi 
Cuncusquid. 

Cultuacorpotnm.  *•  ^ 

Currusfalcatimpugnis.  j1^.'^ 

»^  d  ^  Cufus 


I.  ^i:  17 

r.  w«i 

I.  157- 3 
II. 

II.  97'.  24 
II.  ij-a:  1* 

1 1 1.  /2f. 

1.  ijy- 

V.  3* 

i  i.  uvs* 

I; 


I  N  D  E  X 

Cufusamnis.  illK  ijtr.  jz 

Cynefii  ,  five  Cynetae ,  Hifpani*  populi.  L 

76134 

D. 


DAci  iidem  &  Getar.  h  14' 3$ 

Dxmonem  malum  veneratx  funt  quon- 
damomnesgenres.  L  262.13 

Damafia  ,  Vindelicorum  caput ,  poftea  Au- 
•  gufta  Vindelicorum  di6ta.  V.  14: 14 
Dan,  Germanorumdeus.  I.  224:46, 

Daniundcdidi.      L  IlL  140: 

25.  169:40. 
Danium.  1  IL  1+1  -'S 

Danubiidefcriptio>  V-  32*26 

Danubium  ftumen,Germania:terminus  me- 
ridionalis.  %  I-  9 6- 57 

Danzigopidumundediclum.I.^j;:  2.  IIL 

140: 2f 

Darantafia.  m         U.  if'22. 

Dearum  omnium  numina  ac  nomina  ad 
unam  fpcaantlunam.  229:50 
Decem  pagi,  locus.  * 1  34-  1 9 

Defundorum  laudes  canebantur  ad  funera. 

I  3)  9'- 29 

Dcliaorum  pcenar.  1,  334}  ' 

Democraticae  apud  Germanos  rcspubhcae 

cum  principatu.  L  &*S\f 

Dcorum  gcntilium  adpellationcs  omneis 

ad  unum  vcrum  Deum  fpeCtant.  1*2181 

Deorum  vcncratio  omnibus  femper  fuit 

getuibus.  I.  189-45.  192:  15 

Deorum  venerationcm  Germani  unde  ha- 
buerint.  t      L  '9\'  33 

Deorum  cultus  Germanis  jam  indea  pn- 

mordiogentis.  L  189:20 

Deos  habucre  Germanieosdcm ,  quos  aliae 

omnes  gentes  .  \.  190:  23. 

Deos  unos  eosdem  omnes  veneratae  funt 

gentes.  **  217 '  1 

Dercerodea.  L  235:55 

Devona.Celticum  vocabulum.  I.  71:27 
Deucalion.quis.  I.  27* -4 

Deum  verum  in  trinitate  colucrunt  Ger- 

manifubSolis  ,  Lunse,  &Ignis  numini- 

bus.  I-  " 

Deuringi,IIl./o^:/7.  105:4  f 
Deus  idem  quod  Qw,  &  Zivg  .     L  223. 

40 

Deutfch  vocabulum  undc  didum.  I.  80.  20. 
Dianadea-  \  2^'SQ 

Diesundediaus.  i  >  224  :3  $ 

Diespitcrquis.  .  1-224:4 

Diluvii  notitiam  habuifle  gentcis.  1. 270.48. 

273-4  .  .. 

Difciplinse  militaris  Germani  ohm  lgnari. 

L  337:  13.  n 
Difciplinam  militarem  didicere  Germani 

a  Romanis-  338:3 
Dis  pater,  qms.  1.224:3 


RERUM 

Divinationibus  ufa:  quondam  omnes  gettw 
tcs.  I.  307:42 

Divinationnm  varia  gcneraapud  Ccltas.  L 

310:  18 

Divites  unde  dicti.  I   *i6:  $ 

Di  vitiis  effeminantur  animl  L  161:4-3 
Divodurum.  IL  33:  34 

Dos  matrimoniiapudGcrmanos.  L  1*1:7 
Drachonus  fluvius.  \\-  204:23 

Drahonus  fluvius.  W-  204:24 

Dravus  ftuvius.  v-  36: 3, 

DruidaeCeltarumquid.  I.  / 9 5' 40.198:9 
Druidarum  vana  gcnera.  I-  i9s'-  '0 

Druidum  difciplinu.  l-  204:  3 

Drufi  monumcntumapud  Magontiacum  & 

Alifonem  caftcllum.  IL  10:20 

Drufipons.  v-  '6'46 

Drufomagus.  v-  16:47 

Dubis  fl.  hodieDoux.  11.11:2$ 
Ducalisdigmratisorigo.  I.  37  s** 

Duccmbeliieligcndimodus.      L  366:41. 

267:  22 

Ducis  bclli  au6toritas&  munus.    L  369' 

36:385:  7.389:' 
Dulgtbinorum fedcs.  iU«  52:  10 

Dulgumnii  iidem  qui  Dulgibini-  U\-  j2.  24 
Dumoiflus.  Il.6v.s2 
Dumnus.  '  1 L  61:48 

Duitfch  vocabulumundediOum,  .80:20 
Dunquid.  ^  6S'So 

Durocafsii-  u'  "9*47 

Duronum.  th  116:32 


r?  Brictas  Germanorum  &  omnium  orbis 


JlL     gentium.  L  171:45 

Eburodunum.  IT.  '7:  12 

Eburodunum  Quadorum.  \\\.  124.S 

Eburones.  lL  671 40 

Eburum.  WL  124:15 

Edelingiqui.  L  127:20 

Educatio  liberorum  apud  Germanos.  L 

186:  31.  187:23 
Egorigium.  ll-  6S'-S4 

Eiearides infulx.         IIL  168:42.  20:  14 
Eledrum  Gothones  inPannoniam  detule- 
runtquondam.  L  5: 1 

Eleftrum  per  Romanos  a  Prufsico  litorc 
petitum.  *'  5* 

Elegium.  J£  2<''° 

Elifo  &  Alifo  caftellum,  nuncEifen.  IIL 

Elixona^infula.  IIL  118:30-203:40 

Elfatia  undediaa.  39'-' 5 

Eminus  telo  pugnarcquid.  L  353' S 

Enceladus,quis.  l-  2 S3'  ri 

Epoifsius  vicus.  l*-  **'Sf 

Eporcdia ,  Salaflorum  opidum  ,  unde  di- 

aum.  ..     ..       }' 70:20 

Eporedorix  nomen  vin,quid.      I.  70:  38 

EpuiTusvicus.  H«  6S'-3 

Efco.  V"  t6:27 

Equeftris  colonia,  .    II.  f  J-  w 

^  Equi 


E  T  VER 

Ecmiquondam  Germanorum  parvi  atqtiedc^ 

formes.  ■ 
Equuandi apud Germanos  mod us .    \.  303:  2 
Equitatus  m  acic  quo  ordinc  locatus .  I.  382 1 

40 

Equorum  prxfagia .  ( 
Era&um . 
Ernolatia . 

Erichus  deus  ftermanorum 
Eridanus  fluvius . 
Eftar,  Gcrmanorum  dea. 
Eftioncs . 
Erubris  fluvitis . 
Etidofes . 

Europa  laphcti  portio 
Em-opx  terrwini . 


III. 


I.  309-.  49 
III.  188:  16 
V.  30:54 
I.  242:  53 
137' 7  ,39 
I  237'.  2« 
V.  12:15 
I  1.  204:25 

II  I.  IO4.'.  /7.  107:7 
l.42'.4. 

L  10:2 


h  35  3'- 2, 3* 
111.  '82:7 
1.  ^8: 10 
iii.  82:7 
1.  237:28 
11. 


FAbiramurn. 
Fanefii. 
Fanum  Martis . 
Fcbiana  caftra . 


III.  74^0 
III.  204:9 
II  113:20 
V.  19:32 


Feminac  cumarmis  poneacierfi  iti  cartfisloca- 
t*.  i-  3**i  11 

lemin.-ecti.imagebantnuda'.  I.  145- 3° 
Fenni ,  qui  &  Fimii .  \\\.  201  :  37 

Ferarum  ora  pro  galeis  omnibus  gentibus .  t 

3411  7  ' 
Fcfti  diesad  (acrificia  afti .  I-  300:45 

Fidci  tcnacifliow  Gcrmani .  \.  169:37 

Finem  hujus  mundi  fciviitc  gcnteis  .    I.  273'- 

Finnisqui&Fcnni.  Ul.20r.37 
Finnia,  antiquitus  pars  Germanias.    1«  91-  /7 
'Finningia.    1*1.  1 56  1  2.  157 '-2$- t6i :  38* 
201  .49 

Finefi.  i74'.4S 
Flavius,  Cherufcus  Arminiifrater .  lil.  81:20 
Fiavius  ,  Cherufcorum  princcps  .  \.  316:  10. 
Fletio  Batavorum.  H-  1S6:  37 

Flctio  Frifioritm  .  U.  183:17 

Flctio  lacus  &  infula .  1 1 1.  <W:  / 0  >  44 

Flcvi  lacus  defcnptio.  III.  58:40 

FIcviumBatavoriim  •  \  \ .  186:33 

Ficvum  caftellum  in  Frifiis  *  III.  <*7= 

l  icvuni  Rhcni  oftium .  I  W.  * 

Flevuslacus .  \\\.  68:9 

Ficxum ,  Jocus .  V.  20: 44 

Flumfna  Germaiiix  Transrhenanar.III.22^:;  0 
Foedcra  Germanorum .  1«  327:45 

F cedcrum  gcncra .  \.  328:41 

Fcedifragi  Germani  quondam  quare.      I  . 
\70  '.27 

Fontibus  confecratis  vencrationcm  adhibebant 
Celt*.  I.  282:  18.286:  /,  42 

Foru ni  A d riani .  1 ' »  186:27 

Forum Segulianorum .  II.  3o:  5 

Forum  Tiberii.  lh  i9:  {4 

For-titfimo  cuique  optima?  ciboium  portiones 
dabantuf .  1.  158:  1 

Fortitudinis  bcllica?  dignitas  &  honor.  I. 
93*  '•  S* 

Forft  quid  .  h  319:  t4 

Fo^.  III.  «7:  5 

Foila Druiiana  .  m.  61:4 


B  O  R  tl  U. 

Framca  Germanoruna  quid. 
Franci. 

Franci  a  Sigambris  non  orti. 
Francia. 

Frea,  Gcrmanorum  dea. 
Freti  Gallici  feu  Britanniciintervalium. 

124:7.127:48 
Ftia,  Germanorumdea.  I*  237:34 

Frilazziqui.  .  L  128:50 

Frilmgiqui.  1«  128:1 

Frifiabortum  vocabulu  falfum  apudPliniunn 

III.  57:29 
Frilli ,  iidem  Frifiones ,  Frifeones  ,  Frifuvones, 

cVFnfoncs.  III.  58:26 

Frifiif.ilsoaPhrygibusderivati.  I.  17:51 
Frifiorum  alii  Majores,  aiii  Mmores.  111.;  5: 

45.56:20^ 

Prifiorum  deicriptio..  H 5  5'  3+ 

Fflfiorum  infularam  defcriptio.  1 1  i.  5 S:  40 
Funerandi  ritus.  L  393'-  5  ° 

Funeri  maritorum  uxoresquoque juxta  togurd 
interfe&x  adjiCieoanrrtr.  3c  item  fervi ,  Sc 
equi,&  canes ,  &  qu.rcumque  cara.  L  395 : 
36,  50.  396:20 
Fiirft vocabulum quid<  1«  3i9:I* 


GAbrcta  Glva.  1 1 1. 

Gabromaguni, 
Gaw,  quid. 

Gxfatx  qui  &  unde  dicti- 
Gafiati  Galli  unde  dicti. 
Gxfum,  telum  miflile. 


113:29.2.14'  45 
V.  30:46 
L  ti3: 27 
1.  69:6 
h  354'>26 
h  354-45 


Tci^uTug  Diodoius  adpellavit  Germanos  fi- 

mul  cV:  Galbs.  1.  24: 24 

Galatarum  m  Afii  lingV»  L  5  3:  22 

Galea.    1.  340:  18.  undedicla.  542:57 
Galli  decumatcs  agroi  m  Gcrmania  exercentes, 

quiAlemannidicl-i.  III.  8:3 

Galli  Germanis  oauubns  morum  partibus  fi- 

milcs.  1.  l03:33 

Galli  Gnecorum  MaiHlienfium  moribus  cor- 

fuptit         ^  I.  317139 

Gaiii  Graccos  aMaililienfibus  didiceremores. 

!-  114:42 

Galli  mter  Scythas  a  vetuftiffimis  Grarcorum 
coniputati.  L  23:32 

Gaili  uiide  di<fti.  I.  35:30 

Galli,  unde ,  quando ,  &  quibus  fic  SOtu  L 
77:  4o 

Gallia  Belgica .  W.3. 37 

Galiia  Braccara ,  qua:  8c  Narbonenfis .  II. 

5-  2t 

Gallia  Celtica.  1 1.  3. 38 

Gallia  Citcrior ,  qua:  &  Cifilpina ,  &  Italica  & 

Togata.  11.  3.  ,s 

Gallia  Comata,  II.  5,2/ 

Gallia  NarbOnenfis  ,  q\ix  &  Braccata.  II. 

5  ,  21 

Gallia  Transalpina  ,  qiia:  &  Viterior .  II. 

5  r  l8 

Gallica  lingva  eadem  olim  ,  qiuc  Gctmani- 
ca*  l'  49:  51 

Galha^  opida ,  fuae  quodque  gcntis  capira ,  ab- 
jeclo  antiquo  ac  proprio  vocabulo,  poftea 
gentis  nomine  adpellata  fucre .  \\.34\5 
«   ^  GallisE! 


I 


INDEX 
GailixTransalpinajvariadifttwSto.  IhM* 
Galliac  univcrfa: fincs,&  fuma divifio.  IJo' : f* 
Gallorum  onginem  falso  aGraecis  deduxic 

Bodinus.  h!m'*9.i 19 

Gallorum  tres  ordines ,  cqnites ,  druides,  & 

plebs.  I-  33'.  14 

Gallos  genuinos  nunqua  Romanis  Gcrma- 

nor.  vocabulo  fuifle  vocatos.  I.  9S-  3* 
Gambrivii.  III-  *°-37 

Garden  &  garten,quid.  I.  "2-.* 

Gafmdiiqni  I-  df'a 

Gavanodurum.  V-  28:42 

Gaufapequid.  I-  i&S* 

Gaunacum  quid.  L  1 36:48 

Ga*r,quid.  I-  n3'-27 

Gdbis  fluvius.  U<  20*22 

Gclduba.  II.     ' 4 

Gcmimacuni.  VTm 
Gcnatoni.  .!'';;. 
Gencbum.  %        .  IL 

Gcntium  difperfio  a  diluvio.L  4z\  2 1- 43- 3 0 
Gcoeraphia  Celtarum.  L        « 0 

Gepid*!  HI.uf:|;W:J.'^i^ 
Gerra-  ,  faifumnomcn  apud  Dionyfium  A- 

frum.  8:48 
Gcrulata.         ,  V.  WJJ 

Gcfatae,  qui  &  undc  di&i.  1.  °9-  o 

GcfauGalli  undediai.  I-  35*26 

Gcfinde.quid  I-  69*  6 

Gcfloriacusportus.  l\.  123-10 

Gefum,  telum  mifsile.  I-  35*  45 

Ge^.quid.  n   .      h  313**7 

Germani,  Afchcnazispofteri.  l'*7''fl 
Germani  Cisrhenani  omnes  habuerc  rcspu- 

blicas  democraticas.  I-  3 '7- 40 

Germani  falso  a  Pcrfis  derivati.  I.  38:  32 
Germani  inter  Scythas  &  Celtofchytas  ab 

vctumfbimis  Grsccorumcomputati.  L 

23'  7,  &fcq» 
Gcrmaniquipnmidiai.     II.  7: 
Germam  tam  cisquam  transRhenumomnm 

literarum  ignari  quondam.  I.  ji:  '4 
Germaniundedia^ 

Germani  unde  Slavicis  gentibus  diftto 

Germania  Cisrhenana  duplex  ,  fupcrior  & 
inferior.  ,.  f  ^;  17 

Germania  iamTaciti  a:vo  popuhs  frequen- 

tifsima.  .  }'36:'° 

Germanialnferior&Supenor.    II.  189:  33 

Germaniain  fcptemtrionc  fita.  I.  100:1 
GcrmaniaMagna,qu*.  I.  **:i* 

Germania  omnium  cxtcraru  terrarum  opti- 
maRomanisdefcnpta.  I.  *.  / 

GcrmaniaPrima&Sccunda.  .  .  II.  i^.J 
Germania  quomodo  Scythis  v  icina ^24,9 
Germaniz anciquae magnitudo, &  hnes .  i- 

Gcrmaniae  Cisrhenanx  fines.  II-  '  *7 •  1  * 
Germanixdefcriptores.  ■       ]'  3- 

aerman^divi^ccundumPhnmm.III.5. 

42.  fecundumTacitum.  m3*S* 
Germani*dotes.  I;  102x10 


R  E  R  U  M 

Germaniae  fertilitas.  I.  tor.Mf 

Germanixnotitiam  quantam  habuerintRo- 
mani.  I-  f-  3 

Gcrmaniz  quas  parteis  raaxime  Romani  ce- 
lebrarunr.  U  10  tt  17 

Germanix  quis  terminus  intcr  Danubii fon- 
tem  &  Rhenum.  III.  10:  36 

Germanix  terminus  ab  meridie  Alpes  A- 
grippx  &  Mclar.  1.97:2 
Gcrmaniac  terminus  ab  oriente  Viftula  am- 
nis.  \       I.  97'2* 

Germanias  terminus  onentalis.  III.  176:45 
Germanix  terminus  feptcmtrionalis  ocea- 
nus.  t        I.  97' 43 

Germaniae  Transrhcnanae  in  v  populorum 
gencra divifio.  III.  204.25 

Germ  ANiit  vocabulum  peregrinum  ,  ipfis 
Germanisinulitatum.  1-39-9 
Germaniam  male  defcripferunt  Ptolemseus 
&Strabo.  111.5:2,? 
Germania Tacitus  quado defcripfit.  IW25U 
Gcrman.  lingva:origo>& antiquitas.  \.7*»5t 
Gcrmanicus  vicus.  V.  18:15 

Gcrmanii  Herodotifunt  Carmanii ,  feu  Car- 
mani  aliorum  audqrum.        L  3*'  54 
Germanis  quodnam  primum  nomen.  \So:t 
Germanorum  nomen  antiquifsimum 

Theutisci.  L  85:  t7 

Germanorum  nomen  quid.  ^    II.  io4\  27 
Germanorum  originem  falso  a  Gallis  dedu- 
xitBodinus.  L  29:10 

Germanorum  vocabulum,a  quibus  &  quan- 
dopnmoinventum.  1.87:10 
Germanos  no  fuiffe,fed  Gallos,  qui  Alexan- 
drum  acceflerunt.  L  92:36 

Germanos  numquam  Romanis  Gallorum 
vocabulofuiffeadpellatos.        I.  88:14 
Germetza.  IL  ^7:1» 

Gerre,ideftbellum.  I.  69-4* 

Gigaatesantediluviumqui.  L  214:46 
Gigantes,  qui.  L  25 3'  ** 

Gladiumadpendendimos.        L  35°:  29 
Gladium  Celtarad  dcxtrum  latus  geftarunt. 
L  349'48 

GladiusCclticus.  L  34*'-*s 

Glefiaria  infula.  HL  97'- 4 

Glelfariseinfula:.  III.  i6*'-42 

Gleffumquid.  HL  19*'-  39-  *99'  22 

God&Got,undediaum.  L  223-25 
Godan,  Germanorum  deus.  L  223-24 
Godanium.  W\.i4Ui6 
Gomerifedes.  1.44.13 
Gomerus  non  fuit  Galloru  conditor.I.^:^  1 
Gonticnfis  transitus.  V •  1 5 :  46 

Gorduni.  f  n 12x40 

Gothi.  in-        "4: 12 

Gothini.  "L  125X7 

Gothifcanzia.  ttt  /il 

Gothones.  ^  .  nl'  >< 
GothosnonfuiffcGctas.  III.i^:^ 

Gotones.  »  t*+V 

Gotthi.  1U- 

G6w,quid.  ^  I*g£ 


ET  VERBORltM 

Go*,quid.  i.  g^&f 

Crzca  lingva  Galli*  quondam  ufitatifsirna.  1 

*•  2?:  ~  ...  • 


/4- 

Gr*ca  lingva  undc  &  quando  Galhaeinvc- 
da.  L 

Grarcimoribus  fuis  corruperunt  alias  gcn- 
tcis.  1«  tittf* 

Grsecorum  fapicntes  in  jEgyptum  naviga- 
ruoc  magiae  gratia  1«  197-5° 

Graviacum.  v«  2r-z6 

GravitasmorumapudGermanos.  I.  172:19 
Gnna'io,numKnaringen.  III.  t4:.2.  tS: 5 


\\\.  2ir-4i 

Hereditatis  capienda:  confvetudincs  apud 

I.  iM$\2f 


I.  US-.27 

n.  172: 4-7 
1.  273:  / <? 

III.  2; 

I.  8-r.  10 

III. 

f,  308:6 
I.  232-  30 


Grinnes. 
Grudiii 
Gugerni. 
Guntia. 
Guntiafluvius. 
Gutx,qui&Guti. 
Gutia. 
Gucones. 
Gutralus  fluvius* 
Guttones. 

GwodanGermanorum  deus 

Gygcs,quis, 


II.   t7i'  12-  t73'-  1* 

II.  113:40 

II.  $r-  to 

V.  lfX2$ 
V.  5 5 '-39 

III.  174' 29 

III.  I74'37 
III.   128:  j,  tpV  1 3 

111.  228:40 
IH.  /«2*:     t34i  13 
1.223:10 
I.  " 


Gytli 


honcs. 


III.  128:1-134-1  + 


H. 


HAbitatiotmm  formac  apud  Germanos 
antiqux.  It 
Habitus  corporumGcrmanorum.  I- 114:20 

Hzbudes  inful».  ^'v^^ 
Harchcanum.  y-27- 
Hzfti.  IIL192:  3- t93'-i' 

Hagcn.quid.  I.  IM^ 

Harud.s  in  Bojohacmo.  III.  116:32 

Harudumfedes.  III.  17,32 

Haftatiin  primaacielocati.  .      \*3$V-  *7 
Hcbraicam  linqvam  non  efle  omniumpn- 
mam,  exqua  omnesreliqu*  promana- 
nnt,  I.  73-  17-  74:33 

Hcliumcaflellum.  ll-  '39- '3 

Helelh.m.  \l  *8:+* 

HcieNusfluvius.  11.201:4-3 
Hellevioncs.  m.  173-5° 

Hciiufii.  m; t20':34 

Heivellum.  -x}  -Irlt 

Helveiii  ,antiquifsitnis  temponbus  in  Ger- 

:j3  III.  4<*  /  1 

n^ania. 


Germanos 
Hcrcuatium. 
Hermiuo,  quis. 
Herminones,  (iveHermiones.. 
Hcrmio  quis. 
Hermunduri. 
Heroicatemporaqus. 
HerthadeaiidcftTcrra  matcr. 
Herthz ,  id  eft  Terrac  macris  nemus  &  lacus. 
III.  107:27.  216:21 

Herzogquid.  ^'^rs^ 

HefusdeusCcltarum.  i'£„Lri 
Hieroglyphicarnm  literarurnapud i£gyP«- 

osongo&caufa.  1'«*«.«« 
HiUeviones  ;  % 

Hippopodes.  *  ' 
Hirri.  l77-'!> 

fa.  l*  24:4i-2$\4o- 

Hifpauiaeprirniincolac,  ^JJJL 
Hifpani  inter  Scythas  a  vctuftifawiis  Gr*CO- 
rumcomputati.  *•  2>.'{~ 

Hifpanica  hngva  eadem  qu*  Britannica, 
Gallica  &  Germamca.        k  ttl-'2z 

omnes  fciverunt  gentes. 
Homiois  i  Deo  cond.u  tempus  fciviffe Cd 

nulla  antiquitus  obfervano. 
Hofti*  confultoriz  tots  comburebantur.  I. 

Hof^atU  ep^Sffii  inepulasVa- 
Hofti*  votivjefive  euchatntica:  in  V  4 

crificantibus  cedebanr.  jv$  1 

Hoftiarumalisconfultona;,  al.s  von 

Hoftfehumanxapudomnesgentes.  I  w 

HumbddUmrifabulofi.acfigmentitii.  I, 

Hyp«bercorumdefcriptio.  L:,»:«v*fi* 
ny.r:— ,m  mare  falso  vetet 


iquifsimis  temponbus  m  Ger-  Hyperbercorum  «  CVP""- w,ftin,arunt 
1  IU.  «xs  Hy„?canum mare  falso  vereres  ™™\ 

Helvenorumagriinivpagosdivifio.     IL  Myefie  finum  ocean.  feptemtttonahs. 

n:yti.ir-\9    .   .  ...  if.a«» 

Helvetiorumdefcnptio.  II.  »»-7 

Helvetiorum  defertum,  Ptolemsto.  111..*  j« 
Helvetiorum  nationesin  belio  Cimbrica  I. 

^ 9:  46 

Hemodxinfula:.  1IL  t6S''S4 

Hcrciniafilva.  KI- 

Hercinii montes.  ^fj'  2l.9'-3$ 

Herciniifahus  animalia-  Hl.  ^/^^ 

Hercimusfaltus.  ,a^:j^ 
Hcrculcs,  idem  qui  Vulcanus ,  &  Mais.  L 


1. 

lA„Hebr*orumDe«s.  I. 
UzygesSarmatatquofitu.  1 
beriaadRhodanumvetenbu  •    I.  -•  / 
Iberia,  id  eft  H.lban.a.  ljt-9- 

quando,  &  qutbus  fic  adpellata  J  7  « 


1  N  D  E  X 

iberiae  vocabulo  omnem  Cehicam  vcteribus 
Grascorum  comprehenfam  fuifle.  1.26-35 
Iberorum  vocabulum  vctuftifsimis  Grarcorit 
lat^funitum.  L  22:10 

lcciusportus.  H.  12  3'-  10 

lciniacum.  V-  19'  3 

Icius  portus.  U.  123:  10 

Icorigium.  H.  65:55 

Idiftavifuscampus.  III-  ^o;57 

ldololatrix  primus  coditor  Cainus.  1.213:26 
Ilargusfluvius.  V.34-S2 
Imperiorum origo.  I.  3*3*  *S 

Indutiomarus,  Treveroru  princeps.  1.316:28 
Inertia  Gcrmanorum.  I.  178:6 

Infantes  recens  nati  frigidac  aquae  immerfi. 
h  1 82:47 

Ingsvo.quis.  I-  $4:10.27  3'-  -7 

lnea:vones.  IH-  207:48 

Ingcvones.  «I-  ****** 

Infidiari  ex  filvis.  1«  3  37'.  42 

Infignianobilium.  I-  347'- 3* 

Inful*  antc  Cimbrorum  ,Saxonum,  Chau- 
corum  &  Frifiorum  litora.     III.  95' *s 
Inutrium.  V.  31:28 

Iovavusfluvius.  V.  36:23 

Iovavum.  V.  28:23 

Iovis  -nomcn  ad  verum  Deum  fpe&at.  I- 

223:  39»  225:23 
Illyrii  Celtarum  quondam  pars.    1. 20:55 
Illyrii  inter  Scythas  a  vetutifsimis  Greco- 
rum  computati.  1«  23'.  47 

IfalafluviusquondamSala.  IN.  60:40 
lfalaedefcriptio.  III.  s*'>  5° 

Ifarci.  V.  10:46 

Ifarifca.  V.  t7'>  10 

Ifarus,fivelfargusfiuvius.  V.  36:  10 

Ifinifca,  five  lfunifca.  V  •  '  7-  * 

Ifisdea.  1.230:12 
Ifispons.  V.  W  3+ 

Iftarones.  III.  *tv  13 

Iftarvo,  quis.  I.  $4:  10.  273-  tg 

Iftavones.  III.  209:50 

Ifter  idem  qui  Danubius.  V-  32 :  36 

Ifunifca.  V.  17'.* 

Italus,  Cherufcoru  rex,feu  princcps.Ij/<*:7 
Itius  Morinorum  portus.  II.  126115 

Ivavum.  V.  28:  32 

Iudicia  publica-  t  333'-  4S 

Iuenna.  V-  30:2* 

luhones  focii  Romanorum.    III.  30:  19- 

pars  Chattorum.    ibid.  24 
Iuhonum  colonia nulla  III.  30:9 

luhonum  fedes.  III.  *f\  28.30:27 

Iuliacum.  II  •  4* 

Iuliobona  Caletorum.  ^  II.  119:43 

Iuliomagus,  nuncDutlingen.  III.  14:7 
Iulium  Carnicum.  V.  3*'f° 

Iuvava,Iuv3via,&  Iuvavum*  V.  28:26,35^36 
luvavusfluvius.  V.  36:23 

Iutar.  III.  95'>*9 


R  E  R  U  M 


KEAtikj)  qua: Dioni di&a.       II.  103:9 
KihTci  qui  Dioni  di£ti#        II.  103:? 
Knecht,  quid.  1-351:42 

L. 

LAc  concretum  quid.  I.  150:7 

Laciacum.  V.  49:  20 

Lacringi.  III.  135:14 

Lacus  felix.  V.  24:  4. 

Laga, fivc Lagum.  II-  io6:36 

Lagnus  finus.  III.  is6:  35 

Lancea  Cclticum  &  tclum  &  YOeabulum. 

I.  69:  49-  3V-3* 

Lancea:  Celticat  figura.  1 .  351:47 

Lanzknecht,quid.  I.  351:41 

Langobardi.  III.  102:46 
Lappia,  antiquae  pars  Gcrmaniar.  V  95:  17 
Lapium  primi  hominis  fcivifle  gentcis.  \. 

270:  14 

Latina  lingvaiamdiviHieronymitempore  in 
Romanoru  provincris  corrupta.  h  53: 48 
Latobrigi.  H-  27:50 

Latrisinfula.  III.  1J6.35 

Latrociniorumduces.  L  370:3 

Laureacum.  V.  23:39 

Lauriacum.  V.  23:  37 

Laufanna.  II .  l6:  l° 

Lebes  facer  Cimbrorum.  I.  303: 6 

Lemovii.  III.  141:49-  \43- 36 

Lentia.  V.  24: 1 

Lcntium,nuncLeitz.  III.  13:3+ 

Lefura  fluvius.  II.  204:  22 

Levaci.  H*  113:40 

Levaefanum.  Ih  186:14 

Leucorum  fedes.  II.  29:54 

Liberalitas  Germanorum.  I.  171:7 

Librorum  numerum  finirc,  nefasapud  Ger- 
manos.  .      h  186:23 

Liberos  quomodo  immolarint  Carthagmi- 
cnfes.  I-  304:29 

Libertatis  nomine  Germani  cclebratifsimi. 

I-  *15'-  10  rr-r, 

Libertas  ac  focietas  gentium  fub  Romanis 
quales.  .       L  324:20 

Libertasquibusrebusamittitur.  I.  i6i:56. 

quibus  retinetur.  n       L  162:21 

Libris  arborum  Germani  fuere  te&i.  I. 
139:30 

Licates,fiveLicatii.  V-  i.t:f>-i4'i4 
Lichus  five  Licus  fluvius.  ■  V.  35: 43 

Lieii.  I1L  12'49 

Limites  &  aggeres  in  hiftoria  Rom.  quid. 

Ul.34:4i  ,  .„ 

Lineva  quondam  una  cademque  apud  Illy- 
nos,Germanos,  Gallos .  Bntannos,  Hi- 
fpanos.  1.49:20-55:24:62:4.67:30. 
Linqvam  primzvam,  quae  fuit  ante  terrarum 
imindationem  nufquam  gentiu  nunc  ex- 
ftare  eamdemquc  iterum  fore  in  futura 
tandcmillaatquebeataviti      I.  74:49 

Lingva 


ET  VERBORtlM. 
Lingvarum  ct  BabylonicaconfuJione  orta- 


Tumquinumerus.  I-  +3- 39 

Linnarquid.  '  \*/*7 

Lmusquisfuerir.    %      .  »•  10 

Literaru usu quis pnmus mvcnerit.  l.zcs .23 
litcrasquondam  Gcrmani  ignorabaot.  1. 

Littamum.  .  v 

Livius  fcripfit  dc  fuu  Germaniz ,  &  moribus 
Germanorum.  .  x 

Livoniajam  olim  pars  Germani*.  *•  ^ 

Logioncs.  !■  ^ 

Lolhanaclades.  Hl.  ^:/7,*7 

Loncium.  v*  5  \  * 

LoricaGcrmanis.  „  ' 

Lofodica.  v-  l9\> 

Lucos  ac  nemora  diis  confecrata  templorum 

locohabiiereCelt*.  L 
Lucos  confecrarunt  quondam  omncs  gen- 

tes.  I;  ,7 

Ludi  ad  funcra  claror.  virorum  afti-  l.39*W 
Ludiadfacrificiaaai.  \  ^+J 

LugdunumBatavorum.  ^  W;^ 

Lunafilva.  1         m.  /7*:;0 

Lupiones.  _  iii    1.2:  f  3 

Lupodunnm  nnnc  LuPf.  * '     ' ,  ; 

LuEpia.nuncLippcop.&fluv.  IHp*-#* 

ur-5i  lt.-fjr:*4 

Luttomagus.  y 

Lychusfluvius.  V.3S'S* 

Lycias  fluvius.  \\\.  126:49 

^y^"*  .         Arttnr;nm  I. 
Lytarmis  promontorium. 


I.  <*?:** 
II. 

II.  */..20 
II.    ^  20 

III./  14'  1  0 


-  Achlis  animal. 
.  Madaifedes. 
Mocnus  fluvius. 
Mitonium. 
Magetobriga. 
Magia  Orientis  quid. 
Maeiavctusquul. 


III.  2l7'36 

MAchlis  animai. 
Madaifedes.  jn  WJ.5J 

III.  1SS1  10 
II.  5/:^ 

I.  /pr- 

  .  ;  I-  /$>7:  ^ia[utinw">« 

Magiavctusqum. .  d  oinncis  gcntcs  Mederjacum. 

Magics  artes  omni      aP  L  ^ , , ,  Medi>  Medai  pofteri 

viguerunt  ium  facer-  Mediana 

Maeicarum  arttum  vy  .      a     ,  /7 
Ksquondampetitifsimi.  *f 

Magogifcdes. 
Magontiacum 

Maeunriacum.  1.64140- 
MakusuvcMagtimj^  j, 
xyf,vh,m.Ammonitaium 


Marchiofinni.  HT. 
Marci. 

Marcodurum. 

Marcomagum. 

Mafcomanni. 

Marcomanni  apud  Rhcni  ohm  ripam  :  unde 
in  Bojolaemu  pofteatransierunt.  Ill.jr:^» 

Mareconcretum.  JJJ-  **'[*• 

Mare  congelatum.  *  • 

Marepigrum.  t  ^,"." 

Marga,  Celnc*  vocabulum.  .*{  7''6* 
Maroboduiregr.umquale.  * 1  *•  ^  -  7 
Marobodui  regnum,  origo  &  *tas.  *7 
Maroboduum.  VT    'J1'    f*  o 

Mars,idemqui  Vulcanus  &Hcrcol fcJW 
Mariaci  iidcm  qui  Marfatii.  1 1 L       ■  5 

Marforum.  ibidem,45 
Marfacorumfedes-  '\  nars 

Marfatii  iidcm  qui  Marfaci.  IlL 

Marforum.  ibid»*' 
Marfatiotum  fedes 
Marligni» 
Marfmgi. 
Marforum  fcdes. 
Martiana  fiiva. 

Matetdcum.  n 
Matilo.  y  l6.46 

MaSars  Chattorum,Batavoru  confan- 
t  inc  &  focii  Romanor.  UUIW^ 

Mattiacorumiedes.    11      5  ^ 
Mattium.capotChattorum 

Mattium  Mattiacorum  «PJ*^f.^8ji 

purg. 
Matucaium 


iii.  ^/.  .r<? 
111.  /^^.^^ 
111.  /2^.^^ 

III.  ^/:^0 
III.  2/5:^ 
III.  Ili:^ 


II.  47'  t9 
\l  47**2 
.  67-52 

223'  1  1 

Malcham ^"™Z'u neTnondain  on> 
Man  vocabulum  .  comff »     ^  Sarlllatis, 
nibusCcltts,&^m^gyp      L  ^ 

fiveRiph$is,&^timS-         L  ^:^7 

Manadea.  jjl.  7/;^ 

Manarmanisportus.  j 
Mancrus^gyptiorum  q«'4-      n  rj4:2; 
Mannaritium 


Mcdiolanum. 
MediolanumAulercorum. 

Mcdiomatricotumledcs. 

Medoflanium. 
Melec,Ammonitarumdcus. 

Melibocusmons. 

Mcnapifcuspagns. 

Menapii- 

Menariacum-.    _  ^ 
Menas^gyf^^ 
Mcnfis  ^c^  Uc^naum  lunx  motus  omni- 
Menfes  primo  »cnn«  j.  : 

bus  eentibus  dium^i 


V.  5°:^ 
11.  9S-4 
h  44:52 
V.  i9'3 
II.  ^4;  ^ 
III.  ii9'46 
II. 

III.  #a^:  i7 

I.  aaj:  fi 

III.  222\22 

11.7*5  5 

II.  7a:a/ 
II.  /j/:i7 

I.  /J>^;a 
I.  ^/:; 


Mancrusf  gyptiorum  qn.a.      ft  f,4:2).        busgentibusdiftmcti.  'inoperC 

Mannaritinm  io  &  ift^vo,  Mcnfuralocorum  ,  q«aa  f 

Manni  trcsfilu.Ingsvo,Hcrmi     ^  ^.^  iv  ^ 

anifuerit.  .  j#  170:^ 


qui  fuerit. 
ManfvetifuereGermani. 


INDEX 

MercuriusTrismegiftus  quis.  I»  222-17 
Mefcheci  fedes .  I.  Sf 

Mefchccus  non  fuit  Cappadocum  condi- 
tor.  i-  45  >  *z 

Mctatio  caftrorum .  I.  379  •  5 

Milcom»  Ammonitarum  deus.  I.  223 :  /  0 
Militum deleaus.  I-  370:20 

Minervadea.  I*  238:  4 

Minodunum.  U-  *6-S3 

Mifnii  fal$6  a  Myfiis  derivati.  L  37-  51 
Mneues  ^gyptiorum  quis .  I.  195-36 
Mocnus  amnis.  II 1«  225:28 

Mogontia.  H« 
Mogontiacum.  H* 
Moguntia.  H*  47 :  33 

Molafalfaadvidimas.  t  297:22 

Molec,Ammomtarun!1  deus.  *'**3lS 
Moles  coercendo  Rhcno  a  Drufo  fafta.  1 I. 

Monarchi  in  nonnullis  Germaniz  genti- 
bus.  L  W-*/ 

Mon  archicum  imperium  apud  Sitones.  I. 
326:  3  .  . 

Monarchicum  impcrium  apudSviones.  I. 

3  2  ^  *.  3 

MonsBnfiacus,  nunc  Brifach.  III.  14:46 
Montes  Germanise  Transrhenanae .  III- 
219:  10 

Montes  diis  facrati .  I.  28 s'>  tS 

Mores  Germanorum  qui  auaores  defcn- 
pferint.  L  J03-  12 

Morimarufa  mare.  III.  ts^-3' 

Morinorum  fedes.  H-  ^':J-2 

Mofz  antiquus  alveus.  #  1 1-        * 0 

Mofchi  Mefcheci  polleri.  a  1.  4; :  * 
Mofcovia  omniseftinEuropa.  I.  21:35 
Mofellafluvius.  U' *°t'.+7 

Motenum.  V'  201  Sr 

Mundi  creationem  noverunt  gentes .  I. 

Mundi  divifioin  feptemtnonem  &  mendie. 

I,  99:  40 

Mura,  five  Murus  fluvius.  V.  3  *  ^ 

Muripons.  V-  5o:^ 

MurusCzfaris.  1A;  T-^ 

Mutenum.  V*  201  st 

N. 

NAbalia ,  &  Navalia  fluvius .  1 1 1.  59 '>  *- 
undediaus.  6o'2i 
Nabalia  fluvius.  III- 
Nandi  Germanis  fummu  ftudium.  I.  /  62.42 
Nantuatcs.  *??*<  *r  tp 

Nanfci.  lll.  n 2X3 S 

Nariftz.  _Ul.t12.3S 
Narifti.  ll\  >'*:*t 

Nafium.  tr  29:S4a 

Navafluvius.  /L 
Navaliafluvius.  „  !u 

Navalia  &  Nabaliacft  nunc  Doesborg.  III. 

Navesqtondam  vitiles  &  coriis  obdtia* 
Gerinanis.  I-  ttw- 166:21 


RE  RUM 

Navigandi  peritifsimi  jam  olim  Germani. 

I.  164:  23 

Naunes.  V.  10:46 

Natura  duce  an  homo  Dcum  agnofcat.  l. 

312:1$ 

Neccaius  fluvius.  I  H«  22  s'  27 

Nemavia.  V.  15:50 

Nemefafluvius.  H.  204:  21 

Nemetacum.  H.  t2o:  37 

Nemctes.  H.  42:18.  45:  4$ 

Nemetum  e  Germania  in  Galiiam  migra- 
tio.  H.  35:3° 

Nervii.  H.  /o$?:;o 

Netus,deusCeltarum.  t  ^2:^ 

Nerigon.  III.  //?:*/ 

Nicer  fluvius.  III-  225:9 

Nivifium.  II.  8 3-  27 

Nobiles  tantum  olim  ad  facerdotia  &  facro- 
rumarcanaadmittebantur.    I.  204:18 
Nobilesin  primaacielocati.       I.  383.  24 
Nobilitasfangvinis  omnibus  divitiis  apud 
Germanos  praefertur.  I.  123-1 

Nobilitas  jam  apud  Germanos  contamina- 
tur.  I-  ^24:4 

Nobilitas  vera  non  nifi  virtute  bellica  ac- 
quiricur.  1«  123:50 

Nobilitatis  dignitas  femper  &  ubique  fuit. 
I.  122:36 

Nobilitatisorigo.  I.  337:10 

Nobilitatis  inlignium  origo.      L  344:47 
Nobilium  ordo  fuprcmus  quondam  in  Ger- 
mania.  L  127:26 

Nobiliuminfigniainfcutis.        I.  347'- 38 
Nobilium  infignia,  quondam  fagulis  intexe- 
bantur.  I.  I3*'*3t 

Noaibus  ,  non  diebus  tempora  computa- 
runtCeltsE&Numidae.  1.276:1 
Nomare.  V.  23.26 

Noreia.  V-  5:18.30:3* 

Norici parsTaurifcorum.     V-  4:40.5:33 
Noricorum  lingvadialeaus  Germanica?. 
I.  54:44 

Nortmanni.  111.176:24 
Norvagia,antiquitus  pars  Germaniae. 
I.  9V-  t7 

Noricorum  fedes.  _  V.  19:40 

Noricumparslllyrici.  V-  3' 48 

Novefmm.  H.  83:18 

NoviodunumBaftarnarum.  III.  184:30 
Noviomagum  Lexobiorum.  H.  119-45 
NoviomagusTrevirorum.  II-  63:45 
Noviomagus  Batavorum.  It  170:42 
Noviomagus  Nemctum.  H«  4S'-54 

Nox  prior  die  fuit.  *•  *75\  34 

Nudi  pugnabant  Germani  &  reliqm  Celta% 

I-  33*'  45  ,  " 

Nudis  capitibus  pugnabantGermani. 

I.  340:  t 

Nnithones.  I"-  }•<*>*  '»'"• 

Nuirinura  falforum  venerationis  origo.  I- 

"»8**"*'  Obii 


£T  VERBORUM 


O 


L 


Baflummisnomcnvetuftiirimumcft, 

i.  tr-3+> 


iu. 


O  ,tt.4* 

ObiimontesiiacmquiRiphn 

Obiusfl.2iacm«5cCarambucis 
Obtnccnfccaftellum. 
Oceanus  Germanicus 
154-3.  1S*}  13>S° 
Oceanus  glacialis. 
Occanus  Hypcrborcus. 
Occanus  Sarmaticus. 
Oceanus  feptemtrionahs. 
Ododurum  Vcragrorum. 
Oeni  pons. 

Ogmius  Ccltarum  deus* 
Ogyges,  quis. 
Oleumad  vi&imas. 
Oonx. 

Opes,  cauft  omnium  raalorum. 
Opes  Germanorum. 
Opia. 

Oppugnandi  loca  munita  modtts. 
Orbis  tcrrarum  partitio  in  trcs  filioi  Noachi.  L 

Orbis  Tcrrarum  varia?  partitioncs.      I.  9-  3°> 

21:49.25.49  nL  j6s 

Orcades  miula:.  t  _  *# 

Ordines  inter prifcosCenmnosqm.  I.  tit^S 
Ordinum  du&orcs apud Germanos  qui&quo 

^joeabttio.  n;  t2;.2t 

Or.giacum.  TT  $ 

Orolaunum»  - . 

©romanfaci.  s     l\  12'''{ 

Qroraazcs  Pcrfattttn  fitmmus  dcuS;  1.  1 94.40 
Oferiaainfula.  rrf     1IL  WSS 

OCl  IIL  125-7'  126.  17 

I  .237-20 

III.  2,r.s 

III.  211:  5>  12 
III.  135 -7 
V.  29:18 
III. 


I.  f 
II.  98'.  to 
t$ll  18.  t53'-43' 


III.  1r 52:  J/ 
III.  r/*:i* 
III.  152- '4 
III.  fjiwJ 

II.  25'2 

V.  fjr:_t> 
I.  2^.  10 
I.  *7r./0 
I.  _.<?.*:_.* 
III.  -205:^ 
E. 

1.  tS9'S 
V.  r*5 
I.  j??o:  30 


Oftar,  Germanorum  dca. 
Oftixi. 
Oftioncs. 
Oftrogothi. 
Ovilaba,  &  Ovilava. 
Oxionx. 


T_AduscurdictoEridanus;  tjl  ?»i:f* 
Pp*mani.  IL  6^'^^2 

Panotn.  -'V^ 

Palantiarquid.  1  U- 

Pa!anz,Celticumvocabu!umquid.  I. 

III.   Ij"tf:jr  _  T 

PalatinatusvariiGcrmanix.       III*  \4S\IS* 

Pannoniorum  lmgva,  dttfe&B  Germamca:.  L 


J*:  /<* 
Paricnna. 
Parradunum. 
Partcnum. 
Parrhanum. 
Patronorum  origo. 


III. 


126:4 
V.  16:40 
V.  16:39 
V.  1*^ 


Partus  Gcrmanarum  mulicrum.  L  /^2:40 
Patavium  Noricorum .  v-  i  * : '  * 

Pathifuis  amnis.  L 
Pccunia  olim  Germani  non  utcbantur.  1. 

/  60:30  _. 
Pedites  inter  cquitcs  prcrliantcs .     L  *  ^  « 

Pcifo  lacus .  '     .  .  ,  *  ' 

PcllibusfcrarufuOreteaiGcrmam  .  L  t32.  ^ 

Pcllibuste<<ti  fuerequondam  oran«fe^§^; 

tcs .  j 
Pcnna.ingaleis.  U   ,6- *7 

Pcnnilttcus.  JL 
Pcnnina  vallis .  .        ■■;  J. 

Pennus,  Ccltarun.  deus.  I.  ii*  «■  Jf  /" 
Penetralia  facrorum  ncmorum  pro  tcmplis.  1. 

Peroncs^fetofi  Germanorum  calccamcnta.  U 

D  II.  isr.jf 

Perviciacum.  y  J2 

Petavio.  H.  t'7:S 

Petennca.  ,  .  _      T  vn-*.* 

Pctoritum,CclticumVocabttlttm.  7«.*« 

PctOVlO.  y  f 

gjK  IlLf^^i^^-g 

Pha^Caligul*  ad  Bononiam  Mormorum. 

II.  180  :  40. 
Philofophi  primi  quid . 
Phlcgra ,  fcu  Phlcgrari  campi . 
Phyfiologia  Celtarum . 
Piniana . 

Pinnus^Ccltarumdeus. 
Pirara:  infienes  quondamSaxoncs.  hJ*Si  *S 

Pirumtortum .  -j  \  _ 

Plaurati,Celticumvocabulum,quid.  I.  7 1  '-« 

Plebs  apudGermanosqUrc  .  L  52r.il 

Pleumolii.  II;tt,,,I1„ 
Piimus  Germanix  defcriptor .  1 1 U  $>  f° 
PHntos  hattt  pcrindc  exaac  Gcrmamam  dc- 

ftripfit.  UL  **' 

Pccmnavallis.         u  «•  «v* 

IWvio.  V.  j.  f, 

Pcrtovio.    .       .  I'  ^  . 

Pollux&Caftofdii.  I;  249-1$ 

Polygamia,apudplcrasqucgcntcis.  I.  179- 33 
PonsScaldis.  11  ^3-4 

Pontes  Cacfaris  fupcr  Rhenum . 
Ponteslongiquid. 
Poredorax ,  nomcn  vin,  quid  . 
Potus  Geimanorum . 
Pra.torium  Agrippinac . 

Pieces  in  iacris  peragcbantur  carminc .  I . 
29S-33 

Principes  apud  Germanos  qui .  T.  321  : 15  * 
iidem  fcnarorcs .  322:21.  &  primorcs  & 
proceres.  25.  369'  tt 

Pnncipalis  dignitatis  origo  .  I.  j  7J-  2 

Prcelio  vicli  diis  lmmolabantur .  I.  39t'4o 
Pronxariuvms .  IL  204:21 

Prophcra:  Hcbrscorum  &  _£gypriorum  quid  . 
I.  193-40 

Propinandi  invicem  mos  cft  aiitiqUtts.  I.  /  5  8:2 ; 
Propugnatorcs  nobiiium  .  I.  375- -6 

Profcrpina  dea  .  I.  23H26 

c  Prullia 


1. 193-40 
h  2J7-  t 
L  274:  1  0 
V.  19:291 
I.  228:  lS 


W\.36'39 
I.  70:38 
1. 152:  i£ 
II.  183:33. 


m 


INDEX 

Pruffia,  jatn  olim  pars  Ger  maniae .  1. 9  5 :  *  5 
Pruifii.  U£  W;*' 

Ptolemaro  quatcnus  tn  Germaniae  defcriptione 

credendum.  ,    \\\.  3:37 

Ptolcmsus  male  Germaniam  defcripfit.    1 1 1* 

3- 

Pugnam  Germani  quomodo  commitcebant.  I. 
3^5'  S 

Pugnam  ineuntes  canebant  ac  tripudiabant,  ar- 
maque  fcutis  ilhdebant.  f.  3*S-  4-6 

Pugnandi  ex  curru  mos  antiquUfimtts.  b  3 
1.  qualisCeltis.  ibid.  31- 

Tlvpy®*  anriquitui  quid  fignificavit.    I-  112: 

Python,quis.  *•  2 53'-  1* 


/^Vadi. 

VC-^uadra  caftra,  lociis. 
Quadiiburgium. 
Quercus  facrsc 
Quintana  caftra. 

R 


XII.  118:45 
V.  20:47 
il  183.8 
1.  284:52 
V.  If.7 

III.  u,:,, 
V.  27.* 
V.  30:20 


Racatx  populi. 
Raclitanum. 
Ragando. 

Rauraci,  qui  &  Raurici,  &  Rauriaci.  II.  20:  /  9 
Rauracorum  opidum.  XI.  41*  5 

Raurici,  qui &  Rauraci & Rauriaci.  II.  20:19 
Regem  eligendi  modus.  I.  366:46 

Reges  apud  Germanos  qualcs.  I.  3 1 5 : 3  6 . 3 1 8: 
5-327-tl 

Reges  Gcrmanorum  a  populo  fa-pe  pro  Icgatis 
miffi.  1.  3i8:37 

Regina  caftra,  five  Rcginum.  V.  \8:n 
Reginus fluvius.  V.  1,4:43 

Rcgu atque potentium  cfuk  venerario.I.*  15x25 
Regum  Romanorum  qiulis  potcftas.  I.  318.14. 
Religiofi  erant  Germani.  I.  169:19 

Religiofi  fuerc  admodum  Celtx.      I.  291:6 
Rerumpubhcarum  apud  Germanos  genera.  I. 
313-  iS 

Rerum  publicarum  acmocraticarum  qui  ma- 
giftracus.  I,  321:1$ 

Rcspublicse  Germanorum  democratics  finc 
principatu.  I.  320:25 

RhxtiTufcorum  progenies  .  V.  7:6 

Rhxtia  Prima  &  Secunda .  V.  9 1 5 

Rheda  ,  Celticum  vocabulum  unde  didum . 
I.  70:17 . 

Rhegines  apud  Iofephum  qui  fint  populi .  I. 
49: 1 

Rheni  alveus  &  oftium  .  1 1.  z  6 j:  3  5 

Rheni antiquus alveus  .  II.  144: 10 

Rheni  defcriptio .  H.198  -.5 

Rheno  fluminc  Celta?  explorabant  genuinos 

fcetus  .  I.  /S4:  30 

Rhcno,  Celticum  vocabulum .         I.  69: 
Rhenones  Celtarum ,  quid  .  I.  135: 18 

Rhenus  amnis  anticjuilfimis  temporibus  Ger* 

maniae  terminus  occidentalis  .  I.  96:6 
Rhedcomons.  l^l- 30:42. 222: 17 

Rhodanus  fl uvius  .  III.  i^\s 

Ricciacum.  H.  64' 2S 

Ridogulum.  II,  tj./s 


R  E  R  II  M 

Rigoduium.  N.  59'^'h'SS 

Rigomagus  .  1 1.86:  54 

Riphaces  ,  ieu  Riphaei ,  qui  &  Rulu ,  &  Slavi, 

Riphatipofteri '.  I.  47:23 

Riphaeorum  montium  dcfcriptio.  I.  11:20. 

13' i°-  14:  31  • 
Riphxos  monteis  malc  Ptolemxus  8c  alii  po- 

fucre adTanais  fontcm  .  \.  n:  18 

Riphatifedes  .  1.  47:22 

Ritus  divini  gcntibus  omnibus  curpares.  I. 

193-19 

RixofifuntGermani.  I-  178:  33 

Rodumna  .  1 1.  30:  S 

Romanorum  fcriptorumin  rcbUs  Germanicis 
au&ontas  .  1.38:27 
Romphca  quid .  I.  3S9-  5 

Roftrum  Ncmavia: .  V.  /  j :  j  o 

Rubofluvius.  111.230:4 
Rufiacum.  1  L32.45 

Rufiana  .  II.  32: 36 

Rttguirifula*  \\\.  107:26 

Rugii.  III.  141-49 

Rugium.  \\\.\4z\z7 
Ruteni  populi  falsb  a  Bodino  inGermania  no- 
minati.  A.  35:51 


SAbarinca»  V.  3°' 33 

Sabaria.  V.  26:48 

Sabis  fluvius.  II.  203:7 

Sablones  .  W.  94:  jo 

Sacerdos  primus  fiiit  Adamus .        I*  193 : 30 
Sacerdotes  feminae  apud  Ccltis .       \.  201:10 
Saccrdotcs  gentium  miris  modisvulgo  mipo- 
fuerunt .  \.  210: 19  . 

Saccrdotes  habuere  Germani  fempcr.  J. 
192:24. 

Sacerdotes  olim  theologiam  fuam  vulgus  cele- 
runt  ;  &  fabulas  tantum  tradiderunt . 
206 : 19 

Saccrdotcs  olim  omneis  artes  profitebantur  i 
I.  96  :40 

Saccrdotes  quod  nomen  habuerinc  apud  Ger- 

manos  .  I.  203:  9 

Saccrdotes  ,  five  fapientcs  Celtarum  quibu^  in 
locis  verlati fint .  1.205:13.  quid  docuennE 

fuos .  lbid.  2  / . 
Sacerdotii  origo .  I.  192  :  46 

Sacerdotum  apud  Gcrmanos  audontas .  I. 

199-3S-200:  7 
Sacerdocum  major  aucloricas  aptid  plcrasquo 

gcnccs,  q uam rcgum .  1 . 200: 17 

Sacerdotum ,  feu  lapicntum  varia  gencra.  I. 

*96--  3S 

Sacerdotum  veftitus  cultusque .  1. 290:40 
Sacra  facere  Deus  ipfe  primurn  mortalium  do- 

cuit  Adamum.  I.  193:  1$ 

Sacramentum  milicare .  1. 372: 52.380:52 
Sacrarum  virginum  au&oricas  &c  veneratio 

apud  Germanos.  I.  201:20 

Sacrum  ncmus  Baravorum  4  W.  186:4$ 

Sagis  Gcrmani  cecli .  I.  136: 3 

Sagum,  Cckivumvocablilum.  I.  69:53 
Sagum  quid .  I»  /36:  j.137:  16 

Sala.  Y.27'14 

Sal4 


£  T  V  E  R 

SalaAuviUS.  III- 
Salla.  ^,V'^, 
Salem  conficiendi  modus  apud  Celtas .  »• 

Saletio 

SaUingia,  fivc  Selhngia  infula,vulg6  Schdling. 
Salii,Francorit  pars,quo  fitu  &,  undc  dicU  lll 
Salmonafluvius. 

Saloca.  TV/ 
Salodurum. 

Saltus  iocus.  .  **• 

Samarobriga.  II  tl7l*9*tt*SS 

Samuloccnis ,  five  'Alcimoennis ,  nnnc  Vlnr 

III.  13:53 
Sanctio,  nunc  Seckingen.  III.  tr.20 

Sandcum.  V.  3° '-3* 

Sapientiae  fons  &  origo.  L  31 1-  45 

Saranufca.  II.  64128 

Saravus  fluvius.  II.  204:27 

Sarmatae  intcr  Scythas  a  vetultiflimis  Gra*cO- 

rumcoraputati.  23:10 
Sarmatarum  lazygum  fcdcs  .  I.  95: 7 

S.irmatici  montes.  I.  95-9-  1 1 1*  223:1$ 
Sarmaticum  litus  omnc  tn  Eutopa  ccnfcndum. 

I.  10:23 

Satmaticum  marc,  fcu  Sarmaticus  oceanus  ubi. 

I.  to:33,s4 
Satmaii.  lU.  204:3 

Saturnus.  L  229'.  to.  undc  diftus.  lbid.  20 
Savatia.  V*  27:  S 

Sauniumquid.  L  354:8 

Savusfluvius.  v*  36:31 

Saxoncs.  Hl.  *7'.  S 

Saxoncs  Falso  a  Safonibus ,  &  Sacis  Aiiae  popu- 
lisderivati.  L  37- SO 

Saxones  piratica  infigncs.  I.  165:  iS 

Saxoma.  HL 
Saxonum  infulx.  H  L 

Scaldes  fluvius.  IL  17.203:9 

Scandii.  HL  174:27 

Scandia.  Hl.  I5f:6,ij 

Scandinavia.  HL  156:2.159x20 

Scanii.  ML  174:27 

Scanzia  infula.  HL  if?:*2 

Scarabantia.  v-  26:34 

Scarbia.  V.  16:43 

Scarponna.  H.  3*:i/ 

Sceri,qui&Scyri*  HL  194:25»  55 

Scicntiarum & artium origo.  L  $11:^5 
Scritofinni.  II L  /7;:-?/ 

ScutumCclticum.  L  W=i 

Scutum  in  pugna  reliquuTc,  fummum  flagi- 
tium.  L  389:25 

scyri,qui&Sceri.  *9+-  ** 

Scythas  veri.  23\3>i6 
ScytKarum  vocabulum latc  (Umtunfi  antiquis- 
firais  Grascis.  '•  22:8 

SccutcS  mifliles*  J-  355-4-7 

Scduni.  IL  23:  10.25-9 

SedufiiinBojohxmo.  HL 
Sedufiorum fcdes.       III/:  20.  6:  /7.  7:  ;7 
Scgeftcs,CherufcorumprinccpS.  HL  81:29. 
&l6:u 


Segimcrus  Chcrufcorum  princeps.  %  U 
Scgimundus,CherUfcorumdux.  IH.  */:*7 
Scgni.  H.^:^.7/:i' 
Sceodunum, nuncSigcn.  ^UL 
Scfusfluvius.  '^:!' 
Scmanafilva.  111.214:35 
°  III.  100:-* 

Scmnoncs.  *  • 

Scptimanarum  ongo.  y  , 

Septimiacum.  1  'Jl-6 

Sepulcrorum  modus*  *•  39  -° 

Sequanorum  fedcs.  N-  £ 

Servi apud Germanos  qui.  t.  12S.  t? 

Serviodurura.  !  ^ 

Scfithacus  Chcrufcoru  piinceps.  I IL  *  / :  44 

0  V.  ig:47 

Sevaccs.  TTr  Iy  " 
ccvomons.   L/^57.   IU- 99'- 37-  ' 55:4° 

°.  V.  30:  52 

cianticuro.  ,  •  „  5  ,  • 
Sicambri,iidcm  &  Sigambri,  &  Sugambn. 

Jim  HL  ^IUM^I 

SiJmbVi  aTrojanis  felsb  dcrivati .      1. 5  *  , 
5rlrobri  nulJi  rdifli  trans  Rhenurn  ,  poft- 
quamaTibcrio  tranflati  in  Gaiiicam  ri- 

Siiambrorumfcdcs. 
sfgnamilitaria.  l* 
Siousfluvms.  l\l;t22J  f 

SavaHerculis.  lll.80.23 
Simulacradeorumnulla  habucre  Germam .  I* 

288:54.290:13  .  . 

Singularia  certamina  ante  pugnam  totius  aciei. 

{.385:21  , 
Sitoncs.  III-  mu*t7V*htT**S 

Sitonum  imperium  monarchicum  .  I.  326:3 

Solicinium»  nunc  Suiz .  1 1 L  1 6: 26 

Solduriiqiu.  y  69:41 

Solis  vocabulum  ad  Vctum  Dcum  fpectare  . 
1.  220:  12 

SordcsGcrmanorum.  L  140.22 

Sortibus  &  aufpiciis  lacra  prapmifla.  1.  308-  29 
SortUcgiis  ufae  quondara  omncs  gcntss .  1. 
307:42 

Spatha,  Cclticum  vocabulum  .  L  348: 4S 
Sparus,Cclticum vocabulum .  I.  69:50 
SpTrus,  telum  milfilc  L  3S5'<  3°- 35*'-  24 
Spcaaculorumcorruptcla.  I.  182.4 

Spedaculorum  Gcrmani  ignarh  L  181  :st 
Spicula  hamata  .  L  ^0:27 

Stadiumquid. 

Statio,  opidum  .  "L  76.18 

Statu*,locus.  y-  20  ''4Z 

Stipendia  militaria qu:c .  L  372:  12 

Stiriate.  r     r  \\**%4\ 

Sttabo  male  Gcrmaniara  dcfcnpfit.  1  j  »•  3:** 
Studia  Gcrmanorum  .  /  s 9'-  5 

Stunornm  vocabulum  falfum  apud  Hinium. 

UL  57*1$. 
Svardoncs.  IU.  104:  17- 107:  '3 

Subiabio.  V* 
Submontorium  .  v*  19:25 

Succinum  unde  veficrit  atttiquis  temporibus  in 
Giseciam.  UL  i$6:j*.  196:31 

Sudcs.  L  159:29 

Suditi  montcs.  HL  222:55 

Svcconf.  IL  113:  40. 

•  1  Svedi 


INDEX 

Sveoncs.  II  7- 20 

Suemonumfedes.  nL 

Svev^Csfaris^aliorufuntChatti.  ttt 

Svcvorum  gcutes.  11    '  .  . 

Sugambri,udem  &  Sigambn  &  Sicambri.  III. 

Svcvusamnis.  I"-  99'- 39>  10  V- 3° 

Sviones.  I !!•  9j'f  •  ' 7f 

Svionum  imperium  monarchicum-  I.  J**  5 
Svionum  regum  abfolutum  in  fubditos  unpc- 

Summz  Alpcs,qui^SummusPcnninus.  II. 

Summontorium.  v-  *S 

Sunici.  »■ 
SuperbiaGermanotum.  I.  178:6 

Surafluvius.  *<>*•  ** 


TAbrrnae.  I  *•       *•  44:  5  °-  & 

Tabkc.  II  18 

Tabudafluvius.  I.k  /iJo70 

Tacito  omncm  antiquitatis  UlX  mcmoriam  de- 
bcntGermani.  I.  3'- 1 5 

TacitusGcrmaniappcritiflimus.  I.  y.io.y.zo 
Tacitus  ipfc  non  fuit  in  Germania.        L  4:  5 
Tacitus  Ubrum  de  Gcrmania  quando  fcripfcrit. 
t  S>3° 

Tacitus  quo  ordinc  ac  tcmporc  Icripta  iua 

compofuit.  III.  2/:  l 

Tanaisjad  ortum  nulli  fimt  montes .  I.  ti :  /f 
Tanais  amnis  fons  falsb  pofitus  inRiphans 

montibus.  I.  \t\\2.\7\4 

Tanais  fluminis  falfus  fons,  curfusqucex  vete- 

rumopinionc.  L  \7'6 

Tanais  non  finit  terminum  intcr  Europam  Sc 

Afiam.  \.  \o:\2 

Tanais  quomodo  terminus  veteribus  Europx. 

L  /7:  10 

Tanais  verus  fons.    I.  /  7-  J  /  •  cjus  dem  dccur- 
fus.  18:  * 

Tan&eri,  iidem  Tanchthcri,  Ten&eri ,  &  Tin- 
cteri.  HL  4v.  \  0 

Tanfanadcaqux.  L  222:8 

Tanfanas  lucus.  III.  2\4'.2S 

Tanfanaetemplum.  III.  43-23 

Taranes,  Ccltarum  dcus.  I.  227:29 

Tarnadae.  H.  27: 4 

Tarodunum ,  nunc  Friburg  in  Brifgow.    1 1 1. 
16,  29 

Tarovcnna.  II.  131:11 

Tartarus.  I.  255:  18 

Tarturfana.  V.  30:44- 

Tarvanna.  II.  \3w\0 

Tarvenna.  II.  \^\:  10 

Taunusmons.  IIL  271 6.  2221 17 

Tauri  Thubalis  portcri.  I.  4 y.  18 

Taurifci  unde  dicU  V.  fi$$.  cur  Galh  a  Gr«- 
cis  cxiftiraati.  7 ;  / 


R  E  R  U  M 

•1  v.  5\37 

1;,um?Uld-  II.  \32'.i* 

Taxandna.  y    *  ^ 

Tccciia  i  nunc  Tcl^cnborg .  Uh  S  *  3 

Tekclenborg,  olimTecclia .  *  1. S*>* 

Telorum  varia  genera  .  Jh  33' •  * J 

Tempcrantia  Germanorum  erga  Vcncrem  . 

Templa  deorum  Germani  prifci 

damgcntcs  non  liabuere  .  L  ^  *j 

Templorum  caufa  &  ongo  .  %»  i*  r«** 

Tcmporis  varix  diftindiones  .  -  h  iZS\  < 
Tcnchthcr'i  fivcTcnderi .  I H.  */:  10 

Icnjftfrj  cquitatutotms  Gcrmama:  pMttautis- 

Tcnaerorum  fcdes .  Ul  37'- 5  0-  39-  45-40.  23 
Ten&erorum  virtus  belfica .  M 1  •  41  -  3<> 
Tcncdo,  nunc  Dcngcn .  111./^:-^ 
Teodifci,  qui  Sc  Gcrnuni  •  1.  *s:  17 

Tergokpc,  v- 
Tcrminus  Europam  inter  &c  Aham  ,  quibus- 
dam  ifthmus  ,qui  cft  inter  Ponticum  Ga- 
fpiumque  maha .  •      i-  18:49 

Terminus  mtcr  Europam  &  Afiam . .  \.  9:30 
Tcrminus  verus  Europam  mtcr  &  Aliam  . 

I.    2  \  :20 

Terra  Germania-  qualis  .  1. 100:39 

Tcsfenii  pontcs  .  V.  /7: 23 

Tcrvanna.  l^-9 
Tcucera.  H?  H9r*A 

Tcudcrium.  II.  95'- 1-97'  1* 

Teurnia.  V.  32:7 

TeutateSjCeltarumdcus .  L  227:26, 

Teutates  Mercurius ,  idcm  qui Thcut.  I.  81:37 
Teutiici,  quick  Germani.  I.  *s:i7- 

Teuto,  unde  vocabulum  Teutfch,  quis  fucat . 
I.  8\:  20 

Teutoburgium, nunc Dietmelle.  III.  ^2:40. 
S3>78:30 

Teutoburgienfis  filtus .  II I.  78: 30 

Teutoni  populi ,  qui  <k  Dani ,  unde  dicCli .  I. 
86:36 

Tcutoni  unde  didi .     1 1  L  \  40  :  25.  1 69  ;  40 
L  224:4* 

Teutonicum  idem  quodDanicum  ,nonGcr- 

manicum .  1.86:24 
Teutich  vocabuluinundcdicl:um.    I.  80:29 
TcxandrL  137:2 
Thamusquis.  L  /p;:^o. 

Thcodifci,.qui&  Germani.  I.  1$itt* 

Theodonis  villa.  I  i-  35-  .9 

Theologiam  ftiaCelta?  unde  habucrint.I.2  64: 1 1 
060?  vocabulum  idemquod  Thcuth,  Zivg  y 

AgWffj&DcuS.  1.82,29 

Theudurum.  II.  94'- 53-97:  1? 

Theuth,quis  deorum  fuerit.   1.  8\  1 30.821 

IS-  195-  1S-  221:26 
Theut  vocabuli  multiplex  variatio.    1.  82:  t 
Theutifci,  qui  &  Gcrmani.  \.8s:\7 
Theutonmm.  \\\.  \4v.t7 

Thogarmac  iedes  .  j.  46:  19 

ThoythfiveThothdeus.  1.221:39 
Thraces  pofleri  Thiras  .  1. 461  g 

Thubal  filso  dlcitur  Ibcrornm  fcu  Hifpano- 
rumconditor  .  j.  4ym  22 

Thubalis  fcdes  .  \.  4s:\6 

Thuie 


Thulc  infula . 
Tibcriacum . 
jigurinus  pftgus . 
Tigurum . 
Titan,  quis  • 
Tin&eriiidemTan&eri . 


£T  VERBORUM, 

III.  162:10  Vallis Pennina. 

II.  84:51  Valiis Pcsnina. 

t  t-  tzizo.  19:8  Vandaii. 

1 1. 191 40  Vandalicimontcs- 

\.22n50.*S«*9  Vandiii. 

III.  4V-io  Vanduli. 


II.  2V.2? 
II.  23:27 
III.  204:  52 
1 1 1.  206'.  so 
III.  205:16 
III.  205:1* 
1 1.  46:40,50 


I.  W:  7, 1  ^lf^um  c  Germanil  inGaUiammigrauo, 


Tiunica  ficra,  qux  • 
Toloiacum. 

Tolifto~Boji  finguntur  Velfero, 
Toipiacum. 
Tornacum 


II.  86\8  li;  \.178\6 
V   ^-*/   Vanius  Germanorum .  '  „ 

Vanmanumtegnum.  IH.^'**" 
II.  „*«   Vannius  Quadomm  r=* .  ^  ^  ( ' J^;** 


yarini . 


TotquibusautdsetomatiGenwiu.  I.  ,4*=  *»  n< 

TotonisviUa.  Vami. 

Toxandn.  J*  Vilmlln. 

Toxandna.  ?  Virunum. 

TtajcdusadRhcnum.     II.  ,»* ggffi»; 

fHKStt-  «*  Gallis  prsftanuUim,, 

3*'}S>        ,  ,T  vbnaChattis  Gcrmama  pulfi 

Trcvcrorum  colonia.  **•  *°-9 


Treverorum  fedes 
Tnbocci 


Vbii  cis  Rhcnum . 


1 1 1.  107:7 
III.  /o<*:5* 
III.  107. ^ 

V»  £0  2-2 
I.  156:20 

H.  /?r-'7 

II.  i^"-»7 
I  11.22- 30 

H.  7*-'0 


V  VU  '  «■  r  r 

Vbiorum  antiqua  trans  Rhenum  fedes  . 


II.  *o:i* 
Agrip- 


II.  SVS 
II. 

Triboccorum c-Germama in Galliam migratio. 

\\.  35:30                             v  22.4  Vbiorumopidumjquac  poftcacolonia  Agrip- 

Trigifamum.                               \   60-16  pinenfis.  \l.79'S' 

Trimarcifia.    m                       \\\So:t6  Vddidcna. 

Troph.ea  Druh-        ,,r-r-m  TTT*  c0\46  Vemania. 

Trophxa  Germamci  ad  Vifurgim.  I I  I-  so.4*  Vcndc5ona . 

Tub:cbclUcx.                         \\\.  45:17  Venedi. 

Tubantum  fedcs.                       \'  142:29  Venedi  non  fucrc  Gcrmani . 


Tubraciquid 
Tubruciquid. 
Tugcni  Hclvetica  gens.  I  I.  1 2 .  t .  /  3 . '  *•    •  ' 
Tuifcones,vocabuium  falfum. 
Tttifto  vocabulum  corruptum  apudTacitum. 

Tuitifc^qui&Gcrrnam.  I-  £  |7 

Tuibiacum.  Ei,  ,7;  ^: '7 


I.  /42:  2* 


Venedici  montes . 
Vencdicus  linus . 
Vcncdum. 


V.  t6'3* 
V.  !/:* 
V.  22:  30 
III.  iM.J* 
I.  jtf:  40 
III:  224:3.* 
III.  iji:  18.  156142 
III. 


Vcneficae  artes  omni  ar/o  apud  omneis  gentcs 


TulingJ. 

TuUumXcucorLtm. 
Tulpiacum. 
Tungri. 


viguerunt . 
Venctus  lacus . 
Venus  dca . 
Veragri . 


H.  *9-S*  Vethinum. 


Veromandui. 
Veialia . 
Vefi. 


Vefbntio. 
Veftitus. 


1 1.  86:  to 
t  h  9* -3° 

TurSThogarmspofted.  fc  ^**^**^  Vefogothi, 

0    1.  47  : 43        .  ■ 

Saxmat*.  ,  tJ<  ;?.  ,„  ' 

Tunngiftl^ h Tytagetis dcrivati.     I.  $7**1 
Tnrmxequitum. 
Turnacum. 
Turrus  nuvius. 
Turuntus  fluvius. 
Tutaftio,fivcTutatio, 
Tydf  kc  vocabulum  undc  dictum 
Typhon^gyPtiomm><luis- 


I.  3\*'3S 
II.    19^ '-39 

I.  Z3S'-* 

II.  23  :  to 

II.  11^:32 
II.  itjij 
II.  J7:ji 

III.  IJ/ -9 
XIV  i3S'.S 

II.  i/:i^ 

i.  129:20 


h  3*3:13 

II.  i/4:J* 


Veftitus  fcminarum  apud  prifcos  Germanos. 
I.  w;:  17 


V  "  1  •  4^  Vc^ls  Gallomm  quondam  cadcm  quae  nunc 
TTI '°2Z0-8      plerisque  Europceisv  1.  140:3° 

1  L'    3  '      Veftis  nobilium  &  locuDletium  ftridta.  I. 


Typhonica  tecra,  qux. 


V.  30:50 
I.  80:20 
I.  255: 10 
I.  254:3* 


VAcorium. 
Vada.  H. 
Vahalesfluvius. 
Vahalis  antiquus  alveus. 
Valcntiniana:. 
Vallatum. 
Valles  confecratns. 


Veftis  nobilium  &  locupletium  ftrida, 

140: 12 
Vctera  caftra. 
Vetoniana. 
Viaca. 

Vibantavarium. 
Vibifcus . 

Vidcima  ccronabatur . 
Vidima:  cujusmodi  quondam 


II.  90:8 
V.  18:8.30:52 
V.  15-6,25 
III.  i88\ts 
II.  16:40 

I.  294:  2U 

1-293'-  33 


V#  3J 1 2  Vi&imae  humana  apud  omneis  gentcs  .  I 

i7lVli>l73'.**-i'*t2  299-iS- 301:23- 

II.  200.13  victores  qua  pompa  domum  redierint  .  I. 

392:26 

II.  113-33  vidoriaobtentaprxdasprxaYide  feclabantur 

V.  t9'.*S  Germani.                          I  391:23 

I-  z*s-**  •  '  Viftimas 


INDEX   RERUM  ET  VERBORUM. 

Viaim.shuma.usmandebant  Celtce  &  ali.-e  Vitara  «ernam  atque  beatam  «edickrant 

I.  SOy.4-2  Pedarumnugi  •  1-  20«.  s* 
I.  \49\S  Vitam  ,poft  hanc,futuram  crcdiderunt  Cel- 
1.161:20       tx.'  \.265:*s 

II.  4S>  3  S  Vitia  prifciim  Germanorum .        I .  /  7 S •  3 t 
III.  70: /2  Vuodurum.  II-  t9'2S 

V  /j:*  Vmfcus.  II •  16.40 

III.  «msjj  Vimi. 

Vindeiici  diverfi  gcneris  a Rh*tis.      V.  /:  j  *  Vnum «crnum  dcum  rcrum  ommum  condi- 

Vindelici  omnern  tcnuerc  Danubii  ripam  ad  torem,  crediderunt  omncis  gcntcs.  I»  «*f« 

ufiniufqucconflucntcm.  V.  g:  SS-  omncm  Vocanum .  V.  31:1* 

Brigantmi  lacus  dcxtram  npam  accolucre .  Vodogoracum »  1 1.  .  M  #  1 1 

x  °0.20  Vofcgafilva.  \Vt9Sii7* 

VindcIiciparsTaurifcomra.  V.***.  j:  55>*X  Vofoiismons.  II.  W 

V.  3:4*  Vofcgaiilva.  II.  /$>j:  17 

V.  0:2*.  /oj:  £rf  Vofegusmons.  II.  /<?j:  /7 

V.  13:30  Vpellcc.  V.  30 

VindcliciamRoiittnifubRhactiasnominccom-  ^rba.  Ifc  1  S:S 

prchcndcrunt.  V.  7 :  3  S  Vrbes  <Iuonclam  Germam  nitllas  habucrc .  I. 

VindclicisfalfostcrminoscircumfcripfitPtole-  rt!°4x\  TT  ,     .  , 

manis.  V.9-.49  Vrbigcni,Hclvcticagens.     II.  12:20,37. 

Vindelicorum  lingva  dialc&us  Germanica:.    I .       *+■  1 7 


gcntes. 
Vidus  Gcrmanorum. 
Vi&us  primorum  parcntum. 
Vicus  Iuhus. 
Vider  amnis. 
Vimania. 
Vindcli. 


Vindclicia  pars  Illyrici. 
Vindelicix  fines. 
Videlicix  opida. 


S4.44 

Vindchcorura  plures  nationcs. 

Vindili. 

Vindobona. 

Vindoli. 

Vindomana. 

Vindomina. 

Vindomona. 

Vindonifla. 

Vinduli. 

Vinidar,  fcuVinidi. 
Vinuli. 

Vmum  libabant  in  facris. 

Vipitenum. 

Viridaria  iniiila. 

Viridarii. 

Viritium. 

Virodunum. 


V.  10:43 


VrbeisinGermaniafalso  fu£  JctatepofuitPto- 
lemaras.  *      \,  ioy.  if 


III.  20$:  17  Vrorum  cornibus  potabant  Gcrmani.  1. 1  j 6:$  0 
Vrusanimal.  217:  s 2 

Vfipetes  iidem  qui  Vfipii .  III.  41 \  27 

Vfipetum,  five  Vfipiorum  fcdcs .    IH.  37;  jo 
40:  19  . 

Vfipii  iidcm  qui  Vfipctes.  \\\.  41:27 

Vt unta%  nunc Zunzcn .  \li,ij:  10 

1 1 1  2 0 y  /  8   Vulcanus,  idcm  qui  Mars  cV Hcrculcs  .1. 240.6 
III   190  20   VxorcsquisduxerintGcrmani.      I.  tSo:  14 
III \   20S-17   VxoribusfinguIisGcrmamcontenti.l.  t*pi  12 
I  29)' 4.  Vxor"aPudGermanosinvirosamor.I.ij,:i(i 
V*  t6-  '4.6  Vxorem  «"»  ordincm  fuum  duccrc  Germzni» 


V.  22:  13 
III.  20S'.  19 
V.  22:21 
V.  22:21 
V.  22:27 
II.  t7:3t 


III.  /5^:51 
III.  136:31 
III.  W.ifi 
11  3S'.4 
H.  16:46 
II.  t$2:to 
I. 


non  liccbat . 


tTTT  Andali . 

V  V  \ 


1. 122: 


•13 


vv 


Viromagus. 
Viroviacum. 

Virtutcs  ac  vitia  prifcum  Germanorum 
167: 18 

Virtutu  maxima  gcntibUs  Fortitudo.  L  246: 23 
Viruni.  III.  to6: 38 

Virunum.  III.  107:4! 

Virunum.  V.  30:22 

Visburgii.  III.  186: 3  3 

Vifceili.  V.  30:43 

ViftilJus  fluvius',  qui  Sc  Viftula ,  &  Vifula ,  &  W^g0*» 

Bifula.  iii.  22p. s  Wonan,Gcrrhanorumdcus. 

Viftula  amnis,  tcrminus  Gerraania?.  I.  07:2 J 

Vifurgisfluvius.  1 1 1.  22i:4.7  1* 

Vita  Germanorum  omnis  in  militia  fcvcna-  tj  Oroaftres  quis. 

I.  33k  2S    JL»  Zythum. 

F  I  N  I  S. 


III.  20$\  ff 

Wagcnburg  quid .  I-379'.SS 
Walloncs ,  iidcm  qui  Galloncs ,  fcu  Galli .  L 

79:13- 
Wcrini . 
Wcfogothi. 
Windomraa. 
Winidi . 

Winih.  tll 
Winuli . 


III.  106:3* 
tll  tSS-8 
V.  22:  4» 
III.  t9o:2i 
l03:29.2oy.  i7 
III.  20 r:  17 
III  iss* 
L223:  if. 


t  i93\So 


Nota  :  Incarmme,  quod continuo frdfationm pqmwr, 
wr.     legatur  jciAts  <pfo& .